Staropolskie księgi sądowe · gród Owrucz
Księga grodzka owrucka
1678 (spis aktów i indeksy)
Pierwsza księga grodu owruckiego: 59 aktów z 1678 r. – przysięgi urzędników, relacje woźnych, intromisje, manifestacje o stratach wojennych. Bez tekstu aktów: spis ze streszczeniami i objaśnieniami, indeksy osób i miejscowości oraz podcast; pełny tekst w wydaniu O. Ju. Makarowej (Żytomierz 2013).
- Archiwum
- Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy w Kijowie (CDIAK Ukrainy)
- Sygnatura
- fond 15, opis 1, sprawa 1 – „15-1-1”
- Rodzaj księgi
- spis aktów i indeksy
- Zawartość
- 59 aktów, lata 1678, 1 część
- Opracowanie
- Marcin Kowal; spis, streszczenia, objaśnienia i indeksy przygotowane z pomocą Claude (Anthropic)
Gdzie przeczytać pełny tekst?
Pełny tekst aktów z 1678 roku wydano drukiem: Книга Овруцького замкового уряду 1678 р., упорядкування, транслітерування тексту, вступна стаття, індекси та покажчики О. Ю. Макарової (seria „Волинський текст: пам’ятки української мови”, вип. 2), Житомир: Полісся, 2013. Wydawcy: Żytomierski Państwowy Uniwersytet im. Iwana Franki i CDIAK Ukrainy.
Transliteracja i wstęp należą do autorki wydania (© O. Ju. Makarowa, 2013), dlatego nie publikujemy ich w serwisie. Tu znajdziesz spis aktów ze streszczeniami oraz indeksy osób i miejscowości. Po tekst aktu sięgnij do wydania drukowanego (przy aktach 1–40 podajemy strony) albo do rękopisu w CDIAK (f. 15, op. 1, spr. 1).
Streszczenia, objaśnienia i indeksy są opracowaniem własnym serwisu (Marcin Kowal, przy współpracy z Claude, model AI firmy Anthropic). Mogą zawierać błędy; rozstrzygające są tekst wydania i rękopis. Numery aktów przy hasłach indeksów przypisano automatycznie (wyszukanie nazwiska, imienia lub nazwy w tekście aktu), więc mogą zdarzyć się pomyłki; hasła bez numeru nie zostały jednoznacznie przypisane.
Kontekst historyczny
Owrucz 1678: gród na pograniczu po wojnach kozackich
Księga 15-1-1 otwiera w CDIAK Ukrainy zespół akt grodu owruckiego, czyli sądu i kancelarii starosty w Owruczu, siedzibie powiatu owruckiego województwa kijowskiego. Ten tom obejmuje lata 1678–1680, ale opracowanie dotyczy tylko roku 1678: 59 aktów wpisanych od 23 maja do 16 listopada. Urzędowali wtedy starosta Mikołaj Sapieha, podstarości Remian (Riemian) Suryn i pisarz Stefan Wyszpolski. Protokół kancelarii prowadzono po rusku, cyrylicą, a treść aktów jest już po polsku.
Tej księgi nie publikujemy w transkrypcji. Pełny tekst aktów ukazał się drukiem w wydaniu O. Ju. Makarowej (Żytomierz 2013), a autorka nie wyraziła zgody na publikację transliteracji w serwisie. Udostępniamy własny spis aktów ze streszczeniami i objaśnieniami, indeksy osób i miejscowości oraz podcast. Szczegóły i dane wydania – w ramce „Gdzie przeczytać pełny tekst?”.
Ziemia po wojnach
W 1678 r. Owruczczyzna dopiero podnosiła się po trzydziestu latach wojen. Kijów od 1667 r. był w rękach Moskwy, Podole od 1672 r. w rękach Turcji, a na wschodzie, nad Dnieprem, trwała wojna rosyjsko-turecka o Czehryń. Ślady tego są w aktach. Paweł Chodakowski manifestuje o spaleniu rodzinnego domu, śmierci ojca i utracie całego archiwum w czasie wojen kozackich (akt 5). Woźny wprowadza podstarościego Suryna w posiadanie zrujnowanego Olewska, odebranego Niemiryczom, którzy uszli do państwa moskiewskiego (akt 3). Pisarz Wyszpolski skarży się na rabunek we wsi Litków dokonany przez kozaków Chanienki (akt 48).
Co jest w księdze
Większość wpisów to codzienność odbudowującej się szlachty: przysięga urzędnika grodu (akt 1), relacje woźnych z doręczeń pozwów, egzekucji i intromisji, posesje w odzyskiwanych dobrach, zapisy zastawne, działy i testamenty. Często pojawiają się protestacje o zbrojne najazdy, pobicia i spory o granice – m.in. Bowsunowskich (akt 33), Lewkowskich z Chodakowskimi (akt 43) czy Surynów z Terleckim o najazd na Olewsk (akt 36). Przez księgę przewijają się Surynowie, Wyszpolscy, Potoccy, Chodakowscy, Lewkowscy i Pogirscy, a także karmelici z Olewska i jezuici. Dla genealogów to rzadkie źródło do dziejów rodzin powiatu owruckiego w pokoleniu po wojnach kozackich.
Jak korzystać z tej strony
Przy każdym akcie podajemy datę, karty rękopisu i – przy aktach 1–40 – strony wydania z 2013 r., żeby łatwo odszukać pełny tekst. Indeksy osób i miejscowości włączono do wspólnej wyszukiwarki serwisu. Numery aktów przy hasłach przypisano automatycznie na podstawie pełnego tekstu aktów; nieliczne hasła, których nie udało się jednoznacznie przypisać, są bez numerów. Do księgi dołączono podcast przygotowany przez sztuczną inteligencję, z zastrzeżeniem podanym przy odcinku.
Spis aktów
Streszczenia i objaśnienia wszystkich aktów na jednej stronie, z podcastem omawiającym księgę.
Indeksy tej księgi
Wspólna wyszukiwarka dla wszystkich ksiąg: osoby · miejscowości.