Księga grodzka latyczowska 1663–1701 (czystopis – indukta) · część 4 z 8
Akty 121–160
Wpisy od 9 lutego 1666 do 10 kwietnia 1666
Akt nr 121
Protestacja Jerzego Kulikowskiego, administratora Mikuliniec, imieniem Stefana i Anny Wolińskich przeciw towarzyszom chorągwi wojska zaporoskiego pod regimentem hetmana Pawła Tetery o szkody w Mikulińcach i Poczapińcach[?] oraz uwięzienie administratora i podstarościego; z rejestrem szkód i przysięgą poddanych (rkp. 1666 N. 18)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data9 lutego 1666 (feria tertia ante festum S. Valentini Martyris); szkody – 1665 r.
Karty / skanyk. 63 (skan 0066 prawa – dół) – k. 64v (skan 0068 lewa – górna część)
31xy Hrydzik[?] Atamanus de Villa Mikulince et Ostap[?] Salenko[?]
k. 64v (skan 0068, strona lewa – górna część)
1de Villa Poczapince[?] Gnosorum Wolinskich h[ae]r[e]d[i]um[?] s[upe]r damna et
2violen[tias] superius expressa et depraedationem Villarum dictarum Corpo-
3rale Iuramentum in eam rotam[?] Iż te wszystkie krzywdy szko-
4dy gwałty pobranie bydeł y violentie tak a nie inaczey iako
5w tym Regestrze są położone y specificowane nam y Sąsiadom
6naszym wzwysz mianowanym przez Zołnierzow pod Comen-
7dą J. M. Pana Pawła Tetery Hetmana Woyska Zaporow-
8skiego będących z Bracławia na ten czas idących są poczy-
9nione y pozadawane. Observata debita Iuris Iurandi So-
10lennitate in facie Off[ici]i p[rae]sentis Iurarunt.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna (ta sama co w akcie 120), rejestr szkód po polsku; imiona i przezwiska chłopów w rejestrze w większości niepewne (pisownia pisarza, częste formy zdrobniałe). Niepewne: imię i nazwisko żony S. Wolińskiego (k. 63, w. 4 – zapis „Annae Miaulinska”[?], może „Mikulinska”/„Mikulińska”[?]; tekst może też znaczyć „Annae … con[iugum]”); k. 63v, w. 4 „supra se[?]”; w. 6 „Off[ici]i sui[?] porrecti de[?]” (zwykła formuła: „ad Acta Officii praesentis porrecti”); w. 8 „w Zmarłych[?]” (może „y Zmarłych”); w. 27 „Ormusow[?] dwa Kobierzec[?] Noż[?] Uhorow[?]” – odczyt bardzo niepewny; k. 64, w. 1 nazwa drugiej wsi – zapis „Pwzapincach”, na k. 64v „Pocrajince” – odczytano jako Poczapińce[?]; w. 12 „Katrę[?] Kulikowę[?] corkę zgwałcili” – zapis „Hatię/Katrę Kulikowę corkę” (może córkę chłopa „Kulika”[?]); w. 25–26 „Nadostatek[?] u wszystkich Pana Ierzego Kulikowskiego więziel[?]” – sens: nadto (Kozacy) uwięzili p. Jerzego Kulikowskiego, zabrali tamże bandolet z pasem, wzięli także p. Jana Kozłowskiego, podstarościego; nazwisko drugiego przysięgającego – „Ostap[?] Salenko[?]”. Kustosz k. 63 „Exercitu[s]”, k. 63v „dwie”, k. 64 „de”.
Objaśnienia: Paweł Tetera (Teteria, Tetera-Morzkowski, zm. 1670) – hetman kozacki prawobrzeżnej Ukrainy (1663–1665), stronnik Rzeczypospolitej; w 1665 r. jego oddziały kozackie przechodziły przez Podole (tu: „z Bracławia na ten czas idących”). „Legio” – regiment; „comilitones” – towarzysze; „incarceratio” – uwięzienie (administratora Kulikowskiego i podstarościego Kozłowskiego trzymano „cały dzień i noc”). „Obloquentia regestri” – brzmienie rejestru. Rejestr: „podwika” – nakrycie głowy mężatki (chusta); „płachta” – duża chusta, okrycie; „siermięga”, „sukman” – wierzchnie okrycie z grubego sukna; „kożuch”; „motki” – zwoje przędzy[?]; „pszczół ośmioro wybito” – wybrano osiem pni pszczelich; „krowa samotrzeć” – krowa z dwojgiem cieląt[?]; „hataman” – ataman wiejski (wójt). „Corporale iuramentum in eam rotam” – przysięga cielesna według tej roty.
Tłumaczenie części łacińskiej: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Jerzy Kulikowski, administrator dóbr wsi Mikulińce i innych do niej należących, urodzonych Stefana Wolińskiego i Anny [?], przeciw urodzonym i szlachetnym, a także wszystkim i poszczególnym towarzyszom jakiejkolwiek narodowości, w swoim miejscu i czasie do wymienienia, różnych chorągwi pod regimentem wielmożnego Pawła Tetery, wodza Wojska Kozaków Zaporoskich Królestwa, z powodu szkód i gwałtów niżej opisanych, wyrządzonych we wsiach wyżej wymienionych, imieniem tychże swoich panów uroczyście i z ciężką skargą protestował się, a także z powodu uwięzienia szlachetnego Kulikowskiego i szlachetnego Kozłowskiego przez cały dzień i noc – według brzmienia rejestru podanego przez tegoż Kulikowskiego do akt urzędu, brzmiącego dosłownie: [rejestr]. A na poświadczenie szkód, stawiwszy się osobiście przed tymże urzędem i aktami grodzkimi starościńskimi latyczowskimi, pracowici Ołeksy Hrydzik[?], ataman ze wsi Mikulińce, i Ostap[?] Salenko[?] ze wsi Poczapińce[?], poddani urodzonych Wolińskich, dziedziców[?], na szkody i gwałty wyżej wyrażone i spustoszenie rzeczonych wsi złożyli przysięgę cielesną według tej roty: [rota po polsku]. Zachowawszy należytą uroczystość przysięgi, przysięgli wobec niniejszego urzędu.
Streszczenie
9lutego 1666 r. Jerzy Kulikowski, administrator Mikuliniec i przyległych dóbr Stefana i Anny Wolińskich, zaprotestował przeciw towarzyszom różnych chorągwi z regimentu Pawła Tetery, hetmana wojska zaporoskiego, o szkody wyrządzone w 1665 r. przez Kozaków idących z Bracławia oraz o uwięzienie (przez dzień i noc) jego samego i podstarościego Jana Kozłowskiego. Wpisano rejestr szkód: w Mikulińcach zabrano m.in. 18 wołów, 31 krów, 50 owiec, 2 konie, wybrano 8 pni pszczół, a z chłopskich domów płótno, koszule, podwiki, pasy i odzież; w Poczapińcach[?] – 27 wołów, 24 krowy, 2 cielęta oraz odzież i płótno; zgwałcono też córkę jednego z chłopów (Katrę[?]). Kulikowskiemu zabrano bandolet z pasem. Ataman mikuliniecki Ołeksy Hrydzik[?] i Ostap[?] Salenko[?] z Poczapiniec[?] zaprzysięgli prawdziwość rejestru.
Akt nr 122
Wpis niewprowadzony: miejsce na relację woźnego Teodora Brasickiego o areszcie poddanych Jerzego Kaszniowskiego[?] w Korzowcach (rkp. 1666 N. 19)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data9 lutego 1666 (sesja z aktu 121)
Karty / skanyk. 64v (skan 0068 lewa – środek)
Językłac.
Transkrypcja
k. 64v (skan 0068, strona lewa – środek)
1Hoc loco inducenda erat Rela[tio] p[er] Min[isteria]lem Regni G[e]n[er]alem Theodorum
2Brasicki Apparitorem Off[ici]i p[rae]sen[tis] et N[obi]les Albertum Zawadski
3et Paulum Zwdelicz[?] [de] Aresto Laboriosorum Procopii Koss[?] et Ia-
4covi[?] in bonis Villae Korzowce Subditorum Gnosi Georgii Kaszniow-
5ski[?] fuit Lat[o]ri[?] Copia porrigenda debuerat verum quoniam non
6porrecta ideo ex parte Gnosi Notarii loci p[rae]sentis p[ro]t[esta]t[um][?] est.
Objaśnienia i tłumaczenia
Niepewne: nazwisko drugiego świadka – zapis „Zwdelicz”[?]; imiona aresztowanych – „Procopii Koss[?] et Ia-covi[?]”; nazwisko właściciela – „Kaszniow-ski”[?] (zapis „Karzniow”/„Kasznio[w]”); w. 5 – zapis „ski fuit Laōr” (słowo „fuit” dopisane nad linią; „Lat[o]ri”[?]); w. 6 końcowe „pttu est” – może „p[ro]testatum est” lub „p[rae]termissum est”[?].
Objaśnienia: wpis-zawiadomienie: w tym miejscu miała być wpisana relacja woźnego o areszcie (zatrzymaniu) poddanych we wsi Korzowce, ale strona nie złożyła jej kopii (tekstu) do wpisania; pozostawiono tylko notę pisarza. Por. podobne wpisy niewprowadzone w księgach winnickich.
Tłumaczenie: W tym miejscu należało wpisać relację woźnego generalnego Królestwa Teodora Brasickiego, woźnego niniejszego urzędu, oraz szlachetnych Wojciecha Zawadzkiego i Pawła Zwdelicza[?] o areszcie pracowitych Prokopa Kossa[?] i Jakuba[?], poddanych urodzonego Jerzego Kaszniowskiego[?] w dobrach wsi Korzowce; okazicielowi[?] należało podać kopię, lecz ponieważ nie została złożona, przeto ze strony urodzonego pisarza tutejszego zaprotestowano[?].
Streszczenie
Wpis niewprowadzony (9 II 1666?): w księdze pozostawiono miejsce na relację woźnego Teodora Brasickiego (ze szlachtą Wojciechem Zawadzkim i Pawłem Zwdeliczem[?]) o areszcie poddanych Jerzego Kaszniowskiego[?] – Prokopa Kossa[?] i Jakuba[?] – we wsi Korzowce; ponieważ tekstu relacji nie złożono, pisarz odnotował tylko jej brak.
Akt nr 123
Protestacja Macieja Grodeckiego, administratora Pańkowiec, imieniem Wojciecha Bieniowskiego[?], podczaszego halickiego, przeciw Zbigniewowi Bliskowskiemu, porucznikowi chorągwi lekkiej Stanisława Jana Jabłonowskiego, wojewody ruskiego, o zrabowanie dworu w Pańkowcach; z rejestrem szkód i przysięgą poddanych (rkp. 1666 N. 20)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data13 lutego 1666 (Sabbatho pridie festi S. Valentini Confessoris); napad – poniedziałek po oktawie Bożego Ciała 1665 (15 czerwca 1665)
30czenko[?] et Marcus Wołeczko[?] de Villa supradicta Pankowce
31super damna superius expressa corporale Iuramentum in eam rotam
k. 65v (skan 0069, strona lewa – góra)
1Iż te wszystkie krzywdy szkody zrabowanie Dworu pobranie
2koni y bydła tak a nie inaczey iako w tym Regestrze są położo-
3ne y specificowane Panu Naszemu y Sąsiadom Naszym przez
4Zołnierzow Chorągwie Pancerney Iaśnie Wielmożnego J. M. Pa-
5na Woiewody Ruskiego we Wsi Pankowcach są poczynione y poza-
6dawane. Observata debita Iuris Iurandi Solennitate in facie
7Off[ici]i p[rae]sentis praestiterunt.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna. Niepewne: nazwisko podczaszego halickiego – zapis „Brieniowski/Bieniowski” (Bieniowski[?]; może Brzeniowski[?]); k. 64v, w. 3–4 zakończenie „h[ae]re-/narum” – nieodczytane (może „haere[ditariarum]”); w. 7 „eius[?] … eorum[?] suis[?]”; k. 65, w. 20 „U Ieniszenka[?] Gradetku[?]”; w. 21 „Tysicenka[?]”; w. 24 „Lewczenka[?]”; w. 25 „Matwieia[?] … y byka[?] trzeciego” (zapis „ymbiduka”); w. 26 „Łowczuna[?]”; w. 29–30 nazwiska przysięgających „Gryzczenko[?]”, „Wołeczko[?]”. W łacińskiej części mowa o chorągwi „levis armaturae” (lekkiej), w rocie – o „Chorągwi Pancerney”. Kustosz k. 64v „Vi ac”.
Objaśnienia: Stanisław Jan Jabłonowski (1634–1702), od 1664 wojewoda ruski, później hetman wielki koronny; „vicerotmagister” – porucznik (zastępca rotmistrza) chorągwi; „cohors” – poczet, oddział; „frameae vibratae” – dobyte szable (dosł. włócznie); „ad instar nieprzyiaciela Koronnego” – na kształt wroga Korony; „iałowica”, „iałowe bydło” – jałówki, bydło młode (nierodzące); „valoris złotych …” – wartości … złotych. Oktawa Bożego Ciała 1665: Boże Ciało 4 VI 1665, oktawa 11 VI, poniedziałek po oktawie – 15 VI 1665.
Tłumaczenie części łacińskiej: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Maciej Grodecki, administrator dóbr wsi Pańkowce urodzonego Wojciecha Bieniowskiego[?], podczaszego halickiego, przeciw urodzonemu Zbigniewowi Bliskowskiemu, porucznikowi chorągwi lekkiej jaśnie oświeconego i wielmożnego Jana Stanisława Jabłonowskiego, wojewody ziem ruskich, i całemu jego pocztowi – z powodu najechania przez ich czeladź gwałtem i po nieprzyjacielsku z dobytą bronią wsi wyżej wymienionej Pańkowce, jej spustoszenia oraz szkód i krzywd niżej opisanych, wyrządzonych w tej wsi – imieniem swego pana uroczyście i z ciężką skargą przed tymże urzędem żalił się i protestował, według brzmienia rejestru podanego przez tegoż szlachetnego Grodeckiego do akt niniejszego urzędu, brzmiącego dosłownie: [rejestr]. A na poświadczenie szkód, stawiwszy się osobiście przed tymże urzędem i aktami grodzkimi starościńskimi latyczowskimi, pracowici Mikita Gryzczenko[?] i Marek Wołeczko[?] ze wsi Pańkowce na szkody wyżej wyrażone złożyli przysięgę cielesną według tej roty: [rota]. Zachowawszy należytą uroczystość przysięgi, złożyli ją wobec niniejszego urzędu.
Streszczenie
13lutego 1666 r. Maciej Grodecki, administrator Pańkowiec Wojciecha Bieniowskiego[?], podczaszego halickiego, zaprotestował przeciw Zbigniewowi Bliskowskiemu, porucznikowi chorągwi Stanisława Jana Jabłonowskiego, wojewody ruskiego, i jego pocztowi. Czeladź z tej chorągwi 15 VI 1665 r. napadła zbrojnie na dwór w Pańkowcach, strzelając i z dobytymi szablami, rozpędziła chłopów i zrabowała bydło pańskie i chłopskie – łącznie 31 sztuk bydła i 3 konie (m.in. klacz wartą 60 zł). Rejestr szkód zaprzysięgli poddani Mikita Gryzczenko[?] i Marek Wołeczko[?].
Akt nr 124
Protestacja Heleny z Zagrobskich[?] Kłobukowskiej, primo voto Krasowskiej, przeciw Bohdanowi Podleskiemu i Kuryle o zbrojne napaści na jej dom, strzelanie przez okno i grożenie śmiercią (rkp. 1666 N. 21)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 13 lutego 1666 (Sabbatho pridie festi S. Valentini); napaści – sobota 13 II i niedziela przed aktem
18non commaculavit. Quo suo temerario ausu et tali illicito
19con[tra] o[mn]e fas progressu quoniam p[ar]iter[?] Securitatem publicam
20violavit poenasq[ue] legum iuxta qualitatem delicti succubuit et
21in se attraxit, ideo eadem Protestans hac sua solenni coram Off[ici]o
22p[rae]sen[ti] facta protestatione iterum atq[ue] iterum r[ati]one tantae sui pro-
23tunc in absen[tia] mariti oppressionis nec non providens ulteriori
24indemnitati saluti[que] suae con[tra] eundem N[obi]lem Podleski et com-
25p[ri]n[cipa]lem eius protestata est. Offerendo se p[rae]missa et suprascr[iptum][?] maritum
26maritum suum Iure mediante vindicatur[am]. Salva [?] Solemnis[?]
27eiusdem Protestationis sua addendi meliorandi minuendi vel alia simi-
28lia faciendi in genere de Iure competenti reservando.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna, ale wiele skrótów; tekst miejscami niezręczny. Niepewne: nazwisko rodowe protestującej – zapis „Zagwbska”, odczytano „Zagrobska”[?] (por. akt 101: Teofila Zagrobska, wdowa po Piotrze Podleskim – może krewna); k. 65v, w. 9–10 „severo[?] … commu[ni]ter[?] … p[ro]visa[?]”; w. 16 i k. 66, w. 2 – słowo zapisane „Cenam/Crinam” (odczytano jako „Cameram”[?] – izba, dom); w. 21 „nullis[?]”; w. 23 nazwisko świadka „Lysanski”[?]; k. 66, w. 3 „iam[?] globor[um][?]”; w. 8 „Prot[estan]tis[?]” (zapis „Ptta”) i „decu-/buit[?]”; w. 9 „Hanc[?] sui[?]”; w. 14 „Cu[bicu]li[?]” (zapis „Cuis”); w. 15 „effringere[?]” (zapis „effundere”); w. 17 – zdanie o oknie niejasne (zapis „a icty globi fenestram Siffocandi elegit”); w. 19 „p[ar]iter[?]” (zapis „pracemet”); w. 25 „Salva [?] Solemnis[?]”. Data: napad miał miejsce „tempore praedicto, videlicet Sabbatho pridie Festi S. Valentini” (13 II 1666), drugi – „die Dominico actum praesentem praecedenti”; wpis znajduje się pod nagłówkiem sesji z 13 II 1666 (akt 123), ale z treści wynika, że wniesiono go zapewne później (po niedzieli 14 II 1666).
Objaśnienia: sprawa wiąże się z aktami 101–106 (zabójstwo Piotra Podleskiego przez teścia Marcina Kłobukowskiego): Bohdan Podleski był rodzonym bratem zmarłego Piotra; Marianna Krasowska – córka protestującej z pierwszego małżeństwa (z Mikołajem Krasowskim), (wdową po Piotrze była wg aktu 101 Teofila Zagrobska). „Pixis” – rusznica, krótka broń palna; „bombarda longior vulgo rusznica” – długa rusznica; „sulphure et globo onusta” – nabita prochem i kulą; „comprincipalis” – współsprawca; „afficere et commaculare” – dotykać i znieważać; „salva … addendi meliorandi minuendi … reservando” – z zastrzeżeniem prawa uzupełnienia, poprawienia lub zmniejszenia protestacji.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetna Helena z Zagrobskich[?], z pierwszego małżeństwa niegdyś szlachetnego Mikołaja Krasowskiego, z drugiego zaś, obecnego – szlachetnego Marcina Kłobukowskiego małżonka, imieniem swoim i wspomnianego męża swego, uroczyście i z ciężką skargą przed tymże urzędem żaliła się i protestowała przeciw urodzonemu Bohdanowi Podleskiemu jako głównemu sprawcy oraz pracowitemu Kuryle jako współsprawcy i pomocnikowi w niżej opisanym czynie. Albowiem oni, nie lękając się kar prawnych, którymi surowo[?] zabezpieczony jest pokój i bezpieczeństwo publiczne każdego, a zwłaszcza stanu szlacheckiego, przeciwnie – nie poprzestając na dawniejszych krzywdach i zniewagach, którymi bardzo często zarówno męża protestującej wraz z niegdyś urodzonym Piotrem Podleskim, swoim rodzonym bratem, i swymi braćmi, jak i samą protestującą dotykali i znieważali – teraz w czasie wspomnianym, to jest w sobotę w wigilię św. Walentego, wyznawcy i męczennika, odważył się [Podleski] uzbrojony w rusznice i długą bombardę, potocznie rusznicę, nabite prochem i kulą, najechać izbę[?] wspomnianej protestującej i tamże nastawać na życie szlachetnej Kłobukowskiej, niewinnej i niespodziewającej się od nikogo nic złego, owszem zabezpieczonej pokojem publicznym, i bez żadnej[?] danej przyczyny pięciokrotnie strzelać do niej przez okno z rusznic nabitych prochem i kulą, i w obecności szlachetnego Łysańskiego[?] przysięgać na jej życie tymi słowami: „Przysięgam Bogu, że cię zabiję i pojadę albo do Wołoch, albo do Kozaków”. Jakoż istotnie uzbrojony najechał izbę[?] protestującej i nastawał na jej życie, i swoją niecną przysięgę wypełniłby kulami wystrzelonymi z rusznic, i złośliwie pozbawiłby ją życia doczesnego, gdyby sama protestująca, z natchnienia Opatrzności Bożej, która jedyna bywa przyjaciółką upadających, nie schowała się do komory; od którego to zgiełku szlachetna Marianna Krasowska, córka protestującej z pierwszego małżeństwa[?], złożona ciężką chorobą, legła w łóżku[?]. Nie poprzestając na tej swojej niecnej, powziętej pod pewnym pozorem złości przeciw mężowi protestującej i samej protestującej, lecz przydając i mnożąc krzywdy do krzywd, zniewagi do zniewag i ucisk do ucisku, wreszcie w niedzielę poprzedzającą dzień niniejszego aktu, z krzykiem i zgiełkiem, ponownie nastając na życie protestującej, przyszedł wściekły wraz ze wspomnianym współsprawcą do drzwi izby[?] i usiłował wyłamać drzwi, a w końcu, nie wpuszczony[?], wystrzelił z rusznicy nabitej prochem i kulą i uderzeniem kuli [przebił?] okno, a protestującej omal nie zranił. Ponieważ tym swoim zuchwałym czynem i takim niedozwolonym, wbrew wszelkiemu prawu, postępkiem naruszył bezpieczeństwo publiczne i ściągnął na siebie kary prawne według jakości przestępstwa, przeto tenże protestująca tą swoją uroczystą, przed niniejszym urzędem uczynioną protestacją, raz jeszcze z powodu tak wielkiego ucisku, jakiego doznała pod nieobecność męża, a także dbając o dalsze bezpieczeństwo i zdrowie swoje, zaprotestowała się przeciw temuż szlachetnemu Podleskiemu i jego wspólnikowi, ofiarując się dochodzić powyższego wraz z mężem swoim drogą prawa, z zastrzeżeniem prawa uzupełnienia, poprawienia, zmniejszenia tej protestacji lub uczynienia innych podobnych rzeczy, jakie jej w ogólności z prawa przysługują.
Streszczenie
Helena z Zagrobskich[?], 1° voto Krasowska, obecnie żona Marcina Kłobukowskiego, zaprotestowała (wpis pod 13 lutego 1666 r.) w imieniu swoim i męża przeciw Bohdanowi Podleskiemu (bratu zabitego Piotra Podleskiego) i jego pomocnikowi Kuryle. Podleski w sobotę 13 II 1666 r. zbrojnie napadł na jej dom, pięciokrotnie strzelał do niej przez okno i przy szlachcicu Łysańskim[?] przysięgał, że ją zabije i ucieknie do Wołoch lub do Kozaków; ocalała, ukrywszy się w komorze, a jej córka z pierwszego małżeństwa, Marianna Krasowska, z przerażenia zachorowała. W następną niedzielę Podleski z Kuryłą znów przyszedł pod drzwi, próbował je wyłamać i strzelił przez okno, omal jej nie raniąc. Protestująca zastrzegła sobie dochodzenie sprawy w sądzie wraz z mężem.
Akt nr 125
Przysięga poddanych ze wsi Bielecki[?] i Buchny[?] o spustoszeniu tych wsi (dzierżawa Anny z Obodna[?] Kosowiczowej) – w sprawie kwarty (rkp. 1666 N. 22)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data22 lutego 1666 (feria secunda ante festum S. Matthiae Apostoli)
Karty / skanyk. 66 (skan 0069 prawa – dół, nagłówek sesji) – k. 66v (skan 0070 lewa – górna połowa)
2venientes Laboriosi Steczko Iarenko de Villa Bielecki[?] al[ia]s
3Kalinie[?] et Zdan Dancenko[?] de Villa Buchny[?] Tenutae[?] Reg[iae]
4[?]atis[?] subditi Tenutae D[omi]nae suae advitalis[?] Gnosae Annae de Obo-
5dno[?] primarum olim Gnosi Iacobi Georgii Kielczowski[?] Venatoris
6Czerniechovien[sis] secundarum olim Gnosi Pauli Bobrownicki Po-
7cillatoris Ravensis ad p[rae]sens v[er]o tertiarum nuptiarum Gnosi Ioan-
8nis Kosowicz[?] Consortis legitimae cum assistentia eiusd[em] Gnosi Kosowicz
9super desolationem p[rae]fatarum Villarum Bielecki[?] et Buchny[?] in
10Palatinatu Podoliae et Districtu Latycovien[si] existen[tium] r[ati]one quartae
11annuae ex eisdem bonis ad Thesaurum Regni solvi provenien[tis]
12corporale Iuramentum in eam rotam[?] Isz my Steczko Iarenko
13z Bieleckich y Zdan z Buchnow zadney chałupy nie masz y
14zadnego poddanego tam mieszkaiącego y przeczona Pani
15nasza teraźnieysza Iey M[iłość] Pani Kosowiczowa od dziesiątka
16Lat zadnych nie ma Prowentow ani pożytkow dla spustoszenia
17y desolatiey przez Nieprzyiaciela Koronnego. Tak nam Panie
18Boże dopomoż y iego Swięta Męka. Observata debita Iuris
19Iurandi Solennitate in facie Off[ici]i p[rae]sentis praestiterunt.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna. Niepewne: nazwy wsi – w nagłówku „Bieleckie”, w tekście „Bielecki/Bieleckich”, oraz „Buchny/Buchnow”; w. 2 „al[ia]s Kalinie[?]” (zapis „Kalinie” na początku wiersza 3 – może drugie miano wsi, może osobny wyraz); nazwisko drugiego poddanego „Dancenko”[?]; w. 3–4 „Tenutae[?] Reg[iae] [?]atis[?]” – zapis „Sai Reg.” / „Atis” – nieodczytane (może „subditi tenutae Regalis”); nazwisko rodowe właścicielki „de Obodno”[?]; pierwszy mąż – „Iacobi Georgii Kielczowski”[?] (zapis „Kielczowski/Kielerowski”), łowczy czerniechowski[?] (zapis „Czerniechovien”); trzeci mąż „Kosowi” / „Kosowicz”[?] – w rocie „Kosowiczowa”. Rota: „przeczona” = przerzeczona (wspomniana).
Objaśnienia: „kwarta” (quarta) – podatek z dóbr królewskich (dzierżaw, tenut) na utrzymanie wojska kwarcianego, płacony do skarbu; posesorzy spustoszonych królewszczyzn składali w grodzie przysięgi poddanych na dowód, że dobra nie przynoszą dochodu, by uzyskać zwolnienie. „Tenuta advitalis” – dzierżawa dożywotnia; „Venator Czerniechoviensis” – łowczy czernihowski; „Pocillator Ravensis” – podczaszy rawski. „Nieprzyiaciel Koronny” – Tatarzy/Kozacy (spustoszenie ok. 1656–1666).
Tłumaczenie części łacińskiej: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście pracowici Steczko Jarenko ze wsi Bielecki[?], inaczej Kalinie[?], i Zdan Dancenko[?] ze wsi Buchny[?], poddani dożywotniej dzierżawy swej pani, urodzonej Anny z Obodna[?], z pierwszego małżeństwa niegdyś urodzonego Jakuba Jerzego Kielczowskiego[?], łowczego czernihowskiego, z drugiego niegdyś urodzonego Pawła Bobrownickiego, podczaszego rawskiego, obecnie zaś z trzeciego małżeństwa urodzonego Jana Kosowicza[?] prawowitej małżonki, przy asystencji tegoż urodzonego Kosowicza – na spustoszenie wspomnianych wsi Bielecki[?] i Buchny[?], położonych w województwie podolskim i powiecie latyczowskim, z powodu kwarty rocznej z tychże dóbr do skarbu Królestwa płaconej, przysięgę cielesną według tej roty: [rota po polsku]. Zachowawszy należytą uroczystość przysięgi, złożyli ją wobec niniejszego urzędu.
Streszczenie
22lutego 1666 r. poddani Steczko Jarenko z Bieleckich[?] i Zdan Dancenko[?] z Buchnów[?] – wsi królewskich w powiecie latyczowskim, trzymanych dożywotnio przez Annę z Obodna[?] (wdowę po Jakubie Jerzym Kielczowskim[?], łowczym czernihowskim, i Pawle Bobrownickim, podczaszym rawskim, obecnie żonę Jana Kosowicza[?]) – zaprzysięgli w sprawie kwarty, że we wsiach tych nie ma ani jednej chałupy ani poddanego, a dzierżawczyni od dziesięciu lat nie ma z nich żadnych dochodów z powodu spustoszenia przez nieprzyjaciela.
Akt nr 126
Prezentacja dwóch wołów zabranych poddanym Mikołaja Spiczyńskiego[?] przy wyrębie lasów dębowych wsi Skowrówka[?] przez Wojciecha Lipnickiego, administratora tej wsi (rkp. 1666 N. 23)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis z sesji feria quarta pridie festi S. Matthiae Apostoli 1666 (zapewne 24 lutego 1666 – środa; „pridie” wskazywałby 23 II); zajęcie – dzień wcześniej
Karty / skanyk. 66v (skan 0070 lewa – dół) – k. 67 (skan 0070 prawa – góra)
Językłac.
Transkrypcja
k. 66v (skan 0070, strona lewa – dół)
1Ad Officium et Acta p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r
k. 67 (skan 0070, strona prawa – góra)
1veniens N[obi]lis Albertus Lipnicki Administrator bonorum Villae
2Skowrowka[?] p[rae]sentavit Officio p[rae]senti boves duos Colonis[?] Sa-[?]
3ni[?] zrabaniste[?] die hesterna actum hunc p[rae]cedente in Sil-
4vis quercinis Villae eiusd[em] circa excisionem Sylvarum per Sub-
5ditos Gnosi Nicolai Spiczyński[?] et desolationem per eosdem
6Sylvarum receptos quos quidem boves in Foresta Regia Ca-
7stri p[rae]sentis reliquit.
Objaśnienia i tłumaczenia
Niepewne: nazwa wsi – w nagłówku i tekście „Skowrowka” (Skowrówka[?]; może Skowronka/Skowrońce[?]); w. 2–3 „Colonis[?] Sa-/ni[?] zrabaniste[?]” – fragment nieodczytany (w akcie 138 „solu-/tis[?] cum Zrabaniste”) (zapis „Colons Sa-/ni zrabanište”; może nazwa miejsca – uroczyska – „na Zrąbaniszczu”[?] lub określenie wołów); nazwisko właściciela poddanych – zapis „Sudsynski/Szczypski” – według aktu 138 (ta sama sprawa) Spiczyński[?]; w. 6 „Foresta Regia” – potwierdzone w akcie 138 („ad forestam Regiam”). Data: „feria quarta pridie festi S. Mathiae” – w 1666 r. św. Macieja (24 II) przypadał w środę, więc „feria quarta” = 24 II, a „pridie” = 23 II (wtorek); niezgodność w rękopisie.
Objaśnienia: „praesentatio” – okazanie w urzędzie przedmiotów (tu zajętych wołów) jako dowodu; Lipnicki zajął (zafantował) woły chłopom Spiczyńskiego[?], którzy wycinali i pustoszyli las dębowy wsi, i pozostawił je w zamku (na podwórzu grodowym) do dalszego postępowania; „silvae quercinae” – lasy dębowe.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Wojciech Lipnicki, administrator dóbr wsi Skowrówka[?], okazał niniejszemu urzędowi dwa woły [?], zajęte wczoraj, w dniu poprzedzającym niniejszy akt, w lasach dębowych tejże wsi przy wyrębie lasów przez poddanych urodzonego Mikołaja Spiczyńskiego[?] i przy pustoszeniu przez nich lasów; które to woły zostawił w królewskim [zamku?] niniejszego grodu.
Streszczenie
Ok. 23–24 lutego 1666 r. Wojciech Lipnicki, administrator wsi Skowrówka[?], okazał w grodzie latyczowskim dwa woły zajęte poprzedniego dnia poddanym Mikołaja Spiczyńskiego[?], przyłapanym na wyrębie i pustoszeniu lasów dębowych tej wsi, i pozostawił je w zamku grodowym.
Akt nr 127
Protestacja Zuzanny z Czygalskich[?], wdowy po Stanisławie Kruszyńskim, przeciw Łukaszowi Woźniakowskiemu o naruszenie kompromisu w sprawie połowy Radzymiec[?] (wyrąb parkanu, zabieranie wołów, przymus do orki, zabicie krowy atamana) i pobicie jej sługi Waleriana Trzcińskiego (rkp. 1666 N. 24)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data25 lutego 1666 (feria quinta post festum S. Matthiae Apostoli proxima); pobicie sługi – 24 II 1666
Karty / skanyk. 67 (skan 0070 prawa – dół) – k. 67v (skan 0071 lewa)
Językłac.
Transkrypcja
k. 67 (skan 0070, strona prawa – dół)
1Ad Officium Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r
2veniens Gnosa Zuzanna Czygalska[?] Gnosi olim Stani-
3slai Kruszynski Consors relicta vidua solen[ni] et gravi cum
4querela coram eod[em] Officio in et con[tra] Gnosum Lucam Wozniakow-
5ski questa et protestata est ideo quia ipse in contrarium com-
6planationis in bonis Villae Radzymince[?] die decima septima
7Ianuarii Anno Millesimo Sex[centesi]mo Sexagesimo Quarto ra-
8tione medietatis eorund[em] bonorum conscriptae vadioq[ue] Trium Millium
9floren[orum] Polon[icalium] firmatae et Actis Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus]
10roboratae nec veritus poenas legum severe Constitutionibus Re-
11gni vadio[?] infrascriptas[?] sancitas Anno p[rae]ter[i]to Millesimo
12Sexcentesimo Sexagesimo Quinto in absentia pro tunc supra-
13scr[iptae] Protestantis c[...]orum[?] in fundo protestantis p[ro]pria[?] eadem
14complanatione dimisso[?] Iuramento[?] non admisit atq[ue] sepem ex-
15cidere et comburere iussit, tum primo bovem ex aratro prote-
16stantis saepissime ad suum aratrum accipere ac violenter solebat
k. 67v (skan 0071, strona lewa)
1deinde toto[?] Protestantis sibi laborem reddere non solitis[?] per aliquot
2hebdomadas in suis fundis arare supra suos subditos cogit per
3quod in consemi[n]atione tam aestivali quam hyemali suprascr[ipta] Pro-
4testans ad minimum Quingentorum floren[orum] Polon[icalium] perpessa est
5ad extremum apud Laboriosum Pedor[?] Demko[?] Atamanum eiusd[em]
6Protestantis hominem innocuum nec quidquam mali sperantem sine
7ulla occa[sio]ne et p[rae]textu vaccam eiusdem p[re]tii[?] valoris Triginta
8floren[orum] Polon[icalium] actu in d[omu]m[?] alicuius excessus vi ac violenter acce-
9pit et occidere iussit suo commodo et usui applicavit. Hisq[ue]
10suum nefarium contra Protestantem p[rae]concepto non contentando
11animum v[er]um damna damnis iniuria iniuriis superaddendo et ac-
12cumulando nunc tempore certo v[idelic]et Feria Quarta in ipso die Festi
14lerianum Trzcinski famulum suum sciscitandi causa cur in sub-
15ditum eiusdem Protestantis certam Stacie[?] p[ro] fortalitio Miedzyboziensi
16reddi solitae multum imposuisset a suprascr[ipto] Trzcinski ver-
17bis sat modestis eiusdem no[mi]ne D[omi]nae suae sciscitasset ille nulla p[rae]ce-
18dente allocutione suprascr[iptum] famulum Protestantis post crines
19arripuit et in terram prostravit pugnisq[ue] summopere concussit
20et obsanguinolavit. Quo suo temerario ausu quoniam pacem
21et securitatem publicam violavit complanationiq[ue] eidem contrave-
22nit poenasq[ue] Legum eo no[mi]ne sancitas succubuit et transgressus est.
23Ideo eadem Protestans facta hac sua solenniter coram Actis p[rae]sen-
24tibus Protestatione iterum atq[ue] iterum contra eund[em] Wozniakowski
25protestata est offerens se p[rae]missa Iure mediante vindicaturam.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna, wiele skrótów. Niepewne: nazwisko rodowe protestującej – po łacinie „Czygalska”[?] (zapis „Ozygalska/Czygalska”), w akcie 129 po polsku „Czygalsanka”[?] (zapis „Ozygalsanka/Czygalśanka”); nazwa wsi „Radzymince”[?] (w akcie 129 „Radzymińce”; może Radzymińce/Radzimince); k. 67, w. 11 „vadio[?] infrascriptas[?]”; w. 13–14 fragment „c[...]orum[?] in fundo protestantis p[ro]pria[?] eadem complanatione dimisso[?] Iuramento[?] non admisit” – sens niejasny (może: nie dopuścił[?] … na gruncie protestującej); k. 67v, w. 1 „toto[?] … non solitis[?]”; w. 5 imię atamana – „Pedor”[?] (Fedor?) „Demko”[?]; w. 7 „p[re]tii[?]”; w. 8 „in d[omu]m[?] alicuius excessus” – niejasne; w. 13 „dati[?]” (może „dat[um]”/„dum”); w. 15 „certam Stacie[?] p[ro] fortalitio Miedzyboziensi” – odczyt niepewny (stacja dla zamku międzyboskiego[?]). Data aktu: sesja „feria quinta post festum S. Matthiae proxima” = 25 II 1666; pobicie – w samo święto św. Macieja (środa 24 II 1666).
Objaśnienia: „complanatio” – ugoda, kompromis (tu zawarty 17 I 1664 co do połowy dóbr Radzymiec[?], zabezpieczony wadium 3000 zł i wpisany do akt grodzkich latyczowskich); „vadium” – zakład (kara umowna) za naruszenie ugody; „sepes” – płot, parkan; „consemination aestivalis et hyemalis” – zasiew jary i ozimy; „stacja” – świadczenie (w naturze/pieniądzu) na rzecz zamku lub wojska (tu zapewne dla zamku w Międzybożu[?]); „obsanguinolare” – zakrwawić. Por. reprotestację Woźniakowskich (akt 129).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzona Zuzanna z Czygalskich[?], niegdyś urodzonego Stanisława Kruszyńskiego pozostała wdowa, uroczyście i z ciężką skargą przed tymże urzędem żaliła się i protestowała przeciw urodzonemu Łukaszowi Woźniakowskiemu, albowiem on wbrew ugodzie zawartej co do dóbr wsi Radzymińce[?] 17 stycznia 1664 r. w sprawie połowy tychże dóbr, spisanej, wadium 3000 złotych polskich umocnionej i w aktach grodzkich starościńskich latyczowskich roborowanej, nie lękając się kar prawnych surowo konstytucjami Królestwa ustanowionych, w roku przeszłym 1665, podczas ówczesnej nieobecności wspomnianej protestującej, [...] na gruncie protestującej [...], kazał wyciąć i spalić parkan, następnie bardzo często zabierał gwałtem woły z pługa protestującej do swego pługa, potem zmuszał [ludzi?] protestującej, nie zwykłych mu robić, przez kilka tygodni orać na swoich polach ponad swoich poddanych, przez co na zasiewie tak jarym, jak ozimym wspomniana protestująca poniosła szkodę co najmniej 500 złotych polskich; w końcu u pracowitego Fedora[?] Demka[?], atamana tejże protestującej, człowieka niewinnego i niczego złego się nie spodziewającego, bez żadnej przyczyny i pretekstu krowę jego wartości 30 złotych polskich [...] gwałtem zabrał, kazał zabić i obrócił na swój pożytek i użytek. Nie poprzestając na tym swoim niecnym, powziętym przeciw protestującej zamiarze, lecz przydając szkody do szkód i krzywdy do krzywd, teraz, mianowicie w środę, w sam dzień św. Macieja Apostoła, gdy[?] wspomnianej protestującej sługa, szlachetny Walerian Trzciński, w celu dowiedzenia się, dlaczego na poddanego tejże protestującej nałożył wiele pewnej stacji[?], zwykle oddawanej dla zamku międzyboskiego[?], wspomniany Trzciński słowami dość skromnymi imieniem swej pani się dopytywał – on [Woźniakowski], bez żadnej poprzedniej rozmowy, chwycił wspomnianego sługę protestującej za włosy, powalił na ziemię, mocno pobił pięściami i zakrwawił. Ponieważ tym zuchwałym czynem naruszył pokój i bezpieczeństwo publiczne i złamał tę ugodę, i podpadł karom prawnym z tego tytułu ustanowionym, przeto tenże protestująca, uczyniwszy tę swoją uroczystą protestację przed aktami niniejszymi, raz jeszcze zaprotestowała przeciw temuż Woźniakowskiemu, ofiarując się dochodzić powyższego drogą prawa.
Streszczenie
25lutego 1666 r. Zuzanna z Czygalskich[?], wdowa po Stanisławie Kruszyńskim, zaprotestowała przeciw Łukaszowi Woźniakowskiemu, że wbrew ugodzie z 17 I 1664 r. co do połowy wsi Radzymińce[?] (zabezpieczonej wadium 3000 zł) w 1665 r., pod jej nieobecność, kazał wyciąć i spalić parkan, zabierał woły z jej pługa, zmuszał jej ludzi do orki na swoich polach (szkoda w zasiewach co najmniej 500 zł) i zabrał oraz kazał zabić krowę (30 zł) jej atamana Fedora[?] Demka[?]. W dzień św. Macieja (24 II 1666) pobił do krwi jej sługę Waleriana Trzcińskiego, który grzecznie pytał, dlaczego nałożył na jej poddanego stację[?] dla zamku międzyboskiego[?].
Akt nr 128
Obdukcja rany Stefana Maszczenki[?] ze wsi Popowce, zadanej w Konstantynowie przez Pawła Diakońskiego[?] (rkp. 1666 N. 25)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data27 lutego 1666 (Sabbatho post festum S. Matthiae Apostoli proximo); pobicie – 26 II 1666
Karty / skanyk. 67v (skan 0071 lewa – dół) – k. 68 (skan 0071 prawa – góra)
3infrascriptum v[idelic]et in aure et supra aurem sinistram vulnus lacerum
4sanguinolentum. Quod vulnus asseruit sibi a N[obi]li Paulo Dia-
5konski[?] die hesterna actum p[rae]cedente in Oppido Constantynow die fo-
6rensi sine ulla eius causa illatum esse tum et barbam atq[ue] crines ex
7capite evulsos nec non pileum ibidem circa eandem sui convulne-
8ratione[m] deperditum esse. Quod vulnus Off[ici]um vidit et debite conspe-
9xit ipseq[ue] obduxit et est protestatus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ręka staranna. Niepewne: nazwisko rannego – w nagłówku „Masczenko”, w tekście „Mascienko/Mascrenko” (Maszczenko[?]); nazwisko sprawcy – „Dia-/konski” (Diakoński[?]). Popowce należały do starostwa latyczowskiego. „Oppidum Constantynow” – zapewne Nowy Konstantynów (por. akty 80–85, 91) lub Stary Konstantynów[?].
Objaśnienia: „commonstravit Officio … vulnus” – okazał urzędowi ranę (obdukcja dokonana w samym grodzie, bez woźnego); „vulnus lacerum sanguinolentum” – rana szarpana, krwawa; „dies forensis” – dzień targowy; „pileus” – czapka; „obduxit” – obejrzał (dokonał obdukcji).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście pracowity Stefan Maszczenko[?] ze wsi Popowce, należącej do starostwa latyczowskiego, okazał niniejszemu urzędowi ranę niżej opisaną, mianowicie na uchu i nad uchem lewym ranę szarpaną, krwawą. Twierdził, że ranę tę zadał mu szlachetny Paweł Diakoński[?] wczoraj, w dniu poprzedzającym niniejszy akt, w miasteczku Konstantynowie, w dzień targowy, bez żadnej jego winy; a także że wyrwano mu brodę i włosy z głowy oraz że tamże przy tym poranieniu stracił czapkę. Którą to ranę urząd widział i należycie obejrzał, a on [poszkodowany] dokonał obdukcji i zaprotestował.
Streszczenie
27lutego 1666 r. Stefan Maszczenko[?], poddany ze wsi Popowce (starostwo latyczowskie), okazał w grodzie krwawą ranę na lewym uchu, zadaną mu dzień wcześniej w dzień targowy w Konstantynowie bez powodu przez szlachcica Pawła Diakońskiego[?]; skarżył się też na wyrwanie brody i włosów oraz utratę czapki.
Akt nr 129
Reprotestacja Łukasza Woźniakowskiego i Marianny z Kruszyńskich, małżonków, przeciw Zuzannie z Czygalskich[?] Kruszyńskiej i Walerianowi Trzcińskiemu (Radzymińce[?]); z obdukcją sińców Woźniakowskiej (rkp. 1666 N. 26)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 27 lutego 1666 (Sabbatho post festum S. Matthiae); zdarzenia – 24–25 II 1666
Karty / skanyk. 68 (skan 0071 prawa – od środka) – k. 69 (skan 0072 prawa)
Językpol., łac. (zakończenie i obdukcja)
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 68 (skan 0071, strona prawa – od środka)
1Do Urzędu y Xiąg ninieyszych Grodzkich Starościnych La-
2tyczowskich obliczne przyszedszy Szlachetnie Urodzeni J. M.
3Pan Łukasz Woźniakowski y Marianna Kruszyńska Mał-
4żonkowie solenną przeciwko Iey M[iłoś]ci Paniey Zuzannie Czy-
5galsance[?] Szlachetnego niegdy Stanisława Kruszyńskiego pozo-
6stałey Małżonce y Szlachetnemu Walerianowi Trzcińskiemu słu-
20stantur. Offerentes se cum eadem Iure acturos. Et in ma-
21iorem p[rae]missorum verificationem suprascr[ipta] eadem Gnosa Wo-
22zniakowska commonstravit Off[ici]o p[rae]senti in corpore suo vul-
23nera v[idelic]et in palma superiori manus dextrae vulnus con-
24cussum lividum rotundum tumidum. Item in fistula eiusd[em]
25manus inter pugnum et cubitum vulnus simile tamen minus.
26Quae vulnera per suprascr[iptum] N[obi]lem Trzcinski modo quo
27supra et tempore suprascr[ipto] illata et inflicta esse asse-
28ruit. Quae vulnera Off[ici]um p[rae]sens vidit et debite conspexit.
Objaśnienia i tłumaczenia
Tekst polski pisany niestarannie stylistycznie (składnia urywana); odczyt w wielu miejscach niepewny. Niepewne: forma nazwiska rodowego Kruszyńskiej – „Czygalsanka/Czygalska”[?] (zapis „Ozygalsanka”); nazwa wsi – „Radzymińiec”[?], „Radymincach” (por. akt 127 „Radzymince”); k. 68, w. 9–10 „sub[?] mediatate[?] o dywizią[?]”; w. 16 „trzana[?] Conditiami[?]”; k. 68v, w. 16 „obycit[?]” (łac. obiicit – zarzuca); w. 17 „zbyszni[?]”; w. 20 „wbiegł[?]” (może „wysłał”); w. 22 „wzmieniaście[?] zsełała[?]”; w. 25 „szedł[?]”; w. 28 „urwanki[?]” (może „urazy”); k. 69, w. 3–5 – fragment o obelgach („colokwiich[?] … łzeła[?]” – zapewne „łajała”); w. 7 „deduceri[?]” (dowieść); data kontraktu – tu 13 I 1664, w akcie 127 odczytano „die decima septima Ianuarii” (17 I) – rozbieżność (może błąd odczytu w 127); w. 11–16 – fragment o jałówce i żołnierzach bardzo niepewny. Data: wpis po aktach z 27 II 1666, bez osobnego nagłówka sesji; Kruszyńska jechała do Międzyboża „nazajutrz po św. Macieju” (25 II 1666).
Objaśnienia: odpowiedź (reprotestacja) na protestację Z. Kruszyńskiej z 25 II 1666 (akt 127). Marianna Kruszyńska, żona Ł. Woźniakowskiego, to zapewne córka lub krewna Stanisława Kruszyńskiego – stąd spór o podział (dywizję) Radzymiec[?] między nią a wdową. „Forty” – furtka, brama; „chudoba” – dobytek; „ratowanie” – pomoc (tu: pożyczanie wołu do orki); „obuch” – tylec siekiery/czekana; „Watamana” – atamana (wójta); „nescitur” – nie wiadomo [dlaczego]; „subsequens” – w następstwie; „imponit” – zarzuca; „penitus” – zupełnie. Część łacińska: „vulnus concussum lividum rotundum tumidum” – stłuczenie sine, okrągłe, obrzmiałe; „fistula manus” – przedramię (kość); „inter pugnum et cubitum” – między pięścią (nadgarstkiem) a łokciem.
Tłumaczenie części łacińskiej (zakończenie): Przeto, udając się z powodu powyższego do środków prawnych, raz jeszcze przed aktami niniejszymi przeciw tejże szlachetnej Czygalsance[?] Kruszyńskiej uroczyście reprotestują, ofiarując się prowadzić z nią sprawę drogą prawa. A na większe potwierdzenie powyższego wspomniana urodzona Woźniakowska okazała niniejszemu urzędowi na swym ciele rany, mianowicie na wierzchu prawej dłoni stłuczenie sine, okrągłe, obrzmiałe; także na przedramieniu tejże ręki, między przegubem a łokciem, podobną ranę, lecz mniejszą. Twierdziła, że rany te zadał jej wspomniany szlachetny Trzciński w sposób i czasie wyżej opisanym. Które to rany niniejszy urząd widział i należycie obejrzał.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Łukasz Woźniakowski i jego żona Marianna z Kruszyńskich odpowiedzieli reprotestacją (wpis po 27 lutego 1666 r.) na protestację Zuzanny z Czygalskich[?] Kruszyńskiej (akt 127). Zarzucili jej łamanie kontraktu o podział wsi Radzymińce[?] z 13 I 1664 r. (wadium 3000 zł), m.in. zagrodzenie płotem ścieżki przy bramie dworu, którą pędzono bydło do wody i noszono wodę. Odpierali jej zarzuty: proso nie było spasione, bo go nie było (zmarzło); jej ataman nie był dozorcą pól; wół z pługa był pożyczany za zgodą; jałówkę zabrano chłopu za karę (miał wydać wołu żołnierzom). Twierdzili, że 24 II 1666 r. Kruszyńska nasłała do ich domu sługę Waleriana Trzcińskiego, który rzucił się na Woźniakowskiego z obuchem, a broniącą męża Woźniakowską poturbował; nazajutrz Kruszyńska, jadąc do Międzyboża, stanęła przed ich bramą i lżyła ich, nazywając m.in. rozbójnikiem. Woźniakowska okazała w grodzie sińce na prawej dłoni i przedramieniu, zadane przez Trzcińskiego.
Akt nr 130
Manifestacja Łukasza Woźniakowskiego i Marianny z Kruszyńskich, małżonków, przeciw Zuzannie z Czygalskich[?] Kruszyńskiej o niewydanie praw i zapisów ojca Marianny wbrew kompromisowi (Radzymińce[?]) (rkp. 1666 N. 27)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis po 27 lutego 1666 (bez osobnego nagłówka sesji)
Karty / skanyk. 69 (skan 0072 prawa – dół, nagłówek) – k. 69v (skan 0073 lewa – górna część)
10inscriptis et factis de actu suo certo conditis in muneris[?] certis
11ibidem descriptis non satisfecit v[idelic]et Iura et Inscriptiones Marito
12suo et Parenti Manifestantiu[m] per varias personas sup[er] va-
13ria bona et summas coram Actis quibuscunq[ue] fact[as] et servien[tes]
14Manifestantib[us] tanquam unicos Successores eius et h[ae]redes
15Iure naturali concernentes non reddidit imo circa se deti-
16nuit et huiusq[ue] detinet. Quare vadium Trium Millium
17floren[orum] Polon[icalium] ibidem appositum succubuit. De quo iidem
18Manifestantes iterum atq[ue] iterum manifestantur.
Objaśnienia i tłumaczenia
Niepewne: forma nazwiska rodowego Zuzanny (zapis „Ozygalsanka” – Czygalsanka[?]); w. 7–10 – fragment o kompromisie bardzo niejasny: „per certos arbitra-/tores[?] ratione certarum rerum et condorum[?] praefixae[?] vi reformationis[?] praefatum Gnosum Kruszynski Parentem Manifestantium inscriptis et factis de actu suo certo conditis in muneris[?] certis ibidem descriptis” (zapis „nos rave”, „cordorum” – może „contractorum”; „in muneris” – może „in numeris”); sens: Kruszyńska nie wypełniła warunków ugody.
Objaśnienia: Marianna Woźniakowska była córką i (wraz z mężem) jedyną dziedziczką Stanisława Kruszyńskiego („tanquam unicos successores eius et haeredes iure naturali”); wdowa Zuzanna przetrzymywała jego prawa i zapisy (dokumenty majątkowe). „Manifestatio” – oświadczenie do akt; „vadium succubuit” – popadła w wadium (karę umowną) 3000 zł. Por. akty 127 i 129.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzeni Łukasz Woźniakowski i Marianna Kruszyńska, małżonkowie, uczynili przed niniejszym urzędem całkowitą uroczystą manifestację przeciw urodzonej Zuzannie Czygalsance[?], pozostałej małżonce niegdyś urodzonego Stanisława Kruszyńskiego, o to, że ona, działając wbrew pewnej ugodzie zawartej między manifestującymi z jednej a tąż Kruszyńską z drugiej strony przez pewnych arbitrów [...], nie uczyniła zadość [warunkom] tam opisanym, mianowicie praw i zapisów, uczynionych przed jakimikolwiek aktami przez różne osoby na rzecz jej męża a ojca manifestujących na różne dobra i sumy i należących do manifestujących jako jedynych jego następców i dziedziców z prawa przyrodzonego, nie oddała, owszem zatrzymała je przy sobie i dotąd zatrzymuje; przez co popadła w wadium 3000 złotych polskich tamże ustanowione. O co tak manifestujący raz jeszcze manifestują się.
Streszczenie
Łukasz Woźniakowski i jego żona Marianna z Kruszyńskich (wpis po 27 lutego 1666 r.) zamanifestowali przeciw Zuzannie z Czygalskich[?], wdowie po Stanisławie Kruszyńskim (ojcu Marianny), że wbrew ugodzie zawartej przez arbitrów nie wydała im – jako jedynym prawnym dziedzicom zmarłego – jego praw i zapisów na różne dobra i sumy, lecz je zatrzymuje, przez co popadła w wadium 3000 zł.
Akt nr 131
Oblata (ze strony Kazimierza Franciszka Bejdy Rzewuskiego, stolnika łukowskiego) donacji Jerzego Jarmolińskiego na miasteczko Karawkę[?] i przyległe wsie, zeznanej w grodzie lwowskim w 1663 r., z aprobacją żony Zuzanny z Husiatyna[?]; wraz z relacją woźnego Stanisława Borowicza o wwiązaniu Rzewuskiego w te dobra (rkp. 1666 N. 28)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – po 27 lutego 1666; zeznanie donacji – Lwów, 17 sierpnia 1663 (feria sexta post festum Assumptionis BMV); intromisja – 27 lutego 1666 (Sabbatho post festum S. Matthiae)
Karty / skanyk. 69v (skan 0073 lewa – dół) – k. 72 (skan 0075 prawa – górna połowa)
8Leopolien[sibus] recognitae et p[er] Gnosam Zuzannam de Husiatyn[?] Consortem eius
9recognitis approbationis ad bona oppidi Karawka[?] sive sortiam eorund[em]
10bonorum p[rae]fati oppidi Karawka[?] atq[ue] o[mn]ium villarum ex antiquo ad hoc idem
11oppidum Karawka[?] p[er]tinentium ac spectantium p[ro]ut sup[ra] in ead[em] Inscriptione ex-
12p[re]ssam p[er]sonaliter condescendebat ibidemq[ue] in ead[em] bona o[mn]ia in Inscriptione
13donationis specificata iuxta eand[em] Inscriptionem sup[ra]scriptum Gnosum Dapiferum
14Lukovien[sem] nemine denegante intromisit investivit et introligavit[?] Quam
15Intromissionem Honestus Iwan Hiwa[?] Viceadvocatus eiusd[em] oppidi Karawka[?]
16benevole libereq[ue] admisit et congregatis oppidanis Karawcien[sibus][?] ac de villis
17sup[ra]scriptis in donatione specificatis in unum de Viceadvocatus ipsis oppidanis
18atq[ue] villanis subditis ut omnimoda obedientia domino suo p[rae]fato Gnoso
19Rzewuski p[rae]starent et labores consuetos redderent serio iniunxit qui oppidani
20et subditi nil contradicentes se p[rae]stare et reddere promiserunt et libenter
21p[ro] suo Domino susceperunt de quo eius relatio sup[ra]scriptis N[obi]libus sibi
22in toto firmiter attestantibus. Anno Millesimo Sexcentesimo Sexagesimo 6to[?] [...]
Objaśnienia i tłumaczenia
Długi tekst formularzowy (donacja wieczysta z typowymi klauzulami ewikcyjnymi), pismo staranne, ale bardzo zgęszczone; odczyt formuł prawniczych miejscami przybliżony (rekonstruowany według typowego formularza), co zaznaczono [?]. Niepewne: nazwisko podającego (k. 69v, w. 2) „Iankowski”[?] (zapis „Ianckowski”); przydomek „in Beydy/Beydo” (Bejdo Rzewuski – gałąź rodu Rzewuskich); nazwa miasteczka – zapis „Karawka/Karanka”, przymiotnik „Karauien[ses]” – Karawka[?] (może Karanówka[?]); nazwy wsi – Pulmanaster[?] (zapis „Putmanaster/Pulmanaster”), Swirna[?], Kołybańce[?] (zapis „Kołybanse”), Magnaszówka[?], Wychilówka[?], Peresienka[?], Lechnowce[?] (zapis „Lechnowce/Leschnowce”), Zelence[?] (zapis „Zelekce”), Burbuchyńce[?], Purpurowce[?]; Wiszowaty[?] (zapis „Wiszowaty”, wicestarosta i sędzia grodzki lwowski Michał Sebastian); nazwisko żony Jarmolińskiego – „de Husiatyn”[?] (zapis „de Hukatyn/Husiatyn”); woźny „Stanislaus Borowicz”[?]; świadkowie „Petro Olenski”[?] i „Samuele Skulimowski”[?]; wicewójt „Iwan Hiwa”[?] (zapis „Iwanthiwo”); k. 70v, w. 2 „sanctetis[?]”, w. 5 „retentis[?]”, w. 7 „prosternibus[?]”, w. 12 „p[ro]specie[?]”; k. 71, w. 11 „Conventionibus[?] Introcessionibus[?]”, w. 17 „Iurto” = iuramento; w. 25–26 końcowe formuły. Data końcowa intromisji – zapis „Ano Millesimo sexcento sexageno 4to[?]/6to[?]” (z kontekstu – sobota po św. Macieju, „proxime praeterito” – 27 II 1666). Dnia zeznania w grodzie lwowskim: „feria sexta post festum Assumptionis BMV proxima 1663” = 17 VIII 1663. Donacja P. Uchańskiego dla Jarmolińskiego wpisana do Metryki Mniejszej Kancelarii w Warszawie „feria tertia post festum S. Bartholomaei proxima 1640” = 28 VIII 1640.
Objaśnienia: „oblata” – wpisanie do ksiąg danego grodu dokumentu z innych akt (tu wypisu z akt grodzkich lwowskich), by nadać mu moc w miejscowym urzędzie; „inscriptio donationis” – zapis darowizny; „intromissio, investitio” – wwiązanie w posiadanie przez woźnego; „damna terribus simpliciter absque iuramento corporali taxanda” – szkody określone samym słowem (bez przysięgi); „forum competens … omisso, iurisdictione propria posthabita” – formuła poddania się jurysdykcji innego sądu; „tutor coniugalis” – mąż jako opiekun żony przy czynności prawnej; „reformatio, advitalitas” – zapis oprawy (posagu i wiana) i dożywocia, które żona miała na tych dobrach; „viceadvocatus” – podwójci. Kazimierz Franciszek Bejdo Rzewuski, stolnik łukowski, wicestarosta i sędzia grodzki kamieniecki (Kamieniec Podolski).
Tłumaczenie (skrót części dyspozytywnej): Do urzędu i akt grodzkich latyczowskich przybywszy szlachetny Andrzej Jankowski[?], sługa urodzonego Kazimierza Franciszka Bejdy Rzewuskiego, stolnika łukowskiego, wicestarosty grodzkiego kamienieckiego i sędziego spraw podolskich, imieniem swego pana podał do wpisania zapis donacji na dobra – całą część w miasteczku Karawce[?] i we wsiach do niego należących – zeznany przez urodzonego Jerzego Jarmolińskiego przed aktami grodzkimi lwowskimi na rzecz Rzewuskiego, wydany w autentyku pod pieczęcią starosty lwowskiego, podpisany przez Michała Sebastiana Wiszowatego[?], wicestarostę i sędziego grodzkiego lwowskiego, korygowany przez Żebrowskiego. Treść: we Lwowie 17 VIII 1663 r. Jerzy Jarmoliński zeznał, że swoje dobra dziedziczne – całe części miasteczka Karawki[?] i wsi do niego należących (Jankowce, Pulmanaster[?], Swirna[?], Bałamutowce, Kołybańce[?], Wasilkowce, Magnaszówka[?], Wychilówka[?], Demkowce, Antonowce, Peresienka[?], Karpowce, Lechnowce[?], Zelence[?], Bujwołowce, Burbuchyńce[?], Iwaszkowce i część w Purpurowcach[?]) w województwie podolskim, powiecie latyczowskim, nadane mu przez urodzonego Piotra Uchańskiego przed Metryką Mniejszej Kancelarii Koronnej i wpisane do akt warszawskich 28 VIII 1640 r. – ze wszystkimi przynależnościami (dworami, polami, lasami, stawami, młynami, karczmami, poddanymi, czynszami, robociznami itd.) daje, daruje i odstępuje wieczyście i nieodwołalnie Kazimierzowi Franciszkowi Bejdzie Rzewuskiemu i jego prawnym następcom; zezwala na wwiązanie przez woźnego i dwóch szlachciców; zobowiązuje się bronić obdarowanego od wszelkich roszczeń, oczyszczać dobra z długów, zapisów, oprawy i dożywocia, pod rygorem szkód (zaprzysiężonych samym słowem), poddając się jurysdykcji grodu lwowskiego i zrzekając wszelkich wybiegów prawnych. Zaraz potem Zuzanna z Husiatyna[?], żona Jarmolińskiego, z upoważnienia męża zatwierdziła donację co do swych praw oprawnych i dożywotnich na tych dobrach. Następnie woźny generalny Stanisław Borowicz[?] zeznał przed grodem latyczowskim, że wraz ze szlachtą Piotrem Oleńskim[?] i Samuelem Skulimowskim[?], na żądanie Rzewuskiego, w sobotę po św. Macieju (27 II 1666) zjechał do miasteczka Karawki[?] i wsi do niego należących i bez sprzeciwu nikogo wwiązał Rzewuskiego w te dobra; podwójci Iwan Hiwa[?] przyjął wwiązanie, a zebranym mieszczanom i wieśniakom polecono posłuszeństwo i odrabianie zwyczajnych powinności nowemu panu, co przyrzekli.
[Poprawka 12 X 2026, wg oryginału wypisu 40-1-1 akt 44:] Nazwę miasteczka w oryginale zapisano „Szarawka[?]” (z długim ſ; Szarawka koło Jarmoliniec) – „Karawka[?]” należy zapewne czytać Szarawka. Inne odczyty z oryginału: „Jankowce, Putnasaster[?], Scirna[?], … Kołybaśce[?], … Magnaszowka, Wyhylowka[?], Demkowce, … Peresinka, … Zielence, Bujwołowce[?], Burbuchyńce …”, „Petrum Uchanski”, „praestationibus[?]” (zamiast „prosternibus[?]”), „metretis” (zamiast „retentis[?]”), „Wiszowaty” (pewne).
[Uzupełnienie 12 X 2026:] Podawca „Andreas Jankowski” potwierdzony adnotacją w brulionie 40-1-1 (akt 47).
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Oblata (luty/marzec 1666 r.) – Andrzej Jankowski[?], sługa Kazimierza Franciszka Bejdy Rzewuskiego, stolnika łukowskiego, wicestarosty i sędziego grodzkiego kamienieckiego, wpisał do akt latyczowskich wypis z akt grodu lwowskiego: 17 VIII 1663 r. Jerzy Jarmoliński podarował wieczyście Rzewuskiemu miasteczko Karawkę[?] (całe części) wraz z kilkunastoma wsiami w powiecie latyczowskim (m.in. Jankowce, Bałamutowce, Wasilkowce, Demkowce, Antonowce, Karpowce, Bujwołowce, Iwaszkowce), otrzymanymi przez niego w 1640 r. od Piotra Uchańskiego; żona darczyńcy, Zuzanna z Husiatyna[?], zatwierdziła donację co do swoich praw oprawnych. Dołączono relację woźnego Stanisława Borowicza[?] o wwiązaniu Rzewuskiego w te dobra 27 II 1666 r. (w obecności szlachty P. Oleńskiego[?] i S. Skulimowskiego[?]); podwójci i mieszczanie przyjęli nowego pana bez sprzeciwu.
Akt nr 132
Oblata (ze strony K. F. Bejdy Rzewuskiego, stolnika łukowskiego) donacji Aleksandra z Ziemlic[?] Bogusza[?] na miasteczka Wołkowce alias Wolica i Mikityńce[?], zeznanej w ziemstwie halickim w 1665 r.; wraz z relacją woźnego Stanisława Borowicza o wwiązaniu (rkp. 1666 N. 29)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – ok. lutego/marca 1666; zeznanie donacji – Halicz, 27 kwietnia 1665 (feria secunda post Dominicam Iubilate); intromisja – 29 maja 1665 (feria sexta post festa solennia Pentecostes)
Karty / skanyk. 72 (skan 0075 prawa – dół) – k. 73 (skan 0077 prawa – góra)
4gavit[?] et introligavit[?] Quam Intro[missio]nem N[obi]lis Basilius Fedorowicz[?] famulus sup[ra]scripti Gnosi Bogusz
5ex mandato D[omi]ni sui libere ac sponte no[mi]ne eiusd[em] D[omi]ni sui admisit de quo eius Min[isteria]lis Regni
6Relatio est N[obi]libus sup[ra]scriptis sibi in toto firmiter attestantibus. [skreślone: Originale offerenti restitutum est]
Objaśnienia i tłumaczenia
Długi akt formularzowy, ręka staranna; formuły ewikcyjne odczytane w zasadzie pewnie, nazwy własne – miejscami niepewne. Niepewne: nazwisko podającego „Iankowski”[?] (jak w akcie 131); predykat Boguszów – zapis „de Ziemlice/Ziemlicie” (z Ziemlic[?]; Bogusze h. Kościesza pisali się „z Ziemblic”); nazwa drugiego miasteczka – zapis wyraźny „Mikitynce” (Mikityńce[?]); w akcie 135 (aprobata żony co do tych samych dóbr) – „Malince” (Malińce[?]) i „villa antiqua Wolkowce alias Wolica” – możliwa pomyłka pisarza w jednym z aktów; „Mrozowice Mrozowicki” – pisarz ziemski halicki Jerzy; żona Bogusza – Leonarda Starzewska (pierwotnie odczytane „Leonora Stadtler[?]”, poprawione według aktu 135); świadek „Olewski/Olenski”[?] (w akcie 131 „Olenski”); sługa „Basilius Fedorowicz”[?]; k. 72v, w. 22 „exclusa[?]”; w. 26 „Sarcetis[?]” (zapewne „sarcetis” – zarośla); k. 73, w. 12 „inimiari[?]” (inquietare?); k. 73, w. 24 „recessu[?]”; k. 73v, w. 4 „sub solvendum[?]”; w. 6 „complemendisq[ue][?]”. Daty: „feria secunda post Dominicam Iubilate 1665” = 27 IV 1665 (Wielkanoc 5 IV, niedziela Jubilate 26 IV 1665); „feria sexta post festa solennia Pentecostes 1665” = 29 V 1665 (Zielone Świątki 227 IV 1665). Kustosz na k. 72 „drum”, k. 72v „possidebat”, k. 73v „consisten[tium]”.
Objaśnienia: „Acta terrestria Haliciensia in positione” – akta ziemskie halickie na rokach (posiedzeniach) sądowych; „donatio” – wieczysta darowizna dóbr dziedzicznych; „ius naturale successionis post parentes” – dziedziczenie po rodzicach; „submittit consortem … ad approbandum … in sex septimanis” – zobowiązanie, że żona w ciągu 6 tygodni zatwierdzi darowiznę i zrzeknie się praw oprawnych i dożywotnich (ustanawiając dwóch krewnych z linii ojczystej); „damna terribus simplici verbo absque corporali iuramento taxanda” – szkody szacowane samym słowem bez przysięgi; „Locus sigillorum” – miejsce pieczęci (w wypisie). Wołkowce alias Wolica i Mikityńce[?] – dobra w powiecie latyczowskim; por. akt 131 (donacja Karawki[?] dla tegoż Rzewuskiego).
Tłumaczenie (skrót): Szlachetny Andrzej Jankowski[?], sługa urodzonego Kazimierza Franciszka Bejdy Rzewuskiego, stolnika łukowskiego, wicestarosty i sędziego grodzkiego kamienieckiego, podał do wpisania do akt latyczowskich zapis donacji na dobra miasteczek Wołkowce, inaczej Wolica zwanego, i Mikityńce[?] w województwie podolskim, powiecie latyczowskim, zeznany przez urodzonego Aleksandra z Ziemlic[?] Bogusza przed aktami ziemskimi halickimi na rzecz Rzewuskiego, podpisany przez urodzonego [Jerzego] z Mrozowic Mrozowickiego, pisarza ziemskiego halickiego, korygowany przez Zamoyskiego, z dwiema pieczęciami. Treść: na rokach ziemskich halickich 27 IV 1665 r. Aleksander z Ziemlic[?] Bogusz, syn niegdyś urodzonego Jana z Ziemlic Bogusza, rotmistrza JKM, zeznał, że swoje dobra dziedziczne – miasteczko Wołkowce alias Wolica i Mikityńce[?] – przypadłe mu z prawa przyrodzonego po rodzicach z wyłączeniem innych braci, ze wszystkimi przynależnościami daruje wieczyście Rzewuskiemu i jego następcom; pozwala na wwiązanie przez woźnego; zobowiązuje się bronić obdarowanego od wszelkich długów, zapisów, oprawy i dożywocia oraz procesów, pod rygorem szkód; zobowiązuje się też, że jego żona Leonarda ze Starzewskich w ciągu sześciu tygodni zatwierdzi donację i zrzeknie się swych praw oprawnych i dożywotnich, przy dwóch krewnych z linii ojczystej; poddaje się w tym jurysdykcji grodu kamienieckiego. Następnie woźny generalny Stanisław Borowicz zeznał przed grodem latyczowskim, że wraz ze szlachtą Piotrem Olewskim[?] i Samuelem Skulimowskim, na żądanie Rzewuskiego, 29 V 1665 r. zjechał do obu miasteczek i bez sprzeciwu wwiązał Rzewuskiego w te dobra; wwiązanie przyjął z rozkazu swego pana szlachetny Bazyli Fedorowicz[?], sługa Bogusza.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Oblata (ok. lutego/marca 1666 r.) – Andrzej Jankowski[?] imieniem Kazimierza Franciszka Bejdy Rzewuskiego, stolnika łukowskiego, wicestarosty i sędziego grodzkiego kamienieckiego, wpisał do akt latyczowskich wypis z akt ziemskich halickich: 27 IV 1665 r. Aleksander z Ziemlic[?] Bogusz, syn Jana, rotmistrza królewskiego, podarował wieczyście Rzewuskiemu swoje dziedziczne miasteczka Wołkowce alias Wolica i Mikityńce[?] w powiecie latyczowskim, zobowiązując się do ewikcji i do uzyskania zgody żony Leonardy ze Starzewskich na zrzeczenie się jej praw oprawnych. Dołączono relację woźnego Stanisława Borowicza o wwiązaniu Rzewuskiego w te dobra 29 V 1665 r. (świadkowie P. Olewski[?], S. Skulimowski; intromisję przyjął Bazyli Fedorowicz[?], sługa Bogusza).
Akt nr 133
Oblata (ze strony K. F. Bejdy Rzewuskiego, stolnika łukowskiego) donacji Mikołaja Potockiego, generała podolskiego, na miasteczko Mikityńce[?] oraz wsie Stare Mikityńce i Rososze[?], zeznanej w grodzie halickim w 1664 r.; wraz z relacją woźnego Stanisława Borowicza o wwiązaniu (rkp. 1666 N. 30)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – ok. lutego/marca 1666; zeznanie donacji – Halicz, 27 listopada 1664 (feria quinta post festum S. Catharinae); intromisja – 17 listopada 1665 (feria tertia post festum S. Martini)
Karty / skanyk. 74 (skan 0077 prawa – od ok. 1/5 wys.) – k. 75 (skan 0078 prawa – góra)
Językłac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 74 (skan 0077, strona prawa)
1Off[ici]um p[rae]sens Castren[se] Capitan[eale] Latycovien[se] Inscriptionem donationis a M[agnifi]co Nicolao
2a Potok Potocki G[e]n[er]ale Podo[liae] Cap[ita]neo Camenecen[si] et loci p[rae]sentis Gnoso Casimiro
3te Intromisit investigavit[?] et introligavit[?] de quo eiusd[em] Min[isteria]lis est relatio N[obi]libus sup[ra]scriptis sibi in
4toto attestantibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Akt formularzowy; ręka staranna. Niepewne: nazwa drugiej wsi – zapis „Rosoße/Rosossy/Rososzy” (Rososze[?]); miasteczko „Mikityńce” – jak w akcie 132; tytuł „Czerkasien[sis]” – starosta czerkaski (potwierdzone w akcie 134: „Czerkasen.”); k. 74, w. 18–19 „recensitorum[?] … alio p[ro]genis[?] ture[?] ad eundis[?]” – fragment nieodczytany (zapewne formuła o poddanych osiadłych na gruncie i innych przychodzących); podpisy wypisu: wicestarosta i sędzia grodzki halicki „Ioannes Kurdwanowski”[?], korektor „Smolikowski”[?] (zapis „Smikowski/Smolkowski”), czytał „Badecki”[?]; świadek „Olewski”[?] (jak w akcie 132). Daty: 27 XI 1664 (czwartek po św. Katarzynie, 25 XI – wtorek); 17 XI 1665 (wtorek po św. Marcinie, 11 XI – środa).
Objaśnienia: Mikołaj Potocki (zm. 1676), generał ziem podolskich, starosta kamieniecki i latyczowski, później kasztelan krakowski; Tomasz Bogusz – poprzedni właściciel, od którego Potocki nabył te dobra (por. akt 132 – Aleksander Bogusz). „Generalis Podoliae” – generał podolski (starosta generalny); „Originale offerens ad se recepit, de receptoque Officium praesens quietat” – podający odebrał oryginał i kwituje z odbioru urząd. Akty 131–133 dokumentują budowę majątku K. F. Bejdy Rzewuskiego w pow. latyczowskim (Karawka[?], Wołkowce alias Wolica, Mikityńce[?], Rososze[?]).
Tłumaczenie (skrót): Urząd niniejszy grodzki latyczowski przyjął zapis donacji, uczyniony przez wielmożnego Mikołaja z Potoka Potockiego, generała podolskiego, starostę kamienieckiego i tutejszego [latyczowskiego], na rzecz urodzonego Kazimierza Franciszka Bejdy Rzewuskiego, stolnika łukowskiego, przed aktami grodzkimi halickimi, na dobra miasteczka Mikityńce[?] i Rososze[?] w województwie podolskim, powiecie latyczowskim, podany do wpisania przez szlachetnego Jankowskiego[?], i kazał go wpisać do swych akt. Treść: w grodzie halickim 27 XI 1664 r. Mikołaj Potocki zeznał, że swoje dobra dziedziczne, nabyte od urodzonego Tomasza Bogusza – miasteczko Mikityńce[?] oraz wieś Stare Mikityńce i Rososze[?] – ze wszystkimi przynależnościami (dworami, poddanymi, czynszami, polami, lasami, stawami, młynami, karczmami itd.) daje i daruje wieczyście Rzewuskiemu i jego potomkom, pozwala na wwiązanie i zobowiązuje się do ewikcji pod rygorem szkód, poddając się jurysdykcji grodu halickiego. Wypis podpisał Jan Kurdwanowski[?], wicestarosta i sędzia grodzki halicki. Następnie woźny generalny Stanisław Borowicz zeznał przed grodem latyczowskim, że wraz ze szlachtą Piotrem Olewskim[?] i Samuelem Skulimowskim 17 XI 1665 r. zjechał do tych dóbr i bez sprzeciwu wwiązał w nie Rzewuskiego.
[Poprawka 12 X 2026, wg oryginału wypisu 40-1-1 akt 46:] W oryginale nazwy wyraźne: „Oppidum Mikitynce et villam antiquam Mikitynce et Rososze”; wicestarosta halicki Jan Kurdwanowski (pewne); korektor raczej „Smielowski[?]”.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Oblata (ok. lutego/marca 1666 r.) donacji Mikołaja Potockiego, generała podolskiego, starosty kamienieckiego i latyczowskiego, zeznanej w grodzie halickim 27 XI 1664 r.: Potocki podarował wieczyście Kazimierzowi Franciszkowi Bejdzie Rzewuskiemu, stolnikowi łukowskiemu, nabyte od Tomasza Bogusza miasteczko Mikityńce[?] oraz wsie Stare Mikityńce i Rososze[?] w pow. latyczowskim, z klauzulami ewikcyjnymi. Woźny Stanisław Borowicz (ze szlachtą P. Olewskim[?] i S. Skulimowskim) wwiązał Rzewuskiego w te dobra 17 XI 1665 r. bez sprzeciwu.
Akt nr 134
Oblata (ze strony K. F. Bejdy Rzewuskiego) donacji Tomasza z Ziemlic[?] Bogusza na rzecz Mikołaja Potockiego, generała podolskiego, na miasteczko Mikityńce[?] oraz wsie Stare Mikityńce i Rososze[?], zeznanej w grodzie halickim w 1663 r., z rezygnacją praw oprawnych żony Marianny z Pryłuskich[?] (rkp. 1666 N. 31)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – ok. lutego/marca 1666; zeznanie – Halicz, 20 stycznia 1663 (Sabbatho ipso die festi SS. Fabiani et Sebastiani)
Karty / skanyk. 75 (skan 0078 prawa – od ok. 1/6 wys.) – k. 75v (skan 0079 lewa)
18legitima consors cum assistentia eiusd[em] sui mariti et consentaneo consensu Gnosorum Alexandri Pry-
19łuski[?] fratris sui et Andreae Swaryczewski[?] avunculi de linea Paterna et Materna
20partibus amicis sana mente et corpore ex[iste]ns foro competenti omisso et Iurisd[icti]one pro-
21pria posthabita p[rae]senti vero in se successores ac bona sua quaelibet o[mn]ia quo ad actum hunc at-
22tinet benevole assumpta palam publice libereq[ue] recognovit Quia illa sup[ra]scriptam Inscriptionem
23Donationis p[er] memoratum Gnosum maritum suum in rem ac p[er]sonam M[agnifi]ci Nicolai a Potok
24Potocki G[e]n[er]alis Podo[liae] Camenecen[sis] Latycovien[sis] Cap[ita]nei factam et recognitam ac resignatam
25de Iuribus suis reformatoriis et advitalitiis tum et aliis quibusvis in et sup[er] bonis op-
26pido Mikityńce[?] et villarum antiquarum Mikityńce et Rososze[?] a p[rae]fato marito suo habitis
27consentit et cedit recognitionis p[rae]sentis vigore ipsis salvis Iuribus suis in aliis bonis eiusd[em]
28suo marito manentibus. Ex Actis Castren[sibus] Capitan[ealibus] Halicien[sibus] extraditum Ioannes Kurdwanowski[?]
29Vicecap[ita]neus et Iudex Castr[ensis] Capit[anealis] Halicien[sis] Correxit Smolikowski[?] Locus sigilli. Originale
30offerenti restitutum est de quo restituto Off[ici]um quietatur.
Objaśnienia i tłumaczenia
Akt formularzowy (tekst zbliżony do aktu 133 – formuły rozstrzygano przez porównanie). Niepewne: predykat „de Ziemlice”[?] (jak w akcie 132); nazwisko żony Bogusza i jej brata – zapis „Pryłuska/Przyłuska” i „Pry-/łuski” (Pryłuska[?]); wuja – „Swaryczewski”[?] (zapis „Swaryczewski/Swaryczowski”); formuła o poddanych „in fundo recensitis[?] bonis residentibus et alio p[ro]fugis[?] Iure adeundis[?]” – niepewna; podpisy jak w akcie 133 (Kurdwanowski[?], Smolikowski[?]). Data: 20 I 1663 (sobota) – w sam dzień świętych Fabiana i Sebastiana.
Objaśnienia: Tomasz Bogusz (syn Jana z Ziemlic[?] Bogusza, rotmistrza; brat Aleksandra – por. akt 132) przekazał Mikołajowi Potockiemu, generałowi podolskiemu, Mikityńce[?] i Rososze[?]; Potocki z kolei w 1664 r. podarował je K. F. Bejdzie Rzewuskiemu (akt 133). Rzewuski wpisał do akt latyczowskich cały łańcuch dokumentów (akty 131–135) na dowód swego tytułu do dóbr. „Avunculus de linea paterna et materna” – krewny (wuj) z linii ojczystej i macierzystej (zwykle wymagani przy zrzeczeniu się przez kobietę praw oprawnych). „Reformatio” – oprawa posagu i wiana na dobrach męża; „advitalitas” – dożywocie.
Tłumaczenie (skrót): Urząd grodzki latyczowski przyjął i kazał wpisać zapis donacji na rzecz wielmożnego Mikołaja z Potoka Potockiego, generała podolskiego, uczyniony przez urodzonego Tomasza Bogusza, syna niegdyś urodzonego Jana z Ziemlic[?] Bogusza, przed aktami grodzkimi halickimi, podany przez szlachetnego Andrzeja Jankowskiego[?] ze strony urodzonego Kazimierza Franciszka Bejdy Rzewuskiego, stolnika łukowskiego. Treść: w grodzie halickim 20 I 1663 r. Tomasz Bogusz zeznał, że swoje dobra dziedziczne – miasteczko Mikityńce[?] i wsie Stare Mikityńce i Rososze[?] w powiecie latyczowskim – ze wszystkimi przynależnościami daje i daruje wieczyście Mikołajowi Potockiemu, generałowi podolskiemu, staroście kamienieckiemu, latyczowskiemu i czerkaskiemu, z prawem wwiązania i z zobowiązaniem do ewikcji pod rygorem szkód. Zaraz potem jego żona Marianna z Pryłuskich[?], przy asystencji męża i za zgodą swego brata Aleksandra Pryłuskiego[?] i wuja Andrzeja Swaryczewskiego[?], zrzekła się na rzecz Potockiego swych praw oprawnych i dożywotnich na tych dobrach, zachowując je na innych dobrach męża. Wypis podpisał Jan Kurdwanowski[?], wicestarosta i sędzia grodzki halicki; oryginał zwrócono podającemu.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Oblata (ok. lutego/marca 1666 r., ze strony K. F. Bejdy Rzewuskiego) wypisu z akt grodu halickiego: 20 I 1663 r. Tomasz Bogusz, syn Jana z Ziemlic[?] Bogusza, podarował wieczyście Mikołajowi Potockiemu, generałowi podolskiemu (staroście kamienieckiemu, latyczowskiemu i czerkaskiemu), miasteczko Mikityńce[?] oraz wsie Stare Mikityńce i Rososze[?] w powiecie latyczowskim; jego żona Marianna z Pryłuskich[?], za zgodą brata Aleksandra Pryłuskiego[?] i wuja Andrzeja Swaryczewskiego[?], zrzekła się swych praw oprawnych na tych dobrach. Dokument poprzedza donację Potockiego dla Rzewuskiego (akt 133).
Akt nr 135
Oblata (ze strony K. F. Bejdy Rzewuskiego) aprobaty Leonardy ze Starzewskich, żony Aleksandra Bogusza, dla donacji Wołkowiec alias Wolicy i Malińców[?], zeznanej w grodzie halickim (rkp. 1666 N. 32)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – ok. lutego/marca 1666; aprobata – Halicz, 30 grudnia 1665[?] (feria quarta post festum SS. Innocentium Martyrum proxima 1665)
Karty / skanyk. 75v (skan 0079 lewa – dół) – k. 76 (skan 0079 prawa – górna połowa)
Niepewne: nazwa trzeciej miejscowości – w nagłówku „Malince”, w tekście „Malince/Mahince” (Malińce[?]); w akcie 132 (donacja tych samych dóbr przez A. Bogusza) zapisano wyraźnie „Mikitynce” – możliwe, że w jednym z aktów pisarz pomylił nazwę (Mikityńce występują w aktach 133–134 jako inne dobra Boguszów); nazwisko matki Leonardy – zapis „Brzosiowska” (Brzozowska[?]); jej drugi mąż – „Kosakowski”[?] (zapis „Kosakowski/Kostkowski”); formuła „cum submissione Statuitionis sui recognitis[?]” – zobowiązanie męża do stawienia żony (por. akt 132); korektor „Olkucki”[?], czytający „Poniatowski”. Data: „feria quarta post festum SS. Innocentium proxima 1665” – 28 XII 1665 (poniedziałek) → środa 30 XII 1665[?] (jeśli rok liczony od Bożego Narodzenia – 31 XII 1664).
Objaśnienia: dokument dopełniający akt 132: Aleksander Bogusz zobowiązał się w donacji (4 V 1665), że żona zatwierdzi darowiznę i zrzeknie się praw oprawnych; tu Leonarda ze Starzewskich, córka Jana Starzewskiego i Anastazji z Brzozowskich[?] (ponownie zamężnej za Janem Kosakowskim[?]), zatwierdza donację we wszystkich punktach i ustępuje Rzewuskiemu swe prawa oprawne i dożywotnie do Wołkowiec, Starych Wołkowiec alias Wolicy i Malińców[?], zwalniając męża z zobowiązania. W akcie 132 imię i nazwisko żony odczytano pierwotnie błędnie („Leonora Stadtler[?]”) – poprawione według niniejszego aktu.
Tłumaczenie (skrót): Urząd grodzki latyczowski przyjął i kazał wpisać zapis donacji z akt ziemskich halickich, uczyniony na rzecz urodzonego Kazimierza Franciszka Bejdy Rzewuskiego, stolnika łukowskiego, przez urodzonego Aleksandra Bogusza i w całości zatwierdzony przez urodzoną Leonardę Starzewską, jego małżonkę, podany przez szlachetnego Andrzeja Jankowskiego[?] imieniem Rzewuskiego, w brzmieniu: W grodzie halickim, w środę po św. Młodziankach 1665 r., stawiwszy się urodzona Leonarda Starzewska, córka niegdyś urodzonego Jana Starzewskiego i urodzonej Anastazji Brzozowskiej[?] (z pierwszego małżeństwa Starzewskiej, obecnie żony urodzonego Jana Kosakowskiego[?]), prawowita małżonka urodzonego Aleksandra Bogusza, za upoważnieniem i zgodą męża jako opiekuna małżeńskiego, zeznała, że zapis donacji uczyniony przez jej męża w aktach ziemskich halickich na rzecz Rzewuskiego, wicestarosty i sędziego grodzkiego kamienieckiego, z zobowiązaniem do jej stawienia, na miasteczko Wołkowce i wieś Stare Wołkowce alias Wolicę oraz Malińce[?] – zatwierdza we wszystkich punktach, klauzulach i warunkach, zwalniając męża z tego zobowiązania, a swoje prawa oprawne i dożywotnie na tych dobrach w powiecie latyczowskim przenosi na Rzewuskiego i jego potomków. Wypis podpisał Jan Kurdwanowski[?], wicestarosta i sędzia grodzki halicki; oryginał zwrócono podającemu.
Streszczenie
Oblata (ok. lutego/marca 1666 r., ze strony K. F. Bejdy Rzewuskiego) wypisu z akt grodu halickiego (30 XII 1665[?]): Leonarda ze Starzewskich, żona Aleksandra Bogusza (córka Jana Starzewskiego i Anastazji z Brzozowskich[?], 2° v. Kosakowskiej[?]), zatwierdziła donację męża na rzecz Rzewuskiego (akt 132) dotyczącą miasteczka Wołkowce, wsi Stare Wołkowce alias Wolica i Malińców[?] w powiecie latyczowskim i odstąpiła Rzewuskiemu swe prawa oprawne i dożywotnie do tych dóbr.
Akt nr 136
Oblata (ze strony K. F. Bejdy Rzewuskiego) donacji Kazimierza Dulskiego, syna Piotra, starosty rajgrodzkiego, na wsie Jankowce, Swinna[?] i Bałamutowce nad rzeką Wołk (pow. latyczowski), zeznanej w grodzie kamienieckim w 1663 r., z rezygnacją praw oprawnych żony Jadwigi z Libuskich[?] (rkp. 1666 N. 33)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – ok. lutego/marca 1666; zeznanie – Kamieniec Podolski, 3 lipca 1663 (feria tertia in crastino festi Visitationis BMV)
Karty / skanyk. 76 (skan 0079 prawa – dół) – k. 78 (skan 0081 lewa – góra); dalej k. 78–79 puste („Vacuum”)
Językłac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 76 (skan 0079, strona prawa – dół)
1Off[ici]um p[rae]sens Castren[se] Capitan[eale] Latycovien[se] Inscriptionem Donatoriam a Gnoso Casimiro
2Dulski Gnoso Casimiro Francisco Beydo Rzewuski Dapifero Lukovien[si] Vicecap[ita]neo et
Akt formularzowy; ręka staranna, nazwy własne miejscami niepewne. Niepewne: nazwa wsi – w nagłówku „Swinne”, w tekście „Swinna/Swinne” (Swinna[?]; w akcie 131 „Swirna[?]” – zapewne ta sama wieś, tam błędny odczyt lub pisownia); czwarta nazwa w wyliczeniu „Monastyrek”[?] (zapis „Manastyrek” – może przysiółek, ew. część opisu: „Bałamutowce [i] Monastyrek ad fluvium Wołk”); Kołybańce[?] (zapis „Kotybanie/Kolybanie”); nazwisko subdelegata „Stanislaus Dunski”[?] (zapis „Smoszki/Dunski”); żona Dulskiego „Hedwigis Libuska”[?]; drugi krewny „Dominicus Taberta”[?]; „f[aeni]strationibus[?]”, „piscinalis[?]”, „metritis[?]” (zapewne „meritis”/„emolumentis”), „rendere[?]” (respondere), „p[ro]visione[?] Terrigenatus[?]”. Data: Nawiedzenie NMP – 2 VII 1663 (poniedziałek), „feria tertia in crastino” = 3 VII 1663. W sprawie Rzewuski jako wicestarosta kamieniecki był stroną, więc urzędowi przewodniczył subdelegat. Po akcie k. 78 (reszta) i k. 78v–79 puste (napis „Vacuum”).
Objaśnienia: Kazimierz Dulski, syn Piotra, starosty rajgrodzkiego, jedyny dziedzic; Jankowce i Bałamutowce występują też w donacji Jarmolińskiego (akt 131) jako wsie „ad Karawka pertinentes” – Rzewuski skupował części tych samych dóbr od różnych właścicieli. „Inundatio fundi et riparum … pro erigendo stagno ac sypatione aggeris” – prawo zalania gruntów i brzegów (należących do Kołybańców[?] i Iwaszkowiec) dla założenia stawu i usypania grobli między gruntami Jankowiec i Swinnej[?] a Kołybańców[?] i Iwaszkowiec; „Wołk” – rzeka (dopływ Bohu[?]). „Servitio militari” – służba wojskowa (wymieniona wśród wykluczonych wymówek).
Tłumaczenie (skrót): Urząd grodzki latyczowski przyjął i kazał wpisać zapis donacji, uczyniony przez urodzonego Kazimierza Dulskiego na rzecz urodzonego Kazimierza Franciszka Bejdy Rzewuskiego, stolnika łukowskiego, wicestarosty i sędziego grodzkiego kamienieckiego, na całe wsie Jankowce, Swinna[?] i Bałamutowce w powiecie latyczowskim, zeznany przed aktami grodzkimi kamienieckimi i podany przez szlachetnego Andrzeja Jankowskiego[?]. Treść: w grodzie kamienieckim 3 VII 1663 r., przed urzędem, któremu przewodniczył subdelegat Stanisław Dunski[?] (zamiast samego Rzewuskiego), Kazimierz Dulski, syn niegdyś Piotra Dulskiego, starosty rajgrodzkiego, jedyny i prawy dziedzic, zeznał, że swoje dziedziczne wsie Jankowce, Swinna[?], Bałamutowce [i] Monastyrek[?] nad rzeką Wołk, wraz z prawem zalania gruntu i brzegów należących do wsi Kołybańce[?] i Iwaszkowce dla założenia stawu i usypania grobli między tymi wsiami, ze wszystkimi przynależnościami (poddanymi, robociznami, czynszami, polami, lasami, stawami, młynami, pasiekami itd.) daje i daruje wieczyście Rzewuskiemu i jego potomkom, pozwala na wwiązanie, zobowiązuje się do ewikcji pod rygorem szkód, poddając się jurysdykcji grodu kamienieckiego lub latyczowskiego. Zaraz potem jego żona Jadwiga z Libuskich[?], za zgodą męża i krewnych Marcina Bogusza i Dominika Taberty[?], zrzekła się na rzecz Rzewuskiego swych praw oprawnych i dożywotnich na tych wsiach i zatwierdziła donację we wszystkich punktach. Wypis korygował Bobrowski; podpisał Kazimierz Franciszek Rzewuski jako wicestarosta i sędzia grodzki kamieniecki. Oryginał odebrał podający.
[Poprawka 12 X 2026, wg oryginału wypisu 40-1-1 akty 2 i 47:] Oryginał wypisu kamienieckiego zachował się w brulionie 40-1-1 (k. 1–1v i 15–15v); podawcą był wyraźnie „Nobilis Andreas Jankowski” (adnotacja pod wypisem); żona Dulskiego „Hedwigis Libuska”.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Oblata (ok. lutego/marca 1666 r., ze strony K. F. Bejdy Rzewuskiego) wypisu z akt grodu kamienieckiego: 3 VII 1663 r. Kazimierz Dulski, syn Piotra, starosty rajgrodzkiego, podarował wieczyście Rzewuskiemu, stolnikowi łukowskiemu, całe wsie Jankowce, Swinną[?] i Bałamutowce (z Monastyrkiem[?]) nad rzeką Wołk w powiecie latyczowskim, wraz z prawem zalania gruntów Kołybańców[?] i Iwaszkowiec pod staw i groblę; żona Dulskiego, Jadwiga z Libuskich[?], za zgodą krewnych (Marcina Bogusza i Dominika Taberty[?]) zrzekła się praw oprawnych i zatwierdziła donację. Po akcie k. 78–79 pozostawiono puste („Vacuum”).
Akt nr 137
Wpis niewprowadzony: miejsce na protestację szl. Stanisława Żuka i woźnego Klemensa Grabarskiego imieniem [...] Sieniawskiego i Mikołaja Pabosławskiego[?] przeciw Piotrowskiemu, administratorowi Mikityniec[?] K. F. Rzewuskiego, o zelżenie i pobicie woźnego (rkp. 1666 N. 34)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datasesja 1 marca 1666 (feria secunda post festum S. Matthiae Apostoli proxima); zdarzenie – feria quarta ante festum S. Casimiri (3 III 1666[?])
Karty / skanyk. 79v (skan 0082 lewa)
Językłac.
Transkrypcja
k. 79v (skan 0082, strona lewa)
1Hoc loco inducenda erat Protestatio per N[obi]lem Stanislaum Żuk
2atq[ue] Min[isteria]lem Regni G[e]n[er]alem Providum Clementem Grabarski de
3Międzybor no[mi]ne Ill[ustr]is et Mag[nifi]ci a Granow Sieniawski
4bonorum Spiczyńce ac aliorum haeredis p[ro] tunc in Obligatoria[?]
16colaphisando funibus ligavit ad submersionem aqua tra-
17hendo et ducendo, aliasq[ue] multas violentias eidem perpe-
18trando (prout latius in Copia) sed quoniam non est porre-
19cta ideo ex parte Gnosi Notarii loci p[rae]sentis Protestatum[?]
20factum est.
Objaśnienia i tłumaczenia
Nowa ręka (kaligraficzna, duże litery). Niepewne: nazwisko posesora – zapis „Pabosławski/Pabostawski” (Pabosławski[?]); „in Obligatoria[?] possessione” (zapis „in Obligatori…”); nazwa miasteczka – zapis „Mikitynce” (Mikityńce[?], jak w aktach 132–134); w. 13 „praeter[ita][?]”; w. 19 „Protestatum[?]” (zapis „pttum”). Data: sesja „feria secunda post festum S. Matthiae proxima” = poniedziałek 1 III 1666; zdarzenie „feria quarta ante festum S. Casimiri” – w 1666 r. św. Kazimierz (4 III) przypadał w czwartek, więc środa = 3 III, tj. po dacie sesji (może chodzi o rok poprzedni – „praeterita”[?], lub wpis dokonano później). Imię Sieniawskiego nie podane („I. O.” – jaśnie oświeconego). Kustosz „Provid[us]” – zapowiada akt 138 na k. 80.
Objaśnienia: wpis niewprowadzony (por. akt 122): pozostawiono miejsce na protestację, ale strona nie złożyła tekstu (kopii). Woźny Klemens Grabarski z Międzyboża, zakładając protestację i areszt na poddanych Sieniawskiego mieszkających w Mikityńcach[?], został przez Piotrowskiego, administratora Rzewuskiego, spoliczkowany, związany powrozami i ciągnięty do wody „ad submersionem” (aby go utopić). „Colaphisare” – policzkować; „dishonoratio” – zniesławienie, zelżenie urzędnika; „a Granow” – Sieniawscy herbu Leliwa pisali się „z Granowa”.
Tłumaczenie: W tym miejscu należało wpisać protestację uczynioną przez szlachetnego Stanisława Żuka oraz woźnego generalnego Królestwa, opatrznego Klemensa Grabarskiego z Międzyboża, imieniem jaśnie oświeconego i wielmożnego [...] z Granowa Sieniawskiego, dziedzica dóbr Spiczyńce i innych, będących wówczas w posiadaniu zastawnym[?] urodzonego Mikołaja Pabosławskiego[?], przeciw szlachetnemu Piotrowskiemu, administratorowi dóbr miasteczka Mikityńce[?] urodzonego Franciszka Kazimierza Rzewuskiego, stolnika łukowskiego, wicestarosty kamienieckiego, z powodu zelżenia i pobicia wspomnianego woźnego generalnego Grabarskiego przy zakładaniu protestacji i aresztu na poddanych tegoż wielmożnego Sieniawskiego mieszkających w miasteczku Mikityńce[?], w środę przed św. Kazimierzem: tenże Piotrowski wspomnianego woźnego i szlachtę obecną przy tym areszcie potraktował złośliwie, a tegoż woźnego Grabarskiego policzkując, związał powrozami i ciągnął i prowadził do wody, by go utopić, oraz wiele innych gwałtów mu wyrządził (jak obszerniej w kopii); lecz ponieważ [kopia] nie została złożona, przeto ze strony urodzonego pisarza tutejszego uczyniono protestację[?].
Streszczenie
Wpis niewprowadzony (sesja 1 marca 1666 r.): pozostawiono miejsce na protestację szlachcica Stanisława Żuka i woźnego Klemensa Grabarskiego z Międzyboża, wniesioną imieniem [...] Sieniawskiego, dziedzica Spiczyniec (trzymanych zastawnie przez Mikołaja Pabosławskiego[?]), przeciw Piotrowskiemu, administratorowi Mikityniec[?] K. F. Rzewuskiego: gdy woźny zakładał areszt na poddanych Sieniawskiego mieszkających w Mikityńcach[?], Piotrowski go spoliczkował, związał i ciągnął do wody, by utopić. Tekstu protestacji nie złożono, więc pisarz odnotował tylko jej treść w skrócie.
Akt nr 138
Woźny Klemens Grabarski odbiera (za poręczeniem) dwa woły poddanych Mikołaja Spiczyńskiego[?], zajęte przez Wojciecha Lipnickiego w lasach wsi Skowrówka[?] (rkp. 1666 N. 35)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 1 marca 1666 (zapewne 1–2 III 1666)
Karty / skanyk. 80 (skan 0082 prawa – górna część)
2veniens Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis Providus Clemens Grabarski
3Off[ici]o p[rae]senti[?] benevolus[?] cum Laborioso Iwan famulus[?] conductivus[?]
4Gnosi Nicolai Spiczyński[?] no[mi]ne D[omi]ni sui boves duos solu-
5tis[?] cum Zrabaniste[?] per N[obi]lem Albertum Lypnicki Admini-
6stratorem bonorum Villae Skowrowka[?] in sylvis quercineis cir-
7ca excisionem Sylvarum abactos et ad forestam Regiam tradit[os]
8ad suprascr[iptum] Min[isteria]lem una cum Laborioso Iwan ex fore-
9sta Regia excipit[?] no[mi]ne cuius exceptionis obligavit[?]
10Off[ici]um p[rae]sens Castren[se] Capitan[eale] Latycovien[se] ab o[mn]i impedime[nto]
11eo no[mi]ne[?] bonum[?] exonerare[?] in quovis Iudicio et Off[ici]o Regni
12toties quoties opus fuerit evincere et eliberare. Idq[ue] sub vadio
13Sexaginta Marcarum Polon[icalium] Iure[?] hic coram Off[ici]o p[rae]senti inscribit.
Objaśnienia i tłumaczenia
Ta sama kaligraficzna ręka co w akcie 137. Tekst skrótowy i niezręczny; niepewne: w. 3 „Off[ici]o p[rae]senti[?] benevolus[?] cum Laborioso Iwan famulus[?] conductivus[?]” (zapis „Offo prna benevolus cum Laboriosus Iwan Famulus conductivus”); nazwisko pana – zapis „Spiczynski/Szpiczynski” (Spiczyński[?]) – w akcie 126 odczytano „Szczypski[?]” (ta sama sprawa, por. niżej); w. 4–5 „solu-/tis[?] cum Zrabaniste[?]” – ten sam niejasny wyraz „zrabaniste” co w akcie 126 (może miejsce wyrębu – „na zrębowisku”[?], „zrąbanisko”); w. 9 „excipit[?] … obligavit[?]”; w. 11 „eo no[mi]ne[?] bonum[?] exonerare[?]” – zapis „eo conierg[?] bonum exonerare” niejasny; w. 13 „Iure[?]”. Foliacja k. 80 – na skanie słabo widoczna („79/80”).
Objaśnienia: dalszy ciąg aktu 126: Wojciech Lipnicki, administrator Skowrówki[?], zajął dwa woły poddanym Mikołaja Spiczyńskiego[?] przy wyrębie lasu dębowego i oddał je do „forestae regiae” (zamkowego chlewu/zagrody królewskiej w Latyczowie). Tu woźny Grabarski wraz z Iwanem, sługą Spiczyńskiego[?], odbiera woły, zobowiązując się (za swego mocodawcę) uwolnić urząd od wszelkich roszczeń w tej sprawie pod wadium 60 grzywien polskich. „Foresta regia” – w tym kontekście zapewne zagroda/dziedziniec zamkowy, gdzie przetrzymywano zajęte bydło.
Tłumaczenie (przybliżone): Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa, opatrzny Klemens Grabarski, wraz z pracowitym Iwanem, najemnym sługą urodzonego Mikołaja Spiczyńskiego[?], imieniem swego pana dwa woły [...], zajęte przez szlachetnego Wojciecha Lipnickiego, administratora dóbr wsi Skowrówka[?], w lasach dębowych przy wyrębie lasów i oddane do królewskiej zagrody, wspomniany woźny wraz z pracowitym Iwanem odebrał z zagrody królewskiej; z racji tego odbioru zobowiązał się[?] uwolnić niniejszy urząd grodzki latyczowski od wszelkich roszczeń z tego tytułu w każdym sądzie i urzędzie Królestwa, ilekroć zajdzie potrzeba, bronić go i oswobadzać, i to pod wadium sześćdziesięciu grzywien polskich, które tutaj przed niniejszym urzędem zapisuje.
Streszczenie
Ok. 1–2 marca 1666 r. woźny Klemens Grabarski wraz z Iwanem, sługą Mikołaja Spiczyńskiego[?], odebrał z zamkowej zagrody w Latyczowie dwa woły poddanych Spiczyńskiego[?], zajęte przez Wojciecha Lipnickiego, administratora Skowrówki[?], przy wyrębie lasów dębowych (por. akt 126), zobowiązując się pod wadium 60 grzywien do zwolnienia urzędu grodzkiego od wszelkich roszczeń w tej sprawie.
Akt nr 139
Obdukcja ran Wasyla Serednika ze wsi Semerynki[?], zadanych przez Kuryłę, poddanego Adama Podleskiego, w lasach dębowych (rkp. 1666 N. 36)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data3 marca 1666 (feria quarta ante festum S. Casimiri Confessoris proxima); pobicie – niedziela po św. Macieju (28 II 1666)
Karty / skanyk. 80 (skan 0082 prawa – dół) – k. 80v (skan 0083 lewa – góra)
5eid[em] Off[ici]o vulnera infrascripta v[idelicet] derasiones cutis in fronte
6binas parvas Item in naso residuo[?] cutis derasiones binas
k. 80v (skan 0083, strona lewa – góra)
1parvas Item in naso tres cutis derasiones parvas, capillos
2e capite vix non totaliter evulsam[?]. Quae vulnera per Laborio-
3sum Kuryło subditum N[obi]lis Adami Podleski de Villa
4Semerynce[?] ipso die D[omi]nico post Festum Sancti Matthiae
5Ap[osto]li in Sylvis quercineis nulla sibi data causa et occa-
6[sio]ne[?] libris[?] asseruit illata et inflicta. Quae vulnera Off[ici]um p[rae]sens
7vidit et debite conspexit ipseq[ue] obduxit et est protestatus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka (jak w aktach 137–138). Niepewne: nazwa wsi – w nagłówku „Semeryn-/ki”, w tekście „Semerynki/Semeryncki” i „Semerynce” (Semerynki[?]); k. 80, w. 6 „residuo[?]” (może „ibidem”); k. 80v, w. 2 „evulsam[?]” (zapis „evulsam” – zapewne „capillos … evulsos”; może „capillam”); w. 6 „occa-/[sio]ne[?] libris[?]” (zapis „occo-/nelibus” – może „occasione liberis” lub „lictis”). Data: św. Maciej 24 II 1666 (środa), niedziela po nim – 28 II 1666; sesja – środa 3 III 1666.
Objaśnienia: „commonstrare vulnera” – okazać rany urzędowi (obowiązek ustanowiony prawem, by zachować dowód); „derasio cutis” – otarcie (zdarcie) skóry. Kuryło – zapewne ten sam, którego jako pomocnika Bohdana Podleskiego wymienia akt 124; por. akt 140 – kontr-obdukcja Kuryły (tam jako Omelanenko Kuryło), poranionego przez Wasyla Serednika, poddanego Kłobukowskiej. Spór poddanych odbija konflikt Podleskich z Kłobukowskimi (akty 101–106, 124).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście pracowity Wasyl Serednik ze wsi Semerynki[?], trzymając się praw i konstytucji Królestwa ustanowionych o okazywaniu ran, okazał temuż urzędowi rany niżej opisane, mianowicie dwa małe otarcia skóry na czole, także na nosie dwa [trzy] małe otarcia skóry, a włosy z głowy prawie całkowicie wyrwane. Twierdził, że rany te zadał mu pracowity Kuryło, poddany szlachetnego Adama Podleskiego ze wsi Semerynce[?], w samą niedzielę po św. Macieju Apostole, w lasach dębowych, bez żadnej z jego strony przyczyny i powodu. Które to rany niniejszy urząd widział i należycie obejrzał, a on sam dokonał obdukcji i zaprotestował.
Streszczenie
3marca 1666 r. Wasyl Serednik ze wsi Semerynki[?] okazał w grodzie latyczowskim otarcia skóry na czole i nosie oraz wyrwane włosy; obrażenia zadał mu w niedzielę 28 II 1666 r. w lesie dębowym, bez powodu, Kuryło, poddany Adama Podleskiego z Semeryniec[?]. Por. akt 140 (obdukcja Kuryły).
Akt nr 140
Obdukcja rany Omelanenki Kuryły ze wsi Semerynki[?], zadanej węgierą przez Wasyla Serednika, poddanego Kłobukowskiej (rkp. 1666 N. 37)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data5 marca 1666 (feria sexta post festum S. Casimiri Confessoris proxima); pobicie – niedziela przed aktem / w dzień św. Macieja[?]
Karty / skanyk. 80v (skan 0083 lewa)
Językłac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 80v (skan 0083, strona lewa)
1Ad Off[ici]um et Acta p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r
2veniens Laboriosus Omelenenko Kuryło de Villa Semeren-
3ki[?] inhaerendo Legibus et Constitutionibus Regni de commonstrandis
4vulneribus commonstravit Off[ici]o p[rae]senti vulnus in sincipite capi-
5tis baculo formato al[ia]s węgierą percussum die D[omi]nico p[rae]ce[den]ti[?]
6ipso die festi Sancti Matthiae Ap[osto]li de Villa Szaszczyńce[?] cur-
7ti[?] supra[?] sylvis quercineis nulla sibi causa et litis[?] occa[sio]ne data.
8Quod vulnus asseruit a Laborioso Wasil Serednik subdito G[e]n[er]o[s]ae
9N[obi]lis[?] Kłobukowska inflictum et illatum esse. Quod Off[ici]um vidit
10et conspexit ipseq[ue] protestatus est.
Objaśnienia i tłumaczenia
Niepewne: imię/przezwisko – w nagłówku „Omelenenko Kuryło”, w tekście „Omelenenko Kuryło” (Omelanenko[?]); nazwa wsi – „Semerenki/Semerynki” (por. akt 139); w. 5–7: „die D[omi]nico p[rae]ce[den]ti[?] ipso die festi S. Matthiae … de Villa Szaszczyńce[?] cur-/ti[?] supra[?] sylvis quercineis” – odczyt niepewny i wewnętrznie sprzeczny (niedziela vs. dzień św. Macieja – środa 24 II 1666; może „die Dominico post festum”, jak w akcie 139); nazwa wsi „Szaszczyńce”[?] (zapis „Szaszcynce/Szatczynce”); w. 8 „G[e]n[er]o[s]ae N[obi]lis[?]” (zapis „Gnae? Nls”). Data sesji: św. Kazimierz 4 III 1666 (czwartek), piątek po nim – 5 III 1666.
Objaśnienia: kontr-obdukcja do aktu 139 – obaj chłopi pobili się w lesie dębowym; Kuryło (poddany A. Podleskiego) twierdzi, że Wasyl Serednik, poddany Kłobukowskiej (zapewne Heleny Kłobukowskiej – por. akt 124), uderzył go w ciemię węgierą (kijem). „Sinciput” – ciemię, przednia część głowy; „baculus formatus alias węgiera” – laska zwana węgierą (por. akt 120).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście pracowity Omelanenko[?] Kuryło ze wsi Semerynki[?], trzymając się praw i konstytucji Królestwa o okazywaniu ran, okazał niniejszemu urzędowi ranę na ciemieniu głowy, zadaną uderzeniem laski zwanej węgierą w niedzielę poprzedzającą[?], [w] sam dzień św. Macieja Apostoła[?], [...] ze wsi Szaszczyńce[?] [...] w lasach dębowych, bez żadnej z jego strony przyczyny i powodu do sporu. Twierdził, że ranę tę zadał mu pracowity Wasyl Serednik, poddany szlachetnej Kłobukowskiej. Którą to ranę urząd widział i obejrzał, a on sam zaprotestował.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
5marca 1666 r. Omelanenko[?] Kuryło ze wsi Semerynki[?] (poddany Adama Podleskiego – por. akt 139) okazał w grodzie latyczowskim ranę na ciemieniu zadaną węgierą w lesie dębowym przez Wasyla Serednika, poddanego Kłobukowskiej; obie strony bójki z końca lutego 1666 r. złożyły więc wzajemne obdukcje (akty 139–140).
Akt nr 141
Prezentacja krowy z cielęciem, zajętej przez Zofię Zagrobską[?], wdowę po Piotrze Podleskim, poddanym Kłobukowskiej[?] na szkodzie w jej gumnie w Semerynkach[?]; zwrot krowy Żydowi Iccykowi Jakubowiczowi, faktorowi generała podolskiego, za poręczeniem (rkp. 1666 N. 38)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data10 marca 1666 (feria quarta ipso die Cinerum – Popielec); szkoda – środa po św. Macieju (3 III 1666)
17ex foresta Regia extradidit. Ratione cuius extraditionis
18eadem p[rae]sentans[?] se de bonis suis eidem Off[ici]o p[rae]senti inscri-
19psit et obligavit ab o[mn]i impedimento Iuridico exonerando
20in quovis Iudicio et Off[ici]o Regni toties quoties opus fuerit
21evicturum et eliberaturum. Idq[ue] sub vadio Sexaginta
22Marcarum Polon[icalium] Iure[?] hic in Castro Latycov[iensi] inscriptum[?].
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka (jak w aktach 137–140). Niepewne: nazwisko wdowy – zapis „Zagwbska/Zagwoska”, odczytywane jako Zagrobska[?] (w akcie 101 wdowa po Piotrze Podleskim to „Teofila Zagrobska” – tu imię „Zophia”; rozbieżność imienia – może błąd pisarza lub wcześniejszego odczytu); nazwa wsi „Semerynki”[?] (por. akty 139–140); w. 6 „receptam[?]” (zapis „reczpz”/„recep[tam]”); imię Żyda „Iczyk Iakubowicz” – zapis „Czzyk/Iczyk Iakubowicz”; w. 15 „eximendi[?]”, w. 17 „stare[?]”; w. 20 „p[rae]sentans[?]” – sens wskazuje raczej na odbierającego (Żyda), który zobowiązuje się uwolnić urząd od roszczeń; w. 25 „Iure[?] … inscriptum[?]”. Właścicielką bydła była – według aktu 145 – Helena Kłobukowska, która następnie odebrała krowę z cielęciem z urzędu za własnym poręczeniem; Żyd Iccyk Jakubowicz[?] poręczał zapewne tymczasowo (wydanie bydła z zagrody na dwa tygodnie). Data: Popielec 1666 – 10 III (Wielkanoc 25 IV 1666); szkoda – środa po św. Macieju = 3 III 1666.
Objaśnienia: „praesentatio vaccae” – okazanie w grodzie bydła zajętego na szkodzie (tu w gumnie/stodole), z oszacowaniem szkody (6 grzywien); bydło oddawano do „foresta regia” (zagrody zamkowej), a właściciel mógł je odebrać za poręczeniem (tu Żyd Iccyk Jakubowicz, faktor Mikołaja Potockiego, generała podolskiego i starosty latyczowskiego, zobowiązał się w ciągu dwóch tygodni ponownie stawić bydło, jeśli zajdzie potrzeba, pod wadium 60 grzywien). Por. akty 126, 138 i 145.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetna Zofia Zagrobska[?], pozostała wdowa po niegdyś szlachetnym Piotrze Podleskim, posesorka dóbr wsi Semerynki[?], okazała niniejszemu urzędowi krowę maści czarnej z cielęciem również maści czarnej, zajętą w najbliższą środę po św. Macieju Apostole na szkodzie w stodole[?]. Szkody te szacuje i ocenia na sześć grzywien. Z tego powodu tę krowę z cielęciem oddała do królewskiej zagrody niniejszego zamku i tam ją zostawiła. I zaraz potem, stawiwszy się osobiście przed tymże urzędem, niewierny [Żyd] Iccyk Jakubowicz, faktor wielmożnego generała podolskiego, tutejszego starosty, odebrał od niniejszego urzędu wspomnianą krowę wraz z cielęciem, w celu wyjęcia jej z królewskiej zagrody, zobowiązując się w ciągu dwóch tygodni znów stawić ją i okazać w zagrodzie królewskiej; na którego żądanie i zobowiązanie urząd grodzki wydał tę krowę i cielę z zagrody. Z racji tego wydania tenże zapisał się i zobowiązał na swoich dobrach niniejszemu urzędowi, że uwolni go od wszelkich przeszkód prawnych w każdym sądzie i urzędzie Królestwa, ilekroć zajdzie potrzeba, i obroni go, pod wadium sześćdziesięciu grzywien polskich, tu w grodzie latyczowskim zapisanym[?].
Streszczenie
10marca 1666 r. (Popielec) Zofia Zagrobska[?], wdowa po Piotrze Podleskim, posesorka Semerynek[?], okazała w grodzie latyczowskim czarną krowę z cielęciem, zajętą 3 III 1666 r. na szkodzie w jej stodole (szkodę oszacowała na 6 grzywien), i oddała je do zagrody zamkowej. Zaraz potem Żyd Iccyk Jakubowicz, faktor generała podolskiego (starosty latyczowskiego), odebrał bydło, zobowiązując się stawić je ponownie w ciągu dwóch tygodni i uwolnić urząd od roszczeń pod wadium 60 grzywien.
Akt nr 142
Prezentacja zwłok Kasjana, arendarza wsi Dawidkowce, zabitego przez Buczenia[?], porucznika chorągwi szlachty barskiej[?]; obdukcja (rkp. 1666 N. 39)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data13 marca 1666 (Sabbatho post diem Cinerum proximo); zabójstwo – czwartek przed św. Maciejem (18 II 1666)
Karty / skanyk. 81 (skan 0083 prawa – dół, nagłówek) – k. 81v (skan 0084 lewa – góra)
9ceo vulgo pidkowką[?] zgnieciony[?]. Off[ici]um vidit et conspexit
10ipseq[ue] obduxit et est protestatus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka. Niepewne: nazwisko prezentującego – zapis „Paiewski/Paiewski” (Pajewski[?]); nazwa jego dóbr – zapis „Bulaiowki” (Bułajówka[?]); nazwisko sprawcy – „Buczen” (por. akt 143 – „Oblata privilegii in personam N. Buczen…” i akty 68–69, 92 – Bucień[?] Berliński); w. 7 „Vice Rotmagistrum Nobilitatis Baren[sis][?]” – zapis „Vice Rotmagistrum Nobilitatis Baren[...]” – może porucznik chorągwi szlachty (pospolitego ruszenia) barskiej[?]; w. 8–9: „genibus converberatum polliceq[ue] manus sinistrae calceo vulgo pidkowką[?] zgnieciony[?]” – składnia niejasna (pobity kolanami[?], kciuk lewej ręki zmiażdżony obcasem/podkówką[?] – wtrącenie polskie). Data: Popielec 10 III 1666 (środa), sobota po nim – 13 III 1666; „feria quinta ante festum S. Matthiae” – 18 II 1666.
Objaśnienia: „praesentatio corporis exanguis” – okazanie w grodzie zwłok zabitego (obdukcja ciała) dla wszczęcia sprawy o zabójstwo (główszczyzna); Kasjan był arendarzem (dzierżawcą karczmy, młyna) we wsi Dawidkowce; zwłoki przywiózł posesor dóbr (Bułajówki[?]), zapewne jako zwierzchnik zabitego.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Adam Jan Pajewski[?], posesor dóbr Bułajówka[?], okazał niniejszemu urzędowi martwe ciało pracowitego Kasjana, arendarza wsi Dawidkowce, który – jak twierdził – w czwartek przed św. Maciejem Apostołem w tejże wsi Dawidkowce został zabity przez szlachetnego Buczenia[?], porucznika [chorągwi] szlachty barskiej[?], pobity kolanami[?], a kciuk lewej ręki obcasem, potocznie podkówką, zgnieciony[?]. Urząd widział i obejrzał, a on sam dokonał obdukcji i zaprotestował.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
13marca 1666 r. Adam Jan Pajewski[?], posesor Bułajówki[?], okazał w grodzie latyczowskim zwłoki Kasjana, arendarza wsi Dawidkowce, zabitego tamże 18 II 1666 r. przez szlachcica Buczenia[?], porucznika chorągwi szlachty barskiej[?]; ciało nosiło ślady pobicia, kciuk lewej ręki był zmiażdżony obcasem (podkówką).
Akt nr 143
Oblata (ze strony Jerzego Bucnia[?]) przywileju Teodoryka Buczackiego, kasztelana kamienieckiego i starosty generalnego podolskiego, z 1450 r. dla Symona i Waśka Bucniów[?], ziemian podolskich, na Waśkowce, Iwankowce, Gruszowiec[?], Berładkę, uroczysko Ładawę, Bucniowce i Mordynkę[?] – wg wypisu z akt grodzkich trembowelskich z 1663 r. (rkp. 1666 N. 40)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – po 13 marca 1666; przywilej – Jazłowiec, 2 kwietnia 1450 (feria quinta ad Parasceven); oblata trembowelska – 22 lutego 1663 (feria quinta post Dominicam Reminiscere)
Karty / skanyk. 81v (skan 0084 lewa – od środka) – k. 82v (skan 0085 lewa – góra)
5neus et Iudex Castren[sis] Trembovlien[sis] m[anu] p[ro]p[ri]a. Orig[ina]le vero offerens
6ad se recepit.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka; tekst przywileju przepisany przez kopistów z XV-wiecznego oryginału – formuły i nazwy miejscowe w wielu miejscach niepewne. Niepewne: nazwisko rodu – w nagłówku „Buczen”, w tekście „Buczen/Bucen” (Bucień[?]; por. akty 68–69, 92 – „Bucień[?] Berliński”, akt 142 – „Buczen”, akt 144 – „Bucniów”); podający „Samuel Morozowski”[?]; w. 8 „in[?]”; k. 82, w. 6–7 „Symonis et Berto-/[?]” (może „Symonis et Bertoldi[?]” – drugi brat; nagłówek aktu nie rozstrzyga); „gnaras[?] seditiones … figebant[?]”; nazwy miejscowe: Waśkowce, Iwankowce nad Derłem, „Gruszowiec[?]” (zapis „Gruszowiec/Gruszowiec”), Berładka[?] („Berladka”) nad Morachwą, uroczysko Ładawa „inter fluvios Przymoszczenica[?] et Ładawa”, Bucniowce („Buczniowce”), Mordynka[?] („Mordyna-/ca”), „sub sylvis Zhar[?]”; świadkowie: Paweł Niessa[?], Mikołaj Michałowski, Piotr Kieszowicz[?], Symon Mychowicz[?], Świętosław[?] Wierzbowiecki[?] (zapis „Suentione Wierslowiecki”), Seńko, pisarz; podpisy wypisu trembowelskiego: korektor „Lazawski”[?], wicestarosta i sędzia grodzki trembowelski Wojciech „Wolanowski”[?]. „(W)” – w kółku, oznaczenie pieczęci w odpisie. Daty: przywilej „feria quinta ad Parasceven 1450” – Wielki Czwartek 2 IV 1450 (Wielkanoc 5 IV 1450); oblata w Trembowli 22 II 1663.
Objaśnienia: Teodoryk (Dziersław) Buczacki (zm. 1456), kasztelan kamieniecki i starosta generalny podolski; „Rex Vitoldus” – wielki książę litewski Witold (władający Podolem 1395–1430), „Vladislaus” – Władysław Jagiełło; przywilej „restytucyjny”: starosta przywołuje z Wołoszczyzny braci Bucniów[?], którzy uciekli przed zamieszkami na Podolu, i po zbadaniu ich nadań od Witolda i Jagiełły przywraca im dziedziczne dobra. Kopia przywileju została wpisana do akt grodzkich trembowelskich (1663), a z tego wypisu – do latyczowskich (1666) przez sługę Jerzego Bucnia[?], potomka dawnych właścicieli (por. akt 144 – komisja graniczna w sprawie Bucniowa). „Derło” – rzeka Derło (dopływ Bohu), „Morachwa” – rzeka Murachwa (dopływ Bohu).
Tłumaczenie przywileju (przybliżone): Teodoryk z Buczacza, kasztelan kamieniecki i starosta generalny Podola. Oznajmiamy treścią niniejszego, że zważywszy stałość i wierność szlachetnych Symona i Berto[?], synów niegdyś szlachetnego Waśka Bucnia[?], ziemian podolskich, którzy z powodu znanych[?] rozruchów, jakie często tu w ziemiach podolskich się zdarzały, bojąc się napaści nieprzyjaciół, z powodu pewnych wyrządzonych im krzywd odeszli w strony wołoskie – postanowiliśmy przywołać ich z tej ziemi, jako i niniejszym listem naszym przywołujemy do ich dóbr dziedzicznych zwanych Waśkowce [i] Iwankowce nad rzeką Derło, [...] Gruszowiec[?] nad rzeką Morachwą, Berładka[?] nad rzeką Morachwą i uroczysko Ładawa między rzekami Przymoszczenicą[?] i Ładawą, [...] a także Bucniowce i Mordynka[?] pod lasami Żar[?], położonych w województwie podolskim; zbadawszy ich prawa i przywileje niegdyś przez najjaśniejszych panów królów Witolda i Władysława, zwycięskich, dane i nadane – które to dobra ze wszelkim prawem, panowaniem, własnością i tytułem dziedzicznym im zwracamy i przywracamy wraz z ich przywilejami, i będą te dobra trzymali, mieli i posiadali według swoich przywilejów po wieczne czasy. Dan w Jazłowcu w Wielki Czwartek roku Pańskiego 1450, w obecności szlachetnych Pawła Niessy[?], Mikołaja Michałowskiego, Piotra Kieszowicza[?], Symona Mychowicza[?], Świętosława[?] Wierzbowieckiego[?], Seńka, pisarza naszego, i wielu innych, pod naszą pieczęcią zawieszoną.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Oblata (marzec 1666 r.) – Samuel Morozowski[?], sługa Jerzego Bucnia[?], wpisał do akt latyczowskich wypis z akt grodu trembowelskiego (22 II 1663 r.) zawierający przywilej Teodoryka Buczackiego, kasztelana kamienieckiego i starosty generalnego podolskiego (Jazłowiec, 2 IV 1450 r.): starosta przywołał z Wołoszczyzny braci Symona i Berto[?], synów Waśka Bucnia[?], ziemian podolskich, którzy uciekli przed rozruchami na Podolu, i po zbadaniu ich nadań od wielkiego księcia Witolda i króla Władysława Jagiełły przywrócił im dziedziczne dobra: Waśkowce i Iwankowce nad Derłem, Gruszowiec[?] i Berładkę[?] nad Morachwą, uroczysko Ładawę, Bucniowce i Mordynkę[?]. Wypis trembowelski podpisał wicestarosta Wojciech Wolanowski[?].
Akt nr 144
Oblata (ze strony Jerzego Bucnia[?]) komisji króla Władysława IV z 1646 r. do rozgraniczenia dóbr królewskich miasteczka Tolmszków[?] w starostwie barskim od dóbr dziedzicznych Bucniów – wsi Bucnie alias uroczyska Ładawa (rkp. 1666 N. 41)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – po 13 marca 1666; komisja – Warszawa, 28 czerwca 1646
6id negotii committimus iniungentesq[ue] Ut constituto inter se
7certo aliquo tempore competenti ad bona differentiarum si-
8mul conveniant vocatisq[ue] ad sui p[rae]sentiam l[ite]ris innote-
9scentialibus partibus quarum interest propositionibus et
10responsis eorum auditis et intellectis acceptoq[ue] senum fide di-
11gnorum testimonio mediantibus ipsorum si opus fuerit corporali
12Iuramento ac re oculis subiecta positionesq[ue][?] ipsis plene co-
13gnita neutri partium favendo sed solum Deum et iustitiam
14eius, in quo conscientias Fid[elitatis] V[est]rae oneramus, p[rae] oculis
15habentes bona p[rae]fata dislimitent et distinguant scopulisq[ue]
16et signis metalibus circa talia fieri solitis consignent. Pro-
17videant tamen ne hac dislimitatione bona N[ost]ra aliquo mo-
18do diminuantur. Quidquid autem in Commissione statuerint
19id a partibus inviolabiliter teneri et observari volumus,
20absentia unius duorum pluriumve Fid[elitatis] V[est]rae minime obstan-
21te modo quatuor[?] et tot adsint qui et quot de Iure adesse debent.
22Pro gratia N[ost]ra officiisq[ue] suis secus non facturi. Datum Var-
23saviae die Vigesima octava Mensis Iunii Anno D[omi]ni
24MDCXLVI. Regnorum N[ost]rorum Poloniae XIV Sueciae
25vero XV°. Ex Commissione Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis propria Stan[islaus]
26Zurowski[?] m[anu] p[ro]p[ri]a. Locus Sigilli Minoris Cancellariae Regni.
27[między wierszami, drobniej] Orig[ina]le vero offerens ad se recepit.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka. Niepewne: nazwa miasteczka królewskiego – zapis „Tolmszkow/Tolmszkow” (Tolmszków[?]; być może Tołszczów[?] lub Szołudki[?] w starostwie barskim – nie zidentyfikowano); „Bucnie d[ic]t[am][?]” (k. 82v, w. 5) – zapis „Bucnie dts”; podpisujący komisję – „Stanislai Zurowski/Ziowski”[?] (zapewne sekretarz/regent kancelarii); komisarze: Piotr Potocki (generał podolski, starosta kamieniecki i latyczowski), Stanisław Lanckoroński „Succamerario Vel[?]” (zapis „Succame-/rario Vel[?] pd” – podkomorzy[?]), komornik graniczny Jan Kaniecki[?] (zapis „Camerario Ioanni Ka-/niecki”), sędzia[?] Łukasz Miaskowski – „Subiudici” (podsędek?), Kasper Dobromirski – pisarz ziemski podolski[?], Wojciech Rysski[?] – wojski żytomierski, pisarz kijowski[?], Wojciech Bonecki[?] (zapis „Albrac[?] Bone-/cki”); szyk wyliczenia urzędów (który urząd do kogo należy) – niepewny. „granicierum[?]” – zapis „granicierum”; „positionesq[ue][?]”; „quatuor[?]” – zapis „q,”. Foliacja w prawym górnym rogu „82” (pomyłka foliacji – na skanie 0084 prawa również „82”[?]).
Objaśnienia: Władysław IV Waza (1632–1648), w intytulacji „dziedziczny król Szwedów, Gotów i Wandalów”; 1646 = 14. rok panowania w Polsce i 15. w Szwecji (licząc od śmierci Zygmunta III, 1632). „Commissio” – królewskie pełnomocnictwo dla komisarzy (sąd komisarski) do rozsądzenia sporu granicznego między dobrami królewskimi a szlacheckimi; „litterae innotescentiales” – listy zawiadamiające strony; „seniores fide digni” – starzy, wiarygodni świadkowie (np. chłopi znający granice); „scopuli et signa metalia” – kopce i znaki graniczne; „providete ne bona nostra diminuantur” – typowe zastrzeżenie interesu skarbu królewskiego; Franciszek Branicki – tenutariusz (dzierżawca) miasteczka królewskiego. Dokument łączy się z aktem 143 – Bucniowie dowodzili starymi przywilejami swoich praw do Ładawy.
Tłumaczenie (skrót): Szlachetny Samuel Morozowski[?], sługa urodzonego Jerzego Bucnia[?], podał do wpisania komisję w sprawie rozgraniczenia między dobrami królewskimi Tolmszków[?] w starostwie barskim a wsią Bucnie[?], uroczyskiem Ładawa, szlachetnych Bucniów, wydaną przez króla Władysława IV pod mniejszą pieczęcią kancelarii koronnej i podpisaną ręką Stanisława Żurowskiego[?]. Treść: Władysław IV, z Bożej łaski król Polski, wielki książę Litwy, Rusi, Prus, Mazowsza, Żmudzi, Inflant, Smoleńska i Czernihowa, a także dziedziczny król Szwedów, Gotów i Wandalów – urodzonym i szlachetnym Piotrowi z Potoka Potockiemu, generałowi ziem podolskich, staroście kamienieckiemu i latyczowskiemu, Stanisławowi Lanckorońskiemu [...], Janowi Kanieckiemu[?], komornikowi granicznemu, Łukaszowi Miaskowskiemu, podsędkowi[?], Kasprowi Dobromirskiemu, pisarzowi ziemskiemu podolskiemu[?], Wojciechowi Ryskiemu[?], wojskiemu żytomierskiemu, pisarzowi kijowskiemu[?], Wojciechowi Boneckiemu[?] – łaska nasza królewska. Dowiedzieliśmy się, że zachodzą spory o granice między naszymi dobrami królewskimi miasteczka Tolmszków[?], obecnie w dzierżawie urodzonego Franciszka Branickiego, w starostwie barskim, a dziedzicznymi dobrami wsi Bucnie, inaczej uroczyska Ładawa, szlachetnych Bucniów. Chcąc je załagodzić, powierzamy tę sprawę Waszej Wierności, o której wierności, roztropności i zręczności jesteśmy najlepiej przekonani, i polecamy, abyście w ustalonym, stosownym czasie zjechali razem na sporne dobra, wezwawszy listami zawiadamiającymi strony zainteresowane, wysłuchawszy ich wywodów i odpowiedzi i przyjąwszy świadectwo starców godnych wiary, w razie potrzeby pod przysięgą cielesną, obejrzawszy rzecz naocznie i w pełni ją poznawszy, nie sprzyjając żadnej ze stron, lecz mając przed oczyma tylko Boga i Jego sprawiedliwość (w czym obciążamy wasze sumienia), rozgraniczyli i rozdzielili te dobra i oznaczyli kopcami i znakami granicznymi, jak to w takich razach bywa. Baczcie jednak, aby przez to rozgraniczenie nasze dobra w żaden sposób nie zostały uszczuplone. Cokolwiek zaś w tej komisji postanowicie, chcemy, by strony nienaruszalnie trzymały i zachowywały; nieobecność jednego, dwóch lub więcej z was nie będzie przeszkodą, byle tylu było obecnych, ilu z prawa być powinno. Dla łaski naszej i z powinności waszych nie uczynicie inaczej. Dan w Warszawie 28 VI 1646, panowania naszego polskiego 14, szwedzkiego 15 roku. Z własnego polecenia JKM – Stanisław Żurowski[?]. Miejsce pieczęci mniejszej kancelarii koronnej. Oryginał podający odebrał.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Oblata (marzec 1666 r., ze strony Jerzego Bucnia[?], przez jego sługę Samuela Morozowskiego[?]) komisji króla Władysława IV z 28 VI 1646 r. (Warszawa): król wyznaczył komisarzy – m.in. Piotra Potockiego, generała podolskiego, Stanisława Lanckorońskiego, komornika granicznego Jana Kanieckiego[?], Łukasza Miaskowskiego, Kaspra Dobromirskiego i Wojciecha Ryskiego[?] – do rozgraniczenia dóbr królewskich miasteczka Tolmszków[?] w starostwie barskim (w dzierżawie Franciszka Branickiego) od dziedzicznej wsi Bucnie alias uroczyska Ładawa szlachty Bucniów, z zastrzeżeniem, by dobra królewskie nie zostały uszczuplone.
Akt nr 145
Helena Kłobukowska, posesorka Semerynek[?], odbiera z urzędu swoją krowę z cielęciem, zajętą przez Zofię Podleską (por. akt 141), za poręczeniem (rkp. 1666 N. 42)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataok. 13 marca 1666 (wpis po aktach z sesji „Sabbatho post diem Cinerum”); zajęcie krowy – środa po św. Macieju (3 III 1666)
Karty / skanyk. 83 (skan 0085 prawa – dół) – k. 83v (skan 0086 lewa – góra)
2veniens Gnosa Helena Kłobukowska bonorum villae Se-
k. 83v (skan 0086, strona lewa – góra)
1merenki possessrix petiit ab eodem Officio p[rae]senti vaccam
2nigri coloris cum vitulo nigro pariter p[ro]priam per N[obi]lem
3Zophiam Podleska Feria Quarta post Festum Sancti Mat-
4thiae Ap[osto]li p[ro]x[im]a p[rae]sentatam extradi. R[ati]one cuius extraditio-
5n[is] et de[?] fideiussionis eadem N[obi]lis Kłobukowska obligavit
6Off[ici]um suprascr[iptum] ab o[mn]i Iudicio exonerando in quovis Off[ici]o
7et Iudicio Regni toties quoties opus fuerit evicturam et elibe-
8raturam. Idq[ue] sub vadio Quadraginta Marcarum Polon[icalium] p[rae]sen-
9tibus[?] hic inscripsit[?].
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka. Niepewne: nagłówek – zapis „Vaca effideiubet” (Vacam e fideiussione[?] / „fideiubet” – poręcza); nazwa wsi „Semerenki” (Semerynki[?] – por. akty 139–141); w. 4–5 „ratione cuius extraditionis et de[?] fideiussionis” (zapis „cuius extraditio-/ eadefideiussionis”); w. 8–9 końcowe „p[rae]sen-/tibus[?] hic inscripsit[?]” (zapis „Polon. pttio / hic insrpn”). Zgodnie z aktem 141 krowę z cielęciem okazała w urzędzie Zofia Podleska (10 III 1666), a wydana została za poręczeniem Żyda Iccyka Jakubowicza; niniejszy wpis wskazuje, że właścicielką bydła była Kłobukowska, która sama za nie poręcza (wadium 40 grzywien). Data wpisu – bez nagłówka sesji, po aktach z 13 III 1666 (następna sesja – 15 III 1666).
Objaśnienia: dalszy epizod sporu Kłobukowskich z Podleskimi w Semerynkach[?] (akty 101–106, 124, 139–141): Zofia Podleska zajęła na szkodzie w swoim gumnie krowę z cielęciem należącą do Kłobukowskiej; Kłobukowska odbiera ją z „forestae regiae”, zobowiązując się zwolnić urząd od wszelkich roszczeń.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzona Helena Kłobukowska, posesorka dóbr wsi Semerynki[?], prosiła tenże urząd o wydanie jej własnej krowy maści czarnej z cielęciem również czarnym, okazanej przez szlachetną Zofię Podleską w najbliższą środę po św. Macieju Apostole. Z racji tego wydania i poręczenia tenże szlachetna Kłobukowska zobowiązała się uwolnić wspomniany urząd od wszelkiego sądu w każdym urzędzie i sądzie Królestwa, ilekroć zajdzie potrzeba, bronić go i oswobadzać – i to pod wadium czterdziestu grzywien polskich, które tu zapisała[?].
Streszczenie
Ok. 13 marca 1666 r. Helena Kłobukowska, posesorka Semerynek[?], odebrała z urzędu grodzkiego swoją czarną krowę z cielęciem, zajętą na szkodzie i okazaną przez Zofię Podleską (akt 141), zobowiązując się pod wadium 40 grzywien zwolnić urząd od wszelkich roszczeń w tej sprawie.
Akt nr 146
Protestacja Piotra Krasuskiego przeciw Aleksandrowi Zabłockiemu o wyzwanie na pojedynek z pistoletem w ręku (rkp. 1666 N. 43)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data15 marca 1666 (feria secunda post Dominicam Invocavit Quadragesimalem proxima); zajście – niedziela Invocavit (14 III 1666)
Karty / skanyk. 83v (skan 0086 lewa – od środka) – k. 84 (skan 0086 prawa – góra)
2veniens N[obi]lis Petrus Krasuski coram eodem Off[ici]o solen-
3niter et gravi cum querela con[tra] N[obi]lem Alexandrum Za-
4błocki protestatus in eo. Quia ipse non meminendo[!] poenas legum
5Legibus et Constitutionibus Regni de pace et securitate pu-
6blica domorum Nobilium contra invasores severe descriptas
7nec contentus prioribus violentiis p[rae]fati Protestantis adhuc
8in virginali statu existentis uxori illatis r[ati]one cuius violentiis
9et defloratae virginitatis seorsivam contra eundem factam pro-
10testationem ipso die D[omi]nico Invocavit Quadragesimali
11p[rae]ce[den]ti[?] tempore advesperascente domum cum genitrice
12p[rae]fati Protestantis quam et p[rae]fati N[obi]lis Zabłocki uxoribus
13de Latyczow redeundo eundem Protestantem pace domestica
14assecuratum ausus est Protestantem atq[ue] Famam[?] ipsius supra[?] aggre-
k. 84 (skan 0086, strona prawa – góra)
1di ipsumq[ue] nescitur ex quo rancore primo verbis inhonestis sta-
2tum Nobilitatis laedentibus afficere tenensq[ue] et habens in manu
3sclopetum al[ia]s Pistolet in duellum provocare, ni prudentia et
4dissuasio Matris p[rae]fati Protestantis uxoris pro tunc ad depre-
5c[ati]one[m][?] adfuisset et illius affectum malitiosum compescuisset,
6de facto suum malevolum animum erga Protestantem exple-
7visset. Sed idem Protestans nil mali ab ipso evenire sperans
8sine armis tanquam ad socium suum e domo egressus sese
9iustificando litemq[ue] cum ipso effugiendo subterfugit. Sed ob-
10tulit se idem Protestans cum eo ordinaria via r[ati]one p[rae]missorum
11p[ro]ut de Iure venerit Iure acturum.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka. Niepewne: w. 4 „non meminendo” (błąd pisarza za „non meminiendo”/„non memorando”); w. 7–8 sens: Zabłocki wcześniej dopuścił się gwałtu i pozbawienia dziewictwa ówczesnej panny, obecnie żony Krasuskiego (o co Krasuski osobno protestował); w. 10 „p[rae]ce[den]ti[?]” (zapis „pce”); w. 13 „atq[ue] Famam[?] ipsius supra[?] aggredi” (zapis „atq[ue] Funam[?] ips supra aggre-/di”); k. 84, w. 4–5 „uxoris pro tunc ad depre-/c[ati]one[m][?]” (zapis „ad defe-/sione” – może „ad defensionem”) – czy chodzi o matkę protestującego, czy matkę jego żony – niejasne. Foliacja w prawym górnym rogu „83” (wcześniejsza karta też oznaczona 82 – podwójna numeracja). Data: niedziela Invocavit 1666 = 14 III; poniedziałek – 15 III 1666.
Objaśnienia: „pax domestica” – pokój domowy (bezpieczeństwo domu szlacheckiego, chronione surowymi karami konstytucji); „sclopetum alias pistolet” – pistolet; „in duellum provocare” – wyzwać na pojedynek; „ordinaria via iure agere” – dochodzić drogą zwyczajnego procesu. Zabłoccy występują w księdze także jako szlachta latyczowska (akty 25, 77).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Piotr Krasuski uroczyście i z ciężką skargą zaprotestował przed tymże urzędem przeciw szlachetnemu Aleksandrowi Zabłockiemu o to, że on, nie pamiętając na kary ustanowione prawami i konstytucjami Królestwa o pokoju i bezpieczeństwie publicznym domów szlacheckich, surowo opisane przeciw najeźdźcom, i nie poprzestając na dawniejszych gwałtach wyrządzonych żonie wspomnianego protestującego, gdy była jeszcze w stanie panieńskim – z powodu których to gwałtów i pozbawienia dziewictwa wniesiono przeciw niemu osobną protestację – w samą niedzielę Invocavit Wielkiego Postu, o zmierzchu, gdy protestujący wracał z Latyczowa z matką wspomnianego protestującego i z żonami jego i wspomnianego Zabłockiego do domu, odważył się na protestującego, zabezpieczonego pokojem domowym, i jego cześć[?] napaść, i – nie wiadomo z jakiej urazy – najpierw słowami nieuczciwymi, urągającymi stanowi szlacheckiemu, go znieważać, a trzymając w ręku pistolet, wyzywać go na pojedynek; i gdyby roztropność i odradzanie matki protestującego [i] żony, obecnych wówczas dla obrony[?], nie powstrzymały jego złośliwego zamiaru, dopełniłby był w czynie swej złej woli wobec protestującego. Lecz tenże protestujący, nie spodziewając się od niego nic złego, wyszedłszy z domu bez broni jak do towarzysza, tłumacząc się i unikając z nim sporu, wymknął się. Ofiarował się zaś tenże protestujący prowadzić z nim sprawę o powyższe zwyczajną drogą prawa, jak przystoi.
Streszczenie
15marca 1666 r. Piotr Krasuski zaprotestował przeciw Aleksandrowi Zabłockiemu, który – po wcześniejszym zgwałceniu przyszłej żony Krasuskiego, gdy była jeszcze panną (o co Krasuski protestował osobno) – w niedzielę 14 III 1666 r. wieczorem, gdy Krasuski wracał z Latyczowa z matką i żonami obu, znieważył go słowami uwłaczającymi stanowi szlacheckiemu i z pistoletem w ręku wyzywał na pojedynek; do rozlewu krwi nie doszło dzięki interwencji matki i żony. Krasuski, nieuzbrojony, uniknął walki i zapowiedział proces na drodze prawnej.
Akt nr 147
Relacja woźnego Teodora Brasickiego o wwiązaniu dominikanów konwentu winnickiego we wieś Sołowiówkę[?] na mocy zapisu zastawnego (rkp. 1666 N. 44)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data18 marca 1666 (feria quinta post Dominicam Invocavit Quadragesimalem proxima); intromisja – 11 marca 1666 (feria quinta post dies Cinerum)
Karty / skanyk. 84 (skan 0086 prawa – dół) – k. 84v (skan 0087 lewa – góra)
Językłac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 84 (skan 0086, strona prawa – dół)
1Ad Off[ici]um et Acta p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r
2veniens Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis Providus Theodorus Bra-
3sicki authenticus Iuratus in vim suae verae ac fidelis relationis
4libere recognovit Quia ipse una cum N[obi]libus v[idelicet] Franci-
5sco Rzepski et Ioanne Olszewski sibi evidentioris te-
6stimonii causa adhibitis ad Instan[tiam] et Off[ici]osam requi-
7sitionem Ad[modum] R[everen]di P[at]ris Petri Rożnowski[?] Praedicatoris
8G[e]n[er]alis Prioris Lublinen[sis][?] Castri[?] et ab hodiermodum[?] Ad[modum] R[everen]di P[at]ris
9Provincialis Provinciae Russiae per Podoliam ad Conven-
10tus Ordinis Praedicatorum Commissarii deputati vigore
11Inscriptionis obligatoriae super bona Sołowiówka[?] in
k. 84v (skan 0087, strona lewa – góra)
1Domum[?] Vinnicien[sem] sit[ae] a Gnosa ol[im] D[omi]na Zophia Dahren[?]-
2ska[?] Stentes[?] de hac luce decessa in s[ummam][?] Feria Quinta post
3dies Cinerum proxima R[everen]dos P[at]res Conventus Vinnicien[sis] in ead[em]
4villam Sołowiówka[?] intromittebat. Quae Intromissio ultro
5ac benevole nemine contradicente admissa et concessa est.
6De quo p[rae]sens Min[isteria]lis et N[obi]lium Relatio.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka. Niepewne: nazwa wsi – w nagłówku „Solonriowka”, w tekście „Sotowriowka/Solowriowka” i „Solouriowka” (Sołowiówka[?] / Sołoniówka[?]); nazwisko komisarza zakonu – zapis „Rożnadows[ki]/Roznadowski” (Rożnowski[?] / Rożnadowski[?]); w. 9 „Prioris Lublinen[sis][?] Castri[?] et ab hodiermodum[?]” – zapis „Pnois Rubei Castri et ab hodmodu” – może „Prioris Rubei Castri” (przeor czerwonogrodzki[?]) „et ad hunc modum”[?]; k. 84v, w. 1–2 „Domum[?] Vinnicien[sem] sit[ae] a Gnosa ol[im] D[omi]na Zophia Dahren-/ska[?] Stentes[?]” – nazwisko darczyńcy/dłużniczki bardzo niepewne (zapis „Zophia Dahren-/ sca stentes”); „in s[ummam][?]” – zapis „in sūa”. „Intromittebat” – dosł. „wwiązywał” (woźny).
Objaśnienia: dominikanie („Ordo Praedicatorum”) prowincji ruskiej (Provincia Russiae) mieli konwent w Winnicy; wwiązanie nastąpiło na mocy zapisu zastawnego (obligatoryjnego) zmarłej szlachcianki Zofii [...] na dobrach wsi Sołowiówka[?] w powiecie latyczowskim. „Commissarius deputatus” – pełnomocnik prowincjała zakonu; „nemine contradicente” – bez sprzeciwu.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa, opatrzny Teodor Brasicki, autentyczny i zaprzysiężony, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji dobrowolnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi Franciszkiem Rzepskim i Janem Olszewskim, przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na żądanie i urzędowe wezwanie przewielebnego ojca Piotra Rożnowskiego[?], kaznodziei generalnego, przeora [...], przez przewielebnego ojca prowincjała prowincji ruskiej zakonu kaznodziejskiego (dominikanów) na Podolu wyznaczonego komisarza dla konwentów, na mocy zapisu zastawnego na dobra Sołowiówka[?], uczynionego na rzecz domu (konwentu) winnickiego przez urodzoną niegdyś panią Zofię [...], już zmarłą, w najbliższy czwartek po Popielcu wwiązał wielebnych ojców konwentu winnickiego w tę wieś Sołowiówkę[?]. Które to wwiązanie zostało dobrowolnie, bez sprzeciwu nikogo, dopuszczone i przyjęte. O czym jest niniejsza relacja woźnego i szlachty.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
18marca 1666 r. woźny Teodor Brasicki zeznał, że wraz ze szlachtą Franciszkiem Rzepskim i Janem Olszewskim, na żądanie o. Piotra Rożnowskiego[?], komisarza prowincji ruskiej dominikanów, 11 III 1666 r. wwiązał ojców konwentu dominikanów w Winnicy we wieś Sołowiówkę[?] na mocy zapisu zastawnego zmarłej Zofii [...]; wwiązanie przyjęto bez sprzeciwu.
Akt nr 148
Obdukcja ran sługi (chłopca) Wojciecha Karśnickiego[?], zadanych przez Żyda Jana Ezyka[?] (rkp. 1666 N. 45)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 18 marca 1666 (feria quinta post Dominicam Invocavit); pobicie – sobota przed niedzielą Invocavit (13 III 1666)
Kaligraficzna ręka. Niepewne: nazwisko – w nagłówku „Karsnicki”, w tekście „Karsnicki” (Karśnicki[?] / Karsznicki[?]); w nagłówku „Pueris[?]” – zapewne „Pueri” (chłopca); w. 2 „inhaerendo[?]” (zapis „in p[rae]sen[tia]”[?] – „in Seren[...]”); w. 4 „Pueri[?] Hreśowicz[?]” (zapis „Pueri[?] Hresowicz[?]” – może imię sługi); w. 7 imię i nazwisko sprawcy „Infideli Ioanne Ezyk[?]” (zapis „Ioanne Ezyk”/„Eczyk” – przy „Infidelis” imię „Jan” dziwne, może przechrzta lub błąd); w. 9 „p[rae]cedente[?] [...]” (zapis „pxd p[rae]tto pxa”). Data: niedziela Invocavit = 14 III 1666; sobota przed nią – 13 III 1666.
Objaśnienia: „commonstrare vulnera” – okazać rany; „derasio cutis” – otarcie skóry; „in contemptum Christianitatis” – na wzgardę chrześcijaństwa (formuła używana, gdy sprawcą był Żyd).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Wojciech Karśnicki[?], trzymając się praw i konstytucji Królestwa ustanowionych o okazywaniu ran, okazał temuż urzędowi rany chłopca Hreśowicza[?], swego sługi, mianowicie nos otarty i zakrwawiony, także przy oku na twarzy otarcie skóry, również powierzchowne otarcie skóry krwawe, twierdząc, że zadał je niewierny [Żyd] Jan Ezyk[?] w sobotę przed niedzielą Invocavit Wielkiego Postu [...] na wzgardę chrześcijaństwa, bez żadnego danego mu powodu. Które to rany urząd widział i należycie obejrzał, a on sam dokonał obdukcji i zaprotestował.
Streszczenie
Wpis z ok. 18 marca 1666 r.: Wojciech Karśnicki[?] okazał w grodzie latyczowskim rany swego sługi, chłopca Hreśowicza[?] (otarty i zakrwawiony nos, otarcia skóry przy oku), zadane 13 III 1666 r. bez powodu przez Żyda Jana Ezyka[?].
Akt nr 149
Obdukcja ran Sawy Haurylca[?], podwójciego latyczowskiego, zadanych przez Żyda Ezyka[?] w domu Wawrzyńca Dzierżkowskiego[?] (rkp. 1666 N. 46)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 18 marca 1666; pobicie – czwartek po niedzieli Invocavit (18 III 1666)
Karty / skanyk. 84v (skan 0087 lewa – dół) – k. 85 (skan 0087 prawa – góra)
Językłac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 84v (skan 0087, strona lewa – dół)
1Ad Officium Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]so-
2nal[ite]r veniens Famatus Sawa Haurylec[?] Viceadvocatus
3Latycovien[sis] inhaerendo[?] Legibus et Const[itution]ibus Regni de com-
7signum lividum Feria Quinta post D[omi]nicam Invocavit
8Quadragesimalem p[ro]x[im]a in p[rae]sen[tia] N[obi]lis Lawrenty[?] Der-
9żkowski[?] Rotmagistri Vexilli Vellitis[?] Lisinen[sis][?] et aliorum
10multorum Militum pro tunc ibidem existen[tium] asseren[s] sibi ead[em]
k. 85 (skan 0087, strona prawa – góra)
1Vulnera a[b] Infideli Ezyk[?] Cive[?] Latycovien[si] nulla sibi data
2causa et litis occa[sio]ne illata et inflicta esse. Quae vulnera Off[ici]um
3p[rae]sens vidit et debite conspexit ipseq[ue] protestatus est.
Objaśnienia i tłumaczenia
Niepewne: nazwisko podwójciego – zapis „Haurylec/Hauryelc” (Hawryłec[?]); w. 8–9 „Lawrenty[?] Der-/żkowski[?]” – zapis „Hawryło Den-/kowic” lub „Laurentii Der-/żkowski” – odczyt bardzo niepewny; „Rotmagistri Vexilli Vellitis[?] Lisinen[sis][?]” – zapis „Rotmagistri Vexilli Vellitis Lisinen” (może „Vexilli Vallachici[?]” – chorągwi wołoskiej[?]; „Lisinensis” – może nazwisko rotmistrza Lisiński[?]); k. 85, w. 1 „Ezyk[?] Cive[?]” (zapis „Ezyk Cive” – może „Ezyk Givre”/„Ezyk Gwie”). Foliacja w prawym górnym rogu „84” (numeracja zdublowana od k. 82). Data: czwartek po Invocavit – 18 III 1666 (tego dnia sesja z aktu 147); wpis zapewne tego samego dnia.
Objaśnienia: „viceadvocatus Latycoviensis” – podwójci miejski latyczowski; „signum lividum” – siniak; „vexillum” – chorągiew; obecni żołnierze stacjonowali w mieście. Ezyk[?] – prawdopodobnie ten sam Żyd co w akcie 148.
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście sławetny Sawa Haurylec[?], podwójci latyczowski, trzymając się praw i konstytucji Królestwa ustanowionych o okazywaniu ran, okazał temuż urzędowi rany, mianowicie na powierzchni prawej strony krwawe otarcie skóry, także przy lewym uchu siniec; twierdził, że w najbliższy czwartek po niedzieli Invocavit Wielkiego Postu, w obecności szlachetnego Wawrzyńca[?] Dzierżkowskiego[?], rotmistrza chorągwi [...], i wielu innych żołnierzy wówczas tam obecnych, rany te zadał mu niewierny [Żyd] Ezyk[?], mieszczanin[?] latyczowski, bez żadnego danego mu powodu i przyczyny sporu. Które to rany niniejszy urząd widział i należycie obejrzał, a on sam zaprotestował.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Wpis z 18 marca 1666 r.: Sawa Haurylec[?], podwójci latyczowski, okazał w grodzie krwawe otarcie skóry na prawej stronie [twarzy] i siniec przy lewym uchu, zadane mu tego dnia bez powodu przez Żyda Ezyka[?], mieszczanina[?] latyczowskiego, w obecności rotmistrza Wawrzyńca[?] Dzierżkowskiego[?] i wielu żołnierzy.
Akt nr 150
Oblata przywileju króla Jana Kazimierza (obóz pod Rawą, 24 IX 1665) dla Jerzego Jaworskiego, stryja, i Stefana Jaworskiego, synowca, towarzyszy chorągwi pancernej wojewody ruskiego, na dobra po zmarłym Jakubie Jabłońskim w Stawiszczach (dom, stawy, młyny, futor Śniżki[?]) – dożywotnio (rkp. 1666 N. 47)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data20 marca 1666 (Sabbatho post Dominicam Invocavit Quadragesimalem proximo); przywilej – obóz pod Rawą, 24 września 1665
Karty / skanyk. 85 (skan 0087 prawa – od 1/4 wys.) – k. 85v (skan 0088 lewa) – k. 86 (skan 0088 prawa – góra)
Kaligraficzna ręka. Niepewne: k. 85, w. 19 „przy podręczych[?]” (zapis „przy podręczych” – może „przy podręcznych [usługach]”); k. 85v, w. 1–2 „staraci[?] y szwan-/kach[?]” (zapis „staraci y szwan-/kach”); w. 5 „zasłużenie[?]” (zapis „Za-/sare”/„zachęcić”?); w. 8 „Futory[?] Snizki[?]” (zapis „Futory Snizki”; w podsumowaniu „Futor Snizki nazwany”); w. 21 „animy[?]” = „ani my”; w. 27 „ten zwysz[?] mieś[?]” (zapis „tam ten zwyszni-/ese” – sens: powinności zwyczajowe z tych dóbr); w. 32 „zmierdzić[?]” = „stwierdzić”. Data przywileju: 24 IX 1665 w obozie pod Rawą (po rokoszu Lubomirskiego – ugoda w Łęgonicach 31 VII 1666; obóz królewski pod Rawą jesienią 1665); 17. rok panowania (od 1648). Sesja: niedziela Invocavit 14 III 1666, sobota po niej – 20 III 1666.
Objaśnienia: przywilej „na chleb” – nadanie dożywotnie (ad vitam) dóbr królewskich (po zmarłym posesorze Jakubie Jabłońskim) w Stawiszczach (woj. kijowskie) jako nagroda za zasługi wojskowe towarzyszy chorągwi pancernej wojewody ruskiego (Stanisława Jana Jabłonowskiego – por. akt 123); „futor” – folwark, chutor; „sianożęć” – łąka kośna; „sadzawka” – mały staw; „donatariusz” – obdarowany; „Locus sigilli maioris cancellariae” – miejsce pieczęci większej kancelarii koronnej.
Tłumaczenie części łacińskiej: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Stefan Jaworski, towarzysz chorągwi lekkiej jaśnie oświeconego i wielmożnego wojewody ziem ruskich, podał temuż urzędowi do wpisania przywilej Jego Królewskiej Mości na dom w Stawiszczach w województwie kijowskim, nadany urodzonym Jaworskim, podpisany ręką JKM i opatrzony pieczęcią większej kancelarii koronnej, prosząc o przyjęcie go. Na którego żądanie urząd przyjął ten przywilej i kazał wpisać do swych akt w brzmieniu: [przywilej po polsku]. Po wpisaniu zaś oryginał zwrócono podającemu, z czego zwróconego urząd się kwituje i niniejszym kwituje.
Streszczenie
20marca 1666 r. Stefan Jaworski, towarzysz chorągwi pancernej wojewody ruskiego, wpisał do akt grodu latyczowskiego przywilej króla Jana Kazimierza (obóz pod Rawą, 24 IX 1665 r.), którym król w nagrodzie za zasługi wojskowe nadał Jerzemu Jaworskiemu (stryjowi) i Stefanowi Jaworskiemu (synowcowi) dożywotnio dobra królewskie po zmarłym Jakubie Jabłońskim: dom w mieście Stawiszcze (woj. kijowskie), stawy, młyny, futor Śniżki[?] i inne przynależności, z obietnicą niezakłóconego posiadania do końca ich życia.
Akt nr 151
Oblata (ze strony Andrzeja Stanisława Bogdanowicza Przysieckiego) cesji Katarzyny z Dobromirskich, primo voto Andrzejowej Mytkowej Wereszczyńskiej, obecnie żony Macieja Jerzego Zdańskiego[?], na rzecz Bogdanowicza Przysieckiego – sumy 7000 zł polskich z intercyzy i roboracji (Mytki[?], 1640, 1643, 1645), zeznanej w grodzie lwowskim w 1665 r. (rkp. 1666 N. 48)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – 20 marca 1666 (wpis pod sesją z aktu 150); cesja – Lwów, 24 listopada 1665 (feria tertia pridie festi S. Catharinae)
Karty / skanyk. 86 (skan 0088 prawa – od 1/3 wys.) – k. 86v (skan 0089 lewa) – k. 87 (skan 0089 prawa – górna połowa)
17di de levatis quietandi r[ati]one non persolut[arum] processus in-
18staurandi[?] et eosd[em] continuandi Idq[ue] in p[rae]missis o[mn]ibus et singulis
19agendi quidquid p[rae]missorum necessitas Iurisq[ue] p[rae]sentis et trans-
20fusio ab ipso exiget et exposcet Recognitionis istius vigore.
21Ex Actis Castren[sibus] Capitan[ealibus] Leopolien[sibus] extradit[a] Locus sigilli
22Correxit Wyszyński m[anu] p[ro]p[ri]a. Legit cum Actis Korabłowski[?]. Post
23ingrossationem v[er]o Originale offerens ad se recepit.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka; długi wywód praw. Niepewne: w nagłówku końcowe słowo „servien[s][?]” (zapis „seruiẽ” – może „Serviens”); suma – w tekście oblaty (k. 86, w. 9–10) „Septi[n]gentorum” (700 zł), w zakończeniu cesji „vadio Septingentorum Florenorum” – wadium 700 zł; natomiast intercyza z 1640 r. ma wadium 5000 zł – wysokość samej cedowanej sumy niepewna (700 zł[?]); nazwisko obecnego męża Katarzyny – zapis „Zdbanski/Zdanski” (Zdański[?]); matki – „Zophia Butarska”[?] (zapis „Butarska/Bułarska”); jej drugiego męża – „Ioannis Wiel-/bonski”[?] (zapis „Wiel-/bonski”, może „Wielobocki”[?] „Wielboński”); świadek intercyzy „Theodori Lombard[?] Mirowski[?]” (zapis „Theodori Lombard / Mirowski” – może „Theodori Lombard[i]” i osobno „Mirowski”); w. 21 „Latycovien[sibus][?]” (zapis „Actis Latycovien”); nazwa wsi – zapis „in Villa Myt-/kow[?]” – według aktu 152 („Działo się w Mytkach”) wieś Mytki; „Anna Kusicka”[?] (zapis „Kusicka/Kuxicka”); korektor „Wyszyński”, czytający „Korabłowski”[?]. „Intercisa stylo Ruthenico” – intercyza (umowa) pisana „stylem ruskim” (cyrylicą/po rusku). Daty: 19 I 1640 – intercyza; 16 II 1643 – roboracja; 11 IV 1645 – skrypt; 24 XI 1665 (wtorek przed św. Katarzyną, 25 XI – środa) – cesja we Lwowie.
Objaśnienia: „cessio, transfusio iuris” – przelanie (odstąpienie) praw do sumy na inną osobę w zamian za zapłatę („accepta reali et sufficienti satisfactione”); „intercisa” – intercyza, umowa (tu zapewne majątkowa między matką Katarzyny a braćmi Mytkami Wereszczyńskimi, m.in. o posag); „roboratio” – wpisanie do akt dla nadania mocy; „levare summas, de levatis quietare” – podnosić sumy i kwitować z podniesionych; „processus instaurare et continuare” – wszczynać i prowadzić procesy. Wereszczyńscy – ród z Wołynia/Kijowszczyzny, gałąź Mytków.
Tłumaczenie (skrót): Urodzony Andrzej Stanisław Bogdanowicz Przysiecki podał do wpisania wypis z akt grodu lwowskiego: we Lwowie 24 XI 1665 r. urodzona Katarzyna Dobromirska, z pierwszego małżeństwa niegdyś urodzonego Andrzeja Mytka Wereszczyńskiego, obecnie urodzonego Macieja Jerzego Zdańskiego[?] prawowita małżonka, za upoważnieniem męża, zeznała, że wszelkie swoje prawo – z intercyzy pisanej po rusku, zawartej 19 I 1640 r. między jej matką, Zofią Butarską[?] (1° v. Bartłomiejową Dobromirską, 2° v. Janową Wielbońską[?]), a braćmi rodzonymi Andrzejem i Janem Mytkami Wereszczyńskimi, zabezpieczonej wadium 5000 zł i podpisanej przez Teodora Lombarda[?] Mirowskiego[?], z jej roboracji przed aktami [latyczowskimi?] 16 II 1643 r., a także ze skryptu zawartego we wsi Mytki 11 IV 1645 r., spisanego ręką Anny Kusickiej[?], wdowy po Dymitrze Mytku Wereszczyńskim, matki Andrzeja i Jana, z wadium 700 zł – ze wszystkimi warunkami, klauzulami, wadiami i dobrodziejstwami, niczego sobie nie zastrzegając, przyjąwszy rzeczywistą i dostateczną zapłatę, odstępuje i przelewa na Bogdanowicza Przysieckiego i jego następców, dając mu pełną moc trzymania tego prawa, podnoszenia sum, kwitowania z nich, wszczynania i prowadzenia procesów. Wypis korygował Wyszyński, z aktami czytał Korabłowski[?]. Oryginał podający odebrał.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Oblata (20 marca 1666 r.) – Andrzej Stanisław Bogdanowicz Przysiecki wpisał do akt latyczowskich cesję zeznaną we Lwowie 24 XI 1665 r. przez Katarzynę z Dobromirskich, 1° v. Andrzejową Mytkową Wereszczyńską, obecnie żonę Macieja Jerzego Zdańskiego[?]: za otrzymaną zapłatą przelała ona na Bogdanowicza Przysieckiego wszystkie swoje prawa i sumy wynikające z ruskiej intercyzy z 19 I 1640 r. (między jej matką Zofią Butarską[?] a braćmi Andrzejem i Janem Mytkami Wereszczyńskimi; wadium 5000 zł), jej roboracji z 16 II 1643 r. oraz skryptu z 11 IV 1645 r. (sporządzonego przez Annę Kusicką[?], wdowę po Dymitrze Mytku Wereszczyńskim; wadium 700 zł), z prawem dochodzenia ich w sądach.
Akt nr 152
Oblata (ze strony A. S. Bogdanowicza Przysieckiego) rekognicji Anny Kusickiej, wdowy po Dymitrze Mytku Wereszczyńskim, i jej syna Jana Mytka Wereszczyńskiego dla Katarzyny Dobromirskiej, żony Andrzeja Mytka, w sprawie sumy 700 zł na części w Mytkach (Mytki, 11 IV 1645) (rkp. 1666 N. 49)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – 20 marca 1666 (wpis pod sesją z aktu 150); rekognicja – Mytki, 11 kwietnia 1645
Karty / skanyk. 87 (skan 0089 prawa – dół) – k. 87v (skan 0090 lewa) – k. 88 (skan 0090 prawa – góra)
7roborowani submittuiemy się. Działo się w Mytkach dnia Je-
8denastego M[iesią]ca Kwietnia Roku Panskiego Tysiąc sześćset
9Czterdziestego Piątego. Anna Kusicka Dmitrowa Mytko-
10wa Wereszczyńska Jan Mytko Wereszczyński Loca
11Sigillorum binorum. Originale v[er]o idem offerens ad se recepit.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka. Niepewne: k. 87v, w. 11 „woli[?] Pana Iana Mytka Synowego[?]” (zapis „wolu[?] Pana Iana Mytka Synowego/Synamego” – może „wygadzaiąc Woli Pana Iana Mytka synowi swemu”[?]); w. 13–15 – fragment o części w Mytkach po zmarłym Semenie Mytku (stryju Jana): zapis „na mnie Iana Mytka [p]ia-/ło po Stryiu” – może „spadło po stryju”[?]; w. 16 „pozwalamy poddanemi ni sobie” (może „z poddanemi, nic sobie”); w. 30 „wszył[?]” (= „wyszył”/„wydał”?); k. 88, w. 2 „stanie[?]”. „Synowa” – Katarzyna jest synową Anny Kusickiej (żoną jej syna Andrzeja). W wyliczeniu na k. 87v nazwa „w Mytkach” – wieś Mytki (por. akt 151, gdzie odczytano „Mytkowce[?]” – poprawione na Mytki).
Objaśnienia: dokument z 1645 r. (skrypt, o którym mowa w akcie 151): Anna z Kusickich, wdowa po Dymitrze Mytku Wereszczyńskim, i jej syn Jan pożyczyli od synowej Katarzyny z Dobromirskich, żony Andrzeja Mytka, 700 zł, w zamian puszczając jej (zastawnie) część Jana w Mytkach, przypadłą mu po stryju Semenie Mytku, z obowiązkiem ewikcji; gdyby część się jej nie podobała – mieli na pierwsze upomnienie zwrócić 700 zł oraz koszty prawne wydane przez Andrzeja w ich sprawach (wg rejestru); do czasu zwrotu kosztów Katarzyna nie musiała ustępować z części. Wadium 700 zł; poddanie się aktom grodzkim latyczowskim. Prawa z tego zapisu Katarzyna przelała w 1665 r. na A. S. Bogdanowicza Przysieckiego (akt 151).
Tłumaczenie części łacińskiej: Urodzony Andrzej Stanisław Bogdanowicz Przysiecki podał do wpisania pewną rekognicję szlachetnej Anny Kusickiej, pozostałej małżonki niegdyś Dymitra Mytka Wereszczyńskiego, oraz szlachetnego Jana Mytka Wereszczyńskiego, jej syna, co do sumy 700 zł polskich (przeniesionej przez szlachetną Katarzynę Dobromirską na urodzonego Przysieckiego w drodze ugody i zaspokojenia), podpisaną rękami tychże Wereszczyńskich i opatrzoną pieczęciami, prosząc o przyjęcie i wpisanie; urząd przyjął i wpisał ją w brzmieniu: [tekst polski]. Oryginał tenże podający odebrał.
Streszczenie
Oblata (20 marca 1666 r., ze strony A. S. Bogdanowicza Przysieckiego) polskiej rekognicji z Mytek z 11 IV 1645 r.: Anna z Kusickich, wdowa po Dymitrze Mytku Wereszczyńskim, i jej syn Jan pożyczyli od Katarzyny z Dobromirskich, żony Andrzeja Mytka (synowej Anny), 700 zł, puszczając jej w zastaw część Jana w Mytkach (po stryju Semenie Mytku) z obowiązkiem ewikcji; w razie niezadowolenia mieli zwrócić 700 zł wraz z kosztami prawnymi poniesionymi przez Andrzeja na ich sprawy, a do tego czasu Katarzyna mogła trzymać część; wadium 700 zł, poddanie się aktom grodzkim latyczowskim.
Akt nr 153
Protestacja Semena Bieleckiego[?] imieniem Aleksandra Bucnia, porucznika chorągwi szlachty starostwa barskiego, przeciw Hieronimowi Stanisławowi Kocowi[?], porucznikowi chorągwi lekkiej Stanisława Rewery Potockiego, wojewody krakowskiego i hetmana wielkiego, oraz towarzyszom tej chorągwi o najazd i rabunek dworu w Barze (1665) (rkp. 1666 N. 50)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 20 marca 1666; zdarzenia – 1665 r.
Karty / skanyk. 88 (skan 0090 prawa – dół) – k. 88v (skan 0091 lewa)
4sui solen[ni] et gravi cum querela in et con[tra] Gnosum Hieronymu[m]
5Stanislaum Koc[?] Vice Rotmagistrum p[ro] tunc Vexilli Levis arma-
6turae Ill[ustr]is et Mag[nifi]ci Stanislai a Potok in Podhayce Potocki
7Palatini Cracovien[sis] Supremi Ducis Exercituum Regni ut p[ri]n-
8cipalem cuius scitu iussu et mandato infrascripta p[er]petrata sunt
9[nad linią: Hieronymum][?] [nad linią: Stanislaum][?] nec non Gnosos Ioannem Sierakowski, Chrząstowski, Za-
10wadzki comilitones eiusdem Vexilli et alios eoru[m] famulos
11et complices ipsi P[ri]n[cipa]li et comprincipalibus de n[omi]nibus et cogno[mi]ni-
12bus melius notos virorum in numero duodecim ut comprincipales
13et malefacti infrascripti cooperatores questus et protestatus est. Ideo
14Quia ipse Principalis cum suis comprincipalibus non formidando
15poenas legum (neq[ue] articulos Exercitus Regni) severe de pace
16et securitate publica p[rae]cipue bonorum Nobilium et domorum
17sancit[as] in oppressionem status Nobilitatis et in collusionem
k. 88v (skan 0091, strona lewa)
1Iurium eorund[em] temporibus certis diversis v[idelicet] in Anno Millesimo
2Sexcentesimo Sexagesimo Quinto p[ro]x[im]e p[rae]terito p[ro] tunc dum in Oppi-
3do Latyczow consistebant (in interno latius specificand[is]) supra-
4scr[ipt]os comprincipales suos ad Civitatem Bar Curiamq[ue] Protestantis p[ro]-
5priam ibid[em] consisten[tem] immittere qui immissi invasores et domorum
6Nobilium inequitatores cum armis et in armis manu violenti et
7armata Curiam suprascr[ipt]am Protestantis invadere et superaggredi
8eandemq[ue] violare seras concutere cameram resecare in eadem quae[?]
9[...] ta bombarda longa al[ia]s ptaszynka[?] violen[ter] recipere segetes mensu-
10ras plus minusve decem in Curia recipere et secum deducere Ad
11extremum familiam utriusq[ue] sexus in absentia p[ro] tunc Protestan[tis]
12[in Curia?] eis in Curia p[rae]dicta multis ictibus et verberibus concutere et
13converberare mandando ipsis multum cerevisiae et cremati compa-
14rare pro pecuniis suis fornacem ex sclopetis et bombardis in
15hypocausto coniaculari[?] et in nihilum redigi mensam et fenestras
16frameis consecare aliasq[ue] insolentias per totam hebdomadam in
17domo consisten[do] ex quotidiano nimio potu suaq[ue] malitia in p[rae]-
18iudicium et dishonorem Protestantis facere et perpetrare ausi
19sunt. His non contenti violentiis pecora in numero quindecim v[idelicet]
20boves et vaccas Protestantis p[ro]prias in pascuis existen[tes] violen[ter]
21abegerunt. Pro quibus pecoribus D[omi]nus Protestans redimendo eadem
22pecora floren[os] trecentos solvit et tamen unam vaccam melio-
23rem o[mn]ium pecor[um] valoris floren[orum] triginta quinq[ue] non restituerunt sed in
24usum et commodum suum converterunt. Protestantemq[ue] ad minimum
25ad sexcentos floren[os] Polon[icales] damnificaverunt et poenas legum p[rae]-
26[cipue] violatae securitatis contra talia sancitas succubuerunt
27et sunt transgressi. Ideo idem Protestans facta hac sua solen-
28ni coram Actis p[rae]sen[tibus] Protestatione iterum atq[ue] iterum no[mi]ne eiusdem
29D[omi]ni sui protestatus est offerendo eundem D[omi]num suum
30p[rae]missa Iure acturum et vindicaturum. Salvam in Silomi[?]
31[...] Protestationis suae viam suprascr[ipto] D[omi]no suo in quantum
32de Iure competierit meliorandi reservando.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka. Niepewne: nazwisko protestującego – zapis „Semion Bielecki/Brelecki” (Bielecki[?]); nazwisko porucznika – „Hieronymum Stanislaum Koc” (zapis „Koc/Kor”); imiona „Hieronymum” i „Stanislaum” dopisane nad linią nad nazwiskami Chrząstowskiego (i Zawadzkiego?) – przypisanie niepewne; k. 88v, w. 3 „(in interno latius specificand[is])” – zapis „(in interno latius specificand)” – „w pozwie szerzej do wyszczególnienia”[?]; w. 8–9 „in eadem quae[?] [...] ta bombarda longa al[ia]s ptaszynka[?]” – zapis „in eadem Que / [...]ta bombarda longa als ptaszynka” (długa rusznica „ptaszynka” – ptaszniczka, strzelba na ptaki[?]); w. 15 „coniaculari[?]” (zapis „coniaculari” – może „comminui”/„conculcari”); w. 31–32 końcowa formuła „Salvam in Silomi[?] [...] Protestationis” – zniekształcona (zwykle: „salva eiusdem protestationis meliorandi via reservata”). Por. akty 142–144 (Bucniowie, Bucień – porucznik szlachty barskiej).
Objaśnienia: Stanisław Rewera Potocki (1579–1667), wojewoda krakowski i hetman wielki koronny („Supremus Dux Exercituum Regni”), pisał się „z Podhajec”; „vicerotmagister” – porucznik; „Nobilitas Capitaneatus Barensis” – chorągiew szlachty starostwa barskiego; „articuli exercitus” – artykuły wojskowe (prawo wojskowe); „inequitatores domorum Nobilium” – najeźdźcy domów szlacheckich; „sera” – zamek, zasuwa; „hypocaustum” – izba ogrzewana, „fornax” – piec; „frameae” – szable; „cerevisia et crematum” – piwo i gorzałka; „mensura” – miara (zboża).
Tłumaczenie (przybliżone): Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Semen Bielecki[?], sługa urodzonego Aleksandra Bucnia, porucznika [chorągwi] szlachty starostwa barskiego, imieniem tegoż pana swego uroczyście i z ciężką skargą żalił się i protestował przeciw urodzonemu Hieronimowi Stanisławowi Kocowi[?], ówczesnemu porucznikowi chorągwi lekkiej jaśnie oświeconego i wielmożnego Stanisława z Potoka na Podhajcach Potockiego, wojewody krakowskiego, hetmana wielkiego wojsk Królestwa, jako głównemu sprawcy, za którego wiedzą, rozkazem i poleceniem dokonano niżej opisanych czynów, a także przeciw urodzonym Janowi Sierakowskiemu, Chrząstowskiemu, Zawadzkiemu, towarzyszom tejże chorągwi, oraz innym ich sługom i wspólnikom, w liczbie dwunastu mężów, lepiej znanym z imion i nazwisk głównemu sprawcy i współsprawcom, jako współsprawcom i pomocnikom niżej opisanego występku. Albowiem tenże główny sprawca ze swymi współsprawcami, nie lękając się kar prawnych (ani artykułów wojskowych Królestwa) surowo ustanowionych o pokoju i bezpieczeństwie publicznym, zwłaszcza dóbr i domów szlacheckich, na ucisk stanu szlacheckiego i ze zmową przeciw prawom, w różnych czasach w roku przeszłym 1665, gdy stali w miasteczku Latyczowie, ośmielili się wysłać wspomnianych współsprawców do miasta Baru, do własnego dworu protestującego tamże położonego; ci, wysłani jako napastnicy i najeźdźcy domów szlacheckich, zbrojnie i gwałtem najechali i opanowali wspomniany dwór protestującego, zgwałcili go, wybili zamki, wyrąbali komorę, zabrali z niej [...] długą rusznicę, zwaną ptaszynką[?], zabrali ze dworu około dziesięciu miar zboża i wywieźli je z sobą, wreszcie czeladź obojga płci, pod nieobecność protestującego, w tymże dworze licznymi razami i chłostą pobili, każąc sobie kupować za ich pieniądze dużo piwa i gorzałki, piec w izbie strzałami z rusznic i bombard rozbili[?] i zniszczyli, stół i okna szablami porąbali i inne swawole przez cały tydzień, przebywając w domu, z codziennego nadmiernego picia i z własnej złości, na krzywdę i hańbę protestującego wyrządzali. Nie poprzestając na tych gwałtach, bydło w liczbie piętnastu sztuk, to jest woły i krowy protestującego będące na pastwisku, gwałtem zagnali; za które to bydło protestujący, wykupując je, zapłacił 300 złotych, a jednak jednej krowy, najlepszej ze wszystkich, wartości 35 złotych, nie zwrócili, lecz obrócili na swój pożytek. Protestującemu wyrządzili szkody co najmniej na 600 złotych polskich i podpadli karom prawnym, zwłaszcza za naruszenie bezpieczeństwa, przeciw takim czynom ustanowionym. Przeto tenże protestujący, uczyniwszy tę uroczystą protestację, raz jeszcze imieniem swego pana zaprotestował, ofiarując, że pan jego będzie powyższego dochodził drogą prawa, z zastrzeżeniem prawa poprawienia protestacji, o ile mu z prawa przysługuje.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Wpis z ok. 20 marca 1666 r.: Semen Bielecki[?], sługa Aleksandra Bucnia, porucznika chorągwi szlachty starostwa barskiego, zaprotestował imieniem pana przeciw Hieronimowi Stanisławowi Kocowi[?], porucznikowi chorągwi lekkiej hetmana wielkiego Stanisława Rewery Potockiego, wojewody krakowskiego, oraz towarzyszom tej chorągwi (Janowi Sierakowskiemu, Chrząstowskiemu, Zawadzkiemu) i ich czeladzi (12 ludzi): w 1665 r., stacjonując w Latyczowie, wysłali oni zbrojnych do dworu Bucnia w Barze, którzy wyłamali zamki i komorę, zabrali długą rusznicę i ok. 10 miar zboża, przez tydzień pili i swawolili, pobili czeladź, rozbili piec, porąbali stół i okna, a 15 sztuk bydła zagnali – Bucień wykupił je za 300 zł, a jednej krowy (35 zł) nie zwrócili. Szkody oszacowano na co najmniej 600 zł.
Akt nr 154
Oblata (ze strony Jerzego Bucnia Berlińskiego) przywileju króla Jana Kazimierza (Warszawa, 10 VIII 1658) dla Jerzego Bucnia Berlińskiego i żony Zofii Aleksandry Brzostowskiej – dożywocie na wsiach królewskich Stefanki (po zmarłych Rudomowskich[?]) i Kudyjowce (po Poniatowskich) w starostwie barskim, z relacją woźnego Macieja Rosołowskiego[?] o wwiązaniu (1661) – wg wypisu z akt grodzkich trembowelskich (rkp. 1666 N. 51)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – po 20 marca 1666 (przed sesją 30 III 1666); przywilej – Warszawa, 10 sierpnia 1658; oblata trembowelska – 21 kwietnia 1663 (Sabbatho post Dominicam Iubilate); intromisja – 16 marca 1661 (feria quarta post Dominicam Reminiscere)
Karty / skanyk. 89 (skan 0091 prawa) – k. 89v (skan 0092 lewa) – k. 90 (skan 0092 prawa – górne 2/3)
25wski[?] m[anu] p[ro]p[ri]a. Locus Sigilli. Adalbertus Wolanowski[?] Vicecapi-
26taneus et Iudex Castren[sis] Trembovliensis.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka. Wyliczenie dawnych posesorów (po których śmierci dobra przeszły na króla) – imiona chłopsko-ruskie, odczyt bardzo niepewny: k. 89, ost. wiersz „Dziwrdzkiego[?] Bucniy[?] Rotgiem[?] Iowice[?] Seweryinowych[?] Synow” (zapis „Dzunrdziego Bucniy Rotgiem Iowice Seuerynowych Synow” – może „Dmitra, Bucnia, Rotgiem[?], Iowica, Sewerynowych synów”); k. 89v, w. 1–5: „Hiasza Pocenenka[?] … Prociana[?] … Hreczuna[?] Balinego[?] … Baliny[?] … Fedora Wasila Manuiłowych wnukow … Hrehorego Pniewuszka[?] y Zadana Oyca ich Maniuła[?] Stefankowskich” – podział na osoby niepewny; w. 8 „Iachna[?]” (Jachna?); w. 10 „nad Murachwą[?]” (zapis „nad Muraeśł”/„Muracłfą”); w. 11 „pod lasem Trybkiem[?]” (zapis „Trybkiem/Tryhiem”); k. 89, w. 14 „Ioniis[?]” – niejasne (może „coniugibus”); w. 19 „verbotenus[?]”; podpis sekretarza „Jan Iłłowski”[?] (zapis „Ian Idkowski/Iłłowski”); woźny „Matthias Rosołowski”[?] (zapis „Rosołowski/Rosotowski”); świadek „Samuele Łuzecki”[?]; przyjmujący intromisję „Gniewusz[?] Stefankowski” (zapis „Gniewusz”) i „Ostaszko[?] Kudyiowski” (zapis „Ostasko”); korektor „Węgłowski”[?] (zapis „Wegło-/wski”). Daty: przywilej 10 VIII 1658 (10. rok panowania polskiego, 11. szwedzkiego); intromisja: Reminiscere 1661 = 13 III, środa = 16 III 1661; oblata w Trembowli: Jubilate 1663 = 15 IV, sobota = 21 IV 1663. „Kwarta do Rawy” – kwarta z królewszczyzn płacona do skarbca w Rawie.
Objaśnienia: przywilej dożywotni (ad vitam) dla małżonków na dobrach królewskich – wsiach Stefanki i Kudyjowce w starostwie barskim (pow. latyczowski), które po śmierci dawnych drobnych posesorów (szlachty zagrodowej Stefankowskich i Kudyjowskich, Poniatowskich) przypadły królowi (kaduk); „jedno po drugim społecznie i osobnie” – małżonkowie trzymają łącznie, a po śmierci jednego – drugi. Jerzy Bucień Berliński – por. akty 68–69, 92, 143–144; Bucniowie twierdzili, że pochodzą od XV-wiecznych ziemian podolskich (akt 143). Akt jest w kolejności rękopisu przed nagłówkiem sesji „feria tertia post Dominicam Oculi” (30 III 1666).
Tłumaczenie części łacińskiej: Urodzony Jerzy Bucień Berliński swoim imieniem i urodzonej Zofii Brzostowskiej, córki niegdyś urodzonego Adama Brzostowskiego, swej prawowitej małżonki, podał do wpisania przywilej niżej wpisany, nadany jemu i jego żonie łaskawie przez JKM, wyjęty autentycznie z akt grodzkich trembowelskich. [Wypis:] W grodzie trembowelskim, 21 IV 1663: urząd przyjął przywilej łaskawie nadany wspomnianym małżonkom Bucniom, podpisany ręką JKM i opatrzony pieczęcią mniejszej kancelarii koronnej, podany przez samego Jerzego Bucnia, i kazał go wpisać: [przywilej po polsku]. Po wpisaniu oryginał zwrócono podającemu. I zaraz woźny generalny Królestwa szlachetny Maciej Rosołowski[?] wraz ze szlachetnymi Gabrielem Jasińskim i Samuelem Łuzeckim[?] zeznali przed tym urzędem, że na żądanie urodzonych małżonków Jerzego Bucnia Berlińskiego i Zofii Brzostowskiej 16 III 1661 r. zjechali do dóbr wsi Stefanki i Kudyjowce i tamże wwiązali tych małżonków w te dobra na mocy przywileju JKM; wwiązaniu nikt się nie sprzeciwił, owszem we wsi Stefanki szlachetny Gniewusz[?] Stefankowski, a w Kudyjowcach szlachetny Ostaszko[?] Kudyjowski dobrowolnie je dopuścili. Wypis z akt grodzkich trembowelskich korygował Węgłowski[?], podpisał Wojciech Wolanowski[?], wicestarosta i sędzia grodzki trembowelski.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Oblata (marzec 1666 r.) – Jerzy Bucień Berliński wpisał do akt latyczowskich wypis z akt trembowelskich (21 IV 1663 r.) z przywilejem króla Jana Kazimierza (Warszawa, 10 VIII 1658 r.), którym król za zasługi wojskowe Bucnia (poświadczone przez różnych rotmistrzów) nadał jemu i żonie Zofii Aleksandrze z Brzostowskich dożywotnio dobra królewskie we wsiach Stefanki (po zmarłych posesorach Stefankowskich) i Kudyjowce (po zmarłych Stanisławie Poniatowskim i jego synach oraz innych Kudyjowskich) w starostwie barskim, pow. latyczowski, nad Murachwą[?], z obowiązkiem płacenia kwarty do Rawy. Dołączono relację woźnego Macieja Rosołowskiego[?] o wwiązaniu małżonków w te wsie 16 III 1661 r., przyjętym bez sprzeciwu przez miejscową szlachtę (Gniewusz[?] Stefankowski, Ostaszko[?] Kudyjowski).
Akt nr 155
Manifestacja Agnieszki z Rafalskich Śnitowskiej o utratę praw (dokumentów) do części we wsi Śnitówka, zniszczonych przez częste najazdy Lewenckich[?] (rkp. 1666 N. 52)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data30 marca 1666 (feria tertia post Dominicam Oculi Quadragesimalem proxima)
Karty / skanyk. 90 (skan 0092 prawa – dół, nagłówek sesji) – k. 90v (skan 0093 lewa – górne 2/3)
18tam legi publicae Constitutioni r[ati]one suprascriptorum latae pro-
19videndoq[ue] indemnitati Iurium suorum per incursionem Ho-
20stilem devastatorum Item atq[ue] iterum no[mi]ne sui et suorum Successorum
21Protestatur et Manifestatur.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka. Niepewne: nazwisko pierwszej zbywczyni – zapis „Kulesycka” (Kulesycka[?]); nazwa wsi „Snitowka” (Śnitówka); „dictos Levenskos[?]” – zapis „Leuensos/Lewenskos” – może przezwisko grupy napastników („Lewency”, tj. lewenci – lekka jazda mołdawska/kozacka najemna[?]); „laus in se canit” – formuła „latius in se continet”[?] (zapis „Laus in se canit” – zapewne „latius in se continet”); „Item” – zapewne „iterum”. Data: Oculi 1666 = 28 III, wtorek = 30 III 1666. Na lewym marginesie obok nagłówka dopisek „N 53 [?]”.
Objaśnienia: manifestacja „ratione amissionis iurium” – oświadczenie o utracie dokumentów prawnych, składane, by zabezpieczyć prawa do dóbr mimo zaginięcia dokumentów; księgi grodu latyczowskiego zostały zniszczone przy najeździe nieprzyjaciela (Kozaków/Tatarów), o czym obszerniej mówi protestacja starosty generała podolskiego (Mikołaja Potockiego); „Levenci” – w XVII w. nazwa lekkiej jazdy wołoskiej/mołdawskiej („lewency”), tu napastnicy najeżdżający domy szlacheckie[?].
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetna Agnieszka Śnitowska, zrodzona z niegdyś Jerzego Rafalskiego, uczyniła przed tymże urzędem i aktami uroczystą manifestację o to, że ona, mając pewne rozporządzenia prawne od szlachetnej niegdyś Elżbiety Kulesyckiej[?] i od szlachetnej Fedory Ignatowskiej co do jej pewnej części we wsi Śnitówka, nabytej obecnie drogą kupna na mocy zaspokojenia i pewnej ugody od tejże Ignatowskiej i dotyczącej tejże szlachetnej Agnieszki Śnitowskiej, zabezpieczonej wszelkimi zapisami, darowiznami i rezygnacjami – które to prawa, dotyczące tej manifestującej co do części we wsi Śnitówka i jej służące, po spustoszeniu przez nieprzyjaciela niniejszego zamku, gdy nie pozostały żadne akta ani księgi grodu (jak obszerniej zawiera protestacja wielmożnego tutejszego starosty, generała podolskiego, uczyniona z tego tytułu), a cokolwiek mogło się znaleźć w domu, zostało wtedy utracone przez bardzo częste najazdy napastników domów szlacheckich zwanych Lewenckimi[?]. Przeto, trzymając się zarówno prawa publicznego, jak i konstytucji wydanej z powodu powyższego, i dbając o bezpieczeństwo swych praw zniszczonych przez najazd nieprzyjacielski, raz jeszcze imieniem swoim i swoich następców protestuje i manifestuje się.
Streszczenie
30marca 1666 r. Agnieszka z Rafalskich Śnitowska zamanifestowała, że dokumenty dotyczące jej części we wsi Śnitówka (nabytej od Fedory Ignatowskiej, z wcześniejszymi prawami od Elżbiety Kulesyckiej[?]) przepadły: księgi grodu latyczowskiego zniszczył nieprzyjaciel (jak głosi protestacja starosty, generała podolskiego), a dokumenty domowe zaginęły podczas częstych najazdów tzw. Lewenckich[?]; zastrzegła prawa swoje i następców.
Akt nr 156
Relacja woźnego Teodora Brasickiego o wwiązaniu Jana, kasztelanica chełmskiego, i Stefana, podstolego bracławskiego, Piaseczyńskich (spadkobierców Kazimierza Piaseczyńskiego) w połowę wsi Treszczańce[?] Michała Śniowskiego[?] i Marianny z Żytkiewiczów[?], na mocy dekretu Trybunału Lubelskiego o dług 2765 zł (rkp. 1666 N. 53)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data3 kwietnia 1666 (Sabbatho post Dominicam Oculi Quadragesimalem proximo); intromisja – 5 marca 1666 (feria sexta in crastino festi S. Casimiri); dekret – 30 lipca 1664 (feria quarta post festum S. Iacobi Apostoli)
Karty / skanyk. 90v (skan 0093 lewa – dół) – k. 91 (skan 0093 prawa – górne 3/4)
14debiti Summae Duorum Millium Septingentorum Sexaginta
15Quinq[ue] Florenorum Polon[icalium] in eodem Tribunali Regni Lublinen[si] Fe-
16ria Quarta post Festum Sancti Iacobi Apostoli p[ro]x[im]a Anno
17D[omi]ni Millesimo Sexcentesimo Sexagesimo Quarto ex instan[ti]a
18eorund[em] Gnosorum Piaseczyńskich obtenti in eandem medieta-
19tem Agraduct[am][?] Villae Treszczaniec[?] intromittebant et intro-
20ligabant. Quam Intromissionem N[obi]lis Zabołocki[?] ultro
21ac benevole admisit et ipsimet subditi obedientiam ad au-
22lam p[ro] tunc congregati sese eidem Stanislao Mirowicki
23Administratori bonorum eorund[em] p[rae]stare submiserunt. De
24quo eiusd[em] Min[isteria]lis ea fidelis relatio et N[obi]lium id palam in
25toto attestantibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka. UWAGA (wg aktu 169, ta sama sprawa): wieś zapewne Trościaniec[?] (zapis „Troscianiec”), administrator – Stanisław Murawicki[?], posesor drugiej połowy – Michał Staromiejski[?]. Niepewne: nazwa wsi – w nagłówku „Treszczaniec”, w tekście „Treszczaniec/Trescraniec” (Treszczańce[?]); administrator „Stanislao Mirowicki”[?] (zapis „Mirowicki/Mirowiecki”); k. 91, w. 8 „Successorum Hemorum[?] scienter[?]” – zapis „Successorum Lemorum stenliter” – nieodczytane (może „Successorum legitimorum, nuper[?]”); nazwiska posesorów – „Michaelis Sni-/owiejski”[?] (zapis „Sni-/romieyski”) i „Mariannae Zytkiewiczowna”[?] (zapis „Zythiewiczowna”); w. 20 „Agraduct[am][?]” – zapis „Agraduct[...]” (może „adiudicatam” – przysądzoną); przyjmujący intromisję „Zabołocki”[?] (zapis „Zabolhicki/Zaboltcki”). Daty: św. Kazimierz 4 III 1666 – czwartek, nazajutrz piątek 5 III 1666; dekret – 30 VII 1664 (św. Jakub 25 VII – piątek); sesja – sobota po Oculi = 3 IV 1666.
Objaśnienia: „intromissio vigore decreti” – wwiązanie wierzycieli w dobra dłużnika na mocy wyroku (tu Trybunału Koronnego w Lublinie) o niezapłaconą sumę 2765 zł; wierzyciele – bracia rodzeni Jan (kasztelanic chełmski) i Stefan (podstoli bracławski) Piaseczyńscy, sukcesorowie zmarłego Kazimierza Piaseczyńskiego, starosty ostrołęckiego, rotmistrza JKM; „aula” – dwór (zebranie poddanych we dworze dla złożenia posłuszeństwa). Por. akt 86 (Piaseczyńscy).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa, opatrzny Teodor Brasicki, woźny niniejszego urzędu, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji dobrowolnie zeznał, że on wraz z dwoma szlachetnymi, mianowicie Mikołajem Kwiatkowskim i Stanisławem Mirowickim[?], administratorem dóbr urodzonych Piaseczyńskich, przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na żądanie i urzędowe wezwanie urodzonych Jana, kasztelanica chełmskiego, i Stefana, podstolego bracławskiego, Piaseczyńskich, braci rodzonych, sukcesorów [...] niegdyś wielmożnego Kazimierza Piaseczyńskiego, starosty ostrołęckiego, rotmistrza JKM, który zszedł z tego świata – w piątek nazajutrz po św. Kazimierzu Wyznawcy, w roku bieżącym 1666, osobiście zjechali do połowy dóbr wsi Treszczańce[?], będących w posiadaniu urodzonych Michała Śniowskiego[?] i Marianny z Żytkiewiczów[?], małżonków, i tamże na mocy dekretu Trybunału Lubelskiego, uzyskanego na żądanie tychże Piaseczyńskich w Trybunale Królestwa w Lublinie w środę po św. Jakubie Apostole 1664 r. z powodu długu sumy 2765 złotych polskich, wwiązali ich w tę przysądzoną[?] połowę wsi Treszczańce[?]. Które to wwiązanie szlachetny Zabołocki[?] dobrowolnie dopuścił, a sami poddani, zebrani wówczas we dworze, poddali się okazywać posłuszeństwo temuż Stanisławowi Mirowickiemu, administratorowi tych dóbr. O czym jest wierna relacja tegoż woźnego, przy czym szlachta to jawnie we wszystkim poświadczyła.
Streszczenie
3kwietnia 1666 r. woźny Teodor Brasicki zeznał, że 5 III 1666 r. wraz ze szlachtą (Mikołajem Kwiatkowskim i Stanisławem Mirowickim[?], administratorem) wwiązał braci Jana, kasztelanica chełmskiego, i Stefana, podstolego bracławskiego, Piaseczyńskich – sukcesorów Kazimierza Piaseczyńskiego, starosty ostrołęckiego – w połowę wsi Treszczańce[?], posiadaną przez małżonków Michała Śniowskiego[?] i Mariannę z Żytkiewiczów[?], na mocy dekretu Trybunału Lubelskiego z 30 VII 1664 r. o dług 2765 zł; wwiązanie dopuścił Zabołocki[?], a poddani zebrani we dworze przyrzekli posłuszeństwo administratorowi.
Akt nr 157
Prezentacja Wojciecha Kwaśniowskiego, sługi Jana Persy[?] Dąbrowskiego, komendanta bracławskiego, przez Ihnata Stefanenkę ze wsi Paśkowce, poddanego Michała Zaleskiego – o rozbój na drodze do Międzyboża (rkp. 1666 N. 54)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 3 kwietnia 1666 (Sabbatho post Dominicam Oculi); napad – w nieokreślonym dniu przed aktem
Karty / skanyk. 91 (skan 0093 prawa – dół) – k. 91v (skan 0094 lewa) – k. 92 (skan 0094 prawa – góra)
Językłac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 91 (skan 0093, strona prawa – dół)
1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[ro] tunc Gnosus Ioannes Karsnicki[?] Advocatus
2Privilegiatus Latycovien[sis] ad dictum actum Subdelegatus [...]
k. 91v (skan 0094, strona lewa)
1N[obi]les Ioannes Puszczyński[?] Vicecap[ita]neus Proventuum[?] Simon
29una cum rustico suprad[ic]to Alexandro cum equis duobus e-
30[...]ius duobus sclopeto uno p[rae]sentarunt, quem Off[ici]um Castri
31Latycovien[sis] usq[ue] ad attestationem et effectivam ipsius eliberatio-
32nem detinuit. Sed idem Kwasniowski in Causa homicidii
k. 92 (skan 0094, strona prawa – góra)
1a D[omi]no suo supradicto Commendante ad Oppidum missus fue-
2rat, inquisitionemq[ue] ea in causa sigillatam habuerat, cum qua
3citissime reversurus ad D[omi]num Commendantem petiit se discede-
4re ab eoq[ue] attestationem sufficientem cum omnimoda assecuratio-
5ne habere declaravit.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka; początek aktu (k. 91 dół – k. 91v, w. 2) niejasny: zapis „Ad Offm [...] protunc Gnosus Ioannes Karsnicki Advocatus Privilegiatus Latycovien[sis] ad dictum actum Subdelegatus [...] / Nles Ioannes Puszczynski Vicecapneus Proventuum Simon Ioannes Czarnecki Burgrabius Castre Latyczow p[rae]sidebant” – wynika z niego, że urzędowi przewodniczyli wówczas subdelegat Jan Karśnicki[?] (wójt dziedziczny latyczowski) oraz Jan Puszczyński[?] (podstarości dochodów?) i Szymon Jan Czarnecki[?] (burgrabia zamku latyczowskiego) – nazwiska i funkcje niepewne. Dalej niepewne: „Persa Dambrowski” (zapis „Persa/Persą Dambrowski”); „Kosowce”[?] (zapis „Kosowce/Hosowce”); w. 8 „hinc[?]” (zapis „hnem”); w. 14 „mo-/hila[?] sex” (może „mantilia sex”[?] – sześć chust/ręczników); w. 17 „Diversorio apud Infidelem Ezyk[?]” (zajazd u Żyda Ezyka – por. akty 148–149); w. 18 „p[rae]stitit[?]” (zapis „pafse”, może „petiit”); w. 29 „e-/[...]ius” (zapis „e-/quis[?]”); wyroby: „indusium” – koszula, „tegmen muliebre alias zawicie” – zawicie (nakrycie głowy mężatki).
Objaśnienia: „praesentatio” – tu: przyprowadzenie do grodu i oddanie pod straż sprawcy (Kwaśniowskiego, wraz z towarzyszącym mu chłopem Aleksandrem, dwoma końmi i rusznicą); „commendans praesidii Braclaviensis” – komendant załogi (garnizonu) w Bracławiu; „viceadvocatus et proconsules” – podwójci i burmistrzowie latyczowscy; „diversorium” – zajazd, gospoda; Kwaśniowski tłumaczył się, że był wysłany przez komendanta do miasteczka w sprawie o zabójstwo i miał przy sobie zapieczętowaną inkwizycję (śledztwo), z którą musiał szybko wrócić – prosił o zwolnienie za wystarczającym poświadczeniem i zabezpieczeniem.
Tłumaczenie (przybliżone): [Przed urzędem, któremu wówczas przewodniczyli urodzony Jan Karśnicki[?], wójt dziedziczny latyczowski, subdelegat do tego aktu, oraz szlachetni Jan Puszczyński[?], podstarości[?], i Szymon Jan Czarnecki[?], burgrabia zamku latyczowskiego] – do akt grodzkich latyczowskich przybywszy osobiście pracowity Ihnat Stefanenko, poddany urodzonego Michała Zaleskiego ze wsi Paśkowce, [zeznał, że] gdy wracał do domu z żoną i dziećmi ze wsi Kosowce[?], w której mieszkał przez pewien czas, przejeżdżając przez miasto Latyczów – jego, pracowitego Ihnata Stefanenkę, zabezpieczonego pokojem i nie spodziewającego się nic złego, na wolnej i publicznej drodze prowadzącej do miasta Międzyboża, w lasach dębowych, napadł szlachetny Wojciech Kwaśniowski (jak sam twierdzi), sługa urodzonego Jana Persy[?] Dąbrowskiego, komendanta bracławskiego, mając ze sobą pracowitego chłopa imieniem Aleksander; zabrał mu z wozu niektóre rzeczy – koszulę i sześć [chust?], nakrycie głowy kobiece, zwane zawiciem – jako łup i zdobycz, a nadto dobył szabli i chciał go przebić. Tegoż pracowity Ihnat Stefanenko, idąc za nim śladem, w mieście Latyczowie, tej samej godziny, w zajeździe u Żyda zwanego Ezykiem[?] dostrzegł i znalazł, i zaraz poprosił o pomoc podwójciego i burmistrzów, mieszczan latyczowskich, gorąco opowiadając im swój nieszczęsny przypadek; ci, czyniąc zadość jego prośbie, poszli do tegoż Kwaśniowskiego do zajazdu i przesłuchali go co do popełnionej zbrodni; tenże Kwaśniowski zaraz przyznał się, że wziął rzeczy w lesie wyżej wymienione, i natychmiast pracowitemu Ihnatowi oddał je, jednak nie w całości. Wszelako szlachetnego Wojciecha Kwaśniowskiego, sługę urodzonego Jana Persy[?] Dąbrowskiego, komendanta załogi bracławskiej, przedstawili urzędowi zamku latyczowskiego wraz ze wspomnianym chłopem Aleksandrem, dwoma końmi [...] i jedną rusznicą; urząd zamku latyczowskiego zatrzymał go aż do poświadczenia i skutecznego uwolnienia. Lecz tenże Kwaśniowski [oświadczył, że] był wysłany przez wspomnianego pana swego komendanta do miasteczka w sprawie o zabójstwo i miał w tej sprawie zapieczętowane śledztwo, z którym miał jak najprędzej wrócić do pana komendanta; prosił, by mu pozwolono odejść, i oświadczył, że ma od niego dostateczne poświadczenie wraz z wszelkim zabezpieczeniem.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Wpis z ok. 3 kwietnia 1666 r.: Ihnat Stefanenko, poddany Michała Zaleskiego z Paśkowiec, zeznał, że gdy wracał z rodziną z Kosowiec[?] przez Latyczów, na drodze do Międzyboża w lesie dębowym napadł go Wojciech Kwaśniowski, sługa Jana Persy[?] Dąbrowskiego, komendanta załogi bracławskiej, z chłopem Aleksandrem; zrabował z wozu koszulę, chusty[?] i kobiece zawicie i groził szablą. Stefanenko znalazł go w zajeździe u Żyda Ezyka[?] w Latyczowie; podwójci i burmistrzowie przesłuchali go – przyznał się i oddał część rzeczy; przyprowadzono go do grodu z koniem, chłopem i rusznicą i zatrzymano. Kwaśniowski tłumaczył się, że wiezie dla komendanta zapieczętowane śledztwo w sprawie o zabójstwo, i prosił o zwolnienie.
Akt nr 158
Wpis niewprowadzony: miejsce na manifestację Wojciecha Czajkowskiego, administratora miasteczka Ładówka (Jana Piaseczyńskiego, starosty nowogrodzkiego), i Harasima, mieszczanina ładowieckiego, przeciw Janowi Karśnickiemu, wójtowi dziedzicznemu latyczowskiemu, o niewymierzenie sprawiedliwości (sprawa konia) (rkp. 1666 N. 55)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data5 kwietnia 1666 (feria secunda post Dominicam Laetare Quadragesimalem proxima)
Karty / skanyk. 92 (skan 0094 prawa – środek)
Językłac.
Transkrypcja
k. 92 (skan 0094, strona prawa – środek)
1Hoc loco inserenda erat Manifestatio ex parte N[obi]lis Alber-
2ti Czaykowski Administratoris bonorum Oppidi Ładowka
3Gnosi Ioannis Piaseczyński Cap[ita]nei Nowogroden[sis] atq[ue] Fama-
4ti Harasim eiusd[em] Oppidi Ładowka Civis contra Gnosum Io-
5annem Karsnicki Advocatum Privilegiatum Latycovien[sem] facta
6r[ati]one non administrationis iustitiae ex Famato Maxim
7Diaczenko Cive Latycovien[si] in Causa equi a Militibus ac-
8quisiti et iam in Termino Iuridico ut Querelam p[ro]move-
9et versant[?] (prout latius Copia) quae non porrecta ideo ex par-
10te Gnosi Notarii loci p[rae]sentis Protestatum est.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka. Niepewne: „Nowogroden[sis]” (zapis „Nowogroden” – starosta nowogrodzki); „Diaczenko” (zapis „Diaczenko/Diaczenko”); w. 8–9 „ut Querelam p[ro]move-/et versant[?]” (zapis „vet Querelam p[ro]move / et Versan[t]” – sens: sprawa już wniesiona i toczy się w terminie prawnym). Data: Laetare 1666 = 4 IV; poniedziałek = 5 IV 1666.
Objaśnienia: wpis niewprowadzony (por. akty 122, 137): strona nie złożyła tekstu manifestacji. Treść: administrator Ładówki i mieszczanin Harasim skarżyli wójta latyczowskiego Jana Karśnickiego o odmowę sprawiedliwości (niewymierzenie sprawiedliwości) przeciw mieszczaninowi latyczowskiemu Maksymowi Diaczence w sprawie konia nabytego od żołnierzy. „Advocatus privilegiatus” – wójt dziedziczny (z przywileju) miasta.
Tłumaczenie: W tym miejscu należało wpisać manifestację uczynioną ze strony szlachetnego Wojciecha Czajkowskiego, administratora dóbr miasteczka Ładówka urodzonego Jana Piaseczyńskiego, starosty nowogrodzkiego, oraz sławetnego Harasima, mieszczanina tegoż miasteczka Ładówka, przeciw urodzonemu Janowi Karśnickiemu, wójtowi dziedzicznemu latyczowskiemu, z powodu niewymierzenia sprawiedliwości na sławetnym Maksymie Diaczence, mieszczaninie latyczowskim, w sprawie konia nabytego od żołnierzy, [w której] już w terminie sądowym skargę wnieśli i prowadzą (jak obszerniej w kopii); a ponieważ nie została złożona, przeto ze strony urodzonego pisarza tutejszego zaprotestowano.
Streszczenie
Wpis niewprowadzony (5 kwietnia 1666 r.): pozostawiono miejsce na manifestację Wojciecha Czajkowskiego, administratora miasteczka Ładówka (własność Jana Piaseczyńskiego, starosty nowogrodzkiego), i mieszczanina ładowieckiego Harasima przeciw Janowi Karśnickiemu, wójtowi dziedzicznemu latyczowskiemu, o niewymierzenie sprawiedliwości przeciw mieszczaninowi latyczowskiemu Maksymowi Diaczence w sprawie konia nabytego od żołnierzy; tekstu nie złożono.
Akt nr 159
Oblata (ze strony o. Aleksandra Wołoszka[?], prezbitera cerkwi św. Mikołaja obrządku greckiego w Barze) zapisu donacji kamienicy w Barze na rzecz tej cerkwi – Lwów, 20 IV 1665 (rkp. 1666 N. 56)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – 10 kwietnia 1666 (Sabbatho post Dominicam Laetare Quadragesimalem proximo); zapis – Lwów, 20 kwietnia 1665
Karty / skanyk. 92 (skan 0094 prawa – dół, nagłówek) – k. 92v (skan 0095 lewa)
26tego Aprilis Dwudziestego. Subscriptio talis [podpis cyrylicą:] Ма[?]за[?]я Хелм[?] … [nieodczytane; w podpisie liczby 1651[?], 8, 8 – może data według kalendarza cerkiewnego] Locus Sigillorum duo-
27rum. To pisanie moie ma być do Xiąg Actikowane ktore
28pozwalam Przy bytności moiey Presbiter Eustasi Kon-
29czewicz[?] Namieśnik Brzeżański[?] m[anu] p[ro]p[ri]a. Ioan Wnorowicz[?] Swię-
30szczennik[?] Brzeżański[?] Adam[?]. Quod quidem Originale in Acta de ver-
31bo ad verbum connotatum idem Offerens ad se recepit et de recepto Off[ici]um
Kaligraficzna ręka. Niepewne: nazwisko prezbitera – zapis „Wolerch/Wołoszek” (w tekście polskim „Wołoszku”) – Wołoszek[?]; w. 3 – skreślone „in Bar” i dopisek nad linią („unici”/„sitae”[?]); w. 5–6 „Eccl[esi]ae Sacrae[?] … ccre[?] gr[aec]o subscriptum” (zapis „Eccl[esi]ae Sara-/ccre gr[aec]o subsc[ri]ptu[m]” – może „charactere graeco subscriptum” – podpisany pismem greckim (tj. cyrylicą)); tekst polski: w. 15–16 „niwczym nie zawie-/dzioną[?]” (zapis „nie zawie-/dziong”), „stoiącą w Rynku[?] w Barze na Ladzkim[?] Mieście” (zapis „Stoiaca w[?] … na Ladzkim[?] Miescie” – może „na Lackim Mieście” – w części „lackiej” (polskiej) miasta Baru); w. 17 „Popiela Krawca”, „Łasarza Kuśnierza”; podpis darczyńcy – cyrylicą, zniekształcony przez kopistę (odczyt częściowy); podpisy świadków: „Presbiter Eustasi Kon-/czewicz[?] Namieśnik Brzeżański[?]” (zapis „Brzesanski” – Brzeżany), „Ioan Wnorowicz[?] Swię-/szczennik[?] Brzeżański[?] Adam[?]” (zapis „Ioan Wnorowicz Swie-/scienik Brzesan Adam”). Darczyńca nie jest wymieniony z imienia w tekście polskim („Ia niżey podpisany”); według relacji intromisji (akt 166) był nim sławetny Mazaraki, Grek, dawniej mieszczanin barski, obecnie lwowski – podpis cyrylicą „Ма[?]за[?]я…” to zapewne jego nazwisko. Nazwisko prezbitera według aktu 166 – Wołczek (tu odczytane „Wołoszek[?]”). Daty: zapis we Lwowie 20 IV 1665; sesja: Laetare 1666 = 4 IV, sobota = 10 IV 1666.
Objaśnienia: cerkiew św. Mikołaja w Barze, obrządku greckiego (prawosławna lub unicka), zniszczona w czasie wojen; darczyńca (zapewne prawosławny mieszczanin lub szlachcic mieszkający we Lwowie) przekazał wieczyście na jej odbudowę swoją kamienicę w Barze, oddając ją w posiadanie bractwu cerkiewnemu i namiestnikowi (dziekanowi) barskiemu o. Aleksandrowi Wołoszkowi[?]. „Namiestnik” – w Cerkwi dziekan, zwierzchnik duchowieństwa okręgu; „bractwo cerkiewne” – stowarzyszenie świeckich przy cerkwi; „świaszczennik” – kapłan; „Lackie Miasto” – polska część miasta (w odróżnieniu od ruskiej/żydowskiej).
Tłumaczenie części łacińskiej: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście wielebny ojciec Aleksander Wołoszek[?], przełożony, inaczej namiestnik, cerkwi obrządku greckiego św. Mikołaja w Barze, podał temuż urzędowi do wpisania pismo donacji kamienicy w mieście Barze na rzecz cerkwi [...], podpisane pismem greckim[?] i opatrzone dwiema pieczęciami, prosząc o wpisanie go do akt niniejszych. Na którego żądanie i prośbę urząd przyjął tę donację i wpisał do swych akt w brzmieniu: [tekst polski]. Który to oryginał, wpisany do akt słowo w słowo, tenże podający odebrał, a z odbioru urząd pokwitował i niniejszym kwituje.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
10kwietnia 1666 r. o. Aleksander Wołoszek[?], namiestnik i przełożony cerkwi św. Mikołaja obrządku greckiego w Barze, wpisał do akt grodu latyczowskiego zapis donacji sporządzony we Lwowie 20 IV 1665 r.: darczyńca – Grek Mazaraki, dawniej mieszczanin barski, obecnie lwowski (wg aktu 166; podpis cyrylicą), wiedząc o zrujnowaniu cerkwi św. Mikołaja w Barze, podarował jej wieczyście na chwałę Bożą swoją kamienicę w Barze (w „Lackim Mieście”[?], między placem krawca Popiela a domem kuśnierza Łasarza), oddając ją w posiadanie bractwu cerkiewnemu i namiestnikowi barskiemu z pełną mocą obrócenia na pożytek cerkwi. Świadkami byli duchowni z Brzeżan[?]: prezbiter Eustachy Konczewicz[?], namiestnik, i Jan Wnorowicz[?], świaszczennik.
Akt nr 160
Oblata (przez Andruszkę Skorupę[?] ze wsi Masiówce[?]) uniwersału Krzysztofa z Kawęczyna Kawieckiego, sędziego ziemskiego podolskiego i komisarza laudum sejmiku podolskiego, do obywateli powiatu latyczowskiego o stawienie się z rynsztunkiem wojennym pod rotmistrzem (Kamieniec Podolski, 2 IV 1666) (rkp. 1666 N. 57)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataoblata – po 10 kwietnia 1666 (przed sesją 14 IV 1666); uniwersał – Kamieniec Podolski, 2 kwietnia 1666
Karty / skanyk. 93[?] (skan 0095 prawa) – k. 93v (skan 0096 lewa – górna połowa)
17I[ch] M[iłościo]m Panom Woiewodom Starostom Obywatelom y Urzę-
18dnikom moim Miłym Panom y Braci przy zaleceniu służb
19moich do wiadomości donoszę y oraz władzą Urzędu mego
20abyście W[aszmoś]ć Laudo W[aszych] M[iłości] Palatinus[?] in[?] Sedendo[?] tak samym[?] modo
21się iako y innym Uchowai Boże in periculo zostaiąc occur-
22rere [?]Sieli[?] a moie intentij anizeli Laudo wzbudzeni zosta-
23wali, a ze trzydziestu domow Lub[?]Szego[?] iednego Lubkonne-
24go[?] co prędzey wyprawiać gotowali Maiąc pocztu zapa-
25leme[?] y wywzdanie tego swawolenstwa ktore zawsze cyzse[?]
26scere zwykło. Zeby tedy ten Universał moi W[aszmo]ść M[ości] P[anom]
27nie dla zadnego posmiewiska zostawał y nullitas[?] Swie-
28cie Laudo intentii zostawai y na Panas ktoresmy sendo na
k. 93v (skan 0096, strona lewa – górna połowa)
1się postanowili spontaneas oglądaiąc. A żesmy te divisię
2uczynili wygadza się y inszey braciey aby Unitate cervandi[?]
3y z powiatem Kamienieckim Panowie Rotmistrze in Laudo
4constituti tym ktoreby imminere mieli pericula obviare chcie-
5li. Praeparament tedy W[aszmoś]ć M[ości] P[anowie] czynić dla ostrożności
6ten Universał do Grodu Latyczowskiego odsyłam a pro die
7Vigesima[?] Praesentis aby iuz byli cum apparamento bellico U-
8pominam y moie bratersko zalecaiąc służby Pewien[?]
9ze virtute comite każdy z W[aszmoś]ć M[ości] P[anów] Legi huic parere
10zechcecie. Działo się w Kamieńcu Podolskim Tysiącznego
11Szescsetnego Szescdziesiątego Szostego secunda Aprilis W[aszmo]ść
12M[ości] P[anów] Zyczliwy brat. Krzysztof z Kawęczyna Kawie-
13cki. Locus Sigilli. Aby się schodzili do Rotmistrza do
14Międzyboża a ztamtąd pro more solito słuzbaw[?] się zacho-
15wuiąc po szlachecku.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka. Tekst polski uniwersału – pisany zawile, z wtrąceniami łacińskimi; kopista prawdopodobnie zniekształcił wiele miejsc – odczyt w znacznej części przybliżony. Niepewne: nagłówek „ad Incolas expedi[tionis][?] Kiianos[?]” (zapis „expedic: Kiianos”) i w tekście „r[ati]one expediendorum Kiianow[?]” – może „expediendorum Kmieciow”[?] / „Kijanów”[?] (pachołków z kijami? – może chodzi o wysłanie pieszych „kijanów”, tj. pachołków uzbrojonych w kije/drągi, z każdych 30 domów); nazwisko podającego „Andruszko Skorupa[?]” (zapis „Andrusko Skondyl/Skorupa”) i wieś „Masiowce/Masiówce”[?]; w. 7 „Laudo Electionis[?]” (zapis „Lau-/do Electionis” – może „Laudo Electus”); k. 93, w. 20 „Laudo W[aszych] M[iłości] Palatinus[?] in[?] Sedendo[?] tak samym modo” – zapis „Nmc Laudo Nn Paltus in Sdendo”; w. 22 „[?]Sieli[?]”; w. 23 „Lub[?]Szego[?] iednego Lubkonnego[?]” (zapis „Lubszeszego iednego Lubkonne-/go” – może „pieszego … lub konnego” – z 30 domów jednego pieszego lub konnego); w. 24–25 „zapa-/leme[?] … cyzse-/scere[?]” (może „crescere”); w. 26 „nullitas[?] Swie-/cie” (może „nullitas świecie”); k. 93v, w. 2 „cervandi[?]” (= servandi). Data uniwersału: 2 IV 1666 (piątek). Sesja następna: „feria quarta post Dominicam Iudica” = 14 IV 1666.
Objaśnienia: Krzysztof z Kawęczyna Kawiecki, sędzia ziemski podolski, komisarz wyznaczony laudum (uchwałą) sejmiku podolskiego dla powiatu latyczowskiego; w obliczu zagrożenia (Tatarzy/Kozacy, 1666) sejmik postanowił obronę powiatową: z każdych 30 domów wystawić jednego pieszego lub konnego[?] i stawić się „cum apparamento bellico” (z rynsztunkiem wojennym) do rotmistrza w Międzyborzu na dzień 20[?] kwietnia; uniwersał wysłano do grodu latyczowskiego do ogłoszenia. „Vigore laudi” – na mocy laudum; „singulariter ad districtum” – oddzielnie dla powiatu; „unitate servanda” – dla zachowania jedności (z powiatem kamienieckim); „virtute comite” – z towarzyszącą cnotą (męstwem); „legi huic parere” – temu prawu być posłusznym; „pro more solito” – według zwykłego obyczaju. Por. akt 44 (Władysław Kazimierz Kawiecki – 1701).
Tłumaczenie części łacińskiej: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście pracowity Andruszko Skorupa[?] ze wsi Masiówce[?] podał temuż urzędowi do wpisania list uniwersalny urodzonego Krzysztofa z Kawęczyna Kawieckiego, sędziego województwa podolskiego, w sprawie wyprawienia [pachołków?], podpisany ręką tegoż urodzonego Krzysztofa Kawieckiego, sędziego województwa podolskiego i komisarza z laudum sejmiku podolskiego, do obywateli powiatu latyczowskiego, i opatrzony pieczęcią, prosząc o wpisanie go do akt niniejszego urzędu. Na którego żądanie urząd łaskawie zezwolił i kazał wpisać ten list do swych akt w brzmieniu: [uniwersał po polsku].
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Oblata (ok. 10–14 kwietnia 1666 r.) uniwersału Krzysztofa z Kawęczyna Kawieckiego, sędziego ziemskiego podolskiego i komisarza z laudum sejmiku podolskiego dla powiatu latyczowskiego, wydanego w Kamieńcu Podolskim 2 IV 1666 r., a podanego do akt przez chłopa Andruszkę Skorupę[?] z Masiówiec[?]. Kawiecki, z mocy uchwały sejmiku, wzywa wojewodów, starostów, obywateli i urzędników powiatu latyczowskiego, by wobec grożącego niebezpieczeństwa wyprawili z każdych 30 domów jednego pieszego lub konnego[?] i do 20[?] kwietnia stawili się z rynsztunkiem wojennym u rotmistrza w Międzyborzu, w jedności z powiatem kamienieckim, zachowując się po szlachecku.