Akty 1–40

Transkrypcja

k. 1 (skan 0002, strona prawa)

1Zapis Perpetuae Donationis części

2wsi Nowosielca od Urodz. Jegomć

3Panow Andrzeja y Karpa Oniszczen-

4kow Mgco Demetrio Kurcewicz Dany [?]

5y Służący

6Roku od Narodzenia Syna Bożego Tysiąc

7Pięćset Osmdziesiąt Pierwszego

8Miesiąca Maia Dwunastego Dnia w Piątek

9Stawszy Obliecznie przed Nami Ostafim Iwa-

10nowiczem Kuczyńskim et Iwanem Sołtanem Sędzią

11Urzędnikami Grodzkiemi Woiewodztwa Kijowskiego

12Ziemianie Hospodarskie Białocerkiewskie Andrzey

13a Karp Onyszczenki iawnie y dobrowolnie zeznali iż swoią

14własną Oycyznę swoią część czwartą Imienia swe-

15go Nowosieleckiego która na nas prawem przyrodzo-

16nym spadła Jegomości Kniaziu Dmytru Kurcewiczowi

17Bułyże Podstarościemu Białocerkiewskiemu na wiecz-

18ność za pewną Summę Pieniędzy za Pięćdziesiąt Kop

19Groszy Litewskich na cośmy y List Nasz przedażny

20z Pieczęciami Swoiemi y Ludzi dobrych dali który

21List przed nami okazywali y tak się w sobie ma.

22Ja Andrzey a Ja Karp Onyszczenki Ziemianie Hospo-

23darskie Białocerkiewskie wyznawamy sami

24na Siebie tym naszym Listem dobrowolnym niniey-

25szym [plama] potym będącym na wieki iżeśmy czwartą

26część Imienia Naszego Nowosieleckiego leżącego w Po-

27wiecie Kijowskim między grontami Hospodarskiemi

28Białocerkiewskiemi tak też czwartą część Spolnika

29naszego Pana którey Części Puncowey [?] Oyciec nasz

30Nieboszczyk Onysko Makarewicz Matewicz z poten[?]

31z Panem Antyfonem Kislem Patryło Lewkiem [?] Za-

32hałkim [?] przedaliśmy spolną ręką naszą Jegomości

33Kniaziu Dmytrowi Wasylewiczowi Kurcewiczowi

34Bułyże Podstarościemu Białocerkiewskiemu Jemu

35Samemu y Matronce Jego Miłości Pani Jadwidze

36z Graiewa dzieciom y Potomkom Jego Miłości na

37[reklamant:] wieczne

k. 1v (skan 0003, strona lewa)

1na wieczne Czasy za Summę Pieniędzy za Pięćdziesiąt kop

2Groszy monety y Liczby Litewskiey w grosz licząc po dzie-

3sięć pieniędzy białych. Spolnego nam Imienia Części Czwar-

4tey a także wyżey namienioney piątey Części Puncowow-

5skiey [?] wotczyzne Nowosielicy ktorą kupił Oyciec Nasz z Do-

6tecznikami [?] y z Bracią Swoią a Stryiami naszemi

7tacież [?] Antyfonem [?] Kislem Patryło Lewkiem [?] Zahałkim [?]

8Makarowiczami Matowicza według nadania Przywi-

9leiow Jego Kr. Mości Sławney Pamięci Krola Zygmunta Augusta

10Przodkowi Naszemu Kuźmie Makarewiczu z Siedlami [?]

11z Sadami z Lasami z Siedliskami z Dzielnicami [?] z Zarzecza-

12mi y Rzeczyszczami Starey [?] y Stawiszczami z Dubro-

13wiszczami z Bobrowemi gony iako się te części tego Imie-

14nia naszego wyżey pomienionego szeroko y długo w Grun-

15tach y granicach w miedzach maią nie zostawuiąc

16onych obydwiech części Imienia Naszego Nowosielicy

17które części na nas od Społecznikow naszych należą

18Sami na Siebie Dzieci Bliskie Krewne nasze Leno [?] Jegomości

19Kniaziu Dmytr Wasylewicz Kurcewicz Bułyha Matronka

20Dzieci y Potomki Jegomości tey Przedaży naszey wieczne

21mi Czasy wszystkiego tego używać maią ktorey prze-

22daży naszey My Sami Żony y Dzieci y Potomki

23Bliźnie y Krewne nasze wzruszać nie maią do ktorego

24Prawa Jegomości Kniaziu Dmytra Kurcewicza Bu-

25łyhy Matronki Dzieci y Potomkow Jegomości poczuwać

26nie maią ani będziemy A iesliby ktory z Nas Żony

27y Dzieci naszych od przedaży naszey Jegomości

28Kniazia Dmytra Bułyhę Matronkę albo Potomki

29Jegomości poczuwać mieli tedy będziem powinni zere-

30ku na Hospodara Krola Jegomości zapłacić Pięćdziesiąt

31Kop Groszy Litewskich a Stronie to iest Kniaziu

32Dmytrowi Bułyże Matronce Dzieciom y Potom-

33kom Jegomości drugie Pięćdziesiąt Kop Groszy zapła-

34cić mamy, a poliby kto z bliskich krewnych naszych

35o tę Przedaż naszą do iakiego kolwiek Prawa Jegomości

36Kniazia Dmytra Kurcewicza Bułyhę Matronkę Dzieci

37albo Potomki Jegomości pozwał tedy Ja Andrzey a Ja

38Karp Onyszczenki od kożdego takiego u każdego Pra-

39wa Jegomości Kniazia Dmytra Bułyhę Dzieci [plama] Potom-

40ki Jegomości zastępować y wszystkie szkody y nakłady

41okrom [?] żadnego dowodu y cielesney przysięgi Ichmoś-

42ciow zapłacić mamy także y po zapłaceniu onych

43[reklamant:] Żadnych

k. 2 (skan 0003, strona prawa)

1Żadnych wyżey pomienionych także też od nas Andrzeia

2y Karpa szkod y nakładow przez się one Przedaży

3naszey przy Jegomości Kniaziu Dmytrowi Kurcewiczo-

4wi Bułyże wiecznemi Czasy Ostać ma ktorey Przedaży

5naszey Jegomości Kniaziu Dmytru Kurcewiczu

6Bułyże Matronce Dzieciom y Potomkom Jegomości

7wolno będzie komu chcąc przedać dać darować

8zostawić y na wieczne czasy zapisać y ku swo-

9iemu nayleypszemu pożytkowi obrocić ieżeliśmy sami

10Żony Dzieci y Potomki Bliźnie Krewne nasze prze-

11ciwko temu dobrowolnemu Zapisowi naszemu

12y naprzeciwko Kniaziu Dmytra Bułyże Matron-

13kom Dzieciom Potomkom Jegomości u prawa gdy-

14by ktory z Ichmościow o tę przedaż naszą

15pozwan był od nich Samych Żony Dzieci

16Potomkow Bliźnich Krewnych naszych żadney

17dawać żadnych Artykułow prawnych y nie praw-

18nych także w Statutach y przed Seymowych

19Opisanych y nie Opisanych iedno ten Zapis

20nasz przy mocy Zachowany być ma, iakoż w tym

21Liście naszym wszystko mianowicie pomie-

22niło, a iż się to iako było na Rokach Ziemskich

23stało gdyż Sąd Ziemski nie zwykł zasiadać

24w ten Czas my mamy tę Przedaż naszą ktorośmy

25Jegomości Kniaziu Dmytru Kurcewiczu Bułyże

26Matronce Dzieciom Potomkom Jegomości przedali

27y ten [plama] nasz Zapismy na Urzędzie Grodzkim

28Kijowskim do Xiąg Grodzkich wyznać y dać za-

29pisać a potym dla lepszey mocności y utwierdze-

30nia niniejszey przedaży z Xiąg Grodzkich do Ziem-

31skich Xiąg tego Powiatu Kijowskiego na teraz-

32nieyszych Rokach Sądowych Ziemskich ktore nay-

33pierwsz[e] [dziura] potym w teraźnieyszym Czasie sądzić y

34sądzo[ne] [dziura] będą ten Zapis nasz przenieść y także

35takowy wyznać y dać y zapisać mamy A ieśliby

36my sami za chorobą naszą albo zaiakiemi

37[reklamant:] kolwiek

k. 2v (skan 0004, strona lewa)

1kolwiek Inszemi przyczynami Sami na tych Rokach

2Sądowych Ziemskich Kijowskich być u tego Zapisu

3naszego z Xiąg Grodzkich do Ziemskich przenieść

4y tey przedaży naszey wyznać y dać zapisać nie mogli

5tedy wolno będzie Kniaziu Jegomości Dmytru Kurce-

6wiczu Bułyże y bez bytności naszey Samemu albo

7przez umocowanego Swego też przedaż naszą y ten

8List Nasz przedażny y wypis wyznania naszego

9na Urzędzie Grodzkim uczynionego z Xiąg Grodz-

10kich do Ziemskich przenieść y dać Sobie zapisać

11Co tak ma być Jegomości mocno dalibyśmy my Sa-

12mi własnie będąc obecnie u Xiąg to wyznali

13Urząd Urzędowi ma wierzyć y na tośmy Jegomości

14Kniaziu Dmytru Wasylewiczu Kurcewiczu Bułyże

15dali ten List nasz wyznany przedaży na dwie

16części Imienia naszego Nowosielic z Pieczęciami Na-

17szemi a przy tym byli y tego są dobrze świadomi

18za ocewistą ustną prozbą naszą Pieczęci swoie

19temu Naszemu Listu przyłożyć raczyli Ichmość

20Panowie Pan Adam Gostewski [?] Rotmistrz Krola

21Jegomości Białocerkiewski Ostafij Szczarański [?]

22Mychayło Mazepa Kamieniecki Arnolf Moto-

23decki [?] Stanisław Landa [?] Mikołay Ostrowski Pi-

24san w Białocerkwi Miesiąca Januarij Dziewiątego

25Dnia Roku Bożego Narodzenia Tysiąc Pięćset

26Osmdziesiąt Pierwszego Ktory dobrowolne ustne

27zeyznanie pomienionych Ziemian Białocerkiew-

28skich Andrzeja a Karpa Onyszczenkow Ma-

29karewiczow y ten List Ich przedażny iest sło-

30wo do słowa w Xięgi Grodzkie Kijowskie [plama] wpisan

31Poręczona Sądy Ziemskie

32Kijowskie od Urzędu Jegomości

33Pana Stanisława Sorocyn-

34skiego [?] przez Adamowi Radowan-

35skiemu [?] wydany

36[tekst poniżej przekreślony ukośną kreską – zaczęty i porzucony wpis:]

37Roku od Narodzenia Syna Bożego Tysiąc Pięćset

38Osmdziesiąt Pierwszego Miesiąca Maia Dwu-

39dziestego Pierwszego Dnia w Sobotę

40Stawszy Obliecznie przed nami Ostafiem

41[reklamant:] Iwanowiczem

42[pod spodem zamaszysty parafa / znak kancelaryjny]

Objaśnienia i tłumaczenia

Księga 2-1-1 (Kijowskie Grodzkie) – zbiór luźnych, naklejonych na karty podkładowe XVIII-wiecznych odpisów (wypisów) dawnych aktów grodzkich kijowskich z lat 1581–1582 i nast., w przekładzie polskim z ruskiego oryginału. Na k. 1 ołówkiem „Kn. N 315”, foliacja odpisu (1, 2, 3…), stara paginacja przekreślona (52, 53…), czerwoną kredką data roczna (1581). Skan 0001 – okładka (sygnatura 2/1/1); lewa strona skanu 0002 – pusta karta podkładowa.

Zapis Perpetuae Donationis – zapis wieczystej darowizny (w istocie sprzedaży); Mgco (Magnifico) Demetrio – Wielmożnemu Dymitrowi (Dmytrowi); Dany y Służący – formuła tytułów odpisów („dany i służący” – wystawiony i przysługujący), tu odczyt pierwszego wyrazu niepewny (por. tytuł aktu 2: „Dany y Służący”).

Urzędnicy grodzcy kijowscy 1581: Ostafi (Eustachy) Iwanowicz Kuczyński – namiestnik (podstarości) kijowski; Iwan (Fedorowicz) Sołtan – sędzia grodzki (por. akt 2).

Ziemianie hospodarscy białocerkiewscy – szlachta (bojarzy) osiadła na ziemiach królewskich starostwa białocerkiewskiego; Onyszczenki – synowie Onyska (Onysko Makarewicz Matewicz); podstarości białocerkiewski kniaź Dmytro Wasylewicz Kurcewicz Bułyha – z ruskiej rodziny kniaziów Kurcewiczów (Bułyhów).

zere-/ku – zaręku (zarękę), tj. karę umowną (por. akt 2: „zaręki”). Kopa groszy litewskich = 60 groszy; grosz liczony „po dziesięć pieniędzy białych” – formuła liczby litewskiej. Dwie kary umowne: 50 kop na hospodara (króla) i 50 kop dla strony.

z Siedlami [?] z Sadami z Lasami z Siedliskami… z Zarzeczami y Rzeczyszczami… z Dubrowiszczami z Bobrowemi gony – formuła pertynencji: siedliska, sady, lasy, zarzecza, stare koryta rzek, stawiska, dąbrowy, bobrowe gony (łowiska bobrów).

Puncowey / Puncowowskiey [?] – nazwa (piątej) części dóbr Nowosielicy, chyba od nazwiska dawnego współwłaściciela; odczyt niepewny. „z Dotecznikami [?]”, „Leno [?]” – miejsca niejasne w przekładzie.

okrom [?] (w rkp. „obrom”) – oprócz, bez (przeprowadzania) żadnego dowodu i przysięgi; poliby – gdyby; ocewista (oczewista) prozba – osobista prośba; przed Seymowych – przedsejmowych (konstytucjach).

Zeznanie złożono w grodzie, bo „Sąd Ziemski nie zwykł zasiadać w ten czas”; zeznający zobowiązują się przenieść zapis do ksiąg ziemskich na najbliższych rokach ziemskich kijowskich, a w razie przeszkody upoważniają kupującego do przeniesienia go bez ich obecności.

Daty: nagłówek 12 V 1581 – piątek (kalendarz juliański, zgodnie z rkp. „w Piątek”); list sprzedażny dany 9 I 1581 w Białej Cerkwi. Porzucony wpis u dołu k. 2v: „21 V 1581 w sobotę” – 21 V 1581 (jul.) przypadał w niedzielę; wpis przekreślony, przerwany na słowach „przed nami Ostafiem / Iwanowiczem”.

Adnotacja „Poręczona Sądy Ziemskie Kijowskie…” – dopisek kancelaryjny o wydaniu wypisu (prawdopodobnie: wypis wydany przez urząd Stanisława Sorocyńskiego [?] Adamowi Radowańskiemu [?]); odczyt nazwisk niepewny.

Streszczenie

12V 1581 przed urzędem grodzkim kijowskim (namiestnik Ostafi Iwanowicz Kuczyński, sędzia Iwan Sołtan) ziemianie hospodarscy białocerkiewscy Andrzej i Karp Onyszczenkowie (synowie Onyska Makarewicza Matewicza) zeznali, że sprzedali na wieczność kniaziowi Dmytrowi Wasylewiczowi Kurcewiczowi Bułyże, podstarościemu białocerkiewskiemu, jego żonie Jadwidze z Grajewa i potomkom swoją czwartą część dóbr Nowosielica w powiecie kijowskim (między gruntami hospodarskimi białocerkiewskimi) oraz część „Puncową” [?] (piątą), nabytą przez ich ojca od współwłaścicieli (Antyfona Kisiela, Patryły, Lewka Zahałka [?], Makarowiczów) według nadania króla Zygmunta Augusta dla przodka Kuźmy Makarewicza, za 50 kop groszy litewskich, ze wszystkimi przynależnościami. Wpisano do ksiąg list sprzedażny wystawiony w Białej Cerkwi 9 I 1581, z obowiązkiem ewikcji (zastępowania nabywcy w sądach) i karą 50 kop dla króla i 50 kop dla strony; świadkami i pieczętarzami byli m.in. Adam Gostewski [?], rotmistrz królewski białocerkiewski, Ostafi Szczarański [?], Mychajło Mazepa Kamieniecki, Arnolf Młodecki (w rkp. „Motodecki”), Stanisław Landa [?] i Mikołaj Ostrowski. Sprzedający zobowiązali się przenieść zapis do ksiąg ziemskich kijowskich. U dołu porzucony początek kolejnego wpisu z 21 V 1581.

Transkrypcja

k. 3 (skan 0004, strona prawa)

1Zapis Donationis od Urodzonego

2Jegomć Pana Wasila Lewkowicza

3Zahałko [?] Kniaziu Dmytru Kurce-

4wiczowi Wasylewiczowi Dany

5y Służący

6Lata od Narodzenia Syna Bożego Tysiąc Pięćset

7Osmdziesiąt Wtorego Miesiąca Aprila Pierwszego

8Dnia w Niedzielę

9Przed Nami Ostafim Iwanowiczem Kuczyńskim

10Namiestnikiem Iwanem Fedorowiczem Sołtanem Sędzią

11a Lwem [?] Wereszczaką Pisarzem Urzędnikami Grodz-

12kiemi Kijowskiemi Dostanowiwszy się oczewisto Zie-

13mianin Jego Krolewskiey Mości Ziemie Kijowskiey Wasko

14Lewkowicz Zahałko dobrowolnie zeznał y na piśmie

15zeznanie swoie to iest List z Pieczęcią swoią y pod

16pieczęciami Ludzi Dobrych przed Nami położywszy

17prosił aby te zeznanie y List Jego w Xięgi Grodz-

18kie Kijowskie wpisane było którego Listu my ogle-

19dawszy y zeznanie Jego wysłuchawszy kazaliśmy

20to w Xięgi Grodzkie Kijowskie zapisać y tak się w so-

21bie ma. Ja Wasko Lewkowicz Zahałko Ziemianin

22Hospodarski Białocerkiewski wyznawam y iawno

23czynię sam na Siebie tym moim Listem dobrowol-

24nym komu potrzeba będzie tego wiedzieć albo czytaiąc

25tego słyszeć niniejszym y na potym będącym iżem

26własną Oycyznę czwartą część Imienia moiego

27Nowosielecko nikomu niczem niezawiedziono

28ani w żadney Summie Pieniędzy zawiedziony le-

29żącego w Powiecie Kijowskim między gruntami Hos-

30podarskiemi Białocerkiewskiemi ktora mnie y nie-

31boszczyku Oycu moiemu Lewku Zahałku Makarewiczu

32Matewiczu prawem przyrodzonym została przeda-

33liśmy Jegomości Kniaziu Dmytrowi Kurcewiczowi

34Wasylewiczowi Bułyże Podstarościemu Białocerkiew-

35skiemu Jemu Samemu y Matronce Jegomości Pani

36Jadwidze z Graiewa Dzieciom y Potomkom Ichmościow

37na wieczne czasy za pewną Summę pieniędzy

38za Pięćdziesiąt Kop groszy Liczby y monety Litew-

39skiey w grosz licząc po dziesięć pieniędzy białych

40[reklamant:] z polami

k. 3v (skan 0005, strona lewa)

1z polami pasznemi Sianożęciami z pasiekami Sada-

2mi z Lasami z Leszczycami [?] z Rzekami y Rzeczkami

3y Rzeczyszczami Stawy Stawyszczami z Bobrowemi

4Hony iako się ta część tego Imienia moiego wyżey

5pomieniło szyroko y długo w Gruntach Granicach

6y Miedzach samo w sobie ma nie zostawuiąc oney

7części Imienia mego Nowosielice ktora część od Społecz-

8nikow moich to iest od Pana Ampynohena [?] Kisztho [?]

9Onysyia a Patryli Makarewiczow Matowicza

10na mnie należy Dzieci potomki Bliskie y Krewne

11moie wzruszać żadne Jegomości Kniaź Dmytr Wa-

12sylewicz Kurcewicz Bułyha Matronka dzieci y Potom-

13kow Ichmościow tey przedaży moiey wiecznemi

14czasy wszystkiego tego używać y trzymać maią

15ktorey przedaży moiey Ja Sam Żona Dzieci Potom-

16kowie bliscy Krewni moie wzruszać y to do nijakiego [?]

17Prawa Jegomości Kniazia Dmytra Kurcewicza

18Bułyhy Matt. Dzieci y Potomkow Jegomości pozy-

19wać nie mamy ani będziem mogli A ieśliby Ja

20sam Żona dzieci Potomki bliskie Krewni moi

21y ktokolwiek o tę przedaż moię Jegomości Kniazia

22Dmytra Kurcewicza Bułyhę Matt. dzieci y Potomkow

23Jegomości pozwać mieli tedy powinni zaręki na

24Hospodara Krola Jegomości zapłacić Sto Kop groszy

25a stronie to iest Jegomości Kniaziu Dmytru Wasy-

26lewiczu Kurcewiczu Bułyże Matronkom dzieciom

27y Potomkom Jegomości drugie Sto Kop groszy

28zapłacić mamy A ieśliby kto z bliskich krewnych

29moich w tę przedaż iakożkolwiek prawa Jmci

30Kniaziu Kurcewicza Bułyhy Matt. dzieci albo Potom-

31kow Jegomości pozwał tedy Ja Wasko Zahałko

32od każdego takowego u każdego prawa Jegomości

33Kniazia Dmytra Kurcewicza Matronkę dzieci y Po-

34tomkow Jegomości zastępować mamy y wszystkie

35szkody y nakłady krom żadnego dowodu y Cieles-

36ney przysięgi Ichmciow zapłacić mam iakoż y po za-

37płaceniu onych wyżey pomienionych zaręk także

38też ode mnie Waska Lewkowicza Zahałka [dziura] szkody

39nakładow przez się ona przedaża moia przy

40Jegomości Kniaziu Dmytru Wasylewiczu Kurcewi-

41czu Bułyże Matt. dzieciom y Potomkom Imci wolno

42[reklamant:] będzie

k. 4 (skan 0005, strona prawa)

1będzie komu chcąc przedać oddać darować zastawić y

2na wieczne czasy zapisać y ku wszelakiemu nayleyp-

3szemu pożytkowi swemu obrocić Jakoż Ja Sam Żona

4dzieci Potomki bliskie Krewni moi przeciwko temu

5dobrowolnemu Zapisowi moiemu ani naprzeciwko

6Jegomości Kniaziu Dmytru Kurcewiczu Bułyże Matt.

7dzieciom y Potomkom Imci od mnie Samego Żony

8dzieci Potomkow bliskich krewnych moich u Prawa

9y gdyby ktory z Ichmościow o tę przedaż moię

10pozwan był znaydować żadnych przyczyn

11prawnych y nie prawnych także y artykułow

12w Statucie y grabierach [?] Seymowych opisanych

13y nie opisanych iedno ten Zapis mey przy

14mocy swoiey zachowany być ma iako w tym

15Liście moim wszystko mianowicie pomieniło

16a iż się przeciwko Rokom Ziemskim stało gdyż

17Sąd Ziemski nie zwykł zasiadać tedy Ja mam

18tę przedaż moię ktorośmy Jegomości Kniaziu

19Dmytru Wasylewiczu Kurcewiczu Bułyże

20Matronkom dzieciom y Potomkom Jegomości

21przedał y ten moy List zapisny na Urzędzie

22Grodzkim Kijowskim do Xiąg Grodzkich

23wyznać y dać zapisać a potym dla lepszey

24mocności y utwierdzenia tey przedaży moiey

25z Xiąg Grodzkich do Ziemskich Xiąg tegoż

26Powiatu Kijowskiego na pierwszych

27Rokach Sądowych Ziemskich Kijowskich

28ktore nayprzerwiey [!] potym teraźnieyszym

29Czasie dayda [?] y sądzone będą ten Zapis

30przenieść y także wyznać y dać zapisać

31mam a poliby Ja Wasko Zahałko za cho-

32robą moią albo za iakiemi inszemi przyczy-

33nami sam na tych Rokach Sądowych Ziem-

34skich Kijowskich być y tego Zapisu moiego

35[reklamant:] z Xiąg

k. 4v (skan 0006, strona lewa)

1z Xiąg Grodzkich do Ziemskich Xiąg przenieść

2y tey przedaży moiey wyznać y dać zapisać

3nie mogł tedy wolno będzie Jmci Kniaziu Dmytro-

4wi Kurcewiczu Bułyże y bez bytności moiey

5Samemu albo umocowanemu Swemu tego Jego

6przyście [?] tę przedaż y ten List moy przedażny

7y wypis wyznania na Urzędzie Grodzkim uczynio-

8ny z Xiąg Grodz. do Ziemskich Xiąg przenieść

9y dać sobie zapisać co tak ma być Jegomości

10mocno iakoby Ja sam własnie oczewiście y

11ustnie stoiąc u Xiąg to wyznał a Urząd Urzędowi

12ma wierzyć y na tośmy Jegomości Kniaziu Dmytru

13Wasylewiczu Kurcewiczu Bułyże dał ten moy List

14wyznany przedażny na część Imienia moiego

15Nowosielicy z pieczęcią moią bez podpisu ręki

16moiey bo pisać nie umiem a przytym byli

17y tego dobrze świadomi za oczewisto y ustną

18prozbą moią pieczęci swoie k temu moiemu

19Listu przyłożyć raczyli Ichmć Panowie a

20Przyiaciele moie Pan Walenty Konirski [?] Rot-

21mistrz Krola Jegomości Zamku Kijowskiego Pan

22Maciey Jezierski Poborca Jego Krolewskiey Mości

23Kijowski Pan Bohusz Hulewicz Namiestnik

24Oyca Metropolity Jego Miłości Kijowskiego Pan

25Adam Osiecki y Pan Mikołay Ostrowski Pi-

26san w Białey Cerkwi Lata Bożego Narodzenia

27Tysiąc Pięćset Osmdziesiąt Wtorego Mie-

28siąca Marca Dwudziestego Dnia Ktore do-

29browolne ustne zeznania wyż pomie-

30nionego Ziemianina Hospodarskiego Bia-

31łocerkiewskiego Waska Lewkowicza

32Zahałka y ten List Jego przedażny

33iest słowo do słowa w Xięgi Grodzkie

34Kijowskie wpisan

35Oblata Skryptu

36[znak kancelaryjny / parafa]

Objaśnienia i tłumaczenia

Zapis Donationis – zapis darowizny (w istocie sprzedaż); Dany y Służący – formuła tytułu odpisu. Nazwisko zeznającego w rkp. „Zahatko”/„Zahatka” – w tej ręce „ł” bywa podobne do „t”; przyjęto Zahałko (por. akt 1: „Lewkiem Zahałkim [?]”). Wasko = Wasyl (Wasil).

Urząd grodzki kijowski 1582: Ostafi Iwanowicz Kuczyński – namiestnik; Iwan Fedorowicz Sołtan – sędzia; [Lew?] Wereszczaka – pisarz grodzki (imię niepewne, w rkp. „Lieem”).

Ojciec zeznającego – Lewko Zahałko Makarewicz Matewicz; współwłaściciele (społecznicy) – w rkp. „Pana Ampynohena Kisztho Onysyia a Patryli Makarewiczow Matowicza” – zniekształcone w odpisie imiona, zapewne Antyfon Kisło (Kisiel), Onysko i Patryło Makarewicze Matewicze (por. akt 1); odczyt niepewny.

zaręka – kara umowna (wadium); tu 100 kop groszy dla króla (hospodara) i 100 kop dla strony (w akcie 1 – po 50 kop). W akcie 1 to samo słowo zapisane „zere-/ku”.

grabierach [?] Seymowych – zniekształcone w odpisie, zapewne „artykułach / konstytucjach sejmowych”; nayprzerwiey [!], dayda [?] – zniekształcenia kopisty („naypierwiey … przypadną [?]”); przyście [?] – może „przez” lub „przyszedłszy”.

Zeznający nie umiał pisać („bez podpisu ręki moiey bo pisać nie umiem”) – list opatrzony tylko pieczęcią jego i świadków.

Namiestnik Oyca Metropolity Kijowskiego – namiestnik prawosławnego metropolity kijowskiego (w 1582 r. metropolita Onezyfor Dziewoczka); Bohusz Hulewicz – z rodu wołyńskiego Hulewiczów.

Daty: list sprzedażny – Biała Cerkiew, 20 III 1582; oblata – 1 IV 1582, niedziela (kalendarz juliański; zgodnie z rkp.). „Oblata Skryptu” – dopisek: oblata (wpis do akt) pisma.

Streszczenie

1IV 1582 przed urzędem grodzkim kijowskim (namiestnik Ostafi Iwanowicz Kuczyński, sędzia Iwan Fedorowicz Sołtan, pisarz [Lew?] Wereszczaka) ziemianin hospodarski białocerkiewski Wasko (Wasyl) Lewkowicz Zahałko zeznał i podał do wpisania list sprzedażny (Biała Cerkiew, 20 III 1582), którym sprzedał na wieczność kniaziowi Dmytrowi Wasylewiczowi Kurcewiczowi Bułyże, podstarościemu białocerkiewskiemu, jego żonie Jadwidze z Grajewa i potomkom swoją ojcowiznę – czwartą część dóbr Nowosielica w powiecie kijowskim (między gruntami hospodarskimi białocerkiewskimi), odziedziczoną po ojcu Lewku Zahałku Makarewiczu Matewiczu, ze wszystkimi przynależnościami, za 50 kop groszy litewskich. Zobowiązał się do ewikcji pod karą 100 kop dla króla i 100 kop dla nabywcy oraz do przeniesienia zapisu do ksiąg ziemskich kijowskich (z upoważnieniem nabywcy do uczynienia tego bez niego). Nie umiał pisać – list zapieczętowali świadkowie: Walenty Konirski [?], rotmistrz królewski zamku kijowskiego, Maciej Jezierski, poborca królewski kijowski, Bohusz Hulewicz, namiestnik metropolity kijowskiego, Adam Osiecki i Mikołaj Ostrowski.

Transkrypcja

k. 5 (skan 0006, strona prawa)

1Zapis Donationis od Urodz. Ma-

2karewicza Matowicza Kniaziu

3Dmytru Kurcewiczu Wasyle-

4wiczu Dany y Służący

5Roku od Narodzenia Bożego Tysiąc Pięćset Dzie-

6więćdziesiąt Pierwszego Miesiąca Junij Osmego Dnia

7Przyszedszy do Urzędu Hospodarskiego Grodzkiego

8Kijowskiego do Nas Tymofieja Hołowinskiego Pod-

9woiewodzego a Iwana Sołtana Sędziego Urzędnikow

10Grodzkich Kijowskich Ziemianin Hospodarski

11Woiewodztwa Kijowskiego Pan Piotr Makarewicz

12Matowicz nie będąc od nikogo niczym przymuszo-

13ny ani namowiony tylko sam z swoiey dobrey

14woli do Xiąg Grodzkich Kijowskich wedle Listu

15swoiego przedażnego ktory Jegomości Kniaziu Dmytru

16Wasylewiczu Kurcewiczu przedał część Imienia

17swoiego w Woiewodztwie Kijowskim między grun-

18tami Hospodarskiemi Miasta Białocerkwi leżące

19za Osmdziesiąt Kop Groszy Litewskich wyznał,

20ktoren List Jegomość pod Pieczęcią swoią y też

21pod świadomem y pieczęciami y z podpisem

22Rąk Ludzi dobrych na Siebie dał gdzie wszystko

23mianowicie y szerzey pod obowiązki opisano

24y dołożone iest y ten List swoy przed nami

25położył prosząc aby w Xięgi wpisan y wypis

26z Xiąg Kniaziu Jegomości Dmytru Kurcewiczu

27był dany My tego Listu ogledawszy y Jego

28[dziura] tudzież oczewiście przy Panu Piotru Makare-

29wiczu wszystko dostatecznie porowszy [?] z po-

30czątku aż do końca w głos wyczytać kazawszy

31słowo od słowa do Xiąg Grodzkich Kijowskich

32wpisać kazali ktory List tak się w sobie ma

33Ja Piotr Makarewicz Matowicz Ziemia-

34nin Hospodarski Woiewodztwa Kijowskiego zezna-

35wam y iawno czynię Sam na Siebie tym

36moim Listem każdemu by tego była potrzeba

37[reklamant:] wiedzieć

k. 5v (skan 0007, strona lewa)

1wiedzieć albo czytaiąc ten List moy słyszeć

2teraz y na potem będącym Iż co Święto zmarły

3Krol Jegomość August Polski z Łaski swoiey

4Hospodarski za przyczyną Jegomości Niebo-

5szczyka Kniazia Fryderyka Prońskiego Woiewody

6Kijowskiego dał Przodku moiemu Panu An-

7ninohenu [?] y Nieboszczyku Onysku Onyszkom [?]

8Panu a Lewku Makarewiczom Matewicza

9Nieboszczyku Kuźmie Grunt pusty Ludźmi

10nie osiadły przezywaiący się Nowosielice

11leżący w Woiewodztwie Kijowskim między

12grunty Jego Krolewskiey Mości Białocerkiew-

13skich co y Przywileiem Swoim Hospodar-

14skim przodkowi Naszemu umocnić raczył,

15ktory Przywiley Jego Krolewskiey Mości y

16List graniczny za Rozkazaniem Jego Kro-

17lewskiey Mości z Ramienia Xiążęcia Jegomości

18Pana Woiewody Kijowskiego będąc zesłany

19Nieboszczyk Pan Ostafi Skarzewski y Nie-

20boszczyk Pan Bohdan Ray [?] ten gront Przodko-

21wi Naszemu Pany [?] od grontow Mieyskich

22Białocerkiewskich ograniczyli y te granice

23na tym Liście mianowicie położony

24iest w schowaniu Brata Naszego Pana Annino-

25hena [?] ktory to grunt Nowosielica po śmierci

26Przodka Naszego Nieboszczyka Kuźmy y na mnie

27y na Bracią moią z wyż pomienionych prawem

28przyrodzonym spadła y onę części my między

29Siebie rozdzielili Tedy Ja Piotr Makarewicz

30Matowicz będąc podupadły y nie mogąc ni

31odkąd ratunku mieć tę część Imienia swego No-

32wosieleckiego na mnie przychodzącą przedałem

33Jegomości Kniaziu Dmytru Kurcewiczu y Po-

34tomkom Jegomości na wieczność za pewną

35Summę Pieniędzy Osmdziesiąt Kop Groszy

36monety y Liczby Wielkiego Xięstwa Litewskiego

37[reklamant:] ktora

k. 6 (skan 0007, strona prawa)

1ktora Summa Pieniędzy mnie zupełna do

2Ręki moich od Jegomości doszła a odemnie

3też Jegomości część tego z Imienia Nowosielica

4urzędownie przez Woźnego w dzierżenie y uży-

5wanie iest podana y postąpiona ze wszystkiem

6na wszystko z pasiekami z pasieczyszczami

7Stawiszczami Lasami Sadami Siedliszczami

8Rzekami Rzeczkami Rzeczyszczami Stawy

9Stawiszczy z Łowy zwierzynnemi y Ptaszemi

10Rybnemi Gony Bobrowemi y ze wszystkiem

11mianowane niemianowanemi części tego

12Imienia Gruntami y pożytkami małemi

13y wielkiemi ze wszystkiem tey części tego

14Imienia Nowosieleckiego samo w sobie sze-

15rokości Granicach y obchodzich z dawna

16miała y teraz ma nic na Siebie y na potomstwo

17Swoie ani na kogo Innego nie wyjmuiąc ani

18zostawuiąc tak iż pomienione nie pomienio-

19nemu a nie pomienione pomienionemu nic

20nigdy niwczym Czasy wiecznemi ni iakiey

21przeszkody czynić nie ma y iuż od tego Czasu

22wolno Jegomości to części tego Imienia odemnie

23Jegomości przedanego wszelkie pożytki przy-

24mnażać rozszerzać wyneypdawać [?] y iako ney-

25lepiey ku woli Swoiey rozumieiąc będzie

26Jegomości wolną część tego Imienia Swego

27iako własności swoiey szafować komu chcąc

28oddać przedać zamienić y ku Swoiemu ney-

29lepszemu pożytkowi wiecznemi Czasy obrocić

30czego Ja Sam a pomnie Dzieci y potomki Nasz-

31czadki [?] moie nikto inny części tego Imienia Jego-

32mości upominać się z mieyscwłasności Jegomości

33Samego y potomkow Jegomości wymowiać ani

34iakiey przyczyny czynić nie mamy y nie maią

35wiecznemi Czasy A ieśliby Ja sam Dzieci

36[reklamant:] y potomki

k. 6v (skan 0008, strona lewa)

1y potomki moie y ktokolwiek iako bykolwiek

2moiey maiętności iakimkolwiek prawem w Jego-

3mości Samemu Dzieciom y Potomkom Jegomości

4w dzierżeniu y używaniu Części tego Imienia Nowo-

5sielicy przeszkodę y szkody wczym do Prawa pozy-

6wał o szkodę przyprawiał tedy mam Jegomości

7Kniazia Dmytra Kurcewicza Dzieci y Potomki

8Jegomości zaręki Osmdziesiąt Kop Groszy zapłacić

9y wszystkie szkody y nakłady co by Jegomość

10Dzieci y potomki Jegomości zadaniem Jegomości

11Dzieciom y potomkom do mnie Dzieci y potom-

12kow moich iakiekolwiek szkody y trudności

13nałożył krom dowodu y trudności tylko na Jego

14rzeczonego słowa Jegomości zaraz nieszkodzie [?]

15z Urzędu do ktorego by Jegomość pozwał nagrodzić

16y po zapłaceniu zaręki y nagrodzeniu szkod ten

17Dobrowolny Opis moy wszędy y na każdym miey-

18scu y u każdego Urzędu zesłuszny prawny y mocny

19chować y trzymać być ma A iż się ta przedaża moia

20Jegomości Kniaziu Dmytru Kurcewiczu bez Rokow Ziem-

21skich stała tedy Ja tę Przedaż moię stawszy na Urzędzie

22Grodzkim Kijowskim wyznać List na Przedaż dany

23do Xiąg Grodzkich Kijowskich dać zapisać a potym

24z Xiąg Grodzkich do Ziemskich Kijowskich Xiąg na

25Roki Ziemskie ktore potym czasie naypierwiey

26przyidą y sądzone będą przenieść y tego wpisać

27mam y powinien będę a gdyby zachorobą albo

28za iakiemi Inszemi przypadłemi przyczynami

29tego wypisu z Xiąg Grodzkich Kijowskich do

30Xiąg Ziemskich Kijowskich przenieść y tego wpi-

31sać dać nie mogł daię moc Jegomości Kniaziu

32Dmytru Kurcewiczu Samemu albo y przez umo-

33cowanego Swego ten wypis wyznania [dziura] przedaży swoiey

34przed Urzędem Grodzkim Kijowskim y Xiąg [Grodz]kich

35do Xiąg Ziemskich przenieść y wpisać a to tak ma być

36w razie iakoby Ja sam własnie osobą swoią to wyznał

37y natośmy Jegomości Kniaziu Dmytru Wasylewiczu Kurce-

38wiczu dał ten moy wyznany przedażny List pod moią Pie-

39częcią y przytym byli tego dobrze świadomi y za oczewistą

40y ustną prozbą moią pieczęci swoie k temu wiecznemu Listu

41przyłożyć y rękami swemi podpisać raczyli ktorzy pisać umieli

42Ichmć Pan Arnolf Młodecki Ręką swą Pan Walenty Daryszowski [?]

43Pan Mikołay Libochowski [?] Pan Jan Sobowski [?] Pisa[n w] Białey

44Cerkwi Roku od Narodzenia Jezusa Chrystusa Syna Bożego

45Tysiąc Pięćset Dziewięćdziesiąt Pierwszego Miesiąca Junij Trzeciego

46Dnia Arnolf Młodecki własną Ręką Walenty Paliszowski [?]

47własną Ręką Mikołay Libochowski [?] własną Ręką

48Oblata Plenipotencyi Rzeczny [?]

49[parafa kancelaryjna]

Objaśnienia i tłumaczenia

Foliacja odpisu: k. 5 (skan 0006 prawa), k. 5v (0007 lewa, „5b”), k. 6 (0007 prawa), k. 6v (0008 lewa, „6b”).

Urząd grodzki kijowski 1591: Tymofiej Hołowiński – podwojewodzi kijowski; Iwan Sołtan – sędzia grodzki (por. akty 1–2).

Historia Nowosielicy wg aktu: król Zygmunt August („Święto zmarły Krol Jegomość August” – świętej pamięci zmarły), za wstawiennictwem kniazia Fryderyka Prońskiego, wojewody kijowskiego, nadał pusty grunt Nowosielice (między gruntami królewskimi białocerkiewskimi) przodkom Makarewiczów – Kuźmie i jego krewnym; grunt ograniczyli (odgraniczyli od gruntów miejskich białocerkiewskich) z polecenia króla i wojewody Ostafi Skarzewski i Bohdan Ray [?]; przywilej i list graniczny przechowywał brat wystawcy „Pan Anninohen” [?]. Po śmierci Kuźmy dobra podzielili spadkobiercy.

An-ninohenu / Anninohena [?] – w rkp. wyraźnie „Anninohen-”; zapewne to samo imię, które w akcie 2 zapisano „Ampynohena Kisztho”, a w akcie 1 „Antyfonem Kislem” (Antyfon Kisło [?]); forma zniekształcona przez kopistę. „Onysku Onyszkom [?] Panu” – zniekształcony szereg imion (Onysko, Patryło [?]).

Pany [?] – może „Pewny” lub „Panu”; wyneypdawać [?] – zapewne „wynaydować” (wynajdować); Naszczadki [?] – następcy (ros./ukr. нащадки – potomkowie); z mieyscwłasności – z miejsca (prawa) własności; zaraz nieszkodzie [?] – miejsce niejasne.

zaręka – kara umowna: tu 80 kop groszy (równa cenie sprzedaży).

Przekład z ruskiego oryginału: liczne rutenizmy (nikto – nikt; niwczym – w niczym; Junij – czerwiec).

Arnolf Młodecki – w rkp. „Mtodecki” (ł jak t); por. akt 1 „Arnolf Motodecki [?]” – zapewne ta sama osoba (Arnolf Młodecki). Walenty – w tekście „Daryszowski [?]”, w podpisie „Paliszowski [?]”.

„Oblata Plenipotencyi Rzeczny [?]” – dopisek kancelaryjny, chyba omyłkowy (akt dotyczy listu sprzedażnego); por. „Oblata Skryptu” w akcie 2.

Streszczenie

8VI 1591 przed urzędem grodzkim kijowskim (podwojewodzi Tymofiej Hołowiński, sędzia Iwan Sołtan) ziemianin hospodarski województwa kijowskiego Piotr Makarewicz Matowicz zeznał i podał do wpisania list sprzedażny (Biała Cerkiew, 3 VI 1591), którym – będąc „podupadły” i nie mogąc znikąd uzyskać pomocy – sprzedał na wieczność kniaziowi Dmytrowi Wasylewiczowi Kurcewiczowi (Bułyże) i jego potomkom swoją część dóbr Nowosielica (między gruntami hospodarskimi miasta Białej Cerkwi) za 80 kop groszy litewskich, z wprowadzeniem przez woźnego i ze wszystkimi przynależnościami. List przytacza dzieje Nowosielicy: nadanie króla Zygmunta Augusta (za przyczyną wojewody kijowskiego kn. Fryderyka Prońskiego) dla przodków Makarewiczów (Kuźmy i in.), rozgraniczenie przez Ostafiego Skarzewskiego i Bohdana Raya [?] i podział między spadkobierców. Sprzedający przyjął ewikcję i karę (zarękę) 80 kop oraz obowiązek przeniesienia zapisu do ksiąg ziemskich kijowskich. Świadkowie i pieczętarze: Arnolf Młodecki, Walenty Paliszowski (Daryszowski) [?], Mikołaj Libochowski [?], Jan Sobowski [?].

Transkrypcja

k. 7 (skan 0008, strona prawa)

1Oblata Intromissyi w Część wsi Nowosie-

2lica Kniaziu Dmytru Kurcewiczu Służący

3Roku od Narodzenia Syna Bożego Tysiąc Pięćset Dziewięć-

4dziesiąt Pierwszego Miesiąca Julij Jedynastego Dnia

5Przyszedszy do Urzędu Hospodarskiego Grodzkiego Kijow-

6skiego do Nas Tymofieja Hołowinskiego Podwoiewo-

7dzego a Iwana Sołtana Sędziego Urzędnikow Grodz-

8kich Woźny Ziemi Kijowskiey Szlachetny Stanisław

9Hołtyzy [?] Oczewisto zeznał y tego zeznania kwit

10pod Pieczęcią swoią ku zapisaniu do Xiąg Grodzkich

11Kijowskich dał pisany temi słowy Ja Stanisław Hołtyzy [?]

12Woźny Woiewodztwa Kijowskiego wyznawam na tym

13kwicie moim iż za przydaniem Pana Tymofieja Ho-

14łowinskiego Namiestnika Woiewodztwa Kijowskiego Roku

15Tysiąc Pięćset Dziewięćdziesiąt Pierwszego Miesiąca

16Julia Piątego Dnia maiąc ia przy sobie stronę szlach-

17ty Pana Gaspra Kochanowskiego a Pana Andrzeja Dry-

18bowskiego [?] był na potrzebie y sprawie Jegomości

19Kniazia Dmytra Kurcewicza Podstarościego Bia-

20łocerkiewskiego w części Imienia Jegomości ktore

21Jegomość Pan Ampinohen Makarewicz Matowicza

22za Summę także Osmdziesiąt kop Groszy Litewskich

23przedał przezwany Nowosielica leżący w Woiewodz-

24twie Kijowskim między Grontami Hospodarskiemi

25Białocerkiewskiemi tamże pomieniony Pan Ampi-

26nohen Makarewicz przedemną Woźnym y przed

27stroną Szlachty wyż pomienioną część tego

28Imienia Nowosieleckiego Jegomości Kniaziu

29Dmytru Kurcewiczu Bułyże wedle Listu swo-

30iego Przedażnego w Jego własny dzierżenie y

31używanie podał y na to dał ku zapisaniu

k. 7v (skan 0009, strona lewa – góra)

1do Xiąg Grodzkich Kijowskich ten moy kwit

2pod moią własną Pieczęcią Pisan w Białey

3Cerkwi Roku miesiąca y dnia wyżey opisane-

4go ktore oczewiste zeznanie Woźnego y kwit

5Jego do Xiąg Grodzkich Kijowskich iest zapisano

Objaśnienia i tłumaczenia

Intromissio – wwiązanie (wprowadzenie w posiadanie) dokonane przez woźnego w obecności „strony szlachty” (dwóch szlachciców jako świadków); relacja (kwit) woźnego wpisana do ksiąg grodzkich.

za przydaniem Pana Tymofieja Hołowinskiego – z przydania (wyznaczenia) przez Tymofieja Hołowińskiego, tu nazwanego namiestnikiem (podwojewodzim) województwa kijowskiego.

Ampinohen (w akcie 3 „Anninohen”, w akcie 2 „Ampynohen Kisztho”, w akcie 1 zapewne „Antyfon Kisieł”) – najpewniej imię Afinohen (Афиноген, gr. Athenogenes), zniekształcone przez kopistę; brat Piotra Makarewicza Matowicza (akt 3). Akt mówi, że i on sprzedał swoją część Nowosielicy za 80 kop groszy litewskich – zob. akt 5 (jego zapis donacji).

Nazwisko woźnego w rkp. „Hołtyzy” / „Hołtzy” (ł jak t) – odczyt niepewny; Drybowski [?] – odczyt niepewny.

Streszczenie

11VII 1591 przed urzędem grodzkim kijowskim (podwojewodzi Tymofiej Hołowiński, sędzia Iwan Sołtan) woźny ziemi kijowskiej Stanisław Hołtyzy [?] zeznał i podał do wpisania swój kwit (relację, pisaną w Białej Cerkwi): 5 VII 1591, z przydania Tymofieja Hołowińskiego, w obecności szlachty Gaspra Kochanowskiego i Andrzeja Drybowskiego [?], był przy tym, jak Ampinohen (Afinohen) Makarewicz Matowicz, zgodnie ze swym listem sprzedażnym, podał kniaziowi Dmytrowi Kurcewiczowi Bułyże, podstarościemu białocerkiewskiemu, w dzierżenie i używanie swoją część Nowosielicy (między gruntami hospodarskimi białocerkiewskimi), sprzedaną za 80 kop groszy litewskich.

Transkrypcja

k. 7v (skan 0009, strona lewa – od 6. wiersza)

1Oblata Donationis między Maka-

2rewiczem y Kurcewiczem wsi Nowo-

3siela

4Lata od Narodzenia Syna Bożego Tysiąc Pięćset

5Dziewięćdziesiąt Pierwszego Miesiąca Julij Jedynastego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim Przyszedszy do Urzędu

7Hospodarskiego Grodzkiego Kijowskiego do Nas

8Tymofieja Hołowinskiego Podwoiewodzego a Iwa-

9na Sołtana Sędziego Urzędnikow Grodzkich Kijow-

10skich Ziemianin Hospodarski y Woiewodztwa

11Kijowskiego Pan Ampinohenko Makarewicz

12Matowicza nie będąc od nikogo niczem przy-

13muszony y nie namowiony tylko sam z swoiey

14dobrey woli do Xiąg Grodzkich Kijowskich we-

15dług Listu swego przedażnego ktorym Jegomości

16Kniaziu Dmytru Bułyże Kurcewiczu przedał część

17Imienia Swego w Woiewodztwie Kijowskim mię-

18dzy Gronty Hospodarskiemi miasta Białocer-

19kiewskiego leżącego za Osmdziesiąt Kop groszy

20Litewskich wyznał ktory List Jegomość [dziura] pod Pie-

21częcią swoią y też pod świadomemi Pieczęciami

22y podpisami Rąk Ludzi dobrych na Siebie dał

23gdzie wszystko mianowicie a szerzey pod obowiązkami

k. 8 (skan 0009, strona prawa)

1opisano y dołożony iest y ten List swoy przede

2nami położył prosząc aby w Xięgi był wpisan

3y wypis z Xiąg Jegomości Xiążęciu Dmytru Kur-

4cewiczowi był dany My tego Listu opatrzyw-

5szy y Jego tudzież oczewiście przy Panu An-

6pinohenu Makarewiczu wszystkiego dostatecz-

7nie porowszy [?] z początku aż do końca w głos

8wyczytać kazali ktory List tak się w sobie

9ma Ja Anpinohen Makarewicz Matowicza

10Ziemianin Hospodarski Woiewodztwa Kijow-

11skiego zeznawam iawnie czynię Sam na

12Siebie tym moim Listem każdemu komu by

13tego była potrzeba wiedzieć albo czytaiąc

14ten moy List słyszeć teraz y na potem

15będącym iż co Święto zmarły Zygmunt

16August Krol Jegomość Polski z Łaski Swoiey

17Hospodarskiey za przyczyną Jegomości Xią-

18żęcia Fryderyka Prońskiego Woiewody Kijow-

19skiego dał Przodkowi y Braci moim Piotru

20y Nieboszczykom Onysku Panku y Lewku

21Makarewiczom Matowicza Nieboszczyku

22Kuźmie gront pusty Ludźmi nie osiadły

23przezywaiący Nowosielica w Woiewodztwie

24Kijowskim między grontami Jego Krolewskiey

25Mości Białocerkiewskiemi Kąty [?] co Przywi-

26leiem Swoim Hospodarskim Przodku Naszemu

27umocnić raczył, a iż ten Gront Nowosie-

28lecki po śmierci Przodka Naszego Nieboszczyka

29Kuźmy na mnie y na Braci moich z wyż

30pomienione prawem przyrodzonym spadł

k. 8v (skan 0010, strona lewa)

1y na części my tego między siebie podzielili Tedy

2Ja Ampinohen Makarewicz Matowicza nie z żad-

3nego przymuszenia iedno tylko z dobrey woli swo-

4iey tę część Imienia Swego Nowosieleckiego na

5mnie przychodzącą przedał Jegomości Xiążęciu

6Dmytru Wasylewiczu Kurcewiczu Dzieciom

7y potomkom Jegomości na wieczność za pew-

8ną Summę pieniędzy Osmdziesiąt Kop Groszy

9monety y Liczby Wielkiego Xięstwa Litewskiego

10ktora Summa pieniężna mnie wspolna [?] do

11Rąk moich od Jegomości doszła a odemnie

12też Jegomości część tego z Imienia Nowosielicy

13urzędownie przez Woźnego w trzymanie y uży-

14wanie iest podano y postąpiona ze wszystkiem

15na wszystkiem z Pasiekami z Pasieczyszcza-

16mi Lasy Sady Siedliskami z Rzekami y Rzecz-

17kami Rzeczyszczami Stawy Stawiszczy z Łowy

18zwierzynnemi Ptaszyni Rybnemi Łowy Bobro-

19wymi y ze wszystkiem mianowanym y nie-

20mianowanym części tego Imienia gronty

21z pożytkami małemi y wielkiemi ze wszystkie-

22mi tyż iako ta część tego Imienia Nowosieleckiego

23samo w sobie w szyrokości Grontach y obchodzich

24zdawna miała y teraz ma nic na Siebie ani

25na potomstwo swoie ani na kogo Inszego nie wyj-

26muiąc ani zostawuiąc tak iuż pomienione nie

27pomienionemu a nie pomienione pomienio-

28nemu nigdy niwczym wiecznemi Czasy

29żadney przeszkody czynić nie ma a [dziura] tego

30Czasu wolno Jegomości w części tego Imienia

31Swego odemnie Jegomości przedanego wsze-

32lakie pożytki przymnażać rozszerzać wyney-

33dywać iako naylepiey po woli swoiey rozu-

34mieiąc y będzie Jegomość wolną część tego Imienia

k. 9 (skan 0010, strona prawa)

1Swego iako własny swoiey szafować komu chcąc

2oddać przedać darować zamienić y ku swoiemu ney-

3lepszemu pożytkowi na wieczne Czasy obrocić czego

4Ja Sam y pomnie Dzieci Potomki y szczadki [?] moie

5y nikt inszy części tego Imienia u Jegomości upomi-

6nać się z mocy y własny [?] Jegomości Samego y Po-

7tomkow Jegomości wymowiać y żadnych przeszkody

8czynić nie ma y nie maią wiecznemi Czasy A ieśliby

9Ja Sam Dzieci y potomki moie y ktokolwiek z na-

10szego by się kolwiek moiey maiętności iakimkol-

11wiek Prawem wolno Jegomości Samemu Dzie-

12ciom y potomkom Jegomości w trzymaniu

13y używaniu części tego Imienia Nowosielicy

14przeszkodę y szkody uczynił do prawa pozywał

15a szkody przyprawił mam w tego Jegomości

16Xiążęcia Dmytra Kurcewicza Dzieciom y Potom-

17kom Jegomości zaręki Osmdziesiąt Kop Groszy za-

18płacić y wszystkie szkody y nakłady co by Jego-

19mość Dzieci y potomki Jegomości z żadaniem Jego-

20mości Dzieciom y potomkom Jegomości odemnie

21Dzieci y potomkow moich iakożkolwiek szkody

22y trudności na to nałożył oprocz dowodu y

23przysięgi tylko na gołe rzeczone słowa Jegomości

24Dzieciom y Potomkom Jegomości zaraz nie z cho-

25[dziura] Urzędu do ktorego by Jegomość pozwał nad-

26grodzić a po zapłaceniu zaręki y nadgrodzeniu

27szkod przyjęg [?] ten dobrowolny Opis moy tu

28y na każdym mieyscu y u każdego Urzędu zesłuszny

29prawny y mocny chowan y trzyman być ma

30Jako Przywiley Jego Krolewskiey Mości na

31[dziura] ten grunt Nowosielice Przodkowi Naszemu dany

32ktore Bracia moie mnie do schowania mego

33byli dali y Inne wszelkie Listy do tego należące

34tak też List graniczny co za Rozkazaniem Jego

k. 9v (skan 0011, strona lewa)

1Krolewskiey Mości z Ramienia Xiążęcia Jegomości Pana

2Woiewody Kijowskiego będący zesłany nieboszczyk Pan

3Ostafi Szkarewski y Nieboszczyk Pan Bohdan Raytok [?]

4Grunt Przodku Naszemu dany od grontow Mieyskich

5Białocerkiewskich graniczyli a tey granicy na tym

6Liście mianowicie opisali do Rąk Jegomości Xiąże-

7cia Dmytra Kurcewicza oddałem A ieśliby na potym

8iakie Listy u mnie u Dzieci y u Potomkow moich

9y kogożkolwiek ku przekazie [?] y zatrzymaniu Jego-

10mości Xiążęcia Dmytra Kurcewicza Dzieciom y Potom-

11kom Jegomości pokazali ze wiecznemi Czasy umar-

12zam y wniwecz obracam y u żadnego Prawa mocy

13nikotorey mieć nie maią Iż się ta przedaża moia Jego-

14mości Xiążęciu Dmytru Kurcewiczu między Rokami

15Ziemskiemi stała tedy Ja przedaż moię stawszy

16na Urzędzie Grodzkim Kijowskim wyznać y List

17na przedaż dany y do Xiąg Grodzkich Kijowskich

18oddać y zapisać a potym z Xiąg Grodzkich Kijow-

19skich do Xiąg Ziemskich Kijowskich na Roki Ziem-

20skie ktore po te Czasy naypierwiey przypadną y sądzo-

21ne będą przenieść dać wpisać mam y powinien

22będę a gdzieby Ja za Chorobą albo za iakiemi Inszemi

23przypadaiącemi przyczynami tego wypisu z Xiąg Grodz-

24kich Kijowskich do Xiąg Ziemskich Kijowskich przenieść

25y tego wpisać nie mogł daię moc Jegomości Xiążęciu

26Dmytru Kurcewiczu Samemu albo przez umocowanego Swego

27ten wypis wyznania przedaży moiey przed Urzędem Grodzkim

28Kijowskim uczyniony z Xiąg Grodzkich do Xiąg Ziemskich

29przenieść dać wpisać a to tak ma być mocno [dziura] iakoby

30Ja sam własną osobą swoią stawszy to wyznał na co m

31Jegomości Xiążęciu Dmytru Wasylewiczu Kurcewiczu dał

32ten moy wyznany przedażny List pod moią pieczęcią y przy-

33tym byli y tego dobrze świadomi za oczewistą y ustną

34prozbą moią ku swoiey temu moiemu wyznanemu Listu

35przyłożyli Rękami swemi ktorzy pisać umieli podpisać

36mogli Ichmość Pan Arnolf Młodecki Pan Walenty Palisze-

37wski Pan Mikołay Libochenski [?] a Pan Piotr Kampczerski [?]

38Pisan w Białey Cerkwi Roku od Narodzenia [dziura] Chrystusa

39Syna Zbawiciela Tysiąc Pięćset Dziewięćdziesiąt Pierwszego

40Miesiąca Julia [?] Szesnastego Dnia Arnolf Młodecki własną

41Ręką swoią Walenty Paliszewski własną Ręką Miko-

42łay Libochowski [?] własną ręką Piotr Kampczerski [?] ręką

43własną

Objaśnienia i tłumaczenia

Oblata Donationis między Makarewiczem y Kurcewiczem – wpis do akt darowizny (w istocie sprzedaży) między Makarewiczem a Kurcewiczem. Tekst listu prawie dosłownie równoległy do aktu 3 (sprzedaż Piotra Makarewicza Matowicza) – akty wzajemnie rozstrzygają odczyty.

Ampinohen / Ampinohenko / Anpinohen – imię zniekształcone przez kopistę, najpewniej Afinohen (Афиноген, Athenogenes); por. akty 2–4. Bracia: Piotr (żyjący, akt 3), zmarli Onysko, Pańko (w rkp. „Panku”; w akcie 3 „Onyszkom Panu” – zniekształcone) i Lewko (Zahałko – akt 2) Makarewicze Matowicze; wspólny przodek Kuźma (Makarewicz).

Kąty [?] – miejsce niejasne (w akcie 3: „Białocerkiewskich co y Przywileiem”); wspolna [?] – zapewne „zupełna” (por. akt 3); szczadki [?] – następcy (por. „naszczadki” w akcie 3); umarzam – unieważniam (listy, które by się później znalazły); przekazie [?] – przeszkodzie; nikotorey – żadnej (rutenizm); przyjęg [?] – niejasne (może „przytym”).

Wystawca przekazał nabywcy przywilej królewski na Nowosielicę, powierzony mu na przechowanie przez braci, i list graniczny (rozgraniczenie przez Ostafiego Szkarewskiego – w akcie 3 „Skarzewski” – i Bohdana Raytoka [?] – w akcie 3 „Ray [?]”).

Data: oblata 11 VII 1591; data listu w odpisie „Miesiąca Julia Szesnastego Dnia” (16 VII) – późniejsza od oblaty i od intromisji (5 VII, akt 4), więc zapewne błąd odpisu (może 16 VI 1591). Świadkowie jak w akcie 3 (Młodecki, Paliszewski/Paliszowski, Libochowski), zamiast Sobowskiego – Piotr Kampczerski [?].

Streszczenie

11VII 1591 przed urzędem grodzkim kijowskim (podwojewodzi Tymofiej Hołowiński, sędzia Iwan Sołtan) ziemianin hospodarski województwa kijowskiego Ampinohen (Afinohen [?]) Makarewicz Matowicz zeznał i podał do wpisania swój list sprzedażny (Biała Cerkiew, VI/VII 1591), którym z dobrej woli sprzedał na wieczność kniaziowi Dmytrowi Wasylewiczowi Kurcewiczowi (Bułyże) i jego potomkom swoją część Nowosielicy w województwie kijowskim (między gruntami królewskimi białocerkiewskimi) za 80 kop groszy litewskich, z wwiązaniem przez woźnego i wszystkimi przynależnościami. List powtarza dzieje Nowosielicy (nadanie Zygmunta Augusta za wstawiennictwem wojewody Fryderyka Prońskiego dla przodka Kuźmy i braci: Piotra, Onyska, Pańka, Lewka; rozgraniczenie od gruntów miejskich białocerkiewskich) i stwierdza przekazanie nabywcy przywileju królewskiego i listu granicznego; wystawca unieważnia wszelkie inne dokumenty, przyjmuje ewikcję i karę 80 kop oraz obowiązek przeniesienia zapisu do ksiąg ziemskich. Świadkowie i podpisujący: Arnolf Młodecki, Walenty Paliszewski, Mikołaj Libochowski [?], Piotr Kampczerski [?].

Transkrypcja

k. 10 (skan 0011, strona prawa)

1Testament P. Ignacego Sadowskiego rozporzą-

2dzeniu maiątku swego uczyniony —

3Roku Tysiacza Szesćsot Trydcatoho

4Miesiaca Noiabra Osmoho dnia

5Na Urędu Jeho Korolewskoy Myłosti Zamku Żytomirskoho pered

6nami Janom Witawskim [?] Podstarostim, a Michałom Korbucham [= Korbutom, por. akt 7]

7Pisarom Urędnikami Hrodz. Żyt. i Knyhami nineszymi postanowywszy-

8sia oczewysto W. Jehomość Pan Tomasz Sadowski pokładał Testa-

9ment od otca swoieho Ignacoho Sadowskoho Chorążoho Roty Huzarskoy

10sobie pokładaiuczomu uczynenyi i prosył aby pryniatyi i do Knyh

11nineszych Zamku Żytomirskoho wpisanyi był. Kotoryi my pryimuiu-

12czy perechodowo [?] czytał kazały i tyie sut słowa. W Imię przedwiecznego

13Boga Oyca i Syna Jego i Ducha Świętego Amen, upatruiąc Ja biemnie [?]

14wsiako [?] Ludzkiego i nie pewnieyszego nad Śmierć niewiedząc kiedy wiedząc [?]

15[...] dostatecznie iż po śmierci gdy czego pismem nie bywa wyrażono

16[...] ludzi do zamieszania i zwady prowadzi, ia iednak chcąc moie Dzieci

17w pokoiu [dziura] i Miłości nienaruszony zostawić będąc iescze dobrego zmysłu

18[i] mienia [?] pamięci w podeszłym moim wieku iesli umrę ostatnią wolę

19moię tak ordynuię. Ja Ignacy Sadowski Chorąży Roty Husarskiey

20naprzod Ducha moiego nayświętszey Opatrzności i nayczystszey Boga

21[...] w ręce [?] oddaię i proszę Dzieci moie aby za Duszę moię dobrze

22uczynili, Ciało moie grzeszne pogrzebiono być ma do Kościoła na

23Mszy Świętych [?] czterdzieści z pozostałych rzeczy moich dać — Stypę dla ubo-

24gich sprawić i po groszy kilka każdemu na pamiątkę rozdawać aby Duszę

25ratowali — maiąc dwoie Dzieci gdy mi się dowodzą [?] po ostatni moment

26równey troskliwości i Miłości Syna Tomasza i Corkę Brygidę między

27nich mienie moie spadkowe narowno podzielam, i tak ustanawiam

28i ordynuię ponieważ Folwark nazwany Łosze [?] albo nadany mi

29[reklamant:] od

k. 10v (skan 0012, strona lewa)

1od Nayiaśnieyszego Krola Augusta II Przywileiem Roku Tysiąc

2Szesćset Dziewięćdziesiątego [?], tak po Śmierci moiey powrocony być ma do Rzeczy-

3pospolitey, więc takowego Synowi i Corce moim zostawić nie mogę — tylko

4maiąc rożne Summy to chcę tym Dzieciom moim następnie rozporządzam

5Summę moią tak u JP. Jana Piotrowicza będącą Złotych Tysiąc Szesćset

6pięćdziesiąt [?] całe i u JP. Zygmunta Pisarskiego [?] Złotych Dwieście [?] Ktore

7mi winni. Bogobojna [?] Żona moja Leżowata [?] te na rowne części po-

8między siebie dzieci moje podzielić maią i żadno drugiego nie krzywdzić.

9Janowi w od wielu Lat u mnie służącemu pełniu [?], dwa Konie gniade

10i Złotych trzydzieści w gotowym grosza daruię. Bartka poddanego mego

11własnego za wierne onego kilkunastoletnie usługi z Żoną i dziećmi

12na swobodę uwalniam i onego świadectwem zaszczycam. Wszelkie

13Ruchomości [?] i mobilia domowe te także do rownego działu Syn moy

14Tomasz z Corką Brygidą przyiść maią — i tak polecaiąc dziatki moie

15nayczystszey Opatrzności żegnam nayukochańszych Dzieci moich ta-

16kowe rozporządzenie Dla lepszey wagi Ręką moią podpisuię i [?]

17przyiaciół do podpisania upraszam — Działo się w Folwarku Łosze [?]

18Roku Tysiąc Szesćset trzydziestego dnia trzeciego Septe[mbra] [?] [dziura]

19u tego Testamentu podpisy Rąk temi słowy — Ignacy [Sadowski] Chorąży

20Roty Husarskiey mpp. Świadek przytomny temu Testamentowi

21podpisuię się Jozef Antonowski mpp. Świadek przytomny

22temu Testamentowi podpisuię się Michał Szczepański [?] mpp.

23Świadek przytomny temu Testamentowi podpisu-

24ię się Andrzey Celiński mpp. Kotory zas [?] Te-

25stament za podaniem i prozbaiu przychodiaczoho

26a za moim Urędowym przyniatiem do Knyh

27nyniszych iest wpisanyi —

28[reklamant:] Zapis

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis bardzo wyblakły (inny atrament, papier zniszczony na brzegach) – czytany z odejmowaniem tła; miejsca przy lewym brzegu k. 10 częściowo nieczytelne. Odpis innej ręki niż akty 1–5; formuła oblaty – ruszczyzna (język kancelaryjny ruski) zapisana alfabetem łacińskim („Na Urędu Jeho Korolewskoy Myłosti Zamku Żytomirskoho…”), sam testament – po polsku.

Formuła oblaty (ruszczyzna w transliteracji łacińskiej): „Na urzędzie J. K. Mości zamku żytomierskiego przed nami Janem Witawskim [?], podstarościm, a Michałem Korbutem, pisarzem, urzędnikami grodzkimi żytomierskimi, i księgami niniejszymi stawiwszy się osobiście JMP Tomasz Sadowski podał testament od ojca swego Ignacego Sadowskiego, chorążego roty husarskiej, jemu podającemu uczyniony, i prosił, aby był przyjęty i do ksiąg niniejszych zamku żytomierskiego wpisany. Który my przyjmując, przeczytać kazali, a te są słowa…”; zakończenie: „Który to testament, za podaniem i prośbą przychodzącego, a za moim urzędowym przyjęciem, do ksiąg niniejszych jest wpisany”.

Data: w odpisie (i w ołówkowym dopisku archiwalnym) rok 1630 („Tysiacza Szesćsot Trydcatoho”; w testamencie „Tysiąc Szesćset trzydziestego”), ale testament wymienia przywilej króla Augusta II (panował 1697–1733) na folwark z roku „Tysiąc Szesćset Dziewięćdziesiątego [?]”, a także chorągiew (rotę) husarską i formy XVIII-wieczne – właściwa data to najpewniej 1730 (błąd kopisty „Szesćset” zamiast „Siedemset”). Oblata – 8 listopada („Noiabra” – ros. ноябрь), testament – 3 września [?] tego roku.

Folwark nadany przywilejem królewskim (dobra królewskie, chleb dobrze zasłużonych) miał po śmierci testatora wrócić do Rzeczypospolitej, stąd testator dzieli tylko sumy i ruchomości. „Bogobojna [?] Żona moja Leżowata [?]” – miejsce niepewne (być może „Pozostała Summa moja…”); „pełniu [?]” – niejasne (sługa?).

Stypa – uczta pogrzebowa; „Bartka poddanego… na swobodę uwalniam” – wyzwolenie chłopa poddanego z rodziną w nagrodę za wieloletnią służbę.

Streszczenie

8XI „1630” (zapewne 1730) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Jan Witawski [?], pisarz Michał Korbut) Tomasz Sadowski podał do wpisania testament ojca, Ignacego Sadowskiego, chorążego roty husarskiej, spisany w folwarku Łosze [?] 3 IX [?] tegoż roku. Testator polecił duszę Bogu, zarządził pogrzeb w kościele, 40 mszy, stypę dla ubogich i jałmużnę; ponieważ folwark nadany mu przywilejem Augusta II miał po jego śmierci wrócić do Rzeczypospolitej, majątek – sumy u Jana Piotrowicza (1650 zł [?]) i u Zygmunta Pisarskiego [?] (200 zł [?]) oraz ruchomości – podzielił po równo między syna Tomasza i córkę Brygidę; słudze Janowi zapisał dwa konie gniade i 30 zł, a poddanego Bartka z żoną i dziećmi uwolnił. Podpisali: testator oraz świadkowie Józef Antonowski, Michał Szczepański [?] i Andrzej Celiński.

Transkrypcja

k. 11 (skan 0012, strona prawa)

1Zapis Dymissyonis JP. Łukasza Piotrowicza Synom

2swoim Jozefowi i Antoniemu dany —

3Roku Tysiacza Szesćsot Trydcatoho

4Miesiaca Noiabra Osmoho dnia

5Na Urędu Jeho Korolewskoy Myłosti Zamku Żytomirskoho pered nami Janom

6Witawskim podstarostim, a Michałom Korbutom Pisarom Urędnikami Hrodzkimi

7Żytomirskimi i Knyhami ninesznymi postanowywszy sia oczewysto W. Jeho-

8Myłost Pan Łukasz Piotrowicz pokładał List dobrowolnyi Zapis Dymissyonis

9od sebe uczynenyi Jozefu i Antoniu Synowiam swoim na pewnyie punkta

10w tom Zapisi wyrażonyia danym kotoryi iako wsiem obnak [?] dobrowolnym zo-

11znaniem swoim stwerdywszy i zmocnywszy prosył aby pryniat i do Knyh

12nineszynych Zamku Żytomirskoho wpisanyi był Kotoroy my pryimuiuczy pe-

13red sobou czytat kazał i tyie sut słowa. Ja Łukasz Piotrowicz Namiestnik

14Żytomirski odstąpiwszy własney swey Jurisdykcyi forum Sądu i Urzędu mnie i dobrom

15moim należnego a pod ten List dobrowolny Zapis Dymissyiny i Jego wszystkie Lega-

16menta [?] ze wszystkiemi dobrami i Maiętnościami poddaiąc się i wnikaiąc [?] zez-

17nawam i iawno czynię tym moim Listem dobrowolnym Zapisem Dymissy-

18nym każdemu komuby o tem należało teraz na potem i zawsze wiedzieć

19iż Ja odstąpiłem dobra swe Oyczyste i Macierzyste towit [?] Ziemi Piotrówka [?]

20i Kochanowska [?] prawem Dymissyinym nigdy niedzownym [?] Synom moim

21Jozefowi i Antoniemu Piotrowiczom ako zważaiąc na wierną y ku mnie

22szczerze okazywaną widząc [?] affektacyą ich ku osobie moiey affektuiąc się im

23wzaiemnie dla dalszey ich Kreacyi wyżey wspomnione Dobra Ziemi w całey oney

24części podług Possessyi moiey i przezemnie w Roku Tysiąc Pięćset osmdziesiąt

25trzecim Antecessyone [?] wszystky JW. [?] Synom moim Jozefowi i Antoniemu oddaię

26i ustępuię do ktorey natychmiast też Synowie moi bez żadney apugny [?]

27przystąpić mogą i powinni będą bez obliżenia [?] nadal dlamnie zaczętey [?]

k. 11v (skan 0013, strona lewa – góra)

1rererniey [?] wolni kiedy się i będą ciż Synowie moi Jozef i Antoni

2odtąd onę władać dać darować i onę rezygnować oco Ja ani nikt

3inwolwować [?] umiany [?] i niebędziemy dan w Żytomierzu Roku Tysiąc

4Szesćset trzydziestego Nowembra Miesiąca Siodmego dnia u ktoho [?] Zapisu

5podpis Ręki tymi słowy — Łukasz Syn Marka Piotrowicz Namiest. Żyto. mp.

6Ktory to Zapis dla Synow swoych za podaniem i prozbaiu przyiat i do

7Knyh Zapisow iest —

Objaśnienia i tłumaczenia

Formuła oblaty (ruszczyzna w transliteracji łacińskiej, jak w akcie 6): „Na urzędzie J. K. Mości zamku żytomierskiego przed nami Janem Witawskim, podstarościm, a Michałem Korbutem, pisarzem, urzędnikami grodzkimi żytomierskimi, i księgami niniejszymi stawiwszy się osobiście JMP Łukasz Piotrowicz podał list dobrowolny, zapis dymisyjny, od siebie uczyniony Józefowi i Antoniemu, synom swoim, na pewne punkty w tym zapisie wyrażone dany, który jako we wszystkim [?] dobrowolnym zeznaniem swoim stwierdziwszy i umocniwszy prosił, aby był przyjęty i do ksiąg niniejszych zamku żytomierskiego wpisany. Który my przyjmując, przed sobą czytać kazali, a te są słowa…”.

Zapis dymisyjny (list dymisyjny, „prawo dymisyjne”) – akt zrzeczenia się (ustąpienia) dóbr za życia na rzecz spadkobierców, tu ojca na rzecz synów. Wystawca zrzeka się własnego forum (sądu właściwego) i poddaje się jurysdykcji urzędów co do wykonania zapisu („odstąpiwszy własney swey jurisdykcyi forum…”) – typowa formuła zapisów wieczystych. „nigdy niedzownym [?]” – zapewne „nigdy nieodzownym” (nieodwołalnym). „bez żadney apugny [?]” – zapewne „bez żadnej repugnancji” (sprzeciwu). „inwolwować [?]” – wikłać (łac. involvere), tj. ani wystawca, ani nikt inny nie będzie synom przeszkadzał w posiadaniu.

Daty: zapis spisany w Żytomierzu 7 XI („Nowembra Miesiąca Siodmego dnia”) roku „Tysiąc Szesćset trzydziestego”, oblatowany 8 XI tegoż roku – rok w odpisie 1630, zapewne 1730 (zob. akt 6; ten sam urząd: podstarości Jan Witawski, pisarz Michał Korbut). W tekście zapisu wzmianka o posesji „w Roku Tysiąc Pięćset osmdziesiąt trzecim [?]” (1583? – zapewne również przesunięcie stulecia, 1683 [?]). Nazwy dóbr „Piotrówka [?]” i „Kochanowska [?]” – odczyt niepewny (k. 11 wyblakła). Początek k. 11v („rererniey [?]”) – wyraz nieodczytany pewnie, zapewne zakończenie formuły z poprzedniej strony.

Streszczenie

8XI „1630” (zapewne 1730) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Jan Witawski, pisarz Michał Korbut) Łukasz Piotrowicz, syn Marka, namiestnik żytomierski, podał do wpisania wystawiony dzień wcześniej (7 XI) w Żytomierzu dobrowolny zapis dymisyjny, którym – zrzekając się własnego forum – ustąpił swoje dobra ojczyste i macierzyste (ziemie Piotrówka [?] i Kochanowska [?]) w całości, według swojej posesji, synom Józefowi i Antoniemu Piotrowiczom, w uznaniu ich wierności i przywiązania; synowie mogą natychmiast objąć dobra, swobodnie nimi władać, darować i rezygnować, a ani wystawca, ani nikt inny nie będzie im w tym przeszkadzał. Zapis podpisał „Łukasz Syn Marka Piotrowicz, namiestnik żytomierski”.

Transkrypcja

k. 11v (skan 0013, strona lewa – dół)

1Possessya [?] JP. Fryderyka Ettingera do Dobr [?]

2Części Wsi Stobrawa [?] wwiązka [?] —

3Roku Tysiacza Szesćsot Trydcatoho

4Miesiaca Noiabra Desiatoho Dnia

5Na Urędu JKo Korolewskoy Myłosti Zamku Żytomirskoho pered nami

6Janom Witawskim Podstarostim, a Michałom Korbutom Pisarom Urę-

7dnikami Hrodz. Żytomirskimi i Knyhami ninesznymi postanowywszy

8oczewisto Sławetnyi Maciey Szczodry woźny Generał Woiew. Kyiw. wnie [?]

9prawdziwey Relacyi swoiey dobrowolnie zeznał iż on Roku teraźnieyszego

10Tysiąc Szesćset trzydziestego dnia Dwudziestego Drugiego M-ca Czerwca

11naprawne wezwanie JP. Fryderyka Ettingera maiąc przy sobie z strony

12Szlachty Ludzi wiary godnych JPP. Erazma Regnera [?] i Kw[...] [dziura] Sicklickiego [?]

13dla tymnieyszego [= tym pewnieyszego] świadectwa wiezdżał [?] był w Dobrach Części Wsi Stobrawie [?]

14w W[oiewod]ztwie [?] Kijowskim Leżącey, gdzie będąc naonczas prawa spadkowe [?] po Oycu

15Jego JP. Szymonie [?] Ettingerowi Podstarościm Wendenskim [?] na affek-

16tanta [?] JP. Fryderyka spadłą ze wszystkiemi przynależytościami, Po-

17lami, Lasami, Sadami, Poddanemi, daninami, i Sianożęciami Sadzaw-

18kami, Dworem, i zabudowaniem tudzież ze wszystkiemi tey Czę-

19[reklamant:] ści

k. 12 (skan 0013, strona prawa – góra)

1Części dochodami i Intratami JP. Fryderykowi Ettingerowi w realną

2spokoyną aktualną dziedziczną Possessyą podał postąpił i Intromittował

3Poddanych do Gromady zwoławszy o nowym ich panie Affektancie

4zawiadomił i pełnić posłuszeństwo polecił ktorzy co im tylko kazano

5zaraz spełniali, wczem woźny Szlachtą przytomną świad-

6czywszy się zstamtąd [?] zjechał [?] i tu do Akt przybywszy prawdziwą

7obwołany [= obwołaney] wieczystey Possessyi uczynił i zeznał Relacyą — Woźny

8qui supra Ignarus Scribendi —

Objaśnienia i tłumaczenia

Formuła oblaty (ruszczyzna w transliteracji łacińskiej): „Na urzędzie J. K. Mości zamku żytomierskiego przed nami Janem Witawskim, podstarościm, a Michałem Korbutem, pisarzem, urzędnikami grodzkimi żytomierskimi, i księgami niniejszymi stawiwszy się osobiście sławetny Maciej Szczodry, woźny generał województwa kijowskiego, w swojej prawdziwej relacji dobrowolnie zeznał…”. Data oblaty – 10 listopada („Noiabra Desiatoho”) roku „1630” (zapewne 1730 – zob. akty 6–7, ten sam urząd żytomierski).

Relacja woźnego (generała) – urzędowe zeznanie woźnego o dokonanej czynności, tu o intromisji (wwiązaniu w posiadanie): woźny w obecności dwóch szlachciców „ludzi wiary godnych” (Erazm Regner [?] i Kw[…] Sicklicki [?]) wjechał 22 VI do dóbr, podał je nabywcy „w realną, spokojną, aktualną, dziedziczną possessyą”, zwołał gromadę poddanych, zawiadomił ich o nowym panu i polecił mu posłuszeństwo. „Affektant” – tu: spadkobierca, któremu przypada spadek (od łac. afficere – „na affektanta … spadłą” = spadłą na spadkobiercę [?]). „Ignarus scribendi” (łac.) – „nieumiejący pisać”; „qui supra” – „który wyżej” (tj. woźny wymieniony wyżej), formuła zamiast podpisu.

Odczyty niepewne: tytuł zaczyna się wyrazem podobnym do „Reperga”, ale tekst relacji („w … dziedziczną Possessyą”, „wieczystey Possessyi”) wskazuje na „Possessya” (P podobne do R); wyraz ostatni tytułu – „wwiązka [?]” (może „wieczysta”). Nazwa wsi „Stobrawa [?] / Stobrawie [?]”, urząd ojca – „Podstarościm Wendenskim [?]” (wendeński = kieski, Inflanty; może także inna nazwa); imię ojca „Szymonie [?]”; nazwisko drugiego szlachcica; nazwisko woźnego i formuły relacji potwierdza akt 11 (bliźniacza intromisja do tej samej wsi) – w miejscu dziury („Kw[...] Sicklickiego [?]”).

Streszczenie

10XI „1630” (zapewne 1730) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Jan Witawski, pisarz Michał Korbut) woźny generał kijowski Maciej Szczodry zeznał, że 22 VI tegoż roku, na wezwanie Fryderyka Ettingera, w obecności szlachty Erazma Regnera [?] i Kw[…] Sicklickiego [?], wjechał do dóbr – części wsi Stobrawa [?] w województwie kijowskim – spadłych na Fryderyka po ojcu, Szymonie [?] Ettingerze, podstarościm wendeńskim [?], i podał mu je wraz z polami, lasami, sadami, poddanymi, daninami, sianożęciami, sadzawkami, dworem, zabudowaniami, dochodami i intratami w dziedziczne posiadanie; zwołanej gromadzie oznajmił o nowym panu i nakazał posłuszeństwo. Woźny – niepiśmienny.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 12 (skan 0013, strona prawa – dół)

1Testament od Anny Przyszychowskiey [?]

2z rozporządzeniem maiątku uczyniony

3Roku Tysiacza Szesćsot trydcatoho

4Miesiaca Noiabra [De]siatoho [?] Dnia

5Na Urędu Jeho Korolewskoy Myłosti Zamku Żytom[irskoho]

6pered nami Janom Witawskim Podstarostim

7[a Mi]chałom Korbutom Pisarom Urędnikami Hrodzkimi

8[Żytomir]skimi Knyhami ninesznymi postanowywszy sia oczewisto

9[W. Jeho Mo]st Pan Piotr Przyszychowski [?] [...] Testament

10[...] swoiey [?] Anny Przyszychowskey [?] podstarościny [?] [...]

11[sobie] uczynionyi i prosył aby pryniatyi i do Knyh

12[nine]sznych Zamku Żytomirskoho wpisanyi był

13[Kotoryi my pryimuiuczy] pered sobou czytat kazały i tyie

14[sut sło]wa W Imię przedwiecznego Boga Oyca i Syna

15i Ducha Świętego Amen. Ja Anna z D[...]wskich [?] Przy-

16[szychow]ska [?] pozostała po mężu wdowa [?] JP. Janie Przy-

17szychowskim Podstarościm Owruckim [?] wdowa [?] maiąc

18prawdziwe [?] przekonanie iż tak iak [...] rodzi [?] umierać musi [?]

19a nawet przewidzieć dnia y godziny ostateczney [?]

20[...] Konca i kres [?] Życia [...] ustanowioną [?] na [...]

21[...] ktorem [...] [...] [...] Życia [?] [...]

22[reklamant:] maiąc [?]

k. 12v (skan 0014, strona lewa)

1maiąc [?] mię z łaski nay[...]szego [...] i nay[...]

2[...] Dzieci [?] Piotra [?] Ignacego [?] i Anastazyą [?] [...]

3[...] [...] [...] Dobre [?] [...]

4[...] do [...] powinny [?] iż [?] [...]

5[...] [...] z [...] [...]

6[...] po zgonie moim pozostałey a zatem [...]

7[...] [...] aby [...] [...]

8[...] [...] [...] pomiędzy [?] [...]

9[...] [...] aby [...] [...]

10[...] Kościołowi [?] [...] [...]

11[...] [...] ofiarować [?] [...]

12[...] [...] niepospolitym [?] [...]

13[...] ale [?] żeby z naykrótszemi [?] [...]

14[...] aby za [...] [...]

15[...] dwa razy na tydzień [?] [...]

16[...] Summa [?] odprawowana była a takowa [...]

17[...] mego męża Maiątku [...]

18[...] nie [...] tylko [...] ktorą [...]

19przez wieczny [?] pamięci [...]

20[...] naznaczony [...] [...]

21i [...] zapadnie [?] [...]

22[...] matki [?] [...] błogosławieństwem [?]

23Dzieci moie [...] ze wszystkiemi [...]

24[...] postępków [?] nie zadawać [?] [...]

25[...] kiedy [?] w [...]

26[...] mam przyznawać [?] [...]

27[...] przypadnie [?] [...] w takowey

28[...] sprawie [?] i pozostałe [?] [...]

29[...] co iest [...]

30[...] naywiększego [?] [...]

31[...] ma [...] [...]

32[...] Dobra moie [...]

33[...] w Powiecie [?] [...] po Smierci moiey

34[...] na [...] przypadło [?]

35[...] ktore iako równa [?] [...] Synu [?]

36Piotra [?] i Córki [?] [...] maiętności [?] moiey macierzystey [?]

37[reklamant (?):] [...]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis skrajnie wyblakły (atrament niemal całkiem zanikł, na k. 12v silne przebicie pisma z drugiej strony karty) – czytany wyłącznie z odejmowaniem tła; odczytano formułę oblaty i pojedyncze wyrazy treści testamentu. Tekst urywa się na dole k. 12v (dalszego ciągu brak – na k. 13 zaczyna się następny odpis, akt 10).

Formuła oblaty (ruszczyzna w transliteracji łacińskiej, jak w aktach 6–8): „Na urzędzie J. K. Mości zamku żytomierskiego przed nami Janem Witawskim, podstarościm, a Michałem Korbutem, pisarzem, urzędnikami grodzkimi żytomierskimi, i księgami niniejszymi stawiwszy się osobiście JMP Piotr Przyszychowski [?] podał testament [od matki] swojej Anny Przyszychowskiej [?] … i prosił, aby był przyjęty i do ksiąg niniejszych zamku żytomierskiego wpisany. Który my przyjmując, przed sobą czytać kazali, a te są słowa…”.

Nazwisko odczytane niepewnie (w tytule i formule: „Przyszychowskiey [?]”, „Przyszychowski [?]”); nazwisko rodowe testatorki „z D[…]wskich [?]” nieodczytane; urząd męża – „Podstarościm Owruckim [?]”. Data dzienna oblaty – zapewne 10 XI (jak akt 8: „[De]siatoho [?]”); rok w odpisie 1630, zapewne 1730 (zob. akty 6–8).

Z treści testamentu (k. 12v) czytelne są tylko pojedyncze wyrazy: wstęp o pewności śmierci i niepewności jej godziny, wzmianki o dzieciach (Piotr [?], Ignacy [?], Anastazja [?]), o zapisie na kościół [?] i mszach „dwa razy na tydzień [?]”, o majątku męża, o dobrach testatorki „w Powiecie [?]”, o błogosławieństwie matki i podziale majętności macierzystej [?] między syna i córkę. Na dole k. 12v brak zakończenia i podpisów – odpis niekompletny (dalsza karta odpisu zaginęła lub nie została wklejona).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

[1]0 [?] XI „1630” (zapewne 1730) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Jan Witawski, pisarz Michał Korbut) Piotr Przyszychowski [?] podał do wpisania testament Anny z D[…]wskich [?] Przyszychowskiej [?], wdowy po Janie Przyszychowskim [?], podstarościm owruckim [?]. Z wyblakłego odpisu odczytano tylko formułę oblaty, wstęp testamentu i pojedyncze wyrazy: testatorka rozporządza majątkiem (zapisy pobożne [?], msze [?], podział majętności macierzystej [?] między dzieci – Piotra [?], Ignacego [?], Anastazję [?]), błogosławi dzieci. Odpis urywa się na k. 12v.

Transkrypcja

k. 13 (skan 0014, strona prawa)

1Zapis perpetuae Donationis od WPana

2Michała Krzyżanowskiego WP. Woy-

3ciechowi Zabielle dany i służący

4Roku Tysiacza Szesćsot trydcatoho

5Miesiaca Noiabra desiatoho dnia

6Na Urędu Jeho Korolewskoy Myłosti Zamku Żytomirskoho

7pered nami Janom Witawskim Podstarostim i Michałom

8Korbutom Pisarom Urędnikami Hrodz. Żyt.

9i Knyhami ninesznymi stanowszy oczewysto W. Jehomość

10Michał Krzyżanowski pokładał List Zapis perpetuae

11Donationis od sebe zeznawaiuczoho JehoMyłosti Panu

12Woyciechu Zabielle dany i służaczyi, dla wpisania

13do Knyh ninesznych podał kotoryi my pryimuiuczy

14czytat kazały i tyie sut słowa. Ja Michał Krzyżanowski

15zdrowy będąc na ciele i Umysle odstąpiwszy

16swey własney należney Juryzdykcyi prawa, forum

17[...] [?] a pod teraźnieyszy dobrowolny Zapis

18perpetuae Donationis cale się poddaię i wnie [?]

19[...]adowiu [?] iawnie [?] ustnie i dobrowolnie

20[zezna]ię [?]: Iż Ja zeznawaiący maiąc Dobra moie

21dziedziczne Części Wsi Nehrebyszcz [?] w Wdztwie Kijow.

22[...]no [?] po Oycu moim JP. Janie Krzyżanowskim

23[...]nym [?] Poborcy Czerniechowskich [?] podatków na mnie spadłe

24[...] z prawa pospolitego będące mocen cało[ść] [?]

25[swo]ią [?] własnością rządzić, szafować [?] i dysponować

26komu chcieć dać, darować, i ku naylepszemu

27pożytkowi swemu obrocić — używaiąc przeto tey

28wolności prawem dozwoloney, Umyślnie przerze-

29czone Dobra Części Wsi Nehrebyszcz z trzydziesto[ma] [?]

k. 13v (skan 0015, strona lewa)

1Poddanych pieszych [?] i dwadziestu ciągłych [?] osiadłych [?]

2[...]ią [?] się ze wszystkiemi tych Poddanych powinno-

3ściami, dniami, daninami czynszami i przynależy-

4tościami, tudzież Polami, Rolami, Lasami, Sianożęcia-

5mi, Pastwiskami, Łąkami, Jarami, Dąbrowami i

6ze wszystkiemi innemi, mianowanemi i niemia-

7nowanemi pożytkami, przychodami i przynależy-

8tościami. WPanu Woyciechowi Zabielle dać, darować

9i na wieczność Rezygnować, iakoż ninieyszym

10Zapisem moim wieczystym daię, daruię i Rezygnuię

11a to za Summę dobrowolnie umowioną i postanowio-

12ną Osmset Talarow bitych z ktoreyto Summy

13talarow bitych osmdziesiąt dziewięć przy Gro-

14[...]e [?] tey że Części pozostawiam reszta zaś Summy

15toiest [?] talarow bitych Siedmset iedynascie [?] [dziura]

16na dniu dzisieyszym wypłacone i wy[liczone] [?]

17Ja zeznawaiący tedyż [?] Jegomości wypłacaiąc [?] [...]

18Sukcessorow wraz z następcami moiemi [...]

19i żadney zalecy [?] oto czynienia niezostawuię,

20[ty]lko [?] z warunkiem azeby pozostałe przy Gronie [?]

21osmdziesiąt dziewięć talarow bitych w iakim kolwiek

22czasie mnie lub moim następcom wypłacane były [?]

23wolnym tedy odtąd iuż iest i będzie WJP. Zabiełło

24[...]tem [?] Dobrami Części Wsi Nehrebyszcz iako iuż

25swemi własnemi rządzić szafować i dysponować

26komu chcieć dać, darować i na wieczność Rezygnować

k. 14 (skan 0015, strona prawa – góra)

1Ja zaś zeznawaiący żadnego prawa do przerzeczonych

2Dobr ani sobie ani potomkom i Sukcessorom moim

3niezostawuię ato pod szkodami Ziemskiemi

4stawnie [?] Kraiu przysięgi ciężkiey oznaczone-

5mi. I na to daię ten Zapis moy perpetuae ac

6irrevocabilis Donationis. Ktory Ręką moią

7własną przy uproszonych Świadkach i przyia-

8ciołach podpisuię. Działo się w Mieście Żytomierzu

9dnia Drugiego Nowembra Tysiąc Szesćset trzy-

10dziestego Roku. Michał Krzyżanowski mp. Świadek

11przytomny temu Zapisowi perpetuae Donatio[nis]

12podpisuię się Jan Maczulski [?] mp. Jako

13Świadek i przyiaciel na tym Zapisie podpi[suię]

14[się] Ludwik Czapowski [?] mp. Świadek uczynionego

15[dobrowol]nego [?] Zapisu wieczystey Darowizny

16podpisuię się Sebastyan Witwicki mp. Ktory

17to Zapis za podaniem i prozbaiu, a za moim

18Urędowym pryniatiem do Knyh nyniszych

19iest wpisan —

Objaśnienia i tłumaczenia

Formuła oblaty (ruszczyzna w transliteracji łacińskiej): „Na urzędzie J. K. Mości zamku żytomierskiego przed nami Janem Witawskim, podstarościm, i Michałem Korbutem, pisarzem, urzędnikami grodzkimi żytomierskimi, i księgami niniejszymi stanąwszy osobiście JMość Michał Krzyżanowski podał list – zapis wieczystej darowizny – od siebie zeznającego JMości Panu Wojciechowi Zabielle dany i służący; do wpisania do ksiąg niniejszych podał, który my przyjmując czytać kazali, a te są słowa…”; zakończenie: „Który to zapis za podaniem i prośbą, a za moim urzędowym przyjęciem, do ksiąg niniejszych jest wpisany”.

Łacina: perpetuae (ac irrevocabilis) donationis – „wieczystej (i nieodwołalnej) darowizny”; forum – sąd właściwy (wystawca zrzeka się własnego forum i poddaje się pod zapis). Formalnie darowizna, w istocie sprzedaż: nabywca płaci 800 talarów bitych, z czego 711 [?] wypłaca od razu, a 89 pozostawia (zapewne jako dług na tych dobrach) do wypłaty w dowolnym czasie wystawcy lub jego następcom. „pod szkodami Ziemskiemi … przysięgi ciężkiey oznaczonemi” – zastrzeżenie kar za naruszenie zapisu (wadia, kary prawne) – miejsce częściowo niepewne.

Daty: zapis spisany w Żytomierzu 2 XI („dnia Drugiego Nowembra Tysiąc Szesćset trzydziestego Roku”), oblata 10 XI tegoż roku – w odpisie 1630, zapewne 1730 (zob. akty 6–9; ten sam urząd żytomierski). Lewy brzeg k. 13 (skan 0014 prawa) uszkodzony i wyblakły – początki kilku wierszy nieodczytane. Nazwa wsi „Nehrebyszcz [?]” (w rkp. „Nehrebyszcz”) – zapewne Nehrebówka [?] lub podobna; urząd ojca wystawcy („[…]nym Poborcy Czerniechowskich podatków [?]”) – odczyt niepewny.

Potwierdzenie: testament tegoż Michała Krzyżanowskiego (akt 17, 1 III „1640”) wymienia jako dług u Wojciecha Zabiełły „Talerow bitych osmdziesiąt dziewięć z niedopłaty za sprzedaż Dobr moich Części Wsi Nahrebyszcz” – co potwierdza sumę 89 talarów pozostawionych przy nabywcy, nazwisko nabywcy i nazwę wsi (w akcie 17 „Nahrebyszcz”).

Streszczenie

10XI „1630” (zapewne 1730) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Jan Witawski, pisarz Michał Korbut) Michał Krzyżanowski podał do wpisania zapis wieczystej i nieodwołalnej darowizny, spisany w Żytomierzu 2 XI tegoż roku, którym – zrzekając się własnego forum – dał, darował i na wieczność zrezygnował Wojciechowi Zabielle swoje dobra dziedziczne, spadłe po ojcu Janie Krzyżanowskim, poborcy [?]: część wsi Nehrebyszcz [?] w woj. kijowskim z poddanymi (piesi [?] i 20 ciągłych [?]), ich powinnościami, dniami pańszczyzny, daninami, czynszami, polami, rolami, lasami, sianożęciami, pastwiskami, łąkami, jarami, dąbrowami i wszelkimi pożytkami – za umówioną sumę 800 talarów bitych, z której 711 [?] otrzymał od razu, a 89 talarów nabywca ma mu lub jego następcom wypłacić w dowolnym czasie. Wystawca nie zostawił sobie ani potomkom żadnych praw do tych dóbr. Podpisali: M. Krzyżanowski oraz świadkowie Jan Maczulski [?], Ludwik Czapowski [?] i Sebastian Witwicki.

Transkrypcja

k. 14 (skan 0015, strona prawa – dół)

1Possessya WJP. Antoniego Piskorskiego

2w Dobra Części Wsi Stobrawa [?] służąca

3Roku Tysiacza Szesćsot Trydcatoho

4Miesiaca Noiabra desiatoho dnia

5Na Urędu Jeho Korolewskoy Myłosti Zamku Żytomirskoho

6pered nami Janom Witawskim Podstarostim, a Michałom Korbutom

7Pisarom Urędnikami Hrodz. Żyt. i Knyhami ninesznymi stanow-

8szy oczewisto Sławetnyi Maciey Szczodry Woźny Generał Woiew. Kij.

k. 14v (skan 0016, strona lewa)

1w swoiey [?] prawdziwey Relacyi swoiey dobrowolnie zeznał

2iż on Roku teraźnieyszego Tysiąc Szesćset trzydziestego

3dnia trzydziestego Aktobra na prawne wezwanie

4WJMPana Antoniego Syna Adama Piskorskiego maiąc

5przy sobie z strony Szlachty Ludzi wiary godnych

6WJPP. Jerzego [?] Orzechę [?] i Grzegorza Chodakowskiego dla

7tym pewnieyszego Swiadectwa wiezdzał był w Dobrach

8Części Wsi Stobrawa w Woiewodztwie Kij. Leżącey

9gdzie będąc na onczas prawa spadkowe po Oycu Jego

10ś. p. Adamie Piskorskim na Affektanta WJP. Antoniego

11Piskorskiego spadłey Części wyżey wyrażoney z Poddanemi

12Polami, Rolami, Lasami, Dąbrowami, Jarami, Ostro-

13wami, Sianożęciami, wypasami, Zaroślami Krzaka-

14mi, Ogrodami, Uroczyskami i tym wszystkim co do tey

15Części Wsi Stobrawa od naydawnieyszych czasow [należało] [?]

16przynależało i przynależy WJP. Antoniemu Pis-

17korskiemu w Realną spokoyną i Aktualną Dzie[dziczną]

18Possessyą podał postąpił i Intromittował Poddanych

19tey Części do Gromady zwoławszy o nowym ich

20Affektancie opowiedział i pełnić posłuszeństwo [po-]

21lecił, wczem wszystkim stroną Szlachty [przytomną] [?]

22będąc Oświadczywszy się zstamtąd powroce [?]

23do Akta [?] przybywszy, prawdziwą obwołaney wieczy[stey]

24Possessyi uczynił i zeznał Relacyą — Woźny qui

25supra Ignarus scribendi —

Objaśnienia i tłumaczenia

Formuła oblaty (ruszczyzna w transliteracji łacińskiej, jak w akcie 8): „Na urzędzie J. K. Mości zamku żytomierskiego przed nami Janem Witawskim, podstarościm, a Michałem Korbutem, pisarzem, urzędnikami grodzkimi żytomierskimi, i księgami niniejszymi stanąwszy osobiście sławetny Maciej Szczodry, woźny generał województwa kijowskiego…”. Akt bliźniaczy wobec aktu 8 (ten sam woźny, ta sama wieś „Stobrawa”, ta sama formuła relacji; oblata tego samego dnia – 10 XI); oba wzajemnie rozstrzygają odczyty (tytuł „Possessya”, „Affektant”, „dla tym pewnieyszego świadectwa”, „oświadczywszy się”).

„Affektant” – spadkobierca, na którego spadek przypadł; intromisja (wwiązanie) – urzędowe wprowadzenie w posiadanie dóbr przez woźnego w obecności dwóch szlachciców; „qui supra ignarus scribendi” (łac.) – „wyżej wymieniony, nieumiejący pisać”. Wyliczenie przynależności: pola, role, lasy, dąbrowy (lasy dębowe), jary, ostrowy (wyspy, kępy), sianożęcie (łąki kośne), wypasy, zarośla, krzaki, ogrody, uroczyska. Data intromisji „dnia trzydziestego Aktobra” – 30 października; rok w odpisie 1630, zapewne 1730.

Odczyty niepewne: nazwisko pierwszego szlachcica-świadka („Jerzego [?] Orzechę [?]”); nazwa wsi „Stobrawa” (tak w akcie 8 i 11; może zniekształcona przez kopistę).

Streszczenie

10XI „1630” (zapewne 1730) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Jan Witawski, pisarz Michał Korbut) woźny generał kijowski Maciej Szczodry zeznał, że 30 X tegoż roku, na wezwanie Antoniego Piskorskiego, syna Adama, w obecności szlachty Jerzego [?] Orzechy [?] i Grzegorza Chodakowskiego, wjechał do dóbr – części wsi Stobrawa [?] w województwie kijowskim – spadłych na Antoniego po zmarłym ojcu Adamie Piskorskim, i podał mu je z poddanymi, polami, rolami, lasami, dąbrowami, jarami, ostrowami, sianożęciami, wypasami, zaroślami, ogrodami, uroczyskami i wszelkimi przynależnościami w realną, spokojną i dziedziczną posesję; zwołanej gromadzie oznajmił o nowym panu i nakazał posłuszeństwo, po czym złożył relację. Woźny – niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 14v (skan 0016, strona lewa – dół)

1Testament WJP. Adama Dynowskie-

2go z rozporządzeniem maiątku uczyniony

3Roku Tysiacza Szesćsot trydcatoho

4Miesiaca Noiabra desiatoho dnia.

5[reklamant:] Na

k. 15 (skan 0016, strona prawa)

1Na Urędu Jeho Korolewskoy Myłosti Zamku Żytomirskoho

2pered nami Janom Witawskim Podstarostim a Michałom

3Korbutom Pisarom Urędnikami Hrodz. Żyto. i Knyhami

4ninesznymi stanowszy oczewisto WJMPan Trochim [?]

5Bech [?] pokładał Testament JehoMyłosti Pana Adama

6Dynowskoho na rozporządzenie Dobr swoich uczyniony,

7prozył aby pryniatyi i do Knyh ninesznych Zamku

8Żytomirskoho wpisanyi był. Kotoryi my pryi-

9muiuczy czytat pered sobou kazały i tyie sut słowa.

10W Imię Oyca i Syna i Ducha Świętego Troycy

11Nierozdzielney teraz, zawsze i na wieki Amen.

12Ja Adam Dynowski Sędzia Grodzki Radomski [?] ś. p.

13Mateusza Dynowskiego Cześnika Lwowskiego Syn, zdro-

14wym będąc na Umysle, chociaż osłabiony na ciele do tego

15[pamię]tuiąc na słowa Chrystusa Pana bądźcie gotowi

16[na] Śmierć gdyż niewiecie czasu ani godziny zey-

17[ścia n]aszego z tego Świata, przeto i Ja zapobiegaiąc

18[...] rozporządzenia me zeyście z tego Świata da-

19[ię] [?] następne czynię ostatniey mey woli Testamen-

20[towe roz]porządzenie — a Naprzod Duszę moią polecam

21[Bogu Stw]orcy [?] moiemu, błagaiąc Maiestatu Jego aby niezważał [?]

22[...] [?] na wielkość grzechow moich, ale według wielkie-

23[go Mi]łosierdzia swego do Łaski swey przyiąć raczył.

24[C]iało zaś moie iako z Ziemi początek biorące tak też

25Ziemi powroconym być ma, Co się zaś dotyczę Maięt-

26ności moiey te tym rozporządzam sposobem — Część

27moią Dziedziczną Wsi Mizatyńce [?] w Wdztwie

k. 15v (skan 0017, strona lewa)

1Kijowskim leżącą tę Lubey mey Małżonce Maryan-

2nie z Kaczanowskich [?] w Dożywociu zapisuię, błagaiąc

3Jego [?] aby o Synie naszym teraz Małoletnim Janie

4nie zapomniała, i ile w możności będzie starała się

5onego Edukować, aby był pożytecznym Kraiowi i dobru

6publicznemu. Resztę zaś moiey substancyi całko-

7[wi]tą [?], bydło, powozy, ochędostwo, mienie, sprzęty

8Domowe to wszystko tey że Małżonce moiey do wol-

9nego iey rozporządzenia pozostawiam — z pozostałey

10zaś gotowizny zaraz się po Smierci moiey okaże

11z tey na Msze święte za Duszę moię Kto[...] [?] Ofiar-

12[...] [?] naznaczam, a na pogrzebanie ciała moiego

13przeznaczam [?] — Exekutorem ninieyszego moiego Te-

14stamentowego rozporządzenia obieram i [ustanawiam] [?]

15[...]nowie [?] WJP. Trochima Becha, ktorego [?] [...]

16i zaklinam na Rany Chrystusa Pana [aby] [?]

17wszystkiem stosował do tego ostatniego moiego [roz-]

18porządzenia. Ktore Ja przy uproszonych [Świadkach]

19i przyiaciołach podpisuię. Dattum w [...] [dziura]

20dnia osmego Septembra Tysiąc Szesćset trzy-

21dziestego Roku — u tego Testamentu podpisy

22tymi słowy — Adam Dynowski Sędzia Grod.

23Radomski [?] mp. Jako Świadek przytomny uczy-

24nieniu tego Testamentu podpisuię się Jakub [?]

25Andrzey Podhorecki [?] mp. Świadek przytomny

26uczynieniu tego Testamentu podpisuię się

k. 16 (skan 0017, strona prawa – góra)

1Antoni Michałowski mp. Za Świadka i przyia-

2ciela na tym Testamencie podpisuię się

3Piotr Domański mp. Kotoryi to Testament

4za podaniem i prozbaiu a za moim Urędowym

5pryniatiem do Knyh nyniszych iest wpisany —

Objaśnienia i tłumaczenia

Formuła oblaty (ruszczyzna w transliteracji łacińskiej): „Na urzędzie J. K. Mości zamku żytomierskiego przed nami Janem Witawskim, podstarościm, a Michałem Korbutem, pisarzem, urzędnikami grodzkimi żytomierskimi, i księgami niniejszymi stanąwszy osobiście JMPan Trochim [?] Bech [?] podał testament JMPana Adama Dynowskiego na rozporządzenie dóbr swoich uczyniony, prosił, aby był przyjęty i do ksiąg niniejszych zamku żytomierskiego wpisany. Który my przyjmując, czytać przed sobą kazali, a te są słowa…”; zakończenie: „Który to testament, za podaniem i prośbą, a za moim urzędowym przyjęciem, do ksiąg niniejszych jest wpisany”.

„bądźcie gotowi, gdyż nie wiecie dnia ani godziny” – parafraza Mt 24,42–44 i 25,13. Dożywocie – prawo dożywotniego użytkowania dóbr (tu: część wsi dla żony); „ochędóstwo” – sprzęty, przybory, ozdoby domowe; „gotowizna” – gotówka. Egzekutor testamentu – Trochim [?] Bech [?], który podał testament do oblaty.

Daty: testament – 8 IX („dnia osmego Septembra Tysiąc Szesćset trzydziestego Roku”), oblata – 10 XI tegoż roku; rok w odpisie 1630, zapewne 1730 (zob. akty 6–11). Miejsce spisania testamentu („Dattum w […]”) – w uszkodzonym rogu karty. Odczyty niepewne: nazwisko testatora (w tytule „Dynowskie-go”, w tekście „Dynowskoho”, „Dynowski”), urząd („Sędzia Grodzki Radomski [?]”), nazwisko rodowe żony („z Kaczanowskich [?]”), nazwa wsi („Mizatyńce [?]”), imię i nazwisko egzekutora („Trochim [?] Bech [?]”), suma na msze (miejsce nieodczytane), świadek „Jakub [?] Andrzey Podhorecki [?]” (może dwie osoby).

Streszczenie

10XI „1630” (zapewne 1730) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Jan Witawski, pisarz Michał Korbut) Trochim [?] Bech [?] podał do wpisania testament Adama Dynowskiego [?], sędziego grodzkiego radomskiego [?], syna zmarłego Mateusza, cześnika lwowskiego, spisany 8 IX tegoż roku. Testator polecił duszę Bogu, a ciało ziemi; swoją dziedziczną część wsi Mizatyńce [?] w województwie kijowskim zapisał dożywotnio żonie Mariannie z Kaczanowskich [?], prosząc, by nie zapomniała o ich małoletnim synu Janie i wykształciła go na pożytecznego obywatela; resztę majątku (bydło, powozy, sprzęty domowe) pozostawił do jej dyspozycji; z gotówki przeznaczył sumę na msze za duszę i na pogrzeb; egzekutorem testamentu ustanowił Trochima [?] Becha [?]. Podpisali: testator oraz świadkowie Jakub [?] Andrzej Podhorecki [?], Antoni Michałowski i Piotr Domański.

Transkrypcja

k. 16 (skan 0017, strona prawa)

1Testament WPana Jana Puchalskiego

2z rozporządzeniem maiątku uczyniony —

3Roku Tysiacza Szesćsot trydcatoho

4Miesiaca Noiabra desiatoho dnia

5Na Urędu Jeho Korolewskoy Myłosti Zamku Żytomirskoho pered nami

6Janom Witawskim Podstarostim a Michałom Korbutom Pisarom Urę-

7dnikami Hrodz. Żyto. i Knyhami ninesznymi stanowszy oczewi-

8sto WJehoMyłost Pan Iwan Chodakowski pokładał Testament

9JehoMyłosti Pana Iwana Puchalskoho Cześnika Grodzienskoho na

10rozporządzeniu Dobr swoich uczynenyi prozył aby pryniatyi i do

11Knyh ninesznych Zamku Żytomirskoho wpisany był, Kotoryi

12[my p]ryimuiuczy czytat pered sobou kazały i tyie sut słowa

13[łata papierowa] Jesus Christus — Ponieważ wyrokiem Stworcy

14[...] naznaczonego powiedziano że czas Smierci waszey niewie-

15[...] wiadomy, a zatem bądźcie gotowi da [?] przeznaczona [?] do

16[Śmier]ci. Dla tego i Ja Jan Syn Adama Puchalski Cześnik

17[Grodzień]ski [?] czuiąc się być osłabionym na ciele, chociaż na

18[...] zdrowym będąc na umysle, i bliższy będąc Smierci

19[niż] Życia, Umyśliłem w tym czasie uczynić następ-

20[ne] [?] co do Duszy i ciała iako i mizerney fortunki moiey

21[Testa]mentowe rozporządzenie — Nayprzod gdy Pan Bóg według

22[swey] [?] woli swoiey świętey Smierć na mnie zesłać raczy to

23[Duszę] moią w Ręce Jego oddaię — Ciało zaś moie iako z Ziemi

24[po]czątek biorące, tak Ziemi powroconym być ma. Substan-

25cyą zaś moią iakie tylko mam te tym ordynuię spo-

26sobem — Nayprzod Dobra moie dziedziczne Części Wsi Potiiow-

27kie [?] w Wdztwie Kijowskim leżące z trzydziestu Poddanych

28składaiące się te Żonie moiey Annie Berzkowskiey [?]

k. 16v (skan 0018, strona lewa – góra)

1w Dożywociu Zapisuię lecz po naydłuższym [?] Dniu Bożym [?] iey

2Życiu nikt inny tey Części władać [nima] [?] tylko Syn moy

3WP. Maciey Puchalski — Remanenta zaś moie wszelkie

4iakie tylko za Łaską Boską otrzymać mi się zdarzyło

5to wszystko tey że Lubey mey Małżonce Zapisuię —

6z Summy moiey gotowey na Msze Święte, na Exekwie [?]

7Złotych osmdziesiąt i na pogrzebanie ciała mego Zło-

8tych piędziesiąt naznaczam — Służącego moiego Iwana

9Danilczuka za wierne Jego usługi na wieczne czasy od

10poddaństwa uwalniam — Exekutorem ninieyszego moiego

11Testamentu obieram i upraszam WJP. Jana Chodakow-

12skiego Ktorego proszę po raz iuż może ostatni azeby

13Żonie moiey swey przyiaźni [?] nieodmawiał

14i we wszystkiem chciał się stosować do tego moiego

15Testamentowego rozporządzenia Ktore Ja dla lepszey

16wiary i Waloru Ręką moią własną w przytomności

17uproszonych przezemnie Świadkow podpisuię — Działo

18się w Potijowce Roku Pańskiego Tysiąc Szesćset trzy-

19dziestego dnia dwudziestego Augusta. U tego Testa-

20mentu podpisy Ręki tymi słowy Jan Puc[halski] [łata]

21Cześnik Grodzienski mp. Świadek przytomny [uczynieniu] [?]

22tego Testamentu podpisuię się Augustyn Kar[...] [łata]

23Świadek przytomny uczynienia tego Testamentowe-

24go Rozporządzenia podpisuię się Karol Wile[...] [?]

25Za Świadka na tym Testamencie podpi[suię]

26się Paweł Trypolski. Kotoryi że to Testament

27za podaniem i prozbaiu a za moim Urędowym

28pryniatiem do Knyh nyniszych iest wpis[any]

Objaśnienia i tłumaczenia

Formuła oblaty (ruszczyzna w transliteracji łacińskiej): „Na urzędzie J. K. Mości zamku żytomierskiego przed nami Janem Witawskim, podstarościm, a Michałem Korbutem, pisarzem, urzędnikami grodzkimi żytomierskimi, i księgami niniejszymi stanąwszy osobiście JMość Pan Iwan Chodakowski podał testament JMości Pana Iwana Puchalskiego, cześnika grodzieńskiego, na rozporządzenie dóbr swoich uczyniony, prosił, aby był przyjęty i do ksiąg niniejszych zamku żytomierskiego wpisany. Który my przyjmując, czytać przed sobą kazali, a te są słowa…”. W formule ruskiej imię testatora i podającego – „Iwan”, w testamencie – „Jan” (Jan = Iwan).

„Jesus Christus” (łac.) – inwokacja na początku testamentu. „bądźcie gotowi…” – parafraza Mt 24,44. Dożywocie – prawo dożywotniego użytkowania (żona dożywotnio, potem syn Maciej); „remanenta” – pozostałości majątku ruchomego; „exekwie” – nabożeństwo żałobne (odczyt [?]); „od poddaństwa uwalniam” – wyzwolenie sługi Iwana Danilczuka z poddaństwa.

Lewy brzeg k. 16 (skan 0017 prawa) uszkodzony (plama, łaty papierowe) – początki kilkunastu wierszy uzupełnione w nawiasach kwadratowych lub nieodczytane. Wieś „Potiiowkie [?]” / „w Potijowce” – zapewne Potijówka (ukr. Потіївка) nad Teterewem, na pn. od Radomyśla, woj. kijowskie. Nazwisko żony – „Berzkowskiey [?]” (może Berezowskiej). Świadkowie: nazwiska Augustyna „Kar[…]” i Karola „Wile[…]” częściowo pod łatami. Daty: testament 20 VIII, oblata 10 XI tegoż roku – w odpisie 1630, zapewne 1730.

Streszczenie

10XI „1630” (zapewne 1730) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Jan Witawski, pisarz Michał Korbut) Iwan (Jan) Chodakowski podał do wpisania testament Jana (Iwana) Puchalskiego, syna Adama, cześnika grodzieńskiego, spisany w Potijówce 20 VIII tegoż roku. Testator, osłabiony na ciele, polecił duszę Bogu, a ciało ziemi; swoje dziedziczne części wsi Potijówka [?] w województwie kijowskim (30 poddanych) zapisał dożywotnio żonie Annie Berzkowskiej [?], po jej śmierci mają przejść na syna Macieja Puchalskiego; pozostały majątek ruchomy oddał żonie; z gotówki przeznaczył 80 zł na msze i egzekwie [?] oraz 50 zł na pogrzeb; sługę Iwana Danilczuka uwolnił z poddaństwa; egzekutorem ustanowił Jana Chodakowskiego, prosząc go o opiekę nad żoną. Podpisali: testator oraz świadkowie Augustyn Kar[…], Karol Wile[…] [?] i Paweł Trypolski.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 16v (skan 0018, strona lewa – dół)

1Kwit od WP. Jana Grzymały WP. Michałowi

2Izbickiemu dany i służący —

3Roku Tysiacza Szesćsot trydcatoho

4Miesiaca Noiabra desiatoho dnia

5Na Urędu JKo Korolewskoy Myłosti Zamku Żytomirskoho pered nami

6Janom Witowskim Podstarościm a Michałom Korbutom pisarom Urędnikami

7Hrodz. Żyto. i Knyhami ninesznymi stanowszy W. JehoMyłost Pan Iwan

8Grzymała pokładał Kwit od sebe zeznawaiuczoho JehoMyłosti Panu

9[dalszego ciągu brak]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis bez numeru na marginesie (stąd numer z literą), pisany inną ręką niż poprzednie; urywa się na dole k. 16v w połowie formuły oblaty – na k. 17 zaczyna się następny odpis (N 14, z 1640 r.). Dalszego ciągu kwitu w tym miejscu brak.

Formuła oblaty (ruszczyzna w transliteracji łacińskiej): „Na urzędzie J. K. Mości zamku żytomierskiego przed nami Janem Witowskim [= Witawskim], podstarościm, a Michałem Korbutem, pisarzem, urzędnikami grodzkimi żytomierskimi, i księgami niniejszymi stanąwszy JMość Pan Iwan Grzymała podał kwit od siebe zeznającego JMości Panu [Michałowi Izbickiemu dany]…”. Kwit – pokwitowanie (zwykle z odebrania sumy). Rok w odpisie 1630, zapewne 1730 (zob. akty 6–13).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

10XI „1630” (zapewne 1730) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Jan Witawski, pisarz Michał Korbut) Jan (Iwan) Grzymała podał do wpisania kwit wystawiony przez siebie dla Michała Izbickiego. Odpis urywa się po formule oblaty – treść kwitu nieznana.

Transkrypcja

k. 17 (skan 0018, strona prawa)

1Possessya JmćPana Macieia Proszkowskiego

2Roku Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho

3Miesiaca Noiabra Czotyrnadcatoho Dnia

4Na Urędu Hrodzkom w Zamku JKo Korolewskoy Myłosti

5Żytomirskim pered nammi Marcinom Karwowskim Podstarostim

6Żytomirskim stanowszy oczewisto Woźny Jenerał Wdztwa Kijewskoho,

7Wołyńskoho, Bracławskoho i Czernichowskoho Szlachetnyi Ma-

8tyasz Szaibu [?] dla zapisania do Knyh nyniszynych Żytomirskich

9Relacyi zeznania swoieho uczynił w tyi słowa, iż on Roku teper

10iduczoho Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho Miesiaca Noiabra

11desiatoho dnia maiuczy pry sobi storonu szlachtu Szlachetnych

12Panow Szymona Słkowskoho [?] i Gabryela Szumarskoho [?] był w sele

13Chyżyny [?] w Wdztwie Kijewskim leżaczoy, ako na afektacyi pra-

14wom [łata] dziedzicznym [?] Ur. JmćPana Macieia Proszkowskoho

15bywszy [?] zastał Atamana [?] tohoż sieła Chyżyny do Hromady zobra-

16nych, i kotorych Szlachetnyi P. Jan Koształowicz [?] za rozkazaniem

17pana swoieho Urozonoho JehoMyłost Pana Macieia Prosz-

18kowskoho zobrał i sieło toie prawom naturalnoho spadku

19po Otcu Urozonoho JmćPana Affektanta świętoy pamiaty

20Urozonym JmćPanu Kazimiru Proszkowskim Cześniku Wend[enskim] [?]

21na tohoż Affektanta przypadaiu [?] so wsimi poddanymi i ich podat-

22kami prychodiaczymi pożytkami i prynależnostiami w spokoynuiu

k. 17v (skan 0019, strona lewa – góra)

1w spokoynuiu Possessyiu, tak iako pered tym JehoMyłost Pan

2Kazimir Proszkowski zażywał so wsim posłuszeństwom tych

3Poddanych podawszy, poddaństwo i powynnosti pełnit i oddawat

4rozkazał, Kotoroy Possessyi nikto nie boronił, ani iey z żadnym

5prawom pierwszym, ani pozdnieyszym nie odzywał [?], ani boronił —

6To ia Woźnyi szlachtoiu pry mnie buduczoiu oświadczywszy

7z tamtul odiechał i prosił pomienionyi Woźny, aby to było

8pryniato i do Knyh zapisano czto otrymał —

Objaśnienia i tłumaczenia

Cały akt – łącznie z relacją woźnego – w ruszczyźnie kancelaryjnej zapisanej alfabetem łacińskim (w odróżnieniu od aktów 6–13, gdzie ruska była tylko formuła oblaty). Przekład: „Na urzędzie grodzkim w zamku J. K. Mości żytomierskim przed nami Marcinem Karwowskim, podstarościm żytomierskim, stanąwszy osobiście woźny generał województw kijowskiego, wołyńskiego, bracławskiego i czernihowskiego szlachetny Matyasz Szaibu [?], dla zapisania do ksiąg niniejszych żytomierskich relację zeznania swego uczynił w te słowa: iż on roku teraz idącego 1640 [?], miesiąca listopada 10 dnia, mając przy sobie stronę – szlachtę, szlachetnych panów Szymona Słkowskiego [?] i Gabriela Szumarskiego [?], był we wsi Chyżyny [?] w województwie kijowskim leżącej, a będąc na afektacji prawem dziedzicznym Ur. JMci Pana Macieja Proszkowskiego, zastał atamana [?] tejże wsi Chyżyny i do gromady zebranych [poddanych], których szlachetny p. Jan Koształowicz [?] na rozkaz pana swego Ur. JMci Pana Macieja Proszkowskiego zebrał; i wieś tę, prawem naturalnego spadku po ojcu tegoż afektanta, świętej pamięci Ur. JMci Panu Kazimierzu Proszkowskim, cześniku wendeńskim [?], na tegoż afektanta przypadłą, ze wszystkimi poddanymi i ich podatkami, przychodzącymi pożytkami i przynależnościami w spokojną posesję, tak jak przedtem JMć Pan Kazimierz Proszkowski używał, podał, poddanym posłuszeństwo i powinności pełnić i oddawać rozkazał. Której posesji nikt nie bronił, ani się z żadnym prawem pierwszym ani późniejszym nie odezwał. Co ja, woźny, wobec szlachty przy mnie będącej oświadczywszy, stamtąd odjechałem; i prosił pomieniony woźny, aby to było przyjęte i do ksiąg zapisane, co otrzymał”.

Daty: oblata 14 XI („Noiabra Czotyrnadcatoho”), intromisja 10 XI („desiatoho dnia”) roku „Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho” (1640; ołówkowy dopisek archiwalny i data czerwoną kredką – 1640); wobec XVIII-wiecznego charakteru zbioru i urzędu cześnika wendeńskiego [?] (por. „Podstarościm Wendenskim [?]” w akcie 8) – możliwie 1740 (jak 1630 = 1730 w aktach 6–13). Nowy urzędnik – podstarości żytomierski Marcin Karwowski. Woźny generał czterech województw (kijowskiego, wołyńskiego, bracławskiego, czernihowskiego). „Ataman” – starszy wiejski (wójt) we wsiach ukraińskich.

Odczyty niepewne: nazwisko woźnego („Szaibu [?]”), szlachty-świadków („Słkowskoho [?]”, „Szumarskoho [?]”), sługi („Koształowicz [?]”), nazwa wsi („Chyżyny [?]” – może Chyżyńce), urząd ojca („Cześniku Wend[enskim] [?]” – koniec wiersza). Formuły „przypadaiu … podatkami” i „pełnit” rozstrzygnięte aktem 18 (bliźniacza relacja tego samego woźnego). W akcie 18 imię woźnego w podpisie: „Mateusz”.

Streszczenie

14XI „1640” (zapewne 1740) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Marcin Karwowski) woźny generał województw kijowskiego, wołyńskiego, bracławskiego i czernihowskiego Matyasz Szaibu [?] zeznał (po rusku), że 10 XI tegoż roku, w obecności szlachty Szymona Słkowskiego [?] i Gabriela Szumarskiego [?], był we wsi Chyżyny [?] w województwie kijowskim i na wezwanie Macieja Proszkowskiego – w obecności atamana i gromady zebranej przez sługę Jana Koształowicza [?] – podał mu tę wieś, spadłą prawem naturalnego spadku po ojcu, zmarłym Kazimierzu Proszkowskim, cześniku wendeńskim [?], ze wszystkimi poddanymi, pożytkami i przynależnościami w spokojną posesję, tak jak ją dzierżył ojciec, i nakazał poddanym posłuszeństwo; nikt się nie sprzeciwił.

Transkrypcja

k. 17v (skan 0019, strona lewa – dół)

1Zapis JP. Jana Skorupskiego JP. Antoniemu

2Szychalskiemu [?] na Dobra Części Podzamcza uczyniony

3Roku Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho

4Miesiaca Noiabra Czotyrnadcatoho dnia

5Na Urędu Hrodzkom w Zamku Jeho Korolewskoy Myłosti Żytomirskom pered nammi

6Marcinom Karwowskim Podstarostim Żyto. stanowszy personaliter WJP. Antoni Szychalski [?]

7dla zapisania do Akt ninesznych Żyto. dobrowolnyi Zapis perpetuae [donatio]nis sobie

8ot WJP. Jana Skorupskiego dany podpisom Ruki tohoż Jana Skorupskoho i JJPP.

9przyiaciół stwierdzony De acta et data nawet [?] pewną w tym liście niżey

10Inserowanym wyrażoną per oblatam podał prosząc aby przyięty i w Xięgi wpisany

11był Ktoryto oryginał Ja Urząd przyimuiąc i de verbo ad verbum iako sam

12w sobie we wszystkiem totaliter sonat w Xięgi ninieysze Grodz. Żyto. wpisać kaza-

13łem Ktorego Zapisu tenor taki. Ja Jan Skorupski Cześnik Wędyński [?] zdrowy

14będąc na ciele i Umysle odstąpiwszy swey własney należney Ziemskiey Jurysdykcyi

15prawa forum Powiatu i Woiewodztwa a pod teraźnieyszy Zapis wieczystey darowizny i Jego

16niżey wyrażone Kondycye punkta Klauzuły i Legamenta wcale się poddaiąc i incorpo-

17ruiąc wiadomo iawno czynię i dobrowolnie zeznawam i oznaymuię każdemu komu

18[reklamant:] o tem

k. 18 (skan 0019, strona prawa)

1otem wiedzieć należało, iż Ja maiąc połowę Części Wsi Podzamcza dziedziczną prawem

2naturalnego spadku na mnie spadłą, a ztąd maiąc prawo całą własnością swoią po-

3dług woli i upodobania rządzić, dysponować, puścić i ku naylepszemu pożytkowi

4swemu przyprowadzić, tedy niebędąc ni odkogo namowiony ani przymuszony

5tylko z dobrey i rozmyślney woli moiey pomienioną połowę Wsi Podzamcza

6w Wdztwie Wołyńskim Sytuowaną założoną WJP. Antoniemu Szychalskiemu [?]

7z WP. Onufrego Szychalskiego [?] Stoln. Bełskiego Synowi, daię, daruię i wiecznemi

8czasy Zapisuię, wolen tedy iuż iest i będzie WJP. Antoni Szychalski [?] pomienio-

9ną Częścią wsi Podzamcza według woli swoiey rządzić i dysponować, a

10Ja zeznawaiący od siebie tego Zapisu wieczystey darowizny żadney obrony [?] tak

11Ja sam iako i Sukcessorowie moi czynić niemaią i niepowinni będą owszem

12od wszelkich Impedimentow prawnych i nieprawnych od kogo bądź zachodzących

13w każdym Sądzie i Urzędzie bronić i Ewinkować obowiązuię się i na tom dał ten moy

14Zapis wieczystey darowizny z podpisem Ręki moiey własney tudzież podpisami Rąk

15JJPP. przyiaciół ustnie i oczewisto uproszonych. Działo się w Żytomierzu Roku

16Tysiąc Szesćset Czterdziestego dnia Szostego Maia — u tego Zapisu podpisy Rąk tymi

17słowy Jan Skorupski Cześn. Węd. [?] Ustnie i oczewisto od JP. zeznawaiącego do

18podpisu tego Zapisu donationis podpisuię się Jan Kanty Orzeski [?] — Jako Świa-

19dek ustnie uproszony od JP. Skorupskiego do podpisu tego Zapisu per-

20petuae donationis podpisuię się Bazyli Wilga [?] — Świadek ustnie uproszony

21od JP. Skorupskiego do podpisu tego Zapisu perpetuae donationis podpisuię się

22Jan Brez[...] [?] — Kotoryi to Zapis za podaniem i prozbaiu podawaiuczoy osoby

23a za moim Urędowym pryniatiem do Knyh nyniszych iest Zapisan —

Objaśnienia i tłumaczenia

Formuła oblaty – mieszana (ruszczyzna kancelaryjna w alfabecie łacińskim przechodząca w polszczyznę z łaciną): „Na urzędzie grodzkim w zamku J. K. Mości żytomierskim przed nami Marcinem Karwowskim, podstarościm żytomierskim, stanąwszy osobiście WJP. Antoni Szychalski [?] dla zapisania do akt niniejszych żytomierskich dobrowolny zapis wieczystej darowizny sobie od WJP. Jana Skorupskiego dany, podpisem ręki tegoż Jana Skorupskiego i JJPP. przyjaciół stwierdzony, z aktem i datą pewną w tym liście niżej wpisanym wyrażoną, per oblatam podał…”.

Łacina: personaliter – osobiście; perpetuae donationis – wieczystej darowizny; de acta et data – (z) aktem i datą; per oblatam – w drodze oblaty (wpisu do ksiąg); de verbo ad verbum – słowo w słowo; totaliter sonat – w całości brzmi; tenor – brzmienie; forum – sąd właściwy; legamenta – zobowiązania; incorporare – wcielać (tu: poddawać się); impedimenta – przeszkody; ewinkować (łac. evincere) – bronić nabywcy przed roszczeniami osób trzecich (ewikcja).

Daty: zapis spisany w Żytomierzu 6 V („dnia Szostego Maia”) roku „Tysiąc Szesćset Czterdziestego” (1640), oblata 14 XI tegoż roku; zapewne 1740 (zob. akt 14). Urzędy: „Cześnik Wędyński [?]” – zapewne cześnik wendeński (Inflanty; por. akty 8 i 14 – „Wendenskim”); „Stoln. Bełskiego” – stolnik bełski. Odczyty niepewne: nazwisko obdarowanego („Szychalski [?]”, w rkp. „Szychalskiemu”, „Szychalskiego”), świadkowie „Jan Kanty Orzeski [?]”, „Bazyli Wilga [?]”, „Jan Brez[…] [?]”; „obrony [?]”.

Streszczenie

14XI „1640” (zapewne 1740) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Marcin Karwowski) Antoni Szychalski [?], syn Onufrego, stolnika bełskiego, podał do wpisania zapis wieczystej darowizny, spisany w Żytomierzu 6 V tegoż roku, którym Jan Skorupski, cześnik wendeński [?] – zrzekając się własnego forum ziemskiego, powiatowego i wojewódzkiego – darował mu na wieczne czasy swoją dziedziczną połowę części wsi Podzamcze w województwie wołyńskim, spadłą na niego prawem naturalnego spadku; zobowiązał się w imieniu swoim i sukcesorów nie wnosić sprzeciwów, a przeciwnie – bronić obdarowanego przed wszelkimi roszczeniami w każdym sądzie (ewikcja). Podpisali: J. Skorupski oraz świadkowie Jan Kanty Orzeski [?], Bazyli Wilga [?] i Jan Brez[…] [?].

Transkrypcja

k. 18 (skan 0019, strona prawa – dół)

1Zapis JP. Jana Pirałowskiego [?] Eliaszowi Piotrowiczowi dany —

2Roku Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho

3Miesiaca Noiabra Czotyrnadcatoho dnia

4Na Urędu Hrodzkom w Zamku Jeho Korolewskoy Myłosti Żyto. pered nammi Marcinom

k. 18v (skan 0020, strona lewa)

1Karwowskim Podstarościm Żytomirskim stanowszy oczewisto WJP. Jan Pirałowski [?]

2dla zapisania do Xiąg ninieyszych List dobrowolny Zapis perpetuae donationis

3od siebie WJP. Eliaszowi Piotrowiczowi Cześnikowi Sanockiemu dany podpisem Ręki

4tegoż zeznawaiącego i JJPP. przyiaciół stwierdzony dla zapisania do Xiąg ninieyszych

5podał prosząc aby przyięty i w Xięgi wpisany był. Ktory Ja Urząd przyimuiąc czy-

6tałem i de verbo ad verbum w Xięgi ninieysze Grodz. Żyto. wpisać kazałem Ktorego

7tenor iest piszący [?] słowy. Ja Jan Pirałowski [?] zdrowy będąc na ciele i Umysle odstąpiwszy

8forum Prawa Powiatu i Wdztwa, a pod teraźnieyszy Zapis wieczystey darowizny i Jego

9wszystkie wyrażone niżey Kondycye Punkta Klauzuły i Legamenta cale się z Dobra-

10mi moiemi poddaiąc i wcielaiąc wiadomo czynię i każdemu komuby otem wiedzieć

11należało oznaymuię iż Ja maiąc Dobra moie Dziedziczne połowę wsi Kucharów [?]

12z moiey spadku po Oycu moim na mnie spadłą, a maiąc moc z prawa pospoli-

13tego dobrami swemi iako chcieć rządzić szafować i dysponować niebędąc bez [= przez]

14ni odkogo namowiony ani przymuszony, ale z dobrey i rozmyślney woli moiey

15Umyśliłem pomienioną połowę Wsi Kucharow ze wszystkiemi tey przynależyto-

16ściami toiest Poddanemi, Polami, Rolami, Lasami, Dąbrowami, drzewem bartnym

17i niebartnym ze pszczołami i bez pszczoł, Stawami, Młynami, Gony Bobrowemi

18i Łowy Rybnemi, zabudowaniami tak dworskiemi iako i chłopskiemi, ze wszystkiemi

19innemi mianowanemi i niemianowanemi pożytkami i przychodami, tak aby

20mianowane niemianowanemu, a niemianowane mianowanemu wniczem

21nieszkodziło, ani ubliżało JP. Eliaszowi Synowi Łukasza Pod. [?] Knaben [?] Pamiernego [?] Piotro-

22wiczowi Cześnikowi Sanockiemu, daię daruię i wiecznemi czasy Rezygnuię a to za

23Summę dobrowolnie umowioną pięć tysięcy dziewięćset [Złotych – przekreślone] — wolnym tedy odtąd

24iuż iest i będzie JP. Eliasz Piotrowicz Cześnik Sanocki taliową [= takową] połowę Wsi Kucharow

25według naylepszego upodobania swego rządzić, a Ja raz iuż wyrzekłszy się do niey prawa

26żadnego Sobie, ani Sukcessorom moim niezostawuię i owszem od wszelkich

27Impetycyi prawnych i nieprawnych od kogo bądź zachodzących bronić i Ewinkować

28obowiązuię się i na to ninieyszy Zapis wieczystey Rezygnacyi Ręką moią podpisuię

29i JJPP. Przyiaciół do podpisania się upraszam — Dato w Kucharach [?] Roku Tysiąc

30[reklamant:] Szesćset

k. 19 (skan 0020, strona prawa – góra)

1Szesćset Czterdziestego dnia Osmego Nowembra — u tego Zapisu podpisy Rąk takiye

2Jan Pirałowski [?] — Ustnie i oczewisto proszony do podpisania tego Zapisu donationis pod-

3pisuię się Jan Łomaszewski [?] mp. Świadek przytomny uczynienia tego Zapisu podpi-

4suię się Michał Bieńkiewicz — Jako Świadek i przyiaciel na tym Zapisie pod-

5pisuię się Marek Orawski [?] mp. — Ktory to zapis za podaniem i oczewistą [?]

6prozbaiu, a za moim Urędowym pryniatiem do Knyh nyniszych iest Zapisan —

Objaśnienia i tłumaczenia

Formuła oblaty – mieszana (początek ruszczyzną w alfabecie łacińskim, dalej po polsku): „Na urzędzie grodzkim w zamku J. K. Mości żytomierskim przed nami Marcinem Karwowskim, podstarościm żytomierskim, stanąwszy osobiście WJP. Jan Pirałowski [?] dla zapisania do ksiąg niniejszych list dobrowolny – zapis wieczystej darowizny – od siebie WJP. Eliaszowi Piotrowiczowi, cześnikowi sanockiemu, dany … podał…”.

Łacina: perpetuae donationis – wieczystej darowizny; de verbo ad verbum – słowo w słowo; tenor – brzmienie; forum – sąd właściwy; legamenta – zobowiązania; impetycje (łac. impetitio) – roszczenia, zaczepki prawne; ewinkować – bronić nabywcy przed roszczeniami osób trzecich. Klauzula „tak aby mianowane nienazwanemu, a nienazwane nazwanemu w niczym nie szkodziło” – typowa formuła zapisów wieczystych. Drzewo bartne – drzewa z barciami (ulami leśnymi); gony bobrowe – miejsca polowań na bobry, prawo do nich; łowy rybne – rybołówstwo.

Formalnie darowizna, w istocie sprzedaż za 5900 [?] (jednostki nie podano – wyraz „Złotych” przekreślony). Daty: zapis datowany „w Kucharach [?]” 8 XI („dnia Osmego Nowembra”) roku „Tysiąc Szesćset Czterdziestego”, oblata 14 XI tegoż roku – w odpisie 1640, zapewne 1740 (zob. akt 14). Odczyty niepewne: nazwisko wystawcy („Pirałowski [?]”, w rkp. „Piratowski” – ł jak t), wieś („Kucharów [?]”), wtrącenie „Synowi Łukasza Pod. [?] Knaben [?] Pamiernego [?]” (może zniekształcony tytuł ojca), świadkowie „Jan Łomaszewski [?]”, „Marek Orawski [?]”; „piszący [?]” (może „takowy”).

Streszczenie

14XI „1640” (zapewne 1740) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Marcin Karwowski) Jan Pirałowski [?] podał do wpisania wystawiony przez siebie (Kucharów [?], 8 XI tegoż roku) zapis wieczystej darowizny, którym – zrzekając się forum – dał, darował i na wieczne czasy zrezygnował Eliaszowi Piotrowiczowi, synowi Łukasza, cześnikowi sanockiemu, swoją dziedziczną, spadłą po ojcu połowę wsi Kucharów [?] z poddanymi, polami, rolami, lasami, dąbrowami, barciami, stawami, młynami, gonami bobrowymi, łowami rybnymi, zabudowaniami dworskimi i chłopskimi oraz wszelkimi pożytkami, za umówioną sumę 5900 [?]; zobowiązał się nie zostawiać sobie ani sukcesorom żadnych praw i bronić nabywcy przed wszelkimi roszczeniami. Podpisali: J. Pirałowski [?] oraz świadkowie Jan Łomaszewski [?], Michał Bieńkiewicz i Marek Orawski [?].

Transkrypcja

k. 19 (skan 0020, strona prawa – dół)

1Testament JP. Michała Krzyżanowskiego

2z Rozporządzeniem maiątku uczyniony —

3Roku Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho

4Miesiaca Noiabra piatnadcatoho dnia

5Na Urędu Hrodzkom w Zamku Jeho Korolewskoy Myłosti Żytomir-

6skom pered nammi Marcinom Karwowskim Podstarościm Żytom.

7stanowszy personaliter WJP. Alexander Krzyżanowski dla wpisania

8do Knyh nyniszynych Testament JehoMyłosti Pana Michała Krzyża-

9nowskoho na rozporęzenii substancyi swoiey uczynenyi podpi-

10sem właśnoruczym [?] i JJPP. przyiaciół do podpisania uproszonych

11zmocnywszy per oblatam podał prosząc aby pryniaty i w Knyhi

12wpisany był. Kotoryiżeto Testament Ja Urąd pryimuiuczy i de verbo

13ad verbum iak sia w sobi maiet w Knyhi ninesznyie wpisat

14kazałem Kotoroho tenor takowy — W Imię Oyca i Syna i Ducha Ś.

15Amen. Ponieważ wyrok przedwiecznego Boga nieodmienny [?] że niewiemy

16czasu zeyścia naszego z świata tego, a dla tego bądźcie gotowi na

17śmierć każdą [?]. Ja Michał Syn Jana Krzyżanowski czuiąc się być

18osłabionym na ciele i niebespieczny Życia mego chcę uczynić

19takie z woli rozporządzenie — Nayprzod gdy Bóg wyrokiem swoim

20przed Jego maiestat stanąć się rozkaże wtedy Duszę moię w Ręce

21Oyca przedwiecznego oddaię — ciało moie Grzeszne ma być pochowane

22porządkiem Religii świętey Rzymsko-katolickiey — Mogiłę Duszą [?]

k. 19v (skan 0021, strona lewa)

1usypać [?] i często kołem [= kołatem?] ogrodzić żeby się nierozsypywała; może ieśli [?]

2przyiaciel albo dzieci moie nanię [?] patrzac [?] wspomni, oco proszę

3wszystkich kto się Boga boi i kocha go żeby za mnie Pana

4Boga prosili — z pozostałych rzeczy moich Złotych dziewięćdziesiąt

5wypłacona być ma do trzech Kościołow na świeczne [?], zbytku [?]

6żadnego nie trzeba, Duszę ratować proszę — u JPana Woyciecha Za-

7biełły mam Talerow bitych Sześćdziesiąt pięć [?] o ktorą [?] niebożka [?]

8Żona moia zapisała, a zas Talerow takichże dwadzieścia za

9Rumaka z rzędzikiem uzbroionego temuż przedanego i drugim

10obligiem od tegoż upewnione, a niemaiąc innych krewnych

11prócz Syna i Siostry moiey więc te Summy temuż Synowi

12memu Alexandrowi do odebrania zostawiam — wszelkie rzeczy

13ruchome tak domowe iako i gospodarskie te Siostrze moiey Mariannie

14w Zamęściu za JP. Janem Walewskim będącey zapisuię — Drugą

15Summę u tegoż JP. Zabiełły będącą Talerow bitych osmdziesiąt dziewięć

16z niedopłaty za sprzedaż Dobr moich Części Wsi Nahrebyszcz [= Nehrebyszcz]

17pozostałą te temuż iedynemu Synowi memu Alexandrowi

18Krzyżanowskiemu przynależeć maią — na pogrzebanie ciała

19moiego Złotych czterdzieści i na Exekwie tyleż naznaczam — a tak roz-

20porządziwszy całą swoią maiętnością [= maiętność] żegnam [?] naykochańszego Syna

21i Siostrę, daię im Oycowskie Błogosławieństwo żeby zawsze byli

22szczęśliwi, i Takowy Testament Ręką moią własną podpisuię

23i JJPP. przyiaciół do podpisania upraszam — Dato w Złotym [?] Potoku [?]

24Roku Tysiąc Szesćset Czterdziestego dnia pierwszego Marca. U tego

25Testamentu Podpisy Rąk tymi słowy — Michał Krzyżanowski mp.

26Świadek i przyiaciel na tym Testamencie podpisuię się Michał

27Zawadzki mp. Jako Świadek i przyiaciel na tym Testamencie

28podpisuię się

k. 20 (skan 0021, strona prawa – góra)

1podpisuię się Jerzy Mitkowski [?] mp. Kotoryiżeto Testament

2za podaniem i prozbaiu podawaiuczoy osoby, a za moim

3pryniatiem Urędowym do Knyh nyniszych iest wpisany.

Objaśnienia i tłumaczenia

Formuła oblaty – mieszana (ruszczyzna w alfabecie łacińskim z polonizmami): „Na urzędzie grodzkim w zamku J. K. Mości żytomierskim przed nami Marcinem Karwowskim, podstarościm żytomierskim, stanąwszy osobiście WJP. Aleksander Krzyżanowski dla wpisania do ksiąg niniejszych testament JMości Pana Michała Krzyżanowskiego, na rozporządzenie substancji swojej uczyniony, podpisem własnoręcznym i JJPP. przyjaciół, do podpisania uproszonych, umocniwszy, per oblatam podał, prosząc, aby przyjęty i w księgi wpisany był. Który to testament ja, urząd, przyjmując, i de verbo ad verbum, jak się w sobie ma, w księgi niniejsze wpisać kazałem, którego tenor taki…”.

Testator to ten sam Michał Krzyżanowski, który w akcie 10 sprzedał (pod postacią darowizny) Wojciechowi Zabielle część wsi Nehrebyszcz za 800 talarów bitych, zostawiając w rękach nabywcy 89 talarów – testament wymienia właśnie tę „niedopłatę” (89 talarów bitych) jako sumę u Zabiełły; potwierdza to odczyt nazwy wsi (tu „Nahrebyszcz”) i nazwiska nabywcy. Akt 10 oblatowany 10 XI „1630”, testament 1 III „1640”, oblata 15 XI „1640” – kolejne roczniki odpisów (zapewne 1730 i 1740).

„bądźcie gotowi…” – parafraza Mt 24,44. Mogiłę „usypać i często kołem ogrodzić” – miejsce niepewne (może „kołkami” – palisadą). „na świeczne [?]” – na świece (do kościołów); „Rumak z rzędzikiem uzbrojony” – koń wierzchowy z ozdobnym rzędem (uprzężą); obligacja (obligi) – skrypt dłużny. „Exekwie” – nabożeństwo żałobne. Miejsce wystawienia – „w Złotym [?] Potoku [?]” (odczyt niepewny). Rok w odpisie 1640, zapewne 1740 (zob. akt 14).

Streszczenie

15XI „1640” (zapewne 1740) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Marcin Karwowski) Aleksander Krzyżanowski podał do wpisania testament swego ojca, Michała Krzyżanowskiego, syna Jana, spisany 1 III tegoż roku w Złotym Potoku [?]. Testator polecił duszę Bogu, zarządził pochówek według obrządku rzymskokatolickiego, prosił o modlitwę, przeznaczył 90 zł dla trzech kościołów na świece (bez zbytków), 40 zł na pogrzeb i tyleż na egzekwie. U Wojciecha Zabiełły miał sumy: 65 [?] talarów bitych, 20 talarów za sprzedanego mu rumaka z rzędem (na obligu) oraz 89 talarów bitych niedopłaty za sprzedaną część wsi Nehrebyszcz (por. akt 10) – wszystkie przekazał jedynemu synowi Aleksandrowi; ruchomości domowe i gospodarskie zapisał siostrze Mariannie, zamężnej za Janem Walewskim; dzieciom (synowi i siostrze) dał błogosławieństwo. Podpisali: testator oraz świadkowie Michał Zawadzki i Jerzy Mitkowski [?].

Transkrypcja

k. 20 (skan 0021, strona prawa)

1Possessya JPana Michała Hurkowskiego [?] w Dobra

2Części Wsi Lemeszow [?] wzięta —

3Roku Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho

4Miesiaca Noiabra Czotyrnadcatoho dnia

5Na Urędu Hrodzkom w Zamku Jeho Korolewskoy Myłosti Żytomir-

6skim pered nammi Marcinom Karwowskim Podstarościm Żytomirskim

7stanowszy oczewisto Woźnyi Jenerał Wdztw Kijewskoho, Wołyńskoho

8Bracławskoho i Czernichowskoho Szlachetnyi Matyusz [?] Szaibu [?] dla zapisania

9do Knyh nyniszynych Żytomirskich Relacyi zeznania swoieho uczynił

10w tyie słowa iż on Roku teperysznioho Tysiacza Szesćsot Czotyrydesia-

11toho, Miesiaca Noiabra Szestoho dnia, maiuczy pry sobi sto-

12ronu szlachty Szlachetnych Panow Zdana [?] Rzewuskiego [?] i Marka

13Sławeckoho [?] był w czastky sieła Lemeszow [?] w Wdztwie Kijewskim Leżaczoy

14ako na affektacyiu i prawną Rekwizycyiu Ur. JP. Michała Hurkowsko-

15ho [?] zoznał, Chłopow tohoż czastki sieła Lemeszow do Hromady

16zobranych, Kotorych Szlachetnyi P. Maciey Kuroszakiewicz [?] na

17rozkazanie Pana swoieho Urożonoho JehoMyłost Pana Michała

18Hurkowskoho [?] zobrał, i tuiu czast prawom naturalnoho spadku

19po Otcu Urożonoho JmćPana Affektanta świętoy pamiaty po Urożo-

20nym JmćPanu Kazimiru Hurkowskim [?] Sudi Hranicznom na

21tohoż Affektanta przypadaiu [?] so wsimi Poddanymi i ich podatkami

22pożytkami i prynależnostiami w spokoynuiu Possessyiu tak iako pered tym

23JehoMyłost Pan Kazimir Hurkowski [?] Sudia Hraniczny zażywał so wsim posłu-

24szeństwom tych poddanych podawszy, poddaństwo i po-

25wynnosti pełnit i oddawat rozkazał, Kotoroy Possessyi nikto

26nie boronił, ani sia z żadnym prawom pierwszym, ani pozdnieyszym

k. 20v (skan 0022, strona lewa – góra)

1nie odzywał, ani boronił, to Ja Woźnyi Szlachtoiu pry mnie buduczoiu

2oświadczywszy i z tamtul odiechał i prosił aby to było pryniato

3i do Knyh zapysano czto otrymał — Woźny Mateusz Szaibu [?] Krzyż położył [?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt bliźniaczy wobec aktu 14 (ten sam woźny, ten sam formularz relacji w ruszczyźnie kancelaryjnej zapisanej alfabetem łacińskim, oblata tego samego dnia 14 XI); oba się wzajemnie rozstrzygają: „na tohoż Affektanta przypadaiu so wsimi Poddanymi i ich podatkami”, „powynnosti pełnit i oddawat rozkazał”. Imię woźnego: w nagłówku relacji „Matyusz [?]” (w akcie 14 „Matyasz”), w podpisie „Mateusz” – zapewne Mateusz; nazwisko „Szaibu [?]”. Woźny niepiśmienny – zamiast podpisu stawia krzyżyk.

Przekład relacji: woźny generał województw kijowskiego, wołyńskiego, bracławskiego i czernihowskiego zeznał, że 6 XI („Noiabra Szestoho dnia”), mając przy sobie stronę – szlachtę, szlachetnych panów Zdana [?] Rzewuskiego [?] i Marka Sławeckiego [?], był w części wsi Lemeszów [?] w województwie kijowskim i na afektację i prawną rekwizycję (wezwanie) Ur. JP. Michała Hurkowskiego [?] zastał chłopów tej części wsi zebranych w gromadę – zebrał ich szlachetny p. Maciej Kuroszakiewicz [?] na rozkaz swego pana – i tę część, przypadłą prawem naturalnego spadku po ojcu afektanta, ś.p. Ur. JMci Panu Kazimierzu Hurkowskim [?], sędzim granicznym, podał mu w spokojną posesję, tak jak ją dzierżył ojciec; nakazał poddanym posłuszeństwo i powinności; nikt się nie sprzeciwił.

„Sudia hraniczny” – sędzia graniczny (komisarz do rozgraniczeń dóbr). Rok w odpisie 1640, zapewne 1740 (zob. akt 14). Odczyty niepewne: nazwiska Hurkowski [?] (w rkp. „Hurkowskiego”, „Hurkowskoho” – może Hurkowski lub Turkowski), świadków („Zdana [?] Rzewuskiego [?]”, „Sławeckoho [?]”), sługi („Kuroszakiewicz [?]”), nazwa wsi („Lemeszow [?]”), „zoznał” (zapewne „zastał”).

Streszczenie

14XI „1640” (zapewne 1740) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Marcin Karwowski) woźny generał czterech województw Mateusz (Matyasz) Szaibu [?] zeznał (po rusku), że 6 XI tegoż roku, w obecności szlachty Zdana [?] Rzewuskiego [?] i Marka Sławeckiego [?], na wezwanie Michała Hurkowskiego [?] wwiązał go w posesję części wsi Lemeszów [?] w województwie kijowskim, przypadłej mu w spadku po ojcu, zmarłym Kazimierzu Hurkowskim [?], sędzim granicznym, z poddanymi, podatkami, pożytkami i przynależnościami; chłopów zebrał w gromadę sługa Maciej Kuroszakiewicz [?]; woźny nakazał im posłuszeństwo nowemu panu; nikt się nie sprzeciwił. Woźny – niepiśmienny (krzyżyk).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 20v (skan 0022, strona lewa – środek)

1Kwit [?] od WPana Iwana [?] Szmetki [?] JP. Dobrow[...] [?] Prze[...] [?]

2[...] uczyniony

3Roku Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho

4Miesiaca Noiabra piatnadcatoho dnia

5Na Urędu Hrodzkom w Zamku Jeho Korolewskoy Myłosti Żytomirskim

6pered nammi Marcinom Karwowskim Podstarościm Żytomirskim stanow-

7szy oczewisto WJP. [...] [...] [...] [...]

8[...] [...] Summa [?] [...] dla zapisania do Knyh ninesznych [...]

9[...] [...] podał tenoris sequentis [?] [...] [...] [...]

10[...] [...] i [...] [...] [...] [...]

11[...] [...] [...] [...] [...] [...]

12[...] [...] całe się poddaiąc i wcielaiąc wiadomo czynię

13i dobrowolnie zeznawam iż Ja maiąc [?] [...] [...]

14[...] co Roku [...] Tysiąc Szesćset [...] [...]

15[...] [...] [...] [...] [...]

16[...] [...] [...] [...] [...]

17[...] na Dobrach [?] nazwanych [?] [...] [...] [...]

18[...] [...] [...] [...] [...]

19[...] przez [?] [...] przeznaczona [?] [...] gdy [?] [...]

20na ktorym [?] pomieniony [?] [...] [...]

21[...] [...] [...] [...]

22[...] [...] [...] [...]

23[...] i [...] [...] [...]

24[...] [...] [...] [...] i [...]

25[...] [...] [...] [...]

26Dattum [?] w [...] Tysiąc Szesćset czterdziestego [?] dnia [...]

27[...]nego [?] Augusta [?] — Stefan Szmetka [?] mp. Jako Świadek i przy-

28iaciel na tym Kwicie [?] podpisuię się Jan Czudacki [?] [...] Jako

29przyiaciel i Świadek do tego aktu [...] podpisuię się [...]

30Ciar[...] [?] mp. Ktory to Kwit [?] za podaniem i prozbaiu [...]

31[...] osoby a za moim Urędowym przyiętym [?] [...]

32[...] [...] [...] [...] [...] [...]

33do Knyh nyniszych [...] [...] [...] [...]

Objaśnienia i tłumaczenia

Skan 0022 (k. 20v–21) skrajnie wyblakły – atrament niemal zanikł, papier poplamiony; czytany z odejmowaniem tła (dwie metody). Odczytano formułę oblaty, pojedyncze wyrazy treści i podpisy; reszta – [...]. Charakter dokumentu (kwit/pokwitowanie z odebrania sumy [?]) – przypuszczalny.

Formuła oblaty (początek ruszczyzną w alfabecie łacińskim, jak w aktach 14–18): „Na urzędzie grodzkim w zamku J. K. Mości żytomierskim przed nami Marcinem Karwowskim, podstarościm żytomierskim, stanąwszy osobiście WJP. […]”. „tenoris sequentis” (łac.) – „następującej treści”. Data oblaty – 15 XI („Noiabra piatnadcatoho”) roku „1640”, zapewne 1740 (zob. akt 14); dokument datowany w VIII [?] tegoż roku.

Tytuł odpisu (wyblakły) odczytany tylko częściowo: „Kwit [?] od WPana Iwana [?] Szmetki [?] JP. Dobrow[…] [?] Prze[…] [?] uczyniony”; w podpisie wystawcy „Stefan Szmetka [?]” – imię w tytule i podpisie nie zgadza się (odczyt niepewny). Świadkowie: „Jan Czudacki [?]”, „Ciar[…] [?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15XI „1640” (zapewne 1740) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Marcin Karwowski) wpisano dokument – zapewne kwit (pokwitowanie) wystawiony przez Stefana (Iwana [?]) Szmetkę [?] dla JP. Dobrow[…] [?], datowany w sierpniu [?] tegoż roku, podpisany przez wystawcę i świadków Jana Czudackiego [?] oraz Ciar[…] [?]. Treść – wobec skrajnego wyblaknięcia odpisu – niemal nieczytelna (wzmianki o sumie [?], o dobrach [?] i o zrzeczeniu się forum).

Transkrypcja

k. 20v (skan 0022, strona lewa – dół)

1Possessya WJP. Samuela Mozelskiego [?]

2w Dobra Części Wsi Chodakow [?]

3Roku Tysiacza Szesćsot czotyrydesiatoho

4Miesiaca Noiabra piatnadcatoho dnia

5Na Urędu Hrodzkom w Zamku Jeho Korolewskoy Myłosti

6[reklamant:] Żytomirskim

k. 21 (skan 0022, strona prawa)

1pered nammi Marcinom Karwowskim Podstarościm

2Żytomirskim stanowszy oczewisto Woźnyi Jene-

3rał Woiew. Kijewskoho, Wołyńskoho, Bracławskoho i Czerni-

4howskoho szlachetnyi Mateusz Szaibu [?] dla zapisania

5do Knyh nyniszynych Żytomirskich Relacyiu zezna-

6nia swoeho uczynił w tyie słowa iż on Roku tepe-

7ryszniaho Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho Miesiaca

8Noiabra trzetoho [?] dnia maiuczy pry sobi storonu

9szlachty, szlachetnych Panow Zdana [?] Chodakowskiego [?]

10i Jana Cyhowskoho [?] był w Czastki sieła Chodakow [?]

11w Woiewodztwie Kijewskim leżaczoy, ako na affek-

12tacyiu i prawnuiu Rekwizycyiu WJP. Samuela

13Mozelskiego [?] tamże zoznał. Chłopow tohoż [?] czast[ki] [?]

14sieła Chodakow do Hromady zebrawszy Kotorych

15szlachetnyi Pan Maciey Kuroszakiewicz [?] na rozka-

16zanie Pana swoeho Urożonoho JehoMyłosti Pana

17Samuela Mozelskoho [?] zobrał, i tuiu czast pra-

18wom naturalnoho spadku po Otcu JehoMyłosti Pana

19Affektanta świętoy pamiaty Urożonym JP. Janu

20Mozelskim [?] na tohoż Affektanta przypadaiuczu [?] so

21wsimi Poddanymi i ich podatkami pożytkami

22prynależnostiami w spokoynuiu Possessyiu tak iako

23pered tym JehoMyłost Pan Jan Mozelski [?] zażywał

24so wsim posłuszeństwom [?] poddanych podawszy

25poddaństwo i powynnosti pełnit rozkazał,

26Kotoroy Possessyi nikto nie boronił, ani sia z żadnym

27prawom pierwszym ani pozdnieyszym nie ozy-

28wał, ani boronił, to Ja Woźnyi Szlachtoiu pry

29mni buduczoiu oświadczywszy z tamtul od-

30iechał i prosił aby to było pryniato i do Knyh

31zapysano czto otrymał — Woźnyi Ma-

32teusz Szaibu [?] Krzyż położył + O

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt bliźniaczy wobec aktów 14 i 18 (ten sam woźny generał, ten sam formularz relacji w ruszczyźnie kancelaryjnej zapisanej alfabetem łacińskim); odczyt formuł rozstrzygany według nich. Skan 0022 skrajnie wyblakły – czytany z odejmowaniem tła.

Przekład relacji: „Przed nami, Marcinem Karwowskim, podstarościm żytomierskim, stanąwszy osobiście woźny generał województw kijowskiego, wołyńskiego, bracławskiego i czernihowskiego, szlachetny Mateusz Szaibu [?], dla zapisania do ksiąg niniejszych żytomierskich złożył relację, że roku bieżącego 1640, miesiąca listopada 3 [?] dnia, mając przy sobie stronę – szlachtę, szlachetnych panów Zdana [?] Chodakowskiego [?] i Jana Cyhowskiego [?], był w części wsi Chodaków [?] w województwie kijowskim i na afektację i prawną rekwizycję WJP. Samuela Mozelskiego [?] zastał tam chłopów tej części wsi zebranych w gromadę (zebrał ich szlachetny pan Maciej Kuroszakiewicz [?] na rozkaz swego pana) i tę część, przypadłą prawem naturalnego spadku po ojcu afektanta, ś.p. JP. Janie Mozelskim [?], podał mu w spokojną posesję ze wszystkimi poddanymi, ich podatkami, pożytkami i przynależnościami, tak jak przedtem dzierżył ją JMć Pan Jan Mozelski [?]; poddanym nakazał poddaństwo i powinności pełnić. Nikt się tej posesji nie sprzeciwiał ani nie odzywał z żadnym prawem dawniejszym czy późniejszym; oświadczywszy to szlachcie przy mnie będącej odjechałem i prosiłem o przyjęcie i zapisanie do ksiąg, co otrzymałem”.

„zoznał” – zapewne „zastał” (jak w aktach 14 i 18). Ten sam sługa „Maciey Kuroszakiewicz [?]” zbiera gromadę także w akcie 18 (intromisja Hurkowskiego [?] do Lemeszowa [?]) – odczyt nazwiska niepewny w obu aktach. Nazwisko afektanta czytane „Mozelski” / „Mozelskoho” – niepewne (możliwe Mozalski, Moczulski). Dzień intromisji „trzetoho” [?] (3 XI). Rok w odpisie 1640, zapewne 1740 (zob. akt 14). „O” po krzyżyku – znak w odpisie (może zaznaczenie miejsca pieczęci/znaku woźnego).

Streszczenie

15XI „1640” (zapewne 1740) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Marcin Karwowski) woźny generał czterech województw Mateusz Szaibu [?] zeznał (po rusku), że 3 [?] XI tegoż roku, w obecności szlachty Zdana [?] Chodakowskiego [?] i Jana Cyhowskiego [?], na wezwanie Samuela Mozelskiego [?] wwiązał go w posesję części wsi Chodaków [?] w województwie kijowskim, przypadłej mu w spadku po ojcu, zmarłym Janie Mozelskim [?], z poddanymi, podatkami, pożytkami i przynależnościami; chłopów zebrał w gromadę sługa Maciej Kuroszakiewicz [?]; woźny nakazał im posłuszeństwo; nikt się nie sprzeciwił. Woźny – niepiśmienny (krzyżyk).

Transkrypcja

k. 21v (skan 0023, strona lewa)

1Dymissya od JPana Szczepana Dymi-

2tra [?] Porzeckiego [?] Synom swoim Jerzemu [?]

3i Krzysztofowi Porzeckim [?] Dany i Służący

4Roku Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho

5Miesiaca Noiabra Piatnadcatoho dnia

6Na urzędzie Grodzkim w Zamku Jeho Korolewskoy Myłosti

7Żytomirskim przedemną Marcinem Karwowskim

8Podstarościm Żytomirskim Comparens [personaliter ?] JP. Szczepan

9Dymitr binominis Porzecki [?] tę Dymissyę wyżey wyrażoną

10na siebie zeznawaiącego in personas Synow swoich

11JJPP. Jerzego i Krzysztofa Porzeckich [?] dany i wzięty lubo [?]

12za dobrowolne [?] przyznał, prosząc mnie Urzędu aby przyięta

13i w Księgi wpisana była, a tak Ja Urząd ad acticandum

14przyimuiące czytałem i tak się w sobie ma — Ja Szczepan

15Dymitr Porzecki z ś.p. Błażeja Porzeckiego Syn zdrowy

16będąc na ciele i umyśle Odstąpiwszy swey zdawna [?] należney

17Jurysdykcyi, prawa Forum, Powiatow i Urzędow, a pod

18ten moy List wolny [?] i zapis Dymissyiny całe się pod-

19daiąc i inkorporaiąc oznaymuię, iż Ja przez Affekt [?] Synom

20moim Jerzemu i Krzysztofowi Porzeckim, widząc ich

21Kreacyą [?] Część [?] Wsi Rzeszczowa [?] w Wdztwie Kijowskim leżącą

22po Oycu moim ś.p. Błażeju Porzeckim mnie [przypadłą ?]

23Ktorą iako naturalny Sukcessor maiąc prawo obro-

24tem [?] rządzić, zażywać i dysponować, a mniey [?]

25w Latach [?] maiąc doskonałey sposobności

26do rządzenia persona mea [?] i maiąc [...] uznawam [?] a iż

27do przyzwoitey [?] abalto [?] dla osoby moiey [...]

28Ktorey Dziedzictwa [?] w gorze wyrażonych Dobr z Poddanymi

29Polami, Rolami, Lasami, Zaroślami, Wodami, Błotami,

30Stawami, Młynami [?], w nich Łowiami [?] Rybnemi i Biciem [?]

31Zwierza i ze wszystkiemi in genere et specie wyrażone-

32mi i niewyrażonemi przynależytościami JJPanom

33Jerzemu i Krzysztofowi Porzeckim Synom moim spo-

34łecznym [?] moim Wypisuię [?] i Dymittuię [?] — wolno będzie

35odtąd Synowie moi pomienioną Część [?] obiąć w swoie

36władanie i one wedle upodobania swego i woli

37[reklamant:] iak

k. 22 (skan 0023, strona prawa – góra)

1rozrządzić, a Ja zeznawaiący żadnego powrotu

2do Oyczystych [?] Dobr mieć [?] nie będę. Ja na to daię ten moy

3List Zapis Dymissyiny Ktory przy uproszonych

4Swiadkach i przyiaciołach Ręką własną podpi-

5suię. Datt w Rzeszczowie [?] Tysiąc Szesćset Czterdzie-

6stego Roku dnia pierwszego [?] Augusta [?] — U tego Zapisu

7podpisy Rąk w tyie słowa — Szczepan Dymitr Porzecki [?]

8Jako Swiadek i przyiaciel na tey Dymissyi podpisuię

9się Daniel Malinowski [?] mp. Jako Swiadek przyia[ciel]

10tey Dymissyi podpisuię się Konstanty Sokalski [?] —

11Swiadek przyproszony [?] na tey Dymissyi podpisuię się

12Piotr Mikuzanowicz [?] Kołaczy [?] Ktory to Zapis Dymissyiny

13za podaniem i prozbaiu wyszey mianowanoy osoby zezna-

14waiuczoy, a za moim Urędowym przyniatiem do Knyh

15nyniszych iest wpisany —

Objaśnienia i tłumaczenia

Skan 0023 wyblakły – czytany z odejmowaniem tła; partie środkowe strony lewej (rozporządzenie) z licznymi miejscami niepewnymi.

Zapis dymisyjny (dymisja) – akt, którym właściciel ustępuje dobra (tu: dziedziczną część wsi) na rzecz innych osób, zwykle dzieci, zrzekając się do nich prawa; por. akt 7 (dymisja Ł. Piotrowicza dla synów).

Łac.: „Comparens [personaliter]” – stawający osobiście; „binominis” – dwojga imion (Szczepan Dymitr); „in personas” – na osoby; „ad acticandum” – do wpisania do akt; „in genere et specie” – ogólnie i szczegółowo. Formuła o zrzeczeniu się sądów: „odstąpiwszy swej zdawna należnej jurysdykcji, prawa forum, powiatów i urzędów, a pod ten mój list … i zapis dymisyjny całkowicie się poddając i inkorporując” – stała klauzula poddania się jurysdykcji. Końcowa formuła oblaty – ruszczyzną w alfabecie łacińskim („za podaniem i prośbą wyżej mianowanej osoby zeznającej, a za moim urzędowym przyjęciem do ksiąg niniejszych jest wpisany”).

Środkowa część rozporządzenia (motywy dymisji: podeszły wiek [?] i brak sił do zarządzania, zastrzeżenie alimentów [?] dla osoby wystawcy) odczytana tylko częściowo – „abalto [?]”, „Wypisuię [?] i Dymittuię [?]” (zapewne: wypisuję się i dymituję – ustępuję) to odczyty niepewne. Nazwisko „Porzecki” (w rkp. „Porzeckiego”, „Porzeckich”) i nazwa wsi „Rzeszczów [?]” (w rkp. „Rzeszczowa”, „w Rzeszczowie”) – odczyt niepewny. Rok w odpisie 1640, zapewne 1740 (zob. akt 14).

Streszczenie

15XI „1640” (zapewne 1740) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Marcin Karwowski) Szczepan Dymitr Porzecki [?], syn ś.p. Błażeja, przyznał zapis dymisyjny dla synów Jerzego i Krzysztofa Porzeckich [?]. Zdrowy na ciele i umyśle, poddając się jurysdykcji tego zapisu, ustąpił im część wsi Rzeszczów [?] w województwie kijowskim, odziedziczoną po ojcu, z poddanymi, polami, lasami, zaroślami, wodami, błotami, stawami, młynami [?], łowiskami ryb, łowami i wszystkimi przynależnościami – zapewne z powodu wieku i braku sił do zarządzania [?]; synowie mogą odtąd objąć ją w posiadanie i rozporządzać nią według woli, a wystawca zrzekł się powrotu do tych dóbr. Zapis datowany w Rzeszczowie [?] 1 VIII [?] tegoż roku, podpisany przez wystawcę i świadków: Daniela Malinowskiego [?], Konstantego Sokalskiego [?] i Piotra Mikuzanowicza [?] Kołaczego [?].

Transkrypcja

k. 22 (skan 0023, strona prawa – dół)

1Testament JP. Adama Dworzanskiego [?]

2z rozporządzeniem maiątku uczyniony

3Roku Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho

4Miesiaca Noiabra piatnadcatoho dnia

5Na [Urę]du Hrodzkom w Zamku Jeho Korolewskoy

6Myłosti Żytomirskim pered nammi Marcinom

7Karwowskim Podstarościm Żytomirskim Compar[ens]

8[...] [?] JP. Piotr Dworzanski [?] dla zapisania do Knyh

9nyniszynych podał Testament Brata swoieho na rozpo-

10rządzenie substancyi [swoiey – przekreślone] uczyneny Kotoryi Ja Urąd

11pryimuiuczy czytałem i de verbo ad verbum iak

12sia w sobi maiet do Knyh ninesznych wpysat kaza-

13łom Kotoryi tak sia w sobi polskim pysmom pysany

14maiet — Na więkrzą cześć i chwałę Troycy przenay-

15świętszey i nierozdzielney Amen. Każdy człowiek

16żyiący spodziewa się śmierci, a zatem i Ja będąc ia-

17ko złożony przypadkową Chorobą niepewny ze-

18życia dłuższego przecie wszakże [?] umysłem zdrowy [?] czynię takie [?]

19co do Duszy i ciała moiego rozporządzenie, a naypierw[ey]

k. 22v (skan 0024, strona lewa)

1Duszę stworzoną [?] mianowicie [?] w mnie [?] dotąd w Wierze

2świętey Katolickiey stale zachował, oddaię mego

3Stworzyciela [?] Boga aby mi raczył zgrzeszoną [?] Duszę moią

4według [?] [...] i [...] [...] według [...] [...]

5nieskończonego [?] swego [...] i pokoiu zażywać [?]

6raczył — Ciało zaś moie niechay będzie pochowane przy

7[...] [...] z zwyczaiem Chrześciańskim

8na pogrzebanie Ktorego i na [...] skromne [?] [...]

9Swiadkowie [?] zapisuię — Co się zaś dotycze maią-

10tku [?] moiego [?] [...] sposobem rozporządzam [?] —

11Oyca mego Dziedziczne we Wsi Krasnoradce [?] w

12Wdztwie Kijow. Sytuowane, takowe z prawa natury

13należeć ma Synowi memu Janowi małoletniemu [?] —

14Janowi, z nieboszką Małżonką moią Maryanną

15Kaczurowską [?] spłodzonemu, lecz że wszystko te [?]

16[...] [...] takowa Substancya [?] ma być pod [...]

17rządzeniem Brata mego Pana Piotra Dworzanskiego [?]

18Ktorego proszę aby wspomnionego Syna mego

19Jana Dworzanskiego [?] z prowentow tych [?] Części [?]

20Edukował aby mogł być pożytecznym [...] [...]

21i Oyczyznie naszey — Mobilia zaś [...] [...] [...]

22[...]dziedzictwo [?] [...] Dobro [...] [...]

23podług opisanego Regestru [...] [...]

24[...] Ktorego zakluczam [?] na Ręce [?] [...]

25aby czuwał [?] i stosował do niniejszego Testamen-

26tu, a ktoby śmiał violare tego mego rozporządzenia [?] na

27tego [?] [...] pozywać [?] będzie i do Duszy [?] iego przed

28Sądem [?] wyższym będzie — Na ostatek żegnam [?] was

29Synu moy po raz ostatni Kochany Bracie i Drogi

30Synu, wylewaiąc [?] na was Błogosławieństwo Rodzi-

31cielskie [...] [...] [...] [...] i na pod-

32pisy [?] [...] oraz i uproszonemi [?] Ręką [?]

k. 23 (skan 0024, strona prawa – góra)

1[...]reszcie [?] odzywam się do Brata mego aby miłował [?]

2zguby [?] Syna mego iak osierociałego [?] — Ten Testament

3przy obecnych tu Swiadkach i przyiaciołach podpisuię

4własną moią Ręką — Dzieiało się Roku Pańskiego

5Tysiąc Szesćset Czterdziestego dnia dwunastego

6Septembra. U tego Testamentu podpisy Rąk tymi

7słowa — Adam Dworzański Sędzia Grodzki Przemyślski [?]

8Jako obecny Swiadek pisania i podpisywania

9tego Testamentu podpisuię się Trochim Ostapo-

10wicz mp. Swiadek przyproszony napisania i podpis-

11ania tego Testamentu podpisuię się Zygmunt

12Krzymowski [?] mp. Jako Swiadek uproszony do podpi-

13sania tego Testamentu przez JP. Adama Dworzan-

14skiego Sędziego Grodzkiego Przemyślskiego [?] podpisuię

15się Walenty Okiya [?] Tyszkiewicz [?] mp. Kotoryi

16Testament słowo do słowa iak sia w sobi maiet

17do Knyh nyniszynych iest wpysany —

Objaśnienia i tłumaczenia

Skany 0023–0024 wyblakłe, a k. 22v (skan 0024 lewa) bardzo blada i pokryta smugami – czytana z odejmowaniem tła; środkowa część testamentu (rozporządzenie duszą i ciałem, klauzule końcowe) z licznymi miejscami niepewnymi.

Formuła oblaty (ruszczyzna w alfabecie łacińskim): „Na urzędzie grodzkim w zamku J. K. Mości żytomierskim przed nami Marcinem Karwowskim, podstarościm żytomierskim, stawający JP. Piotr Dworzański dla zapisania do ksiąg niniejszych podał testament brata swego, na rozporządzenie substancji uczyniony, który ja, urząd, przyjmując, przeczytałem i słowo w słowo, jak się w sobie ma, do ksiąg niniejszych wpisać kazałem, który tak się w sobie, polskim pismem pisany, ma”. Końcowa formuła: „który testament słowo w słowo, jak się w sobie ma, do ksiąg niniejszych jest wpisany”.

Łac.: „violare” – naruszyć (testament); „mobilia” – ruchomości. „Regestr” – spis (zapewne ruchomości lub inwentarz dóbr), wspomniany jako załącznik. Urząd testatora odczytany „Sędzia Grodzki Przemyślski [?]” (dwukrotnie) – odczyt niepewny. Nazwa wsi „Krasnoradce [?]” (zapewne Krasnoradka, woj. kijowskie) i nazwisko żony „Kaczurowska [?]” – niepewne. Rok w odpisie 1640, zapewne 1740 (zob. akt 14).

Streszczenie

15XI „1640” (zapewne 1740) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Marcin Karwowski) Piotr Dworzański [?] podał do wpisania testament swego brata Adama Dworzańskiego [?], sędziego grodzkiego przemyskiego [?], spisany 12 IX tegoż roku w czasie choroby. Testator polecił duszę Bogu, wyznając wiarę katolicką, i zarządził chrześcijański pochówek; dobra ojczyste we wsi Krasnoradka [?] w województwie kijowskim przeznaczył małoletniemu synowi Janowi (z zmarłej żony Marianny z Kaczurowskich [?]), oddając je pod zarząd brata Piotra, którego prosił o wychowanie i wykształcenie syna z dochodów tych dóbr, aby był pożyteczny ojczyźnie; ruchomości (wg osobnego rejestru) [?] powierzył także jego pieczy; naruszających testament poddał sądowi Bożemu; pożegnał brata i syna, dając im błogosławieństwo. Świadkowie: Trochim Ostapowicz, Zygmunt Krzymowski [?] i Walenty Okija [?] Tyszkiewicz [?]. Środkowa część testamentu odczytana tylko częściowo.

Transkrypcja

k. 23 (skan 0024, strona prawa – dół)

1Kwit WJPana Mikołaja Sobka [?] WJP. Piotro-

2wi Zalewskiemu dany i służący —

3Roku Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho

4Miesiaca Noiabra piatnadcatoho dnia.

5Na Urędu Hrodzkom w Zamku Jeho Korolewskoy Myłosti Żyto-

6mirskim pered nammi Marcinom Karwowskim Podsta-

7rościm Żytomirskim Comparens personaliter WJPan Mikołay

8Sobek [?] zdrowy będąc na ciele i umyśle odstąpiwszy swey zdawney [?]

9należney Ziemskiey Jurysdykcyi, prawa Forum Powiatu

10Woiewodztwa, a pod teraznieysze dobrowolne zeznanie

11swoie Kwitowe całe się poddaiąc i wcielaiąc wiadomo iawno

12czynię ustnie i dobrowolnie dla zapisania do Ksiąg niniejszych

13zeznaię [?]. Ja zeznawaiący maiąc Summę swoią własną

14Złotych Polskich Tysiąc Czterysta osmdziesiąt leżące [?]

15przez Dziada Jego z ś.p. Stanisława z Szulinowa [?] Sobka

16Kasztelana Sandomirskiego Podskarbiego Koronnego

k. 23v (skan 0025, strona lewa – góra)

1Starosty Tyszowieckiego [?] i Małogoskiego [?] WJP. Adamo-

2wi Zalewskiemu Łowcz. Kor: [?] udaną [?] i na Dobrach Jegodzie [?]

3Oyczystych tak ruchomych iako i nieruchomych ubespie-

4czoną, po zgasłym zaś Życiu tegoż JPana Stanisła-

5wa Sobka nayprzod Synowi Jego WJP. Janowi Sobko-

6wi dostawszą się, a pozniey z mocy Dymissyi n[iegdy] [?]

7Jana Sobka samemuż zeznawaiącemu Jako Synowi

8i Jedynemu Sukcessorowi ustąpioną, Ktora to Summa

9po przewiedzionym przez Comparentem Processie [?] Sy[n] [?]

10tegoż WJPana Adama Zalewskiego Piotr Zalewski

11ponieważ w dniu dzisieyszym z należytym zdawna [?]

12prowentem i winami za Kondemnaty tęż zezna-

13waiącego wypłaca i wylicza, przeto Comparens umorza-

14iąc cały Process i zagradzaiąc sobie drogę do upo-

15mnienia się kiedykolwiek oto Jegomości wypłace-

16[nie] [?] [...] iego potomkow i Sukcessorow Jego umarza [?]

17i nigdy nieodzownemi czasy Kwituie, niezostawuiąc

18żadney salwy ani sobie, ani małoletniemu [?] Sy-

19[no]wi [?] swemu Michałowi oto czyniąc, ma[iąc] [?] z mocy tego

20dobrowolnego zeznania swego Kwitowego. Mikołay

21Syn Jana Sobek mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „Comparentem” – stawającego; „salwa” (salva) – zastrzeżenie prawa. „Kondemnaty” – wyroki zaoczne (kondemnaty) z należnymi winami; „prowent” – procent od sumy. „nieodzownemi czasy” – na wieczne czasy. Kwit sporządzony jako zeznanie ustne przed urzędem (bez osobnego dokumentu i końcowej formuły oblaty).

Suma 1480 zł polskich „udana” (oddana) przez dziada wystawcy, Stanisława Sobka „z Szulinowa [?]”, kasztelana sandomierskiego, podskarbiego koronnego, starostę tyszowieckiego [?] i małogoskiego [?], Adamowi Zalewskiemu, łowczemu koronnemu [?], i ubezpieczona na jego dobrach ojczystych. Stanisław Sobek z Sulejowa – podskarbi wielki koronny i kasztelan sandomierski z przełomu XVI i XVII w. (identyfikacja do sprawdzenia); „z Szulinowa” to zapewne zniekształcone „z Sulejowa”. Jeśli identyfikacja jest trafna, rok „1640” w tym odpisie może być rzeczywisty (a nie 1740 – por. uwagi do aktów 6, 14) – wymaga sprawdzenia. Odczyty urzędów („Tyszowieckiego [?]”, „Małogoskiego [?]”, „Łowcz. Kor. [?]”) niepewne.

Streszczenie

15XI „1640” przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Marcin Karwowski) Mikołaj Sobek [?], syn Jana, poddając się jurysdykcji, zeznał kwit: suma 1480 zł polskich, którą jego dziad Stanisław Sobek „z Szulinowa” [= z Sulejowa ?], kasztelan sandomierski i podskarbi koronny, starosta tyszowiecki [?] i małogoski [?], oddał (pożyczył) Adamowi Zalewskiemu, łowczemu koronnemu [?], z zabezpieczeniem na jego dobrach ojczystych, a która po śmierci Stanisława przypadła synowi Janowi Sobkowi, a następnie na mocy jego dymisji – wystawcy jako jedynemu sukcesorowi, została – po przeprowadzonym przez wystawcę procesie – w tym dniu wypłacona wraz z należnym procentem i winami z kondemnat przez Piotra Zalewskiego, syna Adama; wystawca umorzył cały proces i na wieczne czasy pokwitował Zalewskiego, jego potomków i sukcesorów, nie zostawiając żadnego zastrzeżenia ani sobie, ani małoletniemu synowi [?] Michałowi. Podpis: Mikołaj, syn Jana, Sobek.

Transkrypcja

k. 23v (skan 0025, strona lewa – dół)

1Possessya WJP. Andrzeja Sankowskiego [?] w Do-

2bra Części Wsi Nehrebyszcz służąca

3Roku Tysiacza Szesćsot Czotyrydesiatoho

4Miesiaca Noiabra piatnadcatoho dnia

5Na Urędu Hrodzkom w Zamku Jeho Korolewskoy Myłosti Żytomirskim

6pered nammi Marcinom Karwowskim Podstarościm Żytomirskim stanowszy

7oczewisto Woźny Jenerał Wdztwa Kij: Szlachetny Mateusz Szachi [?] w moc

8prawdziwey wierney i skuteczney Relacyi swoiey iawnie ustnie i dobro-

9wolnie dla zapisania do Ksiąg niniejszych zeznał: Iż on Roku teraznie-

10yszego dnia trzeciego Novembra na affektacyą i prawną Rekwizycyą

11WJPana Andrzeja Sankowskiego [?] maiąc przy sobie stronę Szlachtę

12Ludzi wiary godnych UUr: Jana Witwickiego [?] i Trochima Dudyńskiego [?]

k. 24 (skan 0025, strona prawa)

1dla lepszey wiary wziętych i przysposobionych był w Dobrach Wsi Nehre-

2byszczach tu w Wdztwie Kijow: leżącey gdzie będąc Część tey Wsi Vigore

3juris et naturali na pomienionego Rekwirenta po Oycu Jego WJP.

4Janie Sankowskim [?] spadłą i należącą ze wszystkiemi Poddanemi Polami

5Lasami, zaroślami, Czertezami, Sianożęciami, Uroczyskami,

6Wodami, Jeziorami, Stawami i z tym wszystkim co do tey Części

7Wsi Nehrebyszcz przynależało i przynależy do spokoyney Realney

8i aktualney Dziedziczney podał i postąpił Possessyi, poczem Pod-

9danych do Gromady zwoławszy o nowym ich Panie teraznie-

10yszym Rekwirencie opowiedział i powinności wszelkie pełnić

11przykazał, wczem strona przy sobie będąca oświadczywszy

12się z tamtąd powrocił i o tem tey swoiey prawdziwey czynności

13zeznał i uczynił Relacyą prosząc cum actis inscribere co i otrzy-

14mał. Woźny Mateusz Szachi [?] O. —

Objaśnienia i tłumaczenia

Ten sam woźny generał co w aktach 14, 18 i 20; nazwisko odczytywane tam „Szaibu [?]”, tu wyraźniej „Szachi” (dwukrotnie) – zapewne właściwa forma Szachi/Szajchi [?]. Tu relacja spisana po polsku (nie ruszczyzną), tylko nagłówek oblaty po rusku; znak „O.” po nazwisku – zamiast podpisu (por. akt 20).

Łac.: „Vigore juris et naturali [successione]” – mocą prawa i naturalnego (spadku); „cum actis inscribere” – wpisać do akt. „Czertez” (czeret) – zarośla trzcinowe, grunt karczowany; „Uroczysko” – miejsce w lesie/polu o własnej nazwie. Nehrebyszcz – ta sama wieś, której część M. Krzyżanowski sprzedał W. Zabielle (akty 10, 17). Imię i nazwisko afektanta odczytane „Sankowski” – niepewne (możliwe Jankowski, Dankowski). Świadkowie: „Jana Witwickiego [?] i Trochima Dudyńskiego [?]” – odczyt niepewny.

Streszczenie

15XI „1640” (zapewne 1740) przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Marcin Karwowski) woźny generał województwa kijowskiego Mateusz Szachi [?] zeznał, że 3 XI tegoż roku, na wezwanie Andrzeja Sankowskiego [?], w obecności szlachty Jana Witwickiego [?] i Trochima Dudyńskiego [?], był we wsi Nehrebyszcz w województwie kijowskim i część tej wsi, przypadłą afektantowi w spadku po ojcu Janie Sankowskim [?], ze wszystkimi poddanymi, polami, lasami, zaroślami, czertezami, sianożęciami, uroczyskami, wodami, jeziorami, stawami i przynależnościami, podał mu w spokojną, realną i aktualną posesję dziedziczną; zwołanym poddanym ogłosił nowego pana i nakazał posłuszeństwo i powinności; nikt się nie sprzeciwił.

Transkrypcja

k. 25 (skan 0026, strona prawa)

1Oblata [?] Przywileiu od Nayiaśnieyszego Kr[ola]

2JP. Mikołaiowi Strzelbickiemu [?] na Cześnikostwo Kijow[skie]

3Roku Tysiąc Szesćset Czterdziestego dziewiątego

4Miesiąca Decembra Drugiego Dnia —

5Przed Urzędem i Aktami niniejszemi Grodzkiemi Żyto. i przedemną

6Janem Czeykowskim [?] Namiestnikiem Akt tychże Comparens Ur. Szlachet-

7ny Pan Jozef Kuczyński Imieniem JegoMości Pana swego Ur. Mikołaia Strze-

8[lbickiego] [?] podał per oblatam Przywiley od Nayiaśnieyszego Krola na Cześnikostwo Kijowskie

9temuż Ur. Mikołaiowi Strzelbickiemu [?] dany i służący, oczem wszystkiem ten Przywiley sze-

10rzey i dostateczniey wszystkie rzeczy w sobie opiewa i zawiera Ktorego podaiąc

11prosił aby był przyięty i do Ksiąg wpisany, a tak Ja Urząd onego przyimu-

12iąc czytałem i do Ksiąg wpisać kazałem, Ktory tak się w sobie pis-

13mem polskim pisany ma — Jan Kazimierz z Łaski Bożey Krol Polski

14Wielkie Xiążę Litewskie, Ruskie, Pruskie, Mazowieckie, Zmudzkie, Inflandzkie,

15Smoleńskie, Czernichowskie, a Szwedzki, Gotski, Wandalski Dziedziczny Krol

16Oznaymuiemy tym Listem naszym komu to wiedzieć należy wszem

17w obec i każdemu z osobna. Naypierwsze to nasze staranie aby Ludzie

18Dobrze nam i rzeczy pospolitey zasłużeni, a osobliwie Rycerzy oyczyzny i do

19stoinstwa Krolewskiego ważą [?] ciało i piersiami mężnie i odważnie zastawiaiąc

20się zdrowie [= zdrowiem] i Żywot swoy ochotnie mogą [?] swoich [?] mężstwa i odwagę [słuszną ?]

21Godnie zawsze nadgrodę z naszey zalecono maią. Zasługi Ur. Mikołaia Strzelbickiego [?]

22Rotmistrza naszego Ktory z młodych lat swoich w Woysku na Sławę dobro

23i Łaskę naszą zarobił, i lubo teraz świeżo pod Kurzuńską Klęską wzięty

24w więzieniu w Łyczi [?] Ochani [?], i Chwalebnym zapędem swym a także [?]

25nie trwa [?] [Chcieliśmy ?] onemu Cześnikostwo Kijowskie po Ur. Alex[andr]ze [?] Woroniczu

k. 25v (skan 0027, strona lewa)

1[za]wzięciu Starostwa Żytomir. wakuiące dać i Konferować umyśliliśmy

2i tem Listem naszym Dawamy i Konferuiemy Ktory Urząd pomieniony

3Strzel[bicki] [?] ze wszystkiemi Prowentami i prerogatywami będzie trzymać do osta-

4tniego Kresu Życia swego tylko do dostąpienia większego Urzędu, a w ogulności

5do wiadomości wszystkich, a osobliwie Dygnitarzom Urzędnikom i wsze-

6lkiey Szlachcie Wdztwa Kijowskiego przywodzić [?] Rozkazuiemy, aby pomie-

7nionego Strzelbickiego [?] za prawdziwego Cześnika Wdztwa swego mieli i

8mieysca, prowentow i prerogatyw do tego Urzędu należących zażywać

9dopuścili i inni aby dopuszczali, starali się, dla Łaski naszey, a dla lepszey

10wiary ten List, Ręką naszą podpisawszy się pieczęć Koronną przypieczę-

11tować Rozkazawszy dan w Warszawie dnia Szostego Lipca Roku MDCXXXXIX.

12Panowania naszego Polskiego pierwszego, Szwedzkiego drugiego — u tego Przy-

13wileiu pieczęć wielka Koronna z podpisem Ręki Nayiaśnieyszego Krola

14tymi temi słowy Jan Kazimierz Rex — podpis Ręki Sekretarskiey

15temi słowy na ustne Rozkazanie Jego Krolewskiey Mości Tomasz Ujeyski

16Regni Sekretarz — a suscepta [?] pismem Łacińskim w te słowa Sabbato

17Post Festum Sancte [Andreae ?] Apostoli prima [= proximo ?] Anno Domini Millesimo Sexcentesimo

18quadragesimo nono Generosus Mikołay Strzelbicki [?] pincerna Kijoviensis

19Andreas Strzebicki [?] Regni Cancellariae maioris [?] — Ktory to przywiley

20za podaniem przez wyż mianowane osoby, a za przyięciem Urzę-

21dowym do Ksiąg niniejszych Grodz. Żyto. słowo do słowa iest wpisany —

Objaśnienia i tłumaczenia

K. 24v (skan 0026, strona lewa) – pusta karta podkładowa, przekreślona kaligraficznymi zakrętasami (znak „vacat”); widoczne jedynie przebicie tekstu z drugiej strony. Od tego odpisu data roczna czerwoną kredką: „1649”.

Tekst przywileju niemal identyczny (te same formuły, ta sama niewola „pod Korsuńską klęską”, to samo cześnikostwo kijowskie) z przywilejem dla Aleksandra Sienkiewicza w akcie 27 (tam poprzednik: Felicjan [?] Tyszkiewicz) – teksty rozstrzygają się wzajemnie; dwa nadania tego samego urzędu tego samego dnia oblatowane (2 XII 1649) budzą wątpliwości co do autentyczności jednego z nich (lub obu).

Rok 1649 (czerwona data na karcie; król Jan Kazimierz, „panowania polskiego pierwszego, szwedzkiego drugiego”) – w tym odpisie data jest rzeczywista; to wskazuje, że i daty „1630” i „1640” poprzednich odpisów mogą być prawdziwe (por. uwagę w akcie 23 o Stanisławie Sobku). Kwestia do rozstrzygnięcia przy dalszych aktach.

„pod Kurzuńską klęską” – klęska wojsk koronnych pod Korsuniem (26 V 1648) w powstaniu Chmielnickiego; Strzelbicki dostał się wówczas do niewoli („w więzieniu u tyrana”?) – miejsce częściowo niepewne. „Cześnikostwo kijowskie” – urząd ziemski (honorowy) województwa kijowskiego, nadany dożywotnio „do dostąpienia większego urzędu”, wakujące po Aleksandrze [?] Woroniczu wskutek objęcia przez niego starostwa żytomierskiego („zawzięciu Starostwa Żytomir.” – por. tekst równoległy w akcie 27). Tomasz Ujejski – sekretarz królewski (później biskup kijowski).

Łac.: „per oblatam” – do oblaty (wpisania); „Rex” – król; „Regni Secretarius” – sekretarz Królestwa; „suscepta” – przyjęta (adnotacja kancelaryjna); „Sabbato post festum Sancti [Andreae?] Apostoli proximo, Anno Domini 1649” – w sobotę najbliższą po święcie św. [Andrzeja?] Apostoła, roku Pańskiego 1649 (4 XII 1649 [?]); „Generosus” – urodzony; „pincerna Kioviensis” – cześnik kijowski; „Regni Cancellariae maioris” – Kancelarii Większej Koronnej. Fragment adnotacji łacińskiej („Andreas Strzebicki [?] …”) odczytany niepewnie. Nazwisko obdarowanego „Strzelbicki [?]” i namiestnika grodzkiego „Czeykowski [?]” (= Czajkowski; w akcie 27 jako podstarości) – niepewne.

Streszczenie

2XII 1649 przed urzędem grodzkim żytomierskim (namiestnik Jan Czajkowski [?]) Józef Kuczyński w imieniu swego pana, Mikołaja Strzelbickiego [?], podał do oblaty przywilej króla Jana Kazimierza, dany w Warszawie 6 VII 1649: król, nagradzając zasługi Strzelbickiego, swego rotmistrza, który od młodości służył w wojsku, a świeżo pod Korsuniem dostał się do niewoli [?], nadał mu cześnikostwo kijowskie, wakujące po Aleksandrze [?] Woroniczu, który objął starostwo żytomierskie, ze wszystkimi dochodami i prerogatywami dożywotnio (do czasu otrzymania wyższego urzędu) i nakazał dygnitarzom, urzędnikom i szlachcie województwa kijowskiego uznawać go za cześnika. Podpisy: Jan Kazimierz Rex; sekretarz Tomasz Ujejski; adnotacja łacińska o przyjęciu (sobota po św. [Andrzeju?] 1649).

Transkrypcja

k. 25v (skan 0027, strona lewa – dół)

1Possessya JP. Adama Szczawińskiego [?] do Części Wsi

2Borawki [?] wzięta —

3Roku Tysiąc Szesćset Czterdziestego Dziewiątego

4Miesiąca Decembra drugiego Dnia —

5[reklamant:] Przed

k. 26 (skan 0027, strona prawa)

1Przed Urzędem i Aktami niniejszemi Grodzkiemi Żytomirskiemi i prze-

2demną Janem Czeykowskim [?] Namiestnikiem Akt tychże stanowszy osobi-

3ście Woźny Jenerał Wdztwa Kijowsk. Wołyńskiego, Bracławskiego i Czer-

4nichowskiego Szlachetny Mateusz Szachi [?] dla zapisania do Ksiąg niniey-

5szych Żytomirskich Relacyą zeznania swoiego uczynił w te słowa

6iż on Roku teraznieyszego Tysiąc Szesćset Czterdziestego dziewiątego

7dnia Dwudziestego Osmego Novembra na affektacyą i prawną Rekwizy-

8cyą JP. Adama Szczawińskiego [?] maiąc przy sobie stronę Szlachty Ludzi

9dobrych wiary godnych UUr. Piotra Prochorowskiego [?] i Nepomucena Jana Szumow-

10skiego [?] dla tym lepszey wiary wziętych i przysposobionych był w Dobrach Wsi

11Borowe [?] w Wdztwie Kijowskim Leżący gdzie będąc Część tych Dobr vigore

12iuris naturale et Sukcessive po Oycu iego [?] ś.p. Macieju Szczawiń-

13skim [?] Cześniku Mozyrskim [?] na JP. Adama Szczawińskiego [?] teraznieysze-

14go Affektanta spadłą ze wszystkiemi Domy, przyległościami, Poddane-

15mi, Polami, Gruntami, Lasami, Gaiami, Stawami, Sianożęciami,

16Jeziorami i innemi wszystkiemi mianowanemi i niemianowa-

17nemi pożytkami dochodami i Intratami, i ze wszystkiem tym co z daw-

18nych czasow dawny przynależało i przynależy JP. Rekwirentowi do

19spokoyney Realney i aktualney podał postąpił i uwiązał Possessyi, wczem

20stronę Szlachty przy sobie będącą oświadczywszy się z tamtąd

21odiechał i tu tey swoiey prawdziwey czynności uczynił i ze-

22znał Relacyą prosząc cum actis inscribere co i otrzymał —

Objaśnienia i tłumaczenia

Ten sam woźny generał czterech województw – Mateusz Szachi [?] (por. akty 14, 18, 20, 24) – działa także w 1649 r. Przy tak długim okresie służby (1640–1649) poprawne mogą być rzeczywiste daty odpisów (1640, 1649). Z drugiej strony imię świadka „Nepomucena Jana Szumowskiego [?]” (odczyt wyraźny) wskazuje raczej na XVIII w. (kult i imię Jana Nepomucena rozpowszechniły się po beatyfikacji 1721 i kanonizacji 1729) – kwestia datacji odpisów (1649 czy 1749) pozostaje otwarta (por. akty 23 i 25).

Łac.: „vigore iuris naturale et successive” – mocą prawa naturalnego i kolejno (sukcesyjnie); „cum actis inscribere” – wpisać do akt. „uwiązał Possessyi” – wwiązał w posesję. Nazwa wsi: w tytule „Borawki [?]”, w tekście „Borowe [?]” – odczyt niepewny. Nazwisko afektanta „Szczawiński [?]” (w rkp. „Szczawińskiego”, z wahaniem S/Sz/J na początku) i urząd ojca „Cześnik Mozyrski [?]” – niepewne. Relacja bez podpisu/znaku woźnego.

Streszczenie

2XII „1649” przed urzędem grodzkim żytomierskim (namiestnik Jan Czajkowski [?]) woźny generał województw kijowskiego, wołyńskiego, bracławskiego i czernihowskiego Mateusz Szachi [?] zeznał, że 28 XI tegoż roku, na wezwanie Adama Szczawińskiego [?], w obecności szlachty Piotra Prochorowskiego [?] i Jana Nepomucena Szumowskiego [?], był we wsi Borowe [?] (Borawki [?]) w województwie kijowskim i część tych dóbr, przypadłą afektantowi w spadku po ojcu, ś.p. Macieju Szczawińskim [?], cześniku mozyrskim [?], z domami, przyległościami, poddanymi, polami, gruntami, lasami, gajami, stawami, sianożęciami, jeziorami, pożytkami, dochodami i intratami podał mu w spokojną, realną i aktualną posesję; nikt się nie sprzeciwił.

Transkrypcja

k. 26 (skan 0027, strona prawa – dół)

1Oblata Przywileiu od Nayiaśnieyszego

2Krola JegoMości Ur. Alexandrowi Sien-

3kiewiczowi na Cześnikowstwo Kij. dany i Służący

4Roku Tysiąc Szesćset Czterdziestego Dziewiątego

5Miesiąca Decembra Drugiego dnia

6Przed Urzędem i Aktami niniejszemi Grodzkiemi Żytomirskiemi i przedemną

7Janem Czaykowskim Podstarościm Żytomirskim Comparens personaliter

8[reklamant:] Szlachetny

k. 26v (skan 0028, strona lewa)

1Szlachetny JegoMość Jan Kamiński Imieniem JegoMości Pana swego Ur.

2Alexandra Sienkiewicza podał per oblatam Przywiley od Nayiaśnieyszego

3Krola na Cześnikowstwo Kijowskie temuż Ur. JPanu Alexandrowi Sien-

4kiewiczowi dany i służący, o czem wszystkiem ten Przywiley szerzey

5i dostateczney wszystkie Rzeczy w sobie opiewa i zawiera, Ktorego po-

6dawszy prosił aby był przyięty i do Ksiąg wpisany, a tak Ja Urząd onego

7przyimuiąc czytałem i do Ksiąg wpisać kazałem, Ktory tak się w sobie

8pismem polskim pisany ma — Jan Kazimierz z Łaski Bożey

9Krol Polski Wielki Xiążę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki,

10Zmudzki, Inflantski, Smoleński, Czernichowski, a Szwedzki, Gotski, Wandalski

11Dziedziczny Krol, oznaymuiemy tym Listem naszym komu to wiedzieć

12należy wszem w obec i każdemu z osobna. Naypierwsze to nasze sta-

13ranie aby Ludzie dobrze nam i Rzeczypospolitey zasłużeni, a osobliwie

14Rycerzy Oyczyzny i dostoinstwa Krolewskiego ważąc ciało i piersiami

15mężnie i odważnie zastawiaiąc się zdrowiem i Żywot swoy ochotnie

16mogą [?] swoich mężstwa i odwagę słuszną odnieśli zawsze nagrodę

17z naszey zalecono maią. Zasługi Ur. Alexandra Sienkiewicza Rotmi-

18strza naszego Ktory z młodych Lat swoich w Woysku na Sławę

19dobra i Łaskę naszą zarobił, i lubo teraz świeżo pod Korsuńską Klęską

20wzięty w więzieniu w Łyczi [?] Ochani [?], i chwalebnym zapędem swym a także-

21nie trwa [?] Chcieliśmy [?] onemu Cześnikowstwo Kijowskie po Ur. Feli-

22cyanie [?] Tyszkiewiczu zawzięciu Starostwa Żytomirskiego wakuiące

23dać i Konferować umyśliliśmy, także tem Listem naszym dawamy

24i Konferuiemy Ktory Urząd pomieniony Ur. Sienkiewicz ze wszyst-

25kiemi prowentami i prerogatywami będzie trzymać do ostatniego Kre-

26su Życia swego tylko do dostąpienia większego Urzędu, a w ogulności

27w do wiadomości wszystkich osobliwie Dygnitarzom, Urzędnikom,

28i wszelkiey Szlachcie Woiewodztwa Kijowskiego przywodzić [?] Rozkazu-

29iemy, Aby pomienionego Sienkiewicza za prawdziwego Cześnika

30Woiewodztwa swego mieli i mieysca prowentow i prerogatyw do tego

31[reklamant:] Urzędu

k. 27 (skan 0028, strona prawa – góra)

1Urzędu należących zażywać dopuścili i Inni aby dopuszczali

2starali się dla Łaski Naszey, a dla lepszey wiary [ten List ?] Ręką

3naszą podpisawszy pieczęć Koronną przypieczętować Rozkazaliśmy.

4Dan w Warszawie dnia Szostego Lipca Roku MDCXLIX. Panowa-

5nia naszego Polskiego pierwszego, Szwedzkiego drugiego, u tego

6Przywileiu pieczęć wielka Koronna z podpisem Ręki Nayiaśnieyszego

7Krola Jmci temi słowy — Jan Kazimierz Rex — podpis Ręki

8Sekretarskiey temi słowy — na ustne Rozkazanie Jego Krolewskiey

9Mości Tomasz Ujeyski [?] Regni Sekretarz — Susceptum [?] pismem

10Łacińskim w te słowa Sabbato post festum sancti apostoli prima [?]

11Anno Domini Millesimo Sexcentesimo quadragesimo nono Generosus

12Alexandri Sienkiewicz pincerna Kijoviensis Andreas Strzebicki [?] Regni

13Cancellariae Maioris — Ktory to Przywiley za podaniem przez wyż

14mianowane osoby, a za przyięciem Urzędowym do Ksiąg

15niniejszych Grodz. Żyto. słowo od słowa iest wpisany —

Objaśnienia i tłumaczenia

Tekst przywileju niemal słowo w słowo równoległy do przywileju dla Mikołaja Strzelbickiego [?] (akt 25: ta sama data – Warszawa 6 VII 1649, ten sam urząd – cześnikostwo kijowskie, ta sama formuła o niewoli „pod Korsuńską klęską”, ten sam sekretarz i ta sama adnotacja łacińska, oblata tego samego dnia 2 XII 1649); różnią się tylko imieniem obdarowanego, poprzednika (tu Felicjan [?] Tyszkiewicz, tam Aleksander [?] Woronicz) i podającego (tu Jan Kamiński, tam Józef Kuczyński). Nadanie tego samego urzędu dwóm osobom tego samego dnia jest wysoce podejrzane – możliwe, że jeden z odpisów (lub oba) to późniejsze fabrykaty (np. na potrzeby wywodów szlachectwa); kwestia otwarta (por. uwagi o datacji w aktach 23, 25, 26).

„pod Korsuńską Klęską” – bitwa pod Korsuniem (26 V 1648); „w więzieniu w Łyczi [?] Ochani [?]” – miejsce niejasne (odczyt niepewny; może zniekształcona nazwa miejsca niewoli). „zawzięciu Starostwa Żytomirskiego” – po objęciu (przez poprzednika) starostwa żytomierskiego. Łac.: „Rex” – król; „Regni Secretarius” – sekretarz Królestwa; „Susceptum” – przyjęto (adnotacja kancelaryjna); „Sabbato post festum Sancti … Apostoli proximo [?]” – w sobotę po święcie św. … Apostoła; „Generosus Alexander Sienkiewicz, pincerna Kioviensis” – urodzony A. S., cześnik kijowski; „Regni Cancellariae Maioris” – Kancelarii Większej Koronnej. Podstarości żytomierski Jan Czaykowski (Czajkowski) – w aktach 25–26 tytułowany namiestnikiem.

Streszczenie

2XII 1649 przed urzędem grodzkim żytomierskim (podstarości Jan Czajkowski) Jan Kamiński w imieniu swego pana, Aleksandra Sienkiewicza, podał do oblaty przywilej króla Jana Kazimierza, dany w Warszawie 6 VII 1649: król, nagradzając zasługi Sienkiewicza, swego rotmistrza, który od młodości służył w wojsku, a świeżo pod Korsuniem dostał się do niewoli [?], nadał mu cześnikostwo kijowskie, wakujące po Felicjanie [?] Tyszkiewiczu, który objął starostwo żytomierskie, dożywotnio (do czasu otrzymania wyższego urzędu), ze wszystkimi dochodami i prerogatywami, nakazując dygnitarzom, urzędnikom i szlachcie województwa kijowskiego uznawać go za cześnika. Podpisy: Jan Kazimierz Rex; sekretarz Tomasz Ujejski [?]; adnotacja łacińska o przyjęciu. Tekst równoległy do przywileju dla M. Strzelbickiego [?] (akt 25).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 27 (skan 0028, strona prawa – dół)

1Possessya Ur. Jana Kazimierza [?] [...]

2[...]ego [?] w Części Wsi [...] [?]

3Roku Tysiąc Szesćset Czterdziestego Dziewiątego

4Miesiąca Decembra Drugiego Dnia

5Przed Urzędem i Aktami niniejszemi Grodz. Żytomir. i przedemną

6Janem [Czaykowskim ?] Namiestnikiem Akt tychże stanowszy o-

7sobiście Woźny Jenerał Wdztwa Kijowsk. Wołyńskiego, Bracław-

8skiego i Czernichowskiego Szlachetny Mateusz Szachi [?] dla za-

9pisania do Ksiąg niniejszych Żytomirskich Relacyą zezna-

10nia swoiego uczynił w te słowa — iż On Roku teraznieyszego

11[Tysiąc] Szesćset Czterdziestego dziewiątego dnia Dwudziestego [...]

12Novembra na affektacyą i prawną Rekwizycyą WJP. Jana

13Kazimierza Bielskiego [?] Pisarza [?] Witebskiego [?] maiąc

14przy sobie stronę Szlachty [...] [...] [...] wiary godnych

15UUr. Adama Wołowicza [?] i Szymona Kozłowskiego [?] dla tym

16lepszey wiary wziętych i przysposobionych był w Dob[rach]

k. 27v (skan 0029, strona lewa – góra)

1Wsi Borowcem [?] w Wdztwie Kijowskim leżącey gdzie będąc Część [tych Dobr ?]

2vigore iuris i naturali [?] na teraznieyszego Affektanta

3[...] [...] [...] [...] [...] [...] ze wszystkiemi

4[...] [...] [...] Poddanemi, Polami, Gruntami

5[...] [...] [...] [...] Wodami, Stawami [?] i [...] wszyst-

6[kiemi ...] [...] do pomienioney Części przynależało i przynależy

7[JP. Re]kwirentowi do spokoyney Realney i aktualney

8[podał postąpił] i uwiązał Possessyą, wczem stronę

9Szlachty przy sobie będącą oświadczywszy się

10z tamtąd odiechał i tu tey swoiey prawdziwey

11czynności uczynił i zeznał Relacyą prosząc

12cum actis inscribere co i otrzymał —

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis wyblakły niemal całkowicie (atrament zanikły, papier poplamiony) – czytany z odejmowaniem tła (dwie metody); odczytano formularz relacji (rozstrzygany według bliźniaczych aktów 24 i 26 – ten sam woźny, ten sam formularz) oraz pojedyncze nazwy; wiele miejsc [...] i [?].

Formularz identyczny z relacjami woźnego M. Szachi [?] w aktach 24 i 26 (stąd rekonstrukcja formuł w nawiasach kwadratowych). Łac.: „vigore iuris [et] naturali [successione]” – mocą prawa i naturalnego spadku; „cum actis inscribere” – wpisać do akt. Nazwisko i urząd afektanta („Jana Kazimierza Bielskiego [?] Pisarza [?] Witebskiego [?]”), świadków („Adama Wołowicza [?] i Szymona Kozłowskiego [?]”) oraz nazwa wsi („Borowcem [?]” – może Borowce, por. „Borowe/Borawki” w akcie 26) – odczyty bardzo niepewne. Imię namiestnika – według aktów 25–27 (Jan Czaykowski).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2XII „1649” przed urzędem grodzkim żytomierskim (namiestnik Jan [Czajkowski ?]) woźny generał czterech województw Mateusz Szachi [?] zeznał, że 2[?] XI tegoż roku, na wezwanie Jana Kazimierza Bielskiego [?], pisarza witebskiego [?], w obecności szlachty Adama Wołowicza [?] i Szymona Kozłowskiego [?], wwiązał go w spokojną, realną i aktualną posesję części wsi Borowce [?] w województwie kijowskim (przypadłej mu zapewne w spadku) z poddanymi, polami, gruntami, wodami i przynależnościami; nikt się nie sprzeciwił. Odpis bardzo wyblakły – odczyt fragmentaryczny.

Transkrypcja

k. 27v (skan 0029, strona lewa – dół)

1Possessya WJPana Antoniego Kot-

2wickiego [?] w Dobra Części Wsi Kalinowki [?] służąca

3Roku Tysiąc Szesćset Czterdziestego dziewiątego

4[Miesiąca Decembra Dru]giego [?] dnia —

5[Przed Urzędem i] Aktami niniejszemi Gr. Żytomirskiemi

6[i przedemną] Janem Czaykowskim Namiestnikiem

7[Akt tychże sta]nowszy oczewisto Woźny Jenerał Woiewodztw

8[Kijowskiego, Wo]łyńskiego, Bracławskiego i Czernichowskiego Szla-

9chetny Mateusz Szachi dla zapisania do Ksiąg niniejszych

10Żyto. Relacyą zeznania swoiego uczynił w te słowa — Iż on

11Roku teraznieyszego Tysiąc Szesćset Czterdziestego dziewiątego

12dnia Trzynastego Novembra na Affektacyą i prawną Rekwizy-

13cyą WJPana Antoniego Kotwickiego [?], maiąc przy sobie

14stronę Szlachty Ludzi dobrych wiary godnych UUr. Pawła

15Olencha [?] Wierzchałyńskiego [?] i Prokopa Wilczyńskiego [?] dla lepszey

16wiary wziętych i przysposobionych był w Dobrach Wsi Kalinowce [?]

17w Wdztwie Kij. leżącey, gdzie będąc Część tey Wsi vigore juris et na-

18turalis na teraznieyszego Affektanta po Oycu Jego ś.p. Pawle

19Kotwickim [?] Podczaszym Nurskim [?] spadłą i należącą ze wszyst-

20kiemi do niey przyległościami, Poddanemi, Polami, Gruntami,

k. 28 (skan 0029, strona prawa – góra)

1Lasami, Gaiami, Stawami [?], Sianożęciami [?] [...] [...]

2tym co do pomienioney Części [...] [...] [...]

3JegoMości Pana Affektanta [?] do spokoyney [Realney] [i aktualney]

4[podał] postąpił i uwiązał Possessyi, [wczem stronę Szlachty przy]

5sobie będącą oświadczywszy się z tamtąd odiechał [i tu tey]

6swoiey prawdziwey czynności uczynił i zeznał [Relacyą]

7prosząc cum actis inscribere co [i otrzymał] —

8Finis

Objaśnienia i tłumaczenia

Nagłówek (rok i miesiąc) oraz zakończenie relacji na k. 28 (skan 0029 prawa – góra) bardzo wyblakłe – czytane z odejmowaniem tła; formuły uzupełniane według bliźniaczych relacji tego samego woźnego (akty 24, 26, 28).

Łac.: „vigore juris et naturalis [successionis]” – mocą prawa i naturalnego spadku; „cum actis inscribere” – wpisać do akt; „Finis” – koniec. Po słowie „Finis” na k. 28 kaligraficzne zakrętasy (znak zamknięcia) – zapewne koniec pierwszej części zbioru odpisów (k. 1–28); księga ma dalsze skany.

Odczyty niepewne: nazwisko afektanta i jego ojca „Kotwicki [?]” (w rkp. „Kotwickiego”, „Kotwickim”), urząd ojca „Podczaszy Nurski [?]”, nazwa wsi (w tytule „Kalinowki [?]”, w tekście „Kalinowce [?]”), świadkowie „Paweł Olench [?] Wierzchałyński [?]” i „Prokop Wilczyński [?]”.

Streszczenie

2XII „1649” przed urzędem grodzkim żytomierskim (namiestnik Jan Czajkowski) woźny generał województw kijowskiego, wołyńskiego, bracławskiego i czernihowskiego Mateusz Szachi zeznał, że 13 XI tegoż roku, na wezwanie Antoniego Kotwickiego [?], w obecności szlachty Pawła Olencha [?] Wierzchałyńskiego [?] i Prokopa Wilczyńskiego [?], był we wsi Kalinowce [?] w województwie kijowskim i część tej wsi, przypadłą afektantowi w spadku po ojcu, ś.p. Pawle Kotwickim [?], podczaszym nurskim [?], z przyległościami, poddanymi, polami, gruntami, lasami, gajami i innymi przynależnościami podał mu w spokojną, realną i aktualną posesję; nikt się nie sprzeciwił. Odpis kończy się słowem „Finis” – koniec części zbioru (k. 1–28).

Transkrypcja

k. 29 (skan 0030, strona prawa)

1Dymissya JPana Tomasza Rozmary-

2nowskiego Synowi swemu Janowi uczyniona

3Roku Tysiąc Szesćset pięćdziesiąt pierwszego

4Miesiąca January dwudziestego Dnia —

5Przed Urzędem i Aktami niniejszemi Grodzkiemi Żytomirskiemi i prze-

6demną Janem Czarnockim [?] Namiestnikiem natenczas Żytomirskim

7personaliter stanowszy WJP. Tomasz Rozmarynowski tę Dymissyą

8wyżey [?] informowaną od siebie zeznawaiącego in rem et personam

9Syna swego JPana Rozmarynowskiego daną i służącą libere ac be-

10nevole przyznał, Ktorą Ja Urząd ad Acticandum przyimuiąc

11czytałem i tak się w sobie ma — Ja Tomasz Rozmarynowski zdro-

12wym będąc na ciele i umyśle odstąpiwszy swey właśney należney

13Jurysdykcyi Prawa Forum Powiatu i Woiewodztwa, a pod ten

14moy List czyli Zapis Dymissyiny poddaiąc się i inkorporuiąc

15oznaymuię iż Ja maiąc Dobra moie Dziedziczne Część Wsi Mi-

16zatyniec [?] w Wdztwie Kijowskim Sytuowaną z dwunastu poddanych

17[...] [...] [...] [?] po Antecessorach moich mnie zeznawaiącemu prawem

18[naturalnym ?] [?] dostawszą się i prawnie Zaintromittowaną, gdy z przy-

19czyny [podeszł]ego [?] wieku moiego, nadto przez Affekt ku Synowi

20memu WJP. Janowi Rozmarynowskiemu widząc onego Kreacyą,

21pomienioną Część Wsi Mizatyniec całą moią własną, maiąc

22prawo zdawien szafować i dyspenować, temuż Synowi memu

23WJP. Janowi Rozmarynowskiemu wypuszczam i Dymittuię —

24Wolno będzie odtąd rzeczoną Część Wsi Mizatyniec obiąć w swoie

25władanie i one według upodobania swego i woli rozrządzać, komu

26chcieć, dać, darować, odprzedać i iak naylepszemi pożytkami obracać

27[reklamant:] a Ja

k. 29v (skan 0031, strona lewa – góra)

1a Ja zrzekłszy się prawa na rzecz tegoż Syna mego Jana

2Jako iedynego Sukcessora, żadnego powrotu do tey Części nie mam

3i mieć niemogę. Na to daię ten moy List Zapis Dymissyiny

4z podpisem Ręki własney i JJPP. przyiacioł do tego uproszonych

5utwierdzony — Dattum w Żytomierzu dnia osmego January

6Tysiąc Szesćset pięćdziesiąt pierwszego Roku — u tego Zapisu podpi-

7sy temi słowy — Tomasz Rozmarynowski mp. Ustnie proszony

8za Swiadka i przyiaciela do niniejszey Dymissyi podpisuię się

9Jakob Sambowski [?] mp. Jako przyiaciel i Swiadek podpisuię się

10Konstanty Sawicki [?] mp. — Ktory to Zapis Dymissyiny za

11podaniem zeznawaiącego i za przyięciem moim Urzędowym

12do Ksiąg niniejszych iest Ingrossowany —

Objaśnienia i tłumaczenia

K. 28v (skan 0030, strona lewa) – pusta karta przekreślona kaligraficznymi zakrętasami (po słowie „Finis” na k. 28). Od tego odpisu czerwona data roczna „1651”. Środek k. 29 (skan 0030 prawa) wyblakły – czytany z odejmowaniem tła.

Zapis dymisyjny – ustąpienie dóbr za życia (zwykle dzieciom) z zrzeczeniem się do nich prawa; formularz bliźniaczy z aktem 21 (dymisja Porzeckiego [?]), co rozstrzyga formuły („odstąpiwszy swej należnej jurysdykcji, prawa forum powiatu i województwa, a pod ten mój list … poddając się i inkorporując”, „widząc jego kreację”, „wypuszczam i dymituję”). Łac.: „in rem et personam” – na rzecz i osobę; „libere ac benevole” – swobodnie i dobrowolnie; „ad acticandum” – do wpisania do akt; „Dattum” (datum) – dano; „ingrossowany” – wpisany do ksiąg.

Wieś „Mizatyniec [?]” – zapewne ta sama co „Mizatyńce [?]” w testamencie A. Dynowskiego [?] (akt 12). Część wsi z 12 poddanymi; motyw dymisji – podeszły wiek wystawcy (fragment wyblakły, rozstrzygnięty bliźniaczym formularzem w akcie 32). Namiestnik grodzki „natenczas” – Jan Czarnocki [?] (tak też w akcie 31; w 1649 – Jan Czaykowski, akty 25–29). Data oblaty – piątek 20 I 1651 [?] (kalendarz gregoriański); zapis z 8 I 1651.

Streszczenie

20I 1651 przed urzędem grodzkim żytomierskim (namiestnik Jan Czarnocki [?]) Tomasz Rozmarynowski przyznał zapis dymisyjny dla syna Jana Rozmarynowskiego, datowany w Żytomierzu 8 I 1651: zdrowy na ciele i umyśle, poddając się jurysdykcji tego zapisu, ustąpił synowi – z powodu podeszłego wieku i z ojcowskiej miłości – swoją dziedziczną część wsi Mizatyńce [?] w województwie kijowskim (12 poddanych), odziedziczoną po przodkach i nabytą prawną intromisją; syn może ją objąć i rozporządzać nią według woli (dać, darować, sprzedać), a wystawca jako ojciec jedynego sukcesora zrzekł się powrotu do tych dóbr. Podpisali: wystawca oraz świadkowie Jakub Sambowski [?] i Konstanty Sawicki [?].

Transkrypcja

k. 30 (skan 0031, strona prawa)

1Oblata Przywileiu od Nayiaśnieyszego Krola JegoMości

2z Kancellaryey Nadworney na Dobra słobodę Krasnopol [?]

3JP. Maciejowi Proszkowskiemu dany i służący —

4Roku Tysiąc Szesćset Pięćdziesiąt pierwszego

5Miesiąca January Dwudziestego Dnia —

6Przed Urzędem i Aktami niniejszemi Grodz. Żyt. przedemną Janem

7Czarnockim [?] Namiestnikiem natenczas Żytomirskim Personaliter sta-

8nowszy Neczay [?] Pruba [?] Sługa JP. Macieia Proszkowskiego dla wpisania

9do Ksiąg niniejszych Grodz. Żyto. per oblatam podał Przywiley od

10Nayiaśnieyszego Krola JegoMości z Kancellaryey nadworney na

11Dobra słobodę Krasnopole na Dożywocie tych Dobr mianowanych

12JP. Maciejowi Proszkowskiemu dany i służący, iako o tem ten Przy-

13wiley szerzey w sobie rzecz obmawia, Ktory podawszy prosił aby

14był przyięty i do Ksiąg wpisany, a tak Ja Urząd ten Przywiley

15czytałem i tak się w sobie pismem polskim pisany ma — Jan

16Kazimierz z Bożey Łaski Krol Polski Wielki Xiążę

17Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Zmudzki, Inflantski,

18Smoleński, Czernichowski, a Szwedzki, Gotski, Wandalski dziedziczny

19Krol, oznaymuiemy wszem w obec i każdemu z osobna komu

20o tem wiedzieć należy iż my dobrze zalecone maiąc mężstwo i od-

21wagę Ur. Macieia Proszkowskiego Porucznika Chorągwi Pancerney w dzie-

22le Rycerskim wrożnych Expedycyach iako Antecessorom naszym tak

23nam samym i Oyczyznie za Ktorą się często piersiami swemi

24zastawiał, i murem przeciwko nieprzyiaciołom stawał dostatecznie

25[reklamant:] doświadczone

k. 30v (skan 0032, strona lewa – góra)

1doświadczone, a chcąc to onemu w części wynagrodzić, Łaskę naszą

2Krolewską okazać, Dobra słobodę Krasnopole w Wdztwie Kij. Sytuowaną

3prawem Dożywotnim dawamy i Konferuiemy i tym Listem naszym

4aby Ur. JP. Porucznik Chorągwi Pancerney Maciey Proszkowski

5dobra Krasnopole ze wszystkiemi rolami, Gruntami, Polami, Sianożęciami,

6Pasiekami, Dąbrowami, ogrodami, gony Bobrowemi, i Łowieniem Ryb

7w pobliższych ieziorach Młynami, Ludźmi osadzonymi i innemi używał

8i na swoy użytek obracał obiecuiąc za nas i za Nayiaśnieysze

9Sukcessory nasze iż od pomienionych Dobr Ur. JP. Macieia Proszkowskiego

10nieoddalimy, ale całe przy dożywociu iego zostawimy prawa nasze Krolewskie

11Rzeczypospolitey i Kościoła Katolickiego wcale zachowuiąc. Nato dla lep-

12szey wiary przy podpisie Ręki naszey pieczęć Koronna iest wyciśniona

13dan w Warszawie dnia Dziewiętnastego Grudnia Roku Pańskiego Tysiąc

14Szesćset pięćdziesiątego panowania Krolestw naszych Polskiego drugiego

15Szwedzkiego trzeciego Roku — u tego przywileiu pieczęć wielka Koronna,

16a podpis Ręki temi słowy — Jan Kazimierz Krol. Albert

17Radziłowski [?] Secr. Reg. — Ktory to Przywiley za podaniem wyż

18mianowany osoby, a za przyięciem moim Urzędowym do Ksiąg iest wpisany —

Objaśnienia i tłumaczenia

Przywilej z Kancelarii Nadwornej (mniejszej) na dożywocie królewszczyzny – słobody (osady na „wolnicy”) Krasnopol [?] w województwie kijowskim – z rolami, gruntami, polami, sianożęciami, pasiekami, dąbrowami, ogrodami, gonami bobrowymi (prawem łowienia bobrów), łowieniem ryb w pobliskich jeziorach, młynami i ludźmi osiadłymi, z zastrzeżeniem praw królewskich, Rzeczypospolitej i Kościoła. Obdarowany – Maciej Proszkowski, porucznik chorągwi pancernej; nazwisko Proszkowski występuje też w akcie 14 (intromisja M. Proszkowskiego do Chyżyn [?]). „Secr. Reg.” – Secretarius Regius, sekretarz królewski.

Namiestnik grodzki „natenczas” – Jan Czarnocki [?] (jak w akcie 30; w 1649 – Jan Czaykowski, akty 25–29). Podający – „Neczay [?] Pruba [?]”, sługa Proszkowskiego (odczyt niepewny). Nazwa słobody – „Krasnopol [?]” / „Krasnopole” / „Kresnopole”. Sekretarz – „Albert Radziłowski [?]”. Data przywileju – 19 XII 1650 („panowania polskiego drugiego, szwedzkiego trzeciego roku” – zgodne z rokiem 1650).

Streszczenie

20I 1651 przed urzędem grodzkim żytomierskim (namiestnik Jan Czarnocki [?]) Neczaj [?] Pruba [?], sługa Macieja Proszkowskiego, podał do oblaty przywilej króla Jana Kazimierza z Kancelarii Nadwornej, dany w Warszawie 19 XII 1650: król, nagradzając męstwo i odwagę Proszkowskiego, porucznika chorągwi pancernej, okazane w wielu wyprawach za poprzedników króla i za niego samego, nadał mu prawem dożywotnim dobra – słobodę Krasnopol [?] w województwie kijowskim – z rolami, gruntami, polami, sianożęciami, pasiekami, dąbrowami, ogrodami, gonami bobrowymi, łowieniem ryb w pobliskich jeziorach, młynami i ludźmi osiadłymi, obiecując w imieniu swoim i następców, że go od nich nie oddali, z zachowaniem praw królewskich, Rzeczypospolitej i Kościoła katolickiego. Podpisy: Jan Kazimierz Król; sekretarz Albert Radziłowski [?].

Transkrypcja

k. 30v (skan 0032, strona lewa – dół)

1Dymissya JP. Piotra Ilnickiego [?] Synowi swe-

2mu Janowi Ilnickiemu [?] dana —

3Roku Tysiąc Szesćset pięćdziesiąt pierwszego

4Miesiąca January Dwudziestego Dnia —

5Przed Urzędem i Aktami niniejszemi Grodzkiemi Żyto. i przedemną Janem Czarnockim [?]

6Namiestnikiem natenczas Żytomirskim Personaliter stanowszy Ur. JP. Piotr

7[reklamant:] Ilnicki

k. 31 (skan 0032, strona prawa)

1Ilnicki [?] tę Dymissyą wyżey wyrażoną od siebie zeznawaiącego in rem

2et personam Syna swego JP. Jana Ilnickiego [?] daną i służącą libere

3ac benevole przyznał — Ktorą Ja Urząd ad acticandum przyimuiąc

4czytałem i tak się w sobie ma — Ja Piotr Ilnicki [?] zdrowym będąc na

5ciele i umyśle odstąpiwszy swey zdawney należney Jurysdykcyi Prawa

6Forum Powiatu i Woiewodztwa, a pod ten moy List czyli Zapis Dy-

7missyiny poddaiąc się i inkorporuiąc oznaymuię iż Ja maiąc Część

8Dobr wsi Sarnawki [?] w Wdztwie Kijowskim Sytuowaną z Dwunastu

9poddanych składaiącą się, po Dziadku swym ś.p. Ur. Bazylim

10Telepian [?] Ilnickim [?] Oycu zeznawaiącego Ur. Stefanowi Telepian [?] Ilnicki-

11emu vigore iuris naturae spadłą, a po śmierci tegoż mnie zeznawa-

12iącemu prawem Sukcessyi dostawszą się, i prawnie zaintromittowaną,

13gdy z przyczyny podeszłego wieku moiego nadto przez Affekt ku Synowi

14memu Ur. JP. Janowi Ilnickiemu [?], widząc onego Kreacyą, pomienioną

15Część wsi Sarnawki [?] całą moią własną maiąc prawo rządzić szafo-

16wać i dyspenować, Synowi memu Ur. JP. Janowi Ilnickiemu [?] wy-

17puszczam i Dymittuię, wolno będzie odtąd rzeczoną Część wsi Sarnawki [?] obiąć

18w swoie władanie i one według upodobania swego i woli rozrządzać, komu chcieć

19dać, darować, odprzedać, i ku naylepszemu pożytkowi obrocić, a Ja zrzekłszy się pra-

20wa na rzecz tegoż Syna mego Jana iako iedynego Sukcessora żadnego powrotu

21do tey Części niemam i mieć niemogę, nato daię ten moy List Zapis

22Dymissyiny z podpisem Ręki własney i JJPP. Przyiacioł do tego uproszonych

23stwierdzony Datt. w Żytomierzu Roku Tysiąc Szesćset pięćdziesiąt

24[reklamant:] pierwszego

k. 31v (skan 0033, strona lewa – góra)

1pierwszego dnia Dziewiętnastego January, u tego Zapisu podpisy

2temi słowy — Piotr Ilnicki [?] mp. — ustnie proszony za Swiadka

3i przyiaciela do niniejszey Dymissyi podpisuię się Jakob Godlewski [?] mp.

4Jako przyiaciel i Swiadek podpisuię się Rafał Wolański [?] mp. Ktory

5to Zapis Dymissyiny za podaniem zeznawaiącego i za przyięciem

6moim Urzędowym do Ksiąg niniejszych iest Ingrossowany —

Objaśnienia i tłumaczenia

Formularz zapisu dymisyjnego niemal identyczny z aktem 30 (dymisja T. Rozmarynowskiego, ta sama data oblaty 20 I 1651, ten sam namiestnik i ta sama formuła: część wsi w woj. kijowskim „z dwunastu poddanych”, „z przyczyny podeszłego wieku”, „widząc jego kreację”, „wypuszczam i dymituję”, „jako jedynego sukcesora”) – teksty rozstrzygają się wzajemnie (np. w akcie 30 wyblakłe „z przyczyny … wieku” = „z przyczyny podeszłego wieku”). Podobieństwo formularzy (por. też akt 21) wskazuje na wspólny wzór kancelaryjny odpisów.

Łac.: „in rem et personam” – na rzecz i osobę; „libere ac benevole” – swobodnie i dobrowolnie; „ad acticandum” – do wpisania do akt; „vigore iuris naturae” – mocą prawa natury (naturalnego dziedziczenia); „Datt.” (datum) – dano; „ingrossowany” – wpisany do ksiąg. Genealogia: dziad Bazyli Telepian [?] Ilnicki [?] → ojciec Stefan Telepian [?] Ilnicki [?] → wystawca Piotr → syn Jan. Nazwisko w rkp. „Jlnicki”/„Jhnicki” (J = I) – odczyt Ilnicki niepewny; przydomek „Telepian [?]”; wieś „Sarnawki [?]” (może Tarnawki). Namiestnik „natenczas” – Jan Czarnocki [?] (jak w aktach 30–31).

Streszczenie

20I 1651 przed urzędem grodzkim żytomierskim (namiestnik Jan Czarnocki [?]) Piotr Ilnicki [?] przyznał zapis dymisyjny dla syna Jana Ilnickiego [?], datowany w Żytomierzu 19 I 1651: zdrowy na ciele i umyśle, poddając się jurysdykcji tego zapisu, z powodu podeszłego wieku i z ojcowskiej miłości ustąpił synowi swoją część wsi Sarnawki [?] w województwie kijowskim (12 poddanych), która przypadła prawem natury po dziadku Bazylim Telepianie [?] Ilnickim [?] ojcu wystawcy Stefanowi Telepianowi [?] Ilnickiemu [?], a po jego śmierci – wystawcy w drodze sukcesji i intromisji; syn może ją objąć i rozporządzać nią według woli (dać, darować, sprzedać), a wystawca, jako ojciec jedynego sukcesora, zrzekł się powrotu do niej. Podpisali: wystawca oraz świadkowie Jakub Godlewski [?] i Rafał Wolański [?].

Transkrypcja

k. 31v (skan 0033, strona lewa – dół)

1Przywiley od Nayiaśnieyszego Krola Imci

2z Kancellaryi nadworney JP. Bazylemu Dąbrow-

3skiemu na Dobra Słobodę Zarębska Wola [?] dany —

4Roku Tysiąc Szesćset pięćdziesiąt pierwszego

5Miesiąca Decembra trzydziestego pierwszego dnia

6Przed Urzędem i Aktami niniejszemi Grodz. Żyto. przedemną Janem Czarnockim [?]

7Namiestnikiem natenczas Żytom. Personaliter stanowszy JP. Bazyli Dąbrowski

8dla wpisania do Ksiąg niniejszych Grodz. Żyto. per oblatam podał przywiley od

9Nayiaśnieyszego Krola Imci z Kancellaryi nadworney na Dobra słobodę

10Zarębską Wolę [?] na dożywocie tych Dobr mianowanych iemu dany i służący

11iako o tem ten Przywiley szerzey w sobie rzecz obmawia, Ktory podawszy prosił

12aby był przyięty i do Ksiąg wpisany, a tak Ja Urząd ten przywiley czytałem i tak

13się w sobie pismem Polskim pisany ma — Jan Kazimierz z B[ożey] Łaski

14Krol Polski Wielki Xiążę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki [?]

15Inflant: Smoleński i Czernichowski a Szwedzki, Gotski, Wandalski dziedziczny Krol

16oznaymuiemy wszem w obec i każdemu z osobna komu o tem wiedzieć należy

17iż my dobrze zalecone maiąc mężstwo i odwagę Ur. Bazylego Dąbrowskiego

18Por. Chor. Pancer. w dziele Rycerskim wrożnych Expedycyach iako Antecessorom

19naszym tak nam samym i Oyczyznie za Ktorą się częstokroć piersiami swe-

20mi zastawiał i murem przeciwko Nieprzyiaciołom stawał dostatecznie doświadczone

21[reklamant:] a chcąc

k. 32 (skan 0033, strona prawa – góra)

1to onemu w części wynagrodzić i Łaskę naszą Krolewską okazać, Dobra słobodę

2Zarębska Wola [?] w Wdztwie Kijow. Sytuowaną prawem dożywotnim dawamy i Kon-

3feruiemy i tym Listem naszym aby Ur. JP. Porucznik Chor. Pancer. Bazyli Dąbrowski

4Dobra Zarębską Wolę [?] ze wszystkiemi Rolami, Gruntami, polami, Sianożęciami,

5pasiekami, Dąbrowami, ogrodami, gony Bobrowemi, i Łowieniem Ryb w

6pobliższych Jeziorach, Młynami, ludźmi osadzonymi i innemi używał i na swoy

7pożytek obracał, obiecuiąc za nas i za Nayiaśnieysze Sukcessory nasze

8iż od pomienionych Dobr Ur. JP. Bazylego Dąbrowskiego nieoddalemy ale

9całe przy dożywociu Jego zostawiemy, prawa nasze Krolewskie Rzeczy-

10pospolitey i Kościoła Katolickiego wcale zachowuiąc. Nato dla lepszey wiary

11przy podpisie Ręki naszey pieczęć Koronna iest wyciśniona. Dato

12w Warszawie dnia piętnastego Grudnia Roku Pańskiego Tysiąc Szesćset

13pięćdziesiątego panowania Krolestw naszych Polskiego drugiego Szwedz-

14kiego trzeciego Roku — u tego przywileiu pieczęć wielka Koronna, a

15podpis Ręki temi słowy Jan Kazimierz Krol — Albert Radziłowski [?]

16Secr. Reg. Ktory to przywiley za podaniem wyż pomienionej

17osoby a za przyięciem moim Urzędowym iest wpisany —

Objaśnienia i tłumaczenia

Tekst przywileju niemal słowo w słowo identyczny z przywilejem dla Macieja Proszkowskiego (akt 31: ta sama kancelaria nadworna, ten sam stopień obdarowanego – porucznik chorągwi pancernej, ta sama formuła uzasadnienia i wyliczenie pożytków słobody, ten sam sekretarz „Albert Radziłowski [?]”, data 19 XII 1650 – tu 15 XII 1650); teksty rozstrzygają się wzajemnie (np. „częstokroć piersiami swemi”, „gony bobrowemi”). Seryjność formularzy (por. akty 25 i 27, 30 i 32) może wskazywać na hurtowe sporządzanie odpisów według wzoru – kwestia autentyczności pozostaje otwarta.

„Słoboda” – nowa osada na „wolnicy” (z okresową wolnością od powinności); nazwa „Zarębska Wola [?]” (w rkp. „Zarębska Wola”, „Zarębską Wolę”) – odczyt niepewny. „Por. Chor. Pancer.” – porucznik chorągwi pancernej. „Secr. Reg.” – Secretarius Regius, sekretarz królewski. Oblata 31 XII 1651 – ponad rok po wystawieniu przywileju; namiestnik „natenczas” – Jan Czarnocki [?] (jak w aktach 30–32).

Streszczenie

31XII 1651 przed urzędem grodzkim żytomierskim (namiestnik Jan Czarnocki [?]) Bazyli Dąbrowski podał do oblaty przywilej króla Jana Kazimierza z Kancelarii Nadwornej, dany w Warszawie 15 XII 1650: król, nagradzając męstwo i odwagę Dąbrowskiego, porucznika chorągwi pancernej, okazane w wielu wyprawach za poprzedników króla i za niego samego, nadał mu prawem dożywotnim dobra – słobodę Zarębska Wola [?] w województwie kijowskim – z rolami, gruntami, polami, sianożęciami, pasiekami, dąbrowami, ogrodami, gonami bobrowymi, łowieniem ryb w pobliskich jeziorach, młynami i ludźmi osiadłymi, obiecując, że go od nich nie oddali, z zachowaniem praw królewskich, Rzeczypospolitej i Kościoła katolickiego. Podpisy: Jan Kazimierz Król; sekretarz Albert Radziłowski [?]. Tekst bliźniaczy z przywilejem dla M. Proszkowskiego (akt 31).

Transkrypcja

k. 32 (skan 0033, strona prawa – dół)

1Dymissya od Ur. JPana Bazylego

2Jaworskiego Synowi swemu służąca

3Roku Tysiąc Szesćset pięćdziesiąt pierwszego

4Miesiąca Decembra trzydziestego pierwszego dnia

5Przed Urzędem i Aktami niniejszemi Grodz. Żyto. przede-

6mną Janem Czarnockim [?] Namiestnikiem natenczas

7Żytomir.: personaliter stanowszy JP. Bazyli Ja-

8worski dla wpisania do Ksiąg niniejszych podał

9per oblatam papier [?] Dymissyi od siebie wyrażoney [?]

10[…] in rem et personam Ur. JP. Jozefa [?] Jaworskiego

11[reklamant:] Syna

k. 32v (skan 0034, strona lewa – bardzo wyblakła, zaciek)

1Syna swego daną i służącą przyznaiąc [?] prosił Urzędu

2aby przyięty i wpisany był, a tak Ja Urząd pomienio-

3ny Zapis ad acticandum przyimuiąc czytałem

4i tak się w sobie ma — Ja Bazyli Jaworski zdrowy będąc

5na ciele i umyśle odstąpiwszy swey własney należney

6Ziemskiey Jurysdykcyi prawa Forum Powiatu i Wdztwa [?]

7a pod niniejszy Zapis moy Dymissyiny cale [?] się

8poddaiąc i wcielaiąc [?] wiadomo [jawno ?] czynię

9ustnie [?] i dobrowolnie zeznawam i oznaymuię iż

10Ja zeznawaiący maiąc [?] własne Dobra

11Dziedziczne Części Wsi Hejanowiczow [?] […] w Wdztwie

12Kijowskim Sytuowaną, Ktoremi zawsze wolno

13iako chcieć rządzić szafować i dysponować

14[…]

15komu [?] chcieć [?] przedać, darować i dymittować

16widząc przychylność [?] Syna mego Ur. JP. Jozefa

17Jaworskiego ku sobie uczynny [?] reverencyą oraz

18[…]

19niemaiąc [?] nikogo innego przychylnego [?] pro-

20zbioru [?] ku […] […] cale i […]

21swoiey [?], zatem Dymittuię pomienione Dobra

22Części Wsi Hejanowiczow [?] pomienionemu [?] Synowi memu

23Ur. JP. Jozefowi Jaworskiemu ze wszystkiemi

24Domy [?] przynależytościami [?], poddanemi [?]

25Rolami, Łąkami, Wodami, Pastwiskami, Siano-

26żęciami, Lasami [?] ze wszelkiemi zabudowania-

27mi tak dworskiemi iako i Chłopskiemi, darowa-

28wać i Dymittować wieczyście, a tak przywodzę

29zamiar [?] moy do skutku Dobra wspomniona

30Części z pod Possessyi [?] moiey wypuszczam i Dymit-

31tuię, zaczym [?] odtąd nic iuż [?] […] W tem

k. 33 (skan 0034, strona prawa – góra)

1Jozef Jaworski Syn moy takowemi dobrami

2iako mu zawsze [?] należnemi [?] rządzić szafować i dy-

3sponować, przychody wszelkie wybierać [?] i onemi

4użytkować, a Ja zeznawaiący wszelkiego się

5raz na zawsze [?] należności [?] pomienionych Dobr

6żadnego powrotu ani sobie ani nikomu niezo-

7stawuię, Nato daię ten moy List Zapis Dy-

8missyiny, Ktory Ręką moią własną przy

9uproszonych Świadkach i przyiacielach podpi-

10suię — Działo się w Hejanowkach [?] Roku Pańskie-

11go Tysiąc Szesćset pięćdziesiąt pierwszego dnia

12Osmego [?] Decembra — u tego Zapisu Dy-

13missyinego podpis Ręki takowy — Bazyli

14Jaworski m.p. Ustnie uproszony od JP. zeznawa-

15iącego za przyiaciela i Świadka podpisuię

16się Jan Golemiowski [?] wyż Świadek oczywisty

17tego Zapisu podpisuię się — Piotr Radzięcki [?]

18[…] proszony [?] na tym Zapisie

19Dymissyinym podpisuię się — Adam Błoszewski [?] —

20Ktory to Zapis Dymissyiny za podaniem

21[…] i prośbą, a za moim Urzędownym przy-

22ięciem do Ksiąg niniejszych iest zapisany —

Objaśnienia i tłumaczenia

Skan 0034 strona lewa (k. 32v) skrajnie wyblakła i z dużym zaciekiem po prawej stronie – odczyt z odejmowaniem tła, liczne miejsca niepewne. Formularz dymisji niemal identyczny z aktami 30 i 32 (dymisje T. Rozmarynowskiego i P. Ilnickiego dla synów, oblaty 20 I 1651 przed tym samym namiestnikiem Janem Czarnockim [?]), co pozwala uzupełnić tok formuł („odstąpiwszy swey … Jurysdykcyi … Forum”, „ad acticandum przyimuiąc”, „żadnego powrotu … niemam”), a także z zapisem Budzyńskiego (akt 35: „cale się poddaiąc y wcielaiąc wiadomo jawno czynię ustnie i dobrowolnie zeznawam”, „przywodząc takowy zamiar moy do skutku”).

Nazwa wsi niepewna: w tekście „Części Wsi Hejanowiczow [?]” (dwukrotnie), w dacie „w Hejanowkach [?]” – możliwe, że chodzi o tę samą miejscowość (Hejanówka / Hejanowicze); pierwsza litera może być też „Kl-”/„Ul-”. Imię syna: „Jozef” (k. 33, wyraźnie; także w tytule odpisu „Jozefa [?]”). Dzień wystawienia zapisu: „Osmego [?] Decembra” – zapewne 8 XII 1651, oblata 31 XII 1651 (tego samego dnia co akt 33).

Łacina: per oblatam – przez oblatę (do wpisania do ksiąg); in rem et personam – na rzecz i osobę; ad acticandum – do wpisania do akt; m.p. (manu propria) – ręką własną. „Dymissya” (zapis dymisyjny) – akt zrzeczenia się dóbr i przekazania ich (tu synowi) za życia.

Streszczenie

31XII 1651 przed urzędem grodzkim żytomierskim (namiestnik Jan Czarnocki [?]) Bazyli Jaworski osobiście podał do oblaty swój zapis dymisyjny dla syna Józefa Jaworskiego. W zapisie (datowanym w Hejanówkach [?] 8 [?] XII 1651) Bazyli, zdrowy na ciele i umyśle, poddając się jurysdykcji grodzkiej, oświadczył, że mając własne dobra dziedziczne – części wsi Hejanowicze [?] w województwie kijowskim – i widząc przychylność i uszanowanie syna, dymituje (przekazuje) mu je wieczyście ze wszystkimi przynależnościami, poddanymi, rolami, łąkami, wodami, pastwiskami, sianożęciami, lasami i zabudowaniami dworskimi i chłopskimi; syn może nimi rządzić, pobierać dochody i użytkować, a wystawca zrzeka się wszelkiego powrotu do nich. Podpisy: Bazyli Jaworski; świadkowie Jan Golemiowski [?], Piotr Radzięcki [?], Adam Błoszewski [?]. Akt z wyblakłej karty – odczyt w wielu miejscach niepewny.

Transkrypcja

k. 33 (skan 0034, strona prawa – dół)

1Zapis od Ur. Floryana Woyciecha Budzyńskiego

2Ur. Michałowi Trypolskiemu dany i służący

3Roku Tysiąc Szesćset pięćdziesiąt pierwszego

4Miesiąca Decembra trzydziestego pierwszego dnia

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Żytomierzki-

6mi przedemną Janem Czarnockim [?] Namiestnikiem natenczas

7Żyto. personaliter stanowszy Ur. JmPan Floryan Woyciech

8Budzyński ten Zapis wieczystey przedaży od siebie zezna-

9waiącego in rem et personam Ur. JPana Michała Trypolskiego

k. 33v (skan 0035, strona lewa)

1uczyniony dla wpisania do Ksiąg niniejszych przyznał [?]

2prosząc mnie Urzędu aby przyięty i w Księgi wpisany był

3a tak Ja Urząd pomieniony Zapis ad acticandum przyi-

4muiąc czytałem y ten tak się w sobie ma — Ja Floryan Woyciech

5dwoch Imion Budzyński z Ur. Macieja Budzyńskiego Syn

6zdrowy będąc na ciele y Umyśle odstąpiwszy swey własney

7należney Jurysdykcyi prawa Forum y Wdztwa, a pod teraź-

8nieyszy dobrowolny Zapis moy wieczysty y Rezygnacyi [?]

9cale się poddaiąc y wcielaiąc wiadomo jawno czynię

10ustnie i dobrowolnie zeznawam i oznaymuię iż Ja

11zeznawaiący maiąc Dobra moie Dziedziczne Części wsi

12Chodaków w Wdztwie Kijo. Sytuowane po Oycu moim ś.p. Ur.

13Macieju Budzyńskim na mnie spadłe, Ktoremi z prawa

14pospolitego będąc moiemi iako swoią własnością rządzić

15szafować i dysponować, używaiąc przeto tey wolności

16prawem dozwoloney Umyśliłem pomienione Dobra Części

17wsi Chodaków ze wszystkiemi Poddanemi, Polami, Rolami

18Lasami, Sianożęciami, ogrodami, zabudowaniami tak

19dworskiemi iako y Chłopskiemi, Domami, dawnemi [?]

20y ze wszystkiemi innemi mianowanemi y niemia-

21nowanemi pożytkami przychodami y przynależyto-

22ściami, Ur. JPanu Michałowi Trypolskiemu potomkom

23i Sukcessorom Jego dać, darować i na wieczność Rezygnować,

24Jakoż przywodząc takowy zamiar moy do skutku wyżey

25przerzeczone Dobra Części Wsi Chodaków […]

26Michałowi Trypolskiemu daię daruię i na wieczność od-

27stępuię, a to za Summę dobrowolnie umowioną

28dziesięć tysięcy szesćset Złotych Polskich z odebrania [?] Ktorych

29tym moim Zapisem kwituię — wolen tedy odtąd na zawsze [?]

30i będzie wspomniony Ur. JPan Michał Trypolski […]

31dziś przerzeczonemi onemi odrezygnowanemi rządzić sza-

32fować i dysponować, Komu się zdawać będzie dać, darować

33i na wieczność Rezygnować, Ja zaś zeznawaiący raz zrzekł-

34szy się prawa dziedzictwa [?] Dobr tu służącego żadnego zwrotu

35mieć nie będę, a to pod zakładem drugiey takowey że

36Summy y szkodami Ziemskiemi zdawna krom przysię-

37głemy [?] oszacowanemi, Nato daię ten moy List Zapis

38perpetuae Donationis Ktory przy uproszonych Świadkach

39y przyiaciołach Ręką moią własną podpisuię —

k. 34 (skan 0035, strona prawa – góra)

1Dattum w Owruczu dwonastego Septembris Tysiąc Szesćset

2pięćdziesiąt pierwszego Roku — u tego Zapisu podpisy Ręki

3temi słowy — Floryan Woyciech Budzyński m.p. Świadek

4przytomny uczynienia tego Zapisu wieczystey prze-

5daży podpisuię się Jan Załęszkowski [?] m.p. Ustnie uproszo-

6ny do tego Zapisu wieczystey Rezygnacyi podpisuię się Ma-

7tyasz [?] Wszyniec [?] Lublewski [?] C. P. [?] m.p. Jako Świadek y przyiaciel

8na tym Zapisie podpisuię się Kazimierz Rzepliński m.p.

9Ktory to Zapis za podaniem y prozbą, a za moim Urzę-

10downym przyięciem do Ksiąg niniejszych iest wpisany —

Objaśnienia i tłumaczenia

Nazwisko wystawcy: w tytule odpisu „Budzyńskiego”/„Rudzyńskiego” (pierwsza litera niejednoznaczna) – rozstrzygnięte aktem 55 (dymisja Macieja Budzyńskiego dla syna Floriana Wojciecha „dwoimiennego”, 1665); tam jednak Maciej żyje, a tu (1651) nazwany „ś.p.” – niezgodność w odpisach. „Dwoch Imion” – o dwóch imionach (Florian Wojciech). Wieś Chodaków – ta sama, co w intromisji Samuela Mozelskiego [?] (akt 20, „Chodaków [?]”); tu nazwa czytelna, co rozstrzyga odczyt aktu 20.

Łacina: in rem et personam – na rzecz i osobę; ad acticandum – do wpisania do akt; perpetuae Donationis – (list zapis) wieczystej darowizny; Dattum (datum) – dano; m.p. (manu propria) – ręką własną. W tekście akt nazywany zamiennie „zapisem wieczystej przedaży”, „rezygnacji” i „donacji” – formalnie darowizna, faktycznie sprzedaż za umówioną sumę 10 600 zł, z kwitem z jej odebrania. Zakład (wadium) „drugiey takowey Summy” – kara w wysokości równej cenie na wypadek naruszenia zapisu; „szkody … krom przysięgi oszacowane” – szkody liczone na samo słowo poszkodowanego.

Zapis datowany w Owruczu 12 IX 1651, oblatowany w Żytomierzu 31 XII 1651 (ten sam dzień co akty 33 i 34). Podpis świadka „Ma-tyasz [?] Wszyniec [?] Lublewski [?] C. P. [?]” – odczyt bardzo niepewny (skrót „C. P.” może oznaczać urząd, np. cześnika).

Streszczenie

31XII 1651 przed urzędem grodzkim żytomierskim (namiestnik Jan Czarnocki [?]) Florian Wojciech Budzyński, syn Macieja, osobiście przyznał zapis wieczystej sprzedaży na rzecz Michała Trypolskiego i prosił o jego wpisanie. W zapisie (Owrucz, 12 IX 1651) wystawca, poddając się jurysdykcji grodzkiej, oświadczył, że części wsi Chodaków w województwie kijowskim, odziedziczone po ojcu Macieju, ze wszystkimi poddanymi, polami, rolami, lasami, sianożęciami, ogrodami, zabudowaniami dworskimi i chłopskimi oraz wszelkimi pożytkami i przynależnościami daje, daruje i na wieczność rezygnuje Michałowi Trypolskiemu, jego potomkom i sukcesorom za umówioną sumę 10 600 złotych polskich, z której odebrania kwituje; Trypolski może dobrami swobodnie rozporządzać, a wystawca zrzeka się wszelkiego zwrotu pod zakładem drugiej takiej sumy i szkód. Podpisy: F. W. Budzyński; świadkowie Jan Załęszkowski [?], Matyasz [?] Wszyniec [?] Lublewski [?], Kazimierz Rzepliński.

Transkrypcja

k. 34 (skan 0035, strona prawa – od połowy; lewe części wierszy skrajnie wyblakłe)

1Possessya JP. Jana Trypolskiego

2Roku Tysiąc Szesćset pięćdziesiąt pierwszego

3Miesiąca Decembra trzydziestego pierwszego dnia

4Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Żytomir. przedemną

5Janem Czarnockim [?] Namiestnikiem na ten czas Żytomirskim sta-

6nowszy osobisto Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego Wołyńskiego

7Bracławskiego i Czernihowskiego Szlachetny Mateusz Szachu [?] dla zapi-

8sania do Ksiąg niniejszych Żytomir. Relacyą zeznał swoiego uczyn-

9ku [?] iż on Roku teraźnieyszego Tysiąc Szesćset pięćdziesiąt pierwszego

10[…] […]stego dnia na Affektacyą i prawną Rekwizycyą JP. Jana

11[…] maiąc przy sobie strony Szlachtę Ludzi wiary godnych

12[…] […]ambuwskiego [?] i Prokopa Mitrzyńskiego [?] dla lepszey

13[…] i przysposobionych był w dobrach Wsi Krzywińcach [?]

14[…] leżący [?] gdzie będąc część tey Wsi Vigore Juris et

15[…] na teraźnieyszego Affektanta po Stryiu Jego Ni-

16[…] Trypolskim [?] spadła i należy ze wszystkiemi do niey

17przynależytościami poddanemi polami Gruntami Lasami Gaiami Sta-

18wami Rzekami Rzeczkami, i ze wszystkiem tym co do pomieniony

19[…] przynależało i przynależy JP. Rekwirentowi do spokoy-

20ney realney i aktualney podał posessyi i uwiązał Possessyą wszem [?]

21strony Szlachty przy sobie oświadczywszy się z tamtąd odiechał i tu tey

22swoiey prawdziwey Czynności uczynił i zeznał Relacyą prosząc

k. 34v (skan 0036, strona lewa – jeden wiersz u góry, reszta karty pusta, wypełniona ozdobnymi zakrętasami)

1oną Actis Inscribere co i otrzymał. —

Objaśnienia i tłumaczenia

Lewe końce wierszy na k. 34 od wiersza z datą wwiązania skrajnie wyblakłe (także po odejmowaniu tła) – nieodczytane: dzień i miesiąc wwiązania, imię pierwszego świadka („…ambuwskiego [?]”), dalsza część formuły „dla lepszey [wiary …]”, położenie wsi (zapewne „w Wdztwie Kijowskim”), część formuły „Vigore Juris et [Successionis ?]” i imię stryja („Ni[kodemie ?] Trypolskim”). Kolejność wierszy i formuły – jak w relacjach tego samego woźnego (akty 20, 24, 26, 29).

Woźny generał „Mateusz Szachu [?]” – w aktach 14, 18, 20 odczytywany „Szaibu [?]”, w aktach 26–29 „Szachi”; tu końcówka „-u” dość wyraźna. Jan Trypolski – zapewne krewny Michała Trypolskiego, nabywcy części Chodakowa (akt 35, oblata tego samego dnia).

Łacina: Vigore Juris et [Successionis ?] – mocą prawa i [dziedziczenia]; Actis Inscribere – wpisać do akt. Affektacya / Rekwizycya – żądanie, wezwanie strony (Affektant, Rekwirent – strona żądająca). Formuła „podał posessyi i uwiązał” – wprowadził w posiadanie (intromisja).

Streszczenie

31XII 1651 przed urzędem grodzkim żytomierskim (namiestnik Jan Czarnocki [?]) woźny generał województw kijowskiego, wołyńskiego, bracławskiego i czernihowskiego Mateusz Szachu [?] zeznał relację, że w bieżącym 1651 r. (dzień i miesiąc nieczytelne), na żądanie Jana Trypolskiego, w obecności szlachty – […]ambuwskiego [?] i Prokopa Mitrzyńskiego [?] – był w dobrach wsi Krzywińce [?], gdzie część tej wsi, przypadłą Trypolskiemu prawem dziedziczenia po stryju Ni[…] Trypolskim [?], ze wszystkimi przynależnościami, poddanymi, polami, gruntami, lasami, gajami, stawami, rzekami i rzeczkami podał mu w spokojne, realne i aktualne posiadanie i go w nie wwiązał; po czym, oświadczywszy się przed szlachtą, odjechał i prosił o wpisanie relacji do akt, co uzyskał. Akt częściowo nieczytelny (wyblakłe lewe końce wierszy).

Transkrypcja

k. 35 (skan 0036, strona prawa)

1Testament Bazylego Ćwiklińskiego [?]

2Roku Tysiąc Szesćset Szesćdziesiąt Czwartego

3Miesiąca Decembra Dwudziestego dziewiątego dnia

4Na Urzędzie Grodzkim w Zamku Jego Krolewskiey Mości Żyt. przedemną

5Samuelem Boantem [?] Subdelegatem stanowszy Ur. Fiedkiewicz [?] ten Testa-

6ment ostatniey woli Ur. Bazylego Syna Piotra Ćwiklińskiego [?] Cześni-

7ka Lidzkiego z rozporządzeniem Substancyi Leżący i Ruchomey, podpi-

8sem własnoręcznym Ur. Bazylego Ćwiklińskiego [?] Krzyżykiem pod-

9pisany i przyiaciołami zatwierdzony w oblatę podał prosząc mnie

10Urzędu o przyięcie i do Ksiąg wpisanie, a tak Ja Urząd Annuendo

11ten Testament do Ksiąg przyimuiąc czytałem i tak się w sobie

12pisany ma — Ku wieczney Chwale Boskiey przenayświętszey

13Nierozdzielney Troycy Oyca i Syna i Ducha S[więte]go Amen, iako

14iuż [?] pierwszy za przestępstwo swoie z Raiu wygnawany

15Oyciec [?] Dekretowi Ręką Boską uformowanemu podpadł ska-

16żitelnym od tąd Śmiertelności został, podobnym tak pomienione

17[…] […] […] […]

18stępuie iż się ono iako świat rodzi Każdy pod tenże wyrok

19Boskiego nieuchronny cel pewnie przychodzi i z natury urodze-

20nia się na ten świat samego przykładem nay pierwszego

21przodka Życia swoie Kończyć i umierać musi, tedy mnie skazitelności

22tey ustępuiące się dowody kiedy alternaty to owego to tego z Światem

23się żegnaiącego obaczyć i ograszaiący [?] proszących [?] ludzkim często gęsto Śmierć

24[reklamant:] niepołomna

k. 35v (skan 0037, strona lewa)

1niepołomna przychodzą świrze [?], i acz w każdego pilnie roz[…]mu

2[…]cego Krutkość Życia naszego uniwersalna zostaie wiadomie [?] gdy iednak

3cała Jego wszechmocności Boska niedeterminuiąc go zakrytym mieć

4chciała i w swey tylko dyspozycyi wstawiła przy przestrodze samego

5Zbawiciela Chrystusa Pana Ze mani [?] niewiecie dnia ani godziny, w S[więty]m

6Mateusza Ewangelisty wyrażoney animadversia i pilności nayba[r]-

7dzie[y] nato [?] ostawuiąc [?] mnie potrzeba, przeto Ja Bazyli Syn Piotra

8Ćwikliński [?] Cześnik Lidz. w całem Życiu iesli czerstwieyszym przed-

9tym, a postrzegszy iuż bardziey natenczas wiek moy do wypłacenia Śmier-

10telnego długu z naczęcia być zbliżaiący ciało stworzenie do woli Boskiey

11zawsze naywyższy reflectować [?] na rozumnie zdeskli [?] naywyższego Pana będąc

12zdrowym aby w przyszły czas pamięć ktora na świecie ieno iest wprędce zgła-

13dzona niebyła, azeby między następcami po mnie niezgody i pokoy był zachowany

14wany woli moiey dyspozycyą na piśmie tak wyrażoną i porządek zostawić

15za żywota mego umyśliłem, i naypierwey ieslibym w […]ym wieku

16teraźnieyszym Życia mego dokonał Duszę moią w Ręce Boskie Chrystu-

17sowi Panu Odkupicielowi memu poruczam i oddaię oraz Maiestatowi Jego

18Boskiemu ze mną w wierze apostolskiey Religii a[…] […] maiąc

19nad sobą pieczę Matki Boskiey Patronow i aniołow Strzegących

20mych nieprawości, poruczaiąc ciało moie Ziemi a Duszę Bogu, oyney [?]

21[…]

22mnie aby ciało moie grzeszne w Cerkwi Parafialney w mey wsi

23Piławie pochowane zostało, zachowuiąc dla Żony mey Zapis po-

24przedniey dożywotni nienaruszenie z ktorey Funduszu Synowie moi

25[reklamant:] Woyciech

k. 36 (skan 0037, strona prawa)

1Woyciech i Kasper na przyzwoite tyiż utrzymanie aż wyznaczone

2Kwoty dożywociem Matki tychże na wsi Piławie zastrzeżone onych

3punktualnie dochodzili, na Fundusz Cerkwi Piławskiey gdzie ciało

4moie złożone będzie Kwotę z procentu Membranem [?] przez Ur. Jana

5Morgułę [?] Stoln[ika] [?] mnie zapisaną Złotych dziewięćdziesiąt Cztery

6Każdorocznie Parochowi tey Cerkwi opłacać będą, po zeyściu zaś z tego

7świa Żony moiey ciż Synowie moi Woyciech i Kasper zaś rzeczoną

8wsią Piławą, Poddanemi Gruntami uprawnemi i nie uprawnemi

9i intratami Lasem, Summami na Rewersach będącemi, wspolnie

10i po Bratersku bez żadnych awulsow i violencyi za pośrednictwem

11przyiacioł i medyacyą onych podzielić się pod Błogosławieństwem

12Boskim — Rownie papiery dowodzące Sukcessyą w Woiewodztwie Krako-

13skim po Oycu moim Piotrze Ćwiklińskim [?] mnie od opiekuna mego

14W[ielmożne]go Oczepowskiego [?] do windykacyi Dobr w Rozbiorze [?] WW. Worowiczow [?]

15będące, poruczone Synom swoim Woyciechowi i Kasprowi Ćwiklin-

16skim dla wsparcia Braci stryiecznych i Familii wyndykować [?]

17polecam, Siostrze moiey Annie za Czabowskim [?] Feliciem [?] Kwotę

18Złotych Pięćset Dwadzieścia na Części [?] wsi Części Semenowie [?] wiecznie [?]

19odemnie należną skryptem iuż [?] mym zapewnioną Synowie moi

20Woyciecha i Kaspra do oddania pod Błogosławieństwem Boskim zaklinam

21gdyż macierz dana mnie obiązana by tym być mogła, Długi zaś iak widać

22z Dokumentow z woiewodztwa Krakowskiego wydanych na dobrach Łańcuckich [?]

23przez Dziada mego Pawła Ćwiklińskiego pozaciągane po wywindyko-

24[reklamant:] waniu

k. 36v (skan 0038, strona lewa – góra)

1waniu tych Dobr Stronam lub następcam ich nayrealniey powy-

2płacać Synowie moi maią obowiązek w Kładaiący [?] przodkow moich

3Warunki aby ciż pokrzywdzonemi niebyli pod Błogosławieństwem

4Boskim zalecam, poruczaiąc tak Żonę moią iako i Synow Woyciecha

5i Kaspra Ćwiklińskich wszechmocney opatrzności, a wzruszaiąc [?] duszę

6moią Bogu ten Testament przy uproszonych przyiaciołach Krzy-

7żykiem Ręką moią własną podpisuię — Dan w Piławie Roku Tysiąc

8Szesćset Sześćdziesiąt Czwartego, Miesiąca Marca dnia pierwszego

9Bazyli Syn Piotra Ćwikliński [?] znak Krzyża ✠ Przyiaciel

10i Świadek na tem Testamencie podpisuię się Jan Wirski [?] — Jako

11proszony pieczętarz podpisuię się Jan Alexander Brzeski [?] — Ktory

12to Testament po przyięciu moim słowo w słowo do Ksiąg iest wpisany —

Objaśnienia i tłumaczenia

Data roczna czerwoną kredką: poprawiona z „1764” na „1664”; w tekście „Tysiąc Szesćset Sześćdziesiąt Czwartego” (oblata) i ta sama data roczna w dacie testamentu. Uwaga: język i formularz (np. „Membranem”, „Rewersach”, „windykacya … Woiewodztwo Krakowskie”, kwoty z procentu) brzmią raczej na XVIII w. – podobnie jak w innych odpisach tego zbioru (zob. akty 6, 26); możliwe, że pierwotna data odpisu (1764) była właściwa, a poprawka na 1664 – wtórna. Kwestia otwarta.

Nazwiska niepewne: „Ćwikliński” (w rkp. „Ćwikliński”, „Ćwiklinski”; pierwsza litera C z kreską) – odczyt dość pewny, ale bez potwierdzenia; urzędnik grodzki „Samuel Boant [?] Subdelegat” – subdelegat (zastępca) urzędu grodzkiego; komparent „Ur. Fiedkiewicz [?]”. Wieś „Piława [?]” (w rkp. „w mey wsi Piławie”, „Cerkwi Piławskiey”, „wsią Piławą”) – z cerkwią parafialną (tzn. unicką/prawosławną). „Oczepowski [?]” – opiekun testatora; „WW. Worowiczow [?]” – odczyt niepewny. Siostra testatora „Anna za Czabowskim [?] Feliciem [?]” – zamężna z Czabowskim [?] (imię męża niepewne). „Semenowie [?]” – część wsi; odczyt niepewny. „Łańcuckich [?]” – dobra w woj. krakowskim, na których dziad testatora Paweł zaciągnął długi; odczyt niepewny.

Łacina i wyrazy obce: Annuendo – przychylając się (do prośby); animadversia (animadversio) – uwaga, przestroga; reflectować – zważać; awulsy – oderwania (części dóbr); violencya – gwałt; medyacya – pośrednictwo; Rewers – skrypt dłużny; windykacya – dochodzenie (odzyskanie) dóbr. Wstęp – rozważanie o nieuchronności śmierci („…ani dnia ani godziny”, Mt 25,13).

Wiersz „[…]” na k. 35 (po „podobnym tak pomienione”) i po „oyney [?]” na k. 35v – wyrazy w zgięciu/niedoczytane. Testament podpisany krzyżykiem (testator niepiśmienny lub niezdolny pisać).

Streszczenie

29XII 1664 przed urzędem grodzkim w zamku żytomierskim (subdelegat Samuel Boant [?]) Ur. Fiedkiewicz [?] podał do oblaty testament Bazylego Ćwiklińskiego [?], syna Piotra, cześnika lidzkiego, podpisany krzyżykiem i potwierdzony przez przyjaciół. Testator, po wstępie o nieuchronności śmierci, poleca duszę Bogu, prosi o pochowanie w cerkwi parafialnej w swojej wsi Piławie [?]; żonie zachowuje wcześniejszy zapis dożywotni, z którego synowie Wojciech i Kasper mają się utrzymywać; cerkwi piławskiej zapisuje 94 zł rocznie (procent od sumy zapisanej mu przez Jana Morgułę [?], stolnika) dla parocha; po śmierci żony synowie mają podzielić się Piławą (poddani, grunty, lasy, intraty, sumy na rewersach) po bratersku, przez polubownych przyjaciół; poleca im windykację dóbr w woj. krakowskim po ojcu Piotrze (papiery od opiekuna Oczepowskiego [?]) na wsparcie braci stryjecznych i rodziny; zobowiązuje ich do oddania siostrze Annie, żonie Czabowskiego [?], 520 zł; po odzyskaniu dóbr synowie mają spłacić długi zaciągnięte przez dziada Pawła Ćwiklińskiego na dobrach Łańcuckich [?]. Dan w Piławie 1 III 1664. Świadkowie: Jan Wirski [?], pieczętarz Jan Aleksander Brzeski [?].

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 36v (skan 0038, strona lewa – dół; tekst bardzo wyblakły, przebitka z drugiej strony karty)

1Dymissya od JP. Antoniego Men-

2zyńskiego [?] Synowi swemu […]

3[…] służąca —

4Roku Tysiąc Szesćset [Sześćdziesiąt Czwartego ?]

5Miesiąca Decembra Dwudziestego dziewiątego dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Zamku Jego Krolewskiey Mości

7Żytomier. przedemną Samuelem Boantem [?] Subdelegatem [?]

8[…] […] osobiście [?] WJP. Antoni Menzyński [?] ten zapis

9Dymissyi od siebie zeznawaiącego in rem et per-

10sonam Syna swego Ur. Jana Menzyńskiego [?] […]

11[…] […] […] […] podał, Ktory [?] ja

12Urząd ad acticandum Zapis ten przyimuiąc czytałem [?]

13przed oczyma [?] Urzędu [?] i ten tak się w sobie ma — Ja An-

14toni Syn ś.p. Ur. […] […] Menzyński [?]

15zdrowym będąc na ciele i Umyśle odstąpiwszy swey należney

16[…] […] […]

k. 37 (skan 0038, strona prawa – skrajnie wyblakła)

1Jurysdykcyi prawa Forum Powiatu i Woiewodztwa [?]

2a pod teraźnieyszy […] […] Zapis Dymissyiny

3cale się poddaiąc i inkorporuiąc […] oznaymuię iż

4maiąc Dobra […] […] […] […] […]

5[…] w Woiewodz. Kijowsk. […] po Oycu moim

6Marcinie Menzyńskim [?] mnie spadłe, gdy z przyczyny

7podeszłego wieku moiego nadto przez

8Affekt ku Synowi memu Ur. JP. Janowi Men-

9zyńskiemu [?] widząc onego Kreacyą pomienione

10[…] […] […] całą moią własną maiąc

11prawo rządzić szafować i dysponować, temuż Synowi

12memu Ur. JP. Janowi Menzyńskiemu [?] dać darować

13i Dymittować […] […] […] zapisem moim

14[…] […] […] — Wolen tedy […] odtąd

15[…] […] Syn moy tem Dobrom […] iako

16iuż swoim własnym rozrządzić Komu chcieć

17dać darować i ku naylepszemu pożytkowi swo-

18iemu obrocić, a Ja zeznawaiący żadnego […]

19powrotu rzeczonych Dobr mieć niemam i […]

20[…] […] Nato daię ten moy

21List Zapis Dymissyiny Ktory […] […]

22[…] przy uproszonych JJPP. przyiaciołach

23[…] […] w […] […] dnia […]

24[…] Miesiąca Novembra Tysiąc Szesćset [Sześćdziesiąt ?]

25[Czwartego ?] — u tego Zapisu Dymissyinego

26podpisy Rąk […] […] — Antoni

27[Menzyński ?] […] Jako świadek […] Kembrowski [?] […]

28[…] proszony do tego zapisu […]

29[…] i przyiaciel na tym Zapisie Dymissyinym

30podpisuię się […] Krzyżanowski [?] […]

31[reklamant:] […]

k. 37v (skan 0039, strona lewa – góra; wyblakłe)

1Ustnie uproszony od Pana zeznaiącego do tego Zapisu

2Dymissyinego podpisuię się Julian Manczyński [?] m.p.

3[…] […] […]

4Jako ustnie uproszony za świadka i przyiacie-

5la do tego Zapisu Dymissyinego podpisuię się Piotr

6Kondzałowski [?] m.p. Ktory to Zapis Dymissyiny

7za podaniem i prozbą, a za moim przyięciem

8Urzędowym do Ksiąg niniejszych iest Ingrossowany —

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt FRAGMENTARYCZNY (#PARTIAL): obie strony karty bardzo wyblakłe, pismo przebija na wylot; mimo odejmowania tła (en, en=3) odczytano tylko szkielet formuł. Tok tekstu uzupełniono według bliźniaczych zapisów dymisyjnych (akty 30, 32, 34: „odstąpiwszy swey … Jurysdykcyi prawa Forum Powiatu i Woiewodztwa”, „gdy z przyczyny podeszłego wieku moiego nadto przez Affekt ku Synowi memu … widząc onego Kreacyą”, „rządzić szafować i dysponować”, „ku naylepszemu pożytkowi obrocić”, „żadnego powrotu … niemam”). Nazwa wsi, data dzienna zapisu, nazwiska świadków – nieodczytane lub bardzo niepewne.

Nazwisko wystawcy: „Menzyński [?]” (w tytule „Men-zyńskiego”, w tekście kilkakrotnie podobnie); świadek na k. 37v podpisany wyraźniej „Julian Manczyński [?]” – zapewne krewny; możliwa forma właściwa całej rodziny: Manczyński / Mańczyński. Data oblaty – w nagłówku „Miesiąca Decembra Dwudziestego dziewiątego dnia”, rok w znacznej części nieczytelny – zapewne jak w poprzednim akcie (29 XII 1664, ten sam subdelegat Samuel Boant [?]).

Łacina: in rem et personam – na rzecz i osobę; ad acticandum – do wpisania do akt; Kreacya – tu zapewne: wychowanie, postawa (syna).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29XII [1664 ?] przed urzędem grodzkim w zamku żytomierskim (subdelegat Samuel Boant [?]) Antoni Menzyński [?] podał do oblaty zapis dymisyjny dla syna Jana. W zapisie (datowanym w listopadzie tegoż roku [?]) wystawca, poddając się jurysdykcji grodzkiej, oświadcza, że dobra (części wsi o nieodczytanej nazwie) w województwie kijowskim, odziedziczone po ojcu Marcinie Menzyńskim [?], z powodu podeszłego wieku i z miłości do syna daje, daruje i dymituje synowi Janowi, który może nimi swobodnie rozporządzać; sam zrzeka się wszelkiego powrotu do tych dóbr. Podpisy wystawcy i świadków (m.in. […] Kembrowski [?], […] Krzyżanowski [?], Julian Manczyński [?], Piotr Kondzałowski [?]). Akt w dużej części nieczytelny (skrajnie wyblakła karta).

Transkrypcja

k. 37v (skan 0039, strona lewa – od wiersza 7)

1Kwit WW. Krzysztofa Jełowickiego in rem

2Synowcow swoich Dany i służący

3Roku Tysiąc Szesćset Sześćdziesiąt Czwartego

4Miesiąca Decembra dwudziestego dziewiątego dnia

5Na Urzędzie Grodzkim w Zamku Jego Krolewskiey Mości

6Żytomierskim przedemną Samuelem Boantem [?] Subdelega-

7tem Comparens WJPan Floryan Kapczyński [?] tę Kwietacyą

8przez Ur. Krzysztofa Jełowickiego in rem Synowcow swoich

9WW. Hieronima i Jakoba Jełowickich wyniesioną dla zapisa-

10nia do Ksiąg niniejszych podał, Ktorą Ja Urząd przyimuiąc

11czytałem i tak się w sobie ma — Ja Krzysztof Bożeniec

12Jełowicki Podstoli Wołyński sanus mente et corpore

13existens zeznawam niniejszą Kwietacyą in rem Sy-

14nowcow moich WW. JJPP. Hieronima Łowczego Wołyńskiego

15i Jakoba Pisarza Ziem. Krzemienieckiego Bożeńcow

16Jełowickich braci rodzonych między WW. Danielem Bożeńcem

17Jełowickim Podkomorzym Krzemienieckim Synow, daną

18i służącą nato: Iż ponieważ mi Synowcowie moi

19Summę trzy tysiące Złotych Polskich na Dobrach Ich

20Hereditarnych Łanowcach, Płasce [?], Dziadkowcach, y

21Wierzchowcach [?] lokowaną do Rąk moich własnych hodier-

22na die wypłacili, tedy z wypłacenia tey kwoty

k. 38 (skan 0039, strona prawa – góra)

1wyż przerzeczonych WW. Imć. Hieronima i Jakoba

2Jełowickich Ich Sukcessorow i potomkow perpetuè

3et in aevum Kwituię, dobra rzeczone wolnemi

4być od ciężaru wspomnioney Summy trzech tysięcy

5Złotych Polskich ogłaszam vigore praesentis Quietatio-

6nis meae Datum w Dziadkowcach dnia iedynastego

7January Tysiąc Szesćset pięćdziesiąt trzeciego Anno

8Krzysztof Bożeniec Jełowicki Podstoli Wołyński

9(LS) Oczewisto do tey Kwietacyi proszony za

10Świadka i przyiaciela podpisuię się Sebastyan Ołę-

11żyński [?] m.p. (LS) Jako Świadek i przyiaciel na tey

12Kwietacyi podpisuię się Wawrzyniec Swiderski m.p. (LS)

13Ktory to Kwit słowo w słowo iak się w sobie ma do

14Ksiąg niniejszych iest wpisany —

Objaśnienia i tłumaczenia

Jełowiccy herbu Jelita, z przydomkiem „Bożeniec” (w rkp. „Bożeniec Jełowicki”, „Bożeńcow Jełowickich”) – znany ród wołyński (Łanowce, Dziadkowce i Wierzchowce – w Krzemienieckiem). Krzysztof – podstoli wołyński; jego bratankowie, synowie Daniela, podkomorzego krzemienieckiego: Hieronim – łowczy wołyński, Jakub – pisarz ziemski krzemieniecki. Nazwa „Płasce [?]” (Płaska?) – odczyt niepewny; „Wierzchowcach [?]” – w rkp. „Wierzchowce”/„Wierzchowcach”. Kwit z 11 I 1653 oblatowany dopiero 29 XII 1664 (ten sam dzień i subdelegat, co akty 37–38). Komparent „Floryan Kapczyński [?]” – nazwisko niepewne.

Łacina: in rem – na rzecz; Comparens – stawający; sanus mente et corpore existens – będąc zdrowy na umyśle i ciele; hodierna die – dnia dzisiejszego; perpetuè et in aevum – wieczyście i na zawsze; vigore praesentis Quietationis meae – mocą niniejszego mego kwitu; (LS) – locus sigilli, miejsce pieczęci; m.p. – manu propria, ręką własną.

Streszczenie

29XII 1664 przed urzędem grodzkim w zamku żytomierskim (subdelegat Samuel Boant [?]) Florian Kapczyński [?] podał do oblaty kwit Krzysztofa Bożeńca Jełowickiego, podstolego wołyńskiego, wystawiony dla bratanków – Hieronima, łowczego wołyńskiego, i Jakuba, pisarza ziemskiego krzemienieckiego, braci rodzonych, synów Daniela Bożeńca Jełowickiego, podkomorzego krzemienieckiego. Krzysztof kwituje ich z wypłaconej mu sumy 3000 zł polskich, zapisanej na ich dobrach dziedzicznych Łanowcach, Płasce [?], Dziadkowcach i Wierzchowcach [?], i ogłasza te dobra wolnymi od tego długu. Dan w Dziadkowcach 11 I 1653. Świadkowie: Sebastian Olężyński [?], Wawrzyniec Świderski.

Transkrypcja

k. 38 (skan 0039, strona prawa – od połowy)

1Possessya Ur. JPana Michała Norwertha [?]

2w Dobra Części wsi Zalewiłowki [?] służąca

3Roku Tysiąc Szesćset Sześćdziesiąt Czwartego

4Miesiąca Decembra dwudziestego dziewiątego dnia

5Na Urzędzie Grodzkim w Zamku Jego Krolewskiey Mości Żytomierskim

6przedemną Samuelem Boantem [?] Subdelegatem Comparens personaliter

7Woźny Generał Wdztwa Wołyńskiego Szlachetny Jan Sabatowicz [?] w moc

8prawdziwey wierney i skuteczney Rellacyi swoiey zawnie [?] ustnie i dobro-

9wolnie dla zapisania do Ksiąg niniejszych zeznał: iż On Roku teraz

10nieyszego dnia dwudziestego trzeciego Decembra na affektacyą i praw-

11ną Rekwizycyą Ur. JPana Michała Norwertha [?] maiąc przy sobie stronę

12Szlachty Ludzi wiary godnych Urr. Jana Piotrowicza i Demiana Becha [?]

13dla lepszey wiary uczynek był w Dobrach wsi Zalewiłowce [?] […] w

k. 38v (skan 0040, strona lewa – góra)

1Wdztwie Wołyń. Sytuowaney, gdzie będąc [nad wierszem: części tey wsi] vigore spadku po Oycu

2JPanu Antonim Norwerthie [?] na teraźnieyszego Rekwirenta Spadłą

3ze wszystkiemi do tey Części przyległościami, Poddanemi, Gruntami,

4wygonami, Zapustami, i temu podobnemi attynencyami iako się te

5Dobra zdawna w swoich miedzach i Granicach miały i zawierały

6i teraz maią i zawieraią w spokoyną, Realną i aktualną dziedzicz-

7ną podał postąpił i uwiązał Possessyą, poczym tęż stronę Szlachty

8oświadczywszy się z tamtąd powrocił i o tem tę swoią prawdziwey

9czynności uczynił i zeznał Rellacyą prosząc onną actis in-

10scribero co otrzymał — Jan Sabatowicz Woźny m.p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Nazwisko rekwirenta „Norwerth [?]” (w rkp. „Norwertha”, „Norwerthie”) – odczyt dość wyraźny, ale forma nietypowa (może zniekształcone obce nazwisko, np. Norwart). Wieś „Zalewiłówka [?]” – w tytule odpisu „Zalewiłowki”, w tekście „Zalewiłowce” – odczyt niepewny. Woźny generał województwa wołyńskiego (w akcie 41 „Wołyńskiego i innych”) „Jan Sabatowicz [?]” – podpisany „Jan Sabatowicz Woźny m.p.”. Dopisek nad wierszem „części tey wsi” wstawiony przez kopistę.

Łacina: Comparens personaliter – stawający osobiście; vigore spadku – mocą spadku; attynencye – przynależności; actis inscribere (w rkp. „inscribero”) – wpisać do akt; m.p. – manu propria.

Streszczenie

29XII 1664 przed urzędem grodzkim w zamku żytomierskim (subdelegat Samuel Boant [?]) woźny generał województwa wołyńskiego Jan Sabatowicz [?] zeznał relację, że 23 XII tegoż roku, na żądanie Michała Norwertha [?], w obecności szlachty Jana Piotrowicza i Demiana Becha [?], był w dobrach wsi Zalewiłówka [?] w województwie wołyńskim, gdzie część tej wsi, przypadłą rekwirentowi w spadku po ojcu Antonim Norwercie [?], ze wszystkimi przyległościami, poddanymi, gruntami, wygonami, zapustami i innymi przynależnościami, w dawnych miedzach i granicach, podał mu w spokojne, realne i aktualne posiadanie dziedziczne i go w nie wwiązał; po czym powrócił i prosił o wpisanie relacji do akt.