Księga grodzka latyczowska 1663–1701 (czystopis – indukta) · część 3 z 8
Akty 81–120
Wpisy od 5 listopada 1665 do 26 stycznia 1666
Akt nr 81
Protestacja Marianny z Gołębiowskich[?], wdowy po Macieju Załuskim, administratorze dóbr miasta Nowy Konstantynów (Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego), w imieniu własnym i przyjaciół zabitego, przeciw Samuelowi Trzcińskiemu[?], administratorowi dóbr miasta Chmielnik, Janowi Ziołkowskiemu[?], Semenowi Matwienkowi[?], arendarzowi chmielnickiemu, i siedmiu innym wspólnikom – o zastrzelenie Macieja Załuskiego z bandoletu w jego dworze w Nowym Konstantynowie 2 XI 1665 (rkp. N. 14)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data5 listopada 1665 (sesja „Feria Quinta post festum Sanctorum Omnium proxima” 1665); zabójstwo – poniedziałek po Wszystkich Świętych = 2 XI 1665, Latyczów
Karty / skanyk. 36–37 (skany 0039 prawa dół – 0040 lewa i prawa góra)
14de nominibus et cognominibus melius notos virorum in numero septe[m]
k. 36v (skan 0040, strona lewa)
1Quorum nomina et cognomina et sibi p[ro]testans ignorantur, protestans
2tamen haberi debent tanquam complices et mutuos factorum[?] infra-
3scripti complices et cooperatores questa et protestata est. Ideo quia
4ipse Principalis cum suis comprincipalibus non formidans poenas
5legum severe de pace et securitate publica necnon contra volun-
6tarios homicidas sancitas ausus est tempore non ita pridem
7praeterito videlicet feria secunda post festum Sanctorum Omnium Actum
8praesentium proxima primum ad oppidum Nowy Konstantynow supervenire
9ibidemq[ue] facta cum communitate oppidi eiusdem conventione[?] de si
10aliquis tumultus in curia residentiali praenominati olim N[obi]lis
11Załuski mariti protestantis appareret, ipsi excitatione non exe-
12ant neq[ue] supradicto olim N[obi]li Załuski secundent, mox ad curiam
13cum supradictis complicibus suis ad hoc nefandum scelus perpetran-
14dum nominatim[?] conhabitis et conductis cum armis et inermis[?]
15sclopetis bombardis brevioribus sulphure et globo onustis ad
16id exhibens bene instructus manu armata et violenti supe-
17rvenire eundem suprascriptum olim Matthiam Załuski maritum protestan-
18tis tam per subordinatas personas quam per se ipsum verbis blandien-
19tibus dolum et fraudem in se complectentibus ex hypocausto
20evocantem et secum amicabiliter colloquentem hominem innoxium
21nec quidquam sibi mali a quopiam evenire sperantem imo pace
22publica assecuratum inermem sine ulla litis data occasione in praeconcepto[?]
23ductus rancore nullo habito respectu timoris Dei et dilectio-
24nis proximi sponte libere et praemeditato animo atq[ue] ad id exhi-
25bendo bene instructo ictu globorum duorum ex bombarda con-
26suetu[?] vulgo zbandoleta ad instar alicuius bestiae gravissime
27transfigere et crudeliter occidere, prout de facto transfixit et
28crudelissime occidit (praesentatione corporis et obductione vulneris
29praemissa in se uberius complectentur). Quo suo temerario ausu et tali [...]
k. 37 (skan 0040, strona prawa – góra)
1progressu, quoniam pacem et securitatem publicam violavit poenas legum
2contra voluntarios homicidas sancitas succubuit et est transgressus. Ideo
3Idem Protestans facta sua hac solenni coram Actis praesentibus protestatione
4offert se et eosdem amicos supradicti mariti sui iure acturos et praemissa vin-
5dicaturos.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwiska Gołębiowska[?], Trzciński[?] (rkp. „Trzcinski”/„Trosinski”), Ziołkowski[?], Matwienko[?]; kilka wyrazów: „conventione[?]”, „nominatim[?]”, „inermis[?]”, „in praeconcepto[?]”, „consuetu[?]”. Odczyt częściowy (#PARTIAL) tylko w tych miejscach; sens pewny.
Daty: Wszystkich Świętych 1665 – niedziela 1 XI; „feria secunda post” – poniedziałek 2 XI (zabójstwo); sesja „feria quinta post” – czwartek 5 XI 1665.
Związek z aktem 80: dwa dni wcześniej (3 XI 1665) odnotowano protestację administratora Chmielnika (tam odczyt „Samuel Szumski[?]”) przeciw Maciejowi Załuskiemu, administratorowi Nowego Konstantynowa, o czyhanie na życie – prawdopodobnie ta sama osoba co Samuel Trzciński[?] tutaj (spór między administratorami sąsiednich dóbr; pierwsza protestacja mogła być wniesiona dla uprzedzenia skargi o zabójstwo). Do weryfikacji.
Objaśnienia: „hypocaustum” – izba ogrzewana (piekarnia, izba dworska); „bombarda brevior vulgo zbandoleta” – krótka broń palna, bandolet; „ictu globorum duorum” – strzałem z dwóch kul; „praesentatio corporis et obductio vulnerum” – okazanie ciała i oględziny ran (osobny akt); „secundare” – pomagać (mieszczanie mieli nie pomagać Załuskiemu w razie zamieszania – układ z gminą miasta).
Tłumaczenie (streszczające): Szlachetna Marianna z Gołębiowskich[?], wdowa po szlachetnym Macieju Załuskim, administratorze dóbr miasta Nowy Konstantynów wielmożnego Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego, w imieniu własnym i przyjaciół zabitego męża, uroczyście protestowała przeciw urodzonemu Samuelowi Trzcińskiemu[?], administratorowi dóbr miasta Chmielnik, jako głównemu sprawcy zbrodni, oraz szlachetnemu Janowi Ziołkowskiemu[?], sławetnemu Semenowi Matwienkowi[?], arendarzowi chmielnickiemu, i innym wspólnikom w liczbie siedmiu, których imion nie zna – o to, że niedawno, w poniedziałek po Wszystkich Świętych, główny sprawca przybył najpierw do miasta Nowy Konstantynów, umówił się z gminą miasta, by w razie zamieszania w dworze Załuskiego nikt z mieszczan nie wychodził ani mu nie pomagał, po czym ze wspólnikami, uzbrojonymi w broń i krótkie bandolety nabite prochem i kulami, gwałtownie najechał dwór; podstępnie, przez podległe osoby i sam słodkimi słowami, wywołał Załuskiego z izby i, gdy ten rozmawiał z nim przyjaźnie – bezbronny, niczego złego się nie spodziewający, zabezpieczony pokojem publicznym – z dawnej urazy, umyślnie, strzałem z bandoletu dwiema kulami przestrzelił go jak zwierzę i okrutnie zabił (co szerzej wykaże okazanie ciała i oględziny ran). Ponieważ naruszył pokój publiczny i podpadł pod kary na umyślnych zabójców, protestująca ofiaruje się wraz z przyjaciółmi męża dochodzić tego prawem i pomścić zbrodnię.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
5listopada 1665 r. Marianna z Gołębiowskich[?], wdowa po Macieju Załuskim, administratorze dóbr Nowego Konstantynowa (należących do Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego), wniosła protestację przeciw Samuelowi Trzcińskiemu[?], administratorowi dóbr Chmielnika, Janowi Ziołkowskiemu[?], arendarzowi chmielnickiemu Semenowi Matwienkowi[?] i siedmiu nieznanym z imienia wspólnikom: 2 XI 1665 r. Trzciński[?], zawarłszy wcześniej układ z mieszczanami Nowego Konstantynowa, by nie pomagali Załuskiemu, najechał z uzbrojonymi ludźmi jego dwór, podstępem wywabił go z izby i podczas przyjaznej rozmowy zastrzelił z bandoletu dwiema kulami. Wdowa i przyjaciele zabitego zapowiedzieli proces. Por. akt 80.
Akt nr 82
Protestacja Marianny z Gołębiowskich[?] Załuskiej, wdowy po Macieju Załuskim, przeciw Samuelowi Trzcińskiemu[?], administratorowi Chmielnika – o napad z Tatarami i żołnierzami na Nowy Konstantynów w niedzielę przed św. Jadwigą 1665, zranienie burmistrza Bazylego Czerkaskiego[?] i postrzelenie jej samej w lewą nogę; z relacją woźnego Teodora Brasickiego z oględzin rany (rkp. N. 15)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data5 listopada 1665 (sesja z aktu 81); napad – niedziela przed św. Jadwigą = 11 X 1665, Latyczów
Karty / skanyk. 37–37v (skany 0040 prawa – 0041 lewa)
17in pede sinistro inferius genu globo pixidis ex breviori bombarda
18in alteram partem transfixit. Quod vulnus asseruit eo protestata esse
19per G[enero]sum Samuelem Trzciński[?] Administratorem oppidi Chmiel-
20nik die dominico ante festum Sanctae Hedvigis Viduae electae in
21oppido Nowy Konstantinow sine ulla litis data occasione summoviare[?]
22illatum et inflictum esse, de quo hanc suam ad Acta p[rae]sentia fecit relationem.
Objaśnienia i tłumaczenia
Nazwisko woźnego poprawione w sesji 12 X 2026 (03:31–) na „Brasicki” (długie s w zapisie „Brasicki” wcześniej odczytane jako „Bratski[?]”; por. akty 87–91, 103).
Ręka staranna; niepewne nazwiska (Gołębiowska[?] – rkp. „Golembiowska/Tolembiowska”; Trzciński[?]; Czerkaski[?]; woźny „Providus Theodorus Brasicki” – „providus” to zapewne epitet „opatrzny”) oraz kilka wyrazów ([?]). Odczyt częściowy (#PARTIAL) tylko w tych miejscach.
Data: św. Jadwiga – 15 X 1665 (czwartek); niedziela przed – 11 X 1665 (napad); relacja i protestacja – 5 XI 1665. W tym czasie w okolicy grasowały oddziały tatarskie („obgrassantes Tartarorum copiae”) – stąd ranna nie mogła sama przybyć do grodu (por. uniwersał Potockiego, akt 76).
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
5listopada 1665 r. Marianna z Gołębiowskich[?], wdowa po Macieju Załuskim (administratorze Nowego Konstantynowa), wniosła drugą protestację przeciw Samuelowi Trzcińskiemu[?], administratorowi Chmielnika: w niedzielę 11 X 1665 r., w czasie najazdu tatarskiego i ucisku żołnierskiego, Trzciński[?] z gromadą zbrojnych najechał Nowy Konstantynów, na rynku postrzelił w nogę burmistrza Bazylego Czerkaskiego[?], ścigał ludzi i Żydów z szablą i rusznicą, a gdy ona sama – pod nieobecność męża – próbowała go łagodnie upomnieć, przestrzeliła jej kula lewą nogę. Woźny generalny Teodor Brasicki potwierdził oględziny niezagojonej rany (postrzał na wylot poniżej kolana z krótkiej broni). Por. akty 80–81.
Akt nr 83
Protestacja wójta, burmistrza, rajców i ławników miasta Nowy Konstantynów (Dymitr Iwanowicz, Bazyli Czerkaski[?] i in.) w imieniu własnym i dziedzica Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego, przeciw Samuelowi Trzcińskiemu[?], administratorowi Chmielnika, i mieszczanom chmielnickim – o napad 11 X 1665 z fałszywą wieścią o Tatarach, postrzelenie burmistrza i arendarza Tobiasza Abrahamowicza, zranienie Marianny Załuskiej oraz zabójstwo Macieja Załuskiego 2 XI 1665 (rkp. N. 16)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data5 listopada 1665 (sesja z aktu 81); napad – 11 X 1665; zabójstwo – 2 XI 1665, Latyczów
21praedictum N[obi]lem Matthiam Załuski hominem innoxium pace publica et
22securitate domestica assecuratum globis duobus plumbeis per viscera
23cordis traiecit et insidiose temporali vita malitiosius privavit.
24Quo tali suo illicito ausu et nefario progressu Dei mandata transcendit,
25leges humanas conculcavit, M[a]g[nifi]cum Castellanum Halicien[sem] summa contume-
26lia et contemptu affecit, et eius in bonis securitatem Iudiciorum Tribunalium
27Petricovien[sium] violavit, exindeq[ue] legum publicarum rigorem in se bonaq[ue] sua
28omnia attraxit et poenis publicis obnoxius extitit. R[ati]one quorum omnium
29supra scripti protestantes contra quem principalem illiusq[ue] supradictos
k. 39 (skan 0042, strona prawa – góra)
1comprincipales iterum atq[ue] iterum protestati sunt, salva eandem protestationem
2meliorandi et corrigendi facultate M[a]g[nifi]co D[omi]no suo reservata.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna, ale kilka wyrazów niepewnych ([?]); nazwiska wspólników zapisane dwukrotnie (k. 38 i 38v) z lekkimi różnicami: „Ioannem Zwoleński[?], Semianum/Semen Matiaszenko[?], Hrynec/Hryniec Petrenka/Petrenko[?], Iarema Lahodawski/Lahodowski[?]”. Odczyt częściowy (#PARTIAL) tylko w tych miejscach.
Relacja trzech wydarzeń (por. akty 81–82): 11 X 1665 przed świtem Trzciński[?] z ok. 20 ludźmi i Kozakami wszedł do Nowego Konstantynowa z fałszywą wieścią o nadejściu Tatarów; postrzelił w nogę burmistrza Bazylego Czerkaskiego[?], strzelił w głowę i w pierś arendarzowi Tobiaszowi Abrahamowiczowi (Żydowi), postrzelił w lewą nogę Mariannę Załuską; po dwóch tygodniach, w poniedziałek po Wszystkich Świętych (2 XI 1665), zbrojnie najechał dwór kasztelana halickiego i zastrzelił Macieja Załuskiego dwiema kulami w serce. Motyw: zemsta za usunięcie go (Trzcińskiego) z administracji Nowego Konstantynowa („degradatio sui ex Administratione”). Dziedzic Aleksander Cetner bawił wówczas na Trybunale w Piotrkowie – stąd mowa o naruszeniu bezpieczeństwa sądów trybunalskich.
Objaśnienia: „advocatus” – wójt; „proconsul” – burmistrz; „consules et scabini” – rajcy i ławnicy; „fistula” – kość piszczelowa (rkp. „fistulam laesit”); „vox sclopeto” – rusznica (?); „salva … meliorandi et corrigendi facultate” – z zachowaniem prawa do poprawienia i uzupełnienia protestacji.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
5listopada 1665 r. władze miasta Nowy Konstantynów – wójt Dymitr Iwanowicz, burmistrz Bazyli Czerkaski[?], rajcy i ławnicy Iwan Szyło[?], Iwan Chlebak[?], Mikołaj Janiszewicz[?] i Danyło Markiewicz – w imieniu własnym i dziedzica, kasztelana halickiego Aleksandra Cetnera (przebywającego wówczas na Trybunale Piotrkowskim), protestowały przeciw Samuelowi Trzcińskiemu[?], administratorowi Chmielnika, i mieszczanom chmielnickim (Janowi Zwoleńskiemu[?], Semenowi Matiaszence[?], Hryńcowi Petrence[?], Jaremie Łahodowskiemu[?] i in.). Trzciński[?], mszcząc się za odsunięcie od administracji Nowego Konstantynowa, 11 X 1665 przed świtem wpadł do miasta z ok. 20 zbrojnymi i Kozakami, siejąc fałszywą wieść o Tatarach; postrzelił burmistrza w nogę, strzelił do arendarza Tobiasza Abrahamowicza, ranił w nogę Mariannę Załuską; 2 XI 1665 najechał dwór kasztelana i zastrzelił administratora Macieja Załuskiego. Protestujący zastrzegli prawo uzupełnienia protestacji.
Akt nr 84
Okazanie ciała (Corporis praesentatio) Macieja Załuskiego, administratora Nowego Konstantynowa, przez wdowę Mariannę z Gołębiowskich[?] – opis ran postrzałowych z bandoletu (prawa ręka, bok) zadanych przez Samuela Trzcińskiego[?] 2 XI 1665 w południe (rkp. N. 17)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data5 listopada 1665 (sesja z aktu 81); zabójstwo – 2 XI 1665, godz. południowa, Latyczów
Objaśnienia: „praesentatio corporis” – okazanie zwłok w grodzie jako dowód zabójstwa (wymagane przy sprawie o głowę); „bombarda longior vulgo z bandoletu” – dłuższa broń palna, bandolet (w akcie 81 „brevior”); urzędnik (podmiot „vidit et conspexit” – urząd) opisał rany.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzona Marianna Gołębiowska[?], pozostała wdowa po niegdyś urodzonym Macieju Załuskim, administratorze dóbr miasta Nowy Konstantynów wielmożnego Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego, okazała niniejszemu urzędowi bezkrwiste ciało niegdyś urodzonego Macieja Załuskiego, swego męża, administratora tychże dóbr, w poniedziałek po Wszystkich Świętych o godzinie południowej przez urodzonego Samuela Trzcińskiego[?], administratora miasta Chmielnik, bez żadnego powodu okrutną śmiercią zabitego; na którego ciele [urząd] widział i należycie obejrzał rany niżej opisane, mianowicie: na prawej ręce, poniżej ramienia tej ręki, ranę przestrzeloną kulą ołowianą z dłuższej broni, zwanej bandoletem; drugą ranę w boku, w trzewia, poniżej tej samej prawej ręki, przestrzeloną i zadaną kulą ołowianą.
Streszczenie
5listopada 1665 r. Marianna z Gołębiowskich[?], wdowa po Macieju Załuskim, administratorze Nowego Konstantynowa, okazała w grodzie latyczowskim ciało męża, zastrzelonego 2 XI 1665 w południe przez Samuela Trzcińskiego[?], administratora Chmielnika. Urząd stwierdził dwie rany postrzałowe z bandoletu: w prawym ramieniu i w boku (w trzewia) poniżej prawej ręki. Por. akty 81–83, 85.
Akt nr 85
Proklamacja zabójstwa (Proclamatio corporis) Macieja Załuskiego: relacja woźnego Teodora Brasickiego ze świadkami Pawłem Diakowskim[?] i Stefanem Buyną[?] o publicznym obwołaniu, w dniu pogrzebu, na rynku i na cmentarzu kościoła dominikanów latyczowskich, Samuela Trzcińskiego[?] jako zabójcy (rkp. N. 18)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data5 listopada 1665 (sesja z aktu 81); proklamacja – w dniu pogrzebu (dzień bieżący), Latyczów
Karty / skanyk. 39 (skan 0042, strona prawa – dół)
10bonorum oppidi Chmielnik tanquam reum eiusdem G[enero]si Załuski homicidam
11alta sonorosa et intelligibili voce in praesentia multorum utriusq[ue] status sexus com-
12dorum[?] hominum proclamavit, publicavit et omnium ad notitiam deduxit, de quo
13praesens est relatio et Nobilium in toto confirmis attestatio.
Objaśnienia i tłumaczenia
Nazwisko woźnego poprawione w sesji 12 X 2026 (03:31–) na „Brasicki” (długie s w zapisie „Brasicki” wcześniej odczytane jako „Bratski[?]”; por. akty 87–91, 103).
Ręka staranna; niepewne: nazwiska woźnego (Brasicki) i świadków (Diakowski[?], Buyna[?]); „comdorum[?]” (zapewne „condicionum” – wszelkiego stanu i płci). „Providus” – przydomek woźnego (opatrzny).
Objaśnienia: „proclamatio” – urzędowe obwołanie zabójcy przez woźnego przy ciele (zwykle w dniu pogrzebu, na rynku i przy kościele), konieczne do wszczęcia sprawy o głowę; ciało pochowano przy kościele dominikanów (Zakon Kaznodziejski) w Latyczowie – konwent św. Dominika.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście opatrzny Teodor Brasicki, woźny niniejszego urzędu, wraz ze szlachetnymi Pawłem Diakowskim[?] i Stefanem Buyną[?], przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, zdrów na umyśle i ciele dobrowolnie zeznał, że na usilne i urzędowe żądanie urodzonej Marianny Gołębiowskiej[?], pozostałej wdowy po niegdyś urodzonym Macieju Załuskim, administratorze miasta Nowy Konstantynów, w dniu dzisiejszym, w akcie pogrzebu wspomnianego Załuskiego, tak na rynku publicznym, jak na cmentarzu kościoła Zakonu Kaznodziejskiego konwentu św. Dominika w Latyczowie, urodzonego Samuela Trzcińskiego[?], administratora dóbr miasta Chmielnik, jako winnego – zabójcę tegoż urodzonego Załuskiego – głosem wysokim, donośnym i zrozumiałym, w obecności wielu ludzi wszelkiego stanu i płci obwołał, ogłosił i do wiadomości wszystkich podał. O czym jest niniejsza relacja i we wszystkim zgodne poświadczenie szlachty.
Streszczenie
5listopada 1665 r. woźny grodzki Teodor Brasicki ze świadkami Pawłem Diakowskim[?] i Stefanem Buyną[?] zeznał, że na żądanie wdowy Marianny Załuskiej tego dnia, w czasie pogrzebu Macieja Załuskiego, na rynku i na cmentarzu kościoła dominikanów w Latyczowie publicznie obwołał Samuela Trzcińskiego[?], administratora Chmielnika, jako jego zabójcę. Por. akty 81–84.
Akt nr 86
Oblata dekretu Trybunału Koronnego Lubelskiego (1 IX 1665) w sprawie Ciepłowskich, posesorów wsi Krutniów[?], przeciw Piasoczyńskim, dziedzicom miasteczka Władówka[?] nowej osady, o niewydanie zbiegłych poddanych (rkp. N. 19)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data10 listopada 1665 (feria tertia in vigilia festi S. Martini – wtorek); dekret: Lublin, 1 września 1665
Karty / skanyk. 39v–41 (skany 0043 lewa i prawa, 0044 lewa i prawa – góra)
13desolationem Actor[um] Laticovien[sium] et vacante Iudicio in hoc loco) in
14causa suprascripta p[ro] Iudiciis Tribunalis Regni Lublinen[sis] sufficienter
15et l[egi]t[i]me adcitaverunt adcitatione de p[rae]missis lat[io]n[e][?]. In Termino itaq[ue] ho-
16dierno ex vi p[rae]missor[um] o[mn]ium ac p[rae]sentium Iudiciorum ordinationis
17l[egi]t[i]me ad p[rae]sens ex Aresto incidente et proveniente parte utraq[ue]: Acto-
18rea Gnoso Baltazaro Ciepłowski suo et aliorum nomine p[er]sonal[ite]r,
19citata vero itid[em] p[er]sonaliter comparente et contravertente, Iu-
20dicium p[rae]sens Ordinarium G[e]n[er]ale Trib[una]lis Regni Lublinen[sis]. Quoniam
21Appellatio hac in causa ad Pallatinatum admissa per decretum
22Tribunal[is] p[ro]latum iniuncta parti Actorea[e] iam est in Pallatinatu
23p[rae]senti[?] expedita et citata pars p[er] eandem citat[i]onem ad p[rae]sens con-
24venietur, Ideo citatam partem ab impetitione p[rae]senti in Termino libera[m]
25fecit Iudicium p[rae]sens et p[ro]nunciat. Correxit Borkowski[?]. Felix Su-
26manski[?] Notarius Terrae Lublinen[sis]. Locus Sigilli. Originale autem
27offerens ad se recepit et de recepto off[iciu]m p[rae]sens quietavit quietatq[ue]
28p[rae]sentibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna, ale tekst dekretu zawiły i miejscami (zapewne już w kopii) zepsuty; niepewne: nazwisko podawcy (Czaykowski[?]), tytuły starościńskie Piasoczyńskich „Clarovien.”[?] i „Capnen.”[?] (zapisane wyraźnie, ale nie identyfikuję ich z pewnością) oraz „Tarnohien.”[?]; nazwa wsi Ciepłowskich zapisana „Krutniow” (w innych miejscach podobnie; może Kutnów[?]); miasteczko Piasoczyńskich „Władowka” (Władówka[?]); imiona i nazwiska zbiegłych poddanych (Olexiia[?], Turow[?], Wasłkowa[?], Wadzetyna[?]); „lation[e]” (formuła „de praemissis lation.”, powtarzana kilkakrotnie, raz zapisana jakby „Cation.”); w. k. 40, 12–13 („et D[istr]ictus Camenecen. cum Terr. Lemar Conservatione detulerat”) – sens niejasny; k. 40v, 8, 10–11, 23–24 – składnia niepewna. Przy k. 41, w. 21 na lewym marginesie znak podobny do „1?)”.
Rozbieżność w tekście: na k. 39v i 40 pozwanym jest „Joannes Piasoczyński, Castellanus Kiiovien.”, na k. 40v–41 jako zmarły kasztelan kijowski występuje „Alexander Piasoczyński”, a pozwany w dalszym toku to jego syn Jan Piasoczyński, starosta nowogrodzki. Pozostawiono zgodnie z rękopisem.
Objaśnienia: „Tribunal Regni Lublinense” – Trybunał Koronny w Lublinie (kadencja małopolska, rozpatrywał apelacje m.in. z województw podolskiego, kijowskiego, bracławskiego); „motio” – przeniesienie sprawy (apelacja) z sądu ziemskiego kamienieckiego do Trybunału; „citatio revivificatoria” – pozew wznawiający sprawę po śmierci strony; „rota iuramenti” – rota (formuła) przysięgi; „ob desolationem Actorum Laticoviensium et vacante Iudicio” – z powodu spustoszenia (zniszczenia) akt latyczowskich i braku czynnego sądu (por. akt 68: zaginione akta grodu); „Locus Sigilli” – miejsce pieczęci; „quietavit” – pokwitował odbiór oryginału.
Tłumaczenie (streszczające, z powodu zawiłości tekstu): Do urzędu i akt grodzkich latyczowskich przybył szlachetny Wojciech Czaykowski[?], sługa wielmożnego Jana Piasoczyńskiego, starosty nowogrodzkiego, „klarowskiego”[?] i „kapneńskiego”[?], i w jego imieniu podał do oblaty dekret Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany między urodzonymi Baltazarem, Janem i Jerzym Ciepłowskimi, synami urodzonego Aleksandra Ciepłowskiego, nowymi posesorami wsi Krutniów[?] (na mocy prawa cesji, za konsensem J. K. Mości na tę wieś królewską) – powodami, a jaśnie wielmożnym Janem Piasoczyńskim, kasztelanem kijowskim, starostą nowogrodzkim itd. – pozwanym. Dekret (Lublin, wtorek w dzień św. Idziego, 1 IX 1665): sprawa najpierw przed sądem ziemskim kamienieckim, potem przed Trybunałem – o to, że pozwany nie chciał wydać poddanych zbiegłych z królewskiej wsi Krutniów (Olexiia[?], Tomko, Danilo, Stecko, Rudko, Iwaniec Turow[?] zięć, Wasko, Wakuła, Barbara Wasłkowa[?] żona, Iwaniec Wadzetyna[?]) do jego miasteczka Władówka nowej osady wraz z żonami, dziećmi, bydłem i całym dobytkiem; za niewydanie każdego poddanego powodowie żądali 500 grzywien. Sąd ziemski kamieniecki, uznawszy swą właściwość, kazał pozwanemu odpowiadać; pozwany wniósł apelację do Trybunału. W toku sprawy zmarł jeden z powodów, Jerzy Ciepłowski; pozostali powodowie pozwali ponownie kasztelana oraz Łukasza Wróblewskiego, Wawrzyńca Baranowskiego i Elżbietę z Hanibalów[?] Baranowską, Michała Jankowskiego, skarbnika czernihowskiego[?], i Krystynę z Piasoczyńskich Jankowską oraz wszystkich posiadaczy Władówki. Trybunał zatwierdził sentencję sądu kamienieckiego i nakazał powodom dowieść przysięgą z dwoma świadkami szlachtą, że zbiegli są poddanymi tej wsi królewskiej, a pozwanemu wydać ich; przysięgę wyznaczono na najbliższe roki ziemskie latyczowskie po sześciu tygodniach. Tymczasem zmarli: z powodów Jan Ciepłowski, ze strony pozwanej Aleksander Piasoczyński, kasztelan kijowski. Baltazar Ciepłowski i Kazimierz Ciepłowski, syn Jana, pozwali syna kasztelana, Jana Piasoczyńskiego, o wznowienie sprawy – termin przysięgi miał się odbyć przed Trybunałem, bo akta latyczowskie zostały zniszczone, a sąd tamtejszy nie działał. Na terminie, przy obecności obu stron, Trybunał orzekł: ponieważ apelacja w tej sprawie została przyjęta do województwa (do sądów wojewódzkich), a pozew w niej już wydany, stronę pozwaną uwalnia od obecnego pozwu. Korygował Borkowski[?]; Feliks Sumański[?], pisarz ziemski lubelski. Miejsce pieczęci. Podawca oryginał odebrał i pokwitował.
Streszczenie
10listopada 1665 r. Wojciech Czaykowski[?], sługa Jana Piasoczyńskiego, starosty nowogrodzkiego, oblatował w grodzie latyczowskim dekret Trybunału Koronnego z 1 IX 1665 r. w sprawie Ciepłowskich (Baltazara, Jana, Jerzego, potem Kazimierza), posesorów królewskiej wsi Krutniów[?], przeciw Piasoczyńskim, dziedzicom miasteczka Władówka[?] nowej osady, o niewydanie zbiegłych poddanych (żądano 500 grzywien za każdego). Po śmierci części stron (Jerzego i Jana Ciepłowskich oraz kasztelana kijowskiego Piasoczyńskiego) Trybunał – ponieważ apelacja przeszła do sądów wojewódzkich – uwolnił pozwanego od pozwu. Wzmianka o zniszczeniu akt latyczowskich i nieczynnym sądzie.
Akt nr 87
Relacja wicegerenta Stanisława Korzeniowskiego o odmowie rumacji (rugowania) w dobrach Nieteczyńce[?] i Zinieczkowce[?] na rzecz Marcina Rackiego[?], stolnika ziemi przemyskiej, przeciw Chocimirskim[?] i Mariannie z Kalinowskich Boguszowej (rkp. N. 20)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datasesja 10 listopada 1665 (z aktu 86); zjazd na grunt – feria quinta post festum Omnium Sanctorum, 5 listopada 1665
Karty / skanyk. 41v–42 (skan 0045 lewa, skan 0045 prawa – góra); nagłówek na k. 41 dół (skan 0044 prawa)
3recognovit Quia ipse una cum N[obi]li Regni G[e]n[er]ali Theodorio Brasicki
4apparitore off[ici]i p[rae]sentis ac N[obi]lib[us] Andrea Słowacki[?] et Alberto Muraw-
5ski personaliter secum Comparentib[us] feria quinta post festum Omniu[m]
6sanctor[um] p[ro]x[im]e p[rae]terita p[ro]xima Ad Instantiam Gnosi Martini Racki[?]
7Dapiferi Terrae Praemislien[sis] Aulici Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis Actoris Iure vincen[tis]
8ad bona vill[arum] Nieteczyńce[?] et Zieniedkowce[?] in D[istr]ictu p[rae]senti Laticovien[si]
9existentiu[m] p[er]sonal[ite]r et off[icio]se descendebat. Ibidemq[ue] volens ac intendens
10Gnosos ac N[obi]les Joannem Chocimirski[?] olim Gnosi Jacobi Chocimirski
11cum Gnosa Marianna Kalinowska procreat[um] filium atq[ue] p[rae]fatam Gnosam
12Mariannam Kalinowska secundis nuptiis olim Gnosi Joannis Bogusz
13derelictam Consortem et ill[orum] omnium bonor[um] D[omi]nam Advitalem et alios quosvis
14bonor[um] p[rae]dictorum Nieteczyńce et Zieniechkowce modernos quovis Iuris
15titulo possessores citatos et Iure victos de eisdem bonis p[rae]dicto Actori Iure
16vincenti iure ha[e]r[edita]rio subiectis Iureq[ue] lucrat[is]. Idq[ue] vigore Decreti Ulti-
17mariae Innotescentiae Executoriali off[ici]i p[rae]sentis in Causa Originali p[er]
18olim Gnosum Stanislaum Racki[?] Actor[is] moderni Patrem Gnosis olim
19Joanni de Ziemlice[?] Bogusz et Mariannae Kalinowska Coniugibus Iure
20Advitalitio sup[er] p[rae]dictis bonis ab olim suprascripto Gnoso Jacobo
21Chocimirski requisitum habentib[us] tum Joanni et olim Alberto Cho-
22cimirskie fratribus ac aliis quibusvis certar[um] Sortium in villis supra-
23scriptis Nieteczyńce et Zieniechkowce haeredib[us] seu quovis Iuris titulo
24Possessoribus ra[ti]one p[ro] eosd[em] de bonis eisd[em] suprascript[is] olim Gnosi Stani-
25slai Racki violentae expulsionis ad off[ici]um p[rae]sens Castren[se] Capitan[eale] Latyco-
26vien[se] instituta, Demum p[er] viam Appellationis ad Iudicia Ordinaria Trib[una]lia
27Regni Lublinen[sis] devoluta et ibidem p[er] varias Iuris Instantias non semel
28ventilata[?] postremo post deductas Inquisitiones ab eod[em] Iudicio Trib[una]li
29Regni Lublinen[sis] p[ro] facienda Executione ad hoc id[em] off[iciu]m p[rae]sens Castren[se]
30Capitan[eale] Laticovien[se] remissa et ex adcitationibus off[icio]se verificata lation[e][?]
k. 42 (skan 0045, strona prawa – górna część)
1Additus et deputatus rumari et eijcere ex hinc eand[em] rumationem
2seu forti[?] Intro[missi]onem[?] Vatamanus cum communitatib[us] p[rae]fatar[um] villar[um] no[mi]ne
3citator[um] et Iure victor[um] D[omi]nor[um] suor[um] denegavit temereq[ue] non admisit,
4de quo p[rae]sens rellatio.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwisko wicegerenta (Korzeniowski), woźnego (Brasicki; w akcie 88 wyraźnie „Brasicki”, w aktach 82, 85 pierwotnie odczytano „Bratski[?]”, poprawione), świadka Słowackiego[?]; nazwisko stolnika – w tekście wyraźnie „Racki” (w nagłówku pierwsza litera ozdobna, podobna do W – „Wacki”); nazwy wsi zapisane: „Nieteczynce”, „Zinieczkowce” (nagłówek), „Zieniedkowce”, „Zieniechkowce” (tekst) – nie identyfikuję ich z pewnością; Chocimirski[?] (zapis „Chocimirski/Chocimirskie”); „de Ziemlice”[?]; „ventilata”[?] (zapis skrócony „ventea”); k. 42, w. 2 „seu forti Intronem” – zapewne zniekształcone „seu fortiorem intromissionem”[?].
Objaśnienia: „rumatio” (rumacja) – egzekucyjne usunięcie (wyrugowanie) pozwanego z dóbr i wprowadzenie w nie strony wygrywającej; „decretum ultimariae innotescentiae executoriale” – dekret ostatecznego obwieszczenia (z klauzulą egzekucyjną), wydawany przez gród w wykonaniu wyroku; „ius advitalitium” – prawo dożywocia; „violenta expulsio” – gwałtowne wyzucie z dóbr (sprawa wytoczona niegdyś przez Stanisława Rackiego); „vatamanus” (wataman, ataman) – starszy wiejski; „vicegerens” – zastępca starosty (namiestnik) w grodzie; „Aulicus S. R. M.” – dworzanin JKM.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Stanisław Korzeniowski, wicegerent niniejszego urzędu, jawnie i dobrowolnie zeznał, że on wraz ze szlachetnym Teodorem Brasickim, woźnym generalnym Królestwa i woźnym niniejszego urzędu, oraz ze szlachetnymi Andrzejem Słowackim[?] i Wojciechem Murawskim, osobiście z nim stającymi, w czwartek po Wszystkich Świętych ostatnio minionych (5 XI 1665), na żądanie urodzonego Marcina Rackiego[?], stolnika ziemi przemyskiej, dworzanina J. K. Mości, powoda wygrywającego prawem, zjechał osobiście i urzędownie do dóbr wsi Nieteczyńce[?] i Zinieczkowce[?] w powiecie latyczowskim. Tam chciał i zamierzał urodzonych i szlachetnych Jana Chocimirskiego[?], syna niegdyś urodzonego Jakuba Chocimirskiego zrodzonego z urodzoną Marianną Kalinowską, oraz tęż urodzoną Mariannę Kalinowską, z drugiego małżeństwa pozostałą wdowę po niegdyś urodzonym Janie Boguszu, dożywotnią panią wszystkich tych dóbr, i innych dzisiejszych posiadaczy tych dóbr, pozwanych i przegranych, z tych dóbr – oddanych prawem dziedzicznym i przysądzonych powodowi – wyrugować. A to na mocy dekretu ostatecznego obwieszczenia, egzekucyjnego, niniejszego urzędu, w sprawie pierwotnej, wytoczonej przez niegdyś urodzonego Stanisława Rackiego, ojca obecnego powoda, przeciw niegdyś urodzonym Janowi z Ziemlic[?] Boguszowi i Mariannie Kalinowskiej, małżonkom, mającym prawo dożywocia na tych dobrach od niegdyś Jakuba Chocimirskiego, a także Janowi i niegdyś Wojciechowi Chocimirskim, braciom, i innym dziedzicom czy posiadaczom części we wsiach wspomnianych – o gwałtowne wyzucie niegdyś urodzonego Stanisława Rackiego z tych dóbr; sprawa ta była wniesiona do niniejszego urzędu grodzkiego latyczowskiego, następnie drogą apelacji przeszła do Trybunału Koronnego Lubelskiego i tam przez różne instancje nieraz roztrząsana, wreszcie po przeprowadzeniu inkwizycji odesłana przez Trybunał do tego urzędu grodzkiego dla wykonania egzekucji, a pozwy urzędownie sprawdzone. Przydany i wyznaczony do rugowania i wyrzucenia [pozwanych], wataman wraz z gromadami tych wsi, w imieniu swoich panów pozwanych i przegranych, tej rumacji czyli intromisji[?] odmówił i zuchwale nie dopuścił. O czym niniejsza relacja.
Streszczenie
5listopada 1665 r. wicegerent grodu latyczowskiego Stanisław Korzeniowski z woźnym Teodorem Brasickim i świadkami zjechał do wsi Nieteczyńce[?] i Zinieczkowce[?], by na mocy dekretu egzekucyjnego (po długiej sprawie o gwałtowne wyzucie, prowadzonej od czasów Stanisława Rackiego przed grodem i Trybunałem Lubelskim) wyrugować z nich Jana Chocimirskiego[?] i jego matkę Mariannę z Kalinowskich, wdowę po Janie Boguszu, i wprowadzić Marcina Rackiego[?], stolnika przemyskiego. Wataman z gromadami w imieniu panów odmówił i nie dopuścił rumacji. Zeznanie zapisano w sesji 10 XI 1665.
Akt nr 88
Relacja wicegerenta Stanisława Korzeniowskiego i woźnego Teodora Brasickiego o odmowie egzekucji (rumacji) w Bohdanowcach – wydania poddanych na rzecz Krynickich (rkp. N. 21)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data10 listopada 1665 (feria tertia pridie festi S. Martini – zjazd i zeznanie tego samego dnia)
Karty / skanyk. 42 (skan 0045, strona prawa – środek)
10executionem nomine partis Actoreae affectare voluerunt eam tamen Execu-
11tionem quam sub poena Banitionis admitti debuit Leś Zhadnow[?] villae eius-
12dem Vatamanus no[mi]ne Dominoru[m] suor[um] temere denegavit fieriq[ue] non admi-
13sit de quo p[rae]sens earu[m] est rell[ati]o.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwisko wicegerenta (Korzeniowski) i woźnego (tu wyraźnie „Brasicki”; w aktach 82 i 85 pierwotnie „Bratski[?]”, poprawione), świadka Świteckiego[?] oraz imię i nazwisko watamana „Les Zhadnow”[?] (Leś Żdanow[?]). „v[idelicet]” – skrót „vdt”.
Uwaga: w akcie 72 (odmowa intromisji w Bohdanowce, 1665) nazwisko odczytano jako „Kryżyniccy”; tu wyraźnie „Krynicki” (nagłówek „Krynickim”, tekst „Krynicki”) – prawdopodobnie ta sama rodzina; do weryfikacji przy przeglądzie aktu 72.
Objaśnienia: „decretum extraditionis subditorum” – dekret nakazujący wydanie (zbiegłych) poddanych; „sub poena banitionis” – pod karą banicji (za opór wobec egzekucji); „vatamanus” – wataman, starszy wiejski.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Stanisław Korzeniowski, wicegerent niniejszego urzędu, i szlachetny opatrzny Teodor Brasicki, woźny niniejszego urzędu, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie i dobrowolnie zeznali, że oni wraz ze szlachetnymi, mianowicie Franciszkiem Świteckim[?] i Janem Malinowskim, przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na żądanie i urzędowe wezwanie urodzonych Aleksandra Krynickiego, ojca, oraz Marcina i Michała, jego synów, we wtorek w wigilię św. Marcina Biskupa zjechali do dóbr wsi Bohdanowce. Tam na mocy dekretu niniejszego urzędu grodzkiego latyczowskiego o wydanie poddanych chcieli w imieniu strony powodowej przeprowadzić egzekucję; jednak tej egzekucji, którą należało dopuścić pod karą banicji, Leś Zhadnow[?], wataman tejże wsi, w imieniu swoich panów zuchwale odmówił i nie dopuścił. O czym jest niniejsza ich relacja.
Streszczenie
10listopada 1665 r. wicegerent grodu latyczowskiego Stanisław Korzeniowski i woźny Teodor Brasicki ze świadkami Franciszkiem Świteckim[?] i Janem Malinowskim zjechali na żądanie Aleksandra Krynickiego i jego synów Marcina i Michała do wsi Bohdanowce, by wykonać dekret grodzki o wydanie poddanych; wataman Leś Zhadnow[?] w imieniu panów odmówił egzekucji. Por. akt 72.
Akt nr 89
Relacja wicegerenta Stanisława Korzeniowskiego i woźnego Teodoryka Brasickiego o odmowie intromisji (egzekucji wydania poddanych) w częściach miasteczka Szarawka Franciszka Kazimierza Rzewuskiego, stolnika łukowskiego, na rzecz Wierzchowskich (rkp. N. 22)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datazjazd: feria quinta in crastino festi S. Martini – czwartek 12 listopada 1665; wpis w księdze bez osobnego nagłówka sesji (po sesji z 10 XI 1665)
8olim Gnosi Joannis Wierzchowski ad p[rae]sens vero secundario nuptiarum
9Gnosi Christophori Głazowski consortis bonorum et suorum maritorum
10morte prioris mariti sui derelictor[um] D[omi]nae Reformatoriae[?] et Advitalitiae
k. 42v (skan 0046, strona lewa)
1ac Alexandri Wierzchowski et Annae Wierzchowska Gnosi Fran-
2cisci Świtecki[?] consortis cum ead[em] olim Gnoso Joanne Wierzchow-
3ski p[ro]creator[um] filior[um] seu liberorum Actorum p[ro] feria quinta in
4crastino festi Sancti Martini Episcopi p[ro]xime p[rae]terita condescen-
5debant ad bona sortium certar[um] oppidi Szarawka Gnosi Francisci
6Casimiri in Bezyły[?] Rzewuski Dapiferi Lucovien[sis]. Ibidemq[ue] vigore
7Decr[eti] Extraditionis subditor[um] off[ici]i p[rae]sen[tis] nup[er] ad bona sortium op-
8pidi Szarawka eiusd[em] Gnosi Dapiferi Lucovien[sis] p[ro]fugor[um] in
9citatione specificator[um] Ibid[em] de facto residentium sub taxa in citatione
10posita iuxta Constitutionem novellam Vt[?] mille marcar[um] polonical[ium]
11cuiuslibet subditi seorsive solvend[arum] lati et p[ro]nunciati eam Acto-
12ream p[ar]tem in hac p[rae]sen[ti] causa p[rae]sentaverunt necnon iuxta cita-
13tion[is] posita intromittebant et introligabant eam tamen Intro[missi]onem
14seu executionem quam sub taxa in citatione posita necnon et poena
15Bannition[is] in casu extraditionis subditorum demum admitti de-
16buit, Lesko Trochimow[?] bonorum eorundem Vatamanus nomine
17suprascript[orum] Domini sui denegavit fieriq[ue] non admisit de quo p[rae]-
18sens N[obi]lis est rellatio N[obi]libus p[rae]dictis id ei palam in toto attestantib[us].
Objaśnienia i tłumaczenia
Nazwisko „Wierzchowski” (ligatura „rzch”) i „Głazowski” – ustalone po porównaniu z aktem 93 (pierwotnie odczytane „Wierzbowski”, „Łazowski[?]”).
Ręka staranna; niepewne: nazwiska wicegerenta (Korzeniowski) i woźnego (Brasicki; tu imię „Theodoricus”, w aktach 85, 88 „Theodorus”), świadka Michniewicza[?], drugiego męża Zofii – Głazowski (ligatura „Gl” – por. akt 93), Świteckiego[?]; „in Bezyły”[?] (predykat Rzewuskiego, zapis niejasny); „Vt mille” – może skrót „Viginti”[?] lub „ut”; k. 42, w. 10 „derelictor[um]” (zapewne „derelictae”) i „Reformatoriae”[?] (zapis „Reformatorid”); „praesentaverunt” (k. 42v, w. 12) – sens niejasny (może „praesentem fecerunt”[?]). Data zjazdu (12 XI 1665) późniejsza od nagłówka ostatniej sesji (10 XI) – wpis dokonany zapewne w tej samej księdze bez nowego nagłówka.
Objaśnienia: „Instigator officii eiusque Delator” – instygator (oskarżyciel urzędowy) grodu i delator (strona, która wniosła sprawę); „Domina Advitalitia” – dożywotnia pani (wdowa z prawem dożywocia); „sub taxa … iuxta Constitutionem novellam” – pod karą pieniężną wg nowej konstytucji (sejmowej) za niewydanie zbiegłego poddanego, płatną od każdego poddanego osobno; „intromittebant et introligabant” – wwiązywali i wprowadzali (w posiadanie poddanych); „vatamanus” – wataman.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Stanisław Korzeniowski, wicegerent niniejszego urzędu, i opatrzny Teodoryk Brasicki, szlachetny woźny generalny Królestwa i niniejszego urzędu, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie i dobrowolnie zeznali, że oni wraz ze szlachetnymi, mianowicie Stanisławem Michniewiczem[?] i Janem Malinowskim, przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa i stającymi osobiście, na żądanie i urzędowe wezwanie instygatora niniejszego urzędu i jego delatorów: urodzonej Zofii [z Olszowskich – wg aktu 91], z pierwszego małżeństwa żony niegdyś urodzonego Jana Wierzchowskiego, obecnie z drugiego małżeństwa żony urodzonego Krzysztofa Głazowskiego, po śmierci pierwszego męża pozostałej pani dożywotniej, oraz Aleksandra Wierzchowskiego i Anny Wierzchowskiej, żony urodzonego Franciszka Świteckiego[?], dzieci zrodzonych przez nią z niegdyś urodzonym Janem Wierzchowskim, powodów – w czwartek, nazajutrz po św. Marcinie Biskupie ostatnio minionym, zjechali do dóbr pewnych części miasteczka Szarawka urodzonego Franciszka Kazimierza Rzewuskiego z Bezył[?], stolnika łukowskiego. Tam, na mocy dekretu niniejszego urzędu, wydanego niedawno o wydanie poddanych zbiegłych do części miasteczka Szarawka tegoż stolnika łukowskiego, wymienionych w pozwie i tam faktycznie mieszkających, pod karą określoną w pozwie według nowej konstytucji – […][?] tysiąc grzywien polskich za każdego poddanego osobno – stronę powodową w tej sprawie stawili i według pozwu wwiązywali i wprowadzali; jednak tej intromisji czyli egzekucji, którą pod karą wyznaczoną w pozwie oraz pod karą banicji należało w końcu dopuścić w sprawie wydania poddanych, Leśko Trochimow[?], wataman tych dóbr, w imieniu swego pana odmówił i nie dopuścił. O czym jest niniejsza relacja woźnego, przy czym wspomniana szlachta to jawnie i we wszystkim poświadczyła.
Streszczenie
12listopada 1665 r. wicegerent Stanisław Korzeniowski i woźny Teodoryk Brasicki ze świadkami Stanisławem Michniewiczem[?] i Janem Malinowskim zjechali do części miasteczka Szarawka, należących do Franciszka Kazimierza Rzewuskiego, stolnika łukowskiego, by na żądanie instygatora i Wierzchowskich (Zofii z Olszowskich, wdowy po Janie Wierzchowskim, obecnie żony Krzysztofa Głazowskiego, oraz jej dzieci Aleksandra i Anny Świteckiej[?]) wykonać dekret grodzki o wydanie zbiegłych poddanych (kara wg nowej konstytucji od każdego poddanego). Wataman Leśko Trochimow[?] w imieniu pana odmówił egzekucji.
Akt nr 90
Relacja wicegerenta Stanisława Korzeniowskiego i woźnego Teodora Brasickiego o odmowie rumacji (egzekucji wydania poddanych) w Nowym Konstantynowie Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego, na rzecz ks. Konstantego Korybuta Wiśniowieckiego, wojewody bełskiego, i Aleksandra Kryżkawskiego[?] (rkp. N. 23)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datazjazd: feria tertia pridie festi S. Martini – wtorek 10 listopada 1665
2Gnosus Stanislaus Korzeniowski Vicesgerens off[ici]i p[rae]sen[tis] et Providus The-
3odorus Brasicki apparitor off[ici]i p[rae]sentis sani mente et corpore existen[tes]
4palam ac benevole recognoverunt Quia ipsi una cum N[obi]libus Joanne
5Barszczykowski[?] et Simone Małachowski[?] sibi evidentioris testimonii
6causa adhibitis Ad Instan[tiam] et off[ici]osam requisitionem Instigatoris off[ici]i
7p[rae]sen[tis] eiusq[ue] Delatoris Ill[ustr]is et M[agnifi]ci Constantini Korybuth Ducis in Zbaraż
8Wiśniowiecki Pallatini Belzen[sis] tum et Alexandro Kryżkawski[?] Acto-
9rum feria Tertia pridie festi Sancti Martini Episcopi p[ro]x[im]e p[rae]terita
10p[ro]xima p[rae]terita condescendebant ad bona villae seu oppidi Nowykostantynow
k. 43 (skan 0046, strona prawa – górna część)
1Gnosi Alexandri Cetner Castellani Halicien[sis]. Ibidemq[ue] vigore Decr[eti]
2Extraditionis subditor[um] off[ici]i Castren[sis] Capitan[ealis] Laticovien[sis] in cau[sa]
3Actorea[e] partis nomine executionem affectare voluerunt et affe-
4ctabant eam tamen executionem quae sub poena Bannitionis ad-
5mitti debuit, famatus Basilius Czerkaski Proconsul oppidi
6suprascripti denegavit fieriq[ue] non admisit de quo p[rae]sens eius[?] rell[ati]o.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwiska wicegerenta (Korzeniowski), woźnego (Brasicki), świadków (Barszczykowski[?], Małachowski[?]) i współpowoda (zapis „Kryżkawski” / „Kryszkawski”[?]); k. 42v, w. 9–10 – zdublowane „proxime praeterita proxima praeterita” (dittografia pisarza); „eius rello” (k. 43, w. 6) – zapewne „earum” / „eorum relatio”. Nazwisko burmistrza zapisane wyraźnie „Czerkaski” – potwierdza odczyt z aktów 81–82 (tam „Czerkaski[?]”).
Objaśnienia: Konstanty Krzysztof Korybut Wiśniowiecki, książę na Zbarażu, wojewoda bełski (od 1661); Aleksander Cetner, kasztelan halicki, dziedzic Nowego Konstantynowa (por. akty 80–85); „famatus” – sławetny (tytuł mieszczański); „proconsul” – burmistrz; „decretum extraditionis subditorum” – dekret o wydanie zbiegłych poddanych; „sub poena bannitionis” – pod karą banicji.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Stanisław Korzeniowski, wicegerent niniejszego urzędu, i opatrzny Teodor Brasicki, woźny niniejszego urzędu, zdrowi na umyśle i ciele, jawnie i dobrowolnie zeznali, że oni wraz ze szlachetnymi Janem Barszczykowskim[?] i Szymonem Małachowskim[?], przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na żądanie i urzędowe wezwanie instygatora niniejszego urzędu i jego delatorów – jaśnie wielmożnego Konstantego Korybuta, księcia na Zbarażu Wiśniowieckiego, wojewody bełskiego, oraz Aleksandra Kryżkawskiego[?], powodów – we wtorek w wigilię św. Marcina Biskupa ostatnio minionego zjechali do dóbr wsi czyli miasteczka Nowy Konstantynów urodzonego Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego. Tam na mocy dekretu urzędu grodzkiego starościńskiego latyczowskiego o wydanie poddanych chcieli i usiłowali w imieniu strony powodowej przeprowadzić egzekucję; jednak tej egzekucji, którą należało dopuścić pod karą banicji, sławetny Bazyli Czerkaski, burmistrz wspomnianego miasteczka, odmówił i nie dopuścił. O czym niniejsza ich relacja.
Streszczenie
10listopada 1665 r. wicegerent Stanisław Korzeniowski i woźny Teodor Brasicki ze świadkami Janem Barszczykowskim[?] i Szymonem Małachowskim[?] zjechali do Nowego Konstantynowa (dobra Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego), by na żądanie instygatora oraz ks. Konstantego Korybuta Wiśniowieckiego, wojewody bełskiego, i Aleksandra Kryżkawskiego[?] wykonać dekret grodzki o wydanie zbiegłych poddanych; burmistrz Bazyli Czerkaski odmówił egzekucji. Por. akty 80–85 (Nowy Konstantynów).
Akt nr 91
Relacja woźnego Teodora Brasickiego o odmowie intromisji w miasteczku Szarawka Kazimierza Dulskiego[?], posesora, na rzecz Zofii z Olszowskich 1° v. Wierzchowskiej, 2° v. Głazowskiej[?], i jej dzieci (rkp. N. 24)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datazjazd: feria tertia ante festum Praesentationis B. Mariae Virginis – wtorek 17 listopada 1665
Karty / skanyk. 43 (skan 0046, strona prawa – środek)
17Administrator no[mi]ne eiusd[em] D[omi]ni sui denegavit fieriq[ue] non admisit de
18quo p[rae]sens eius est rellatio.
Objaśnienia i tłumaczenia
Nazwisko „Wierzchowski” (ligatura „rzch”) i „Głazowski” – ustalone po porównaniu z aktem 93 (pierwotnie odczytane „Wierzbowski”, „Łazowski[?]”).
Ręka staranna; niepewne: nazwisko woźnego (Brasicki), świadka Michniewicza[?], drugiego męża Zofii (Głazowski), Świteckiego[?], posesora Szarawki (Dulski[?]) oraz administratora – zapis ciągły „Kosnohominonim eorund[em]” (prawdopodobnie „Kosno bonorum eorundem”; nazwisko może brzmieć inaczej). Nazwisko rodowe Zofii – „Olszowska” – zapisane wyraźnie; uzupełnia akt 89, gdzie podano tylko imię.
Objaśnienia: druga próba egzekucji tego samego dekretu grodzkiego o wydanie poddanych (por. akt 89 – 12 XI 1665, części F. K. Rzewuskiego w Szarawce); tym razem w części miasteczka posiadanej przez Kazimierza Dulskiego[?]; „Ministerialis Regni Generalis” – woźny generalny Królestwa; „intromittebat et introligabat” – wwiązywał i wprowadzał w posiadanie.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście opatrzny Teodor Brasicki, woźny generalny Królestwa i woźny niniejszego urzędu, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji, zdrów na umyśle i ciele, dobrowolnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi, mianowicie Janem Malinowskim i Stanisławem Michniewiczem[?], przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na żądanie i urzędowe wezwanie urodzonych Zofii z Olszowskich, z pierwszego małżeństwa żony niegdyś urodzonego Jana Wierzchowskiego, obecnie z drugiego małżeństwa żony urodzonego Krzysztofa Głazowskiego, oraz Aleksandra Wierzchowskiego i Anny Wierzchowskiej, żony urodzonego Świteckiego[?], dzieci zrodzonych z niegdyś tymże urodzonym Janem Wierzchowskim, osobiście we wtorek przed świętem Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny zjechali do dóbr miasteczka Szarawka urodzonego Kazimierza Dulskiego[?], posesora. Tam na mocy dekretu niniejszego urzędu grodzkiego starościńskiego latyczowskiego [woźny] wwiązywał i wprowadzał stronę powodową w wymienione dobra; jednak tej intromisji, której urzędownie żądano w imieniu powodów, szlachetny Jan Kosno[?], administrator tych dóbr, w imieniu swego pana odmówił i nie dopuścił. O czym jest niniejsza jego relacja.
Streszczenie
17listopada 1665 r. woźny Teodor Brasicki ze świadkami Janem Malinowskim i Stanisławem Michniewiczem[?] zjechał na żądanie Zofii z Olszowskich (wdowy po Janie Wierzchowskim, obecnie żony Krzysztofa Głazowskiego) i jej dzieci Aleksandra Wierzchowskiego oraz Anny Świteckiej[?] do miasteczka Szarawka, posiadanego przez Kazimierza Dulskiego[?], by na mocy dekretu grodzkiego wprowadzić ich w posiadanie (wydanie poddanych); administrator Jan Kosno[?] w imieniu pana odmówił intromisji. Por. akt 89.
Akt nr 92
Oblata zapisu ręcznego (inscriptio manualis) Andrzeja Ihnatenii Radziewskiego[?] – wieczysta darowizna jego części dziedzicznych we wsi Radziowce[?] („Burlanowszczyzna[?]” i „Myrchiszewszczyzna[?]”) na rzecz brata ciotecznego Jerzego Bucnia[?] Berlińskiego (rkp. N. 25)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata: listopad 1665 (wpis bez osobnego nagłówka sesji, między sesją 10 XI a sesją 28 XI 1665); zapis: w wigilię Wniebowstąpienia 1665 (13 maja 1665)
21gaiami pasiekami sadami ogrodami zaściankami y ze wszytkiemi do tych części przy-
22należnościami iakim kolwiek sposobem należącemi z wyrzkami[?] y przydatkami [...][?]
23dalszy[?] nic prawa państwa własności y bliskości sobie ani bliższym potomkom swoim w dobrach
24to iest pomienionych częściach nie zostawuiąc, ale całe y zupełnie urodzonemu JM Panu Jerzemu
25Buczniowi[?] Berlinskiemu bratu swoiemu cioteczemu dał darował te dobra tak
26iako sam trzymał y zażywał, iakoż tym teraźnieyszym zapisem y prawem wiecznemi
27czasy wieczyście daię daruię y nieodmiennie zapisuię. Zaraz w te dobra wwiązania
28przez woźnego y dwuch szlachciców dopuszczam y nic w tym przeszkadzać pod winami ziem-
29skimi na gołe słowo bez żadnych [...][?] submituię y zapisuię się tym przyznaniem swoim mediante.
30Działo się w Zamku Kodaygrodskim[?] przy bytności urodzonych Ich M[iłości] P[anów] Pana Medyńskiego Stefana
31Grabinskiego Manuela Popowskiego w wilią wniebowstąpienia Pana Jezusa Roku Pańskiego
321665. Andrzey Radziewski[?] + Za ustną prośbą Pana Radzieiowskiego[?] Jan Medynski m[anu] p[ropria]
33Stefan Grabinski swym y Pana Popowskiego pisać nieumieiące[?] [...][?] będący ręką swą także podpisuię[?].
34Originale offerenti restitutum est de quo quietatur off[iciu]m p[rae]sens [...][?] Pana naszego[?].
Objaśnienia i tłumaczenia
Część łacińska – ręka staranna; zapis polski przepisany pośpiesznie, wiele miejsc niepewnych. Niepewne: nazwisko podawcy (Literski[?]); forma nazwiska Bucień/Bucen/Buczniow (por. akty 68–69 – „Bucień[?] alias Berliński”); nazwisko darczyńcy – „Radziewski” w podpisie, „Radzieiowski” w podpisie świadka (Radziejowski[?]); „Myrcheniaty”[?] (przydomek ojca); nazwa wsi – „Radziowce”, „Radzięwiec”, „Radziowcach” (por. akt 68: „Radyjowce[?]”, gdzie J. Bucień był współdziedzicem); nazwy części: „Burlanowszczyzna”[?], „Myrchiszewszczyzna”[?]; „Kodaygrodskim”[?] (zamek – nazwa niejasna); w. 15 „starowstami odewsie” – nieodczytane (może „starostami”[?]); w. 24 koniec – nieczytelny wyraz po „przydatkami”. Na prawym marginesie k. 43 przy nagłówku znak „X”.
Objaśnienia: „inscriptio manualis” – zapis ręczny (prywatny), sporządzony poza aktami, potwierdzony podpisami świadków i pieczęciami, następnie oblatowany w grodzie; „brat cioteczny” – Andrzej był synem Zofii z Berlińskich, zatem Jerzy Bucień Berliński był jego krewnym po matce; „dworyszcza” – siedliska (place pod zabudowę); „ogrodnicy” – chłopi małorolni; „czynsze”, „dziesięciny”, „robocizny” – świadczenia poddanych; „na gołe słowo” – bez dodatkowych formalności (pozwów); „submituję się” – poddaję się (karom/winom ziemskim); „wwiązanie przez woźnego i dwóch szlachciców” – intromisja w posiadanie.
Tłumaczenie części łacińskiej: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Wojciech Literski[?], sługa urodzonego Jerzego Bucnia[?] Berlińskiego, w imieniu swego pana podał temuż urzędowi do wpisania zapis ręczny, wystawiony przez szlachetnego Andrzeja Ihnatenię Radziewskiego[?] na dobra pewnych części we wsi Radziowce[?] na rzecz urodzonego pana swego, podpisany ręką wielu przyjaciół obecnych oraz własną ręką tegoż [wystawcy] przez postawienie krzyża i opatrzony dwiema pieczęciami, prosząc o przyjęcie tego zapisu od niego. Urząd, przychylając się do tej prośby, zapis ów przyjął i polecił wpisać do swoich akt w następującym brzmieniu: [zapis polski]. … Oryginał zwrócono podawcy, z czego urząd niniejszy zostaje pokwitowany.
Streszczenie
W listopadzie 1665 r. Wojciech Literski[?], sługa Jerzego Bucnia[?] Berlińskiego, oblatował zapis ręczny z 13 V 1665 r. (wigilia Wniebowstąpienia), sporządzony w „zamku Kodaygrodskim[?]”: Andrzej Ihnatenia Radziewski[?], syn Ihnata i Zofii z Berlińskich, jedyny dziedzic swoich części we wsi Radziowce[?] (zwanych Burlanowszczyzna[?] i Myrchiszewszczyzna[?]), „w niebezpiecznych czasach” daruje je wieczyście z dworkiem, poddanymi, czynszami i wszystkimi przynależnościami swemu bratu ciotecznemu Jerzemu Bucniowi[?] Berlińskiemu i zezwala na wwiązanie przez woźnego. Darczyńca niepiśmienny – podpis krzyżykiem; świadkowie: Jan Medyński, Stefan Grabiński, Manuel Popowski. Por. akty 68–69.
Akt nr 93
Protestacja Franciszka Świteckiego, w imieniu własnym i Wierzchowskich (Zofii z Olszowskich 1° v. Wierzchowskiej, 2° v. Głazowskiej, Aleksandra i Anny Wierzchowskich), przeciw podstarościemu Stanisławowi Ostrowickiemu i wicegerentowi Stanisławowi Korzeniowskiemu – o krzywdę w sprawie z Franciszkiem Kazimierzem Rzewuskim, stolnikiem łukowskim, o niewydanie poddanych ze wsi Jankowce[?] (rkp. N. 26)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data28 listopada 1665 (Sabbatho post festum S. Catharinae Virginis proxima)
13gerens[?] Castren[sis] Camenecen[sis] Podoliae no[mi]ne non extraditionis
14Subditorum certorum de villa Jankowce[?] protestan[tium] obligatoria
15in processu causae specificator[um] coram off[ici]o p[rae]sen[ti] institutae et
16in puncto Bannitionis pendente gravamen fecerunt eo quia
17ipsi causam supraspecificatam eid[em] Gnoso Dapifero Lucovien[si]
18Iuri communi non parenti et loco iis Leuipendenti[?] Procuratore
19sine Plenipotentia et sufficienti procuratione tueri et defendere
20admiserunt, ex inde[q]ue Protestantes non minime damnificarunt.
k. 44v (skan 0048, strona lewa – góra)
1Ra[ti]one cuius sui suisq[ue] gravationis et damnorum perpessionis
2Item atq[ue] iterum suprascripti Protestan[te]s con[tra] eosdem Off[icia]les[?]
3p[ro]testatus est offeren[s] ra[ti]one p[rae]missorum ordinaria Iuris via acturu[m].
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: „fecerunt”[?] (orzeczenie w l. mn. przy jednym podmiocie), nazwisko podstarościego Ostrowicki (por. akt 71 – „Ostrowicki”), „agitan[dis]”[?], „Vicegerens Castren. Camenecen.”[?] (zapis „Vie-Gapneo” – może tytuł Rzewuskiego: wicegerent / namiestnik grodu kamienieckiego[?]), nazwa wsi „Jankowce”[?] (zapis „Iankowce”), „Leuipendenti”[?] (może „levipendenti” – lekceważącemu); k. 44v, w. 2 „Off[icia]les”[?] (zapis „Offm”). Nazwisko wicegerenta zapisane tu „Korzoniowski” – potwierdza odczyt „Korzeniowski” z aktów 87–91; nazwiska „Wierzchowski” i „Głazowski” zapisane wyraźnie (poprawiono na tej podstawie akty 89 i 91).
Objaśnienia: „Termini Querelarum” – roki (sesje) dla spraw z żałob (querelae), rozpatrywanych przez sąd grodzki (starościński); „in puncto bannitionis” – w kwestii banicji (kary za opór wobec egzekucji – por. akty 89, 91: odmowa intromisji w Szarawce); zarzut: sędziowie dopuścili do obrony pozwanego Rzewuskiego, który nie był posłuszny prawu, przez pełnomocnika bez należytego umocowania (plenipotencji), czym narazili protestujących na szkodę; „Vicecapitaneus” – podstarości; „Vicesgerens” – wicegerent (zastępca podstarościego w sądzie).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Franciszek Świtecki, w imieniu własnym oraz urodzonej Zofii Głazowskiej, z pierwszego małżeństwa żony niegdyś urodzonego Jana Wierzchowskiego, z drugiego zaś żony urodzonego Krzysztofa Głazowskiego, a także Aleksandra Wierzchowskiego i Anny Wierzchowskiej, swojej żony, uroczyście wobec akt niniejszych wnieśli protestację przeciw urodzonym Stanisławowi Ostrowickiemu, podstarościemu grodzkiemu latyczowskiemu, i Stanisławowi Korzeniowskiemu, wicegerentowi tychże akt, o to, że oni, będąc sędziami spraw na rokach żałobnych grodzkich latyczowskich, wyrządzili wspomnianym protestującym krzywdę w sprawie z urodzonym Franciszkiem Kazimierzem Rzewuskim, stolnikiem łukowskim, [wicegerentem grodzkim kamienieckim[?]], o niewydanie pewnych poddanych ze wsi Jankowce[?], zobowiązanych protestującym i wymienionych w procesie sprawy wytoczonej przed niniejszym urzędem, a zawisłej w punkcie banicji; krzywdę – przez to, że dopuścili, aby tę sprawę w imieniu tegoż stolnika łukowskiego, nieposłusznego prawu pospolitemu i lekceważącego je[?], prowadził i bronił pełnomocnik bez plenipotencji i dostatecznego umocowania, przez co protestujących w niemałym stopniu narazili na szkodę. Z powodu tej krzywdy i poniesionych szkód wspomniani protestujący raz jeszcze przeciw tymże urzędnikom zaprotestowali, oświadczając, że w sprawie powyższej będą działać zwykłą drogą prawa.
Streszczenie
28listopada 1665 r. Franciszek Świtecki, w imieniu własnym, swojej żony Anny z Wierzchowskich, jej brata Aleksandra i matki Zofii (1° v. Wierzchowskiej, 2° v. Głazowskiej), zaprotestował przeciw podstarościemu latyczowskiemu Stanisławowi Ostrowickiemu i wicegerentowi Stanisławowi Korzeniowskiemu: jako sędziowie na rokach żałobnych dopuścili w sprawie przeciw Franciszkowi Kazimierzowi Rzewuskiemu, stolnikowi łukowskiemu (o niewydanie poddanych ze wsi Jankowce[?], w punkcie banicji), obronę przez pełnomocnika bez plenipotencji, czym wyrządzili protestującym szkodę. Por. akty 89, 91.
Akt nr 94
Wizja (oględziny) do protestacji Mikołaja Pomorskiego, administratora miasteczka Piławce, przeciw Piotrowi Czermińskiemu[?], Aleksandrowi Zarembie i Janowi Chodorowskiemu, towarzyszom chorągwi lekkiej płk. Strzałkowskiego[?] – o napad na zamek w Piławcach i postrzelenie z łuku burmistrza (rkp. N. 27)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datasesja 28 listopada 1665; napad: feria quinta in crastino festi S. Catharinae – czwartek 26 listopada 1665
Karty / skanyk. 44v (skan 0048, strona lewa)
Językłac.
Transkrypcja
k. 44v (skan 0048, strona lewa)
1Hoc loco inducenda erat Protestatio certa per N[obi]lem Nico-
2laum Pomorski Administratorem bonorum Oppidi Pilawce
3Gnosi Petri Czerminski[?] no[mi]ne eiusd[em] D[omi]ni sui in et con[tra] Gnosos
4Alexandrum Zaremba ac Joannem Chodorowski Commilitones
Ręka staranna, lecz tekst wizji w części zepsuty (przepisany zapewne z brudnopisu); znaki „#” w w. 13 i 28 – w rękopisie; niepewne: nazwisko dziedzica Piławiec (Czermiński[?]), pułkownika (Strzałkowski[?] – zapewne Rafał Strzałkowski, łowczy chełmski, rotmistrz chorągwi lekkiej – por. akt 100), burmistrza – w w. 11 „Tymko[?] Paulli[?]”, w w. 16 „Pryczyków[?]” (może ta sama osoba, burmistrz Piławiec, zapisany raz imieniem, raz nazwiskiem); w. 10 „dehinc”[?], w. 11 „tagittas”[?] (zapewne zniekształcone „sagittis”), w. 13 „moris”[?], w. 14 „lata”[?], w. 18 „inflatum”[?] (może „inflictum”), w. 19 „infra se natas”[?], w. 20 – zdanie bez sensu (dittografia „praesen.”), w. 22 „machinatas”[?], w. 25 „altera”[?] (zapis „alterum”), godzina „quarta et tertia”[?] (raczej „inter tertiam et quartam”). Rozbieżność w rękopisie: w opisie protestacji rana „in pedem dextrum”, w oględzinach „in pede sinistro”.
Objaśnienia: „Videnda protestationis” – wizja (oględziny) do protestacji: protestacji samej do akt nie wpisano („hoc loco inducenda erat” – w tym miejscu należało wpisać), ponieważ w ciągu trzech dni nie złożono jej odpisu – dlatego protestowano w imieniu pisarza grodzkiego; wpisano tylko oględziny rany burmistrza; „commilitones levis armaturae” – towarzysze chorągwi lekkiej (kozackiej); „fortalitium” – zameczek, fortalicja; „framea” – szabla (dosł. włócznia); „Colonellus S. R. M.” – pułkownik J. K. Mości.
Tłumaczenie: W tym miejscu należało wpisać pewną protestację wniesioną przez szlachetnego Mikołaja Pomorskiego, administratora dóbr miasteczka Piławce urodzonego Piotra Czermińskiego[?], w imieniu tegoż pana swego, przeciw urodzonym Aleksandrowi Zarembie i Janowi Chodorowskiemu, towarzyszom (chorągwi) lekkiej urodzonego Strzałkowskiego[?], pułkownika J. K. Mości – o to, że w pewnym czasie, mianowicie nazajutrz po św. Katarzynie Pannie i Męczennicy, po nieprzyjacielsku i z wściekłością, z dobytymi szablami, najechali zameczek położony w tymże miasteczku; jego (Pomorskiego) najpierw słowami obelżywymi i godzącymi w dobre imię, potem z nastawioną szablą chcieli porąbać, a strzałami zabić; sławetnego zaś Tymka[?] Pawła[?], burmistrza tego miasteczka, z łuku strzałami w prawą nogę zranili. Ponieważ jednak w ciągu trzech dni odpisu (protestacji) nie złożono, zaprotestowano w imieniu urodzonego pisarza tutejszego. A dla poświadczenia powyższego stawił osobiście przed tymże urzędem i aktami sławetny Pryczyków[?], burmistrz tego miasteczka, i okazał urzędowi ranę zadaną, mianowicie na nodze lewej między udem a lędźwiami, ranę zadaną strzałą, głęboką, niezbyt dużą; twierdził, że w czasie (napadu) cztery strzały z łuku wypuszczono, godząc w życie tak jego, jak wspomnianego szlachetnego Pomorskiego, i że ranę tę zadali wspomniani urodzeni Zaremba i Chodorowski podczas najazdu na zameczek w miasteczku Piławce w czwartek poprzedzający dzień dzisiejszy, o godzinie wieczornej około trzeciej i czwartej, bez żadnego danego powodu. Jak (w protestacji) obszerniejszy odpis należało złożyć.
Streszczenie
Wpis z sesji 28 XI 1665 r.: zamiast protestacji Mikołaja Pomorskiego, administratora Piławiec (dobra Piotra Czermińskiego[?]), której odpisu nie złożono w terminie trzech dni, wpisano oględziny: burmistrz Piławiec (Tymko[?] Paulli[?] / Pryczyków[?]) okazał ranę od strzały na nodze. Według zeznań towarzysze chorągwi lekkiej płk. Strzałkowskiego[?] – Aleksander Zaremba i Jan Chodorowski – w czwartek 26 XI 1665 r. wieczorem z dobytymi szablami najechali zameczek w Piławcach, lżyli i chcieli zabić Pomorskiego, a burmistrza postrzelili z łuku (wypuszczono cztery strzały).
Akt nr 95
Protestacja Aleksandra Starczewskiego, w imieniu własnym i żony Felicjanny, przeciw Aleksandrowi Zbyszkowskiemu[?] – o napad podczas roków sądowych w Latyczowie, pobicie kijem żony i córki Marianny; z obdukcją ran (rkp. N. 28)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datasesja 28 listopada 1665; napad: feria quinta in crastino festi S. Catharinae – czwartek 26 listopada 1665, ok. 3 godz. w nocy
31Regni G[e]n[er]alis Providus Theodorus Brasicki apparitor
32off[ici]i p[rae]sen[tis] in vim suae verae ac fidelis rell[ati]onis palam libere
33recognovit Quia ipse una cum N[obi]libus v[idelicet] Thoma Zalinski[?]
k. 45v (skan 0049, strona lewa – góra)
1et Stephano Macharzyński[?] sibi evidentioris testimonii
2causa ab off[ici]o p[rae]senti additis vidit et debite conspexit in
3corpore N[obi]lis Felicianae Starczewska vulnera infrascripta et
4p[ri]mo cicatricem vulneris in fistula[?] manus sinistrae lividam
5sanguinolentam baculo concussam. Item in manu sinistra inter
6cubitum et palmam duas cicatrices vulnerum lividas oblunge[?]
7factas. Item oculum dextrum lividum tumefactum. Item in sinci-
8pite capitis capillos summopere evulsos. Quae vulnera asse-
9ruit et protestatus per suprascriptum N[obi]lem Starczewski feria
10Quinta in crastino Festi Sanctae Catharinae Virginis hora
11noctis tertia sine ulla l[ite]ris data occa[sio]ne illata et inflicta esse.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwisko obwinionego (Zbyszkowski[?]; w nagłówku „Zbyszkowski”, w tekście „Zby-szkowski”), świadków przy woźnym (Zaliński[?], Macharzyński[?]); w nagłówku i tekście forma „Starczewski/Starczewska” (zapis z ligaturą „rcz”; możliwe też „Starzewski”); „turmati[m]”[?] (zapis „turmati”); „concussisti, consauciasti, convulnerasti” – w rękopisie 2. os. lp. (zapewne zamiast „concussit, consauciavit, convulneravit”); „praemia”[?] (może „plenius”); w. k. 45, 25–27: zdanie zdublowane i zepsute („facta sorte[?] transcendit et in se attraxit. Ideo idem protestans facta…”) – przepisano wiernie; „in fistula manus”[?] (może „in fistula” – w nadgarstku/kości ręki); „oblunge”[?] (oblonge – podłużnie).
Uwaga: w ostatnim zdaniu obdukcji jako sprawca wymieniony „N[obi]lem Starczewski” – oczywisty błąd pisarza zamiast Zbyszkowskiego[?].
Objaśnienia: „hospitium” – gospoda, kwatera protestującego w Latyczowie podczas roków; „sub celebratione praesentium iudiciorum” – w czasie odbywania obecnych sądów – napad w czasie sądów był szczególnie surowo karany (bezpieczeństwo sądów); „statutum Thorunense” – statut toruński (1520) o karach za gwałty i naruszenie bezpieczeństwa; „obductio vulnerum” – obdukcja (oględziny) ran przez woźnego; „sinciput” – przednia część głowy, ciemię.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Aleksander Starczewski, w imieniu własnym i szlachetnej Felicjanny Starczewskiej, swej żony, z uroczystą i ciężką skargą przed tymże urzędem żalił się i protestował przeciw szlachetnemu Aleksandrowi Zbyszkowskiemu[?] o to, że on, z pominięciem i lekceważeniem praw i konstytucji Królestwa, którymi każdemu obywatelowi zapewniony jest surowo pokój i bezpieczeństwo publiczne, owszem z jakąś niegodziwą zuchwałością ośmielił się w pewnym czasie, mianowicie w czwartek nazajutrz po św. Katarzynie Pannie, podczas odbywania obecnych sądów spraw urzędu grodzkiego latyczowskiego, gromadnie[?] najść gospodę protestującego i tam najpierw szlachetną Felicjannę Starczewską, żonę protestującego, uczciwą i niewinną matronę, zabezpieczoną pokojem publicznym, bez żadnego danego powodu, bezbronną i mniej zdolną oprzeć się jego przemocy, pod nieobecność obecnego jej męża, kijem ciężko pobić, poranić i pokaleczyć, a także szlachetną Mariannę Starczewską, córkę protestującego, bez żadnego względu na bojaźń Bożą, stan niewieści i wiek dziecięcy, najciężej kijem pobić i poranić, i obie na pół żywe na ziemi zostawić – jak to faktycznie tak wspomnianą żonę, jak córkę protestującego kijem pobił, poranił i pokaleczył, o czym obszerniej świadczy obdukcja ran w tej sprawie dokonana. Ponieważ tym swoim zuchwałym czynem i takim bezprawnym postępkiem naruszył pokój i bezpieczeństwo publiczne, z narażeniem osób szlacheckich, oraz bezpieczeństwo sądów, i ściągnął na siebie kary praw ustanowione w tej mierze według statutu toruńskiego, przeto tenże protestujący, wniósłszy tę swoją uroczystą protestację, oświadcza, że będzie z nim działał, jak prawo przyniesie, i powyższego dochodził. A dla poświadczenia powyższego stawił osobiście przed tymże urzędem i aktami grodzkimi latyczowskimi opatrzny Teodor Brasicki, woźny generalny Królestwa i woźny niniejszego urzędu, i mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie i dobrowolnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi, mianowicie Tomaszem Zalińskim[?] i Stefanem Macharzyńskim[?], dodanymi mu przez niniejszy urząd dla wyraźniejszego świadectwa, widział i należycie obejrzał na ciele szlachetnej Felicjanny Starczewskiej rany niżej opisane: najpierw bliznę rany na kości[?] lewej ręki, siną, zakrwawioną, zadaną kijem; dalej na lewej ręce między łokciem a dłonią dwie blizny ran sine, podłużne[?]; dalej prawe oko sine, opuchnięte; dalej na ciemieniu głowy włosy w znacznej mierze wyrwane. Te rany, jak twierdziła i protestowała, zadał jej wspomniany szlachetny Starczewski [sic – zapewne Zbyszkowski[?]] w czwartek nazajutrz po św. Katarzynie Pannie, o trzeciej godzinie w nocy, bez żadnego danego powodu.
Streszczenie
28listopada 1665 r. Aleksander Starczewski, w imieniu własnym i żony Felicjanny, zaprotestował przeciw Aleksandrowi Zbyszkowskiemu[?], który 26 XI 1665 r. w nocy, podczas roków sądowych w Latyczowie, najechał jego gospodę i pod nieobecność męża ciężko pobił kijem jego żonę i małoletnią córkę Mariannę, zostawiając je na pół żywe – naruszając bezpieczeństwo publiczne i sądów (statut toruński). Woźny Teodor Brasicki ze świadkami Tomaszem Zalińskim[?] i Stefanem Macharzyńskim[?] dokonał obdukcji: sińce i rany na lewej ręce, podbite prawe oko, wyrwane włosy.
Akt nr 96
Oblata listu (przywileju) króla Jana Kazimierza dla Mikołaja Potockiego, generała podolskiego, nadającego mu szwadron (chorągiew) dragonii z przydziałem na płacę z kwarty i powierzającego jego zaciąg i utrzymanie w porządku (rkp. N. 29)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata: 1 grudnia 1665 (feria tertia in crastino festi S. Andreae Apostoli); list: Warszawa, 25 czerwca 1665
22winien y trzymać co potrzeba. Mieć to tylko chcemy y prosim[?]
23zaleciemy aby tak wciągniemu[?] iako na stanowisku wszela-
24ka skromność zachował chlebów y stacy[i] żołnierskich pra-
25wem zakazanych nie wybierał y żadnemi extraordynaryi-
26nemi exactiami ludzi ubogich nie zaciągał ślachty y stanu
27naszego, iako nayprzebiey[?] karności według Artykułów Woy-
28skowych tych ludzi trzymając z ktorymi Wier[ność] Twoia przy
29boku y pod władzą Naszą zostawać do dalszego Naszego
30ordynansu będzie, sprawując się podług powinności żoł-
31nierskiey y co wszystko czyniąc co skazuia[?] sama woienna
k. 46v (skan 0050, strona lewa – góra)
1czas pokaże. Niewątpiemy[?] zatym że Wier[ność] Twoia staranie
2będziesz żebyś sobie wszelakim sposobem na sławę y wdzię-
3czny tak od Rzpltey iako od Nas samych zarabiał gratitudine
4ktorą Wierności Twoiey w nadawaiących się okaziach sowi-
5cie ofiaruiemy. Dan w Warszawie Dnia XXV Miesiąca
6Czerwca Roku Pańskiego Tysiąc Sześćset Sześćdziesiątego
7Piątego Panowania Krolestw Naszych Polskiego XVII
8Szwedzkiego XVIII Roku. Jan Kazimierz Krol. Locus
9Sigilli Minoris[?] Cancellariae Regni. Originale offerenti restitutum est.
Objaśnienia i tłumaczenia
Część łacińska – ręka staranna; tekst polski listu przepisany niestarannie (pisarz nie rozumiał części wyrazów), wiele miejsc zepsutych lub niepewnych. Niepewne: nazwisko wiceoberszta (Mordzyn[?] – może Morsztyn); „coctas”[?] (zapewne „communitas” – opatrzony); w tytulaturze „Siemierskie”[?] (Siewierskie – Siewierskie księstwo); „excituit”[?] (excitavit); „zenkem”[?] (może „zręcznie”/„zakresem”); „na przodem Kamienca Podolskiego na tto”[?] (może „na przednim[?]” – sens niejasny; prawdopodobnie ordynowanie szwadronu pod Kamieniec Podolski); „ze Dem[?] kwarcianny[m]” (może „z Dem.[?]” – „z Domu[?]”/„z dawna” – zapewne „z wojskiem kwarcianym”); „informowaći”[?]; „muderunkiem”[?] (mundurunkiem – uzbrojeniem/umundurowaniem); w. k. 46, 22 – niejasne „Wiel[eby] plurimum stawałych”[?]; „wciągniemu”[?] (w ciągnieniu – w pochodzie); „nayprzebiey[?]” (najprzykładniejszej[?]); „skazuia”[?] (wskazuje); „Niewątpiemy” (nie wątpimy). W formule oblaty „in Acta mea” (zamiast „sua”) – tak w rkp. Na końcu nagłówek mówi o pieczęci większej kancelarii, a formuła końcowa – o pieczęci mniejszej („Minoris”[?]).
Objaśnienia: Mikołaj Potocki z Potoka, na Jezupolu – generał podolski (por. akty 1–24, 76); „Cohors Draganorum” – chorągiew (szwadron) dragonii, piechoty konnej z bronią ognistą; „Vice Oberszter” – zastępca dowódcy (oberszta) regimentu; „list przypowiedni” – dokument królewski upoważniający do zaciągu oddziału i określający żołd; „Commissia Lwowska” – komisja skarbowo-wojskowa we Lwowie, ustalająca ordynację wojska (1665); „kwarta” – podatek z królewszczyzn na utrzymanie wojska kwarcianego; „chleby i stacje” – przymusowe kwatery i aprowizacja wojska, zakazane prawem w dobrach szlacheckich; „fatorum acerbitas” – srogość losów; „hostium moliminibus Martis rabiem excitavit” – zabiegami nieprzyjaciół rozpaliła wściekłość wojny; „gratitudine” – wdzięcznością.
Tłumaczenie części łacińskiej: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich przybywszy osobiście urodzony Andrzej Mordzyn[?], wiceoberszter chorągwi dragonów wielmożnego Mikołaja z Potoka na Jezupolu Potockiego, generała podolskiego, podał temuż urzędowi do wpisania niżej opisany list J. K. Mości, wydany i nadany temuż wielmożnemu generałowi podolskiemu na chorągiew dragonów, podpisany ręką J. K. Mości i opatrzony pieczęcią większej kancelarii Królestwa, prosząc, aby go przyjęto i wpisano do akt niniejszego urzędu. Urząd, łaskawie przychylając się do tej prośby, polecił ten list, cały, nienaruszony i nieuszkodzony, wpisać i zanotować do akt; jego treść słowo w słowo jest następująca: [list polski]. … Miejsce pieczęci mniejszej[?] kancelarii Królestwa. Oryginał zwrócono podawcy.
Streszczenie
1grudnia 1665 r. Andrzej Mordzyn[?], wiceoberszter dragonów, oblatował w grodzie latyczowskim list Jana Kazimierza (Warszawa, 25 VI 1665) do Mikołaja Potockiego, generała podolskiego: wobec przedłużających się wojen król, ceniąc jego wierność i doświadczenie wojenne, powierza mu szwadron dragonii (400 ludzi), wyznaczony listem przypowiednim i dekretem komisji lwowskiej w okolice Kamieńca Podolskiego, z płacą ze skarbu koronnego (z kwarty); nakazuje utrzymać karność według artykułów wojskowych, nie wybierać zakazanych „chlebów i stacji”, nie obciążać ubogich i szlachty, pozostawać przy boku i pod władzą królewską do dalszego ordynansu; obiecuje nagrodę.
Akt nr 97
Protestacja Konstantego Kozłowskiego, sługi Andrzeja Mokrzeckiego[?], podczaszego sieradzkiego, przeciw Michałowi Michalewiczowi, rotmistrzowi tatarskiemu JKM, i Wojciechowi Trebińskiemu[?], namiestnikowi (dyrektorowi) jego chorągwi – o rabunek poddanych z Komorowiec[?] i pobicie protestującego w Barze (rkp. N. 30)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data14 grudnia 1665 (feria secunda post festum Conceptionis B. M. V. proxima)
5recipere bonis verbis et modestis prohibentes frameis vibra-
6tis et obversa securi ac obuchem in grave damnum et p[rae]iu-
7dicium D[omi]ni protestantis concutere et converberare prout de facto
8bona eadem hostiliter sub tempus grassantis rusticae rebellionis
9supervenientes famulum[?] curvus[?] tam eiusd[em] Gnosi Pocillatoris q[uam]
10et subditorum eius in numero Nonaginta eidem immissi fa-
11muli com[mun]i[ter] acceperunt, subditos concusserunt et converberarunt
12atq[ue] his non contentus suprascriptus Gnosus Michalewicz te-
13pore non ita pridem p[rae]terito v[idelice]t dum protestans ad Oppidum Bar
14novissime veniens communis D[omi]ni sui causa suscitaret atq[ue]
15satisfactionem per amicabilem compositionem exposceret, tamen
16in hospitio Gnosus Michalewicz invitatum ad hospitium suum
17suprascriptum protestantem ac si alicuius complanationis et sa-
18tisfactionis pro p[rae]missis causa loco eiusdem complanationis
19et compositionis primo verbis ignominiosis et bonam famam
20tangentibus suprascriptum protestantem hominem innocuum nec quid-
21quam mali sperantem imo pace publica assecuratum affecit mox
22etiam in faciem corporis percussit. Quo suo temerario ausu
23et tali illicito progressu quoniam p[o]enas legum eo no[mi]ne de-
24cretas incumbentes in se attraxerunt pacemq[ue] et securitatem pu-
25blicam in persona N[obi]lis suprascripti Michalewicz violavit
26D[omi]num protestantem ad minimum ad Ducentos floren[os] Polonic[ales]
27damnificarunt. Ideo idem protestans hac sua solenni facta
28protestatione iterum atq[ue] iterum no[mi]ne eiusd[em] D[omi]ni sui protestatus est offeren[s]
29eundem D[omi]num suum p[rae]missa iure vindicaturum.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwisko pana protestującego – „Mokrzecki”[?] (zapis „Mokrzecki/Mokrzeckuski”), tytuł „Rot[magistri]”[?] po „Pocillatoris Syradien.”; nazwisko namiestnika „Trebiński”[?] (zapis „Trebinski”; może Trzebiński); wieś „Komorowce”[?] (zapis „Komorowce”); „Advocatiam Barensem” – wójtostwo barskie[?]; k. 47, w. 1 i 9 – „famulum[?] Curvus[?]” (zapis „fam̄i Curvus” – sens niejasny; może „famuli cursores” lub „pecus curvus” – bydło[?]); w. 3 „diripere”[?] (zapis „di ac Iwlenr”); w. 4 „subditos”[?]; w. 6 „obuchem” – obuchem (polonizm); w. 11 „communiter”[?]. Zdanie w w. 26 „pacem … in persona N[obi]lis suprascripti Michalewicz violavit” – w rkp. zapewne omyłka („Kozłowski”).
Objaśnienia: „Pocillator Syradiensis” – podczaszy sieradzki; „Rotmagister Tartarorum S. R. M.” – rotmistrz chorągwi tatarskiej (Tatarzy litewscy w służbie Rzplitej); „Vexilli director” – namiestnik (dowódca zastępczy) chorągwi; „sub tempus consistentiae in Oppido Bar” – w czasie stacjonowania (konsystencji) chorągwi w Barze; „sub tempus grassantis rusticae rebellionis” – w czasie szerzącego się buntu chłopskiego (kozackiego); „obuch” – obuch (tylna część siekiery, czekana); „complanatio et compositio” – załatwienie i ugoda.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Konstanty Kozłowski, sługa urodzonego Andrzeja Mokrzeckiego[?], podczaszego sieradzkiego, rotmistrza[?] J. K. Mości, w imieniu tegoż pana swego z uroczystą i ciężką skargą przed tymże urzędem żalił się i protestował przeciw urodzonemu Michałowi Michalewiczowi, rotmistrzowi tatarskiemu J. K. Mości, oraz szlachetnemu Wojciechowi Trebińskiemu[?], ówczesnemu namiestnikowi tejże chorągwi, o to, że oni, nie bojąc się kar praw, surowo konstytucjami Królestwa ustanowionych, odważyli się, wbrew nim i z lekceważeniem tych praw, w pewnym czasie, który zostanie określony w terminie, swoich sług, lepiej sobie znanych z imion i nazwisk, do dóbr wsi Komorowce[?], należącej do wójtostwa barskiego[?] tegoż urodzonego podczaszego sieradzkiego, podczas stacjonowania w mieście Barze w roku bieżącym zbrojnie wpuścić; ci zaś wpuszczeni rabusie odważyli się […][?] tegoż urodzonego podczaszego w liczbie czterdziestu, jego poddanych w liczbie pięćdziesięciu gwałtem zabrać i do miasta Baru, do gospód swoich panów, uprowadzić; poddanych, którzy dobrymi i skromnymi słowami zabraniali, dobytymi szablami, nastawioną siekierą i obuchem, z ciężką szkodą i krzywdą pana protestującego, pobić i zbić – jak faktycznie, najechawszy te dobra po nieprzyjacielsku w czasie szerzącego się buntu chłopskiego, […][?] tak tegoż urodzonego podczaszego, jak jego poddanych w liczbie dziewięćdziesięciu ci wpuszczeni słudzy wspólnie zabrali, poddanych pobili i zbili. A nie poprzestając na tym, wspomniany urodzony Michalewicz niedawno temu, mianowicie gdy protestujący, przybywszy ostatnio do miasta Baru, poruszał wspólną sprawę swego pana i domagał się zadośćuczynienia przez polubowną ugodę, tenże urodzony Michalewicz zaprosił protestującego do swojej gospody, jakby dla jakiegoś załatwienia i zadośćuczynienia za powyższe, a w miejsce tego załatwienia i ugody najpierw obelżywymi i godzącymi w dobre imię słowami znieważył protestującego, człowieka niewinnego, niczego złego się nie spodziewającego, owszem zabezpieczonego pokojem publicznym, a zaraz potem uderzył go w twarz. Ponieważ tym zuchwałym czynem i bezprawnym postępkiem ściągnęli na siebie kary praw w tej mierze ustanowione, naruszyli pokój i bezpieczeństwo publiczne w osobie wspomnianego szlachcica, a pana protestującego narazili na szkodę co najmniej dwustu złotych polskich – przeto tenże protestujący, wniósłszy tę uroczystą protestację, raz jeszcze w imieniu swego pana zaprotestował, oświadczając, że jego pan będzie powyższego dochodził prawem.
Streszczenie
14grudnia 1665 r. Konstanty Kozłowski, sługa Andrzeja Mokrzeckiego[?], podczaszego sieradzkiego, zaprotestował przeciw Michałowi Michalewiczowi, rotmistrzowi chorągwi tatarskiej JKM, i jej namiestnikowi Wojciechowi Trebińskiemu[?]: podczas konsystencji chorągwi w Barze ich słudzy zbrojnie najechali wieś Komorowce[?] (wójtostwo barskie[?]), uprowadzili do Baru kilkudziesięciu poddanych (mowa o 40, 50 i 90) i pobili broniących się; a gdy Kozłowski przybył do Baru żądać ugody, Michalewicz zaprosił go do swojej kwatery, zelżył i uderzył w twarz. Szkody – co najmniej 200 zł.
Akt nr 98
Protestacja Krzysztofa Świderskiego, administratora miasta Płoskirów Marcina Zamoyskiego, stolnika lwowskiego, przeciw Wojciechowi Przedzińskiemu[?], posesorowi wsi Meleszowce[?] – o wyrąb ok. 2000 dębów w lesie „Dąbrowa Płoskirowska”; z relacją woźnego Jana Połuchowskiego[?] (rkp. N. 31)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data29 grudnia 1665 (feria tertia in crastino festi SS. Innocentium); oględziny: 24 grudnia 1665 (feria quinta in vigilia Nativitatis)
Karty / skanyk. 47–48 (skan 0050 prawa – dół, skan 0051 lewa, skan 0051 prawa – góra)
Językłac.
Transkrypcja
k. 47 (skan 0050, strona prawa – dół)
k. 47v (skan 0051, strona lewa)
1Ad Officium Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r
2veniens N[obi]lis Christophorus Swiderski Administrator bono-
3rum Oppidi Płoskirow Mag[nifi]ci Martini Zamoiski Dapiferi
8vidit et debite conspexit ad Duo Millia arborum pro structura
9valen[tium] per subditos villae Meleszowce Gnosi Jacobi Przedzin-
10ski[?] novissime excisorum et ad villam supradictam devectorum
11de quo hanc suam ad Acta p[rae]sen[tia] fecit rellationem et N[obi]libus
12Collegis[?] in ei palam in toto attestantibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwisko pozwanego – w nagłówku „Przedzinski”, w tekście „Przedrzinski” i imię „Albertus”, w relacji „Gnosi Jacobi Przedzinski” (rozbieżność imion w rkp.); nazwa wsi „Meleszowce”[?] (zapis wyraźny „Meleszowce/Meleszowce”); nazwisko woźnego „Połuchowski”[?] i predykat „de Wiatyn”[?]; świadkowie Radziłowski[?], Jędrzejowski[?]; k. 47v, w. 9 „subuti”[?] (zapewne „subditos”/„uti”); w. 10 „cavitas infrascriptarum”[?] (zapis „cavos infrascriptarum” – zapewne „cautas infrascriptas”); kustosz k. 47v i początek k. 48 (zapis „-notus”) – niepewne; k. 48, w. 12 „Collegis”[?] (zapis „Colegi[s]” – może „Collegis eius”).
Objaśnienia: Marcin Zamoyski (ok. 1637–1689), stolnik lwowski, starosta płoskirowski (później wojewoda lubelski, podskarbi wielki koronny); Płoskirów (dziś Chmielnicki, Ukraina) – miasto starościńskie nad Bohem; „Dąbrowa Płoskirowska” – las dębowy w gruntach Płoskirowa; „quercus pro structura valentes” – dęby nadające się na budulec; „Ministerialis Regni Generalis … ex reproductione authentici” – woźny generalny, (przyjęty) na podstawie okazania autentyku (dokumentu nominacji)[?].
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Krzysztof Świderski, administrator dóbr miasta Płoskirów wielmożnego Marcina Zamoyskiego, stolnika lwowskiego, starosty płoskirowskiego, w imieniu tegoż pana swego uroczyście i ze skargą żalił się i protestował przeciw urodzonemu Wojciechowi Przedzińskiemu[?], posesorowi dóbr wsi Meleszowce[?], jako głównemu sprawcy, z którego rozkazu, wiedzy i polecenia popełniono niżej opisane czyny, a także przeciw poddanym tej wsi jako wspólnikom i niżej opisanym pustoszycielom – o to, że oni, nie bojąc się kar praw, surowo konstytucjami Królestwa ustanowionych, ośmielili się w pewnych odstępach czasu, w terminach, które zostaną określone, w roku bieżącym, najeżdżać bardzo często z wozami grunt należący do wspomnianego miasta i tam las dębowy położony na tymże gruncie, zwany potocznie Dąbrową Płoskirowską, pustoszyć i niszczyć, dęby wielkie i grube, nadające się na budulec, co najmniej dwa tysiące drzew wyciąć i do wspomnianej wsi wywieźć i obrócić na swój użytek i korzyść – jak faktycznie las spustoszyli i zniszczyli, dęby w liczbie do dwóch tysięcy drzew wycięli i obrócili na swoją korzyść. Ponieważ tym zuchwałym czynem ściągnęli na siebie kary praw w tej mierze ustanowione i pana protestującego bardzo ciężko poszkodowali, przeto tenże protestujący, wniósłszy tę uroczystą protestację przed aktami niniejszymi, raz jeszcze w imieniu swego pana przeciw nim zaprotestował, oświadczając, że jego pan będzie w tej sprawie działał prawem, jak prawo przyniesie. A dla poświadczenia powyższego stawił osobiście przed tymże urzędem i aktami grodzkimi latyczowskimi opatrzny Jan Połuchowski[?] z Wiatynia[?], woźny generalny Królestwa, [znany] niniejszemu urzędowi na podstawie okazania autentyku[?], i mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie i dobrowolnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi Janem Radziłowskim[?] i Bazylim Jędrzejowskim[?], na żądanie i urzędowe wezwanie wielmożnego Marcina Zamoyskiego, stolnika lwowskiego, starosty płoskirowskiego, osobiście w czwartek w wigilię Bożego Narodzenia zjechał do lasu dębowego na gruncie płoskirowskim, zwanego potocznie Dąbrową Płoskirowską, i tam widział i należycie obejrzał do dwóch tysięcy drzew nadających się na budulec, wyciętych niedawno przez poddanych wsi Meleszowce[?] urodzonego Jakuba Przedzińskiego[?] i wywiezionych do tej wsi. O czym złożył tę swoją relację do akt niniejszych, przy czym szlachta, jego towarzysze, jawnie i we wszystkim to poświadczyła.
Streszczenie
29grudnia 1665 r. Krzysztof Świderski, administrator Płoskirowa, w imieniu Marcina Zamoyskiego, stolnika lwowskiego i starosty płoskirowskiego, zaprotestował przeciw Wojciechowi (w relacji: Jakubowi) Przedzińskiemu[?], posesorowi wsi Meleszowce[?], i jego poddanym, którzy w 1665 r. wielokrotnie najeżdżali z wozami grunty Płoskirowa i w lesie „Dąbrowa Płoskirowska” wycięli ok. 2000 dębów na budulec, wywożąc je do Meleszowiec[?]. Woźny Jan Połuchowski[?] z Wiatynia[?] ze świadkami Janem Radziłowskim[?] i Bazylim Jędrzejowskim[?] 24 XII 1665 r. stwierdził wyrąb ok. 2000 drzew.
Akt nr 99
Krzysztof Świderski, administrator Płoskirowa, okazuje w grodzie i oddaje do „foresty” królewskiej sześć wołów zajętych poddanym z Meleszowiec[?] Jakuba Przedzińskiego przy wyrębie Dąbrowy Płoskirowskiej (rkp. N. 32)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data29 grudnia 1665 (sesja z aktu 98)
Karty / skanyk. 48 (skan 0051, strona prawa – środek)
11ra[ti]one excisionis Sylvae quercinae in fundo ad Oppidum supra-
12scriptum pertinen[tem] existen[tis] per subditos al[ia]s Kozaków Oppidi
13eiusdem in Sylva supradicta penes excisionem arborum acceptos esse.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwa wsi (Meleszowce[?]) i nazwisko Przedzińskiego[?] – jak w akcie 98; „dęsatego”[?] (zapis „Densbego”/„Dęsbego” – określenie maści lub rogów, może „dębatego”[?]); „Kozaków” – zapis „Kozakow” (poddani miejscy pełniący służbę kozacką).
Objaśnienia: „foresta regia” – areszt (przechowanie) królewski, tu: oddanie zajętego bydła pod dozór urzędu grodzkiego do czasu rozstrzygnięcia sprawy; „siwy” – szary/biały; „gniady” – brunatnordzawy; „łysy” – z białą łysiną na czole; „białoboki” – z białymi bokami. Zajęcie (fantowanie) bydła sprawców szkody było dopuszczalnym środkiem zabezpieczenia roszczeń.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Krzysztof Świderski, administrator dóbr miasta Płoskirów wielmożnego Marcina Zamoyskiego, stolnika lwowskiego, starosty płoskirowskiego, w imieniu tegoż pana swego okazał niniejszemu urzędowi i oddał do aresztu królewskiego niżej opisane woły w liczbie sześciu: dwa maści białej, czyli siwe; trzeci maści czerwonej, czyli gniady; czwarty maści czarnej, czyli czarny łysy; piąty maści czerwonej, czyli gniady białoboki; szósty maści białej, czyli łysy „dęsaty”[?] – ze wsi Meleszowce[?] urodzonego Jakuba Przedzińskiego, twierdząc, że zostały one zabrane z powodu wyrębu lasu dębowego, położonego na gruncie należącym do wspomnianego miasta, przez poddanych, czyli Kozaków tegoż miasta, w tymże lesie przy wycinaniu drzew.
Streszczenie
29grudnia 1665 r. Krzysztof Świderski, administrator Płoskirowa Marcina Zamoyskiego, okazał w grodzie latyczowskim i oddał do aresztu królewskiego sześć wołów (opisanych według maści), zajętych przez miejskich poddanych-Kozaków ludziom z Meleszowiec[?] Jakuba Przedzińskiego przyłapanym na wycinaniu Dąbrowy Płoskirowskiej. Por. akt 98.
Akt nr 100
Oblata rejestru szkód wyrządzonych miastu Chmielnik i wsiom starostwa chmielnickiego (Badrynowce[?], Winnikowce, Łysogórce[?]) przez chorągiew lekką Rafała Strzałkowskiego, łowczego chełmskiego – zaprzysiężonego przez przedstawicieli gmin (rkp. N. 33)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data29 grudnia 1665 (sesja z aktu 98); szkody – rok 1665 (stacja we wrześniu)
Karty / skanyk. 48–49 (skan 0051 prawa – dół, skan 0052 lewa, skan 0052 prawa – góra)
Językłac. (formuła oblaty i przysięgi), pol. (rejestr)
9Szymański[?] de Oppido Chmielnik et Laboriosi Fedor[?]
10Kurmaczenko[?] de villa Winnikowce et Procop Suprunenko[?]
11de villa Badrynowce[?] eiusd[em] Mag[nifi]ci Notarii Campestris
12Regni corporale Iuramentum in eam Rotam p[rae]stiterunt[?]: Iż te wszyt-
13kie krzywdy szkody y pobranie bydeł y zmrozenie chło-
14pa na śmierć w wrześniu[?] tak a nie inaczey iako w tym
15Regestrze są specyfikowane y położone przez Chorągiew pierwsze
16y powtornego chleba od Kompaniey JeoM[ości] Pana Strzał-
17kowskiego Łowczego Chełmskiego pod danymi Pana Naszego
18a Sąsiadom Naszym są podczynione[?] y pozadawane. Obser-
19vata debita Iuris iurandi solennitate in facie Off[ici]i p[rae]sentis[?].
Objaśnienia i tłumaczenia
Część łacińska – ręka staranna; rejestr polski przepisany pośpiesznie. Niepewne: nazwisko administratora (Trzciński[?] – por. akty 80–85, gdzie Samuel Trzciński[?] jest administratorem Chmielnika); „Clericus”[?] (zapis „Clericus” – zapewne zniekształcone „Castellani”?/„Cancellarii”?; tytuł Jakuba Potockiego w tym miejscu niejasny); „contemptionem”[?] (zapis „contme-tem” – może „contemptum”, lekceważenie [zakazu] hetmana); „Deputatow”[?] (zapis „Dejsutatow”); nazwy wsi: „Badrynowce”[?] (zapis „Badrynowce/Badrypowce”), „Łysogorce”[?] (zapis „Lysogorce”); miary zboża „Mirek/Mirki”[?] i „osmaczek”[?] (zapis „osmaczeh/osmaczek”), „Korcy”[?] (zapis „Korwne”); k. 49, w. 1 „Psow łaycych[?]” – sens niejasny (może „Prosiąt”?); „Łyszkę”[?]; „Miesiąca”[?] (zapis „Miesoza” – może „Mieszczanie”); nazwiska komparentów (Szymański[?], Kurmaczenko[?], Suprunenko[?]) i miesiąc „w wrześniu”[?] (zapis „wwrzezieniu” – może „w więzieniu”[?]); „podczynione”[?] (zapis „podzynione” – poczynione); końcowe „praesentis”[?] (zapis „p[rae]sent.”).
Objaśnienia: Jakub Potocki (zm. 1673), pisarz polny koronny, starosta chmielnicki, tłumacki (w 1665); Stanisław „Rewera” Potocki, z Potoka na Podhajcach, wojewoda krakowski, hetman wielki koronny (por. akt 79); Rafał Strzałkowski, łowczy chełmski, rotmistrz chorągwi lekkiej (por. akt 94 – „Strzałkowski[?] Colonellus”); „stacja”, „chleb” – świadczenia w naturze i pieniądzu na utrzymanie wojska na leżach (konsystencjach); „pierwszy i powtórny chleb” – dwukrotne pobranie stacji; „ośmaczka” – miara zbożowa (1/8 korca[?]); „mirka” – miara zbożowa (miarka); „połeć słoniny” – połowa tuszy; „krowy cielne” – krowy w ciąży; „pobranie bydeł” – zabór bydła; „zmrożenie chłopa na śmierć” – poddany zmarł z zimna (zapewne wskutek obdarcia lub uwięzienia).
Tłumaczenie części łacińskiej: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Samuel Trzciński[?], administrator dóbr miasta Chmielnik wielmożnego Jakuba z Potoka Potockiego, pisarza polnego koronnego, starosty chmielnickiego, tłumackiego itd., w imieniu tegoż pana swego podał do wpisania rejestr szkód i krzywd niżej opisanych, wyrządzonych przez żołnierzy chorągwi lekkiej urodzonego Rafała Strzałkowskiego, łowczego chełmskiego, rotmistrza J. K. Mości, z zuchwałym lekceważeniem[?] jaśnie wielmożnego Stanisława z Potoka na Podhajcach Potockiego, wojewody krakowskiego, najwyższego wodza wojsk Królestwa – (szkód) pierwszej i drugiej stacji, potocznie wybieraniem „chleba”, poddanym wspomnianego miasta i wsi do niego należących wspomnianego wielmożnego pisarza polnego zadanych, prosząc, aby ten rejestr przyjęto i wpisano do akt niniejszego urzędu. Urząd, łaskawie przychylając się do tej prośby, polecił rejestr wpisać do akt; jego treść słowo w słowo jest następująca: [rejestr polski]. A dla poświadczenia powyższego stawili osobiście przed tymże urzędem i aktami grodzkimi latyczowskimi szlachetny Demian Szymański[?] z miasta Chmielnik oraz pracowici Fedor[?] Kurmaczenko[?] ze wsi Winnikowce i Prokop Suprunenko[?] ze wsi Badrynowce[?] tegoż wielmożnego pisarza polnego koronnego i złożyli przysięgę cielesną według roty: [rota polska]. Z zachowaniem należytej uroczystości przysięgi wobec niniejszego urzędu.
Streszczenie
29grudnia 1665 r. Samuel Trzciński[?], administrator Chmielnika Jakuba Potockiego, pisarza polnego koronnego i starosty chmielnickiego, oblatował rejestr szkód wyrządzonych w 1665 r. przez chorągiew lekką Rafała Strzałkowskiego, łowczego chełmskiego, która wbrew woli hetmana Stanisława Potockiego dwukrotnie pobrała „chleb” (stację) w starostwie chmielnickim: miasto Chmielnik – 400 zł, zboże, słonina, 23 zł za napoje, mięso i ryby; Badrynowce[?] – 300 zł, 60 ośmaczek zboża, 3 krowy cielne, baran, lisy, 9 kop zboża pana; Winnikowce – 290 zł, 64 ośmaczki zboża, jałówki, barany, wieprz, psy[?], wyłowione 2 stawy, zabrana klacz poddanego, który zmarł z zimna; Łysogórce[?] – 60 zł, żyto; z drugiej stacji – 150 zł i 6 jałówek. Prawdziwość rejestru zaprzysięgli Demian Szymański[?] z Chmielnika, Fedor[?] Kurmaczenko[?] z Winnikowiec i Prokop Suprunenko[?] z Badrynowiec[?].
Akt nr 101
Protestacja Teofili Zagrobskiej, wdowy po Piotrze Podleskim, oraz Bohdana Podleskiego (brata zabitego) i Mikołaja Właszyńskiego[?] (jego brata przybranego) przeciw Marcinowi Kłobukowskiemu i Mikołajowi Paszyńskiemu[?] – o zastrzelenie Piotra Podleskiego (rkp. N. 34)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data30 grudnia 1665 (feria quarta post festum SS. Innocentium); zabójstwo: feria tertia ante festum S. Thomae Apostoli – wtorek 15 grudnia 1665
27tarii commiserunt et voluntarie armis a Iure prohibitis perpetrarunt
28exindeq[ue] rigorem legum divinam humanamq[ue] in se attraxerunt p[o]enasq[ue]
29earundem eo no[mi]ne decretas succubuerunt. Ideo ipsi Protestantes facta hac sua
30solenni coram Actis p[rae]sen[tibus] protestatione iterum atq[ue] iterum con[tra] eosd[em] Kłobukow-
31ski[?] et Paszyński protestati sunt offeren[tes] se p[rae]missa Iure vindicatu-
32ros salvam nihilominus eiusdem protestationis sub[?] Iura me-
33liorationis in quantum de Iure compet[er]e reservando.
34[dopisek u dołu karty, tą samą ręką:] in contemptum et levipendium divinam et humanam legum.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwisko brata przybranego (zapis „Vlaszynski”; w akcie 104 „Vlaszyn”), wspólnika (Paszyński[?]; w nagłówku nie wymieniony), „infranda”[?] (zapis „infrandi” – może „nefandi”), „insinuatione”[?] (zapis „insinitam”), „socerum”[?] (zapis „socerus”, tj. teść Kłobukowskiego?), „malitiosus” (tak w rkp.), „sub Iura”[?]. Dopisek u dołu karty („in contemptum et levipendium divinam et humanam legum”) – zapewne uzupełnienie formuły pominiętej w tekście.
Według aktu 104 Piotr Podleski zginął z ręki swego teścia („soceri sui”) Marcina Kłobukowskiego – „socerum suum” w w. 5 odnosi się więc zapewne do Kłobukowskiego (teścia zabitego), a nie do Paszyńskiego.
Objaśnienia: „pixis sulphure et globo onusta” – rusznica (strzelba) nabita prochem (siarką) i kulą; „frater adoptivus” – brat przybrany (adopcja herbowa lub braterstwo z wyboru); „crimen homicidii voluntarii” – zbrodnia zabójstwa umyślnego; „melioratio protestationis” – prawo do poprawienia (uzupełnienia) protestacji; „proximae affinitatis” – bliskiego powinowactwa (sugeruje pokrewieństwo stron – por. „socerum”[?]). Zob. akt 102 – okazanie ciała Piotra Podleskiego i akt 103 – proklamacja zabójcy.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetna Teofila Zagrobska, pozostała wdowa po niegdyś urodzonym Piotrze Podleskim, niedawno zabitym, a także szlachetny Bohdan Podleski, rodzony brat tegoż niegdyś urodzonego Piotra Podleskiego, i w imieniu szlachetnego Mikołaja Właszyńskiego[?], swego brata przybranego, z uroczystą i ciężką skargą przed tymże urzędem żalili się i protestowali przeciw szlachetnemu Marcinowi Kłobukowskiemu, jako głównemu sprawcy i wykonawcy niegodziwej zbrodni, a także Mikołajowi Paszyńskiemu[?], który wiedzą, radą, namową i wspólnym między sobą spiskiem był wspólnikiem i pomocnikiem [w rkp.: „socerum suum” – teścia swego; zob. akt 104] – o to, że główny sprawca wraz ze wspólnikiem, nie bojąc się kar praw, surowo ustanowionych konstytucjami Królestwa przeciw gwałcicielom pokoju i bezpieczeństwa publicznego oraz zabójcom umyślnym, ośmielił się w pewnym czasie, mianowicie we wtorek przed św. Tomaszem Apostołem ostatnio minionym, wspomnianego niegdyś szlachetnego Piotra Podleskiego, człowieka niewinnego, niczego złego się od nikogo nie spodziewającego, owszem zabezpieczonego pokojem publicznym, który w dobrej myśli i zamiarze przyszedł do drzwi głównego sprawcy i przez okno pytał go dobrymi i dość skromnymi słowami – z powziętej jakiejś niegodziwej, świeżej urazy, z rozmysłem i dobrze przygotowany do zabicia wspomnianego męża i brata protestujących, uczyniwszy wspólny spisek i naradę ze wspomnianym Paszyńskim[?], z rusznicy nabitej prochem i kulą i dobrze przygotowanej do strzału, bez żadnego danego powodu, postrzelić i uderzeniem kuli ołowianej z rusznicy najokrutniej, bez względu na bojaźń Bożą, miłość bliźniego i bliskie powinowactwo, zabić – jak faktycznie wspomnianego niegdyś męża i brata protestujących uderzeniem kuli ołowianej z rusznicy przez wnętrze serca i kciuk lewej ręki przestrzelił i okrutnie, złośliwie pozbawił życia doczesnego. Ponieważ tym zuchwałym czynem i bezprawnym postępkiem przekroczyli i naruszyli przykazania Boże i nakazy praw, popełnili zbrodnię zabójstwa umyślnego, i to dobrowolnie, bronią zakazaną przez prawo, i ściągnęli na siebie surowość praw boskich i ludzkich oraz podpadli ustanowionym w tej mierze karom – przeto protestujący, wniósłszy tę swoją uroczystą protestację przed aktami niniejszymi, raz jeszcze przeciw tymże Kłobukowskiemu i Paszyńskiemu[?] zaprotestowali, oświadczając, że będą powyższego dochodzić prawem, zastrzegając sobie jednak prawo do poprawienia tej protestacji, o ile według prawa przysługuje. [Dopisek:] ku wzgardzie i lekceważeniu praw boskich i ludzkich.
Streszczenie
30grudnia 1665 r. Teofila Zagrobska, wdowa po Piotrze Podleskim, jego brat Bohdan Podleski oraz (w imieniu) brat przybrany Mikołaj Właszyński[?] zaprotestowali przeciw Marcinowi Kłobukowskiemu (teściowi zabitego – wg aktu 104) i jego wspólnikowi Mikołajowi Paszyńskiemu[?]: we wtorek 15 XII 1665 r., gdy Piotr Podleski przyszedł do drzwi Kłobukowskiego i spokojnie rozmawiał z nim przez okno, ten z rozmysłem, w zmowie z Paszyńskim[?], zastrzelił go z rusznicy – kula przeszła przez serce i kciuk lewej ręki. Zarzucają umyślne zabójstwo i naruszenie bezpieczeństwa publicznego. Por. akty 102–103.
Akt nr 102
Okazanie w grodzie ciała Piotra Podleskiego przez wdowę Teofilę Zagrobską – oględziny ran (rkp. N. 35)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data30 grudnia 1665 (sesja z aktu 101); zabójstwo – feria quarta ante festum S. Thomae Apostoli (16 grudnia 1665), wieczorem
Karty / skanyk. 50 (skan 0053, strona prawa – górna część)
Językłac.
Transkrypcja
k. 50 (skan 0053, strona prawa)
1Ad Off[ici]um et Acta p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r
2veniens Gnosa Theophila Zagrobska relicta olim Petri Po-
3dleski consors relicta vidua p[rae]sentavit Off[ici]o p[rae]senti corpus exa[n]-
4gue eiusdem olim G[enero]si Petri Podleski Mariti sui feria Quarta
5ante Festum Sancti Thomae Ap[osto]li hora vespertina per N[obi]lem
6Martinum Kłobukowski sine ulla l[ite]ris data occa[sio]ne crudeli
7morte interempti. In cuius corpore Off[iciu]m p[rae]sens vulnera in-
8frascripta vidit et debite conspexit v[idelice]t in pectore vulnus
9in intestina globo pixidis transfixum. Alterum vulnus in
Ręka staranna; w w. 2 słowo „relicta” powtórzone (zapis „relicta olim Petri” – dittografia, przy czym pierwsze może być skreślone w rkp.). Nieczytelny, wyblakły dopisek u góry karty (inną ręką, zapewne archiwalny). Rozbieżność: tu zabójstwo „feria quarta” (środa 16 XII 1665), w akcie 101 „feria tertia” (wtorek 15 XII 1665).
Objaśnienia: „praesentatio corporis” – okazanie zwłok w urzędzie, niezbędne dla wytoczenia sprawy o głowę (por. akty 82–85 – sprawa Załuskiego); „corpus exangue” – ciało bez życia (dosł. bezkrwiste); „vulnus … globo pixidis transfixum” – rana przestrzałowa od kuli z rusznicy.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzona Teofila Zagrobska, pozostała wdowa po niegdyś Piotrze Podleskim, okazała niniejszemu urzędowi martwe ciało tegoż niegdyś urodzonego Piotra Podleskiego, swego męża, zabitego okrutną śmiercią w środę przed św. Tomaszem Apostołem o godzinie wieczornej przez szlachetnego Marcina Kłobukowskiego bez żadnego danego powodu. Na tym ciele urząd niniejszy widział i należycie obejrzał rany niżej opisane, mianowicie: na piersi ranę przestrzeloną kulą z rusznicy aż do wnętrzności; drugą ranę na kciuku lewej ręki, także przestrzeloną i zadaną kulą z rusznicy.
Streszczenie
30grudnia 1665 r. Teofila Zagrobska okazała w grodzie latyczowskim ciało swego męża Piotra Podleskiego, zastrzelonego wieczorem przed św. Tomaszem (wg tego aktu w środę 16 XII 1665) przez Marcina Kłobukowskiego; urząd stwierdził ranę postrzałową w piersi (do wnętrzności) i przestrzelony kciuk lewej ręki. Por. akty 101, 103.
Akt nr 103
Proklamacja zabójcy przy pogrzebie Piotra Podleskiego: relacja woźnego Teodora Brasickiego o publicznym obwołaniu Marcina Kłobukowskiego jako zabójcy, na rynku i na cmentarzu kościoła dominikanów latyczowskich (rkp. N. 36)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data31 grudnia 1665 (feria quinta post festum SS. Innocentium proxima)
Karty / skanyk. 50 (skan 0053 prawa – dół); zakończenie („conformis attestatio”) na k. 50v u góry (skan 0054 lewa)
12micidam alta sonorosa et p[er]spicua voce in p[rae]sentia multorum
13v[ari]i status sexus et condicionis hominum proclamavit publicavit et
14o[mn]ium ad notitiam deduxit, de quo p[rae]sens eius est rel[ati]o et N[obi]lium in toto
k. 50v (skan 0054, strona lewa – górny margines)
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwiska świadków (Zarski[?], Raczyński[?] – zapis „Raczynski”/„Rasczynski”). Słowo „sup[ra]” dopisane nad „sepulturam” (w. 8). Formuła końcowa („conformis attestatio”) dopisana na górnym marginesie następnej karty. Formularz identyczny z proklamacją w sprawie Załuskiego (akt 85).
Objaśnienia: „proclamatio cadaveris” – obwołanie zabójcy przy zwłokach w dniu pogrzebu (por. akt 85); pogrzeb odbył się przy kościele dominikanów (Zakonu Kaznodziejskiego) w Latyczowie, konwent św. Dominika; „per perspicua voce” – wyraźnym głosem.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście opatrzny Teodor Brasicki, woźny generalny Królestwa i woźny niniejszego urzędu, wraz ze szlachetnymi Wawrzyńcem Zarskim[?] i Wojciechem Raczyńskim[?], przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, zdrów na umyśle i ciele, dobrowolnie zeznał, że na żądanie i urzędowe wezwanie urodzonej Teofili Zagrobskiej, pozostałej wdowy po niegdyś urodzonym Piotrze Podleskim, w dniu dzisiejszym, w akcie pogrzebu wspomnianego niegdyś urodzonego Podleskiego, tak na rynku publicznym, jak na cmentarzu kościoła Zakonu Kaznodziejskiego konwentu św. Dominika w Latyczowie, szlachetnego Marcina Kłobukowskiego jako winnego – zabójcę tegoż niegdyś urodzonego Podleskiego – głosem wysokim, donośnym i wyraźnym, w obecności wielu ludzi różnego stanu, płci i kondycji obwołał, ogłosił i do wiadomości wszystkich podał. O czym jest niniejsza jego relacja i we wszystkim zgodne poświadczenie szlachty.
Streszczenie
31grudnia 1665 r. woźny Teodor Brasicki ze świadkami Wawrzyńcem Zarskim[?] i Wojciechem Raczyńskim[?] zeznał, że na żądanie wdowy Teofili Zagrobskiej tego dnia, podczas pogrzebu Piotra Podleskiego, na rynku i na cmentarzu kościoła dominikanów w Latyczowie publicznie obwołał Marcina Kłobukowskiego jako jego zabójcę. Por. akty 101–102.
Akt nr 104
Areszt (zajęcie) Heleny Kłobukowskiej oraz ruchomości i bydła Marcina Kłobukowskiego, zabójcy Piotra Podleskiego, u Mikołaja Paszyńskiego we wsi Semenyki[?] – relacja woźnego Klemensa Grabarskiego z Międzyboża (rkp. 1666 N. 1)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data5 stycznia 1666 (feria tertia pridie festi SS. Trium Regum)
11p[er]sonal[ite]r condescendebat ad villam Semenyki[?] ibidemq[ue] p[rae]sens Gno-
12sam Helenam Kłobukowska et res mobiles atq[ue] pecora N[obi]lis
13Martini Kłobukowski tanq[uam] in protonati[?] suprascripti ol[im] Gnosi
14Podleski homicidae apud N[obi]lem Nicolaum Paszyński
15p[rae]sens arestavit de quo hanc suam ad Acta Off[ici]i p[rae]sen[tis]
16fecit relationem N[obi]libus p[rae]dictis id ei palam in toto attestantibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: świadka „Słowiotka”[?] (zapis „Słowiotka/Słowotka”), brata przybranego – zapis „Vlaszyn” (w akcie 101 „Vlaszynski” – odczytane tam „Łaszyński[?]”; właściwie Właszyn/Właszyński[?]), wieś „Semenyki”[?] (zapis „Semenyki/Semenzyki”); „in protonati”[?] (zapis „inprotonati” – może „imprimis/in persona”?); w w. 9 „fr[atr]is germani” zapisane dwukrotnie (dittografia). „autenticus Iuratus” – woźny przysięgły (zaprzysiężony).
Ustalenie ważne dla aktów 101–103: Piotr Podleski zginął z ręki swego teścia („soceri sui”) Marcina Kłobukowskiego; w akcie 101 wyraz „socerum suum” odnosi się zatem zapewne do Kłobukowskiego, nie do Paszyńskiego. Helena Kłobukowska – zapewne żona Marcina.
Objaśnienia: dziesiątek nowego roku 1666 – nowa numeracja aktów od N. 1 (w opracowaniu numeracja ciągła); „arestum” – areszt (zajęcie) osoby i ruchomości dla zabezpieczenia roszczeń; tu zajęto u Mikołaja Paszyńskiego (wspólnika z aktu 101) żonę[?] zabójcy oraz jego ruchomości i bydło; Międzybóż – miasto na Podolu, siedziba woźnego.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście opatrzny Klemens Grabarski z Międzyboża, woźny generalny Królestwa, przysięgły, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji dobrowolnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi Grzegorzem Słowiotką[?] i Romanem Sachnowskim, przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na żądanie i urzędowe wezwanie urodzonych: Teofili Zagrobskiej, [wdowy po] szlachetnym niegdyś Piotrze Podleskim, zabitym przez szlachetnego Marcina Kłobukowskiego, swego teścia, a także szlachetnego Bohdana Podleskiego, rodzonego brata tegoż niegdyś szlachetnego Podleskiego, oraz szlachetnego Mikołaja Właszyna[?], brata przybranego, osobiście zjechał do wsi Semenyki[?] i tam obecnie urodzoną Helenę Kłobukowską oraz ruchomości i bydło szlachetnego Marcina Kłobukowskiego, jako zabójcy wspomnianego niegdyś urodzonego Podleskiego, u szlachetnego Mikołaja Paszyńskiego obecnie zaaresztował. O czym złożył tę swoją relację do akt niniejszego urzędu, przy czym wspomniana szlachta jawnie i we wszystkim to poświadczyła.
Streszczenie
Pierwszy wpis roku 1666 (5 I 1666): woźny przysięgły Klemens Grabarski z Międzyboża ze świadkami Grzegorzem Słowiotką[?] i Romanem Sachnowskim zeznał, że na żądanie Teofili Zagrobskiej, wdowy po Piotrze Podleskim (zabitym przez swego teścia Marcina Kłobukowskiego), Bohdana Podleskiego i Mikołaja Właszyna[?] zjechał do wsi Semenyki[?] i zaaresztował u Mikołaja Paszyńskiego Helenę Kłobukowską oraz ruchomości i bydło zabójcy. Por. akty 101–103, 105.
Akt nr 105
Reprotestacja Mikołaja Paszyńskiego przeciw Teofili Zagrobskiej i Bohdanowi Podleskiemu – o niesłuszne obwinienie go o współudział w zabójstwie Piotra Podleskiego (rkp. 1666 N. 2)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
8person[ae] ipsius[?] olim Gnosi Podlesci scien[tes] de certa notitia atq[ue] veris-
9simis[?] firmissima et certa documenta quod N[obi]lis Martinus Kłobu-
10kowski suprascriptum olim Petrum Podleski maritum et fratrem eorund[em]
11circa invasionem domus suae machinationemq[ue] in vitam eius
12cum sagittono[?] ad hospitium iaculavit in defensione occiderit
13vitae[?] suprascriptum Protestantem ausi sunt fratricidii[?] homicidii com-
14plicem consilio atq[ue] mutua ac si cointelligentia conductorem p[ro]-
15nere eiusq[ue] hisce nefario sceleris progressu non ex quodam suffi-
16cienti documento verum ex sola malitia et iniquo rancore suspi-
17cione sola laborantes quod Protestans in simul est[?] suprascripto Mar-
18tino Kłobukowski manserit semper inviolatam delacerare fa-
19mam cuius sceleris quoniam non tantum ipso facto particeps
20non extitit verum etiam nec ullas l[ite]ris et conscius occasiones cum eod[em]
21ol[im] N[obi]li Petro Podleski habuit verum nec domi suae tunc tempo-
22ris fuit et nec sola cogitatione (teste Divino Numine) ad id se
23non adhibuit. Quapropter volendo suum honorem et innocentiam
24elucidare et expurgare de hac ignominia sui diffamatione
25atq[ue] iniusta honoris Actis publicis detrectatione iterum atq[ue] iterum
26con[tra] eosdem Podleskie protestatus est offerendo se ra[ti]one tam
27iniquissimae honoris sui laesione et criminali in personam
28sui coram Actis publicis iniuste facta protestatione in foro fori[?]
29cum suprascriptis Podleskie Iure acturum et suam innocentiam
30in quovis Iudicio et Officio Regni expurgaturum.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna, lecz tekst miejscami zepsuty (przepisany z brudnopisu); niepewne: k. 51, w. 5 „sine lu[mi]ne[?]” (zapis „sine lumo” – może „sine lumine iuris”), w. 5–6 „probore[?]” (zapis „pro… Prore”), w. 6 „statuti[?]” (zapis „statuis”), w. 7 „impatratores”[?] (zapis „impatratores” – może „ut patratores”), w. 8 „ipsius[?]”, „verissimis”[?] (zapis „verè”), w. 12 „sagittono[?]” (zapis „sagittono” – może „sclopeto”/„cum sagitta”[?] – broń), w. 13 „vitae[?]” i „fratricidii[?]” (zapis „frādii”), w. 17 „est[?]” (wyraz poprawiony/zamazany w rkp.), w. 31 „in foro fori”[?] (zapis „in foro fori” – może „in quovis foro”). Zdanie w w. 9–12 sugeruje, że Paszyński przedstawia zabójstwo jako obronę Kłobukowskiego przed najściem Podleskiego na jego dom („circa invasionem domus suae machinationemque in vitam eius … in defensione occiderit”).
Objaśnienia: „reprotestatio” – protestacja odporna (kontrprotestacja) strony obwinionej w cudzej protestacji; „honores decerpere”, „famam deturpare” – szarpać cześć, szkalować dobre imię; „teste Divino Numine” – Bóg mi świadkiem; „expurgare innocentiam” – oczyścić się z zarzutu (dowieść niewinności). Por. akty 101 (protestacja Zagrobskiej i Podleskich), 104 (areszt u Paszyńskiego).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Mikołaj Paszyński, gdy tylko doszła go wiadomość o pewnej protestacji, wniesionej niedawno – ze szkodą dla jego czci i dobrego imienia i ku jego oczernieniu – przez szlachetną Teofilę Zagrobską, pozostałą wdowę po niegdyś urodzonym Piotrze Podleskim, niedawno zabitym, i szlachetnego Bohdana Podleskiego, rodzonego brata tegoż niegdyś urodzonego Podleskiego, oraz innych w protestacji wymienionych, przeciw jego osobie, niewinnie, w sprawie kryminalnej – z uroczystą i ciężką skargą żalił się i protestował przeciw nim o to, że oni, nie bojąc się kar praw, którymi surowo zastrzeżono i postanowiono, aby nikt nie ważył się szarpać czci niewinnych szlachciców i szkalować ich dobrego imienia w aktach publicznych, i nie śmiał obwiniać ich o żadne sprawy kryminalne bez jasnego[?] i dostatecznego dowodu – co tymże prawem jest zakazane – a mimo to, wiedząc z pewnej wiadomości i mając najpewniejsze i niewątpliwe dowody, że to szlachetny Marcin Kłobukowski wspomnianego niegdyś Piotra Podleskiego, męża i brata ich, podczas najścia na jego dom i godzenia na jego życie, strzeliwszy[?] ku gospodzie, w obronie zabił – ośmielili się protestującego przedstawiać jako wspólnika tego zabójstwa i jakby z porozumienia jego sprawcę, i tym niegodziwym postępkiem, nie z jakiegoś dostatecznego dowodu, lecz z samej złośliwości i niegodziwej urazy, kierując się jedynie podejrzeniem, że protestujący mieszkał razem z wspomnianym Marcinem Kłobukowskim, szarpać jego zawsze nieskalane dobre imię – podczas gdy w tej zbrodni nie tylko nie uczestniczył samym czynem, ale nawet nie miał żadnych sporów ani zatargów z niegdyś szlachetnym Piotrem Podleskim, nie był też wtedy w domu i nawet myślą (Bóg świadkiem) do tego się nie przyłożył. Dlatego, chcąc wyjaśnić i oczyścić swoją cześć i niewinność z tej hańby, zniesławienia i niesprawiedliwego oczernienia w aktach publicznych, raz jeszcze przeciw tymże Podleskim zaprotestował, oświadczając, że z powodu tak niegodziwego naruszenia jego czci i kryminalnej protestacji niesłusznie wniesionej przeciw jego osobie do akt publicznych będzie działał prawem z wspomnianymi Podleskimi przed właściwym sądem i swoją niewinność w każdym sądzie i urzędzie Królestwa udowodni.
Streszczenie
5stycznia 1666 r. Mikołaj Paszyński wniósł reprotestację przeciw Teofili Zagrobskiej, Bohdanowi Podleskiemu i innym, którzy w protestacji (akt 101) obwinili go o współudział w zabójstwie Piotra Podleskiego. Twierdzi, że zabójcą był sam Marcin Kłobukowski, który – według niego – zastrzelił Podleskiego w obronie podczas najścia na swój dom; on sam nie miał z Podleskim zatargów, nie było go wtedy w domu, a podejrzenie wynikło tylko z tego, że mieszkał razem z Kłobukowskim. Zapowiada proces o zniesławienie i oczyszczenie się z zarzutu.
Akt nr 106
Mikołaj Paszyński w imieniu Heleny Kłobukowskiej okazuje rzeczy (łuk, strzały, węgier) pozostawione przez Piotra Podleskiego podczas najścia na dom Kłobukowskich; z wizją woźnego Teodora Brasickiego (rkp. 1666 N. 3)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data5 stycznia 1666 (sesja z aktu 104); zajście – feria tertia ante festum S. Thomae Apostoli (15 grudnia 1665)
21supra fores per fenestram infixam atq[ue] caream[?] domeum[?] cum sagit-
22tis occisum[?]. Quas violentias et iniurias atq[ue] excussionem fene-
23strae idem N[obi]lis Kłobukowski asseruit per N[obi]lem olim
24Petrum Podleski feria Tertia ante Festum Sancti Thomae
25Ap[osto]li circa violentam invasionem domus suae et machinationis
26in vita suprascripti Mariti sui sine ulla l[ite]ris data occa[sio]ne in-
27flicta et illata esse. Res coram Mi[nisteria]li in instanti no[mi]ne suo et
28suprascripti Mariti sui protestatum est. De quo hanc suam ad
29Acta Off[ici]i p[rae]sentis idem Min[isteria]lis cum N[obi]libus p[rae]dictis id ei
30palam attestantibus fecit relationem.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: „Deypcha”[?] (zapis „Deypcha” – może „baculum/obuszek”; w polskim objaśnieniu „Węgiere”), nazwisko świadka Szaszkiewicz[?] (zapis „Szaszkiewicz/Szaszkiewicz”), wieś „Semenyki”[?] (zapis „Semeiynki/Semenyki” – por. akt 104), w. 21 „caream domeum cum sagittis occisum”[?] – sens niejasny (może „capream” – kozę? lub „canem domesticum” – psa domowego zabitego strzałami[?]); w. 13 „eodem” powtórzone; w. 23 „idem N[obi]lis Kłobukowski asseruit” – w rkp. zapewne powinno być „Kłobukowska” (twierdziła żona); w. 27 „Res coram Ministeriali” – zapewne „Et coram” (protestowała). Brak spójnika między nazwiskami świadków (w. 15–16).
Objaśnienia: „łuk białogrodzki” – łuk tatarski (z Białogrodu nad Dniestrem, Akermanu), biały – zapewne obłożony korą/kością; „węgiera” – laska, kij z gałką (obuszek) noszony przez szlachtę, tzw. węgierka; „foresta regia” – areszt (przechowanie) urzędowe dowodów; „circa violentam invasionem domus … et machinationem in vitam” – podczas gwałtownego najścia na dom i godzenia na życie. Akt przedstawia wersję Kłobukowskich: Podleski miał najść ich dom, wybić węgierą okno i strzelać z łuku do wnętrza; por. akty 101–105.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Mikołaj Paszyński w imieniu szlachetnej Heleny Kłobukowskiej, żony szlachetnego Marcina Kłobukowskiego, okazał niniejszemu urzędowi i oddał do aresztu królewskiego łuk biały, czyli łuk białogrodzki, i cztery strzały oraz „deypchę”[?], czyli węgierę niegdyś szlachetnego Piotra Podleskiego; rzeczy te okazał jako pozostawione przez niegdyś szlachetnego Piotra Podleskiego we wtorek przed św. Tomaszem Apostołem podczas gwałtownego najścia na dom wspomnianego szlachetnego Kłobukowskiego, a strzały – jako wypuszczone z łuku przez okno i wbite w ściany, gdy godził na jego życie. A dla poświadczenia powyższego stawił przed tymże urzędem i aktami grodzkimi latyczowskimi opatrzny Teodor Brasicki, woźny generalny Królestwa i woźny niniejszego urzędu, i mocą swej prawdziwej i wiernej relacji dobrowolnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi, mianowicie Krzysztofem Szaszkiewiczem[?] [i] Mikołajem Romanowskim, na żądanie i urzędowe wezwanie wspomnianej urodzonej Heleny Kłobukowskiej zjechali do dóbr wsi Semenyki[?] i na grunt tejże urodzonej Kłobukowskiej, i będąc tam, widział i należycie obejrzał: najpierw okno wybite kijem, czyli węgierą; dalej strzałę wbitą nad drzwiami przez okno oraz […][?] zabitego strzałami. Te gwałty i krzywdy oraz wybicie okna – jak twierdził(a) – zadał i wyrządził niegdyś szlachetny Piotr Podleski we wtorek przed św. Tomaszem Apostołem podczas gwałtownego najścia na jej dom i godzenia na życie wspomnianego jej męża, bez żadnego danego powodu. I zaraz wobec woźnego w imieniu własnym i swego męża zaprotestowano. O czym tenże woźny złożył tę swoją relację do akt niniejszego urzędu, przy czym wspomniana szlachta jawnie to poświadczyła.
Streszczenie
5stycznia 1666 r. Mikołaj Paszyński w imieniu Heleny, żony Marcina Kłobukowskiego, oddał do aresztu grodzkiego łuk białogrodzki, cztery strzały i węgierę, które miał pozostawić Piotr Podleski podczas najścia na dom Kłobukowskich (15 XII 1665). Woźny Teodor Brasicki ze świadkami Krzysztofem Szaszkiewiczem[?] i Mikołajem Romanowskim obejrzał w Semenykach[?] okno wybite węgierą, strzałę wbitą nad drzwiami i […][?] zabite strzałami; Kłobukowska twierdziła, że Podleski bez powodu najechał dom i godził na życie jej męża. Wersja strony Kłobukowskich – por. akty 101–105.
Akt nr 107
Manifestacja Łukasza Kulczowskiego[?], administratora Nowego Konstantynowa Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego, przeciw Samuelowi Trzcińskiemu, administratorowi Chmielnika Jakuba Potockiego – o wytoczenie podczas nieobecności kasztelana (na wojnie moskiewskiej 1664) sprawy o niewydanie poddanych z Międzyboża przez nienależycie umocowanego plenipotenta (rkp. 1666 N. 4)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data5 stycznia 1666 (sesja z aktu 104); sprawa z 1664 r.
2niens N[obi]lis Lucas Kulczowski[?] Mag[nifi]ci Alexandri Cetner Ca-
3stellani Halicien[sis] bonorum Oppidi Nowy Constantynow Admi-
4nistrator no[mi]ne eiusdem D[omi]ni sui solenni et gravi cum querela
5coram eodem off[ici]o questus et manifestatus est in et con[tra] Gnosum
6Samuelem Trzciński pro tunc bonorum suprascriptorum eiusde[m]
7Mag[nifi]ci Castellani Administratorem ad p[rae]sens vero bonorum Oppi-
8di Chmielnik Mag[nifi]ci Jacobi a Potok Potocki Notarii Campestris
9Exercituum Regni. Ideo quia ipse non veritus p[o]enas legum severe
10Legibus Regni con[tra] servos mandata D[omi]nor[um] suorum transcenden-
11tes sancitas ausus est ultramente[?] et suum[?] suprascripti D[omi]ni sui
12pro tunc cum Ser[enissi]mo et Invictissimo Principe D[omi]no Joanne Ca-
13simiro Rege N[ost]ro Clementissimo cum exercitu Regni contra hostem
14Patriae Moschum proeliantis post fluvium Dniepr Dum extra
15Limites Regni consisteret cum hostibus Regni proeliaret et dimicaret
16in absentia illius causam coram Iudicio Castren[si] Capit[ane]ali Latycovien[si]
17in Anno D[omi]ni Millesimo Sexcentesimo Sexagesimo Quarto eidem Mag[nifi]co
18Castellano Halicien[si] per Ill[ustr]em et Mag[nifi]cam Palatinam Braclavi-
19en[sem] bonorum Oppidi Miedzyboz et Villarum eo pertinen[tium] D[omi]nam Ad[vita]l[i]-
20tiam[?] nec Mag[nifi]cum Nicolaum Sieniawski bonorum eorund[em] haeredem
21ra[ti]one ac si non extraditionis subditorum certorum de Oppido p[rae]fato
22actorum originaliter specificatorum institutae et intentatae sine l[egi]tima causa
23et scitu ut supradictum est Magnifici Castell[an]i sive sufficien[ti]
24Plenipotentia in grave et p[rae]iudicium eius no[mi]ne suprascripti Magnifici
25defendere et eund[em] Magnificum Castellanum Halicien[sem] exinde summo-
26pere damnificare prout p[rae]missa o[mn]ia in fraude et dolo grave damnum
27Protestantis commisit et perperam est iniusta causa suprascripta
28sine l[egi]tima causa et scitu suo sinistro[?] et suis tam summopere exin-
29de damnificavit idem N[obi]lis Kulczowski[?] no[mi]ne suprascripti Domini
30sui con[tra] eundem Gnosum Trzciński iterum atq[ue] iterum mani-
31festatus est. Offerendo se cum Mag[nifi]co D[omi]no suo p[rae]missa cum eod[em]
32Gnoso Trzciński Iure mediante vindicaturum.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna, lecz składnia zepsuta (kopista pominął kilka wyrazów); niepewne: nazwisko komparenta – w nagłówku „Kulczowski”[?] (zapis „Kulcowski”), w tekście „Kułyonski”/„Kulyonski” (może Kulczyński[?]); w. 11 „ultramente[?] et suum[?]” (zapis „ultramente e suum” – zapewne „ultronee et sine scitu”); w. 19–20 „Dominam Advitalitiam”[?] (zapis „Dnam Adv.”); w. 20 „nec” – zapewne „nec non”; w. 23 „sive” – zapewne „sine”; w. 28 „sinistro”[?]. Nazwisko Trzcińskiego zapisane tu wyraźnie („Trzcinski”, w nagłówku „Trzinski”) – potwierdza odczyt z aktów 80–85 i 100.
Objaśnienia: Aleksander Cetner, kasztelan halicki (por. akty 80–85, 90); Samuel Trzciński – wcześniej administrator Nowego Konstantynowa (z ramienia Cetnera), obecnie administrator Chmielnika Jakuba Potockiego, pisarza polnego koronnego (por. akt 100); „expeditio Moschovitica” – wyprawa Jana Kazimierza za Dniepr (zadnieprzańska) 1663/1664 przeciw Moskwie; „Palatina Braclaviensis” – wojewodzina bracławska (Elżbieta z Potockich[?] Potocka, wdowa po Piotrze Potockim? – por. akt 75: E. W. Potocka, wojewodzina bracławska), dożywotniczka Międzyboża; Mikołaj Hieronim Sieniawski – dziedzic Międzyboża; sprawa dotyczyła niewydania zbiegłych poddanych z Międzyboża do Nowego Konstantynowa.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Łukasz Kulczowski[?], administrator dóbr miasta Nowy Konstantynów wielmożnego Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego, w imieniu tegoż pana swego z uroczystą i ciężką skargą przed tymże urzędem żalił się i manifestował przeciw urodzonemu Samuelowi Trzcińskiemu, ówczesnemu administratorowi wspomnianych dóbr tegoż wielmożnego kasztelana, obecnie zaś administratorowi dóbr miasta Chmielnik wielmożnego Jakuba z Potoka Potockiego, pisarza polnego wojsk Królestwa – o to, że on, nie bojąc się kar praw, surowo ustanowionych prawami Królestwa przeciw sługom przekraczającym polecenia swoich panów, ośmielił się samowolnie[?] i bez wiedzy[?] wspomnianego pana swego – który wtedy wraz z Najjaśniejszym i Niezwyciężonym Księciem Panem Janem Kazimierzem, Królem Naszym Najłaskawszym, z wojskiem Królestwa walczył przeciw wrogowi Ojczyzny Moskwie za rzeką Dnieprem, gdy przebywał poza granicami Królestwa, walczył i potykał się z wrogami Królestwa – podczas jego nieobecności sprawę, wytoczoną w roku 1664 przed sądem grodzkim starościńskim latyczowskim temuż wielmożnemu kasztelanowi halickiemu przez jaśnie wielmożną wojewodzinę bracławską, dożywotnią panią dóbr miasta Międzybóż i wsi do niego należących, oraz wielmożnego Mikołaja Sieniawskiego, dziedzica tych dóbr, o rzekome niewydanie pewnych poddanych z tegoż miasta, wymienionych w pierwotnym pozwie – bez prawnej przyczyny i wiedzy, jak powiedziano, wielmożnego kasztelana i bez dostatecznej plenipotencji, z ciężką szkodą i krzywdą tegoż wielmożnego, w jego imieniu prowadzić [i bronić], i tegoż wielmożnego kasztelana halickiego najwyższym stopniem przez to narazić na szkodę; jak to wszystko podstępnie i zdradliwie, z ciężką szkodą protestującego, popełnił i niesłusznie wspomnianą sprawę bez prawnej przyczyny i jego wiedzy […] i swoich tak bardzo przez to poszkodował. Tenże szlachetny Kulczowski[?] w imieniu swego pana przeciw tymże urodzonemu Trzcińskiemu raz jeszcze manifestował, oświadczając, że wraz z wielmożnym panem swoim będzie powyższego dochodził z tymże urodzonym Trzcińskim drogą prawa.
Streszczenie
5stycznia 1666 r. Łukasz Kulczowski[?], administrator Nowego Konstantynowa, w imieniu Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego, zamanifestował przeciw Samuelowi Trzcińskiemu (dawniej administratorowi Nowego Konstantynowa, obecnie Chmielnika Jakuba Potockiego): gdy Cetner w 1664 r. walczył u boku Jana Kazimierza za Dnieprem przeciw Moskwie, Trzciński bez jego wiedzy i bez należytej plenipotencji prowadził w jego imieniu przed grodem latyczowskim sprawę, wytoczoną przez wojewodzinę bracławską (dożywotniczkę Międzyboża) i Mikołaja Sieniawskiego, o niewydanie poddanych z Międzyboża – ze szkodą kasztelana. Zapowiada dochodzenie prawem.
Akt nr 108
Wzmianka (videnda) o niewpisanej manifestacji Franciszka Świteckiego przeciw urzędowi grodzkiemu latyczowskiemu – podstarościemu Stanisławowi Ostrowickiemu i notariuszowi Stanisławowi Kozłowskiemu[?] (rkp. 1666 N. 5)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data8 stycznia 1666 (feria sexta post festum SS. Trium Regum proxima)
4ski[?] Notarium Castren[sem] eiusd[em] ra[ti]one per ipsos non satisfactionis Off[ici]i
5sui prout latior copia porrigen[da] erat de qua non porrecta ex parte Gnosi
6[Kozłowski[?]] Notarii loci p[rae]sentis protestatum est.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwisko notariusza – zapis „Kozłowi”/„Kozłow-ski” (może „Rozłowski”[?]), w ostatnim wierszu skrót nazwiska pisarza („G. Notarii loci praesentis”) częściowo nieczytelny; nad „porrecta” dopisane „de” (zapewne poprawka „de qua non porrecta”). Nazwisko podstarościego zapisane tu wyraźnie „Ostrowicki” – potwierdza odczyt z aktów 71 i 93.
Objaśnienia: wpis typu „videnda” (por. akt 94): manifestacji nie wpisano, bo nie złożono jej odpisu („copia”); w takiej sytuacji pisarz grodzki notował zastrzeżenie; „ratione non satisfactionis officii sui” – z powodu niewypełnienia przez nich obowiązków urzędu (zapewne w związku ze sprawą z aktu 93 – Świtecki i Wierzchowscy przeciw podstarościemu i wicegerentowi); „Vicecapitaneus” – podstarości; „Notarius Castrensis” – pisarz grodzki.
Tłumaczenie: W tym miejscu należało wpisać manifestację urodzonego Franciszka Świteckiego przeciw urzędowi grodzkiemu starościńskiemu latyczowskiemu, mianowicie urodzonemu Stanisławowi Ostrowickiemu, podstarościemu, i urodzonemu Stanisławowi Kozłowskiemu[?], pisarzowi grodzkiemu tegoż urzędu, z powodu niewypełnienia przez nich powinności urzędu, jak obszerniej miał to przedstawić złożony odpis; ponieważ go nie złożono, zaprotestowano ze strony urodzonego pisarza miejscowego.
Streszczenie
8stycznia 1666 r. odnotowano w księdze, że Franciszek Świtecki miał wnieść manifestację przeciw podstarościemu latyczowskiemu Stanisławowi Ostrowickiemu i pisarzowi grodzkiemu Stanisławowi Kozłowskiemu[?] o niewypełnienie obowiązków urzędu; ponieważ nie złożył odpisu manifestacji, pisarz grodzki wniósł zastrzeżenie. Por. akt 93.
Akt nr 109
Stefan Wieliczkowski, administrator wsi Meleszowce[?] Jakuba Przedzińskiego, odbiera z aresztu królewskiego sześć wołów zajętych przez ludzi Płoskirowa (por. akt 99) i ręczy (fideiubet) za ich stawienie pod wadium 100 grzywien (rkp. 1666 N. 6)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data9 stycznia 1666 (Sabbatho post festum SS. Trium Regum)
Karty / skanyk. 52v (skan 0056 lewa – dolna część) – k. 53 (skan 0056 prawa – góra)
2N[obi]lis Stephanus Wieliczkowski Administrator bonorum Villae
3Meleszowce[?] Gnosi Jacobi Przedzinski no[mi]ne eiusd[em] D[omi]ni sui petiit
4ab Off[ici]o p[rae]sent[i] Boves sex per N[obi]lem Christophorum Swiderski
5Administratorem bonorum Oppidi Płoskirow Mag[nifi]ci Martini Za-
6moyski Dapiferi Leopolien[sis] Płoskiroviensis Capitanei ad forestam
7Regiam traditos ra[ti]one excisionis Sylvae quercinae in fundo ad
8suprascriptum Oppidum pertinen[tem] exinde acceptos ad sponsionem et fi-
9deiussionem suam ex foresta Regia extradi. Cuius affectioni Off[iciu]m
10p[rae]sens adhaeren[s] eosdem boves ex foresta Regia extradi iussit et
11demandavit ra[ti]one quorum extraditionis idem N[obi]lis Wieliczkowski
12de bonis suis suis cum Successoribus eius Off[ici]o inscripsit et obli-
13gavit se Off[iciu]m suprascriptum ab o[mn]i impedimento Iuridico ra[ti]one
k. 53 (skan 0056, strona prawa – góra)
1eorund[em] boum exonerandum[?] in quovis Iudicio et Off[ici]o Regni toties
2quoties opus fuerit evicturum et eliberaturum Idq[ue] sub vadio Cen-
3tum Marcarum Polonicalium citra[?] [...][?].
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwa wsi Meleszowce[?] (jak w aktach 98–99; tu zapis „Meleszowce”), nazwisko administratora (zapis „Wieliczkowski”, w końcowym wierszu „Wieliczkowski” – czytelne); „E[x] fide iubet” w nagłówku (zapis „Effideiubet” – zapewne „fideiubet”, ręczy); k. 52v, w. 12 „suis” powtórzone; k. 53, w. 1 „exonerandum”[?] (zapis „exoriun.” – może „exonerare”/„eximere”), w. 2 „evicturum et eliberaturum” (zapis „evictur. et eliberatur.”), w. 3 koniec – nieczytelny skrót (może „citra evasionem”[?] lub „cuius medietas…”).
Objaśnienia: „sponsio et fideiussio” – poręczenie, rękojmia; „foresta regia” – areszt urzędowy (por. akt 99, gdzie Świderski oddał woły do aresztu); „evincere et eliberare” – bronić (przed roszczeniami) i uwalniać od odpowiedzialności (ewikcja); „vadium” – wadium, zakład (kara umowna) – tu 100 grzywien polskich na wypadek niewywiązania się.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Stefan Wieliczkowski, administrator dóbr wsi Meleszowce[?] urodzonego Jakuba Przedzińskiego, w imieniu tegoż pana swego prosił niniejszy urząd, aby sześć wołów, oddanych do aresztu królewskiego przez szlachetnego Krzysztofa Świderskiego, administratora dóbr miasta Płoskirów wielmożnego Marcina Zamoyskiego, stolnika lwowskiego, starosty płoskirowskiego, a zabranych z powodu wyrębu lasu dębowego na gruncie należącym do wspomnianego miasta, wydano mu z aresztu królewskiego na jego poręczenie i rękojmię. Urząd niniejszy, przychylając się do tej prośby, kazał i polecił wydać te woły z aresztu królewskiego; z powodu tego wydania tenże szlachetny Wieliczkowski zapisał się na swych dobrach wraz ze swymi następcami wobec urzędu i zobowiązał się urząd ten od wszelkiej przeszkody prawnej z powodu tych wołów uwolnić[?] w każdym sądzie i urzędzie Królestwa, ilekroć zajdzie potrzeba, bronić i uwalniać – a to pod wadium stu grzywien polskich […][?].
Streszczenie
9stycznia 1666 r. Stefan Wieliczkowski, administrator wsi Meleszowce[?] Jakuba Przedzińskiego, odebrał z aresztu grodzkiego sześć wołów, które 29 XII 1665 r. oddał tam Krzysztof Świderski, administrator Płoskirowa Marcina Zamoyskiego (zajęte przy wyrębie Dąbrowy Płoskirowskiej – akty 98–99); zobowiązał się na swych dobrach chronić urząd przed wszelkimi roszczeniami z tego tytułu pod wadium 100 grzywien.
Akt nr 110
Obdukcja ran Jana Chobrzyńskiego, administratora miasteczka Letyczów[?], pobitego przez Krzysztofa Wacsmajstra[?], towarzysza dragonów Filipa Inhofa[?], obersztera (rkp. 1666 N. 7)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data12 stycznia 1666 (feria tertia post festum SS. Trium Regum proxima); pobicie – feria quinta ipso die festi Nativitatis Christi (25 grudnia 1665)
Karty / skanyk. 53 (skan 0056, strona prawa – środek)
Językłac.
Transkrypcja
k. 53 (skan 0056, strona prawa)
1Ad Officium Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia]
3Administrator bonorum Oppidi Letyczów[?] p[rae]sentavit Off[ici]o p[rae]sen[ti]
4vulnera infrascripta et primo quidem in manu sinistra capitis
5superius aurem vulnus profundum iam subsanatum obversa
6securi vulgo obuchem illatum, item in cubito manus sinistrae
7concussione livida sanguinolentam quae vulnera asseruit
8et protestatus est sibi per strenuum Christophorum Vacsmaistr[?] Co-
9hortis Draganorum Gnosi Filip Inhof[?] Oberster feria Quinta
10ipso die Festi Nativitatis Christi D[omi]ni sine ulla l[ite]ris causa
11data occa[sio]ne illata et inflicta esse.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: dopisek po nazwisku „Chobrzyński” – zapis „Leżyg”[?] (może skrót przydomka lub nazwy herbowej, a może „Lezyg.” – „legitimus”[?]); nazwa miasteczka „Letyczów”[?] (zapis „Letyna”/„Letyczna” – może Letyczów lub Latyczów[?]); w. 4 „in manu sinistra capitis” – zapewne „in parte sinistra capitis” (pomyłka pisarza); nazwisko dragona – „Vacsmaistr”[?] (zapis „Vac.Smaistr” – może tytuł: „Wachmistrz”, tj. wachmistrz chorągwi dragońskiej, a nie nazwisko!), oberszt „Filip Inhof”[?] (zapis „Filip Inhof Horster” – może „Filip Imhof, Oberster”); „Leżyg”[?] i „Vacsmaistr” do weryfikacji.
Objaśnienia: „obductio vulnerum” – obdukcja (oględziny) ran przez urząd; „obversa securi vulgo obuchem” – odwróconą siekierą, potocznie obuchem; „strenuus” – sławetny/mężny (tytuł wojskowy); „Vacsmaistr” – prawdopodobnie wachmistrz (Wachtmeister), podoficer w oddziałach autoramentu cudzoziemskiego (dragonia); „Oberster” – pułkownik (oberszt) regimentu dragonów. Por. akt 96 (szwadron dragonii M. Potockiego).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Jan Chobrzyński „Leżyg”[?], administrator dóbr miasteczka Letyczów[?], okazał niniejszemu urzędowi rany niżej opisane: najpierw na lewej [stronie] głowy powyżej ucha ranę głęboką, już częściowo zagojoną, zadaną odwróconą siekierą, potocznie obuchem; dalej na łokciu lewej ręki stłuczenie sine, zakrwawione. Te rany – jak twierdził i protestował – zadał mu sławetny Krzysztof Wacsmajstr[?] (wachmistrz[?]) z chorągwi dragonów urodzonego Filipa Inhofa[?], obersztera, w czwartek w sam dzień Bożego Narodzenia, bez żadnego danego powodu.
Streszczenie
12stycznia 1666 r. Jan Chobrzyński, administrator miasteczka Letyczów[?], okazał w grodzie latyczowskim rany: głęboką, już gojącą się ranę głowy nad lewym uchem od obucha i stłuczenie lewego łokcia; zadać je miał w dzień Bożego Narodzenia 1665 r. bez powodu Krzysztof, wachmistrz[?] (lub o nazwisku Wacsmajstr[?]) z chorągwi dragonów obersztera Filipa Inhofa[?].
Akt nr 111
Oblata glejtu (listu żelaznego, salvus conductus) króla Jana Kazimierza dla Elżbiety Wiktorii z Potoka Potockiej, wojewodziny bracławskiej, i jej syna Aleksandra Potockiego – ochrona przed wykonaniem dekretu banicji Trybunału Lubelskiego w sprawie Andrzeja Jaśkowickiego[?], trybuna łukowskiego, o 5000 zł (dobra Nowosiółki); z relacją woźnego Teodora Brasickiego o publicznym ogłoszeniu glejtu (rkp. 1666 N. 8)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata: 12 stycznia 1666 (sesja z aktu 110); list: Warszawa, 22 grudnia 1665
Karty / skanyk. 53–54v (skan 0056 prawa – dół, skan 0057 lewa i prawa, skan 0058 lewa – góra)
24Regni G[e]n[er]alis Providus Theodorus Brasicki apparitor
25Off[ici]i p[rae]sen[tis] in vim suae verae ac fidelis relationis libere reco-
26gnovit Quia ipse ex Instan[tia] suprascriptae Ill[ustr]is et Mag[nifi]cae
27Pal[ati]nae Braclavien[sis] literas Salvi Conductus eidem et Gnoso
28Alexandro Potocki suprascriptae Ill[ustr]is et Mag[nifi]cae Pal[ati]nae
29Braclavien[sis] filio germano in Causa suprascripta datas
30et collatas in foro publico Civitatis p[rae]sentis in p[rae]sentia multorum
k. 54v (skan 0058, strona lewa – góra)
1varii status sexus et condicionis hominum proclamavit publicavit
2et iuxta morem soliti omnium ad notitiam deduxit. De quo
3p[rae]sens eius est relatio.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwa dóbr – zapis „Nowosiołki” (k. 53v, w. 14) i „Nowosiołka” (w. 24); nazwisko powoda – zapis „Ja-śkowicki” (przeniesione; może Jaśkowski/Jaszkowicki[?]), „Tribunum Lucevien.” (trybun łukowski lub łucki[?] – „Lucevien.” to raczej łucki, por. tytuł biskupa łuckiego Prażmowskiego w tym samym akcie); k. 53v, w. 24 „iniuncta literis”[?] (zapis „iniuncta Lan”), w. 35 „re praesentibus”[?] (zapis „re p[rae]s.” – może „rebus praesentibus”), k. 54, w. 12 „deducendo”[?]. W tytulaturze „Smolensciae” (zapis „Smolensiae”).
Objaśnienia: Elżbieta Wiktoria z Potoka Potocka – wdowa po Andrzeju Potockim, wojewodzie bracławskim (zm. 1663), por. akty 75 i 107 (wojewodzina bracławska, dożywotniczka Międzyboża); Aleksander Potocki – ich syn; Mikołaj Prażmowski – biskup łucki, kanclerz wielki koronny (od 1658), później prymas; „salvus conductus” (glejt, list żelazny) – królewskie zapewnienie nietykalności osoby i majątku na określony czas (tu 6 miesięcy), mimo wyroku banicji, dla umożliwienia obrony prawnej; „pro captivo Scytha” – za jeńca tatarskiego („Scyta”), którego wojewoda otrzymał (zapewne od Jaśkowickiego[?]) – stąd roszczenie 5000 zł; „beneficio aresti amputato” – z odjęciem dobrodziejstwa aresztu (prawa do zatrzymania sprawy); „impugnatio ex immissione” – opór przeciw wwiązaniu (egzekucji); „in poenam perpetuae bannitionis in contumaciam” – na karę wiecznej banicji zaocznie; „praeconis voce publicari” – ogłosić głosem woźnego (obwołać).
Tłumaczenie (skrócone w części formułowej): Do urzędu i akt grodzkich latyczowskich przybył szlachetny Andrzej Stanisław Bohdanowicz, dworzanin jaśnie wielmożnej Elżbiety Wiktorii z Potoka Potockiej, wojewodziny bracławskiej, i w jej imieniu podał niżej opisany list glejtowy J. K. Mości, wydany jej oraz urodzonemu Aleksandrowi z Potoka Potockiemu, rodzonemu synowi jaśnie wielmożnego niegdyś Andrzeja z Potoka Potockiego, wojewody bracławskiego, podpisany ręką jaśnie wielmożnego Mikołaja Prażmowskiego, biskupa łuckiego, kanclerza wielkiego koronnego, opatrzony pieczęcią większą kancelarii Królestwa, cały i nienaruszony, prosząc o wpisanie go do akt; urząd polecił go wpisać. [List:] Jan Kazimierz, z łaski Bożej król polski itd. Oznajmiamy niniejszym listem wszystkim i każdemu, komu to wiedzieć należy. Przedstawiono nam w imieniu wielmożnej Elżbiety Wiktorii z Potoka, małżonki wielmożnego niegdyś Andrzeja z Potoka Potockiego, wojewody bracławskiego, i urodzonego Aleksandra z Potoka Potockiego, jej rodzonego syna, posiadaczy na mocy swych praw dóbr Nowosiółki[?], że w sprawie wytoczonej przez urodzonego Andrzeja Jaśkowickiego[?], trybuna łuckiego[?], o sumę 5000 złotych polskich za jeńca – Tatara, otrzymanego przez wspomnianego niegdyś wielmożnego wojewodę bracławskiego, ich męża i ojca, na mocy dekretu Trybunału Koronnego Lubelskiego (czwartek po Wniebowzięciu NMP), po skazaniu na zapłatę tej sumy i egzekucji przeprowadzonej w dobrach Nowosiółka[?] (polecono ją urzędowi grodzkiemu lwowskiemu, który zjechał dla jej wykonania), z powodu oporu przeciw wwiązaniu przez tenże urząd grodzki lwowski, z zachowaniem terminu do Trybunału Lubelskiego, tamże wspomniani Elżbieta i Aleksander Potoccy jako stawiający opór, z odjęciem dobrodziejstwa aresztu, zostali w tej sprawie zaocznie skazani na karę wiecznej banicji (czwartek po św. Michale Archaniele roku bieżącego) i obwołani; i proszono nas w ich imieniu, abyśmy raczyli im przyjść z pomocą naszą łaską. Przychylając się łaskawie do tej prośby, postanowiliśmy dać i udzielić im naszego królewskiego glejtu, jak niniejszym dajemy i udzielamy na sześć miesięcy, licząc od dziś, aby, nim zabezpieczeni, mogli swobodnie przebywać w Królestwie i państwach naszych, prowadzić swoje godziwe i uczciwe sprawy, stawać przed wszelkimi sądami i urzędami i wykonywać swoje czynności prawne, przy czym ich osoby i rzeczy mają pozostać bezpieczne pod tą naszą opieką – tak jednak, aby sami zachowywali się spokojnie i skromnie, nie nadużywali tej naszej łaski dla szykan, lecz co prędzej sprawę o źle przeciw nim uzyskany proces ze stroną przeciwną prowadzili. Co podając do wiadomości wszystkim, których to dotyczy, a zwłaszcza starostom naszym wszelkich miejsc lub ich namiestnikom, polecamy im, aby ten nasz list glejtowy kazali wpisać do swoich akt grodzkich, ogłosić głosem woźnego i podać do wiadomości wszystkich, sami go przestrzegali i dbali o jego przestrzeganie przez innych pod karami ustanowionymi na gwałcicieli naszego glejtu. Na dowód tego kazaliśmy niniejszy (list) opatrzyć pieczęcią Królestwa. Dan w Warszawie dnia 22 grudnia roku Pańskiego 1665, panowania naszego polskiego i szwedzkiego roku 19. Mikołaj Prażmowski, biskup łucki, kanclerz wielki koronny. Miejsce pieczęci. [Relacja:] I zaraz przed tymże urzędem i aktami grodzkimi latyczowskimi stawił osobiście opatrzny Teodor Brasicki, woźny generalny Królestwa i woźny niniejszego urzędu, i mocą swej prawdziwej i wiernej relacji dobrowolnie zeznał, że na żądanie wspomnianej jaśnie wielmożnej wojewodziny bracławskiej list glejtowy, wydany jej i urodzonemu Aleksandrowi Potockiemu, jej rodzonemu synowi, w powyższej sprawie, na publicznym rynku niniejszego miasta, w obecności wielu ludzi różnego stanu, płci i kondycji obwołał, ogłosił i według zwyczaju podał do wiadomości wszystkich. O czym jest niniejsza jego relacja.
Streszczenie
12stycznia 1666 r. Andrzej Stanisław Bohdanowicz, dworzanin Elżbiety Wiktorii z Potoka Potockiej, wdowy po Andrzeju Potockim, wojewodzie bracławskim, oblatował glejt (list żelazny) Jana Kazimierza z 22 XII 1665 r. dla niej i jej syna Aleksandra. Zostali oni zaocznie skazani przez Trybunał Lubelski na wieczną banicję za opór wobec egzekucji (prowadzonej przez gród lwowski w dobrach Nowosiółki[?]) w sprawie Andrzeja Jaśkowickiego[?], trybuna łuckiego[?], o 5000 zł za jeńca tatarskiego otrzymanego przez zmarłego wojewodę; król zapewnił im na 6 miesięcy bezpieczeństwo osób i dóbr dla prowadzenia obrony. Woźny Teodor Brasicki obwołał glejt na rynku w Latyczowie.
Akt nr 112
Relacja woźnego Klemensa Grabarskiego z Międzyboża o dopuszczonej intromisji Katarzyny z Szumlańskich Szulkowskiej, wdowy po Wiktorynie Szulkowskim, i jej córki Elżbiety w dobra wsi Spiczyńce (na mocy zapisu wojewodziny bracławskiej E. W. Potockiej) (rkp. 1666 N. 9)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data14 stycznia 1666 (feria quinta ante festum SS. Fabiani et Sebastiani); intromisja: feria quarta post festum SS. Trium Regum (13 stycznia 1666)
Karty / skanyk. 54v (skan 0058 lewa) – k. 55 u góry (skan 0058 prawa)
2veniens Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis Providus Clemens Grabarski
3de Miedzyboż autenticus Iuratus in vim suae verae ac fidelis
4relationis libere recognovit Quia ipse una cum N[obi]libus v[idelicet] Ni-
5colao Gwoholski[?] et Stanislao Kozłowski sibi evidentioris te-
6stimonii causa adhibitis Ad Instan[tiam] et off[ici]osam requisitionem
7Gnosarum Catharinae Szumlańska olim Gnosi Victorini Szulkow-
8ski Consortis relictae viduae Nec non Helizabethae Szulkowska
9cum eodem olim Gnoso Szulkowski procreatae filiae p[er]sonal[ite]r feria
10Quarta post Festum Sanctorum Trium Regum condescende-
11bant ad bona villae Szpiczynce in Pal[ati]n[a]tu Podoliae D[istr]ictu
12Latycovien[si] iacen[tia] ibidemq[ue] vigore Inscriptionis obligatoriae per
13Ill[ustr]em et Mag[nifi]cam Elizabetham Victoriam a Potok Potocka
14Pal[ati]nam Braclavien[sem] vigore Reformationis suae coram Actis
15Castren[sibus] Capitan[ealibus] Leopolien[sibus] feria Sexta post D[omi]nicam Laetare[?]
16Quadragesimalem Anno D[omi]ni Millesimo Sexcentesimo Sexagesimo
17Quarto in personam suprascriptarum Gnosarum Szulkowskie re-
18cognitae easdem in bona villae supradictae intromittebant et
19introligabant. Quam Intromissionem N[obi]lis Kłodziński[?] no[mi]ne su-
20prascriptae Ill[ustr]is et Mag[nifi]cae Pal[ati]nae Braclavien[sis] ultro ac be-
21nevole admisit Obedientiamq[ue] subditis in instanti p[rae]stari iniun-
k. 55 (skan 0058, strona prawa – u góry)
1xit. De quo p[rae]sens eius est Relatio N[obi]libus p[rae]dictis id ei pa-
2lam in toto attestantibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwisko świadka „Gwoholski”[?] (zapis „Gwoholski” – może Gwozdowski/Chocholski[?]), nazwisko przedstawiciela wojewodziny – zapis „Kłodzinski”[?] (może Kłodziński/Kłobiński); niedziela „Laetare”[?] (zapis „D[omi]nicam Laeta[re]” z plamą atramentu – czwarta niedziela Wielkiego Postu; piątek po niej w 1664 r. = 14 marca 1664[?]). Nazwa wsi zapisana w nagłówku „Spiczynce”, w tekście „Szpiczynce”. Nazwisko rodowe wdowy – „Szumlańska” (zapis „Szumlanska”).
Objaśnienia: „intromissio admissa” – intromisja dopuszczona (bez oporu), w odróżnieniu od „denegata” (por. akty 87–91); „inscriptio obligatoria” – zapis dłużny (zobowiązanie) zabezpieczony na dobrach; „reformatio” – tu: potwierdzenie (reformacja) zapisu przed aktami grodzkimi lwowskimi; „introligare” – wprowadzić w posiadanie; „obedientiam subditis praestari iniunxit” – nakazał poddanym okazywać posłuszeństwo (nowym posesorkom). Spiczyńce – wieś w powiecie latyczowskim; wojewodzina bracławska E. W. Potocka – por. akty 75, 107, 111.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście opatrzny Klemens Grabarski z Międzyboża, woźny generalny Królestwa, przysięgły, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji dobrowolnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi, mianowicie Mikołajem Gwoholskim[?] i Stanisławem Kozłowskim, przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na żądanie i urzędowe wezwanie urodzonych Katarzyny z Szumlańskich, pozostałej wdowy po niegdyś urodzonym Wiktorynie Szulkowskim, a także Elżbiety Szulkowskiej, córki zrodzonej z tymże niegdyś urodzonym Szulkowskim, osobiście w środę po Trzech Królach zjechali do dóbr wsi Spiczyńce, położonych w województwie podolskim, powiecie latyczowskim, i tam na mocy zapisu dłużnego, zeznanego przez jaśnie wielmożną Elżbietę Wiktorię z Potoka Potocką, wojewodzinę bracławską, na rzecz wspomnianych urodzonych Szulkowskich – na mocy jej reformacji przed aktami grodzkimi starościńskimi lwowskimi w piątek po niedzieli Laetare[?] w Wielkim Poście roku 1664 – wwiązywali i wprowadzali je w dobra wspomnianej wsi. Tę intromisję szlachetny Kłodziński[?] w imieniu wspomnianej jaśnie wielmożnej wojewodziny bracławskiej z własnej woli i życzliwie dopuścił i zaraz nakazał poddanym okazywać posłuszeństwo. O czym jest niniejsza jego relacja, przy czym wspomniana szlachta jawnie i we wszystkim to poświadczyła.
Streszczenie
14stycznia 1666 r. woźny przysięgły Klemens Grabarski z Międzyboża ze świadkami Mikołajem Gwoholskim[?] i Stanisławem Kozłowskim zeznał, że 13 I 1666 r. wprowadził Katarzynę z Szumlańskich, wdowę po Wiktorynie Szulkowskim, i jej córkę Elżbietę w posiadanie wsi Spiczyńce (pow. latyczowski) na mocy zapisu dłużnego wojewodziny bracławskiej Elżbiety Wiktorii Potockiej, potwierdzonego w grodzie lwowskim w 1664 r. Przedstawiciel wojewodziny Kłodziński[?] intromisję dopuścił i nakazał poddanym posłuszeństwo. Por. akty 113–114.
Akt nr 113
Relacja woźnego Klemensa Grabarskiego o dopuszczonej intromisji Katarzyny z Szumlańskich Szulkowskiej w dobra wsi Tereszowce – na mocy kontraktu lwowskiego (6 II 1665) z wojewodziną bracławską E. W. Potocką na 4000 zł (rkp. 1666 N. 10)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data14 stycznia 1666 (sesja z aktu 112); intromisja: feria quarta post festum SS. Trium Regum (13 stycznia 1666); kontrakt: Lwów, 6 lutego 1665
Karty / skanyk. 55 (skan 0058, strona prawa – górna część)
11certi Leopoli die Sexta Februarii anno p[rae]terito p[rae]sentis[?] Mille-
12simo Sexcentesimo Sexagesimo Quinto inter Ill[ustr]em et Ma-
13gnificam Pal[ati]nam Braclavien[sem] ab una et suprascriptam Gnosam
14Szulkowska parte ab altera initi et confecti ra[ti]one Quatuor
15Millium Floren[orum] Polon[icalium] firmati et Actis Castren[sibus] Capitan[ealibus] Leo-
16polien[sibus] eandem Gnosam Szulkowska intromittebat et introliga-
17bat. Quam Intromissionem Laboriosus Vlas[?] villae eiusdem Vata-
18manus ultro ac benevole admisit Obedientiamq[ue] subditis in in-
19stanti p[rae]stari iniunxit et demandavit. De quo p[rae]sens eius
20est Relatio N[obi]libus p[rae]dictis id ei palam in toto attestantibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwisko świadka „Gwoholski”[?] (jak w akcie 112), imię watamana „Vlas”[?] (zapis „Vlas” – Włas, Błażej), „praeterito praesentis”[?] (zapis „p[rae]te. p[rae]s.” – może „anno praeterito proxime”), składnia w. 15–16 („firmati et Actis Castrensibus … Leopoliensibus [roborati]” – pominięty wyraz).
Objaśnienia: druga intromisja tego samego dnia (por. akt 112 – Spiczyńce); „contractus Leopoliensis” – umowa zawarta we Lwowie (zapewne na kontraktach lwowskich), zabezpieczająca 4000 zł na Tereszowcach; „vatamanus” – wataman (starszy wiejski) dopuścił intromisję i nakazał poddanym posłuszeństwo. Tereszowce – por. akt 78 (napad na Tereszowce[?], 1665).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście opatrzny Klemens Grabarski z Międzyboża, woźny generalny Królestwa, przysięgły, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji dobrowolnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi, mianowicie Mikołajem Gwoholskim[?] i Stanisławem Kozłowskim, przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na żądanie i urzędowe wezwanie urodzonej Katarzyny z Szumlańskich, pozostałej wdowy po niegdyś urodzonym Wiktorynie Szulkowskim, osobiście w środę po Trzech Królach zjechał do dóbr wsi Tereszowce w województwie podolskim, powiecie latyczowskim, i tam na mocy pewnego kontraktu zawartego i sporządzonego we Lwowie dnia 6 lutego roku ubiegłego 1665 między jaśnie wielmożną wojewodziną bracławską z jednej a wspomnianą urodzoną Szulkowską z drugiej strony, na sumę czterech tysięcy złotych polskich, potwierdzonego [i wpisanego] do akt grodzkich starościńskich lwowskich, tęż urodzoną Szulkowską wwiązywał i wprowadzał. Tę intromisję pracowity Włas[?], wataman tejże wsi, z własnej woli i życzliwie dopuścił i zaraz nakazał i polecił poddanym okazywać posłuszeństwo. O czym jest niniejsza jego relacja, przy czym wspomniana szlachta jawnie i we wszystkim to poświadczyła.
Streszczenie
14stycznia 1666 r. woźny przysięgły Klemens Grabarski z Międzyboża ze świadkami Mikołajem Gwoholskim[?] i Stanisławem Kozłowskim zeznał, że 13 I 1666 r. wprowadził Katarzynę z Szumlańskich Szulkowską w posiadanie wsi Tereszowce (pow. latyczowski) na mocy kontraktu zawartego we Lwowie 6 II 1665 r. z wojewodziną bracławską Elżbietą Wiktorią Potocką na 4000 zł; wataman Włas[?] intromisję dopuścił i nakazał poddanym posłuszeństwo. Por. akty 112, 114.
Akt nr 114
Oblata (z akt grodzkich lwowskich) zapisu dłużnego (inscriptio obligatoria) Elżbiety Wiktorii z Potoka Potockiej – 1° v. Sieniawskiej, 2° v. wojewodziny bracławskiej – dla Katarzyny z Szumlańskich Szulkowskiej na 10 000 zł, z oddaniem jej w zastaw wsi Spiczyńce na trzy lata (rkp. 1666 N. 11)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata: 14 stycznia 1666 (sesja z aktu 112); zeznanie zapisu: Lwów, gród, feria sexta post Dominicam Laetare 1664 (marzec 1664); wypis podpisał Zebrowski[?]
Karty / skanyk. 55 dół (nagłówek; skan 0058 prawa) – k. 55v, 56, 56v (skany 0059 lewa i prawa, 0060 lewa) – k. 57 góra (skan 0060 prawa)
20Locus Sigilli. Originale autem Offerenti restitutum est.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; tekst oblaty długi i formularzowy, przepisany dość mechanicznie (kilka skażeń). Niepewne: tytuł Sieniawskiego „Comitis in Szklow et Mysza”[?] (zapis „Szklow et Mysza”/„My-sza” – Szkłów i Mir/Mysz[?]; hrabia na Szkłowie i Myszy – tytuły nadane Sieniawskim przez Radziwiłłów[?]); imię wystawczyni raz „Helizabetha”, raz „Helena”[?] (k. 55v, w. 22 – zapis „He-lena”; zapewne omyłka zamiast „Helizabetha”); nazwisko pisarza (wice-notariusza?) grodzkiego lwowskiego – „Zebrowski”[?] (zapis „Ze-browski”, w zakończeniu „Zebrowski” – może Żebrowski); „Vice”[?] przed „Notarii” (zapis „Vie” – może „Vice” lub „Viceregentis”); „borris” (= boris – borach); „sareptis” (= saeptis[?]); „metretis” (miary – miarki młynarskie); „put” (prout); k. 56v, w. 8 „prorsus”[?]; w. 12 „praefatos”[?] (zapis „p[rae]fatos/p[rae]sentes”); w. 21 „conuictoribus”[?] (zapis „conuittoibus” – zapewne „convictionibus”); w. 23 „Luitis … perluitis”[?] (zapis „Luens … perluens” – zapewne „lucris … perlucris”: wygranymi); w. 32 skreślony wyraz „Pris” przed „Sororumque” (zapewne błąd pisarza; „sororumque” – omyłka zamiast „ceterorumque”[?]); w. 34 „re condoneq[ue]”[?]; k. 57, w. 11 „modiis”[?] (zapis „Mooibus” – może „motionibus”); w. 13 „Terminorum”[?]; w. 17 „absolute”[?] (zapis „Abluto”), w. 18 „dobligando”[?] (zapis „do:bligan” – zapewne „obligando”).
Notatki na dolnych marginesach k. 55v („Vide superius in Sexternione sub signo Spiczynce”) i k. 56 („Signum Spiczynce”) – późniejsze odsyłacze archiwalne (inną ręką) do miejsca w księdze oznaczonego znakiem „Spiczyńce”.
Objaśnienia: Elżbieta Wiktoria z Potoka Potocka – córka Stefana Potockiego, 1° v. żona Adama Hieronima Sieniawskiego (zm. 1650), pisarza polnego koronnego, starosty lwowskiego, 2° v. Andrzeja Potockiego, wojewody bracławskiego (zm. 1663); por. akty 107, 111–113; Granów – gniazdo Sieniawskich (herbu Leliwa, „z Granowa”); „inscriptio obligatoria” – zapis zastawny (oblig): wierzycielka obejmuje dobra w posiadanie i pobiera z nich dochody do czasu spłaty („invadiavit” – oddała w zastaw); zastaw na 3 lata, przedłużany automatycznie o kolejne trzylecia do wykupu; „reformatio” – prawo wdowy do dóbr z tytułu oprawy posagu (wiana); „evincere et eliberare” – bronić w sądach i uwalniać od roszczeń osób trzecich; „vadium” – wadium (zakład) 10 000 zł na wypadek niedotrzymania; długa formuła zrzeczenia się wszelkich środków zwłoki (dylacji, prorogacji, służby Rzeczypospolitej, posłowania, małoletności sukcesorów itp.); „Castrum Inferius Leopoliense” – zamek niski we Lwowie (siedziba grodu); „Sexternion” – składka księgi (6 arkuszy).
Tłumaczenie (skrócone w częściach formułowych): Do urzędu i akt grodzkich latyczowskich przybył szlachetny Andrzej Stanisław Bohdanowicz i w imieniu urodzonej Katarzyny Szulkowskiej podał do wpisania niżej opisany zapis zastawny z akt grodzkich lwowskich, zeznany przez jaśnie wielmożną Elżbietę Wiktorię z Potoka Potocką, pozostałą wdowę – z pierwszego małżeństwa po jaśnie wielmożnym niegdyś Adamie Hieronimie z Granowa Sieniawskim, hrabi na Szkłowie i Myszy[?], pisarzu polnym wojsk Królestwa, staroście lwowskim itd., z drugiego zaś po jaśnie wielmożnym niegdyś Andrzeju z Potoka Potockim, wojewodzie (i generale) bracławskim – na sumę 10 000 złotych polskich na dobrach Spiczyńce, podpisany ręką urodzonego Zebrowskiego[?], pisarza grodzkiego lwowskiego, i opatrzony pieczęcią starościńską; urząd polecił go wpisać. [Zapis:] Działo się na zamku niskim we Lwowie w piątek po niedzieli Laetare w Wielkim Poście roku 1664. Przed urzędem i aktami grodzkimi lwowskimi stanąwszy osobiście jaśnie wielmożna Elżbieta[?] Wiktoria z Potoka, [wdowa jak wyżej], zdrowa na umyśle i ciele, z pominięciem swego właściwego sądu, poddając siebie, potomków i wszystkie swe dobra pod jurysdykcję grodu lwowskiego, jawnie, dobrowolnie i wyraźnie zeznała, że swoje dobra, podległe jej prawu reformacji, mianowicie wieś Spiczyńce w województwie podolskim, powiecie latyczowskim – ze wszystkimi prawami, własnością, pożytkami, dochodami, przynależnościami: dworami, budynkami, sadami, płotami, polami, łąkami, lasami, borami, gajami, zaroślami, pasiekami, rzekami, potokami, stawami i ich spustami, młynami i ich miarami, karczmami, a także poddanymi – kmieciami, ogrodnikami, komornikami – z ich czynszami, daninami i powinnościami od dawna oddawanymi, bez żadnego wyjątku i zastrzeżenia, tak szeroko i daleko, jak te dobra rozciągają się w swych granicach i jak sama je trzymała i używała – już od teraz urodzonej Katarzynie z Szumlan, pozostałej wdowie po niegdyś urodzonym Wiktorynie Szulkowskim, i jej sukcesorom za sumę 10 000 złotych polskich na pełne trzy lata od dnia dzisiejszego, a w razie niewykupienia tych dóbr i niezapłacenia całej sumy – od trzylecia do trzylecia, aż do wykupu dóbr i zapłaty sumy, zapisała, zobowiązała i oddała w zastaw, jak niniejszym zapisuje, zobowiązuje i oddaje w zastaw prawem i tytułem zastawnym. W te dobra wspomniana wystawczyni daje i dopuszcza swojej wierzycielce i jej sukcesorom rzeczywistą intromisję i faktyczne, spokojne posiadanie z bieżącym użytkowaniem, przez woźnego generalnego Królestwa i dwóch szlachciców, i zobowiązuje się nie przeszkadzać w niej ani sama, ani przez inne osoby, owszem – od wszelkich przeszkód prawnych wszystkich osób, jakiegokolwiek stanu, płci i kondycji, w każdym sądzie i urzędzie Królestwa, własnym kosztem bronić, ewinkować i uwalniać, a dobra te od wszelkich praw, ciężarów, długów, zapisów wcześniejszych i późniejszych, posagów, wiana, reformacji, dożywocia i innych praw, a także pozwów, obwieszczeń, wygranych i procesów sądowych zawsze czyste i wolne czynić – zapisując na to siebie i sukcesorów na wszystkich swoich dobrach ruchomych i nieruchomych, dziedzicznych i zastawnych oraz sumach pieniężnych, pod takim samym wadium 10 000 złotych polskich, które w razie naruszenia tego zapisu w czymkolwiek lub niewypełnienia któregokolwiek z jego warunków zapłaci swej wierzycielce i jej sukcesorom; a mimo zapłacenia wadium zapis ma być wypełniony. Na pierwsze wezwanie wierzycielki ma stawać w sądzie grodzkim lwowskim zawitie, na pierwszym i każdym następnym terminie, bez żadnych dylacji, prorogacji, odwłok, obron, przeszkód prawnych i wyjątków – takich jak sprawy Rzeczypospolitej, służba wojskowa, poselstwo w kraju lub za granicą, opieka nad małoletnimi sukcesorami, przypadki prawa i wojna – zrzekając się ich całkowicie, i wadium zapłacić. Wydano z akt grodzkich lwowskich. Korygował Zebrowski[?] własnoręcznie. Miejsce pieczęci. Oryginał zwrócono podawcy.
Streszczenie
14stycznia 1666 r. Andrzej Stanisław Bohdanowicz w imieniu Katarzyny z Szumlańskich Szulkowskiej oblatował w grodzie latyczowskim wypis z akt grodzkich lwowskich (marzec 1664): Elżbieta Wiktoria z Potoka – wdowa 1° v. po Adamie Hieronimie Sieniawskim, pisarzu polnym koronnym i staroście lwowskim, 2° v. po Andrzeju Potockim, wojewodzie bracławskim – oddała Szulkowskiej w zastaw wieś Spiczyńce (pow. latyczowski) ze wszystkimi przynależnościami i poddanymi za 10 000 zł na trzy lata (z automatycznym przedłużaniem o kolejne trzylecia do wykupu), dopuszczając intromisję, zobowiązując się bronić posiadania i uwolnić dobra od innych roszczeń pod wadium 10 000 zł oraz poddając się jurysdykcji grodu lwowskiego bez prawa do dylacji. Na podstawie tego zapisu woźny wprowadził Szulkowską w Spiczyńce 13 I 1666 (akt 112).
Akt nr 115
Oblata uniwersału króla Jana Kazimierza zwołującego sejm walny zwyczajny do Warszawy na 17 marca 1666 r. i sejmik przedsejmowy województwa podolskiego do Kamieńca na 3 lutego[?] 1666 r. (rkp. 1666 N. 12)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata: 18 stycznia 1666 (feria secunda ante festum SS. Fabiani et Sebastiani); uniwersał: Warszawa, 26 listopada 1665
Karty / skanyk. 57 dół (skan 0060 prawa) – k. 57v (skan 0061 lewa) – k. 58 góra (skan 0061 prawa)
Część polska przepisana starannie; niepewne: nazwisko podawcy („Piotrowski”[?] – zapis „Piotrowski”/„Zirownski” zasłonięty plamą atramentu); „indictas”[?] (zapis „ini Soat” – może „indictas”, zwołanego); „taeno”[?] (zapis „taeno” – może „tayno”, tj. potajemnie/w tajności, lub „takową”); „zaciechole wieli”[?] (zapis ciągły „zaciechole-wieli” – sens: „za ciężkie (wojenne) obowiązki”?); termin sejmiku: „dnia Trzeciego Miesiąca Luty[?]” – 3 lutego 1666[?] (nazwa miesiąca częściowo zasłonięta plamą); „teyże”[?]. Przy podpisie skrót „P. K. J.”[?] przed „Regent” – zapis niepewny.
Objaśnienia: sejm walny zwyczajny 1666 r. (zwołany na 17 III 1666 do Warszawy) – w czasie rokoszu Lubomirskiego; tu uniwersał z 26 XI 1665 (po powrocie króla z obozu – kampania 1665 przeciw rokoszanom); „sejmik przedsejmowy” (relacyjny/poselski) województwa podolskiego odbywał się „na miejscu zwyczajnym” w Kamieńcu Podolskim; „sześćniedzielny” – trwający sześć tygodni; „instrukcja” – pisemne wskazówki dla posłów; Franciszek Prażmowski – regent kancelarii większej koronnej (późniejszy biskup łucki).
Tłumaczenie części łacińskiej: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Piotrowski[?] podał temuż urzędowi do wpisania uniwersał J. K. Mości o sejmie walnym zwyczajnym Królestwa, mającym się odbyć w Warszawie 17 marca roku bieżącego, wydany, podpisany ręką J. K. Mości i opatrzony pieczęcią większej kancelarii Królestwa, wolny od wszelkiego podejrzenia, prosząc o wpisanie go do akt. Urząd, łaskawie przychylając się do tej prośby i trzymając się prawa pospolitego, polecił ten uniwersał, cały, nienaruszony i nieuszkodzony, wpisać do akt; jego treść słowo w słowo jest następująca: [uniwersał polski].
Streszczenie
18stycznia 1666 r. szlachetny Piotrowski[?] oblatował w grodzie latyczowskim uniwersał Jana Kazimierza (Warszawa, 26 XI 1665) do dygnitarzy, urzędników i szlachty województwa podolskiego, powiatu latyczowskiego: król, po powrocie z obozu do Warszawy i naradzie z senatorami, zwołuje sześciotygodniowy sejm walny zwyczajny do Warszawy na 17 III 1666, a poprzedzający go sejmik województwa podolskiego – na zwykłym miejscu w Kamieńcu na 3 lutego[?] 1666; posłowie mają otrzymać pełną moc i instrukcje. Uniwersał podpisał król i regent kancelarii większej koronnej Franciszek Prażmowski.
Akt nr 116
Oblata dekretu Trybunału Koronnego Lubelskiego uzyskanego przez Jerzego Dogila Carynę[?], rotmistrza JKM, przeciw Żydowi Awraszce (Abraszce), faktorowi wojewody kijowskiego – kara infamii i gardła, egzekucja zlecona urzędnikom zamku i miasta Bar pod karą banicji (rkp. 1666 N. 13)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata: 19 stycznia 1666 (feria tertia in vigilia SS. Fabiani et Sebastiani); dekret: Lublin, feria sexta post Dominicam Misericordiae 1664[?] (w rkp. „Sexagesimo Quarto”); pozew w nim przytoczony: Lublin, feria sexta post festum Circumcisionis 1665 (2 stycznia 1665)
Karty / skanyk. 58 dół (skan 0061 prawa) – k. 58v (skan 0062 lewa) – k. 59 (skan 0062 prawa) – k. 59v góra (skan 0063 lewa)
23vel infamiae et colli decernit eundemq[ue] Infamem et de Regno
24Poloniae D[omi]niisq[ue] eidem annexis proscriptum atq[ue] capite plectendum
25esse pronunciavit atq[ue] ad publicandam eam infamiae et colli poenam
26Min[isteria]lem Regni G[e]n[er]alem N[obi]lem Romanum Pohlemkowski[?] addidit. Qui
27Min[iste]rialis quoniam eloco[?] publico rediens p[rae]sens coram Iudicio p[rae]-
28sen[ti] stans publice recognovit se p[rae]fatam Infamiae et colli
29poenam sup[er] d[i]cto Infideli Abraszko modo quo supra decretam
30in P[rae]torio Lublinien[si] in frequentia plurima N[obi]litatis publicasse.
31Ideo Iudicium causam p[rae]sentem ad vices Officia competen[tia] v[idelice]t N[obi]les
32Vicecapitaneum Commendantem Arcis Baren[sis] necnon Proconsules
k. 59v (skan 0063, strona lewa – górna część)
1Consules Advocatum et Scabinos Oppidi Bar quorum Iurisdi-
2ctioni o[mn]ibus p[rae]fatus Infidelis Awraszko infamis et capite plecten-
3dus cum bonis suis subest pro ulteriori et finali in p[rae]missis iuxta
4Ternum[?] Iuris publica faciendum executione remittit. Quam quidem
5Executionem Ultimariam p[rae]fati Citati de persona Iure victa et bo-
6nis eius ad primam requisitionem Actoreae partis indilate facere
7et exequi tenebuntur sub p[o]ena Bannitionis perpetuae, quae in casum
8non factae seu retardatae p[rae]missae Executionis sup[er] eisdem Citatis
9Off[ici]i Baren[sis] iam exnunc per Iudicium decernitur et Termi-
10nus publicandae eiusdem p[o]enae Bannitionis perpetuae coram p[rae]sen-
11ti Iudicio Trib[una]lis Regni Iudiciis Inter[?] [...][?] sive Petricovien[sibus] Ordinariis G[e]n[er]alibus Trib[una]lis
12Causas Ternorum Factorum figitur et conservatur perem-
13ptorius. Felix Łaniawski[?] Notarius Terrae Lublinen[sis]. Correxit
14Schonewski[?]. Locus Sigilli. Originale autem Offerenti restitutum est.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna, tekst dekretu długi i miejscami zepsuty przez kopistę. Niepewne: przydomek/nazwisko delatora – „Dogil Caryna”[?] (zapis „Dogil Caryna/Cary-na”); w nagłówku „sur[?]” (skrót niejasny – może „super”); „luenim”[?] (zapis „vel Luenim” – zapewne „lucri”: wygranej); nazwisko pisarza ziemskiego lubelskiego – „Łaniawski”[?] (zapis „Laniawski/Łaniawski”, imię raz „Felicianus”, raz „Felix”); woźni: „Bartholomaeus Wierzejski”[?] (zapis „Wierzeyski”) i „Romanus Pohlemkowski”[?] (zapis „Pohlemkowski”); mieszczanie barscy: „Wasil Desionko”[?], „Semen”[?]; Żydzi: „Illasze Lier”[?] (zapis „Illasze: Lier”), „Mosan”[?] (zapis „Mosan”), „Mylach”[?] (zapis „Mylacs”), „Leywel” – arendarz, „Derezanski”[?] (zapis „Derezanski” – może przydomek arendarza „derażeński”[?]); k. 58v, w. 12 „reiectos”[?], w. 33 „Infamicto”[?] (zapis „Infami-cto” – może „infamato”); k. 59, w. 8 „peculiis”[?] (zapis „peais/peciys”), w. 16 „contestandi”[?], w. 17 „Primaria[?] Sitis[?] Iudiciis[?] ratione sui[?]” – nieczytelna formuła (może „Ponetis[?] … rationem”), w. 29 „eloco”[?] (zapis „eloco” – „ex loco”); k. 59v, w. 4 „Ternum[?]” (może „Terminum”), w. 11 – fragment zepsuty („Iudiciis Inter … sive Petricoviensibus”), w. 14 nazwisko korektora „Schonewski”[?] (zapis „Schoneuski”).
Rozbieżność dat w rkp.: dekret datowany „feria sexta post Dominicam Misericordiae … 1664”, lecz cytuje pozew z 2 I 1665 – zapewne właściwy rok dekretu to 1665 (piątek po niedzieli Misericordia Domini = 24 IV 1665[?]); kopista mógł się pomylić.
Objaśnienia: Trybunał Koronny w Lublinie; „instigator” – instygator trybunalski (oskarżyciel), „delator” – strona wnosząca oskarżenie (tu rotmistrz Jerzy Dogil Caryna[?]); „poena infamiae et colli” – kara infamii (utraty czci) i gardła (śmierci); „pro redemptione capitis” – za wykupienie głowy (od kary śmierci) – Awraszko, wcześniej skazany, miał zapłacić delatorowi 300 zł, czego nie uczynił; „executio ultimaria” – egzekucja ostateczna (na osobie i dobrach); „Registrum Ternorum Factorum” – rejestr spraw (terminów) „faktorów”[?]; „Praetorium Lublinense” – ratusz lubelski (miejsce obwoływania wyroków); Bar – miasto i zamek starościński; „Commendans Arcis Barensis” – komendant zamku barskiego; „Palatinus Kioviensis” – wojewoda kijowski (w 1664–1665 – Stefan Czarniecki[?], zm. II 1665; faktorem był Awraszko); „proscriptum” – wygnany (wyjęty spod prawa).
Tłumaczenie (skrócone w częściach formułowych): Do urzędu i akt grodzkich latyczowskich przybył szlachetny Marcin Chmielowski, sługa urodzonego Jerzego Dogila Caryny[?], rotmistrza J. K. Mości, i podał do wpisania niżej opisany dekret Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany w sprawie wygranej[?] kar prawnych, czyli infamii i gardła, przeciw niewiernemu Hawraszce i innym wymienionym w pozwie, podpisany ręką urodzonego Feliksa Łaniawskiego[?], pisarza ziemskiego lubelskiego, i opatrzony zwykłą pieczęcią; urząd polecił go wpisać. [Dekret:] Działo się w Lublinie na sądach zwyczajnych generalnych Trybunału Królestwa w piątek po niedzieli Misericordia, roku 1664[?]. Strona powodowa stronę pozwaną, wezwaną przez woźnego generalnego Królestwa szlachetnego Bartłomieja Wierzejskiego[?] czterokrotnie ponad formę prawa pospolitego i nie stawającą – mianowicie Awraszkę – na wygraną kar prawnych, czyli infamii i gardła, a pozostałych pozwanych – na wygraną przeprowadzenia egzekucji ostatecznej na osobie przegranej i jej dobrach na pierwsze żądanie powoda, pod karą banicji wiecznej, którą od teraz się orzeka, z zachowaniem zawitego terminu do jej ogłoszenia przed niniejszym Trybunałem lub piotrkowskim – za dopuszczeniem sądu sądownie skazała, według niżej przytoczonego pozwu: [Pozew:] Jan Kazimierz, z łaski Bożej król polski itd. Wam, szlachetnym Stefanowi Machnowskiemu, komendantowi zamku, i Janowi Krasuskiemu, administratorowi dochodów barskich, a także sławetnym Piotrowi Chudowskiemu, podwójciemu, Wasylowi Desionce[?] i Semenowi[?] oraz wszystkim: burmistrzowi, rajcom, wójtowi, ławnikom i całej gminie miasta naszego Bar, tudzież niewiernym Illaszowi[?] Lierowi[?], Mosanowi[?] Abramowiczowi, Mylachowi[?] Szymonowiczowi, Lejwelowi, arendarzowi Dereżańskiemu[?], a także niewiernemu Abraamowi alias Abraszce, Żydowi, faktorowi jaśnie wielmożnego wojewody kijowskiego, już zbanitowanemu i zinfamowanemu – tobie nie uznając miejsca do stawania – wspomnianym zaś osobom, waszym głowom żydowskim i wszystkim waszym dobrom nakazujemy, abyście przed naszym sądem zwyczajnym generalnym Trybunału Królestwa Lubelskiego od doręczenia niniejszego pozwu za dwa tygodnie albo wtedy, gdy niniejsza sprawa z publicznego rejestru wypadnie do sądzenia, osobiście i zawicie stawili się – na żądanie instygatora tegoż sądu i jego delatora, urodzonego Jerzego Dogila Caryny[?], naszego rotmistrza, który pozywa was, mieszczan i wszystkich Żydów, a także ciebie, podstarościego i komendanta zamku barskiego, o to, że wielokrotnie wzywani do wydania nie chcecie wykonać na wspomnianym Awraszce egzekucji ostatecznej na jego osobie, dobrach, wszelkich rzeczach ruchomych i sumach – (on bowiem) został osobiście przekonany w naszym sądzie zwyczajnym generalnym Trybunału Królestwa Lubelskiego – i o to, co z tego wynikło; ciebie zaś, Awraszko, pozywa o to, że będąc już w naszym sądzie przekonany i podległy karze, nie zapłaciłeś do dziś delatorowi sumy trzystu złotych polskich, przyjętej (ustanowionej) za wykup twojej głowy – abyś widział i słyszał przeprowadzenie przez wspomniane osoby ostatecznej egzekucji na twojej osobie i wszystkich twoich dobrach i abyś wedle potrzeby sprawy odpowiadał. Dan w Lublinie w piątek po święcie Obrzezania Pańskiego, roku 1665. [Dalej:] Na terminie, po uzyskaniu w powyższy sposób wygranej zaocznej przeciw wspomnianej stronie pozwanej, niniejszy sąd zwyczajny generalny Trybunału Królestwa Lubelskiego, przychylając się do prawa pospolitego i do żądania strony powodowej, orzeka na wspomnianego niewiernego Abraszkę kary prawne, czyli infamii i gardła, i ogłosił go infamisem, wygnanym z Królestwa Polskiego i przyłączonych do niego państw, i podlegającym karze śmierci, a dla ogłoszenia tej kary infamii i gardła przydał woźnego generalnego Królestwa szlachetnego Romana Pohlemkowskiego[?]. Ten woźny, wróciwszy z miejsca publicznego i stając przed niniejszym sądem, publicznie zeznał, że ogłosił wspomnianą karę infamii i gardła na niewiernego Abraszkę w ratuszu lubelskim przy licznym zgromadzeniu szlachty. Przeto sąd niniejszy sprawę tę odsyła do właściwych urzędów, mianowicie: szlachetnych podstarościego i komendanta zamku barskiego oraz burmistrzów, rajców, wójta i ławników miasta Bar, pod których jurysdykcją wspomniany niewierny Awraszko, infamis i skazany na śmierć, wraz ze swymi dobrami się znajduje, dla dalszego i ostatecznego wykonania egzekucji według prawa. Tę egzekucję ostateczną wspomniani pozwani na osobie przegranej i jej dobrach na pierwsze żądanie strony powodowej mają bezzwłocznie przeprowadzić pod karą banicji wiecznej, która w razie niewykonania lub opóźnienia egzekucji już od teraz orzeka się przeciw tymże pozwanym z urzędu barskiego, a termin do ogłoszenia tej kary banicji wiecznej przed niniejszym Trybunałem lub piotrkowskim (w sprawach z rejestru „faktorów”[?]) wyznacza się i zachowuje jako zawity. Feliks Łaniawski[?], pisarz ziemski lubelski. Korygował Schonewski[?]. Miejsce pieczęci. Oryginał zwrócono podawcy.
Streszczenie
19stycznia 1666 r. Marcin Chmielowski, sługa rotmistrza JKM Jerzego Dogila Caryny[?], oblatował w grodzie latyczowskim dekret Trybunału Koronnego Lubelskiego (dat. 1664[?], właściwie zapewne 1665): Żyd Awraszko (Abraszko, Abraam), faktor wojewody kijowskiego, wcześniej przekonany w Trybunale, nie zapłacił delatorowi 300 zł za „wykup głowy”; wobec tego Trybunał zaocznie skazał go na infamię, wygnanie i karę śmierci (wyrok obwołano w ratuszu lubelskim przez woźnego Romana Pohlemkowskiego[?]), a ostateczną egzekucję na jego osobie i dobrach zlecił urzędnikom zamku barskiego (komendant Stefan Machnowski, administrator Jan Krasuski) i władzom miasta Bar (podwójci Piotr Chudowski, burmistrz, rajcy, ławnicy), którzy wcześniej odmawiali wydania Awraszki – pod karą banicji wiecznej. W pozwie wymieniono też Żydów barskich (Mosan[?] Abramowicz, Mylach[?] Szymonowicz, arendarz Lejwel i in.).
Akt nr 117
Protestacja Jerzego Kulikowskiego, administratora wsi Mikulińce i Borków Stefana Wolińskiego, rotmistrza JKM, przeciw ks. Dymitrowi Korybutowi Wiśniowieckiemu, wojewodzie bełskiemu, oraz Stefanowi Łasocie i Janowi Zarudnemu, towarzyszom jego chorągwi – o najazd na Mikulińce i Borków w czasie rokoszu (13 VI 1665), rabunek bydła i dobytku, gwałty i spustoszenie (rkp. 1666 N. 14)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data23 stycznia 1666 (Sabbatho post festum S. Agnethis Virginis et Martyris proximo); najazd: Sabbatho post Octavas Sacratissimi Corporis Christi anno praeterito – 13 czerwca 1665
Karty / skanyk. 59v (skan 0063 lewa – dół) – k. 60 (skan 0063 prawa) – k. 60v góra (skan 0064 lewa)
Językłac.
Transkrypcja
k. 59v (skan 0063, strona lewa – dół)
1Ad Off[ici]um et Acta p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r
2veniens N[obi]lis Georgius Kulikowski Administrator bono-
3rum Villarum Mikulince Borkow et aliorum eo pertinen[tium] Gnosi Ste-
4phani Wolinski Rotmagistri Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis no[mi]ne eiusdem D[omi]ni sui
5solenni et gravi cum querela coram eodem Officio in et con[tra] Ill[ustr]em
6et Magnificum Demetrium Korybut Ducem in Zbaraż Wisniowie-
7cki Pal[ati]num Belzen[sem] tanquam Principalem et cuius infrascripti bonorum
8Nobilium depraedatores sunt proprii et D[omi]nes[?] privati nec non Gnosos Ste-
9phanum Lasota et Joannem sive alterius alii nominis Zarudny
k. 60 (skan 0063, strona prawa)
1Directoris pro tunc Vexillorum eiusdem Ill[ustr]is et Mag[nifi]ci Pal[ati]ni
2Belzen[sis] totamq[ue] eorum cohortem tanquam comprincipales et D[omi]nes[?] pri-
3vatos mutuosq[ue] facti infrascripti complices et cooperatores
4questus et protestatus est ideo. Quia ipsi comprincipales non
5veriti p[o]enas legum severe Constitutionibus Regni de securitate
6bonorum Nobilium sancitas ausi sunt tempore certo v[idelicet] Sabbatho
7post Octavas Sacratissimi Corporis Christi Anno p[rae]terito[?] p[rae]te[rito][?]
8dum Exercitus Regni ad nexum conspirabat et Poloniam
9ex hisce o[mn]is tenderet in Villas Mikulince et Borkow more hostili
10et furibundo in armis et cum armis ad instar alicuius hostis Pa-
11triae irruere ibidemq[ue] primo subditos dispergere dispersos capti-
12vare verberibus afficere et concutere mox [...][?] Oculam[?] Ritus Graeci
13quod contra o[mn]e nefas et Christianorum progressus per vim rese-
14rare in eadem[?] inventa nec non comprehensa una[?] sibi appropria-
15re et violenter recipere mox per gazas discurrere in eisdem p[er]
16inventa quaeq[ue] accipere et depraedare pecora et pecudes in usum p[ro]-
17p[r]ium[?] et spolii abigere et in usum suum convertere mulieres viola-
18re et depravare totasq[ue] penitus villas funditus depraedare et spo-
19liare prout de facto in villas suprarecensitas armati irruerunt
20subditosq[ue] dispercusserunt[?], Oculam[?] Ritus Graeci violenter re-
21seraverunt et depraedarunt pecora et pecudes abegerunt res Mobiles
22vulgo fanty nec non suppellectilia subditorum et quaeq[ue] in Laris
23reperierunt seorsivo Registro in Termino probando specificanda in
24summa praeda[?] et spolii vi ac violenter receperunt et sibi appropria-
25verunt. Ad extremum quod contra Deum et Maiestatem eius
27mianicha Apoloniam Leszczycha violaverunt et depravarunt
28totasq[ue] pene villas funditus spoliarunt et in summam redacti sunt
29ruinam. Quo suo temerario ausu quoniam p[o]enas legum eo no[mi]ne san-
30citas succubuerunt et in se hisce nefarii sceleris illicito progressu
31attraxerunt D[omi]num protestantis ad minimum ad Quinq[ue] Millia
32Florenor[um] Polon[icalium] damnificaverunt. Ideo idem protestans hac
k. 60v (skan 0064, strona lewa – górna część)
1Sua solenni coram Actis p[rae]sen[tibus] facta protestatione iterum atq[ue] item
2con[tra] eosdem protestatus est offerens eundem D[omi]num suum p[rae]missa
3Iure vindicaturum.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: „Domines[?] privati” (zapis „Dnes privati”/„Dnes pri-vatos” – może „domestici privati”: domownicy, ludzie prywatni wojewody, w odróżnieniu od żołnierzy); k. 60, w. 7 „Anno praeterito[?] prae…” (zapis „Anno pxe pto”); w. 11 „mox [...][?] Oculam[?] Ritus Graeci” – w rkp. wyraźnie „Oculam” (zapewne zniekształcone „Ecclesiam” – cerkiew obrządku greckiego, do której gwałtem się włamano); w. 14 „in eadem[?] inventa … una[?]” (zapis „ineadem Quenta … una” – sens: co w niej znaleźli i zabrali); w. 17 „proprium[?]” (zapis „p[ro]pd”); w. 21 „dispercusserunt”[?] (zapis „dispercussis”); w. 25 „praeda[?]” (zapis „praedas”); imiona pokrzywdzonych kobiet: „Anastasia Psikinowa[?]” (zapis „Psikinowa/Pisikowa”), „Orynka Demianicha”, „Apolonia Leszczycha” – formy niepewne. Imię wojewody bełskiego – „Demetrium” (Dymitr Jerzy Wiśniowiecki); w akcie 90 (1665) jako wojewoda bełski występuje „Constantinus” – rozbieżność w rkp. (Dymitr Jerzy Korybut Wiśniowiecki był wojewodą bełskim od 1660, Konstanty Krzysztof – od 1661[?]; do weryfikacji).
Objaśnienia: „dum Exercitus Regni ad nexum conspirabat” – gdy wojsko koronne zawiązywało związek (konfederację) – tj. w czasie rokoszu Lubomirskiego i związków wojskowych 1665 r.; „more hostili … ad instar alicuius hostis Patriae” – po nieprzyjacielsku, jak jakiś wróg Ojczyzny; „fanty” – ruchomości (zastawy); „laris” – domy (ogniska domowe); „Registro seorsivo in Termino probando” – w osobnym rejestrze, do udowodnienia na terminie; „ritus Graeci” – obrządku greckiego (prawosławny lub unicki). Mikulińce i Borków – wsie na Podolu (pow. latyczowski[?]); por. akt 118 (rejestr szkód w tych wsiach).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Jerzy Kulikowski, administrator dóbr wsi Mikulińce, Borków i innych do nich należących urodzonego Stefana Wolińskiego, rotmistrza J. K. Mości, w imieniu tegoż pana swego z uroczystą i ciężką skargą żalił się i protestował przed tymże urzędem przeciw jaśnie wielmożnemu Dymitrowi Korybutowi, księciu na Zbarażu Wiśniowieckiemu, wojewodzie bełskiemu, jako głównemu sprawcy, którego własnymi ludźmi i prywatnymi domownikami[?] są niżej opisani pustoszyciele dóbr szlacheckich, a także przeciw urodzonym Stefanowi Łasocie i Janowi (czy jakkolwiek inaczej się zwie) Zarudnemu, ówczesnym namiestnikom chorągwi tegoż jaśnie wielmożnego wojewody bełskiego, i całej ich kompanii, jako współsprawcom, domownikom[?] i wzajemnym wspólnikom i pomocnikom niżej opisanego czynu – o to, że oni, nie bojąc się kar praw, surowo ustanowionych konstytucjami Królestwa o bezpieczeństwie dóbr szlacheckich, ośmielili się w pewnym czasie, mianowicie w sobotę po oktawie Bożego Ciała roku ubiegłego (13 VI 1665), gdy wojsko Królestwa zawiązywało związek i ciągnęło ku Polsce, wpaść do wsi Mikulińce i Borków po nieprzyjacielsku i z wściekłością, zbrojnie, jak jakiś wróg Ojczyzny, i tam najpierw poddanych rozproszyć, rozproszonych chwytać, bić i katować, potem […][?] cerkiew[?] obrządku greckiego – wbrew wszelkiemu prawu i obyczajom chrześcijańskim – przemocą otworzyć, i to, co w niej znaleźli, zabrać i gwałtem przywłaszczyć, potem po skarbcach[?] (komorach) biegać, wszystko co znaleźli zabierać i łupić, bydło i trzodę uprowadzać na własny użytek i łup, kobiety gwałcić i hańbić i całe wsie doszczętnie złupić i ograbić – jak to faktycznie do wspomnianych wsi zbrojnie wpadli, poddanych rozpędzili, cerkiew[?] obrządku greckiego gwałtem otworzyli i złupili, bydło i trzodę uprowadzili, ruchomości, potocznie fanty, a także sprzęty poddanych i wszystko, co znaleźli w domach – co zostanie wyszczególnione w osobnym rejestrze na terminie – jako łup przemocą zabrali i przywłaszczyli; na koniec – co jest przeciw Bogu i Jego Majestatowi – uczciwe pracowite Anastazję Psikinową[?], Orynkę Demianichę i Apolonię Leszczychę zgwałcili i zhańbili, a niemal całe wsie doszczętnie złupili, tak że popadły w całkowitą ruinę. Ponieważ tym zuchwałym czynem ściągnęli na siebie kary praw w tej mierze ustanowione i tym bezprawnym postępkiem niegodziwej zbrodni narazili pana protestującego na szkodę co najmniej pięciu tysięcy złotych polskich, przeto tenże protestujący, wniósłszy tę uroczystą protestację przed aktami niniejszymi, raz jeszcze przeciw nim zaprotestował, oświadczając, że jego pan będzie powyższego dochodził prawem.
Streszczenie
23stycznia 1666 r. Jerzy Kulikowski, administrator wsi Mikulińce i Borków, w imieniu Stefana Wolińskiego, rotmistrza JKM, zaprotestował przeciw ks. Dymitrowi Korybutowi Wiśniowieckiemu, wojewodzie bełskiemu, oraz namiestnikom jego chorągwi Stefanowi Łasocie i Janowi Zarudnemu: w sobotę 13 VI 1665 r., gdy wojsko koronne zawiązywało związek (w czasie rokoszu), żołnierze najechali zbrojnie Mikulińce i Borków, rozpędzili i pobili poddanych, włamali się do cerkwi obrządku greckiego, splądrowali domy, uprowadzili bydło, zgwałcili trzy kobiety (Anastazję Psikinową[?], Orynkę Demianichę, Apolonię Leszczychę) i doszczętnie zrujnowali wsie; szkody – co najmniej 5000 zł. Por. akt 118 (rejestr szkód).
Akt nr 118
Protestacja Jerzego Kulikowskiego w imieniu Stefana Wolińskiego, rotmistrza JKM, przeciw Remigianowi Strzałkowskiemu, pułkownikowi JKM, i jego chorągwi – o przemarsz z Winnicy przez Mikulińce i Borków w 1665 r., uwięzienie atamana, zabór wołów, krów i zboża (wywiezionego do Międzyboża); z przysięgą poddanego Iwana Oryczenki[?] (rkp. 1666 N. 15)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data23 stycznia 1666 (sesja z aktu 117); zdarzenia – rok 1665
Karty / skanyk. 60v (skan 0064 lewa) – k. 61 (skan 0064 prawa – górna część)
19rem p[ro]communem[?] et violentam receptionem segetum corporale Iura-
20mentum in eam rotam[?] sam[?]: Iże te pobranie bydeł y zboż y pocżymienie
21szkod tak nam iako y wszyz[tkie] pomienionemu Panu naszemu
22we wsi Mikulincach zaszły [?] ie y tak a nie inaczey iako
23w tey Protestatiey wyrażone są te szkody poczynione y poza-
24dawane. Observata debita Iuris Iurandi solennitate in facie
25Off[ici]i p[rae]sentis p[rae]stitit.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: imię pułkownika – „Remigianus” (zapis „Remigianum”; w akcie 100 Rafał Strzałkowski, łowczy chełmski, rotmistrz chorągwi lekkiej – możliwe, że pisarz zniekształcił imię lub chodzi o inną osobę); „Padniesky”[?] (zapis „Padniesky” – zapewne „Podniestrzy”/„podniestrzańscy” buntownicy, tj. rebelianci znad Dniestru); imiona atamanów: „Hreczyc[?] Mierutenko[?]” (zapis „Hreczyc Mie-rutenko”) – atamana klasztornego określono tylko „Nobilem Atamanum Monasterii”; „capsulas” (kopy? – zapis „capsulas” = kopa snopów[?]); poddany przysięgający – „Iwan Oryczenko”[?] (zapis „Orycenko/Oryczenko”); k. 61, w. 19–20 – formuła przysięgi zepsuta („rem procommunem et violentam receptionem segetum corporale Iuramentum in eam rotam[?] sam”); w polskiej rocie: „pocżymienie” (poczynienie), „zaszły[?]” – zapis „zarwzane”/„zaszkodzone”[?] – niepewny; „wszyz” – skrót „wszytkie[?]”.
Objaśnienia: „praesidium Miedzyborense” – załoga (garnizon) w Międzybożu, gdzie stacjonowała chorągiew Strzałkowskiego; „rebelles … nefarii praedones” – buntownicy (kozacy, opryszkowie) – mieszkańcy Mikuliniec schronili się przed nimi w Latyczowie; „Atamanus Monasterii” – ataman (zarządca) monasteru (klasztoru prawosławnego) w Mikulińcach; „ex aratris” – (woły) pługowe, robocze; „sexagena” – kopa (60 snopów); „capsula” – miara zboża (korzec[?]) lub kopa; „hreczka” – gryka (tatarka); „siligo” – żyto; „triticum” – pszenica; „avena” – owies. Por. akt 117 (najazd chorągwi wojewody bełskiego na te same wsie) i akt 119 (rejestr szkód z przysięgą).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Jerzy Kulikowski, administrator dóbr wsi Mikulińce urodzonego Stefana Wolińskiego, rotmistrza J. K. Mości, w imieniu tegoż pana swego z uroczystą i ciężką skargą żalił się i protestował przed tymże urzędem przeciw urodzonemu Remigianowi Strzałkowskiemu, pułkownikowi J. K. Mości, jako głównemu sprawcy, z którego wiedzy, rozkazu i polecenia popełniono niżej opisane czyny, i przeciw całej jego chorągwi, będącej w załodze międzyborskiej, jako współsprawcom – o to, że oni, nie bojąc się kar praw, surowo ustanowionych konstytucjami Królestwa w tej mierze, w pewnym czasie, który zostanie określony w terminie, w roku ostatnio minionym, przechodząc do wspomnianej wsi Mikulińce, ciągnąc z miasta Winnicy – gdzie wówczas i przez cały ubiegły rok nie było żadnych działań nieprzyjacielskich ani nie było powodu do buntu, owszem, sami poddani tej wsi przed buntownikami podniestrzańskimi[?] i tymi niegodziwymi rabusiami uciekli do Latyczowa – najpierw sam urodzony główny sprawca odważył się szlachetnego atamana monasteru tamże położonego, a także pracowitego Hreczyca[?] Mierutenkę[?], atamana tejże wsi, uwięzić i uwięzionych trzymać w plugawych lochach przez sześć tygodni; współsprawcy zaś osiemnaście wołów pługowych i cztery krowy z tejże wsi jako łup gwałtem zabrać i przywłaszczyć, potem zboże różnego rodzaju tegoż urodzonego Wolińskiego (a nie poddanych) – omłócone do sześćdziesięciu korcy[?], a nieomłócone do pięćdziesięciu czterech kop – omłócić, na wozy zabrać, wywieźć ze sobą do miasta Międzyboża i obrócić na swój użytek i korzyść – jak to faktycznie sam główny sprawca szlachetnego atamana wspomnianego monasteru i atamana wspomnianej wsi uwięzionych trzymał w lochach przez sześć tygodni, a współsprawcy osiemnaście wołów, cztery krowy i jednego konia ze wsi Borków jako łup uprowadzili i gwałtem zabrali; zboże nieomłócone, mianowicie 24 kopy żyta i 30 kop owsa, omłócili, potem we wsi Borków trzy korce[?] omłóconej pszenicy, osiemnaście korcy[?] żyta, siedemnaście korcy[?] zboża, potocznie hreczki (gryki), i dwanaście korcy[?] owsa zabrali na wozy i wywożąc ze sobą do miasta Międzyboża, obrócili według swego upodobania i korzyści. Ponieważ tym zuchwałym czynem ściągnęli na siebie kary praw w tej mierze ustanowione i pana protestującego narazili na szkodę co najmniej tysiąca złotych polskich, przeto tenże protestujący, wniósłszy tę uroczystą protestację przed aktami niniejszymi, raz jeszcze przeciw nim zaprotestował, oświadczając, że jego pan będzie powyższego dochodził prawem. A dla poświadczenia powyższego stawił osobiście przed tymże urzędem i aktami grodzkimi latyczowskimi pracowity Iwan Oryczenko[?] ze wsi Mikulińce wspomnianego urodzonego Wolińskiego i złożył przysięgę cielesną [co do] wspólnego[?] i gwałtownego zabrania zboża według roty: „Iż te pobranie bydeł i zbóż i poczynienie szkód tak nam, jako i wszystkie wspomnianemu Panu naszemu we wsi Mikulińcach zaszły[?], i tak a nie inaczej, jako w tej protestacji wyrażone są, te szkody poczynione i pozadawane”. Z zachowaniem należytej uroczystości przysięgi złożył ją wobec niniejszego urzędu.
Streszczenie
23stycznia 1666 r. Jerzy Kulikowski, administrator Mikuliniec, w imieniu rotmistrza Stefana Wolińskiego zaprotestował przeciw pułkownikowi JKM Remigianowi[?] Strzałkowskiemu i jego chorągwi z załogi międzyborskiej: w 1665 r., ciągnąc z Winnicy przez Mikulińce (gdzie nie było żadnego buntu – poddani sami chronili się przed rebeliantami w Latyczowie), pułkownik uwięził na sześć tygodni atamana tamtejszego monasteru i atamana wsi Hreczyca[?] Mierutenkę[?], a żołnierze zabrali z Mikuliniec i Borkowa łącznie po 18 wołów i 4 krowy, konia oraz duże ilości omłóconego i nieomłóconego zboża (żyta, pszenicy, gryki, owsa), wywożąc je do Międzyboża; szkody – co najmniej 1000 zł. Prawdziwość zaprzysiągł poddany Iwan Oryczenko[?] z Mikuliniec. Por. akty 117, 119.
Akt nr 119
Oblata rejestru szkód (zabranego bydła, owiec, wołów i fantów) wyrządzonych w 1666[?] r. przez żołnierzy ks. Dymitra Wiśniowieckiego, wojewody bełskiego, pod komendą Stefana Łasoty, poddanym wsi Nowosielica (Nowosielce) i Borków Stefana Wolińskiego, z przysięgą atamanów (rkp. 1666 N. 16)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data23 stycznia 1666 (sesja z aktu 117); szkody – „w Roku Tysiącznym Sześćsetnym Sześćdziesiątym Szóstym” (w rkp.; zapewne chodzi o najazd z czerwca 1665 – akt 117)
Karty / skanyk. 61 dół (skan 0064 prawa) – k. 61v (skan 0065 lewa) – k. 62 (skan 0065 prawa) – k. 62v góra (skan 0066 lewa)
Językłac. (formuła oblaty), pol. (rejestr i rota przysięgi)
Transkrypcja
k. 61 (skan 0064, strona prawa – dół)
1Ad Off[ici]um et Acta p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r ve-
2niens N[obi]lis Georgius Kulikowski Administrator bonorum villae
3Mikulince Borkow et aliarum eo pertinen[tium] Gnosi Stephani Wolinski
k. 61v (skan 0065, strona lewa)
1Rotmagistri Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis no[mi]ne eiusdem D[omi]ni sui obtulit eidem
2Off[ici]o et ad acticandum porrexit Regestrum damnorum iniuriarum
3et violentiarum infrascriptarum per Milites privatos Cohortis Il-
4l[ust]ris et Magni[fi]ci Demetrii Korybut Ducis in Zbaraż Wisnio-
5wiecki Pal[ati]ni Belzen[sis] sub regimine Gnosi Stephani Laso-
6ta existen[tes] subditis de Villis Nowosielce et Borkow supra-
12go Woiewody Bełskiego z Niemierowa idących są poczynio-
13ne y pozadawane. Observata debita Iuris Iurandi Solenni-
14tate in facie Off[ici]i p[rae]sentis p[rae]stiterunt.
Objaśnienia i tłumaczenia
Część łacińska – ręka staranna; rejestr polski przepisany pośpiesznie; liczne imiona i nazwy rzeczy niepewne: „Wasiczenkowi” (zapis „Wasiczenkowi”), „Kuzmierenkowi”, „Szkapsz[?]” (szkapę), „Więczurce”[?], „Ozimka” (ozimek – roczne cielę), „Hordiiowi”, „Farbiszczewny”[?], „Mosiężny”[?] (zapis „Moshiesn”), „Lirników[?]” (zapis „Lurnikow” – może „Łucznikow”/„Łurników”), „Szmuszkow” (smuszków – skórek jagnięcych), „Pas manisto[?]” (pas z monistem – naszyjnikiem?), „spodnic krasy[?]”, „Suider[?]” (może „Świder”), „nisz”[?], „Hromatenkowi”[?], „Antimisy”[?] (zapis „Antimiskia” – antymins, płótno ołtarzowe w cerkwi), „Pahlakowy”[?], „Mius”[?], „Siermięzhego”[?] (siermiężnego), „osmaczek”[?]; w rocie „wolenie”[?] (zapis „wolenie” – może „wołów”/„zwolenie”?) – niepewne; „Lania[?]” (zapis „Lania” – może „Laborantes”?); nazwisko drugiego atamana „Danilczenko”[?] (zapis „Danilcze[n]ko”). Summy w rejestrze podano zgodnie z rkp. (nie sprawdzano zgodności z pozycjami).
Rozbieżność w nazwach wsi: w nagłówku i formule oblaty „Mikulince Borkow” (jak w aktach 117–118), ale w opisie rejestru i w przysiędze „Villis Nowosielce et Borkow”, „w Nowosielicy”, „Atamanus de Villa Nowosielica”. Rok w nagłówku rejestru – 1666 (zapewne omyłka, por. akt 117: najazd 13 VI 1665). Żołnierze określeni jako „z Niemirowa idący”.
Tłumaczenie części łacińskiej: Do urzędu i akt grodzkich latyczowskich przybył szlachetny Jerzy Kulikowski, administrator dóbr wsi Mikulińce, Borków i innych do nich należących urodzonego Stefana Wolińskiego, rotmistrza J. K. Mości, i w imieniu tegoż pana swego podał do wpisania rejestr szkód, krzywd i gwałtów niżej opisanych, wyrządzonych przez prywatnych żołnierzy chorągwi jaśnie wielmożnego Dymitra Korybuta, księcia na Zbarażu Wiśniowieckiego, wojewody bełskiego, będących pod komendą urodzonego Stefana Łasoty, poddanym wsi Nowosielce i Borków wspomnianego urodzonego Stefana Wolińskiego; urząd polecił go wpisać. [Rejestr.] A dla poświadczenia stawili osobiście przed tymże urzędem pracowici Stefan Pawlenko, ataman wsi Nowosielica, i pracowity Iwan Danilczenko[?] ze wsi Borków wspomnianego urodzonego Wolińskiego i złożyli przysięgę cielesną co do wyżej opisanych szkód i złupienia tych wsi według roty: [rota polska]. Z zachowaniem należytej uroczystości przysięgi złożyli ją wobec niniejszego urzędu.
Streszczenie
23stycznia 1666 r. Jerzy Kulikowski, administrator dóbr Stefana Wolińskiego, oblatował rejestr szkód wyrządzonych przez żołnierzy nadwornej chorągwi ks. Dymitra Wiśniowieckiego, wojewody bełskiego (pod komendą Stefana Łasoty, „idących z Niemirowa”), w jego wsiach Nowosielica (Nowosielce – w nagłówku Mikulińce) i Borków. Rejestr wylicza imiennie poszkodowanych poddanych i zabrane im bydło, owce, konie i fanty (odzież, płótno, kożuchy, sprzęty); w Nowosielicy łącznie 166 owiec, 22 woły, 4 konie, 22 krowy; w Borkowie 168 owiec, 14 wołów, 78 krów, 10 cieląt, a z cerkwi – dzwon, szaty liturgiczne, świece i antyminsy. Prawdziwość rejestru zaprzysięgli atamani Stefan Pawlenko (Nowosielica) i Iwan Danilczenko[?] (Borków). Por. akty 117–118.
Akt nr 120
Obdukcja ran Maksyma Własenki, arendarza latyczowskiego, zadanych węgierą przez Domańskiego, sługę Jana Zaleskiego, towarzysza chorągwi lekkiej hetmana polnego; wraz z aresztem sprawcy w gospodzie Zaleskiego (rkp. 1666 N. 17)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data26 stycznia 1666 (feria tertia in crastino festi Conversionis S. Pauli Apostoli); pobicie – „die Dominico” (24 stycznia 1666)
Karty / skanyk. 62v (skan 0066 lewa – dół) – k. 63 (skan 0066 prawa – górna część)
17arestavit De qua p[rae]sens eius est Relatio N[obi]libus p[rae]dictis
18id ei palam in toto attestantibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna; niepewne: nazwisko arendarza – zapis „Vlaszenko/Vlaszenko/Vlasienko” (Własenko[?]; w nagłówku „Vlaszenko”); drugi świadek w pierwszej relacji – „Dessowski”[?] (zapis „Dessosi”/„Dessowski”; w drugiej relacji pisarz wpisał tylko „N.” – nazwiska nie podano); k. 62v, w. 7 „die Lunae[?]” (zapis „die Lunes” – poniedziałek, tj. 25 I 1666, dzień przed sesją); k. 63, w. 4–5 tytuł hetmana – zapis „Mag[nifi]ci G[e]n[er]alis Po-loniae”[?] (może „Campestris Regni”/„Generalis Podoliae”[?] – w tym ostatnim przypadku chodziłoby o Mikołaja Potockiego, generała podolskiego); „die Dominico” – niedziela 24 I 1666. Nazwisko sprawcy „Domański” – zapis „Domanski/Dumanski”.
Objaśnienia: „obductio vulnerum” – oględziny ran przez woźnego w domu ofiary, gdyż ranny z powodu ciężkich ran nie mógł stawić się w urzędzie; „vulnus letale” – rana śmiertelna; „baculo formato alias węgierą” – kijem (laską) zwaną węgierą (por. akt 106); „arendator Latycoviensis” – dzierżawca (arendarz) dochodów miejskich w Latyczowie (np. karczem, młynów); „arestare” – zatrzymać (aresztować) sprawcę w gospodzie jego pana do czasu sprawy.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście opatrzny Teodor Brasicki, woźny generalny Królestwa i woźny niniejszego urzędu, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie i dobrowolnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi, mianowicie Wasylem Sachnowskim i Dessowskim[?], na żądanie i urzędowe wezwanie sławetnego Maksyma Własenki[?], arendarza latyczowskiego, w poniedziałek[?] poprzedzający dzień niniejszego aktu zjechał do jego domu i tam na ciele wspomnianego Maksyma Własenki, który z powodu ciężkiego poranienia nie mógł przybyć do akt niniejszego urzędu, widział i należycie obejrzał na głowie po lewej stronie ranę przez węgieł (skroń) głowy, śmiertelną, ogromną, krwawą, szeroką, zadaną kijem kształtowanym, potocznie węgierą. Tę ranę – jak twierdził tenże woźny i w imieniu arendarza protestował – zadał mu szlachetny Domański, sługa urodzonego Jana Zaleskiego, towarzysza chorągwi lekkiej wielmożnego generała Polski[?], w niedzielę poprzedzającą dzień niniejszego aktu, na rynku publicznym, bez żadnego danego powodu. O czym złożył tę swoją relację do akt niniejszego urzędu, przy czym wspomniana szlachta jawnie to poświadczyła. I zaraz, stojąc osobiście przed tymże urzędem i aktami grodzkimi latyczowskimi, tenże woźny mocą swej prawdziwej i wiernej relacji dobrowolnie zeznał, że na żądanie i urzędowe wezwanie wspomnianego sławetnego Maksyma Własenki, arendarza latyczowskiego, wraz ze szlachetnymi, mianowicie Wasylem Sachnowskim i N., osobiście w dniu niniejszego aktu zjechał do gospody wspomnianego urodzonego Zaleskiego i tam zastanego szlachetnego Domańskiego, jako jego sługę i śmiertelnego zranienia wspomnianego Maksyma Własenki sprawcę, zaaresztował. O czym jest niniejsza jego relacja, przy czym wspomniana szlachta jawnie i we wszystkim to poświadczyła.
Streszczenie
26stycznia 1666 r. woźny Teodor Brasicki zeznał, że wraz ze świadkami (Wasylem Sachnowskim i Dessowskim[?]) obejrzał w domu Maksyma Własenki[?], arendarza latyczowskiego, ciężką, śmiertelną ranę głowy po lewej stronie, zadaną mu węgierą w niedzielę 24 I 1666 r. na rynku w Latyczowie bez powodu przez szlachcica Domańskiego, sługę Jana Zaleskiego, towarzysza chorągwi lekkiej hetmana[?]; ranny nie mógł sam przybyć do grodu. Tego samego dnia woźny zaaresztował Domańskiego w gospodzie Zaleskiego.