Zasław

Kościół farny pw. św. Jana Chrzciciela (erekcja 1599; najstarszy kościół katolicki w Zasławiu)

Foto: przed 1939 [?], kościół farny św. Jana Chrzciciela (najstarszy, erekcja 1599); licencja nieustalona; zdjęcie ze znakiem wodnym, źródło: Kościoły i kaplice Ukrainy (rkc.in.ua)

Zasław, w dokum. Iziasławl, Zossław 1386 r., Żasław 1390 r., Żosławl 1505 r., mto powiat. gub. wołyńskiej (…), odl. o 233 w. na zach. od Żytomierza, po obu brzegach Horynia (…). Rz. Horyń tworzy pod miastem rozległy staw i dzieli je na tak. Stare Miasto, zabudowane na wyniosłym, lewym brzegu Horynia, i Nowe Miasto al. Majdan, rozrzucone po prawej stronie rzeki (…). W 1885 r. było w mieście (…) 4 cerkwie (2 murow.), 2 kościoły kat., 1 klasztor i 2 kaplice (wszystkie murow.) (…). Nierównie starożytniejsze są kościoły katolickie. Najdawniejszym jest kościół farny p. t. św. Jana Chrzciciela, niewiadomo w którym roku zbudowany. Erekcya tego kościoła, w r. 1599 przez ks. Janusza Zasławskiego, wwdę wołyńskiego, uczyniona a w r. 1600 w grodzie łuckim oblatowana, zapewnia kościołowi plac (…) oraz wś Luterówkę al. Zbirów (dziś Luterka) (…) na własność. (…) W czasie napadu Chmielnickiego kościół ten zupełnie zburzony został i w takiem zniszczeniu pozostawał przez sto lat przeszło (…) dopiero ks. Paweł Sanguszko, marsz. w. lit., odnawiać go zaczął a po śmierci jego ostatecznie restauracyę świątyni ukończyła w 1756 r. wdowa po nim ks. Barbara z Duninów. Kościół zbudowany jest z kamienia ciosowego w kształcie krzyża. (…) (SGKP, t. XIV, s. 443)

(…) Parafia katol. dekanatu zasławskiego, 1302 dusz. Na Nowem Mieście, tuż obok zamku, wznosi okazały kościół pomisyonarski, obecnie parafialny, p. w. św. Józefa, fundowany w 1750 r. przez ks. Pawła Sanguszkę, marsz. w. lit. (…). Parafia katol. ma 3307 wiernych. Filia w Sudyłkowie, kaplice w Szepietówce, Kosie (Rześniówce) i Horodyszczu, dawniej i w Bejzymach. Oprócz tych dwóch kościołów paraf. jest w Z. klasztor bernardynów, z kościołem p. w. św. Michała, zbudowany na Starem Mieście, na górze tuż nad Horyniem (…). Fundowany w 1602 r. przez Janusza Zasławskiego, wwdę wołyńskiego, za przywilejem Zygmunta III w r. 1604 zatwierdzonym. W r. 1648 podobnie jak i fara przez kozaków Chmielnickiego zburzony, dopiero w r. 1727 przez ks. Pawła Sanguszkę, marsz. w. lit., zrestaurowany, został konsekrowany przez kś. Franciszka Kobielskiego, biskupa łuckiego i brzeskiego, w r. 1744. (…) Nadto był tu niegdyś jeszcze kościół z klasztorem kś. karmelitów, niewiadomo przez kogo fundowany i kiedy zniesiony. (…) (SGKP, t. XIV, s. 444)

MIEJSCOWOŚCI:

m. Zasław (Izasław), Sudyłków [?] (filia), Szepietówka [?] (kaplica), Kos (Rześniówka) [?] (kaplica), Horodyszcze [?] (kaplica), Bejzymy [?] (dawna kaplica), m. Sławuta (wg SGKP osobna parafia), Białogródka [?] i Łabuń [?] (wg SGKP osobne parafie)

м. Ізяслав, с. Судилків [?], м. Шепетівка [?], [?] (Kos/Rześniówka), [?] (Horodyszcze), [?] (Bejzymy), м. Славута, с. Білогородка [?], с. Новолабунь [?] (Лабунь)

Księgi metrykalne znajdują się w Archiwach:

DAZhO – Państwowe Archiwum Obwodu Żytomierskiego

DAChmO – Państwowe Archiwum Obwodu Chmielnickiego

AGAD – Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie

DAViO – Państwowe Archiwum Obwodu Winnickiego

Uwagi:

— – brak ksiąg kościoła św. Jana w Zasławiu w dołączonym katalogu DAViO

Indeksy zapisów metrykalnych:

Geneteka – Zasław

Metryki-Wołyń – Zasław

Źródło: Poradnik genealogiczny – Gubernia Wołyńska (Tom IV, Diecezja Łucko-Żytomierska), opracowanie Marcin Kowal, 2026.