Księga grodzka latyczowska 1663–1701 (czystopis – indukta) · część 5 z 8
Akty 161–200
Wpisy od 14 kwietnia 1666 do 15 lipca 1666
Akt nr 161
Relacja woźnego Klemensa Grabarskiego o położeniu pozwu przed Trybunał Lubelski z sprawy Tomasza Smagłowskiego, delatora, przeciw Godlowskiemu[?], posesorowi Klebanówki, o pobicie i uwięzienie Smagłowskiego (sługi woj. bracławskiej W. Potockiej) przy prowadzeniu podwód na jarmark lwowski (rkp. 1666 N. 58)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data14 kwietnia 1666 (feria quarta post Dominicam Iudica Quadragesimalem proxima); pozew – Lublin, 29 marca 1666; położenie pozwu – 10 kwietnia 1666 (Sabbatho post Dominicam Laetare) w Klebanówce
2reliquisti quo facto tuo et nefario progressu pacem et securita-
3tem publicam in persona Delatoris violasti poenasq[ue] Legum suc-
4cubuisti Pro quibus quidem poenis super te ac bonis tuis
5omnibus decernendis ac irrogandis p[rae]sentibus citaris. Termi-
6num attentans et ad p[rae]missa caeteraq[ue] latius tibi in eodem fu-
7turo Termino declaranda et deducenda Iudicialiter responsurus. Datum
8Lublini Feria Secunda post D[omi]nicam Oculi Quadragesimalem
9proxima Anno D[omi]ni Millesimo Sexcentesimo Sexagesimo Sexto in
10Villa Klebanowka apud Tabernatorem Heydonem[?] Sabbatho
11post D[omi]nicam Laetare Quadragesimalem proxime praeterito proximo in
12taberna posuisse et de positione Familiae Curiali p[ro] tunc
13ibidem existen[ti] notificasse. De quo p[rae]sens eius est relatio.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka; formuła pozwu królewskiego przed Trybunał Koronny. Niepewne: nazwisko pozwanego – w nagłówku „Godlowski”, w tekście „Godlowski/Lodlowski” (Godlowski[?]); nazwa wsi „Klebanowka” (Klebanówka); k. 93v, w. 5 „ex altorata[?]” (zapis „ex altoratu” – może „ex adverso”/„ex actoratu” – z powództwa); k. 94, w. 2 „gratis[?]” (zapis „gnali” – może „generaliter”); w. 5 „ex Regestro[?]” (zapis „ex Regno”); w. 15 „tum et grado[?]” (zapis „tum et grado” – może „tum etiam”); w. 16 „Domus Salinisch[?]” – według aktu 162 („a Salinistis … seu Podwodis subditorum Quadraginta”) chodzi o 40 podwód poddanych wojewodziny wiozących sól (salinistae – furmani solni); w. 19–20 „fide[?] … Iuramento[?] aut Seni-/co[?]” (zapis „Iuramento aut Seni-/co” – może „iuramento aut sigillo”[?]); w. 21–22 – dopisek „Coronorum”[?] na marginesie (do „proficiscebatur”); w. 30 „sene[?] … fusalibus[?]” (zapis „sene ad patrandum facinus compositis et fusalibus in-/struens” – może „bene … et fustibus instructis”). Daty: pozew – „feria secunda post Dominicam Oculi 1666” = 29 III 1666; położenie pozwu – „Sabbatho post Dominicam Laetare” = 10 IV 1666, w karczmie u karczmarza Heydona[?] (Hejdona) w Klebanówce; sesja – 14 IV 1666 (środa po Judica).
Objaśnienia: „citatio regalis” – pozew w imieniu króla; „Iudicia ordinaria generalia Tribunalis Regni Lublinensis” – sądy generalne Trybunału Koronnego w Lublinie; „instigator” – instygator (oskarżyciel publiczny), „delator” – donosiciel (poszkodowany wnoszący sprawę wspólnie z instygatorem, w sprawach o naruszenie bezpieczeństwa publicznego); „regestrum causarum publicae securitatis” – rejestr spraw o bezpieczeństwo publiczne; „podwody” – wozy przewozowe (tu 40 wozów domu wojewodziny bracławskiej Wiktorii Potockiej jadących na jarmark do Lwowa); „literae passus” – list przejazdowy (paszport); „theloneum” – cło (myto) – pozwany żądał myta na swoim gruncie, wbrew wolności szlacheckiej; „flagra, fustes” – baty, kije. Wiktoria Potocka – Elżbieta Wiktoria z Potoka Potocka, wdowa po wojewodzie bracławskim (por. akty 111, 162); w akcie 162 – równoległy pozew z jej delacji. Tomasz Smagłowski – prowadzący podwody (sługa wojewodziny).
Tłumaczenie (skrót): Woźny generalny Klemens Grabarski zeznał, że pozew królewski przed sądy generalne Trybunału Koronnego w Lublinie, w sprawie niżej opisanej, przeciw pozwanemu niżej wymienionemu, w brzmieniu: „Jan Kazimierz… Tobie, szlachetny [...] Godlowski[?], posesorze z jakiegokolwiek tytułu dóbr wsi Klebanówka, rozkazujemy, abyś przed naszym sądem zwyczajnym Trybunału Lubelskiego, w dwóch tygodniach od położenia pozwu lub gdy sprawa zostanie wywołana z rejestru spraw o bezpieczeństwo publiczne, stawił się osobiście i zawicie na żądanie instygatora tegoż sądu i jego delatora, szlachetnego Tomasza Smagłowskiego, który pozywa cię o kary prawne, bo ty, nie lękając się kar przeciw gwałcicielom pokoju i bezpieczeństwa publicznego, ośmieliłeś się w czasie wyrażonym w protestacji – gdy delator prowadził czterdzieści podwód (wozów) [...] jaśnie wielmożnej Wiktorii Potockiej, wojewodziny bracławskiej, na jarmark do Lwowa przez grunt wsi Klebanówka, za jej rozkazem i wiedzą, zaopatrzony w list przejazdowy i wolność szlachecką, i odmówił zapłaty niesłusznego cła, żądanego najpierw przez poborcę, potem przez ciebie samego – nie zważając na bezpieczeństwo publiczne, wolność szlachecką ani na listy wojewodziny, owszem podeptawszy je, zbrojnie, z poddanymi uzbrojonymi w kije, napadłeś go, znieważyłeś słowami, kazałeś pochwycić, kilkakroć wychłostać, rzucić na ziemię i okładać czterema kijami naraz, tyrańsko, niemal na śmierć, i zostawiłeś go półżywym, przez co naruszyłeś pokój publiczny w osobie delatora i podpadłeś karom prawnym; o te kary zostajesz pozwany. Dan w Lublinie 29 III 1666.” – położył (zostawił) w Klebanówce w karczmie u karczmarza Heydona[?] w sobotę po niedzieli Laetare (10 IV 1666) i o położeniu powiadomił obecną tam czeladź dworską. O czym jest niniejsza jego relacja.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
14kwietnia 1666 r. woźny Klemens Grabarski zeznał, że 10 IV 1666 r. położył w karczmie (u Heydona[?]) we wsi Klebanówka pozew królewski z 29 III 1666 r. przed Trybunał Koronny w Lublinie, wydany na żądanie instygatora i delatora Tomasza Smagłowskiego przeciw Godlowskiemu[?], posesorowi Klebanówki, o naruszenie bezpieczeństwa publicznego: gdy Smagłowski prowadził 40 podwód wojewodziny bracławskiej Wiktorii Potockiej na jarmark do Lwowa przez grunt Klebanówki i odmówił zapłaty bezprawnego myta, Godlowski[?] z uzbrojonymi poddanymi napadł go, kazał wychłostać i zbić kijami niemal na śmierć.
Akt nr 162
Relacja woźnego Klemensa Grabarskiego o położeniu pozwu przed Trybunał Lubelski z sprawy Elżbiety Wiktorii Potockiej, wojewodziny bracławskiej, delatorki, przeciw Godlowskiemu[?], posesorowi Klebanówki, o pobicie jej sługi Tomasza Smagłowskiego przy podwodach solnych na jarmark lwowski (rkp. 1666 N. 59)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 14 kwietnia 1666; pozew – Lublin, 29 marca 1666; położenie pozwu – 10 kwietnia 1666 w Klebanówce
21latricis famulum causa non quaesita denegati Thelonei –
22quin imo literis Passus Delatricis et Iuramento aut Sen-
23[atus?][?] Castren[sis] Latycovien[sis] super idem Salinistis[?] recto p[rae]sentato arre-
24ptis et in terram proiectis ac pedibus conculcatis compere sub-
25[di]tis et in terram proiectis[?] … p[ro]stratum et proiectum quatuor fu-
26stibus tuis mandasti humiq[ue] prostratum et proiectum quatuor fu-
27stibus ac baculis simul verberare et enormiter concutere iussi-
28sti; prout de facto concussisti verberasti et ita crudeliter
29in via libera publica baculis exceptum semivivum in vim cu-
30iusdam inauditi Thelonei reliquisti faciens id ipsum in con-
31vulsionem libertatis Nobilium Legum et Constitutionum Regni
32vilipendium nec non in maius Delatricis contemptum Quo ergo
33tali tuo licentioso ausu et progressu temerario pacem et securi-
k. 95v (skan 0098, strona lewa – góra)
1tatem publicam violasti Delatricem non mediocri iniuria et con-
2temptu affecisti exindeq[ue] legum poenas succubuisti Pro qui-
3bus quidem poenis super te ac bonis tuis omnibus decernendis
4et irrogandis p[rae]sentibus citaris. Terminum attentans et ad p[rae]missa
5caeteraq[ue] latius tibi in eodem futuro Termino declaranda et deducenda
6Iudicialiter responsurus. Datum Lublini Feria Secunda post D[omi]nicam
7Oculi Quadragesimalem proxima Anno D[omi]ni Millesimo Sexcente-
8simo Sexagesimo Sexto in Villa Klebanowka apud Ta-
9bernatorem Heydonem Sabbatho post D[omi]nicam Laetare Qua-
10dragesimalem proxime praeterito proximo in taberna posuisse et de
11positione Familiae Curiali p[ro] tunc ibidem existen[ti] notificasse
12De quo p[rae]sens eius est Relatio.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka; tekst pozwu paralelny do aktu 161 (formuły rozstrzygane wzajemnie). Niepewne: nazwisko pozwanego – w nagłówku „Godlowski”, w tekście „Lodlowski/Godlowski” (Godlowski[?]); „a Salinistis[?]” – zapis „a Salinistis/Salinistn” – solarze (furmani wożący sól), co wyjaśnia niejasne „Salinisch” w akcie 161; „Vehentibus[?]” (zapis „Vesenhbus”); w. 18 „ipse ma-/ctorem[?]” – powtórzony błędnie wyraz („exactorem”); w. 22–24 – fragment o podeptaniu listu przejazdowego i przysięgi/zaświadczenia grodu latyczowskiego niejasny („Iuramento aut Sen-/[...] Castren[sis] Latycovien[sis] super idem Salinistis recto praesentato”); w. 25–26 – powtórzenie w rękopisie (pisarz powtórzył fragment); „Heydonem” – karczmarz Hejdon. Imię wojewodziny: tu wyraźnie „Helisabetha Victoria a Potok Potocka, Palatini Braclaviensis vidua derelicta” (por. akt 111 – E. W. Potocka; akt 161 – „Victoria Potocka”).
Objaśnienia: drugi pozew w tej samej sprawie (por. akt 161): tu delatorką jest sama wojewodzina bracławska Elżbieta Wiktoria Potocka, wdowa po wojewodzie bracławskim (Piotrze Potockim[?]), której sługa Tomasz Smagłowski prowadził 40 podwód jej poddanych z solą („salinistae” – wozacy soli) na ostatni jarmark lwowski; pozwany posesor Klebanówki, przez swego poborcę, a potem osobiście z ośmioma zbrojnymi poddanymi, żądał bezprawnego myta, a po odmowie kazał Smagłowskiego zbić kijami niemal na śmierć, podeptawszy list przejazdowy wojewodziny. Pozew powołuje się na konstytucje o bezpieczeństwie dróg publicznych i wolności szlachty od ceł.
Tłumaczenie (skrót): Woźny generalny Klemens Grabarski zeznał, że pozew królewski przed sądy Trybunału Koronnego w Lublinie, w brzmieniu: „Jan Kazimierz… Tobie, szlachetny [...] Godlowski[?], posesorze dóbr wsi Klebanówka, rozkazujemy, abyś przed naszym sądem Trybunału Lubelskiego stawił się osobiście i zawicie na żądanie instygatora tegoż sądu i jego delatorki, jaśnie wielmożnej Elżbiety Wiktorii z Potoka Potockiej, wdowy po wojewodzie bracławskim, która pozywa cię – opierając się na protestacji szlachetnego Tomasza Smagłowskiego – na mocy konstytucji o naruszeniu bezpieczeństwa dróg publicznych, o kary prawne, ponieważ ty, wbrew prawom zapewniającym szlachcie wolność od wszelkich ceł i bezpieczeństwo podróżnych, ośmieliłeś się niedawno żądać – najpierw przez swego poborcę, potem osobiście – zapłaty niesłusznego cła od czterdziestu podwód poddanych delatorki, wiozących sól na ostatni jarmark do Lwowa przez twoją wieś Klebanówkę, a po odmowie, przybiegłszy do wozów z ośmioma uzbrojonymi poddanymi, napadłeś szlachetnego Tomasza Smagłowskiego, sługę delatorki, i – podeptawszy list przejazdowy delatorki – kazałeś go, powalonego na ziemię, bić czterema kijami naraz i okrutnie go zbiłeś, i zostawiłeś na wolnej drodze publicznej półżywego z powodu niesłychanego cła, na pogwałcenie wolności szlacheckiej, praw i konstytucji, i na większą wzgardę delatorki; przez co naruszyłeś pokój i bezpieczeństwo publiczne i podpadłeś karom prawnym; o te kary zostajesz pozwany. Dan w Lublinie 29 III 1666” – położył w Klebanówce u karczmarza Hejdona w karczmie 10 IV 1666 i powiadomił czeladź dworską. O czym jest niniejsza jego relacja.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Wpis z 14 kwietnia 1666 r.: woźny Klemens Grabarski zeznał, że 10 IV 1666 r. położył w karczmie Hejdona[?] w Klebanówce drugi pozew królewski z 29 III 1666 r. przed Trybunał Lubelski, tym razem z delacji Elżbiety Wiktorii Potockiej, wdowy po wojewodzie bracławskim, przeciw Godlowskiemu[?], posesorowi Klebanówki: gdy 40 podwód z solą poddanych wojewodziny jechało na jarmark do Lwowa przez Klebanówkę, a ich przewodnik Tomasz Smagłowski odmówił bezprawnego myta, pozwany z ośmioma zbrojnymi poddanymi napadł na wozy, podeptał list przejazdowy wojewodziny i kazał zbić Smagłowskiego czterema kijami naraz, zostawiając go półżywego.
Akt nr 163
Wpis niewprowadzony: miejsce na protestację woźnego Klemensa Grabarskiego przeciw Godlewskiemu[?] o zniesławienie, zniewagę słowną i groźby pobicia (rkp. 1666 N. 60)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 14 kwietnia 1666 (feria quarta post Dominicam Iudica)
Karty / skanyk. 95v (skan 0098 lewa – środek)
Językłac.
Transkrypcja
k. 95v (skan 0098, strona lewa – środek)
1Videatur Protestatio Ex p[ar]te Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis Providi Clementis Grabarski
2con[tra] G[e]n[er]osum Godlewski r[ati]one dishonoris et contemptus verbo[rum] diffamatio[nis]
3et comminationis ad verberandum eadem[?] proreptionis[?] prout latior datur
4Copia. Et quoniam intra tridium non est porrecta Gnosus[?] est ideo Gnosus Nota-
5rius loci p[rae]sentis protestatus est.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna ręka, pisane pośpiesznie. Niepewne: nazwisko pozwanego – w nagłówku wyraźnie „Godlewski”, w tekście „Godlewski” – a w aktach 161–162 posesor Klebanówki zapisany „Godlowski/Lodlowski” – zapewne ta sama osoba (Godlewski[?]); w. 3 „eadem[?] proreptionis[?]” (zapis „cauden prorep-tion”) – niejasne; w. 4 „Gnosus[?] est” (zapis „Et Iuns est”/„Gnosus est” – może „et nemo est”). „Intra tridium” = intra triduum – w ciągu trzech dni.
Objaśnienia: wpis niewprowadzony (por. akty 122, 137, 158): woźny Grabarski, który położył pozwy przeciw Godlewskiemu[?] w Klebanówce (akty 161–162), skarżył się na zniewagę słowną, zniesławienie i grożenie mu pobiciem; ponieważ w ciągu trzech dni nie złożono kopii protestacji, pisarz grodzki odnotował tylko jej treść.
Tłumaczenie: Patrz protestacja ze strony woźnego generalnego Królestwa, opatrznego Klemensa Grabarskiego, przeciw urodzonemu Godlewskiemu[?] z powodu zniewagi i wzgardy, słów zniesławiających i groźby pobicia [...], jak obszerniej podaje kopia. A ponieważ nie została złożona w ciągu trzech dni, przeto urodzony pisarz tutejszy zaprotestował.
Streszczenie
Wpis niewprowadzony (ok. 14 kwietnia 1666 r.): pozostawiono miejsce na protestację woźnego Klemensa Grabarskiego przeciw Godlewskiemu[?] (zapewne posesorowi Klebanówki z aktów 161–162) o zniewagę, zniesławiające słowa i groźby pobicia; tekstu nie złożono w ciągu trzech dni.
Akt nr 164
Prezentacja ciała Wojciecha Zawadzkiego, sługi Stanisława Ostrowickiego (komornika granicznego podolskiego, podstarościego latyczowskiego), zastrzelonego we wsi Michałkowce przez żołnierzy chorągwi Stefana Złoczowskiego[?]; z obdukcją i relacją woźnego (rkp. 1666 N. 61)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data15 kwietnia 1666 (feria quinta post Dominicam Iudica Quadragesimalem proxima); zabójstwo – 12 kwietnia 1666 (feria secunda post Dominicam Iudica)
Karty / skanyk. 95v (skan 0098 lewa – dół) – k. 96 (skan 0098 prawa – górna połowa)
13hominum in foro publico Latycovien[si] alta et sonorosa voce publicavit et omnium ad
14notitiam deduxit de quo p[rae]sens eius est relatio N[obi]libus id ipsi palam attestantibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kaligraficzna, pośpieszna ręka. Niepewne: nazwisko rotmistrza – w kustoszu i tekście „Złoczowski/Ztocowski” (Złoczowski[?]; w nagłówku następnego aktu „Ztoczowski”); nazwa wsi „Michałkowce” (zapis „Michatkowce”); nazwisko subdelegata „Paulus Grabinski” (zapis „Grabinski/Grabienski”); świadek „Andrea Terlecki” (zapis „Terlecki”). Na k. 96 – „Vicecapitanei Castrensis Capitanealis Latycoviensis” – Ostrowicki był podstarościm grodzkim latyczowskim (por. akty 71, 93, 108), tu też „Camerarius granicialis Podoliae” (komornik graniczny podolski). Daty: Judica 1666 = 11 IV; poniedziałek = 12 IV (zabójstwo); czwartek = 15 IV (sesja); „die hesterna” – 14 IV (obwołanie zabójstwa na rynku).
Objaśnienia: „praesentatio corporis exanguis” – okazanie zwłok w grodzie; ponieważ podstarości Ostrowicki był stroną (pan zabitego), urzędowi przewodniczył zastępca (Paweł Grabiński); „vulnus globo pixidis transfixum” – rana postrzałowa (przestrzał) z rusznicy; „publicare homicidium in foro alta et sonora voce” – obwołanie (ogłoszenie) zabójstwa przez woźnego na rynku, co otwierało postępowanie o główszczyznę („veri homicidae” – prawdziwi zabójcy). Por. akt 165 – protestacja Ostrowickiego przeciw towarzyszom chorągwi Złoczowskiego[?].
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Paweł Świderski, sługa urodzonego Stanisława Ostrowickiego, komornika granicznego podolskiego, podstarościego grodzkiego latyczowskiego, okazał temuż urzędowi martwe ciało niegdyś szlachetnego Wojciecha Zawadzkiego, sługi tegoż urodzonego Ostrowickiego, w poniedziałek po niedzieli Judica Wielkiego Postu we wsi Michałkowce przez żołnierzy chorągwi urodzonego Stefana Złoczowskiego[?] bez żadnej danej przyczyny okrutną śmiercią zabitego; na którego ciele urząd niniejszy, któremu wówczas przewodniczył urodzony Paweł Grabiński w miejsce urodzonego podstarościego tutejszego, rany niżej opisane widział i należycie obejrzał, mianowicie na wierzchu prawej ręki przy łokciu ranę przestrzeloną kulą z rusznicy, drugą ranę w prawym boku – kiszki również przestrzelone kulą z rusznicy. I zaraz potem woźny generalny Królestwa, opatrzny Teodor Brasicki, ze szlachetnymi Szymonem Czarneckim i Andrzejem Terleckim, przybywszy osobiście do urzędu i akt niniejszych grodzkich, jawnie i dobrowolnie zeznał, że on wczoraj, na żądanie wspomnianego szlachetnego Pawła Świderskiego, sługi wspomnianego urodzonego Ostrowickiego, podstarościego grodzkiego latyczowskiego, [zabójstwo] tegoż wspomnianego sługi, niegdyś szlachetnego Zawadzkiego, zabitego przez prawdziwych zabójców tejże chorągwi wspomnianego urodzonego Stefana Złoczowskiego[?], rotmistrza JKM, w obecności wielu ludzi na rynku publicznym latyczowskim donośnym i dźwięcznym głosem obwołał i podał do wiadomości wszystkich; o czym jest jego niniejsza relacja, przy czym szlachta jawnie to poświadczyła.
Streszczenie
15kwietnia 1666 r. Paweł Świderski, sługa Stanisława Ostrowickiego (komornika granicznego podolskiego i podstarościego latyczowskiego), okazał w grodzie zwłoki Wojciecha Zawadzkiego, innego sługi Ostrowickiego, zastrzelonego bez powodu 12 IV 1666 r. we wsi Michałkowce przez żołnierzy chorągwi rotmistrza Stefana Złoczowskiego[?]; urząd (pod przewodnictwem Pawła Grabińskiego, zastępującego podstarościego) stwierdził dwie rany postrzałowe – przy prawym łokciu i w prawym boku. Woźny Teodor Brasicki ze szlachtą (Szymon Czarnecki, Andrzej Terlecki) zeznał, że 14 IV obwołał to zabójstwo na rynku w Latyczowie.
Akt nr 165
Protestacja Pawła Świderskiego imieniem Stanisława Ostrowickiego, podstarościego latyczowskiego, przeciw Aleksandrowi Łoiowskiemu[?], porucznikowi chorągwi Stefana Złoczowskiego[?], podczaszego halickiego, i towarzyszowi Michałowskiemu o najazd na Michałkowce i zabójstwo sługi Wojciecha Zawadzkiego (rkp. 1666 N. 62)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 15 kwietnia 1666; zdarzenia – 12–13 kwietnia 1666
Karty / skanyk. 96 (skan 0098 prawa – dolna połowa) – k. 96v (skan 0099 lewa)
Językłac. (z wtrąceniem polskim)
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 96 (skan 0098, strona prawa – dolna połowa)
1Ad Off[ici]um (Cui pro tunc Gnosus Paulus Grabinski in locum Gnosi Stanislai Ostrowicki Came-
2rarii Granicialis Podo[liae] Vicecap[ita]nei Castren[sis] Capitan[ealis] Laticovien[sis] ad hunc actum sub-
7Halicien[sis] Rotmagistri Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis et N[obi]lem Michałowski tanquam principales
8et infrascripti sceleris authores nec non totam Cohortem atq[ue] omnes Commilitones sub
9eadem Cohorte existentes ipsis de no[mi]nibus et cogno[mi]nibus melius notos quorum nomina
10et cognomina etsi ad p[rae]sens ignorantur pro expressis haberi tamen debeant tan-
11quam comprincipales et mutuos facti infrascripti complices et cooperatores
12questus et protestatus est. Ideo quia ipsi principales cum suis Complicibus non
k. 96v (skan 0099, strona lewa)
1veriti poenas legum severe de pace et securitate publica nec non bonorum Nobilium
2haereditariorum ac con[tra] voluntarios homicidas sancitas ausi sunt tempore nuper
3elapso v[idelicet] feria secunda post D[omi]nicam Iudica Quadragesimalem p[ro]x[im]a villam Michał-
4kowce D[omi]ni sui haereditariam tumultuose et violenter inequitare. Ibidemq[ue] licet D[omi]nus
5Protestantis p[rae]fatus Gnosus Ostrowicki ex gratia et humanitate sua iuxta proportionem
6redimendo subditos suos ac pacem reconciliando Victum pro posse suo
7et subditorum suorum suppeditabat [nad linią: aliena[?]] illi non contenti his imo ingrate accepti in summu[m] p[rae]iudicium et disho-
8norem D[omi]ni protestantis et oppressionem subditorum consistentium in villa p[rae]fata Mi-
9chałkowce tota nocte ex bombardis sclopetis pixidibusq[ue] plumbeis sulphureis
10onustis in Curiam ac villam explosiones facere globis portam villanam atq[ue]
11D[omi]ni sui portam Curiae transfigere et alias violentias fagere[?] his factis crasti-
12na die dum iam cum Cohorte exirent in viam al[ia]s wychodzili z chorągwią w drogie[!]
13N[obi]lem olim Albertum Zawadzki famulum p[rae]facti Gnosi Ostrowicki ex villa euo-
14cantem[?] [nad linią: ad se][?] et secum amicabiliter colloquentem hominem innocuum nec quidquam
15sibi mali a quopiam evenire sperantem imo pace publica assecuratum inermem
16sine ulla litis data occa[sio]ne (in quo quid[em] diserius[?] rancorem nullo habito respectu
17timoris Dei et dilectionis proximi sponte libere et p[rae]meditato animo atq[ue]
18ad id exhibend[um] bene instructo ictu globorum duorum ex sclopeto breviori al[ia]s z spi-
19stoletu[?] ad instar alicuius Bestiae gravissime transigere et crudeliter occidere
20[fecerunt][?] prout de facto transfixerunt et crudelissima occiderunt p[rae]sentatione corporis et obduc-
21tione vulnerum p[rae]missa in se uberius complectens quo suo temerario ausu et
22tali illorum progressu quoniam pacem et securitatem publicam violaverunt poenasq[ue]
23con[tra] voluntarios homicidas sancitas succubuerunt et sunt transgressi. Ideo idem
24Protestans no[mi]ne D[omi]ni sui facta hac solenni protestatione coram Actis p[rae]sen[tibus] offert
25D[omi]num suum Iure acturum et p[rae]missa vindicaturum. Salvam viam p[rae]facto D[omi]no suo
26meliorationem faciend[am] aliud[?] protestationis si opus fuerit reservando.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka. Niepewne: nazwisko porucznika – zapis „Loiowski/Łoiowski” (Łojowski[?]); tytuł Złoczowskiego – zapis „Vexilfen[?] Halicien” – może „Vexilliferi Haliciensis” (chorąży halicki[?]); k. 96v, w. 7 dopisek nad linią „aliena[?]” (zapis „ame”/„alieno”); w. 11 „fagere[?]” (= facere); w. 12–13 wtrącenie polskie „wychodzili z chorągwią w drogie” (= w drogę); w. 13–14 „euo-/cantem[?]” (evocantem – wywołując ze wsi); w. 16 „diserius[?] rancorem” (może „detestabilem rancorem”/„deserens”); w. 18–19 „z spi-/stoletu[?]” (z pistoletu); w. 20 – brak czasownika (dodano [fecerunt][?]); w. 26 „aliud[?] protestationis” (zapis „alias protestationis”). Data najazdu: poniedziałek po Judica = 12 IV 1666 (noc), zabójstwo – „crastina die” = 13 IV 1666 (wtorek); w akcie 164 – „feria secunda” (12 IV) jako dzień zabójstwa – rozbieżność (wpis 164 mógł skrócić).
Objaśnienia: chorągiew rotmistrza Stefana Złoczowskiego[?] stanęła na noc w Michałkowcach, dziedzicznej wsi Ostrowickiego; ten z życzliwości dostarczał jej żywności (by ulżyć poddanym), lecz żołnierze całą noc strzelali we dwór i wieś, przestrzelili bramę wiejską i dworską, a nazajutrz, wychodząc z chorągwią w drogę, wywołali ze wsi sługę Ostrowickiego, Wojciecha Zawadzkiego, i – gdy przyjaźnie z nimi rozmawiał, bezbronny – zastrzelili go dwiema kulami z krótkiej broni (pistoletu) „jak jakie zwierzę”. „Voluntarius homicida” – zabójca umyślny; „sclopetum brevius” – broń krótka (pistolet); „comprincipales, complices, cooperatores” – współsprawcy, wspólnicy, pomocnicy. Por. akt 164 (prezentacja ciała).
Tłumaczenie (skrót): Przed urzędem (któremu przewodniczył wówczas urodzony Paweł Grabiński jako subdelegat do tego aktu w miejsce urodzonego Stanisława Ostrowickiego, komornika granicznego podolskiego, podstarościego grodzkiego latyczowskiego) szlachetny Paweł Świderski, sługa tegoż Ostrowickiego, imieniem swego pana uroczyście i z ciężką skargą zaprotestował przeciw urodzonemu Aleksandrowi Łoiowskiemu[?], porucznikowi chorągwi urodzonego Stefana Złoczowskiego[?], chorążego[?] halickiego, rotmistrza JKM, i szlachetnemu Michałowskiemu jako głównym sprawcom i autorom niżej opisanej zbrodni, a także przeciw całej chorągwi i wszystkim towarzyszom w niej będącym, jako współsprawcom: oni bowiem, nie lękając się kar prawnych o pokoju i bezpieczeństwie publicznym oraz o dobrach szlacheckich dziedzicznych i przeciw umyślnym zabójcom, w poniedziałek po niedzieli Judica najechali zgiełkliwie i gwałtownie dziedziczną wieś jego pana, Michałkowce; a choć pan protestującego, urodzony Ostrowicki, z łaski i ludzkości swojej, oszczędzając poddanych i zachowując pokój, dostarczał im wedle możności żywności swojej i swoich poddanych, oni, nie poprzestając na tym, owszem przyjąwszy to niewdzięcznie, na wielką krzywdę i zniewagę pana protestującego i ucisk poddanych, przez całą noc strzelali z bombard, rusznic i pistoletów nabitych ołowiem i prochem do dworu i wsi, przestrzelili kulami bramę wiejską i bramę dworu jego pana i inne gwałty czynili; a nazajutrz, gdy już wychodzili z chorągwią w drogę, szlachetnego niegdyś Wojciecha Zawadzkiego, sługę wspomnianego Ostrowickiego, wywoławszy ze wsi i rozmawiającego z nimi przyjaźnie, człowieka niewinnego, spodziewającego się niczego złego, zabezpieczonego pokojem publicznym, bezbronnego, bez żadnej danej przyczyny, nie mając względu na bojaźń Bożą i miłość bliźniego, dobrowolnie i z rozmysłem, dwiema kulami z krótkiej broni, czyli z pistoletu, jak jakieś zwierzę ciężko przestrzelili i okrutnie zabili, jak obszerniej zawiera prezentacja ciała i obdukcja ran. Ponieważ tym zuchwałym czynem naruszyli pokój i bezpieczeństwo publiczne i podpadli karom ustanowionym na umyślnych zabójców, protestujący ofiaruje, że pan jego będzie tego dochodził drogą prawa, zastrzegając prawo poprawienia protestacji.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Wpis z 15 kwietnia 1666 r.: Paweł Świderski, sługa Stanisława Ostrowickiego (podstarościego latyczowskiego), zaprotestował imieniem pana przeciw Aleksandrowi Łoiowskiemu[?], porucznikowi chorągwi rotmistrza Stefana Złoczowskiego[?] (chorążego[?] halickiego), towarzyszowi Michałowskiemu i całej chorągwi: 12 IV 1666 r. najechali oni Michałkowce, dziedziczną wieś Ostrowickiego, i choć ten dostarczał im żywności, przez całą noc strzelali we dwór i wieś, przestrzelili bramy; nazajutrz, wychodząc w drogę, wywołali ze wsi bezbronnego sługę Ostrowickiego, Wojciecha Zawadzkiego, i zastrzelili go dwiema kulami z pistoletu. Por. akt 164.
Akt nr 166
Relacja woźnego Teodora Brasickiego o wwiązaniu o. Aleksandra Wołoszka[?], namiestnika barskiego, w kamienicę w Barze podarowaną cerkwi św. Mikołaja przez Greka Mazarakiego, mieszczanina lwowskiego (rkp. 1666 N. 63)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 15 kwietnia 1666; intromisja – 13 kwietnia 1666 (feria tertia post Dominicam Iudica)
Karty / skanyk. 97 (skan 0099 prawa – górna połowa)
2Regni G[e]n[er]alis Providus Theodorus Brasicki Apparitor Off[ici]i p[rae]sentis in vim suae
3verae ac fidelis relationis palam publice libere ac per expressum recognovit Quia ipse una
4cum N[obi]libus v[idelice]t Samuele Bucen et Matthia Czerleniowski[?] causa evidentioris
5testimonii sibi adhibitis ad Instantiam et off[ici]osam requisitionem Venerabilis Patris Alexan-
6dri Wołczek[?] Directoris Baren[sis] al[ia]s Namiesnika Barskiego Feria Tertia post Domi-
7nicam Iudica Quadragesimalem proxima ad civitatem Baren[sem] Sac[rae] Regiae M[aies]t[a]tis p[er]sonal[ite]r
8condescendebat Ibidemq[ue] vigore Inscriptionis manualis donatoriae ad Sanctam Ecclesiam
9ritus graeci Sancti Nicolai Pontificis Myrensis per Famatum Mazaraki
10Graecum civem antea Baren[sem] ad p[rae]sens vero Leopolien[sem] inscriptae et recognitae in La-
11pideam in civitate Baren[si] Polonicali al[ia]s na Lackim Mieście między placami Popiela
12Krawca z iedney strony z drugiey strony Lazarza Kuśnierza sitam[?] personaliter condescen-
13dendo nemine denegante p[rae]fatum Venerabilem Patrem Wołczek[?] intromisit investiga-
14vit et introligavit in Possessionemq[ue] actualem pacificamq[ue] tradidit et ad supradictam Ecclesiam
15iuxta Inscriptionem applicavit de quo hanc suam relationem idem Min[isteria]lis fecit cum supra scriptis
16N[obi]libus sibi in toto firmiter attestantibus ≠ diocesis Baren[sis] Lotorum[?] vices[?] [...]
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka. Niepewne: nazwisko duchownego – w nagłówku „Wołczek”, w tekście „Wolczek/Wołczek” (w akcie 159 odczytano „Wołoszek[?]” – zapewne Wołczek); świadek „Matthia Czerleniowski”[?] (zapis „Czerleniowski/Ozerleniowski”); w. 12 „sitam[?]”; ostatni wiersz po znaku „≠” – dopisek niejasny („diocesis Baren[sis] Lotorum[?] vices[?] [...]” – może dalsza część skreślona/wtrącenie). „Pontificis Myrensis” – św. Mikołaja, biskupa Miry. Data intromisji: wtorek po Judica = 13 IV 1666.
Objaśnienia: wykonanie donacji z aktu 159: woźny wwiązał namiestnika barskiego w kamienicę w „Lackim Mieście” (polskiej części) Baru, między placem krawca Popiela a domem kuśnierza Łazarza, przekazaną cerkwi św. Mikołaja obrządku greckiego. Darczyńcą był – jak wynika z tego aktu – sławetny Mazaraki, Grek, dawniej mieszczanin barski, obecnie lwowski (por. akt 159, gdzie podpis darczyńcy cyrylicą odczytano częściowo). Samuel Bucień – z rodu Bucniów (por. akty 143–144, 153–154).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa, opatrzny Teodor Brasicki, woźny niniejszego urzędu, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi Samuelem Bucniem i Maciejem Czerleniowskim[?], przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na żądanie i urzędowe wezwanie wielebnego ojca Aleksandra Wołczka[?], przełożonego barskiego, inaczej namiestnika barskiego, we wtorek po niedzieli Judica Wielkiego Postu osobiście zjechał do miasta JKM Baru i tamże, na mocy odręcznego zapisu donacji na rzecz świętej cerkwi obrządku greckiego św. Mikołaja, biskupa Miry, wpisanego i zeznanego przez sławetnego Mazarakiego, Greka, dawniej mieszczanina barskiego, obecnie lwowskiego, osobiście zjechawszy do kamienicy położonej w mieście Barze, w Polskim, inaczej Lackim Mieście, między placami Popiela krawca z jednej strony, z drugiej strony Łazarza kuśnierza, bez sprzeciwu nikogo wwiązał wspomnianego wielebnego ojca Wołczka[?], wprowadził go i oddał w rzeczywiste i spokojne posiadanie, i zgodnie z zapisem przyłączył [kamienicę] do wspomnianej cerkwi; o czym tenże woźny złożył tę swoją relację, przy czym wspomniana szlachta we wszystkim mocno to poświadczyła.
Streszczenie
Wpis z ok. 15 kwietnia 1666 r.: woźny Teodor Brasicki (ze szlachtą Samuelem Bucniem i Maciejem Czerleniowskim[?]) zeznał, że 13 IV 1666 r. w Barze, na żądanie o. Aleksandra Wołczka[?], namiestnika barskiego, wwiązał go bez sprzeciwu w kamienicę w Lackim Mieście (między placem krawca Popiela a domem kuśnierza Łazarza), podarowaną cerkwi św. Mikołaja obrządku greckiego przez Greka Mazarakiego, dawniej mieszczanina barskiego, obecnie lwowskiego (por. akt 159).
Akt nr 167
Manifestacja Pawła Świderskiego imieniem Stanisława Ostrowickiego i Anny z Chojnatów[?] Ostrowickiej, dziedziców Michałkowiec, przeciw K. F. Bejdzie Rzewuskiemu, stolnikowi łukowskiemu, o zajęcie (przez jego czeladź z Mikityniec[?]) dwóch wołów i uwięzienie poddanego wiozącego siano (rkp. 1666 N. 64)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 15 kwietnia 1666; zajście – 7 kwietnia 1666 (feria quarta post Dominicam Laetare)
Karty / skanyk. 97 (skan 0099 prawa – dół) – k. 97v (skan 0100 lewa – górne 2/3)
Językłac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 97 (skan 0099, strona prawa – dół)
1Ad Off[ici]um (Cui pro tunc Gnosus Ioannes Karśnicki Viceadvocatus[?] Latycovien[sis] Privile-
2giatus loco[?] Vicecap[ita]nei p[rae]sidebat solum ad hunc actum subdelegatus) Actaq[ue]
3p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens N[obi]lis Paulus Swiderski
4famulus Gnosorum Stanislai Ostrowicki Camerarii Granicialis Podo[liae] et Vice-
5cap[ita]nei loci p[rae]sentis et Annae de Choynaty[?] Ostrowicka Coniugum legitimorum Villae
6Michałkowce Haeredum no[mi]ne et ex parte Gnosorum Ostrowickich dominorum suorum
7coram eodem Off[ici]o in et con[tra] Gnosum Franciscum Casimirum Beyda Rzewuski
17p[rae]missis iterum atq[ue] iterum questus et manifestatus est offerendo D[omi]nos suos
18sive cui de iure competierit in foro fori iure acturos et vindicaturos salva
19reservando meliorandi huius protestationis si de iure opus fuerit facultatem.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka. Niepewne: k. 97, w. 1 „Viceadvocatus[?]” – zapis „Viceadvocatus” (w aktach 157–158 Karśnicki to „Advocatus privilegiatus” – wójt dziedziczny), w. 2 „loco[?]”; nazwisko rodowe Anny Ostrowickiej – zapis „de Choynaty/Chojnaty” (por. akt 168 – „de Chojnaty” / „Ottoynaty”) – z Chojnatów[?]; k. 97v, w. 1–2 – początek zdania niejasny (skreślenie „propriam”, „h[ae]reditatio[?] … animadvertens laborum[?]”); w. 3 „in cassulis al[ia]s saniami[?]” – zapewne „w saniach” (sanie zaprzężone w dwa woły); w. 6 i 9 – nazwa miasteczka „Mikityn[...]” (Mikityńce[?] – dobra Rzewuskiego, por. akty 132–134, 137); w. 13–14 „et aesti-/mavit[?]” (zapis „et amilti-/lavit”[?] – może „annihilavit”). Data: Laetare 1666 = 4 IV, środa = 7 IV 1666.
Objaśnienia: konflikt sąsiedzki: czeladź Rzewuskiego, przejeżdżając przez grunty Michałkowiec, zajęła poddanemu Ostrowickich dwa woły zaprzężone do sań, którymi wiózł siano do domu, a samego chłopa uwięziła na kilka tygodni w prywatnym więzieniu w Mikityńcach[?]; Ostrowiccy oceniają szkody na 1000 zł (bez naruszenia gruntu – „fundum non tangendo”). „Securitas stratae viae” – bezpieczeństwo gościńca; „carceres privati” – prywatne więzienie dworskie; „in foro fori” – przed właściwym sądem.
Tłumaczenie (skrót): Przed urzędem (któremu przewodniczył wówczas urodzony Jan Karśnicki, wójt[?] latyczowski dziedziczny, jako subdelegat tylko do tego aktu) szlachetny Paweł Świderski, sługa urodzonych Stanisława Ostrowickiego, komornika granicznego podolskiego i tutejszego podstarościego, i Anny z Chojnatów[?] Ostrowickiej, prawowitych małżonków, dziedziców wsi Michałkowce, imieniem swoich panów uczynił manifestację przeciw urodzonemu Franciszkowi Kazimierzowi Bejdzie Rzewuskiemu, stolnikowi łukowskiemu, wicestaroście grodzkiemu kamienieckiemu, o to, że on w środę po niedzieli Laetare, jadąc z wielką gromadą ludzi i sług przez dziedziczny grunt wsi Michałkowce, dostrzegłszy na tymże gruncie poddanego dziedzicznego z Michałkowiec, wiozącego wolną drogą siano na swoje potrzeby saniami zaprzężonymi w dwa woły do swego domu w tejże wsi, kazał gwałtem przez swoich sług zabrać go wraz z dwoma wołami, zawieźć do miasteczka Mikityńce[?] i uwięzić; bez żadnej prawnej przyczyny zabrał tego poddanego i dwa woły i przez kilka tygodni trzymał go uwięzionego w swoim prywatnym więzieniu w tymże miasteczku, na wielką krzywdę i zniewagę panów protestującego i ucisk poddanych wsi Michałkowce; przez co naruszył pokój publiczny i bezpieczeństwo gościńca, wzgardził prawami publicznymi, a panom protestującego wyrządził szkodę na 1000 złotych polskich (nie naruszając gruntu). Z tego powodu protestujący imieniem swych panów raz jeszcze zaprotestował, ofiarując, że panowie jego lub komu z prawa przysługuje, będą tego dochodzić przed właściwym sądem, z zastrzeżeniem prawa poprawienia tej protestacji.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Wpis z ok. 15 kwietnia 1666 r.: Paweł Świderski imieniem Stanisława Ostrowickiego (komornika granicznego podolskiego, podstarościego latyczowskiego) i jego żony Anny z Chojnatów[?], dziedziców Michałkowiec, zamanifestował przeciw Kazimierzowi Franciszkowi Bejdzie Rzewuskiemu, stolnikowi łukowskiemu: 7 IV 1666 r. Rzewuski, przejeżdżając z gromadą ludzi przez grunt Michałkowiec, kazał zabrać chłopu z Michałkowiec dwa woły z saniami, którymi wiózł siano, a jego samego zawieźć do Mikityniec[?] i trzymał go tam kilka tygodni w prywatnym więzieniu. Szkody oszacowano na 1000 zł. Przewodniczył subdelegat Jan Karśnicki.
Akt nr 168
Wpis niewprowadzony: miejsce na protestację Stanisława Ostrowickiego i Anny z Chojnatów[?] Ostrowickiej, dziedziców Michałkowiec, przeciw K. F. Bejdzie Rzewuskiemu o najazd jego sług i poddanych z Mikityniec[?] (ok. 40 koni) na Michałkowce, szkody i uwięzienie poddanych (rkp. 1666 N. 65)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data24 kwietnia 1666 (Sabbatho magno post Dominicam Ramis Palmarum Quadragesimalem proximo – Wielka Sobota)
Karty / skanyk. 97v (skan 0100 lewa – dolna 1/3)
Językłac.
Transkrypcja
k. 97v (skan 0100, strona lewa – dół)
1Videatur Protestatio ex p[ar]te Gnosi Stanislai Ostrowicki Camerarii Gra-
2nicialis Podolien[sis] Vicecap[ita]nei loci p[rae]sentis et Gnosae Annae de Choynaty[?] Ostro-
4scum in Beydy Rzewuski Dapiferum Lucovien[sem] Vicecap[ita]neum Camene-
5cen[sem] Podo[liae] r[ati]one quod ipsius famulos ac subditos eiusdem ex oppido Mikityn-
6ce[?] plus vel minus numero[?] quadraginta equos[?] existen[tes] in fundum
7Michałkowce protestantium haeredi[tarium] superequitationis in eod[em] fundo multar[um]
8iniuriarum et damnorum perpetration[is] atq[ue] nonnullorum subditorum captivation[is]
9et in carceribus detentionis ac boum aliquot abaction[is] prout dabitur Copia
10et quoniam non est porrecta ideo Gnosus Notarius loci p[rae]sentis de non porrecta protestatur.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka. Niepewne: nazwisko rodowe Anny Ostrowickiej – zapis „de Ottoynaty/Choynaty” (z Chojnatów[?]); „Mikityn-/ce” (Mikityńce[?]); w. 6 „numero[?] quadraginta equos[?]” – zapis „numerum quadraginta equos” (ok. 40 jezdnych). Data: Niedziela Palmowa 1666 = 18 IV; „Sabbathum magnum” = Wielka Sobota 24 IV 1666.
Objaśnienia: wpis niewprowadzony (por. akty 122, 137, 158, 163): dalszy ciąg sporu Ostrowickich z Rzewuskim (por. akt 167): ok. 40 konnych sług i poddanych Rzewuskiego z Mikityniec[?] najechało grunt Michałkowiec, wyrządziło krzywdy i szkody, pojmało kilku poddanych, trzymało ich w więzieniu i zagnało kilka wołów. Kopii protestacji nie złożono.
Tłumaczenie: Patrz protestacja ze strony urodzonego Stanisława Ostrowickiego, komornika granicznego podolskiego, tutejszego podstarościego, i urodzonej Anny z Chojnatów[?] Ostrowickiej, dziedziczki wsi Michałkowce, przeciw urodzonemu Kazimierzowi Franciszkowi Bejdzie Rzewuskiemu, stolnikowi łukowskiemu, wicestaroście kamienieckiemu, z powodu najechania przez jego sługi i poddanych z miasteczka Mikityńce[?], w liczbie mniej więcej czterdziestu koni, dziedzicznego gruntu protestujących Michałkowce, wyrządzenia na tym gruncie wielu krzywd i szkód, pojmania kilku poddanych i trzymania ich w więzieniu oraz zagnania kilku wołów, jak podana będzie kopia; a ponieważ nie została złożona, przeto urodzony pisarz tutejszy protestuje o jej niezłożenie.
Streszczenie
Wpis niewprowadzony (Wielka Sobota, 24 kwietnia 1666 r.): pozostawiono miejsce na protestację Stanisława Ostrowickiego (komornika granicznego podolskiego, podstarościego latyczowskiego) i Anny z Chojnatów[?] Ostrowickiej, dziedziców Michałkowiec, przeciw K. F. Bejdzie Rzewuskiemu: ok. 40 konnych jego sług i poddanych z Mikityniec[?] najechało Michałkowce, wyrządziło szkody, pojmało i uwięziło kilku poddanych i zagnało woły. Kopii nie złożono.
Akt nr 169
Protestacja Stanisława Murawickiego[?], administratora połowy Treszczaniec[?] braci Jana i Stefana Piaseczyńskich, przeciw Michałowi Staromiejskiemu[?], posesorowi drugiej połowy, o najazd, buntowanie poddanych i naruszenie dekretu Trybunału (rkp. 1666 N. 66)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data13 maja 1666 (feria quinta post Dominicam Misericordiae proxima); najazd – 20 kwietnia 1666 (feria tertia post Dominicam Ramis Palmarum)
24Piasoczyńskie D[omi]nos eiusdem protestantis maxime damnificavit R[ati]one quorum p[rae]missorum
25omnium no[mi]ne suo et p[rae]fatorum Mag[nifi]corum D[omi]norum suorum con[tra] p[rae]fatum Staromiejski[?] iterum atq[ue]
26iterum solenniter questus et protestatus est. Offerendo tam se quam D[omi]nos suos iure acturum
k. 98v (skan 0101, strona lewa – początek)
1et vindicaturos salvam viam reservando p[rae]fatis Mag[nifi]cis D[omi]nis suis meliorationem faci-
2endae protestationis si opus fuerit.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka. Niepewne: nazwisko administratora – w nagłówku „Murawicki”, w tekście „Murowicki”[?] (w akcie 156 ten sam administrator odczytany „Mirowicki[?]” – zapewne Murawicki); nazwa wsi – zapis „Troscianiec/Trosciaviec” (Trościaniec[?] – w akcie 156 odczytano „Treszczaniec[?]” / „Treszczańce[?]” – to ta sama wieś, połowa Piaseczyńskich; poprawniej Trościaniec[?]); posesor drugiej połowy – „Michaelem Staromiejski” (zapis „Staromieyski”; w akcie 156 „Michał Śniowski[?]” – prawdopodobnie ten sam – Staromiejski[?]); „Zabołocki[?]” jak w akcie 156; w. 5 „legitimorum[?] scienter[?]” – zapis „lemorum stenliter” (jak w 156); wtrącenie polskie (w. 20–21) bardzo niepewne: „od poviadac[?] żabie ycłtoyom[?] wygnac albo utopic roskazywat[?]” – sens: groził, że każe wygnać albo utopić[?]. Data: nagłówek sesji „feria quinta post Dominicam Misericordiae proxima” – Misericordia Domini 1666 = 9 V, czwartek = 13 V 1666; ale sesja następna (akt 170) ma datę „Sabbatho post Dominicam Misericordiae”; najazd – „feria tertia post Dominicam Ramis Palmarum” = 20 IV 1666 (Wielki Wtorek). Uwaga: niedziela Misericordia Domini to II niedziela po Wielkanocy (Wielkanoc 25 IV 1666 → 9 V 1666), więc sesja = 13 V 1666 (nie 29 IV).
Objaśnienia: dalszy ciąg aktu 156 (intromisja Piaseczyńskich w połowę wsi na mocy dekretu Trybunału o 2765 zł): kilka tygodni po wwiązaniu posesor drugiej połowy wsi najechał część Piaseczyńskich, zebrał poddanych, w ich obecności lżył administratora, groził mu śmiercią (że każe go wygnać lub utopić) i zakazał poddanym posłuszeństwa, które od kilku tygodni okazywali; przez to naruszył prawa o pokoju publicznym i bezpieczeństwie domowym, złamał dekret Trybunału i popadł w wadium.
Tłumaczenie (skrót): Szlachetny Stanisław Murawicki[?], sługa i administrator połowy wsi Trościaniec[?] urodzonych Jana, kasztelanica chełmskiego, i Stefana, podstolego bracławskiego, Piaseczyńskich, braci rodzonych, posesorów, prawnych sukcesorów niegdyś wielmożnego Kazimierza Piaseczyńskiego, starosty ostrołęckiego, rotmistrza JKM, zmarłego, imieniem swoim i swoich panów uroczyście i z ciężką skargą zaprotestował przeciw urodzonemu Michałowi Staromiejskiemu[?], posesorowi drugiej połowy tej wsi, o to, że on, kilka tygodni po dopuszczeniu przez szlachetnego Zabołockiego[?] intromisji Piaseczyńskich (przez woźnego i dwóch szlachciców, jak świadczy ich relacja) w tę połowę wsi na mocy dekretu Trybunału Koronnego Lubelskiego o sumę 2765 zł, we wtorek po Niedzieli Palmowej najechał wspomniane dobra; tam, zebrawszy wszystkich poddanych, w ich obecności najpierw lżył protestującego nieuczciwymi słowami i obrzucał wieloma innymi obelgami, groził mu śmiercią, mówiąc, że każe go wygnać albo utopić[?], zakazał poddanym posłuszeństwa, które od kilku tygodni chętnie mu okazywali, i inne gwałty i swawole czynił. Tym naruszył prawa i konstytucje o pokoju publicznym i bezpieczeństwie domowym, złamał dekret Trybunału Lubelskiego, popadł w wadium, znieważył protestującego i wyrządził wielmożnym Piaseczyńskim wielkie szkody. Ofiarował się, że wraz z panami będzie tego dochodził drogą prawa, z zastrzeżeniem prawa poprawienia protestacji.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Wpis z 13[?] maja 1666 r.: Stanisław Murawicki[?], administrator połowy wsi Trościaniec[?] należącej do braci Jana (kasztelanica chełmskiego) i Stefana (podstolego bracławskiego) Piaseczyńskich, zaprotestował przeciw Michałowi Staromiejskiemu[?], posesorowi drugiej połowy wsi: 20 IV 1666 r., kilka tygodni po intromisji Piaseczyńskich na mocy dekretu Trybunału Lubelskiego (akt 156), Staromiejski[?] najechał ich część, zebrał poddanych, lżył administratora, groził mu wygnaniem lub utopieniem i zakazał poddanym posłuszeństwa.
Akt nr 170
Oblata (przez Jana Jerzego Chobrzyńskiego[?], sługę i administratora) przywileju króla Jana Kazimierza (obóz pod Haliczem[?], 15 VIII 1665) – prawo komunikatywne (wspólne dożywocie) na starostwie lityńskim dla Michała Kozubskiego, starosty lityńskiego, i jego żony Heleny z Żółkwi[?] Kozubskiej (rkp. 1666 N. 67)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data15 maja 1666 (Sabbatho post Dominicam Misericordiae proximo); przywilej – w obozie pod Haliczem[?], 15 sierpnia 1665
12rum laboribus ac pensionibus aliisq[ue] in universum attinentiis et p[er]tinen[tiis] nunc
13et ab antiquo ad eundem Capitaneatum Litinen[sem] spectan[tibus] tenebunt habebunt et
14possidebunt ad extrema vitae suae seu alterius eorum superstitis tempora Promit-
15tentes pro nobis et Serenissimis successoribus n[ost]ris non esse nos eosdem Gnosos Ko-
16zubskie coniuges ambos in solidum seu alterutrum eorum superstitem ab usu et
17pacifica dicti Capitaneatus Litinen[sis] omniumq[ue] eius attinentiarum amoturos aut aliena-
18turos neq[ue] amovendi aut alienandi potestatem cuipiam daturos sed salvum et in-
19tegrum Ius advitaliciale eisd[em] conservaturos quod et Serenissimi successores n[ost]ri p[rae]-
20stare tenebuntur R[ati]one vero eiusdem Advitalitatis primo possessoris sub ono[re][?] eod[em]
21Gnosi Coniuges duplicem de p[rae]dicto Capitaneatu quartam et reliquis etiam duplicem
22tantummodo Ravam quotannis stato tempore inferre tenebuntur Iuribus n[ost]ris
23Regalibus Reipub[licae] Ecclesiaeq[ue] Catholicae salvis manen[tibus] in cuius rei fidem p[rae]-
24sentibus manu n[ost]ra subscribimus et sigillo Regni communiri iussimus Datum in Castris
25ad Halicz[?] die XV mensis Augusti Anno Domini MDCLXV Regnorum nostrorum
26Poloniae et Sueciae XVII Anno Ioannes Casimirus Rex Locus Sigilli maioris Cancel-
27lariae Regni. Ius Communicativum Gnosae Helenae de Żułkiew[?] Kozubska super
28Capitaneatum Litinen[sem]. Ioannes Lomowski[?] Cap[ita]neus Oporovien[sis][?] Post ingrossationem
29vero Originale eidem offerenti restitutum est de quo restituto Off[ici]um p[rae]sens
30quietavit quietatq[ue] p[rae]sentibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka; tekst formularza przywileju czytelny. Niepewne: nazwisko podającego – zapis „Chobrzyński/Ottobrzynski” (Chobrzyński[?]); nazwisko rodowe Heleny – zapis „de Żułkiew/Zutkiew” (z Żółkwi[?] – może z Żółkiewskich[?]); k. 99, w. 9 „Talis[?]” (zapis „Ralis” – może „talis”/„villis praedictis, talis”); w. 20 „sub ono[re][?]” (zapis „sub ano”); data – „Datum in Castris ad Halicz[?]” (zapis „ad Ralitz/Halicz”; obóz królewski w czasie rokoszu Lubomirskiego, VIII 1665); podpis sekretarza „Ioannes Lomowski[?] Cap[ita]neus Oporovien[sis][?]” (zapis „Lomowski Capneus Oporen[sis]” – Jan Łomowski[?], starosta oporowski[?]); w kustoszu foliacji „98”. Data sesji: Misericordia Domini 1666 = 9 V, sobota = 15 V 1666.
Objaśnienia: „ius communicativum” – przywilej rozciągający dożywocie (ius advitalitium) na małżonka: król pozwala, by starostwo lityńskie (woj. bracławskie, pow. winnicki) trzymali obaj małżonkowie „in solidum” (wspólnie) i dożywotnio pozostały przy życiu; „toga et sago probata merita” – zasługi w pokoju i na wojnie; „vicerotmagister cohortis nostrae” – porucznik chorągwi królewskiej; „duplex quarta … Rava” – podwójna kwarta do skarbu w Rawie (opłata za łaskę dożywocia małżeńskiego); „in castris” – w obozie (wojska królewskiego).
Tłumaczenie (skrót): Szlachetny Jan Jerzy Chobrzyński[?], sługa urodzonego Michała Kozubskiego, starosty lityńskiego, i administrator tegoż miasteczka Lityń i wsi do niego należących, imieniem urodzonej Heleny z Żółkwi[?] Kozubskiej, prawowitej małżonki tegoż Michała, podał do wpisania przywilej JKM, czyli prawo komunikatywne na dobra miasteczka Lityń i wsi doń należących i całe starostwo lityńskie w woj. bracławskim, pow. winnickim, łaskawie nadane obojgu małżonkom, podpisane ręką JKM i opatrzone pieczęcią większej kancelarii koronnej, całe i nienaruszone. Treść: Jan Kazimierz… Oznajmiamy, że zasługi urodzonego Michała Kozubskiego, starosty naszego lityńskiego i porucznika naszej chorągwi, wobec nas i całej Rzeczypospolitej, od wielu lat doświadczone w pokoju i na wojnie, i jego stała wierność, zwłaszcza w tym burzliwym stanie Królestwa, są takie, że nie chcemy pomijać żadnej sposobności okazania mu królewskiej hojności. Przeto za jego znakomite zasługi postanowiliśmy jego prawo dożywotnie, które mu służy na naszym starostwie lityńskim, rozciągnąć (zakomunikować) także na urodzoną Helenę z Żółkwi[?] Kozubską, jego prawowitą małżonkę, tak że oboje małżonkowie wspólnie, albo z nich pozostały przy życiu, będą trzymali starostwo lityńskie ze wszystkimi wsiami, polami, lasami, stawami, młynami, karczmami, poddanymi, ich robociznami i czynszami do końca życia; obiecujemy za nas i naszych następców, że ich z tego posiadania nie usuniemy ani nikomu nie damy mocy usunięcia; z tytułu zaś tego dożywocia małżonkowie będą corocznie płacić podwójną kwartę do Rawy, z zachowaniem praw królewskich, Rzeczypospolitej i Kościoła katolickiego. Dan w obozie pod Haliczem[?] 15 VIII 1665, panowania 17. roku. Jan Kazimierz, król. Po wpisaniu oryginał zwrócono podającemu.
Streszczenie
15maja 1666 r. Jan Jerzy Chobrzyński[?], sługa i administrator Michała Kozubskiego, starosty lityńskiego, imieniem jego żony Heleny z Żółkwi[?] Kozubskiej wpisał do akt latyczowskich przywilej króla Jana Kazimierza (obóz pod Haliczem[?], 15 VIII 1665 r.): za zasługi Kozubskiego, porucznika chorągwi królewskiej, wiernego zwłaszcza w czasie zamieszek (rokoszu), król rozciągnął jego dożywocie na starostwie lityńskim (woj. bracławskie, pow. winnicki) na żonę – oboje lub pozostały przy życiu mają trzymać starostwo do śmierci, płacąc podwójną kwartę do Rawy.
Akt nr 171
Relacja woźnego Teodora Brasickiego o wwiązaniu Michała i Heleny z Żółkwi[?] Kozubskich w starostwo lityńskie (Lityń, Litynka, Brusłanów, Nowosielica, Woniaczyn, Pułtowce, Ilkowce[?], Czortki[?]) na mocy przywilejów królewskich (rkp. 1666 N. 68)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 15 maja 1666; intromisja – 11 maja 1666 (feria tertia post Dominicam Misericordiae)
12et Czortki[?] in Pal[atina]tu Braclavien[si] et D[istri]ctu Vinnicen[si] consisten[tia] et existen[tia] per-
13sonaliter condescendebant Ibidemq[ue] in p[rae]fata bona suprano[mi]nata totumq[ue] Capitaneatum
14Litinen[sem] eorundemq[ue] bonorum ac singulas p[er]tinen[tias] p[rae]dictos Gnosos Kozubskie Con-
15iuges tam vigore prioris Privilegii mariti quam etiam moderni p[rae]cipue Gnosam
16Helenam de Żułkiew[?] Kozubska vigore p[rae]sentis Privilegii seu Iuris communica-
17tivi in solidum sup[er] haec eadem oppidorum et villarum bona utrisq[ue] coniugibus ser-
18vien[tis] in Castris ad Halicz[?] die XV mensis Augusti Anno D[omi]ni Millesimo Sexcente-
19simo Sexagesimo quinto proxime p[rae]terito gratiose collat[i] manu Sac[rae] Regiae M[aies]t[a]tis
20subscripti ac sigillo maioris Cancellariae Regni communiti nemine contradi-
21cente imo in oppidis viceadvocati in villis vero suprascriptis vatamani pro tunc
22ibidem p[er]sonal[ite]r existentes libere eandem Intromissionem admittentibus intromisit ac investi-
23vit et obedientiam subditorum eidem eisdemq[ue] p[rae]standam p[rae]cepit de quo eam suam
24fecit ad Acta p[rae]sen[tia] relationem p[rae]fatis N[obi]libus eandem in toto seorsive approbantibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka. Niepewne: świadek „Nicolao Dzierżkowski” (zapis „Dezkowski/Dzierzkowski”; por. akt 149 – Dzierżkowski[?]); nazwy miejscowości starostwa lityńskiego – zapis „Litynia, Litynka, Bruslany, Nowosielica, Woniacżyn, Pultowce, Ilkowce[?] (zapis „Ilkowce/Ikowce”) et Czortki[?] (zapis „Czortki/Ozortki”)”; „vatamani” = atamani (wójtowie wiejscy). Woniaczyn (Woniacyn) – wieś potwierdzona w księdze winnickiej 44-1-4 (akty 120, 169, 178–179). Data: wtorek po Misericordia = 11 V 1666.
Objaśnienia: wykonanie przywileju z aktu 170: woźny wwiązał małżonków Kozubskich w całe starostwo lityńskie – Kozubskiego na mocy jego wcześniejszego przywileju, a żonę na mocy prawa komunikatywnego z 15 VIII 1665 r.; intromisję dopuścili podwójciowie w miasteczkach i atamani we wsiach, a poddanym nakazano posłuszeństwo nowym dzierżawcom.
Tłumaczenie (skrót): Woźny generalny Królestwa, opatrzny Teodor Brasicki, wraz ze szlachetnymi Janem Jerzym Chobrzyńskim[?] i Mikołajem Dzierżkowskim[?] zeznał, że na żądanie urodzonych Kozubskich – na mocy zarówno wcześniejszego przywileju JKM nadanego Michałowi Kozubskiemu, jak i niniejszego przywileju, czyli prawa komunikatywnego, nadanego jego małżonce Helenie z Żółkwi[?] – we wtorek po niedzieli Misericordiae zjechali do dóbr miasteczek i wsi Lityń, Litynka, Brusłanów[?], Nowosielica, Woniaczyn, Pułtowce, Ilkowce[?] i Czortki[?] w woj. bracławskim, pow. winnickim, i tamże wwiązali małżonków Kozubskich w te dobra i całe starostwo lityńskie, zwłaszcza Helenę na mocy prawa komunikatywnego wydanego w obozie pod Haliczem[?] 15 VIII 1665 r.; nikt się nie sprzeciwił, owszem podwójciowie w miasteczkach i atamani we wsiach dobrowolnie dopuścili intromisję, a woźny nakazał poddanym posłuszeństwo; o czym złożył relację, którą szlachta w całości poświadczyła.
Streszczenie
Wpis z ok. 15 maja 1666 r.: woźny Teodor Brasicki (ze szlachtą Janem Jerzym Chobrzyńskim[?] i Mikołajem Dzierżkowskim[?]) zeznał, że 11 V 1666 r. wwiązał Michała Kozubskiego, starostę lityńskiego, i jego żonę Helenę z Żółkwi[?] w całe starostwo lityńskie – miasteczka i wsie Lityń, Litynka, Brusłanów[?], Nowosielica, Woniaczyn, Pułtowce, Ilkowce[?] i Czortki[?] (woj. bracławskie, pow. winnicki) – na mocy przywilejów królewskich (por. akt 170); podwójciowie i atamani dopuścili intromisję bez sprzeciwu.
Akt nr 172
Protestacja Łukasza Kulikowskiego[?], administratora Nowego Konstantynowa, imieniem Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego, przeciw Gabrielowi Silnickiemu[?], porucznikowi chorągwi husarskiej Stanisława Rewery Potockiego (wojewody krakowskiego, hetmana wielkiego), i towarzyszom tej chorągwi o rozbój na mieszczanach nowokonstantynowskich pod Maćkówką[?] (1665); z rejestrem szkód (rkp. 1666 N. 69)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 15 maja 1666; zdarzenia – 11 czerwca 1665 i dni następne
21Nowokonstantynowskich Poddanych Wielmożnego Jego M[iłoś]ci Pana Castel-
22lana Halickiego, ktorych Czasu niedawnego to iest w Roku Tysiąc sześć-
23set szesćdziesiąt piątego Miesiąca Czerwca iedynastego dnia. Czeladź
24Chorągwie Iaśnie Wielmożnego Jego M[iłoś]ci Pana Woiewody Krakow-
25skiego Husarskiey za Piławcami pod Maćkówką[?] na Gruntach Jego M[iłoś]-
26ci Pana Cześnika Kiiowskiego Jego M[iłoś]ci Pana Alexandra Woronicza
27Poddanych Iaśnie Wielmożnego Jego M[iłoś]ci Pana Castellana Halickiego
28Mieszczan Nowokonstantynowskich na Gościńcu dobrowolnym pospo-
29litym pokoiem ubespieczonych, idących na Iarmark[?] [skreślone] do Ostroga z
30Bydłem Wołmi kupieckimi y Dalownikami[?], iako to y końmi na
k. 100v (skan 0103, strona lewa)
1Targ idących Rozbili, ktorego bydła w liczbie było sztuk Półtora-
2sta y koniey Czterdzieści y dwie, to wszystko zabrali. Przytych że
3Kupcach gotowych pieniędzy Złotych pięć tysięcy y złotych tysiąc
4ści[?] Polskich ktore mieli przy sobie dla przykupienia rozmaitych to-
5warow kupieckich obrabowali y co ieno było na Wozach wszytkie-
6mu y z samemi Rożnych Rzeczy y Fantow in funditus wszystko poza-
7bierali. Niedosić na tym poddanych dwuch to iest Iwana Lepesoyna[?]
8y Hryćka Szusta[?] na śmierć pozabiiali y okrutnie pomordowali. tak
9też Senia Huniczenka[?] tyrańsko szablami posiekli, iako y Semena Snopia[?]
10po samych udach posiekli, że ledwie potym tyrańsko wylizali[?] y do
11pierwszego zdrowia przyszli. Potym Siedmnastego dnia tegoż miesiąca
12za Międzybożem na Futorach Międzybozkich Czeladnika Jego M[iłoś]ci Pana
13Gabriela Silnickiego[?] Porucznika tejże wyższ pomienioney Chorągwie przed Wi-
14ślkiem[?] Wuiałowskiego[?] z Fantami tych pozabianych Nieboszczykow zła-
15paliśmy, ktore były na koniu powodnym na Iukach, y Bydła sztuk siedmnaście
16y koniey pięcioro, własnego Nowokonstantynowskiego w tey że violentiy y
17rozboiu zabranego przy tym że Wuiałowskim poznali, do ktorych fantow
18iako y bydła tenże Wuiałowski przyznał sobie Towarzystwo y pomocniki
19Czeladnika Jego M[iłoś]ci Pana Płockiego Chrząstowskiego[?], Czeladnika
20Jego M[iłoś]ci P[ana] Wreniowskiego Klimontowskiego[?], Czeladnika Jego M[iłoś]ci Pa-
21na Gołyńskiego[?] Marcina, Czeladnika Jego M[iłoś]ci Pana Ruszkowskiego[?]
22Tomka, Czeladnika Jego M[iłoś]ci Pana Walawskiego[?] starszego Budz-
23kowskiego[?], Czeladnika Jego M[iłoś]ci Pana Strzałkowskiego[?] Kondatskiego[?]
24Czeladnika Jego M[iłoś]ci P[ana] Bładejowskiego[?] Hawratyńskiego. Post
25ingrossationem huius Regestri idem protestans coram eodem Off[ici]o Actisq[ue] p[rae]sentibus
26Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] p[er]sonaliter stans iterum atq[ue] iterum solenniter questus
27et protestatus est offerendo p[rae]fatum Mag[nifi]cum D[omi]num suum r[ati]one p[rae]missorum omnium supranotatorum in
28foro fori iure acturum et vindicaturum nihilominusq[ue] salvam viam faciendae protestationis aliae[?] si
29de iure opus fuerit reservando Mag[nifi]co Castellano Halicien[si] D[omi]no suo.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka; nazwiska towarzyszy i czeladzi bardzo niepewne. Niepewne: nazwisko protestującego – w nagłówku „Kuliewski”, w tekście „Kuliewski/Kulierski” (Kulikowski[?] – por. akty 117, 121 – Jerzy Kulikowski; tu Łukasz); porucznik „Gabriel Silnicki”[?] (zapis „Silnicki/Gilnicki”); towarzysze: „Płocki/Ptocki”, „Wreniowski/Wieniowski”, „Gołyński/Gotyński”, „Ruszkowski” (zapis „Viadowski”/„Ruszkowski”?), „Walawski starszy”, „Stfałkowski/Strzałkowski”, „Bładejowski” – wszystkie [?]; wieś „Maćkówka/Mazowka”[?] (zapis „Mazówka/Maćkówka”) „za Piławcami” – na gruntach Aleksandra Woronicza, cześnika kijowskiego; k. 100, w. 15 „talonem[?]” (zapis „talonem” – może „tulerunt”); k. 100, ost. w. „Dalownikami[?]” (może „z towarami”?); k. 100v, w. 4 „ści[?]”; w. 7–9 imiona zabitych i rannych: Iwan Lepesoyn[?], Hryćko Szust[?], Seń Huniczenko[?], Semen Snop[?]; w. 10 „wylizali[?]” (= wylizali się – wyzdrowieli); w. 13–14 „przed Wi-/ślkiem[?] Wuiałowskiego[?]” (zapis „przedwi / skiem Wuiałowskiego”) – czeladnik porucznika; czeladź towarzyszy: Chrząstowski[?], Klimontowski[?], Marcin, Tomek, Budzkowski[?], Kondatski[?], Hawratyński[?]. Daty: rozbój 11 VI 1665; schwytanie czeladnika 17 VI 1665 za Międzybożem.
Objaśnienia: Aleksander Cetner (zm. 1675?), kasztelan halicki, dziedzic Nowego Konstantynowa (por. akty 80–85, 91, 107); chorągiew husarska hetmana wielkiego Stanisława Rewery Potockiego w czerwcu 1665 r. (w czasie rokoszu Lubomirskiego) przechodziła przez Podole; jej czeladź napadła na mieszczan nowokonstantynowskich idących z bydłem i końmi na jarmark do Ostroga, zabrała 150 sztuk bydła, 42 konie, 6000 zł gotówki i wszystkie rzeczy z wozów, dwóch zabiła, dwóch ciężko poraniła szablami; 17 VI złapano za Międzybożem czeladnika porucznika (Wuiałowskiego[?]) z łupem (rzeczy zabitych na koniu jucznym, 17 sztuk bydła, 5 koni), który wskazał wspólników – czeladź poszczególnych towarzyszy. „Koń powodny” – koń prowadzony luzem; „juki” – sakwy; „in funditus” – zupełnie, do szczętu.
Tłumaczenie części łacińskiej (skrót): Szlachetny Łukasz Kulikowski[?], sługa i administrator miasta Nowy Konstantynów wielmożnego Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego, dziedzica, imieniem swego pana zamanifestował się przeciw urodzonemu Gabrielowi Silnickiemu[?], porucznikowi chorągwi ciężkozbrojnej, czyli husarskiej, jaśnie wielmożnego Stanisława z Potoka na Podhajcach Potockiego, wojewody krakowskiego, hetmana wielkiego wojsk Królestwa, a także urodzonym Płockiemu[?], Wreniowskiemu[?], Gołyńskiemu[?], Ruszkowskiemu[?], Walawskiemu[?] starszemu, Strzałkowskiemu[?] i Bładejowskiemu[?], towarzyszom tej chorągwi, o to, że ich słudzy, niżej wymienieni sprawcy zbrodni, w czasie niżej podanym na wolnej drodze publicznej pod wsią Maćkówka[?], na gruncie wielmożnego Aleksandra Woronicza, cześnika kijowskiego, po zbójecku i po nieprzyjacielsku, gwałtem, z dobytymi szablami kilku poddanych wspomnianego kasztelana halickiego zabili, niektórych poranili i rozproszyli, a nadto jako łup zabrali wiele rzeczy, sprzętów i odzieży, konie, bydło i gotowe pieniądze, które ci kupcy, poddani kasztelana, wieźli tą drogą do miasta Ostroga dla sprzedaży i kupna, i wyrządzili wspomnianemu kasztelanowi halickiemu wielkie szkody; dlatego protestował według brzmienia rejestru podanego do akt: [rejestr po polsku]. Po wpisaniu rejestru protestujący raz jeszcze zaprotestował, ofiarując, że jego pan będzie tego dochodził przed właściwym sądem, z zastrzeżeniem prawa uczynienia dalszej protestacji.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Wpis z ok. 15 maja 1666 r.: Łukasz Kulikowski[?], administrator Nowego Konstantynowa, imieniem Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego, zaprotestował przeciw Gabrielowi Silnickiemu[?], porucznikowi chorągwi husarskiej hetmana wielkiego Stanisława Rewery Potockiego (wojewody krakowskiego), i siedmiu towarzyszom tej chorągwi: 11 VI 1665 r. ich czeladź na gościńcu za Piławcami pod Maćkówką[?] (grunty Aleksandra Woronicza, cześnika kijowskiego) napadła mieszczan nowokonstantynowskich idących na jarmark do Ostroga, zabrała 150 sztuk bydła, 42 konie, ok. 6000 zł gotówki i rzeczy z wozów, zabiła dwóch (Iwana Lepesoyna[?], Hryćka Szusta[?]) i ciężko pocięła szablami dwóch innych. 17 VI za Międzybożem schwytano czeladnika porucznika z częścią łupu (17 sztuk bydła, 5 koni), który wskazał wspólników spośród czeladzi towarzyszy.
Akt nr 173
Przysięga mieszczan nowokonstantynowskich Łesia[?] Lipki i Hryćka Łepeszynenki[?] na prawdziwość szkód z protestacji Ł. Kulikowskiego[?] imieniem kasztelana halickiego A. Cetnera (rkp. 1666 N. 70)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data25 maja 1666 (feria tertia post Dominicam Cantate proxima)
Karty / skanyk. 101 (skan 0103 prawa – górna połowa)
8corporale in hanc rotam Iż co kolwiek przez Pana Łukasza Kuliewskiego[?]
9w protestaciey y w Regestrze iest położono prawdziwie a nie inaczey działo
10się tak nam Panie Boże dopomoż y męka Swięta P[ana] Iezusa Christusa sup[er] dam-
11na p[rae]stiterunt de quo Iuramento p[rae]stito idem Min[isteria]lis Regni Relationem suam fecit
12[dopisek pod wierszem:] et Actis p[rae]sentibus Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus].
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka. Niepewne: imiona i nazwiska przysięgających – zapis „Lesko Lipka” (Łesio[?] Lipka) i „Hryc Lepeszynenko/Lepestynenko”[?] (por. akt 172 – zabity „Iwan Lepesoyn[?]” – zapewne krewny); nazwisko administratora – „Kuliewski” (Kulikowski[?]); „ad Immaginem Sanctae Crucis” – przed wizerunkiem Krzyża Świętego. Data: Cantate 1666 = 23 V, wtorek = 25 V 1666.
Objaśnienia: potwierdzenie przysięgą (iuramentum corporale) protestacji z aktu 172 – dwóch mieszczan Nowego Konstantynowa, poddanych dziedzicznych kasztelana halickiego, zaprzysięga w imieniu swoim i innych mieszczan prawdziwość rejestru szkód; rotę dyktował woźny Teodor Brasicki.
Tłumaczenie części łacińskiej: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście sławetni Łesio[?] Lipka i Hryć Łepeszynenko[?], mieszczanie nowokonstantynowscy, dziedziczni poddani wielmożnego Aleksandra Cetnera, kasztelana halickiego, imieniem swoim i innych mieszczan nowokonstantynowskich, na potwierdzenie protestacji uczynionej ze strony tegoż wielmożnego przez szlachetnego Łukasza Kulikowskiego[?], sługę wielmożnego kasztelana halickiego, i podanego rejestru, przed tymże urzędem, przed wizerunkiem Krzyża Świętego, za dyktowaniem woźnego generalnego Królestwa, opatrznego Teodora Brasickiego, woźnego niniejszego urzędu, złożyli na szkody przysięgę cielesną według tej roty: [rota po polsku]; o złożeniu której przysięgi tenże woźny złożył relację do akt niniejszych grodzkich latyczowskich.
Streszczenie
25maja 1666 r. mieszczanie Nowego Konstantynowa Łesio[?] Lipka i Hryć Łepeszynenko[?], poddani kasztelana halickiego Aleksandra Cetnera, w imieniu swoim i innych mieszczan zaprzysięgli przed krzyżem (rotę dyktował woźny Teodor Brasicki) prawdziwość protestacji i rejestru szkód złożonych przez administratora Łukasza Kulikowskiego[?] (akt 172 – rozbój czeladzi chorągwi husarskiej pod Maćkówką[?] w 1665 r.).
Akt nr 174
Protestacja Teodora Rubczenki, mieszczanina i kupca z Ołyki (poddanego księcia Radziwiłła), przeciw Hołobutowi Korsuńcowi, pułkownikowi, o zabójstwo jego brata Kondrata Rubczenki i innych kupców w klasztorze winnickim; z zeznaniem Aleksandra, mieszczanina międzyboskiego, i relacją woźnego (rkp. 1666 N. 71)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data4 czerwca 1666 (feria sexta post Dominicam Exaudi proxima); zabójstwo – wtorek po niedzieli Invocavit 1666 (16 III 1666)
Karty / skanyk. 101 (skan 0103 prawa – dolna połowa) – k. 101v (skan 0104 lewa) – k. 102 (skan 0104 prawa – góra)
3p[rae]sentibus Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] p[er]sonal[ite]r comparens palam publice libere
4ac per expressum recognovit Quia ipse a multis hominibus audivit quod p[rae]factus
5Korsuniec p[rae]dictum olim Condratium civem mercatoremq[ue] de Ołyka fratrem ger-
6manum p[rae]fati protestantis in p[rae]fata civitate Vinnicen[si] una cum aliis mercatoribus
7vita privavit et de vino mortuum fecit multasq[ue] res mercatorias recepit quod
8sic et non aliter audivisse gestum factumq[ue] hac sua p[er]sonali recognitione
9fecit relationem, de quo p[rae]sens relatio est.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka. Niepewne: imię pozwanego – zapis „Holobutum/Hołobutum Korsuniec” (Hołobut[?] Korsuniec – „jak się sam nazywa” pułkownik; zapewne kozacki pułkownik w Winnicy); książę – „Radziwiłowa[?]” (zapis „Radzi-/wilowa” – może „Ducis Radziwiłł”); brat protestującego – zapis „Iaczonis/Iaconis” (Jacko[?]); polskie: „wroie[?]” (zapis „wroiu/wraz”?); „zowu[?]” (= znowu); „z Draganem” – z dragonem (żołnierzem dragonii); „na Korsuńca[?] warty odprawował”; „de vino mortuum fecit” – może błąd za „de vivo mortuum fecit” (uśmiercił). Daty: Invocavit 1666 = 14 III, wtorek = 16 III 1666; sesja: Exaudi (VI niedziela po Wielkanocy) = 30 V 1666, piątek = 4 VI 1666.
Objaśnienia: kupiec z Ołyki (Wołyń, dobra Radziwiłłów), wracający z Humania (Umań) przez Winnicę z dwoma wozami towarów, został wraz z innymi kupcami pojmany przez oddział Korsuńca (pułkownika – zapewne kozackiego, w Winnicy na prawobrzeżnej Ukrainie w 1666 r.), uwięziony nocą w klasztorze w Winnicy, a po kilku dniach bez sądu i spowiedzi ścięty; ciała zabitych wrzucono nocą do wody, a konie i towary (wartości 10000 zł) zabrano. Protestację wniesiono do grodu latyczowskiego, ponieważ gród winnicki „vacat” (nie działał) i dostęp do niego był trudny. Świadek – Aleksander, mieszczanin międzyboski – słyszał o tym w Winnicy od chłopca i od dragona pełniącego wartę przy Korsuńcu.
Tłumaczenie części łacińskiej (skrót): Sławetny Teodor Rubczenko, brat rodzony niegdyś sławetnego Kondrata Rubczenki, mieszczanin i kupiec z miasta Ołyki, obecnie poddany jaśnie oświeconego księcia Radziwiłła, imieniem swoim i brata rodzonego Jacka[?] Rubczenki zaprotestował przeciw Hołobutowi[?] Korsuńcowi, jak sam się zowie – pułkownikowi: że on ze wspólnikami, odłożywszy bojaźń Bożą i miłość bliźniego, nie lękając się kar o pokoju i bezpieczeństwie publicznym, zwłaszcza na umyślnych zabójców i [gwałcicieli] dróg publicznych, we wtorek po niedzieli Invocavit tego roku – niegdyś sławetnego Kondrata, kupca, brata rodzonego protestującego, jadącego z dwoma wozami wraz z innymi kupcami wolną drogą publiczną koło miasta Winnicy z Humania do Ołyki do domu – jak jakiegoś zbójcę gromadnie napadł, pojmał, przywiózł do Winnicy, potajemnie nocą uwięził w klasztorze, a po kilku dniach nocą, bez żadnego sądu, jak zwierzę, bez spowiedzi ściął i okrutnie zabił, a ciało wraz z innymi kupcami zgładzonymi w tym klasztorze po kilku dniach (aby ludzie nie wiedzieli, gdzie są ciała) nocą utopił w wodzie, konie zaś i inne towary wartości 10000 zł polskich sobie i wspólnikom przywłaszczył i między siebie rozdzielił. A ponieważ urząd i akta grodzkie winnickie obecnie nie działają i trudny jest do nich dostęp, protestujący zaprotestował przed aktami latyczowskimi, ofiarując, że wraz z bratem będzie tego dochodził przed właściwym sądem. Na potwierdzenie stawił uczciwego Aleksandra, mieszczanina międzyboskiego, który na sumienie zeznał: [zeznanie po polsku]. Zaraz też woźny Teodor Brasicki zeznał, że słyszał od wielu ludzi, iż wspomniany Korsuniec w Winnicy pozbawił życia Kondrata, mieszczanina i kupca z Ołyki, wraz z innymi kupcami i zabrał wiele towarów.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
4czerwca 1666 r. Teodor Rubczenko, mieszczanin i kupiec z Ołyki (poddany księcia Radziwiłła), imieniem swoim i brata Jacka[?] zaprotestował w grodzie latyczowskim (gród winnicki nie działał) przeciw Hołobutowi[?] Korsuńcowi, „pułkownikowi”: 16 III 1666 r. ludzie Korsuńca pojmali pod Winnicą jego brata Kondrata, wracającego z innymi kupcami z dwoma wozami z Humania do Ołyki, uwięzili go nocą w klasztorze w Winnicy, po kilku dniach bez sądu i spowiedzi ścięli, a ciała jego i innych zabitych kupców wrzucili nocą do wody; konie i towary wartości 10000 zł zrabowali. Zeznanie potwierdził Aleksander, mieszczanin z Międzyboża (słyszał o tym w Winnicy od chłopca i od dragona z warty Korsuńca), a woźny Teodor Brasicki – że słyszał to od wielu ludzi.
Akt nr 175
Protestacja Stefana Machaczyńskiego[?] przeciw Teodorowi Sachnowskiemu zw. Mołodeckim, o napaść z obuchem i siekierą na jego czeladnika (Chomę) przy pasiece (sprawa kradzieży pszczół); ze świadectwem burmistrza latyczowskiego Hrehora Harytonienki[?] (rkp. 1666 N. 72)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 4 czerwca 1666 (feria sexta post Dominicam Exaudi); zajście – wiosna 1666
Karty / skanyk. 102 (skan 0104 prawa – od ok. 1/3 wys.) – k. 102v (skan 0105 lewa) – k. 103 (skan 0105 prawa – góra)
Językpol.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 102 (skan 0104, strona prawa)
1Do Urzędu y Xiąg ninieyszych Grodzkich Starościnskich Latyczowskich ocze-
2wiście przyszedszy Szlachetny P[an] Stephan Machaczyński[?] przed tymże Urzę-
3dem opowiadał żal swoy y protestował się naprzeciwko Szlachetnemu
4P[anu] Theodorowi Sachnowskiemu przezwiskiem Mołodeckiemu o to iż on za-
5pomniawszy boiaźni Bożey y nie pomniąc na pokrewność bliskości swoiey
6ani się oglądaiąc na winy w prawie Koronnym srodze o wszelakim bezpieczeń-
7stwie y pokoiu pospolitym opisane y obwarowane, y owszem tegoż pewna
8dziwszy[?] y sprzeciwiwszy się onym czasu niedawnego to iest wiosnek[?] dzi-
9sieyszey gdy pomieniony protestans maiąc szkodę w Pasiece w pokradzeniu
10dwoyga pniow Pszczoł gdzie w iedney że Pasiece tak pomienionego Pana
11Sachnowskiego iako y iego poddanych imieniem Ihnata y Darmy[?] pospo-
12lu z przerzeczonego protestuiącego w teyże pasiece stali, a że nie in-
13szey[?] z inszych[?] Pszczoły iedno tę ktorą pomieniony P[an] Machaczyński u tychże
14Poddanych iego tey teraźnieyszey wiosny pokupił. Tedy u tychże wyż
15przerzeczonych Ihnata y Darmy[?] żądał sprawiedliwości, ktory to P[an]
16Sachnowski quidem obiecuiąc sprawiedliwość uczynić naznaczył czas
17na dzień dzisieyszy y z ludźmi postronnemi do tey sprawy protestuiącemu
18iako na zawity termin stanąć roskazał. Co gdy pomieniony P[an] Machaczyń-
19ski z Miasta Latyczowa Sławetnego Hrehora Harytonienka[?] Burmistrza
20y Mieszczanina Latyczowskiego według decretu iego postawił a on
k. 102v (skan 0105, strona lewa)
1Zas przerzeczony P[an] Sachnowski według submisiey swoiey Robotnego
2Iacka z Holeniszczowa[?] do tey sprawy wysadził, y na te Ludzie quidem
3zdawszy[?] uprosił tych ludzie[?] aby oni z pomienionym P[anem] Machaczyńskim
4do Pasieki szli (do ktorey tam niemiał chodzić) aby się miejscom tym
5z ktorych Pszczoły pokradziono są przypatrzyli (abowiem niewdnym[?]
6miescu ale rozno stali) tedy skoro do Pasieki przyszli y zeroby te
7mieysca sobie ukazane oglądali, Aliż ci pomieniony P[an] Sachnowski
29Harytonienka[?] Burmistrza y mieszczanina Latyczowskiego, ktory
30przed tymże Urzędem oczewiście stanowszy wespół z protestantem
k. 103 (skan 0105, strona prawa – góra)
1Pod sumnieniem wte słowa zeznał. Iż tak prawdziwie a nie ynaczey
2działo się iako się P[an] Machaczyński uskarza bo to się przy mnie y dru-
3gim człowieku Iacku z Holeniszczowa[?] ktory z ręki P[ana] Sachnowskiego
4do tey sprawy wysadzony byliśmy w domu P[ana] Sachnowskiego y do Pasie-
5ki za iego prozbą y wiadomością chodzili y to wszytko co w protestacy[i]
6iest położono y opisano widzieli y słyszeli.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka, tekst polski z licznymi błędami pisarza. Niepewne: nazwisko protestującego – w nagłówku „Machacżynski” (Machaczyński[?] – może Machczyński; por. akt 26 „Stephanum Machczyński[?]”); zapis „pisarzwskiem Molodeckiemu” = „przezwiskiem Mołodeckiemu” (Mołodecki – przydomek Sachnowskiego; potwierdza akt 181); k. 102, w. 8 „pewna dziwszy[?]” (może „lekce sobie ważywszy”) i „wiosnek[?]” (= wiosny); w. 11 „Darmy[?]” (zapis „Darmy/Dareny”); w. 12–13 „a że nie in-/szey[?] z inszych[?]” – sens: że ukradziono pszczoły nie innych, tylko te, które Machaczyński kupił od poddanych Sachnowskiego; burmistrz – „Harytonienka/Hantoniczenka”[?]; k. 102v, w. 2 „z Holeniszczowa[?]” (zapis „z Holemszczowa/Holenitzowa”); w. 3 „zdawszy[?] … ludzie[?]”; w. 5 „niewdnym[?]” (= w jednym); w. 6 „zeroby[?]” (= jeno by?); w. 9–10 „przybiegław-/szy … wydarł swego poddanego obuchem quidem uderzył” – niejasne; w. 16–17 „zadke-/wo[?] nie uskoczył” (= zadkiem? – w tył nie uskoczył); w. 18 „porzysko” – toporzysko; w. 21–22 „oducha[?] … urzędnio na szyiey[?] w sobie obiewa[?]” – zapewne „o czym obdukcja w tymże dniu dzisiejszym urzędownie na szyi w sobie objawia”; w. 26 „prote[stacyą?] popar[?]”. Brak nagłówka sesji – wpis pod sesją 4 VI 1666.
Objaśnienia: spór sąsiedzki o kradzież dwóch pni pszczół z pasieki wspólnej (w tej samej pasiece stały ule Sachnowskiego, jego poddanych Ihnata i Darmy[?] oraz Machaczyńskiego – ten kupił je wiosną od poddanych Sachnowskiego); Sachnowski wyznaczył termin rozpatrzenia sprawy z ludźmi postronnymi (świadkami), a gdy na miejscu oglądano pasiekę, rzucił się z siekierą na czeladnika Machaczyńskiego, Chomę, a potem na samego Machaczyńskiego, ciął go i – złamawszy toporzysko – trafił obuchem między łopatki, raniąc do kości. „Obuch” – tył siekiery; „sukmana” – sukienne okrycie. Teodor Sachnowski – por. akty 104, 120 (Sachnowscy). Por. akt 176 – obdukcja rany Machaczyńskiego.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Wpis z ok. 4 czerwca 1666 r.: Stefan Machaczyński[?] zaprotestował przeciw Teodorowi Sachnowskiemu, swemu krewnemu: wiosną 1666 r. z pasieki, w której stały pnie Sachnowskiego, jego poddanych i Machaczyńskiego (kupione od tych poddanych), skradziono mu dwa pnie pszczół; Sachnowski obiecał sprawiedliwość i wyznaczył termin z ludźmi postronnymi, lecz gdy oglądano pasiekę, rzucił się z siekierą na czeladnika Machaczyńskiego, Chomę, a potem na samego Machaczyńskiego, i – złamawszy toporzysko – uderzył go obuchem między łopatki, raniąc do kości. Prawdziwość zeznał pod sumieniem burmistrz latyczowski Hrehor Harytonienko[?], obecny przy zajściu (wraz z Jackiem z Holeniszczowa[?]).
Akt nr 176
Obdukcja rany Stefana Machaczyńskiego[?], zadanej obuchem przez Teodora Sachnowskiego (rkp. 1666 N. 73)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 4 czerwca 1666 (zajście – dzień aktu)
2Stephanus Machaczyński[?] inhaerendo legibus et Constitutionibus Regni de vul-
3neribus sancitis commonstravit eid[em] Off[ici]o vulnus sanguinolentum in
4dorso seu obverto al[ia]s obuchem siekiernym na grzbiecie między
5łopatkami quod vulnus asseruit sibi circa administrationem iustitiae
6de Laborioso Ihnato et Darmeną[?] in p[rae]sentia Honesti Hrehorii Harito-
7nienko[?] Proconsulis et oppidani Latycovien[sis] et Iacobi de Villa Holeni-
8szczow[?] ad hanc causam inventis et ibidem protunc existentium die ho-
9dierna in actu conscr[ipto] p[er] N[obi]lem Theodorum Sachnowski cognatum suum
10Molodecki[?] sine ulla l[ite]ris data occa[sio]ne in Pasieka[?] illatum et inflictum
11esse. Quod vulnus idem Off[ici]um debite vidit et conspexit.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka. Niepewne: nazwisko jak w akcie 175; w. 4 „obverto” – zapewne „inverso”/„adverso”; „Darmeną[?]” (zapis „Darmena”); „Hrehorii Harito-/nienko[?]”; „Iacobi de Villa Holeni-/szczow[?]” (w akcie 175 „Iacko” – Jacek); „cognatum suum Molodecki[?]” (zapis „cognatu[m] suum Molodecki”); „in Pasieka[?]” (zapis „in Bassieka”[?]).
Objaśnienia: obdukcja potwierdzająca protestację z aktu 175: Machaczyński okazał krwawą ranę na grzbiecie między łopatkami, zadaną obuchem siekiery przez krewnego, Teodora Sachnowskiego, w pasiece, podczas dochodzenia sprawiedliwości przeciw poddanym Ihnatowi i Darmie[?], w obecności burmistrza latyczowskiego i Jacka z Holeniszczowa[?].
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Stefan Machaczyński[?], trzymając się praw i konstytucji Królestwa o ranach ustanowionych, okazał temuż urzędowi krwawą ranę na grzbiecie, zadaną odwrotnie, czyli obuchem siekiery, na grzbiecie między łopatkami; twierdził, że ranę tę zadał mu przy dochodzeniu sprawiedliwości od pracowitych Ihnata i Darmy[?], w obecności uczciwego Hrehora Harytonienki[?], burmistrza i mieszczanina latyczowskiego, i Jakuba[?] ze wsi Holeniszczów[?], wezwanych do tej sprawy i obecnych tam wówczas, w dniu dzisiejszym, w akcie opisanym, szlachetny Teodor Sachnowski, jego krewny, zw. Mołodecki, bez żadnej danej mu przyczyny, w pasiece. Którą ranę urząd należycie widział i obejrzał.
Streszczenie
Wpis z ok. 4 czerwca 1666 r.: Stefan Machaczyński[?] okazał w grodzie latyczowskim krwawą ranę na grzbiecie między łopatkami, zadaną mu tego dnia w pasiece obuchem siekiery przez krewnego Teodora Sachnowskiego, w obecności burmistrza latyczowskiego Hrehora Harytonienki[?] i Jacka[?] z Holeniszczowa[?] (por. akt 175).
Akt nr 177
Protestacja Stefana Skulskiego[?] imieniem Hieronima Żabokrzyckiego[?], chorążego bracławskiego, przeciw rotmistrzom Michałowi Michalewiczowi, Piotrowi Protasewiczowi, Mikołajowi Suniowskiemu[?] i Aleksandrowi Skarbkowi i ich chorągwiom o spustoszenie Stanisławowa, Działowa i Noskowiec (X 1665 – II 1666); z rejestrem szkód i przysięgą poddanych (rkp. 1666 N. 74)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data17 czerwca 1666 (feria quinta post festa solennia Sacri Pentecosten proxima); szkody – od października 1665 do 10 lutego 1666
Karty / skanyk. 103 (skan 0105 prawa – dół) – k. 103v (skan 0106 lewa) – k. 104 (skan 0106 prawa) – k. 104v (skan 0107 lewa) – k. 105 (skan 0107 prawa – góra)
4Iuris Iurandi Solennitate in facie Off[ici]i p[rae]sentis p[rae]stiterunt.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka; rejestr po polsku z licznymi zniekształceniami. Niepewne: nazwisko protestującego – „Stephanus Skulski” (zapis „Skul-/ski”); chorąży bracławski – zapis „Zabokliczki/Zabokrzycki” (Żabokrzycki[?]); rotmistrze: „Michał Mihalewicz/Michalewicz” (por. akt 97 – rotmistrz tatarski Michalewicz w Barze), „Piotr Protasewicz”, „Mikołaj Suniowski/Suniowski”[?], „Aleksander Skarbek” (w nagłówku „Starbek”); porucznik Suniowskiego – „Pan Dabiża[?] Wasil[?]” (zapis „Dabiża Wasil”); „Pana Łuckiego[?] Pułkownika” (zapis „Pana Luckiego/Łuckiego”); nazwy miejscowości – Stanisławów (miasteczko z zamkiem), Działów (zapis „Dziatow/Działow”), Noskowce (zapis „Noskowce/Noskowcach”); wiele słów rejestru odczytano przybliżenie (oznaczone [?]); k. 104 – rejestr szkód odczytany przybliżenie, wiele słów niepewnych (do ponownej kontroli przy rewizji). Gród winnicki „vacabat” – stąd wpis w Latyczowie. Data sesji: Wielkanoc 25 IV 1666, Zielone Świątki 13 VI, czwartek po nich = 17 VI 1666.
Objaśnienia: rejestr szkód wyrządzonych przez chorągwie (prawdopodobnie lekkie/tatarskie) rotmistrzów Michała Michalewicza, Piotra Protasewicza, Mikołaja Suniowskiego[?] i Aleksandra Skarbka, stacjonujące w Stanisławowie (miasteczku chorążego bracławskiego) od X 1665 do II 1666 bez asygnacji (przydziału kwater) od hetmana wielkiego (wojewody krakowskiego): zniszczenie i spalenie zamku, ok. 100 domów, zabranie bydła, owiec, zboża (w polu i z jam – dołów zbożowych), wybranie pszczół, spustoszenie stawów (wyłowienie ryb), zabicie i zamęczenie chłopów (Tyszko, Iwan, Stefan …); „Commenda pułkowa” – dowództwo nad pułkiem; „jamy” – podziemne schowki zboża; „osmaczka” – miara zboża (ósemka); „kopa” – 60 snopów; „pień pszczół” – ul. Rejestr spisany na rozkaz chorążego w Stanisławowie 10 II 1666, podpisany przez Stefana Skulskiego; przysięgę złożyli burmistrz stanisławowski Tymko oraz atamani Jakim (Działów) i Roman (Noskowce).
Tłumaczenie części łacińskiej (skrót): Przed urzędem grodzkim latyczowskim (ponieważ akta grodzkie winnickie były wówczas nieczynne) szlachetny Stefan Skulski[?], sługa urodzonego Hieronima Żabokrzyckiego[?], chorążego bracławskiego, imieniem swego pana uroczyście i z ciężką skargą zaprotestował przeciw urodzonym Michałowi Michalewiczowi, Mikołajowi Suniowskiemu[?] i Aleksandrowi Skarbkowi, rotmistrzom JKM, jako głównym sprawcom, ich porucznikom jako współsprawcom, wszystkim towarzyszom ich chorągwi i ich sługom – z powodu dokonanych przez nich w miasteczku Stanisławów i wsiach doń należących, Działowie i Noskowcach, zabójstw poddanych, rabunków, spustoszenia, spalenia kilku domów i wyludnienia, zagnania wielu sztuk bydła i owiec, zabrania gwałtem zboża różnego rodzaju ze stodół i z komór i całkowitego spustoszenia tych dóbr oraz wyrządzenia wielu krzywd poddanym – według rejestru niżej wpisanego: [rejestr po polsku]. Zaraz potem stawili się uczciwy Tymko, burmistrz miasteczka Stanisławów, oraz pracowici Jakim ze wsi Działów i Roman ze wsi Noskowce, atamani i poddani wspomnianego chorążego bracławskiego, i na potwierdzenie szkód wyszczególnionych w rejestrze złożyli przed wizerunkiem Krzyża Świętego przysięgę cielesną według tej roty: [rota po polsku]. Zachowawszy należytą uroczystość przysięgi, złożyli ją wobec niniejszego urzędu.
Streszczenie
17czerwca 1666 r. Stefan Skulski[?], sługa Hieronima Żabokrzyckiego[?], chorążego bracławskiego, zaprotestował w grodzie latyczowskim (gród winnicki nie działał) przeciw rotmistrzom JKM Michałowi Michalewiczowi, Piotrowi Protasewiczowi, Mikołajowi Suniowskiemu[?] i Aleksandrowi Skarbkowi, ich porucznikom (m.in. Dabiży[?] Wasylowi), towarzyszom i czeladzi: ich chorągwie, stacjonując bez asygnacji hetmańskiej od X 1665 do 10 II 1666 w miasteczku Stanisławów i wsiach Działów i Noskowce, spaliły zamek i ok. 100 domów, zabrały bydło (60 sztuk) i owce (200), wybrały tysiące kop i ośmiaczek zboża z pól i jam, ponad 1000 pni pszczół, wyłowiły stawy na rzece Morachwie, zabiły i zamęczyły kilku chłopów; mieszczanie wykupili część bydła za 120 zł. Rejestr zaprzysięgli burmistrz Stanisławowa Tymko oraz atamani Jakim (Działów) i Roman (Noskowce).
Akt nr 178
Protestacja Stefana Kopystyńskiego imieniem Daniela Czarnowodzkiego[?], sługi Stanisława Koniecpolskiego, wojewodzica sandomierskiego, przeciw kahałowi żydowskiemu w Międzybożu i Hieronimowi Piotrowskiemu, administratorowi i podstarościemu Międzyboża, o oszczercze oskarżenie go przez Żyda Izraela i uwięzienie (przy armacie) przez pułkownika humańskiego (rkp. 1666 N. 75)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datawpis pod sesją 17 czerwca 1666 (feria quinta post festa Pentecostes)
Karty / skanyk. 105 (skan 0107 prawa – od ok. 1/6 wys.) – k. 105v (skan 0108 lewa – górne 2/3)
Językpol., łac. (zakończenie)
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 105 (skan 0107, strona prawa)
1Do Urzędu y Xiąg ninieyszych Grodzkich Starościnskich Latyczowskich Ocze-
2wiście przyszedszy Szlachetny Pan Stephan Kopystyński imieniem Szlachet-
16y do szkod wielkich przez nieuczynienie sprawiedliwości przyprowa-
17dził, o ktore szkody także y zniewagę pomieniony Pan protestans imie-
18niem pomienionego Pana Czarnowodzkiego tak przeciwko wszytkiemu
19Kahełowi Żydowskiemu Międzybozskiemu iako teży przeciwko pomienio-
20nemu Panu Piotrowskiemu powtore swiadczył y protestował się obie-
21cuiąc wyżmianowanego Pana Czarnowodzkiego in foro fori Iure actur[um]
22et vindicatur[um] nihilominus salvam viam faciendae aliae protestationis reservan[do]
23si de Iure opus fuerit.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pośpieszna ręka, tekst polski. Niepewne: nazwisko poszkodowanego – zapis „Czarnowodzki/Ozarnowodzki” (Czarnowodzki[?]); k. 105, w. 18–19 „z pieniądzmi gruberni[?] ze łagami[?] (iako na ten czas z Mienicy[?] J. K. M. wychodził)” – fragment niejasny (może „z pieniędzmi grubemi ze łagami”/„z mennicy JKM” – świeżo wybitymi w mennicy królewskiej[?]); „z Iczkiem[?] y z Aronowym Synem[?]” (zapis „z Iczkem y z Aroncowym Sipem” – wg aktu 184, gdzie występuje „syn Aronów”, zapewne „Aronowym Synem”); k. 105v, w. 2 „przyszkować[?]” (przykuć); w. 5 „Zydel[?]” (= Żyd); w. 7 „przez ktore[?] [...]anie” – zapis zamazany; w. 10 „pniec[?]” (może „pieniędzy”); w. 14 „aże” = „ale”. Data: brak nagłówka sesji – wpis pod sesją 17 VI 1666.
Objaśnienia: Daniel Czarnowodzki[?], sługa Stanisława Koniecpolskiego (wojewodzica sandomierskiego), wysłany na Ukrainę do Humania (Umań) z pieniędzmi, został tam fałszywie oskarżony przez Żyda Izraela z Międzyboża (z dwoma innymi Żydami) o posiadanie fałszywych pieniędzy; pułkownik humański (kozacki) kazał go przykuć do armaty i więzić, dopóki kupcy i inni zacni ludzie w śledztwie nie dowiedli jego niewinności; oszczerca uciekł z Humania (co potwierdza świadectwo urzędu humańskiego). Szkody – 3000 [zł]. Czarnowodzki szukał sprawiedliwości w Międzybożu najpierw przed sądem żydowskim (kahałem, wg prawa duchownego żydowskiego), potem u podstarościego Hieronima Piotrowskiego (administratora Międzyboża, dzierżawy wojewodziny bracławskiej), lecz bez skutku – Piotrowski okazał mu jeszcze wzgardę. „Calumniator” – oszczerca; „kahał” – gmina żydowska; „harmata” – armata.
Tłumaczenie zakończenia łacińskiego: … obiecując, że wymieniony pan Czarnowodzki będzie tego dochodził i bronił przed właściwym sądem drogą prawa, z zastrzeżeniem prawa uczynienia innej protestacji, jeśli z prawa zajdzie potrzeba.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
Wpis z ok. 17 czerwca 1666 r.: Stefan Kopystyński imieniem Daniela Czarnowodzkiego[?], sługi Stanisława Koniecpolskiego, wojewodzica sandomierskiego, zaprotestował przeciw kahałowi żydowskiemu w Międzybożu i podstarościemu Międzyboża Hieronimowi Piotrowskiemu: Czarnowodzki, posłany przez pana z pieniędzmi do Humania, został tam fałszywie oskarżony przez Żyda Izraela z Międzyboża o fałszywe pieniądze; pułkownik humański kazał go przykuć do armaty i trzymać w więzieniu, aż świadkowie dowiedli jego niewinności; oszczerca zbiegł. Czarnowodzki, szacując szkody na 3000 [zł], bezskutecznie domagał się sprawiedliwości w Międzybożu najpierw przed kahałem, potem u Piotrowskiego, który go jeszcze znieważył.
Akt nr 179
Oblata manifestu króla Jana Kazimierza do wszystkich stanów (podana przez Jana Karśnickiego, wójta dziedzicznego latyczowskiego) – tekst manifestu niewpisany (rkp. 1666 N. 76)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data21 czerwca 1666 (feria secunda in crastino festi Sanctissimae et Individuae Trinitatis)
2cki Advocatus Privilegiatus Latycovien[sis] obtulit eid[em] Off[ici]o ad Acticand[um] et porrexit literas Mani-
3festi Sac[rae] Re[giae] M[aies]t[a]tis manu eiusd[em] Sac[rae] Re[giae] M[aies]t[a]tis subscriptas et sigillo maioris Cancellariae Regni commu[ni]t[as]
4ad omnes in genere Status [nad linią: universos] Reipub[licae] Reverendissimos Venerabiles in Deo Illustrissimos Illustres Magnificos
5Magnificos et Gnosos Senatores et Dignitarios[?] spectan[tes] quas quidem literas Off[ici]um p[rae]sens in ea
6qua par erat reverentia ad Acta sua suscepit et publicandas apparitori suo iniunxit quarum
7literarum manifestationis tenor sequitur de verbo ad verbum estq[ue] talis Ian
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwaga transkrybenta:] Tekst manifestu królewskiego nie został wpisany – na następnej karcie (k. 106, skan 0108 prawa, foliacja rkp. 105) zaczyna się już kolejny akt (N. 77). Kustosz „Kazimierz” zapowiada początek intytulacji „Jan Kazimierz…”, ale treść manifestu pominięto (być może miał być wszyty druk lub wpisany później).
Objaśnienia: manifest króla Jana Kazimierza z 1666 r. (w okresie rokoszu Jerzego Lubomirskiego – po bitwie pod Mątwami 13 VII 1666 i ugodzie w Łęgonicach; w czerwcu 1666 król wydawał uniwersały i manifesty do stanów w sprawie rokoszu); „in ea qua par erat reverentia” – z należną czcią; „publicandas apparitori suo iniunxit” – polecił woźnemu je ogłosić. Jan Karśnicki – wójt dziedziczny latyczowski (por. akty 157–158, 167).
Tłumaczenie: Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Jan Karśnicki, wójt dziedziczny latyczowski, podał temuż urzędowi do wpisania list manifestu Jego Królewskiej Mości, podpisany ręką tegoż JKM i opatrzony pieczęcią większej kancelarii koronnej, skierowany do wszystkich w ogólności stanów Rzeczypospolitej, najprzewielebnych, czcigodnych w Bogu, jaśnie oświeconych, oświeconych, wielmożnych i urodzonych senatorów i dygnitarzy; który to list urząd z należną czcią przyjął do swych akt i polecił swemu woźnemu go ogłosić; tego listu manifestacyjnego treść następuje słowo w słowo i jest taka: Jan [Kazimierz…] [tekstu nie wpisano].
Streszczenie
21czerwca 1666 r. Jan Karśnicki, wójt dziedziczny latyczowski, podał do akt grodu latyczowskiego manifest króla Jana Kazimierza do wszystkich stanów Rzeczypospolitej (podpisany przez króla, z pieczęcią większej kancelarii koronnej); urząd przyjął go „z należną czcią” i polecił woźnemu ogłosić. Tekstu manifestu jednak nie wpisano – po formule wstępnej księga przechodzi do następnego aktu.
Akt nr 180
Oblata uniwersału Hieronima Lanckorońskiego, podkomorzego podolskiego, zwołującego szlachtę województwa podolskiego na zjazd (konsultę) do Kamieńca na 28 czerwca 1666 (rkp. 1666 N. 77)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data21 czerwca 1666 (sesja z aktu poprzedniego: feria secunda in crastino SS. Trinitatis); uniwersał dat. w Zwańcu[?] 9 czerwca 1666
Karty / skanyk. 106–106v (skan 0108 prawa – foliacja rkp. 105; skan 0109 lewa – 3 pierwsze wiersze)
Językłac./pol.
Transkrypcja
k. 106 (skan 0108, strona prawa; w rkp. numer 105)
1Ad Off[ici]um et Acta p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens N[obi]lis Paulus Swiderski obtulit
2eid[em] Off[ici]o p[rae]senti ad Acticandum et exhibuit literas Universales M[agnifi]ci Hieronimi in Brzezie[?]
3Lanckoroński Succamerarii Podo[liae] Scalen[sis] Dymiren[sis][?] Capitanei ad Incolas Pallatinatus Podo[liae]
4conscriptas manu eiusdem propria subscriptas et sigillatas. Quas Off[ici]um ad legitimam ips[ius] affe-
5ctationem ad Acta sua suscepit et publicandas apparitori suo iniunxit atq[ue] susceptas ac
6publicatas extradi mandavit de tenore sequenti tali. Hieronim na Brzeziu[?] Lancko-
7roński Podkomorzy Podolski Skalski Dymirski[?] etc. Starosta. Wszem wobec y każ-
8demu z osobna komu o tym wiedzieć należy a osobliwie J[ch] M[ościom] Panom Obywate-
9lom y wszytkiemu Rycerstwu Woiewodztwa Podolskiego Moim Miłym Panom
10y Braciey donoszę do wiadomości iż zwierzchności y powagi Urzędowi memu
11należytey praecavendo integritati nietylko bonorum ale też quod primum saluti
12W[asz]m[o]ś[ci] M[iłych] Panow prospiciendo. W cześnie[?] rzeczy malum ktore in dies serpit
13recrudescit tym Universałem moim intimuię y do Consulty a za tym sposobney
14namowy[?] na mieysce y czas w Kamieńcu pro die vigesima octava p[rae]sentis Bra-
15terską wzywam pilnie W[asz]m[o]ść M[iłych] Panow prosząc abyście iako securitatem[?]
16Woiewodztwa tego tak od nieprzyiaciela pogranicznego ile sub hac turbine
17rerum[?] niemniey y Domowego w kupie Gromadney et in quem finem Zostawa-
18iącego wiedzieć się nie może, ktory za ladaiakim oprzyszkowskim[?] każdego commovere et non sine periculo vitae excitare musi. Accedet do tego namowa pospolitego Ruszenia laudo publico uchwalona a to ad avertenda na Woiewodztwo nasze pericula. Raczcie tedy W[asz]m[o]ść M[iłościwi] P[anowie] y Bracia na Termin y mieysce naznaczone do spolney namowy y consulty ziechać y w tym dobrego rasładować[?] Medica ktory przed czasem złe uważy leczy żeby zas potym tarditate consiliorum[?] strzeż Boże w czym się miley wolności y swiebodom a co większa saluti civium nie ubliżyło Co iterato doniosszy W[asz]m[o]ść M[iłościwym] P[anom] y Braciey oycowskiey[?] łasce y przyiaźni polecam się. We Zwańcu[?] die nona Iunij millesimo sexcentesimo sexagesimo sexto Anno
21Originale vero circa Cancellariam remansit. Et incontinenti Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis Providus Theodorus Brasicki apparitor off[ici]i p[rae]sentis rediens a foro publicationis palam recognovit easd[em] literas
k. 106v (skan 0109, strona lewa – wiersze 1–3)
1Universales iuxta mandatum off[ici]i p[rae]sen[tis] in foro publico civitatis Laticovien[sis] in p[rae]sen[tia]
2multorum hominum utriusq[ue] status et sexus publicasse et ad om[n]ium notitiam de-
3duxisse de quo hanc suam relationem fecit.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Partia polska uniwersału (środek k. 106) przepisana w długich wierszach – łamanie wierszy rkp. zachowane w pierwszej części; miejsca z [?] to odczyty niepewne (pismo drobne, zatarte). „Brzezie/na Brzeziu” – gniazdo rodowe Lanckorońskich (Lanckorońscy z Brzezia); „Dymirski” – starostwo dymirskie (woj. kijowskie) – odczyt prawdopodobny. „recrudescit” zapisane zniekształcone („recindescit”). „Zwaniec” – siedziba Lanckorońskich nad Dniestrem (Żwaniec) – odczyt prawdopodobny.
[Objaśnienia:] Uniwersał podkomorzego (w zastępstwie urzędów województwa) zwołuje „sesję partykularną” – nadzwyczajny zjazd (konsultę) szlachty podolskiej w Kamieńcu na 28 VI 1666, wobec zagrożenia od „nieprzyjaciela pogranicznego” (Tatarzy/Turcy, Kozacy) oraz zamieszek wewnętrznych (rokosz Lubomirskiego – „sub hac turbine rerum”), a także dla narady o pospolitym ruszeniu uchwalonym laudum. Medyczna metafora: lekarz, który zawczasu dostrzeże zło, leczy je – „tarditate consiliorum” = przez opieszałość narad. Ministerialis Regni generalis = woźny generalny koronny.
[Tłumaczenie partii łacińskich:] „Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Paweł Świderski podał temuż urzędowi do wpisania i okazał list uniwersalny wielmożnego Hieronima z Brzezia Lanckorońskiego, podkomorzego podolskiego, starosty skalskiego, dymirskiego, do mieszkańców województwa podolskiego napisany, ręką jego własną podpisany i opieczętowany. Który urząd na prawne jego żądanie do akt swoich przyjął, woźnemu swemu ogłosić polecił, a przyjęty i ogłoszony wydać rozkazał w brzmieniu następującym. […] Oryginał zaś pozostał przy kancelarii. I zaraz woźny generalny Królestwa opatrzny Teodor Brasicki, woźny urzędu niniejszego, wróciwszy z miejsca ogłoszenia, jawnie zeznał, że ów list uniwersalny wedle polecenia urzędu niniejszego na rynku publicznym miasta Latyczowa w obecności wielu ludzi obojga stanów i płci ogłosił i do wiadomości wszystkich podał, z czego tę swoją relację uczynił.”
Streszczenie
Paweł Świderski oblatował w grodzie latyczowskim uniwersał Hieronima Lanckorońskiego, podkomorzego podolskiego, starosty skalskiego i dymirskiego, datowany w Żwańcu[?] 9 VI 1666. Podkomorzy, troszcząc się o bezpieczeństwo województwa wobec zagrożenia ze strony nieprzyjaciela pogranicznego i wewnętrznych zamieszek oraz w związku z uchwalonym laudum pospolitym ruszeniem, wzywa szlachtę i rycerstwo województwa podolskiego na wspólną konsultę do Kamieńca na 28 czerwca 1666. Woźny generalny Teodor Brasicki ogłosił uniwersał na rynku w Latyczowie i złożył relację.
Akt nr 181
Protestacja Maryny z Popowiec[?] Sachnowskiej, wdowy, i jej zięcia Stefana Machaczyńskiego[?] przeciw Teodorowi (Fedorowi) Sachnowskiemu, zw. Mołodeckim – potajemne wykopanie depozytu pieniędzy w Sachnach (rkp. 1666 N. 78)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data22 czerwca 1666 (feria tertia post festum Sanctissimae et Individuae Trinitatis proxima)
Karty / skanyk. 106v–107 (skan 0109 lewa i prawa – górna połowa; foliacja rkp. na k. 107: 106)
Językpol. (nagłówki łac.)
Transkrypcja
k. 106v (skan 0109, strona lewa – od 4. wiersza)
1Do Urzędu y Xiąg niniejszych Grodzkich Starościnnych Latyczowskich Oczewiście przyszed-
2szy Szlachetni P. Marina z Popowiec[?] Sachnowska niegdy Szlachetnego Alexieja Sach-
3nowskiego Żona pozostała wdowa y P. Stephan Machaczyński[?] pomienioney Paniey
4Sachnowskiey wdowy Zięć ktory swoim y Szlachetney P. Mariannej z Sachnow Ma-
5charzyńskiey[?] małżonki swoiey własney imieniem przed tymże Urzędem niniejszym na-
4ktory przed tymże Urzędem niniejszym Oczewiście stoiąc zeznał w tę słowa. Iż Pan
5Fedor Sachnowski długo mnie namawiał abym onemu te pieniądze zachowane przed
6Lewensami w Pasiece w lesie pokazał obiecuiąc mnie Bratankię y Siestrzenicę
7swoię za mnie wydać y Szlachcicem mnie uczynić y tamże w Sachnach posadzić, a
8gdy za tak częstą namową ukazałem mu ten depozyt w putni[?] zachowany y wy-
9kopałem z nim przecięż[?] dobywszy[?] na inszym mieyscu pospołu z pomienionym P. Sa-
10chnowskim Mołodeckim zachowaliśmy, Tedy potym bezemnie potaiemnie odkopaw-
11szy z tey putni[?] wybrał pieniądze a putnię[?] znowu na tymże mieyscu prożnę
12zakopał, y gdym postrzegł że iuż pieniądze wybrał upominałem się onych y o
13obietnicę tego, tedy chciał mnie zabić abym nikomu tego nie powiadał. Gdzie[?]
14przysiąc musiałem przed nim nikomu nie powiadać. Co tak a nie inaczey zło-
15żywszy dwa palce na krzyż poprzysiągszy [przekreślone: pocałował] y takie świadectwo swoie
16wydał.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Pismo pochyłe, wiersze wyraźnie wznoszą się ku prawej – kolejność fragmentów ustalona wg sensu. Nazwisko zięcia w nagłówku „Macharzinski”, w tekście „Machaczyński/Macharzyńska” – por. akty 175–176 (ta sama osoba, przyjęto formę Machaczyński[?]). „Mołodecki” jest tu wyraźnie przezwiskiem (przydomkiem) Fedora Sachnowskiego – koryguje to domysł z aktu 175 („pisarz mołodecki[?]”). „Bankia” = bańka, naczynie; „karbona” = skrzynka na pieniądze; „putnia” = drewniane naczynie, kadź (odczyt „putni/putnię” niepewny). Rok zakopania/wykopania: „szesdziesiąt czwartego[?]” – cyfra słowna poprawiana nad linią, odczyt niepewny. Fragment „od ktorych pieniędzy pro-to[?] stałą[?] prożną…” – odczyt i składnia niepewne (sens: protestujący znaleźli w innym miejscu pustą bańkę i okazali ją urzędowi).
[Objaśnienia:] Lewenci (lewendzi) – najemni żołnierze (zwykle wołoscy, mołdawscy), plądrujący wówczas Podole; przed nimi i przed „nieprzyjacielem” ukryto pieniądze. Talary twarde – pełnowartościowe talary srebrne; orty – monety ćwierćtalarowe (18 gr); szóstaki – monety 6-groszowe; orzełki – drobne monety (tzw. orzełkowe, 1/10 tymfa?) – tu: 40 złotych w szóstakach i orzełkach. Depozyt (depositum) – rzecz powierzona do przechowania; jego naruszenie było przestępstwem zagrożonym karami („winy o depozycie opisane”). Przysięga „złożywszy dwa palce na krzyż” – formuła przysięgi świadka.
[Tłumaczenie łaciny:] „Działo się w grodzie latyczowskim we wtorek najbliższy po święcie Najświętszej i Niepodzielnej Trójcy roku Pańskiego 1666. Szlachetni Sachnowska i Machaczyński przeciw Sachnowskiemu – protestacja.” „…który to [bańkę] urząd niniejszy widział i należycie obejrzał.”
Streszczenie
Maryna z Popowiec[?] Sachnowska, wdowa po Aleksym Sachnowskim, oraz jej zięć Stefan Machaczyński[?] (w imieniu własnym i żony Marianny z Sachnów) zaprotestowali przeciw Fedorowi Sachnowskiemu zw. Mołodeckim, swemu krewnemu. Zarzucili mu, że niedawno (ok. 1664[?]) w zmowie z ich robotnikiem-parobkiem Chomą potajemnie wykopał w pasiece w lesie wsi Sachny bańkę („karbonę”) z pieniędzmi, zakopaną przez nich przed nieprzyjacielem i Lewentami – 60 talarów twardych, 60 ortów i 40 zł w szóstakach i orzełkach – przez co naruszył depozyt i pokój pospolity i naraził ich na szkody (szukali pieniędzy przez cały rok). Pustą bańkę, znalezioną w innym miejscu, okazali urzędowi. Parobek Choma zeznał, że Sachnowski długo go namawiał, obiecując mu za żonę swą bratanicę lub siostrzenicę, nobilitację i osadzenie w Sachnach; po wykopaniu i przeniesieniu skarbu Sachnowski sam potajemnie wybrał pieniądze, a pustą putnię zakopał z powrotem, gdy zaś Choma się upominał, groził mu śmiercią i zmusił do przysięgi milczenia. Choma potwierdził to przysięgą.
Akt nr 182
Oblata wypisu z ksiąg grodzkich łuckich: zapis wieczystej darowizny (rezygnacji) Aleksandra Michała ze Świrża[?] Ihnatowskiego dla Adama ze Świrża[?] Paniutenki Ihnatowskiego na część we wsi Ihnatowce (pow. latyczowski), z relacją intromisji (rkp. 1666 N. 79)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data26 czerwca 1666 (Sabbatho post festum Sanctissimae et Individuae Trinitatis proximo); zapis zeznany w grodzie łuckim 29 kwietnia 1666; intromisja 11 maja 1666 (feria tertia post Dominicam Misericordiae)
Karty / skanyk. 107 (skan 0109 prawa – dolna połowa) – k. 108v (skan 0110 obie strony, skan 0111 lewa) – k. 109 (skan 0111 prawa – górna część)
20ustnie proszony przyiaciel przy tym będący podpisuię się, Ian Iurya[?] ustnie
21proszony przyiaciel do podpisu od J[ego] M[ości] P. Alexandra Ihnatowskiego, Stani-
22sław Adamkiewicz [znak +], ktory że to Zapis za podaniem y przyznaniem wyż mia-
23nowanego podaiącego a za moim Urzędowym przyięciem do Xiąg niniejszych
24Grodzkich Łuckich iest wpisany, z ktorych y ten wypis pod pieczęcią Grodz-
25ką iest wydany pisan w Zamku Łuckim. Corr[exi]t Iastrzebski[?] extraditum [?] Zy-
26gmont[?] Pietruszewski Pisarz Grodzki Łucki m[anu] p[ro]p[ri]a locus sigilli legit Iakowski[?] m[anu] p[ro]p[ri]a Origi-
27nale idem offerens ad se recepit et de recepto Off[ici]um p[rae]sens quietavit quietatq[ue]
28p[rae]sentib[us]. Et incontinenti Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis Providus Theodorus Bra-
29sicki apparitor Off[ici]i p[rae]sentis una cum N[obi]lib[us] Alexandro Snitowski[?] et Stepha-
k. 109 (skan 0111, strona prawa – górna część; w rkp. numer 108)
1no Sachnowski cum eod[em] Off[ici]o p[er]sonal[ite]r comparens palam publice libere ac p[er] ex-
2pressum recognovit et p[rae]facti testes quilibet eorum seorsim sua p[er]interesse recognovit
3Quia ipsi ad officiosam requisitionem G[e]n[er]osi Adami de Swirzna Paniutenko Ihnatowski
4ad bona Villae Ihnatowce sortemq[ue] donationam feria tertia post D[omi]nicam Misericor-
5diae p[ro]x[ime] p[rae]t[eri]ta[?] Anno p[rae]senti p[er]sonal[ite]r condescendebant ibidemq[ue] in p[rae]fatam sor-
6tem supradictam p[rae]fatum G[e]n[er]osum Adamum de Swirzna Paniutenko Ihnatowski
7vigore donationis Inscriptionis p[rae]sen[tis] Castren[sis] Capitan[ealis] Lucioren[sis] intromittebant et in-
8troligabant[?]. Quam Intromissionem nemo denegavit imo ipse G[e]n[er]osus Alexander et Casi-
9mirus Ihnatowscy fratres germani q[ui] tunc extites[?] admiserunt et obedientiam subditis
10in ead[em] sorte existen[tibus] p[rae]stan[dam] iniunxerunt et demandaverunt, quo hanc suam fecit
11relationem p[rae]dictis N[obi]lib[us] sibi in toto attestantibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Predykat Ihnatowskich zapisywany „de Swirża / de Swirzna / ze Swirzney” – forma niepewna (być może Świrż[?] lub Świrzna[?]); w indeksie przyjęto Świrż [?]. „Paniutenko” – przydomek Adama Ihnatowskiego (odróżniający gałąź rodu); „Dydiszenko[?]” – przydomek ojca Aleksandra, Andrzeja. „Snitowski[?]” – odczyt niepewny (zapis „Snitowski/Smitowski”). Na k. 107v wiersz z plamą atramentu (przebitka z sąsiedniej strony) – fragment po „Woiewodztwa” nieczytelny. Wyrażenie „(o-właszcza…)” na k. 108, w. 1–2 – zapewne „(oprócz) wiana za nieżyjącego brata… z domu Dubieckiej Anny” – odczyt niepewny. K. 108, w. 13–14 – zdanie zniekształcone przez pisarza („tę Dobra mianowaną wyżmianowanemu ani niemianowanemu…”) – przepisano wiernie. K. 108v, w. 6–9 – formuła poddania się sądom („na Conservatach[?] … a dla tu[?] strzeż Boże Interregni …”) odczytana częściowo. „Towarzysz roty J[ego] M[ości] Xiążęcia Pana Woiewody Ruskiego” – podpis Aleksandra Michała Ihnatowskiego (odczyt „Xiążęcia” niepewny). Data wypisu łuckiego („extraditum [?]”) zakryta plamą.
[Objaśnienia:] Wypis (ekstrakt) z ksiąg grodzkich łuckich (Wołyń) zawiera zapis wieczystej darowizny („rezygnacji”): Aleksander (Michał) Ihnatowski, syn Andrzeja, jedyny spadkobierca swego zmarłego brata Mikołaja, oddaje swemu krewnemu Adamowi Paniutence Ihnatowskiemu całą swoją część we wsi Ihnatowce (pow. latyczowski, woj. podolskie) – własną oraz połowę części odziedziczoną po bracie – ze wszystkimi przynależnościami, zobowiązując się bronić go przed roszczeniami (ewikcja) m.in. bratowej Anny z Dubieckich Ihnatowskiej (wdowy po Mikołaju), pod zakładem szkód. Zapis zeznany w grodzie łuckim „jako najbliższym” (z powodu wojennej sytuacji na Podolu). Relacja intromisji: woźny Teodor Brasicki ze szlachtą Aleksandrem Snitowskim[?] i Stefanem Sachnowskim wprowadził Adama w posiadanie 11 maja 1666; obecni bracia Aleksander i Kazimierz Ihnatowscy nie sprzeciwili się i nakazali poddanym posłuszeństwo.
[Tłumaczenie łaciny:] „Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Aleksander Snitowski[?], sługa urodzonego Adama ze Świrża[?] Ihnatowskiego, w imieniu tegoż pana swego podał temuż urzędowi i do wpisania przedłożył zapis darowizny, przez urodzonego Aleksandra z tegoż Świrża Ihnatowskiego urodzonemu Adamowi także ze Świrża Ihnatowskiemu zeznany i z akt grodzkich starościńskich łuckich autentycznie wydobyty, ręką urodzonego Zygmunta Pietruszewskiego, pisarza grodzkiego starościńskiego łuckiego, podpisany, przez Jastrzębskiego[?] skorygowany i pieczęcią tegoż grodu opatrzony, prosząc, by go urząd przyjął i do akt swoich wpisał. Na której żądanie urząd niniejszy, przychylając się, wspomniany zapis jako zdrowy i nienaruszony przyjął i do akt swoich wpisać i wciągnąć rozkazał w brzmieniu następującym. […] Oryginał tenże podający wziął do siebie, z którego odebrania urząd niniejszy kwituje i kwituje niniejszym. I zaraz woźny generalny Królestwa opatrzny Teodor Brasicki, woźny urzędu niniejszego, wraz ze szlachetnymi Aleksandrem Snitowskim[?] i Stefanem Sachnowskim, stanąwszy osobiście przed tymże urzędem, jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał – a wspomniani świadkowie, każdy z osobna, co do swego udziału zeznali – że oni na urzędową prośbę urodzonego Adama ze Świrża[?] Paniutenki Ihnatowskiego do dóbr wsi Ihnatowiec i do części darowanej we wtorek po niedzieli Misericordiae ostatnio minionej roku bieżącego osobiście zjechali i tamże w rzeczoną część wspomnianego urodzonego Adama ze Świrża Paniutenkę Ihnatowskiego na mocy zapisu darowizny [z akt] grodzkich starościńskich łuckich wwiązali i wprowadzili. Której intromisji nikt nie bronił, owszem sam urodzony Aleksander i Kazimierz Ihnatowscy, bracia rodzeni, wówczas obecni, dopuścili i poddanym w tejże części mieszkającym posłuszeństwo okazywać nakazali i polecili; o czym tę swoją relację uczynił, przy pełnym poświadczeniu wspomnianych szlachetnych.”
Streszczenie
Aleksander Snitowski[?], sługa Adama ze Świrża[?] Paniutenki Ihnatowskiego, oblatował w grodzie latyczowskim (26 VI 1666) wypis z ksiąg grodzkich łuckich: 29 IV 1666 przed burgrabią łuckim Mateuszem Kazimierzem Pietruszewskim Aleksander Michał ze Świrża[?] Ihnatowski, syn Andrzeja Dydiszenki[?] Ihnatowskiego, towarzysz roty wojewody ruskiego, zeznał zapis wieczystej darowizny, oddając Adamowi Paniutence Ihnatowskiemu swoją całą część we wsi Ihnatowce w pow. latyczowskim oraz połowę części odziedziczonej po bracie Mikołaju, wolną od długów (poza wianem wdowy Anny z Dubieckich), ze wszystkimi przynależnościami i obowiązkiem ewikcji. Podpisali świadkowie Jan Iurya[?] i Stanisław Adamkiewicz. Woźny Teodor Brasicki ze Snitowskim i Stefanem Sachnowskim zeznał, że 11 V 1666 wprowadził Adama w posiadanie tej części bez sprzeciwu, w obecności braci Aleksandra i Kazimierza Ihnatowskich.
Akt nr 183
Protestacja Mikołaja Buterlewicza[?] imieniem Stanisława Zabłockiego, komendanta międzyboskiego, przeciw poddanym wsi Niemierzyńce (Stefana Jana Grocholskiego) – napad na drodze publicznej (rkp. 1666 N. 80)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data28 czerwca 1666 (feria secunda in Vigilia festi SS. Petri et Pauli Apostolorum); napad 26 czerwca 1666
Karty / skanyk. 109–109v (skan 0111 prawa – dolna połowa; skan 0112 lewa – górna 1/3)
Językłac.
Transkrypcja
k. 109 (skan 0111, strona prawa – dół; w rkp. numer 108)
3coram eod[em] Off[ici]o p[rae]senti solen[n]iter et magna cum querela in et con[tra] Laboriosos Kostiuk
4Stasienko Factorem seu Locatorem alias Osadczą[?] Villae Niemierzyńce G[e]n[er]osi Stephani Ioannis
5Grocholski Possessoris subdit[um] d[i]cti Principalem et Procopium[?] Starczenko[?] et Alexium Tro-
6chimum[?] Rudczenko[?] d[i]cti compri[n]cipales atq[ue] alios subd[it]os ipsis de nominibus et cogno-
7minibus melius notos de eadem Villa Niemierzyńce compl[ic]es et cooperatores factionis[?]
8infrascripti quaestus et p[ro]testatus est in eo Quia ipsi non verentes poenas legum contra
9obsessores et dispercussores viarum publicarum severe sancit[as] tempore nup[er] p[rae]terito
10videl[icet] Sabbato post festum Nativitatis Sancti Ioannis Baptistae p[ro]x[im]e p[rae]t[eri]to Anno p[rae]senti
11dum p[rae]fatus G[e]n[er]osus Zabłocki p[er] p[rae]factam Villam Niemierzyńce ad oppidum Stary Kon-
12stantynow p[ro]ficiscebatur nescitur quo spiritu ducti an scitu iussuq[ue] D[omi]ni sui sup[ra]-
13scripti sin[e] non[?] ausi sunt viam publicam obsidere p[rae]factum G[e]n[er]osum Zabłocki verbe-
k. 109v (skan 0112, strona lewa – góra)
1ribus ac baculis varijs in ead[em] via publica excipere et afficere, post modum excitato
2tumultu p[rae]cipue p[rae]fatus Locator al[ia]s Osadca his verbis clamans et dicens Zabiycie
3takiego syna niech więcey za poddanemi swemi na Słobodę nie ieździ bo tu się niewy-
4siedzicie[?] poki go niezabiiecie et si non divina p[ro]videntia sibi consuluisset et
5ex illis non diffugisset procerto animum suum malevolum explorassent et p[rae]factum G[e]n[ero]-
6sum Zabłocki occidissent ac vita privassent quo tali suo licentioso ausu pacem
7et securitatem publicam violaverunt et in poenas publicas de dispercussoribus sancitas
8inciderunt et transgressi sunt R[ati]one quorum om[n]ium p[rae]missor[um] idem p[ro]testans nomine
9suprascripti G[e]n[er]osi Zabłocki coram eod[em] Off[ici]o p[rae]senti iterum atq[ue] iterum solenniter con[tra]
10eosd[em] suprascriptos obsessores et dispercussores via[rum] publica[rum] p[ro]testatus et manifestatus est
11offerendo p[rae]fatum G[e]n[er]osum Zabłocki cum ijsdem iure acturum et vindicaturum ut de iure fu-
12erit nihilominus Salvam viam ampliandi[?] p[ro]tunc[?] G[e]n[er]oso suprascripto Zabłocki
13reservando si de iure opus fuerit.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: nazwisko komparenta („Buterlewicz/Buterlowicz”); tytuł Zabłockiego „Commendatoris Miedzybożiensis” (komendant zamku międzyboskiego – odczyt prawdopodobny); nazwisko posesora Niemierzyniec „Grocholski”; imiona poddanych („Procopium[?] Starczenko[?]”, „Alexium Trochimum[?] Rudczenko[?]” – możliwe, że to dwie osoby: Aleksy i Trochim Rudczenko); „Osadczą[?]” = osadczy (zasadźca wsi, lokator – tak tłumaczy sam pisarz: „Factorem seu Locatorem”); k. 109, ost. wiersz „sin[e] non[?]” – niejasne (może „sive non”). Wypowiedź osadczego zapisana po polsku: „Zabijcie takiego syna, niech więcej za poddanemi swemi na Słobodę nie jeździ, bo tu się nie wysiedzicie[?], póki go nie zabijecie” – „słoboda” = nowo zakładana osada zwolniona z ciężarów; sens: Zabłocki ścigał swych zbiegłych poddanych osiadłych na słobodzie w Niemierzyńcach.
[Tłumaczenie:] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Mikołaj Buterlewicz[?], w imieniu urodzonego Stanisława Zabłockiego, komendanta międzyboskiego, przed tymże urzędem uroczyście i z wielką skargą żalił się i protestował na pracowitych: Kostiuka Stasienkę, faktora, czyli zasadźcę, inaczej osadczego wsi Niemierzyńce urodzonego Stefana Jana Grocholskiego, posesora – poddanego tegoż – jako głównego sprawcę, oraz Prokopa[?] Starczenkę i Aleksego Trochima[?] Rudczenkę jako współsprawców, a także innych poddanych z imion i przezwisk lepiej im znanych z tejże wsi Niemierzyniec, wspólników i pomocników niżej opisanego czynu, o to, że oni, nie bojąc się kar ustanowionych surowo prawem przeciw zasadzającym się i rozbijającym na drogach publicznych, niedawno, mianowicie w sobotę po święcie Narodzenia św. Jana Chrzciciela ostatnio minionym roku bieżącego, gdy wspomniany urodzony Zabłocki jechał przez wspomnianą wieś Niemierzyńce do miasteczka Stary Konstantynów, nie wiadomo jakim duchem wiedzeni, czy za wiedzą i rozkazem pana swego wyżej wymienionego, czy nie, ośmielili się zastąpić drogę publiczną i wspomnianego urodzonego Zabłockiego na tejże drodze publicznej przyjąć i poczęstować razami i rozmaitymi kijami, potem zaś wszcząwszy tumult – zwłaszcza wspomniany zasadźca, czyli osadczy, krzycząc i mówiąc tymi słowy: „Zabijcie…” – i gdyby Opatrzność Boża nad nim nie czuwała i gdyby od nich nie uciekł, z pewnością dokonaliby swego złego zamiaru i wspomnianego urodzonego Zabłockiego zabiliby i życia pozbawili; przez który to swój swawolny postępek pokój i bezpieczeństwo publiczne naruszyli i w kary publiczne na rozbójników drogowych ustanowione popadli i [prawo] przestąpili. Z powodu tego wszystkiego tenże protestujący w imieniu wyżej wymienionego urodzonego Zabłockiego przed tymże urzędem wciąż i ponownie uroczyście przeciw tymże wyżej wymienionym zasadzającym się i rozbijającym na drogach publicznych protestował się i oświadczył, ofiarując, że wspomniany urodzony Zabłocki z nimi prawnie postępować i dochodzić będzie, jak będzie słuszne, zastrzegając jednak wyżej wymienionemu urodzonemu Zabłockiemu wolną drogę rozszerzenia [protestacji], jeśliby prawnie zaszła potrzeba.
Streszczenie
Mikołaj Buterlewicz[?] w imieniu Stanisława Zabłockiego, komendanta międzyboskiego, zaprotestował przeciw poddanym wsi Niemierzyńce, należącej do Stefana Jana Grocholskiego: osadczemu (zasadźcy) Kostiukowi Stasience jako głównemu sprawcy oraz Prokopowi[?] Starczence, Aleksemu Trochimowi[?] Rudczence i innym. 26 czerwca 1666 r., gdy Zabłocki jechał przez Niemierzyńce do Starego Konstantynowa, zastąpili mu drogę i pobili kijami, a osadczy podburzał ich okrzykiem, by zabili tego, który „za poddanymi swymi na słobodę jeździ”; Zabłocki uszedł z życiem tylko dzięki ucieczce. Protestujący zarzucił im naruszenie bezpieczeństwa publicznego i zapowiedział proces.
Akt nr 184
Oblata dekretu sądu miejskiego międzyboskiego (starosty Andrzeja Hieronima Piotrowskiego i urzędu miejskiego) w sprawie Daniela Czarnowodzkiego[?] z Żydami międzyboskimi – nakaz przysięgi Żydów, niewykonanej z winy Czarnowodzkiego (rkp. 1666 N. 81)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data28 czerwca 1666 (sesja z aktu poprzedniego); dekret międzyboski z 16 czerwca 1666
Karty / skanyk. 109v–110 (skan 0112 lewa – od ok. połowy; skan 0112 prawa – do ok. 4/5)
[Uwagi transkrybenta:] Niepewne nazwiska rajców i ławników międzyboskich: „Kiryłem Matrasewiczem[?]” (zapis „Kirylem Matra Serwiczem”), „Raszkalskim[?]”, „Ławy Zawrnemi[?]” (= ławnikami? – „ławy zawartemi”), „Semiunem[?] Zurbinskim[?]”, „Iakiem[?] Kuroczką”, „Zaboszczykiem[?]”. Ost. wiersz k. 109v „w[iedz]ąc[?]” – zapis niejasny. K. 110, w. 14 – słowo po „fortelami y” nieodczytane (zapis „cirwielami/chiwelami”, może „wykrętami”). „Odwiedzeni[?]” – zapewne „odwiedzeni” = odwiedzeni, odsunięci od przysięgi przez Czarnowodzkiego. „J[ey] M[o]ść Dobrodzieyka” – Elżbieta Wiktoria Potocka, wojewodzina bracławska, pani Międzyboża (por. akt 178).
[Objaśnienia:] Dekret związany z protestacją D. Czarnowodzkiego (akt 178). Sąd miejski Międzyboża (starosta i rada) nakazał, by dwaj Żydzi – towarzysze Izraela (oskarżonego o oszczerstwo) – oraz szkolnik (sługa bóżnicy) od kahału przysięgli: jeden z dwóch, wybrany przez Czarnowodzkiego, że nie wiedzą, gdzie Izrael przebywa, że jego żony nie ma w Międzybożu i że Izrael nie był poddanym pani Międzyboża; szkolnik zaś, że nikt z kahału nie wie, gdzie Izrael się obraca, i że nie był poddanym pani; Czarnowodzkiemu pozostawiono wolną drogę prawną przeciw samemu Izraelowi. Szkolnik i syn Arona (wybrany przez Czarnowodzkiego) stawili się gotowi do przysięgi „według starodawnego zwyczaju przed bóżnicą”, lecz Czarnowodzki wykrętami nie doprowadził ich do przysięgi; Żydzi oświadczyli to przed sądem i uzyskali wypis. Szkolnik (szkolnik, szulklepper) – sługa synagogi.
[Tłumaczenie łaciny:] „Ze strony Żydów międzyboskich – oblata dekretu. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Mikołaj Buterlewicz[?] podał temuż urzędowi i do wpisania przedłożył dekret z akt miejskich międzyboskich autentycznie wydany, ręką urodzonego Andrzeja Hieronima Piotrowskiego, administratora międzyboskiego, i szlachetnego Stanisława Żuka, pisarza miejskiego międzyboskiego, podpisany i pieczęcią miasta Międzyboża opatrzony, prosząc, by ten dekret urząd niniejszy przyjął. Na której prośbę urząd niniejszy, przychylając się i trzymając się prawa pospolitego, ten dekret przyjął i do akt swoich wciągnąć rozkazał w brzmieniu następującym. […] Po wciągnięciu tego dekretu podający oryginał wziął ze sobą, z którego odebrania urząd niniejszy kwitował i kwituje niniejszym.”
Streszczenie
Mikołaj Buterlewicz[?] oblatował dekret sądu miejskiego w Międzybożu z 16 VI 1666 (starosta międzyboski Andrzej Hieronim Piotrowski z burmistrzami, rajcami i ławnikami) w sprawie Daniela Czarnowodzkiego[?], sługi wojewodzica sandomierskiego, z Żydami międzyboskimi (por. akt 178). Sąd nakazał przysięgę jednego z dwóch towarzyszy Żyda Izraela (do wyboru Czarnowodzkiego) i szkolnika kahału, że nie wiedzą, gdzie Izrael przebywa, i że nie był poddanym pani Międzyboża, zostawiając Czarnowodzkiemu drogę prawną przeciw samemu Izraelowi. Szkolnik i syn Arona stawili się do przysięgi przed bóżnicą, lecz Czarnowodzki uchylał się od jej odebrania, co Żydzi zgłosili i obwarowali w aktach miejskich.
Akt nr 185
Protestacja Abrahama, szkolnika kahału międzyboskiego, imieniem własnym, syna Aronowego i całego kahału żydowskiego Międzyboża przeciw Danielowi Czarnowodzkiemu[?] – uchylenie się od przysięgi nakazanej dekretem miejskim (rkp. 1666 N. 82)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data28 czerwca 1666 (wpis bez nagłówka sesji – po akcie 184 z 28 VI 1666)
Karty / skanyk. 110 (skan 0112 prawa – nagłówek na dole) – k. 110v (skan 0113 lewa – górna połowa)
Językpol. (nagłówek łac.)
Transkrypcja
k. 110 (skan 0112, strona prawa – dół)
k. 110v (skan 0113, strona lewa – górna połowa)
1Do Urzędu y Xiąg niniejszych Grodzkich Starościnnych Latyczowskich Oczewiście
2przyszedszy Niewierny Abraham szkolnik kahału wszytkich Żydow Międzybo-
3skich imieniem swoim y syna Aronowego y wszytkiego kahału y żony z wielkim żalem
4naprzeciwko Szlachetnemu P. Danielowi Czarnowodzkiemu świadczył y protestował
5się. Oto iż przyiąwszy się Decretem przez Urodzonego J[ego] M[ości] P. Andrzeia Hieronima
6Piotrowskiego Starostę natenczas Międzybozkiego tudziesz y Burmistrzow Międzybo-
7zkich ferowanego (iako o tym Decret z Xiąg mieyskich Międzybozkich wydany
8szyrzey w sobie się ma) ważył się wszytek kahał potwarzyć iż iakoby nieiakis
9Izrael ktory mienił się być pomienionemu P. Czarnowodzkiemu być z Międzyboża
10ktory nigdy w Międzyborzu niemieszkał ani żadnym poddanym niebył ani wszy-
11scy Żydzi ktorzy mieszkaią w Międzyborzu ani wszytek kahał Żydow Między-
12bozkich niezna y niewiedzą gdzie się tento Izrael obraca na co gotowi
13byli (iako sam P. Czarnowodzki affectował) do przysięgi się ięli, iuż
14do szkoły przyszli, niewiedzieć dla iakiey przyczyny przyiąwszy się
15Decretu dobrowolnie od przysięgi odstąpił y onych słuchać niechciał
16co y ci wszyscy zaświadczyli y szlachta ktora na tenczas była przez ktore
17turbowanie niesłuszne protestuiących się do wielkich szkod przypro-
18wadził o ktore szkody y potwarz przed tymże Urzędem niniejszym
19Grodzkim Latyczowskim swim[?] y syna Aronowego y wszytkiego kahału
20Żydow Międzybozkich y nibny[?] świadczył y protestował się obiecuiąc
21się y wszytek kahał z nim, tko prawnie[?] gdzie należy z nim dadzą się rospierać się.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Nagłówek aktu stoi na dole k. 110 (skan 0112 prawa), tekst zaczyna się na k. 110v. Tekst chaotyczny (pośpieszna ręka), przepisano wiernie. Niepewne: w. 3 „y żony” (może „y swoiey”); w. 13–14 „do przysięgi się ięli, iuż do szkoły przyszli” – sens: byli gotowi przysiąc i już przyszli do szkoły (= bóżnicy); w. 19 „swim[?]” (= swoim), w. 20 „nibny[?]” (nieczytelne, może „imiennie”); ost. wiersz „tko prawnie[?]” (zapis „tko praw[...]”, sens: prawnie, gdzie należy, będą się z nim spierać). „Szkoła” – tu synagoga (bóżnica).
[Objaśnienia:] Kontrprotestacja kahału międzyboskiego wobec Czarnowodzkiego (por. akty 178 i 184): Żydzi twierdzą, że oszczerczo zarzucono im, iż Izrael pochodzi z Międzyboża, choć nigdy tam nie mieszkał i nie był poddanym; gotowi byli to zaprzysiąc wg dekretu miejskiego, lecz Czarnowodzki, który sam przysięgi żądał, gdy już przyszli do bóżnicy, bez powodu od niej odstąpił, co poświadczyła obecna szlachta.
Streszczenie
Żyd Abraham, szkolnik kahału międzyboskiego, w imieniu swoim, syna Aronowego i całego kahału, zaprotestował przeciw Danielowi Czarnowodzkiemu[?]: na mocy dekretu sądu miejskiego Międzyboża (starosty Andrzeja Hieronima Piotrowskiego i burmistrzów) kahał miał przysiąc, że niejaki Izrael – którego Czarnowodzki uważał za mieszkańca Międzyboża – nigdy tam nie mieszkał, nie był poddanym i że nikt nie wie, gdzie przebywa. Żydzi stawili się w bóżnicy gotowi do przysięgi, której żądał sam Czarnowodzki, ten jednak bez przyczyny od niej odstąpił, narażając kahał na szkody i potwarz; obecna szlachta to poświadczyła. Kahał zapowiedział dochodzenie sprawy na drodze prawnej.
Akt nr 186
Manifestacja Piotra Sudeckiego[?], rotmistrza piechoty („kijanów”) województwa podolskiego, przeciw Kazimierzowi Franciszkowi Bejdzie Rzewuskiemu, stolnikowi łukowskiemu i wicestaroście kamienieckiemu – niewydanie piechoty z dóbr Mikityńce wg laudum (rkp. 1666 N. 83)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data28 czerwca 1666 (wpis bez nagłówka sesji – po aktach z 28 VI 1666)
Karty / skanyk. 110v (skan 0113 lewa – dolna połowa)
2Rotmag[iste]r Kiianor[um] seu peditum Pallatinatus Podo[liae] hanc suam manifestationem fecit et pro-
3testatus est in et con[tra] G[e]n[er]osum Casimirum Franciscum in Beydy Rzewuski Dapiferum Luko-
4vien[sem] et Vicecapitaneum Castren[sem] Camenecen[sem] Podo[liae] r[ati]one p[rae]missionis non extraditionis peditum seu
5Kiianor[um] ex bonis suis Mikitynce oppidi novae locationis quos tenebatur iuxta
6modernum Laudum Pallat[ina]tus Podo[liae] laudat[os] extradere non extradidit nec ex-
7tradere vult, quod Laudo Pallat[ina]tus Podo[liae] contravenerit et poenas Laudo descriptas succu-
8buit R[ati]one quarum poenar[um] et contraventionis Laudi Pallat[ina]tus Podo[liae] idem manifestans
9hanc suam manifestationem fecit et est p[ro]testatus.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Nazwisko rotmistrza „Sudecki” (zapis wyraźny, ale forma nietypowa – może Sudecki/Sędecki) – oznaczono [?]. „Kiiani” (kijanie) – potoczna nazwa piechoty wybieranej z dóbr (piechota łanowa/powiatowa, zbrojna często tylko w kije), wystawianej na mocy laudum sejmiku podolskiego.
[Tłumaczenie:] „Urodzony rotmistrz piechoty, czyli kijanów, województwa podolskiego przeciw urodzonemu Rzewuskiemu, stolnikowi łukowskiemu, z powodu niewydania kijanów – protestuje się. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Piotr Sudecki[?], rotmistrz kijanów, czyli piechoty województwa podolskiego, uczynił tę swoją manifestację i protestował się przeciw urodzonemu Kazimierzowi Franciszkowi z Bejd Rzewuskiemu, stolnikowi łukowskiemu i wicestaroście grodzkiemu kamienieckiemu na Podolu, z powodu niewydania piechoty, czyli kijanów, z jego dóbr – miasteczka nowej lokacji Mikityńce – których był obowiązany wedle obecnego laudum województwa podolskiego wydać, a nie wydał ani wydać nie chce, przez co laudum województwa podolskiego naruszył i kary w laudum opisane poniósł. Z powodu tych kar i naruszenia laudum województwa podolskiego tenże manifestujący uczynił tę swoją manifestację i protestował się. Tenże rotmistrz województwa podolskiego.”
Streszczenie
Piotr Sudecki[?], rotmistrz piechoty („kijanów”) województwa podolskiego, zamanifestował przeciw Kazimierzowi Franciszkowi Bejdzie Rzewuskiemu, stolnikowi łukowskiemu i wicestaroście kamienieckiemu, że wbrew obecnemu laudum województwa podolskiego nie wydał i nie chce wydać piechoty (kijanów) ze swego nowo lokowanego miasteczka Mikityńce, przez co popadł w kary przewidziane w laudum.
Akt nr 187
Manifestacja Piotra Sudeckiego[?], rotmistrza piechoty („kijanów”) województwa podolskiego, przeciw Marcinowi Zamoyskiemu, staroście płoskirowskiemu, stolnikowi lwowskiemu – niewydanie piechoty z miasta Płoskirów wg laudum (rkp. 1666 N. 84)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataczerwiec 1666 (wpis bez nagłówka sesji – po aktach z 28 VI 1666)
Karty / skanyk. 111 (skan 0113 prawa – górna część; w rkp. numer 110)
Językłac.
Transkrypcja
k. 111 (skan 0113, strona prawa – góra; w rkp. numer 110)
2trus Sudecki[?] Rotmag[iste]r Peditum seu Kiianor[um] Pallat[inat]us Podo[liae] hanc suam fecit
3manifestationem et p[ro]t[esta]tus est in et con[tra] M[agnifi]cum Martinum Zamoyski Capitaneum
4et Possessorem Płoskirowien[sem] Dapiferum vero Leopolien[sem] R[ati]one s[u]p[ra]p[osi]ti[?] velenus[?] fa-
5ctores[?] non extraditionis Peditum seu Kiianor[um] ex oppido Płoskirow Capitaneatus sui
6quos iuxta Laudum modernum Pallat[inat]us Podo[liae] laudat[os] tenebatur extradere non extra-
7didit nec extradere vult p[rae]terquod Laudo Pallat[inat]us Podo[liae] contravenit et poenas Laudo
8descriptas succubuit R[ati]one quarum poenarum et contraventionis Laudi Pallat[inat]us Podo[liae]
9Idem manifestans cor[am] eod[em] Off[ici]o p[rae]senti iterum atq[ue] iterum solen[n]iter manifestatus est
10atq[ue] p[ro]t[esta]tus est.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] W w. 4–5 fragment „s[u]p[ra]p[osi]ti[?] velenus[?] factores[?]” nieodczytany (zapis „Rone sipm velenus fa-/ctores”) – może zniekształcone „suprascripti … ” – oznaczono [?]. Formuła identyczna jak w akcie 186.
[Tłumaczenie:] „Tenże rotmistrz województwa podolskiego przeciw wielmożnemu Zamoyskiemu, staroście płoskirowskiemu, stolnikowi lwowskiemu, z powodu niewydania kijanów – protestuje się. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Piotr Sudecki[?], rotmistrz piechoty, czyli kijanów, województwa podolskiego, uczynił tę swoją manifestację i protestował się przeciw wielmożnemu Marcinowi Zamoyskiemu, staroście i posesorowi płoskirowskiemu, a stolnikowi lwowskiemu, z powodu […] niewydania piechoty, czyli kijanów, z miasta Płoskirowa, jego starostwa, których wedle obecnego laudum województwa podolskiego był obowiązany wydać, a nie wydał ani wydać nie chce, przez co laudum województwa podolskiego naruszył i kary w laudum opisane poniósł. Z powodu tych kar i naruszenia laudum województwa podolskiego tenże manifestujący przed tymże urzędem wciąż i ponownie uroczyście manifestował się i protestował.”
Streszczenie
Rotmistrz piechoty („kijanów”) województwa podolskiego Piotr Sudecki[?] zamanifestował przeciw Marcinowi Zamoyskiemu, staroście płoskirowskiemu i stolnikowi lwowskiemu, że wbrew obecnemu laudum województwa podolskiego nie wydał i nie chce wydać piechoty (kijanów) z miasta Płoskirowa, przez co popadł w kary laudum.
Akt nr 188
Manifestacja Piotra Sudeckiego[?], rotmistrza piechoty („kijanów”) województwa podolskiego, przeciw Piotrowi Koszkowskiemu[?], wicestaroście barskiemu – niewydanie piechoty ze starostwa barskiego wg laudum (rkp. 1666 N. 85)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataczerwiec 1666 (wpis bez nagłówka sesji – po aktach z 28 VI 1666)
2Petrus Sudecki[?] Rotmag[iste]r Peditum seu Kiianor[um] Pallat[inat]us Podo[liae] manifestatus
3et p[ro]t[esta]tus est in et con[tra] G[e]n[er]osum Petrum Koszkowski[?] Vicecapitaneum Baren[sem] R[ati]one
4p[rae]missionis non extraditionis Kiianor[um] seu Peditum ex toto Capitaneatu Baren[si] tum oppi-
5dor[um] et villar[um] eo ex antiquo p[er]tinen[tium] quos iuxta Laudum modernum Pallat[inat]us Podo[liae]
6Laudat[os] tenebatur extradere non extradidit nec extradere vult p[rae]terquod poe-
7nas Laudi Pallat[inat]us Podo[liae] succubuit, R[ati]one quarum poenarum in Laudo descriptarum et
8contraventionis Laudi Pallat[inat]us Podo[liae] p[rae]fatus p[ro]testans iterum atq[ue] iterum manife-
9status et p[ro]t[esta]tus tum r[ati]one diffidationis sui solen[n]iter questus et p[ro]t[esta]tus est.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Nazwisko wicestarosty barskiego zapisane „Koszkowski” (nagłówek) i „Koszkowski/Kośkowski” (tekst) – [?]. „Diffidatio” – odgrażanie się, wypowiedzenie (pogróżki wobec rotmistrza); o tym list w akcie 189.
[Tłumaczenie:] „Tenże przeciw urodzonemu Koszkowskiemu[?], wicestaroście barskiemu, z powodu niewydania kijanów – protestuje się. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Piotr Sudecki[?], rotmistrz piechoty, czyli kijanów, województwa podolskiego, manifestował się i protestował przeciw urodzonemu Piotrowi Koszkowskiemu[?], wicestaroście barskiemu, z powodu zaniechania wydania kijanów, czyli piechoty, z całego starostwa barskiego, tak z miasteczek, jak wsi do niego od dawna należących, których wedle obecnego laudum województwa podolskiego był obowiązany wydać, a nie wydał ani wydać nie chce, przez co w kary laudum województwa podolskiego popadł. Z powodu tych kar w laudum opisanych i naruszenia laudum województwa podolskiego wspomniany protestujący wciąż i ponownie manifestował się i protestował, a także z powodu pogróżek (wypowiedzenia) wobec siebie uroczyście żalił się i protestował.”
Streszczenie
Rotmistrz piechoty („kijanów”) województwa podolskiego Piotr Sudecki[?] zamanifestował przeciw Piotrowi Koszkowskiemu[?], wicestaroście barskiemu, że wbrew laudum województwa podolskiego nie wydał i nie chce wydać piechoty z całego starostwa barskiego (miasteczek i wsi), przez co popadł w kary laudum; zaprotestował też przeciw jego pogróżkom (diffidacji) wobec siebie.
Akt nr 189
Oblata listu odgróżki (diffidacji) Piotra Koszkowskiego[?], podstarościego barskiego, do Piotra Sudeckiego[?], rotmistrza piechoty województwa podolskiego, w sprawie wybierania „kijanów” z dóbr (rkp. 1666 N. 86)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Dataczerwiec 1666 (wpis bez nagłówka sesji – po aktach z 28 VI 1666); list dat. w zamku barskim 16 czerwca 1666
Karty / skanyk. 111 (skan 0113 prawa – dół) – k. 111v (skan 0114 lewa – górna część)
[Uwagi transkrybenta:] Tekst listu pisany niedbale; wiele miejsc niepewnych: „Kiianie Międzybozscy[?]” (zapis „Kiianie Miedziboszcy”), „wyliczeniu[?]” (zapis „wylicenia”), „Darzo[?] … podiołem[?]” (zapis „Darego biorę y podiołem” – może nazwa wsi lub „Dareg[o]” = dar? – nieustalone), „Kiedy” (może „Kiianow”), „Selak[?] w Mytkowcach przeszedł” (może imię sługi rotmistrza; Mytkowce – por. Mytki, akt 151?), „na Kosz[kowie?]” (zapis „na Koss:”), ostatnie zdanie „tedy bym tego in so[lid]o do myśli się zwierzał[?]” (zapis „in solo … do myslit się zwrocia”) – sens: odpłaciłbym się. „Literas diffidentiales” – list odgróżny (wypowiedzenie).
[Objaśnienia:] Wicestarosta (podstarości) barski Piotr Koszkowski[?] w liście do rotmistrza Sudeckiego zarzuca mu, że ten w dobrach jego „dobrodzieja” (starosty barskiego) rozprasza dawno osiadłych poddanych i łapie niewinnych, choć nigdy nie bywało, by „kijanie” mieli straszyć włość barską; prosi, by dał spokój jego majętności i szukał piechurów gdzie indziej, a zabranych zwrócił; deklaruje, że bierze ich pod swoją protekcję, i grozi odwetem, gdyby rotmistrz dalej „aggrawował” majętność. List ten rotmistrz potraktował jako diffidację (pogróżkę) i oblatował (por. akt 188).
[Tłumaczenie łaciny:] „Tenże przeciw temuż z powodu odgróżki – oblata listu. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Piotr Sudecki[?], rotmistrz piechoty, czyli kijanów, województwa podolskiego, podał temuż urzędowi i do wpisania przedłożył list odgróżny, do siebie przez urodzonego Piotra Koszkowskiego[?], wicestarostę barskiego, napisany, który prosił, by urząd niniejszy przyjął i do akt swoich wpisał i wciągnął. Na którą prośbę urząd niniejszy grodzki starościński latyczowski, przychylając się, jako do słusznej sprawy, ów list zdrowy i nienaruszony przyjął i do akt swoich wpisać polecił w brzmieniu takim. […] Po wciągnięciu oryginał tenże podający wziął do siebie, z którego odebrania urząd niniejszy kwitował i kwituje niniejszym.”
Streszczenie
Rotmistrz piechoty („kijanów”) województwa podolskiego Piotr Sudecki[?] oblatował list, który 16 VI 1666 w zamku barskim napisał do niego podstarości barski Piotr Koszkowski[?]: Koszkowski zarzuca rotmistrzowi, że przy wybieraniu kijanów w majętności jego dobrodzieja (starostwo barskie) rozprasza dawno osiadłych poddanych i łapie niewinnych, prosi, by tej majętności zaniechał i szukał piechurów gdzie indziej, a zabranych zwrócił; bierze poddanych w swą opiekę i grozi odwetem, jeśli rotmistrz będzie dalej obciążał dobra.
Akt nr 190
Obdukcja ran Heleny Żeszteleńskiej[?], wdowy po Mikołaju, pobitej kijem w zamku łabuńskim[?] przez Pawła Tyszeckiego[?], dworzanina Aleksandra Lubomirskiego (rkp. 1666 N. 87)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data5 lipca 1666 (feria secunda post festum Visitationis Beatissimae Mariae Virginis proxima); pobicie 18 czerwca 1666 (feria sexta post festum Pentecostes)
Karty / skanyk. 111v (skan 0114 lewa – dolna połowa)
2Żesztelinska[?] olim N[obi]lis Nicolai Żesztelinski[?] consors relicta vidua inhaeren[s]
3Constitutionibus Regni de vulneribus commonstrand[is] sancit[is] commonstravit eid[em] Off[ici]o
4vulnera livida tumefacta baculo concussa, videl[icet] prima vulnera in manu sinistra
5incipien[s] a brachio usq[ue] ad iuncturam palmae p[er] totam manum concussa livida tumefacta
6cum detrusione ossis eiusd[em] manus altera vulnera in lumbis ac dorso totaliter livi-
7da tumefacta quae vulnera eadem commonstrans asseruit sibi feria sexta post festum
8sacrum Pentecostes p[ro]x[im]e p[rae]t[eri]ta in Arce civitatis Łabuń[?] p[er] N[obi]lem Paulum Tysze-
9cki[?] Aulicum M[agnifi]ci Alexandri Lubomirski Pereiaslavien[sis] etc.[?] Capitanei sine ulla
10litis data occasione prostratae humi p[ro]testan[tis] baculo illata et inflicta esse, quae
11vulnera Off[ici]um p[rae]sens vidit et debite conspexit, R[ati]one quorum vulnerum ac dishono-
12rationis sui et renum[?] receptionis circa eand[em] verberationem salvam viam faciendae
13p[ro]testationis ut de iure venerit reservan[s] sibi filijsq[ue] suis de quo et ad p[rae]sens manifestata et
14p[ro]t[esta]ta est.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Nazwisko wdowy zapisane „Żesztelinska” (nagłówek i tekst) – forma nietypowa, [?]. Miejsce zdarzenia „Łabuń[?]” (zapis „Labun” ze skrótem) – może Łabuń na Wołyniu; „Tyszecki[?]” (zapis „Tisecie-cki/Tyszecki”); tytuł Lubomirskiego „Pereiaslavien[sis] etc.[?] Capitanei” – po „Pereiaslavien” znak skrótu, odczyt niepewny. „renum[?] receptionis” – może „rerum receptionis” (zabrania rzeczy) – sens niepewny.
[Tłumaczenie:] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetna Helena Żeszteleńska[?], pozostała wdowa po niegdy szlachetnym Mikołaju Żeszteleńskim[?], trzymając się konstytucji Królestwa o okazywaniu ran ustanowionych, okazała temuż urzędowi rany sine, opuchłe, zadane kijem: pierwsze rany na ręce lewej, poczynając od ramienia aż do przegubu dłoni, na całej ręce stłuczone, sine, opuchłe, z wybiciem kości tejże ręki; drugie rany na lędźwiach i grzbiecie całkowicie sine i opuchłe. Okazując te rany twierdziła, że w piątek po święcie Zielonych Świątek ostatnio minionym w zamku miasta Łabunia[?] przez szlachetnego Pawła Tyszeckiego[?], dworzanina wielmożnego Aleksandra Lubomirskiego, starosty perejasławskiego[?], bez żadnej danej przyczyny, gdy ją, protestującą, powalono na ziemię, zostały jej kijem zadane. Które rany urząd niniejszy widział i należycie obejrzał. Z powodu tych ran i zniesławienia swego oraz [zabrania rzeczy?] przy tymże pobiciu, zastrzegając sobie i synom swoim wolną drogę wniesienia protestacji, jak będzie słuszne, o czym i obecnie oświadczyła się i protestowała.
Streszczenie
Helena Żeszteleńska[?], wdowa po Mikołaju, okazała w grodzie latyczowskim rany: sińce i opuchliznę lewej ręki od ramienia po dłoń z wybiciem kości oraz sińce na lędźwiach i plecach, zadane jej kijem 18 VI 1666 w zamku w Łabuniu[?] przez Pawła Tyszeckiego[?], dworzanina Aleksandra Lubomirskiego, starosty perejasławskiego[?], który bez powodu powalił ją na ziemię i pobił. Urząd obejrzał rany; poszkodowana zastrzegła sobie i synom prawo do protestacji.
Akt nr 191
Oblata uniwersału króla Jana Kazimierza zwołującego sejmik partykularny (konwencję) szlachty podolskiej do Kamieńca na 12 lipca 1666 w sprawie utrzymania regimentu piechoty w Kamieńcu – z akt grodzkich kamienieckich (rkp. 1666 N. 88)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datalipiec 1666 (wpis po akcie 190 z 5 VII 1666, bez osobnego nagłówka sesji); oblata w grodzie kamienieckim 28 czerwca 1666 (feria secunda in vigilia SS. Petri et Pauli); uniwersał dat. w Warszawie 29 maja 1666
Karty / skanyk. 112 (skan 0114 prawa; w rkp. numer 112) – k. 112v (skan 0115 lewa)
27takiego p[rae]sidium niema ktore by było imminenti maiori periculo dostatecznym, zaszczętym[?]
28nowym in vicinio tegoż Woiewodztwa wszczętym zamieszaniem permoti, do tych Ludziey ktorzy na Kamieńcu Podolskim zostaią
k. 112v (skan 0115, strona lewa)
1przydaliśmy y ordinowali Regiment piechoty do tegoż Kamieńca Podol-
2skiego na p[rae]sidium iego mocnieysze ktorego sustentaciey że też samo
3miasto sufficere, ani też ze skarbu Rzeczypospolitey cale bez pieniędzy
4zostaiącego prowidia tymże ludziom obmyślona być niemoże, secu-
5ritati samychże Uprzeymie y wiern[ości] W[asz]ych takież y fortun ich providendo
6za zgodnym Panow Rad naszych zdaniem Uprzeymym y wiern[ości] W[asz]ym Seymik
7Particularny w Kamieńcu in eum solum finem złożyć umyśliliśmy, iakosz
8niniejszym Universałem naszym składamy na dzień dwunasty mie-
9siąca Lipca, na ktory to Seymik abyście Uprzeymie y wiern[ości] W[asz]e groma-
10dno ziechali y na niem podatek iaki na prowiantowanie piechoty y
11Regimentu oraz y amunicyey in quantum iey się defecta przyczynienie
12proporcionalny[?] in vim przyszłych podatkow zgodnie uchwalili y postano-
13wili, albo inszy iaki skuteczny sposob sustentowania iego obmyślili, oraz też
14wydanie podatku lub w pieniądzach lub w Legominach w czasie bliskim
15obwarowali pilnie żądami Uprzeymość y wiern[ość] W[aszą] upewniaiąc w tym onych
16że ta contributia po uchwale pierwszych na Seymie pozwolonych podatkow
17za nasza interpositią od Stanow Rzeczypospolitey policzona y potrącona
18będzie, ktory to niewielki, a wielce potrzebny ciężar że Uprzeymość y wiern[ość]
19W[asz]a dla samych siebie nietylko tey fortecy bezpieczeństwo, ale też y na siebie
20własne życie y kostry[?] solicitudini p[ro]vidis mentibus respondebitis, niewąt-
21piąc ten Universał nasz Urzędowi Grodzkiemu niemieszkaiąc publicować
22roskazuiemy Dan w Warszawie dnia XXIX Miesiąca maia Roku Pańskiego
23MDCLXVI Panowania Krolewstw naszych, Polskiego y Szwedzkiego XVIII Roku
24Jan Kazimierz Krol. Locus sigilli maioris Cancellariae Regni post ingrossationem ve-
25ro earund[em] literarum Originale circa Cancellariam remansit. Ex Actis Castren[sibus] Capitan[ealibus]
26Camenecen[sibus] Podo[liae] extractum Correxit Radoliński[?] hoc loco sigillum M[agnifi]ci Capi-
27tanei Camenecen[sis] vitatu[?], post ingrossationem Originale circa Cancellariam remansit.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Nazwisko podającego w Latyczowie „Borowicki[?]” – zapis niepewny; w nagłówku następnego aktu (192, k. 112v) „per eund[em] N. Borowicki[?]”. „Uliński[?]” – prepozyt katedry kamienieckiej i sekretarz królewski (zapis „Vlinski”). Niepewne fragmenty uniwersału: „po rozerwanym dwiezo[?]” (zapewne „po rozerwanym świeżo” – sejm zerwany wiosną 1666), „kostry[?]”, „proporcionalny[?]” (w akcie 192 „proporcionalney”), „w Legominach” = w leguminach (w żywności, naturze), „vitatu[?]” (może „vacatur”/„visitatum”). Tekst uniwersału porównano z drugą kopią (akt 192, k. 113) – zgodne co do sensu; różni się data sejmiku: tu 12 lipca, w akcie 192 – 28 czerwca. Dosłowne powtórzenie w akcie 192 pozwoliło potwierdzić m.in. „dostatecznym”, „permoti”, „sufficere”, „Seymik Particularny”.
[Objaśnienia:] Po zerwaniu sejmu 1666 r. Kamieniec Podolski – główna twierdza Rzeczypospolitej od strony tureckiej – pozostał bez dostatecznej załogi wobec nowych zamieszek w sąsiedztwie (rokosz Lubomirskiego, ruchy kozackie i tatarskie). Król dodał do Kamieńca regiment piechoty, a ponieważ ani miasto, ani pusty skarb nie mogły go utrzymać, za radą senatorów zwołał sejmik partykularny szlachty podolskiej do Kamieńca, by uchwaliła podatek na prowiant i amunicję lub inny sposób utrzymania regimentu, z obietnicą, że kwota ta zostanie zaliczona na poczet przyszłych podatków sejmowych.
[Tłumaczenie łaciny:] „Oblata listu Jego Królewskiej Mości, wydanego autentycznie z akt grodzkich starościńskich kamienieckich – uniwersału o konwencji partykularnej. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Jan Borowicki[?] podał temuż urzędowi i do wpisania przedłożył list uniwersalny Jego Królewskiej Mości, wyznaczający konwencję partykularną szlachty podolskiej, ręką Jego Królewskiej Mości podpisany i pieczęcią większą kancelarii Królestwa opatrzony, z akt grodzkich starościńskich kamienieckich autentycznie wyjęty i wydany. Który to list urząd niniejszy grodzki starościński latyczowski z należną czcią do akt swoich przyjął i ogłosić woźnemu swemu polecił. Brzmienie tego listu następuje i jest takie. Działo się w grodzie kamienieckim na Podolu w poniedziałek w wigilię święta śś. Apostołów Piotra i Pawła roku Pańskiego 1666. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich kamienieckich przybywszy osobiście szlachetny Grzegorz Markiewicz, sługa przewielebnego ks. Michała Ulińskiego[?], prepozyta katedralnego kamienieckiego, sekretarza Jego Królewskiej Mości, podał […] list uniwersalny […]. [Na końcu:] Miejsce pieczęci większej kancelarii Królestwa; po wciągnięciu oryginał tego listu pozostał przy kancelarii. Z akt grodzkich starościńskich kamienieckich na Podolu wypisano; skorygował Radoliński[?]; w tym miejscu pieczęć wielmożnego starosty kamienieckiego […]; po wciągnięciu oryginał pozostał przy kancelarii.”
Streszczenie
Jan Borowicki[?] oblatował w grodzie latyczowskim wypis z akt grodu kamienieckiego (oblata z 28 VI 1666 dokonana przez Grzegorza Markiewicza, sługę ks. Michała Ulińskiego[?], prepozyta katedry kamienieckiej) uniwersału króla Jana Kazimierza, danego w Warszawie 29 V 1666. Król oznajmia szlachcie podolskiej, że po zerwaniu sejmu Kamieniec Podolski nie ma wystarczającej załogi wobec nowego zamieszania w sąsiedztwie, wobec czego dodał do niego regiment piechoty; ponieważ ani miasto, ani skarb nie mogą go utrzymać, zwołuje sejmik partykularny do Kamieńca na 12 lipca 1666, by szlachta uchwaliła podatek na prowiant i amunicję dla piechoty (lub inny sposób utrzymania), z obietnicą zaliczenia go na poczet przyszłych podatków sejmowych.
Akt nr 192
Oblata drugiego uniwersału króla Jana Kazimierza (Warszawa, 22 maja 1666) zwołującego sejmik partykularny szlachty podolskiej do Kamieńca na 28 czerwca 1666 w sprawie utrzymania regimentu piechoty – z akt grodzkich kamienieckich (rkp. 1666 N. 89)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Datalipiec 1666 (wpis bez osobnego nagłówka sesji, przed sesją 9 VII 1666); oblata w grodzie kamienieckim 26 czerwca 1666 (Sabbatho in crastino festi S. Ioannis Baptistae); uniwersał dat. w Warszawie 22 maja 1666
Karty / skanyk. 112v (skan 0115 lewa – nagłówek na dole) – k. 113 (skan 0115 prawa; w rkp. numer 113) – k. 113v (skan 0116 lewa – górna część)
Językłac./pol.
Transkrypcja
k. 112v (skan 0115, strona lewa – dół)
k. 113 (skan 0115, strona prawa; w rkp. numer 113)
1Actum in Castro Camenecen[si] Podoliae Sabbatho in Crastino festi Sancti Ioannis
2Baptistae Anno Domini Millesimo Sexcentesimo Sexagesimo Sexto.
18rexit Radoliński[?]. Originale circa Cancellariam Laticovien[sem] remansit.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Nagłówek aktu (na k. 112v) zawiera polecenie dla pisarza: „scribatur a rega[?] ex superiori ad illa verba Actum in Castro Camenecensi” – formuła wstępna oblaty latyczowskiej ma być przepisana z aktu wyżej (191), a tekst wpisano od słów „Actum in Castro Camenecensi”. Nazwisko podającego „Borowicki[?]” – jak w akcie 191. „Kostrą[?]” (oba odpisy: „kostrą/kostry”) – niejasne, może zniekształcone „wasze” lub „ostrą”. „Zaszczętym[?]” – może „za wszczętym”. Uniwersał zgodny z aktem 191 (inna data wystawienia i termin sejmiku), co pozwoliło wzajemnie potwierdzić odczyty obu kopii.
[Objaśnienia:] Tekst niemal identyczny z uniwersałem w akcie 191, lecz wcześniejszy (22 V 1666) i z wcześniejszym terminem sejmiku partykularnego w Kamieńcu – 28 czerwca 1666 (tego samego dnia zwołał zjazd także podkomorzy H. Lanckoroński – akt 180). Uniwersał z 29 V (akt 191) wyznaczał termin 12 lipca. Oblatował go w Kamieńcu Kazimierz Wolski 26 VI 1666; wypis podpisał wicestarosta i sędzia grodzki kamieniecki Kazimierz Franciszek Rzewuski.
[Tłumaczenie łaciny:] „Oblata podobnego listu uniwersalnego Jego Królewskiej Mości, wyznaczającego konwencję partykularną szlachty podolskiej, podanego przez tegoż szlachetnego Borowickiego[?]; [formułę wstępną] pisać wedle wzoru z [aktu] wyższego aż do słów »Działo się w grodzie kamienieckim«. Działo się w grodzie kamienieckim na Podolu w sobotę nazajutrz po święcie św. Jana Chrzciciela roku Pańskiego 1666. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich kamienieckich przybywszy osobiście szlachetny Kazimierz Wolski podał temuż urzędowi i do wpisania przedłożył list uniwersalny Jego Królewskiej Mości, wyznaczający konwencję partykularną szlachty podolskiej, niżej wpisany, ręką Jego Królewskiej Mości podpisany i pieczęcią większą kancelarii Królestwa opatrzony; który to list urząd niniejszy grodzki starościński kamieniecki z należną czcią do akt swoich przyjął i ogłosić woźnemu swemu polecił; brzmienie tego listu następuje i jest takie. […] Miejsce pieczęci większej kancelarii Królestwa; po wciągnięciu oryginał tego listu pozostał przy kancelarii. Kazimierz Franciszek Rzewuski, stolnik łukowski, wicestarosta i sędzia grodzki kamieniecki na Podolu. Miejsce pieczęci wielmożnego starosty kamienieckiego. Z akt grodzkich starościńskich kamienieckich na Podolu wypisano. Skorygował Radoliński[?]. Oryginał pozostał przy kancelarii latyczowskiej.”
Streszczenie
Jan Borowicki[?] oblatował w Latyczowie kolejny wypis z akt grodu kamienieckiego (oblata Kazimierza Wolskiego z 26 VI 1666): uniwersał króla Jana Kazimierza dany w Warszawie 22 V 1666, o treści zbieżnej z aktem 191 – wobec niedostatecznej załogi Kamieńca po zerwaniu sejmu i nowych zamieszek król dodał do twierdzy regiment piechoty i zwołał sejmik partykularny szlachty podolskiej do Kamieńca na 28 czerwca 1666, by uchwaliła podatek (w pieniądzach lub w żywności) na prowiant i amunicję dla tej piechoty, zaliczany na poczet przyszłych podatków sejmowych. Wypis poświadczył K. F. Rzewuski, wicestarosta i sędzia grodzki kamieniecki.
Akt nr 193
Obdukcja ran Macieja Leszkowicza[?] Czerleniowskiego, okaleczonego szablą na jarmarku w Tarnopolu[?] przez Stefana Fardyszenkę[?] Horbowskiego (rkp. 1666 N. 90)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data9 lipca 1666 (feria sexta ante festum Sanctae Margarethae Virginis et Martyris proxima); zranienie 22 czerwca 1666 (feria tertia ante festum Nativitatis S. Ioannis Baptistae)
Karty / skanyk. 113v (skan 0116 lewa – dolna połowa) – k. 114 (skan 0116 prawa – 3 pierwsze wiersze; w rkp. numer 114)
2Mathias Leszkowicz[?] Czerleniowski inhaerendo Constitutionibus Regni de commonstrandis
3vulneribus sancitis commonstravit eid[em] Off[ici]o vulnera tria p[er] digitos tres
4enormia cruenta sanguinolenta profunda, videl[ice]t unum vulnus in magno digito[?] in
5indice digito alterum vulnus in medio digito tertium vulnus ob quam vul-
6nerationem mutilatio digiti eius indicis subsecuta est. Quae vulnera asse-
7ruit sibi p[er] N[obi]lem Stephanum Fardyszenko[?] Horbowski feria tertia ante festum
8Nativitatis Sancti Ioannis Baptistae p[ro]x[im]e p[rae]t[eri]ta in oppido Tarnopol[?]
9in nundinis pro tunc celebrat[is] sine ulla litis data occasione inermi fra-
k. 114 (skan 0116, strona prawa – góra; w rkp. numer 114)
1mea illata et inflicta esse quae quid[em] vulnera Off[ici]um p[rae]sens vidit et debite con-
2spexit R[ati]one quorum vulnerum et damnorum exinde subsecutor[um] idem N[obi]lis
3Czerleniowski cor[am] eod[em] Off[ici]o p[rae]senti solen[n]iter questus et p[ro]t[esta]tus est offeren[s] se cum
4ipso in foro fori iure acturum et vindicaturum.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: drugi człon nazwiska / przydomek „Leszkowicz[?]” (zapis „Leskowicz/Leszkowicz”); „Fardyszenko[?]” (zapis „Fardyszenko/Furdyszenko”); „in magno digito[?]” (zapis „in magno digito” – kciuk?) – kolejność wyliczenia w tekście zaburzona (trzy rany: na kciuku[?], palcu wskazującym i środkowym); miejsce „Tarnopol[?]” (zapis „Tarno pol” przy końcu wiersza – możliwe też inne miasteczko z członem Tarno-). „Framea” – tu: szabla.
[Tłumaczenie:] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Maciej Leszkowicz[?] Czerleniowski, trzymając się konstytucji Królestwa o okazywaniu ran ustanowionych, okazał temuż urzędowi trzy rany na trzech palcach, ogromne, krwawe, głębokie: jedną ranę na wielkim palcu[?], drugą na palcu wskazującym, trzecią na palcu środkowym, wskutek którego zranienia nastąpiło okaleczenie jego palca wskazującego. Twierdził, że rany te zadał mu szlachetny Stefan Fardyszenko[?] Horbowski we wtorek przed świętem Narodzenia św. Jana Chrzciciela ostatnio minionym w miasteczku Tarnopolu[?], na odbywającym się wówczas jarmarku, bez żadnej danej przyczyny do sporu, jemu bezbronnemu, szablą. Które rany urząd niniejszy widział i należycie obejrzał. Z powodu tych ran i szkód stąd wynikłych tenże szlachetny Czerleniowski przed tymże urzędem uroczyście żalił się i protestował, ofiarując się, że z nim przed jego sądem prawnie postępować i dochodzić będzie.
Streszczenie
Maciej Leszkowicz[?] Czerleniowski okazał w grodzie latyczowskim (9 VII 1666) trzy głębokie, krwawe rany na palcach (kciuku[?], wskazującym i środkowym), skutkujące okaleczeniem palca wskazującego, zadane mu szablą 22 VI 1666 na jarmarku w Tarnopolu[?] przez Stefana Fardyszenkę[?] Horbowskiego bez żadnego powodu, gdy był bezbronny; zapowiedział proces.
Akt nr 194
Relacja woźnego Teodora Brasickiego o odmowie wydania za poręczeniem bydła zabranego Szymonowi i Prokopowi Sienkowskim przez Aleksandra Zabłockiego i Piotra Krasuskiego we wsi Śnitówka[?] (rkp. 1666 N. 91)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data9 lipca 1666 (sesja z aktu poprzedniego; „die hodierna”)
Karty / skanyk. 114 (skan 0116 prawa – górna połowa)
2G[e]n[er]alis Providus Theodorus Brasicki apparitor off[ici]i p[rae]sen[tis] in vim suae verae ac fidelis
3relationis publice libere ac p[er] expressum recognovit Quia ipse additus existens ab Off[ici]o
4p[rae]senti Castren[si] Capitan[eali] Latycovien[si] una cum N[obi]lib[us] Andrea Tarnawski[?] et Alberto
5Getkowski[?] sibi in evidentiorem testimonij causa adhibitis ad instantiam et officiosam
6requisitionem N[obi]lium Simonis et Procopij Sienkowskie fratrum germanorum olim N[obi]lis
7Michaelis Sienkowski filiorum legitimorum die hodierna in Actu contenta ad bona
8Villae Śnitowka[?] cuiusque[?] N[obi]lis Alexandri Zabłocki ubi praeterea et N[obi]lis Petrus Kra-
9suski p[rae]sens existebat p[er]sonal[ite]r condescendebat ibidemq[ue] pecora in numero octo
10videl[icet] boves laboratores quatuor vaccas tres et iuvencam unam al[ia]s Iałowicę de
11nullo damno (ut p[ri]us auditum erat) sub ipsa cura p[rae]fatorum N[obi]lium Sienkowskie
12ex pascuis[?] p[er] p[rae]fatos N[obi]les Zabłocki et Krasuski sibi violenter abacta et
13recepta fuerint quae quid[em] pecora ut de iure est effideiubere[?] affectabat et volebat
14(vel ut p[rae]sentarent forestae Regiae admonebat) verum ea effideiussione temere
15denegaverunt nec p[rae]sentare voluerunt de quo hanc suam fecit relationem N[obi]libus supra-
16d[ic]tis sibi in toto attestantibus.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: „Tarnawski[?]”, „Getkowski[?]”, nazwa wsi „Śnitowka[?]” (zapis „Snitowka”), „cuiusque[?]” (zapis „Cuiusq[ue]” – może „Curiamq[ue]” = i dwór), „ex pascuis[?]” (zapis „ex poscuis[?]”), „effideiubere[?]” (zapis „effidere” – wydać za poręczeniem, „wyręczyć”), „forestae Regiae” – może zniekształcone „foro et Regiae [iurisdictioni]”? – oznaczono jako przepisane. Sens: woźny żądał wydania bydła za poręczeniem (lub przynajmniej okazania go przed sądem), czego Zabłocki i Krasuski odmówili.
[Tłumaczenie:] „Ze strony szlachetnych Sienkowskich – relacja woźnego o zaaresztowanym bydle. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa, opatrzny Teodor Brasicki, woźny urzędu niniejszego, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał, że on, przydany przez urząd niniejszy grodzki starościński latyczowski, wraz ze szlachetnymi Andrzejem Tarnawskim[?] i Wojciechem Getkowskim[?], przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na wniosek i urzędowe wezwanie szlachetnych Szymona i Prokopa Sienkowskich, braci rodzonych, synów prawych niegdy szlachetnego Michała Sienkowskiego, w dniu dzisiejszym w akcie zawartym zjechał osobiście do dóbr wsi Śnitówki[?] szlachetnego Aleksandra Zabłockiego, gdzie ponadto był obecny szlachetny Piotr Krasuski, i tamże bydło w liczbie ośmiu sztuk, mianowicie cztery woły robocze, trzy krowy i jedną jałowicę – za żadną szkodę (jak wcześniej słyszano), spod samej opieki wspomnianych szlachetnych Sienkowskich z pastwiska[?] przez wspomnianych szlachetnych Zabłockiego i Krasuskiego gwałtem zabrane i zatrzymane – chciał i żądał, jak prawo każe, wydać za poręczeniem (albo upominał, by je okazali przed sądem[?]), lecz oni wydania za poręczeniem zuchwale odmówili i okazać nie chcieli. O czym tę swoją relację uczynił, przy pełnym poświadczeniu szlachetnych wyżej wymienionych.”
Streszczenie
Woźny Teodor Brasicki ze szlachtą Andrzejem Tarnawskim[?] i Wojciechem Getkowskim[?] zeznał, że na wezwanie braci Szymona i Prokopa Sienkowskich, synów Michała, zjechał 9 VII 1666 do wsi Śnitówka[?] Aleksandra Zabłockiego, gdzie przebywał też Piotr Krasuski, i zażądał wydania za poręczeniem ośmiu sztuk bydła (4 wołów roboczych, 3 krów i jałowicy), zabranych gwałtem Sienkowskim spod ich opieki bez żadnej szkody; Zabłocki i Krasuski odmówili wydania i okazania bydła.
Akt nr 195
Protestacja Szymona i Prokopa Sienkowskich przeciw Aleksandrowi Zabłockiemu, Piotrowi Krasuskiemu i pannie Aleksandrze Śnitowskiej – zajęcie bydła, odmowa wydania go woźnemu, groźby i napad na dworek w Śnitówce[?] (rkp. 1666 N. 92)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data12 lipca 1666 (feria secunda ante festum Sanctae Margarethae Virginis et Martyris proxima); zdarzenia: ok. 29 VI 1666 (jarmark św. Piotra i Pawła st. kal. w Międzybożu), 9–10 VII 1666
Karty / skanyk. 114 (skan 0116 prawa – dół) – k. 114v (skan 0117 lewa) – k. 115 (skan 0117 prawa; w rkp. numer 115) – k. 115v (skan 0118 lewa – górna połowa)
Językpol. (nagłówki łac.)
Transkrypcja
k. 114 (skan 0116, strona prawa – dół)
1Do Urzędu y Xiąg niniejszych Grodzkich Starościnnych Latyczowskich oczewiście
2przyszedszy Szlachetni P. Szymon y P. Prokop Sienkowscy Bracia Rodzeni niegdy
3Szlachetnego P. Michała Sienkowskiego Synowie we wsi Śnitowce[?] pewney[?] części[?]
k. 114v (skan 0117, strona lewa)
1swoiey należącey[?] Bukrynowskiey[?] Dzierżawy[?] Towarzystwo spod Chorągwi Urodzo-
2nego J[ego] M[ości] P. Remiana[?] Serbalkowskiego[?] Łowczego Chełmskiego przed tymże Urzędem
3y Xięgami niniejszemi Grodzkiemi Latyczowskiemi z wielkim żalem naprzeciwko Szla-
4chetnym P. Alexandrowi Zabłockiemu iako principałowi y P. Piotrowi Krasuskiemu
5comprincipałowi, y Szlachetney Pannie Alexandrze Śnitowskiey Szlachetney P.
6Marcinowey Śnitowskiey Corce iako pomocnicce y innym Poddanym Sługom
7Naymitom y Robotnikom natenczas kosącym (ktorym imiona y przezwiska oni
8lepiey wiedzą) będących w liczbie więcey albo mniey trzydziestu człowieka było
9świadczyli y protestowali się oto iż oni zapomniawszy boiaźni Bożey y miło-
10ści bliźniego ani się obawiaiąc win prawnych prawem y Constitutiami Koron-
11nemi o bezpieczeństwie y pokoiu pospolitym y o domach Szlacheckich Grodze[!]
12obwarowanych y postanowionych czasy rożnemi ważyli się protestuiących za-
13stępować iako się to trafiło w Międzyborzu podwakroć niewinnie napadać,
14gonić chcąc pozabiiać, y insze szkody w popasieniu Końmi Bydłem Swiniami
15zboża rodnego, chcąc w oraniu przeszkadzać y niedopuszczać orać, siana ko-
16sić y koszonych zbierać niedopuszczać (przez co musiało zgnić) w trawach zabo-
17rnych[?] Ryb łowienia niedopuszczać w ktorych pomieniony Principał żeście[?]
18y Stoły gwałtem wziął, chcąc z pobiiać y samym protestuiącym odpowiadać
19śmiercią grozić, y owym uszczypliwemi słowy y szkodzącemi sławę dobrą
20(na ktorą Przodkowie protestuiących dobrze zasłużyli y w Woiewodztwie ni-
21nieyszym Podolskim od kilku set lat żyiąc po szlachecku z domami rodowitemi
22skrzywdzili[?] się) uymować, iakoż y sami protestuiące na dobrą sławę zasługuią
23y w Woysku Koronnym są zasłużeni. Tym się niekontentuiąc czasu niedawne-
24go to iest gdy pomieniony P. Prokop Sienkowski od Chorągwi spod Łabuniec[?] z
25Obozu do Międzyboża dla kupna Koniey y sukna dla czeladzi na Iarmark
26Swięta Swiętych Piotra y Pawła Apostołow kalendarza starego odprawuiący
27się zjachał gdzie potkawszy[?] z pomienionym P. Szymonem Sienkowskim
28Bratem swoim Rodzonym do Domu iachał przerzeczony Principał P. Zabłocki
29z Comprincipałem swoim P. Krasuskim chcąc z temu swemu zamysłowi dosić uczy-
30nić skoro iako protestuiące z Miasta wyiechali (maiąc pewną wiadomość) że
31w przod pomieniony P. Prokop Sienkowski wyiachał, zaraz w tropę za nim
k. 115 (skan 0117, strona prawa; w rkp. numer 115)
1wyiachawszy doiachali go zaraz zabrawszy tamże przyczynę dawszy onemu słowy
2nieuczciwemi uczcili się do niego poiachawszy na koniu wirsczonego[?] (z ręką od-
3dawał[?] niechcąc zabić z obawą[?] z gołą ręką) gonili się za nim kilka stay goniąc
4chcącego zabić, a że niedościgli uczynili złemu zamysłowi swemu, stąd się gniewem iadąc ku
5Domom swoim mimo Dworek pomienionych protestuiących się zabrawszy z dworku
6bydło leżące umyślnie dla zwady a na wielki contempt protestuiących zaiechawszy
7sztuk osm to iest wołow cztery roboczych a krow ociełanych trzy Iałowicę ieną[?] y do Dwor-
8ku przerzeczonego P. Zabłockiego zagnali, pomienieni protestuiące cierpliwie to
9na sobie zniosszy tegoż dnia do Latyczowa iachali, y urzędowi Grodzkiemu Latyczowskiemu
10żal y zniewagę swoię opowiedziawszy z Grodu Woźnego y dwuch Szlachciców przydanych
11do pomienionego P. Zabłockiego według prawa posłali aby te bydło na porękę było
12wydane albo też aby go do Grodu praesentowano, gdzie Woźnemu y Szlachcie hardzie
13na większy contempt pod protestuiących y na zniewagę Urzędu Grodzkiego odpowiedzieli
14że ani na porękę damy ani praesentować będziem ani wrocimy (choćby kto nam uczynił)
15ale w krotkim czasie tak ich samych na sztuki rąbać będziem iako tę Iałowicę rąbie-
16my ktorąśmy zabili, na ktorą was y P. Regenta prosim, ktore słowa Woźny z pomienio-
17ną Szlachtą w Grodzie tuteyszym Latyczowskim przyznał, te słowa słyszał protestuiące
18przez Szlachtę widząc niebezpieczeństwo zdrowia swego w Latyczowie tego
19dnia zanotowane[?] mieli na Śnitowszczyźnie[?] dnia w sobotę przed swiętem Swiętey
20Małgorzaty Panny y męczenicy idąc ku domowi swemu obaczywszy by
21dło swoie na pastwisku pasące się przywrocili ku domowi (ktore snać umyślnie
22dla zwady wypuścili) Tedy pomieniony Principał z Comprincipałem y pomocnikami
23swemi wyżmianowanemi ktorzy na to się dobrze nagotował zawoławszy na
24gwałt zewszytkimi siłami swemi y pomocnikow swoich to iest z Rusznicami Ban-
25doletami Pistoletami Łukami y inszym orężem naprawiwszy kosy z
26Kołami[?] Drągami Kozackim orężem ważyli się gwałtownie iako na iakiego nieprzy-
27iaciela Koronnego na Dworek nayść y naiachać chcąc onych pozabiiać wołaiąc na
28chłopow bieycie a pozabiiaycie y Dom ten spalcie iako pierwszy spalił się tak
29y ten spalcie niech się tu więcey niefunduią, iakoż gdyby ze Dworku swego pomie-
30nieni protestuiące na Konie wsiadszy nieustąpili y nieuszli przed tym tumultem y
31gminem zapewne by pozabiiali bo iuż na to się dobrze przygotowali, y Dworek
32pewnieby spalili gdyby ogień w Domu został gdzie pomocnicy ich szukaiąc ognia
33w izbie w piecach postaw paklaku błękitnego, Karmazynu łokciey pięć, rożney
k. 115v (skan 0118, strona lewa – górna połowa)
1materiey y potrzeb tak Pannie siestrze iako y czeladzi nakupionych za złotych
2osmdziesiąt[?] ex lege Rpd[?] et spoly[?] wzięli, niedość maiąc na tym że przez sw-
3ich pomocnikow Dworek z rabowali y bydło też znowu gwałtownie ze Dworku
4zaięli ale ieszcze gonili się za protestuiącemi wciąż na kilka stay gdzie chcąc
5protestuiącego zabić Konia gniadego z pistoleta w samę krzyże przerzeczony
6Principał P. Zabłocki postrzelił od ktorego postrzału wyzdechł z dech[!], za
7ktorego Konia złotych dwieście liczby polskiey staremi pieniędzmi dano, Prote-
8stuiących Pasymatkę[?] Szlachetną P. Mariannę z Czerleniowiec Sienkowską
9staruszkę postraszyli przestraszyli y strachem wielkim nabawili, Pannę Siostrę
10Protestuiących przestraszyli y do szkod wielkich protestuiących to iest na ty-
11siąc złotych polskich przyprowadzili y podczynili, w zgledem[?] czego wszytkiego
12wyżmianowanego przed tymże Urzędem Grodzkim Latyczowskim pomienieni pro-
13testuiące się powtore y potrzecie z wielkim żalem świadczyli opowiadali y
14protestowali się obiecuiąc się z nimi o to prawnie czynić y rospierać się. A na dowod
15prawdziwey swoiey protestaciey praesentował Konia gniadego postrzelonego w krzyże
16przed tymże Urzędem y Xięgami Grodzkiemi Latyczowskiemi pomieniony P. Prokop
17Sienkowski, ktory to postrzał tenże Urząd z powinności swoiey widział y oglądał.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Tekst polski pisany pośpiesznie, ze zniekształceniami. Niepewne: koniec k. 114 i początek k. 114v („we wsi Śnitowce[?] pewney[?] części[?] swoiey należącey[?] Bukrynowskiey[?] Dzierżawy[?] Towarzystwo…” – sens: Sienkowscy, dzierżawcy części wsi Śnitówka[?], towarzysze chorągwi …); rotmistrz „Remiana[?] Serbalkowskiego[?], Łowczego Chełmskiego” (zapis „Remiana Serbalkowskiego”); „Łabuniec[?]” (zapis „Lab:ouriec/Łabowiec”) – nazwa obozu niepewna; „w trawach zaborn[ych][?] … w ktorych pomieniony Principał żeście[?] y Stoły gwałtem wziął” – fragment niejasny (może „sieci y stoły”? – sieci rybackie); „wirsczonego[?] (z ręką oddawał[?] …)” – fragment niejasny; „ieną[?]” (= jedną); „dnia zanotowane[?] mieli na Śnitowszczyźnie[?]” – fragment niejasny; „Kołami[?]”; „paklaku[?] błękitnego” (może „paklaku” = rodzaj sukna?); „ex lege Rpd[?] et spoly[?]” – skrót niejasny; „Pasymatkę[?]” (= pasierbicę? macochę? – zapis „Pasymatkę”, zapewne „macochę”); „w zgledem[?]” = względem. „Kalendarza starego” – jarmark wg kalendarza juliańskiego (św. Piotra i Pawła 29 VI st. st. = 9 VII n. st.).
[Objaśnienia:] Bracia Szymon i Prokop Sienkowscy, synowie Michała, towarzysze chorągwi, oskarżają sąsiada Aleksandra Zabłockiego (wsi Śnitówka[?]), Piotra Krasuskiego i pannę Aleksandrę Śnitowską (córkę Marcinowej Śnitowskiej) wraz z ok. 30 poddanymi i najemnikami o długotrwałe szykany (dwukrotne napaści w Międzybożu, wypasanie ich zbóż, przeszkadzanie w oraniu, koszeniu siana i łowieniu ryb, pogróżki i obelgi), o pościg za Prokopem po jarmarku międzyboskim, zajęcie ośmiu sztuk bydła i odmowę wydania go woźnemu (por. akt 194, relacja woźnego Brasickiego), wreszcie o zbrojny napad na ich dworek w sobotę 10 VII 1666, grabież sukna i materii (ok. 80 zł), postrzelenie konia (wart 200 zł) i przestraszenie matki[?] i siostry; szkody szacują na 1000 zł. „Regent” – regent kancelarii grodzkiej.
Streszczenie
Szymon i Prokop Sienkowscy, synowie Michała, towarzysze chorągwi, zaprotestowali przeciw Aleksandrowi Zabłockiemu (principał), Piotrowi Krasuskiemu i pannie Aleksandrze Śnitowskiej z ok. 30 poddanymi i najemnikami. Zarzucili im wieloletnie szykany: napaści w Międzybożu, wypasanie zboża, przeszkadzanie w oraniu, koszeniu i rybołówstwie, pogróżki i obelgi uwłaczające ich staremu szlacheckiemu rodowi. Po jarmarku św. Piotra i Pawła (st. st.) w Międzybożu Zabłocki z Krasuskim gonili Prokopa, chcąc go zabić, a następnie zajęli ze dworku Sienkowskich 8 sztuk bydła; woźnemu, który żądał wydania bydła za poręczeniem (akt 194), odpowiedzieli groźbą porąbania Sienkowskich jak zabitą jałowicę. W sobotę 10 VII 1666 Zabłocki z ludźmi uzbrojonymi w rusznice, bandolety, pistolety, łuki, kosy i drągi napadł na dworek, nawołując do zabicia braci i spalenia domu; bracia uszli konno, dworek splądrowano (sukno, karmazyn, materie za ok. 80 zł), bydło ponownie zabrano, a w pościgu Zabłocki postrzelił z pistoletu konia Prokopa (wart 200 zł), który padł; przestraszono też ich macochę[?] Mariannę z Czerleniowiec Sienkowską i siostrę. Szkody oszacowano na 1000 zł; Prokop okazał w grodzie postrzelonego konia.
Akt nr 196
Protestacja Marianny z Czerleniowiec Sienkowskiej, wdowy po Michale, przeciw Aleksandrowi Zabłockiemu i Piotrowi Krasuskiemu – pobicie jej woźnicy Jaśka Łotysza[?] na drodze publicznej; z relacją woźnego o obdukcji (rkp. 1666 N. 93)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data12 lipca 1666 (sesja z aktu poprzedniego; relacja woźnego: feria secunda pridie festi S. Margarethae = 12 VII 1666)
Karty / skanyk. 115v (skan 0118 lewa – dolna połowa) – k. 116 (skan 0118 prawa – górna 1/3; w rkp. numer 116)
11Łotysz in lecto cubantem valde aegrotantem flagellis seu scuticis p[er] totum caput
12faciem aures rescissas collum brachium dorsumq[ue] totum lividum tumefactum concussum
13aliasq[ue] vulnera sanguinolenta tam in facie quam in capite et alijs membris specifi-
14catis sanguinolenta sibi in recenti obducta vidit et debite conspexit de
15quo hanc suam fecit relationem.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: „Śnitowka[?]” (jak w aktach 194–195); „cum[?] sint” (zapis „Qu.ti sint”, może „Cum”/„Quando”); „derendo[?]” (zapis „de-/rendo” – może „deridendo” = szydząc, nazywając ją nierządnicą); nazwisko woźnicy „Łotysz[?]” (zapis „Lotysz”); „eum[?]” (zapis „ktm”, może „et”). „Consanguiolaverunt” – zniekształcone (zamierzone zapewne „conculcaverunt”/„violaverunt”). Relacja woźnego wpisana w ten sam akt.
[Tłumaczenie:] „Szlachetna Sienkowska przeciw tymże protestuje się. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetna Marianna z Czerleniowiec Sienkowska, pozostała wdowa po niegdy szlachetnym Michale Sienkowskim, pewnej swojej części we wsi Śnitówce[?] posesorka, przed tymże urzędem uroczyście i z największym bólem i płaczem żaliła się i protestowała przeciw szlachetnym Aleksandrowi Zabłockiemu i Piotrowi Krasuskiemu o to, że oni, odłożywszy bojaźń Bożą i zlekceważywszy miłość bliźniego, nie bojąc się kar praw surowo ustanowionych przeciw dobrowolnym gwałcicielom i zasadzającym się na drogach i gościńcach publicznych, gdy niedawno wspomniana protestująca z nabożeństwa z miasteczka Latyczowa jechała do domu swego do wsi Śnitówki[?] tąż drogą wolną publiczną, nie spodziewając się od nikogo nic złego, niewiasta wiekiem zgrzybiała i pokojem publicznym zabezpieczona, bez żadnej danej przyczyny do sporu, ośmielili się gwałtem i przemocą na nią napaść i zastąpić jej drogę, nieuczciwymi słowy ją łajać i lżyć, szydząc[?] i nazywając ją nierządnicą, a potem pracowitego Jaśka Łotysza[?], jej woźnicę, siedzącego na tymże wozie, na najwyższą krzywdę i zniesławienie wspomnianej protestującej na jej oczach biczami czyli batogami wiele razy po głowie, szyi, twarzy, uszach i ramionach okładać i bić aż do rozlewu krwi z rozdarciem skóry, wiele ran krwawych, opuchłych zadali i wymierzyli (jak o tym obdukcja woźnego Królestwa świeżo szerzej świadczy); które zadali i wymierzyli, a wspomnianą protestującą wielce zniesławili i pokój publiczny i bezpieczeństwo dróg publicznych naruszyli. Z powodu tego wszystkiego tejże protestująca przed tymże urzędem z największym bólem oświadczyła się i protestowała, ofiarując, że z nimi prawnie postępować i dochodzić będzie. I zaraz przed tymże urzędem niniejszym grodzkim starościńskim latyczowskim stawiwszy się osobiście woźny generalny Królestwa opatrzny Teodor Brasicki, woźny urzędu niniejszego, jawnie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał, że on w poniedziałek w wigilię święta św. Małgorzaty Panny i Męczennicy na urzędowe wezwanie szlachetnej Marianny Sienkowskiej, wdowy, i pracowitego Jaśka Łotysza zjechał do dóbr wsi Śnitówki[?] i do domu wspomnianego Łotysza, i tamże tegoż Łotysza leżącego w łóżku, bardzo chorego, biczami czyli batogami po całej głowie, twarzy, uszach rozciętych, szyi, ramieniu i całym grzbiecie sinym, opuchłym, stłuczonym, oraz inne rany krwawe tak na twarzy, jak na głowie i innych członkach wyszczególnionych, krwawe, świeżo mu zadane, widział i należycie obejrzał; o czym tę swoją relację uczynił.”
Streszczenie
Marianna z Czerleniowiec Sienkowska, wdowa po Michale, posesorka części wsi Śnitówka[?], zaprotestowała przeciw Aleksandrowi Zabłockiemu i Piotrowi Krasuskiemu: gdy jako stara kobieta wracała z nabożeństwa w Latyczowie do domu, zastąpili jej drogę publiczną, zelżyli ją, nazywając nierządnicą, a jej woźnicę Jaśka Łotysza[?] na jej oczach dotkliwie pobili batogami po głowie, twarzy, uszach i rękach do krwi. Woźny Teodor Brasicki zeznał, że 12 VII 1666 obejrzał w Śnitówce[?] leżącego w łóżku, ciężko chorego Łotysza z licznymi krwawymi ranami i sińcami na głowie, twarzy, szyi, ramieniu i plecach.
Akt nr 197
Relacja woźnego Teodora Brasickiego o intromisji Aleksandra Krzynickiego i Agnieszki z Komorowskich, małżonków, w dobra wsi Hreczczyńce[?] i Siomaki[?] na mocy zapisu Adama Hieronima Sieniawskiego (rkp. 1666 N. 94)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data15 lipca 1666 (feria quinta post festum Sanctae Margarethae Virginis et Martyris proxima); intromisja 6 kwietnia 1666 (feria tertia post Dominicam Laetare)
Karty / skanyk. 116 (skan 0118 prawa – dolna część) – k. 116v (skan 0119 lewa – 5 pierwszych wierszy)
2G[e]n[er]alis Providus Theodorus Brasicki apparitor off[ici]i p[rae]sen[tis] in vim suae verae ac
3fidelis relationis utriusq[ue] locor[um] facien[s][?] publice libere ac p[er] expressum recognovit
4Quia ipse una cum N[obi]lib[us] Andrea Korczyński[?] et Laurentio Kotowski[?] sibi in
5evidentioris testimonij causa adhibitis Ad instantiam et officiosam requisitionem G[e]n[er]o-
6sorum Alexandri Krzynicki et Agnetis Komorowska Coniugum legitimorum feria
7Tertia post D[omi]nicam Laetare quadragesimalem p[ro]x[im]e p[rae]t[eri]ta ad bona villarum Hrecz-
8czyńce[?] et Siomaki[?] p[er]sonal[ite]r condescendebat ibidemq[ue] vigore Inscriptionis manu
9M[agnifi]ci p[rae]fati M[agnifi]ci Adami Hieronimi de Granow Sieniawski sibi recognitae seu conscriptae
10seu contractus roborati p[rae]fatos G[e]n[er]osos Krzynickie coniuges legitimos in bona supra-
k. 116v (skan 0119, strona lewa – góra)
1d[ic]ta nemine contradicente et impugnante intromittebat et introligabat quam
2Intromissionem in p[rae]fatis villis Atamani[?] ultro et benevole no[mi]ne M[agnifi]ci suprascripti
3Sieniawski admiserunt, obedientiamq[ue] subditis in eisd[em] villis manentib[us] et
4ad unum congregatis in instanti iniunxerunt et demandaverunt de quo eius
5p[rae]sens relatio est ac N[obi]lium suprascriptorum in toto confirmans attestatio.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: nazwy wsi w nagłówku i tekście – „Hreczczyńce[?]” (zapis „Hreczczyńce/Hreczczynce”) i „Siomaki[?]” (zapis „Siomaki/Stomaki”); nazwiska świadków „Korczyński[?]”, „Kotowski[?]” (te same osoby w akcie 198); „utriusq[ue] locor[um] facien[s][?]” – fragment niejasny; „Atamani[?]” (zapis „Vatamani/Atamani” – atamani, czyli wójtowie wiejscy). Zapis Sieniawskiego oblatowano w akcie 199. W tytule Sieniawskiego „de Granow” – Sieniawscy z Granowa (herbu Leliwa).
[Tłumaczenie:] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa, opatrzny Teodor Brasicki, woźny urzędu niniejszego, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji […] jawnie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi Andrzejem Korczyńskim[?] i Wawrzyńcem Kotowskim[?], przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na wniosek i urzędowe wezwanie urodzonych Aleksandra Krzynickiego i Agnieszki z Komorowskich, prawych małżonków, we wtorek po niedzieli Laetare postnej ostatnio minionej zjechał osobiście do dóbr wsi Hreczczyńce[?] i Siomaki[?] i tamże na mocy zapisu, ręką wielmożnego Adama Hieronima z Granowa Sieniawskiego im zeznanego, czyli napisanego, albo kontraktu umocnionego, wspomnianych urodzonych Krzynickich, prawych małżonków, w dobra wyżej wymienione, przy nikogo sprzeciwie ani opórze, wwiązał i wprowadził. Którą intromisję w wymienionych wsiach atamani[?] dobrowolnie i życzliwie w imieniu wielmożnego Sieniawskiego dopuścili i poddanym w tychże wsiach mieszkającym, zebranym w jedno miejsce, natychmiast posłuszeństwo nakazali i polecili; o czym jest niniejsza jego relacja i w całości ją potwierdzające poświadczenie szlachetnych wyżej wymienionych.
Streszczenie
Woźny Teodor Brasicki ze szlachtą Andrzejem Korczyńskim[?] i Wawrzyńcem Kotowskim[?] zeznał (15 VII 1666), że 6 IV 1666 na wezwanie Aleksandra Krzynickiego i jego żony Agnieszki z Komorowskich wwiązał ich – na mocy zapisu (kontraktu) Adama Hieronima z Granowa Sieniawskiego – w dobra wsi Hreczczyńce[?] i Siomaki[?] bez sprzeciwu; atamani wsi w imieniu Sieniawskiego dopuścili intromisję i nakazali poddanym posłuszeństwo.
Akt nr 198
Relacja woźnego Teodora Brasickiego o intromisji Stanisława Judycza[?] Sydowskiego w dobra wsi Zahalcze[?], Drużna[?] i Piskówka na mocy przywileju królewskiego (rkp. 1666 N. 95)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data15 lipca 1666 (sesja z aktu poprzedniego); intromisja 17 września 1665
Karty / skanyk. 116v (skan 0119 lewa – górna część)
9Iudycz[?] in bona suprascripta nemine impugnante et contradicente intromittebat
10et introligabat, quam intromissionem in villis suprascriptis Vatamani ultro ac bene-
11vole no[mi]ne G[e]n[er]osi Pauli Tetera Ducis Zaporoviensis al[ia]s Hetmana Woyska Zaporo-
12zkiego admiserunt obedientiamq[ue] subditis in eisd[em] villis manentib[us] et ad
13unum congregatis in instanti p[rae]standam iniunxerunt et demandaverunt de quo
14eius p[rae]sens relatio est ac N[obi]lium suprascriptorum in toto confirmans attestatio.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: „Iudycz[?]” (przydomek lub drugi człon nazwiska Sydowskiego; zapis „Iudycz/Iudijcz”); nazwy wsi „Zahalcze[?]” i „Drużną[?]” (zapis „Zahalcze Drużną” – może jedna nazwa „Zahalcze Drużne”?), Piskówka – odczyt pewniejszy. „Vatamani” = atamani (wójtowie wiejscy). W przywileju odwołanie do „p[rae]fati Sac[rae] Regiae M[aies]t[a]tis” mimo braku wcześniejszej wzmianki o królu – formuła skopiowana.
[Objaśnienia:] Paweł Tetera (Teteria), hetman kozacki prawobrzeżnej Ukrainy (1663–1665), posiadał nadane mu przez króla dobra na Podolu; w jego imieniu atamani dopuścili intromisję Sydowskiego, który otrzymał te wsie przywilejem królewskim (po ucieczce Tetery do Polski w 1665 r.). Por. akt 121 (Kozacy Tetery w Mikulińcach).
[Tłumaczenie:] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa, opatrzny Teodor Brasicki, woźny urzędu niniejszego, jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał, że on wraz z dwoma szlachetnymi, mianowicie Andrzejem Korczyńskim[?] i Wawrzyńcem Kotowskim[?], przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na wniosek i urzędowe wezwanie urodzonego Stanisława Judycza[?] Sydowskiego dnia 17 września roku Pańskiego 1665 ostatnio minionego zjechał osobiście do dóbr wsi Zahalcze[?], Drużna[?] i Piskówka i tamże na mocy przywileju Jego Królewskiej Mości łaskawie mu nadanego wspomnianego urodzonego Sydowskiego Judycza[?] w dobra wyżej wymienione, przy nikogo oporze i sprzeciwie, wwiązał i wprowadził; którą intromisję w wymienionych wsiach atamani dobrowolnie i życzliwie w imieniu urodzonego Pawła Tetery, wodza zaporoskiego, czyli hetmana Wojska Zaporoskiego, dopuścili i poddanym w tychże wsiach mieszkającym, zebranym w jedno miejsce, natychmiast posłuszeństwo okazywać nakazali i polecili; o czym jest niniejsza jego relacja i w całości ją potwierdzające poświadczenie szlachetnych wyżej wymienionych.
Streszczenie
Woźny Teodor Brasicki ze szlachtą Andrzejem Korczyńskim[?] i Wawrzyńcem Kotowskim[?] zeznał (15 VII 1666), że 17 IX 1665 na wezwanie Stanisława Judycza[?] Sydowskiego wwiązał go na mocy przywileju królewskiego w dobra wsi Zahalcze[?], Drużna[?] i Piskówka bez sprzeciwu; atamani wsi w imieniu Pawła Tetery, hetmana Wojska Zaporoskiego, dopuścili intromisję i nakazali poddanym posłuszeństwo.
Akt nr 199
Oblata zapisu obligacyjnego (zastawnego) Adama Hieronima z Granowa Sieniawskiego dla Aleksandra Krzynickiego i Agnieszki z Komorowskich, małżonków, na sumę 10 000 zł na wsiach Hreczczyńce[?] i Siomaki[?] w pow. latyczowskim (rkp. 1666 N. 96)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data15 lipca 1666 (sesja z aktu 197); zapis dat. we Lwowie 26 stycznia 1648[?]
Karty / skanyk. 116v (skan 0119 lewa – dół) – k. 117 (skan 0119 prawa – górna 2/3; w rkp. numer 117)
2Krzynicki suo et G[e]n[er]osae Agnetis Komorowska consortis suae l[egi]t[i]mae no[mi]nib[us] obtulit
3eid[em] Off[ici]o p[rae]senti et ad Acticand[um] porrexit Inscriptionem obligatoriam a M[agnifi]co Ada-
4mo Hieronimo a Granow Sieniawski sup[er] summam decem millium florenorum
5polonicorum recognitam ac in eand[em] summam modo obligatorio villas duas videl[icet] Hreczczyńce[?]
6et Siomaki[?] inscriptam et obligatam manu propria eiusd[em] M[agnifi]ci Sieniawski
7subscriptam et sigillo p[ro]prio magno communitam, petens eand[em] Inscriptionem ab Of-
8ficio p[rae]sen[ti] suscipi et in Acta sua inscribi. Cuius affectationi Off[ici]um p[rae]sens annuen[s]
9et iuri co[mmun]i inhaeren[s] hanc Inscriptionem uti iustam et illaesam o[mn]isq[ue] suspicionis
10nota carentem suscepit et in Acta sua ingrossari ac inscribi mandavit cuius
11tenor sequitur estq[ue] talis. Adam Hieronim z Granowa Sieniawski
k. 117 (skan 0119, strona prawa; w rkp. numer 117)
1Tym dobrowolnym scriptem moim zeznawam iż dla potrzeby mojey summę Dzie-
2sięć Tysięcy złotych monety y liczby polskiey przedtym dalnym sposobem wzią-
3łem u Urodzonych Ich M[iło]ściow PP. Alexandra Krzynickiego y Agnieszki Komo-
4rowskiey Małżonkow, ktorą summę tymże Ich M[iło]ściom assecuruię tem scri-
5ptem na Dobrach moich Dziedzicznych to iest na dwuch wsiach Hreczczyń-
6cach[?] y Siomakach[?] nazwanych w Powiecie Latyczowskim leżących submittuiąc
7się oddać y zapłacić w poniedziałek pierwszy po Swiętey Agnieszce w Gro-
8dzie Latyczowskim w Roku da Pan Bog przyszłym Tysiącznym Szesćsetnym
9Czterdziestym dziewiątym[?] nic a nic czasu nieprzedłużaiąc a ieśliby m
10summy wyżey mianowaney Ich M[iło]ściom na czas naznaczony nieoddał, tedy wies
11Hreczczyńce[?] y Siomaki[?] dwiega zewszytkimi pożytkami y gruntami Lasami pasie-
12kami[?] Sianożęciami[?] y powolnościami[?] tychże wsi należącymi nic a nic sobie żadnych prze-
13ciwiey[?] ani własności zastawiwszy do lat trzech zupełnych zastawnym spo-
14sobem w tey summie wyżey mianowaney Ich M[iło]ściom PP. Krzynickim Małżonkom
15pusczać powinien będę, ktora zastawa ma iść a trzeniu[?] ad trienium aż
16do zupełnego wykupna y zapłacenia summy Dziesięci tysięcy złotych Cu-
17lcay[?] dostateczny na tych Dobrach od wszelkich impedimentow prawnych y
18nieprawnych przez wszytek czas possessiy Ich M[iło]ściow pomienionych zastę-
19puiąc y submittuiąc się iako by Ich M[iło]ść tych Dobr spokoynie zażywać mogli
20a dla wagi lepszey ten scrypt moy Aktami Grodzkimi Latyczowskimi robo-
21rować obiecuiąc wierszyllum[?] do trzymać pod zakładem Dziesięci Tysięcy
22złotych działo się we Lwowie dnia dwudziestego szostego Stycznia
23Roku Pańskiego Tysiąc Szesćset Czterdziestego osmego. Adam Hieronim
24Sieniawski locus sigilli in hunc modum [znak] post ingrossationem Origi-
25nale offerens ad se recepit de recepto Off[ici]um p[rae]sens quietavit quietatq[ue] p[rae]sen[tibus].
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Data zapisu: „we Lwowie dnia dwudziestego szostego Stycznia Roku Pańskiego Tysiąc Szesćset Czterdziestego osmego” – czytane jako 26 I 1648 (Adam Hieronim Sieniawski, stolnik koronny, zm. 1650), termin spłaty – poniedziałek po św. Agnieszce (21 I) „roku przyszłego” 1649[?]; zapis „Sterdziestego/Czterdziestego” i „dziewiątym” niepewny – oznaczono [?]. Inne niepewności: „przedtym dalnym[?] sposobem” (może „przedtym dawnym”), „dwiega” (= obydwie?), „pasiekami[?] Sianożęciami[?] y powolnościami[?]”, „przeciwiey[?]” (= prerogatyw?), „a trzeniu[?] ad trienium” (= od trzech lat do trzech lat – zastaw odnawialny co trzy lata), „Culcay[?]” (zapewne zniekształcone „ewikcję dostateczną”), „wierszyllum[?]” (może „verbum” / „wszystko”). Nazwy wsi jak w akcie 197.
[Objaśnienia:] Zapis obligacyjny: Sieniawski pożyczył od małżonków Krzynickich 10 000 zł i zabezpieczył dług na swoich dziedzicznych wsiach Hreczczyńce[?] i Siomaki[?] w pow. latyczowskim, zobowiązując się spłacić go w grodzie latyczowskim w poniedziałek po św. Agnieszce następnego roku; w razie niespłacenia wsie miały przejść w zastaw (posesję) Krzynickich na trzy lata, z odnawianiem co trzy lata aż do wykupu, z obowiązkiem ewikcji, pod zakładem 10 000 zł. Intromisja Krzynickich w te wsie nastąpiła 6 IV 1666 (akt 197).
[Tłumaczenie łaciny:] „Oblata zapisu urodzonych Krzynickich od wielmożnego Sieniawskiego na sumę dziesięciu tysięcy. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Aleksander Krzynicki, w imieniu swoim i urodzonej Agnieszki z Komorowskich, prawej małżonki swojej, podał temuż urzędowi i do wpisania przedłożył zapis obligacyjny przez wielmożnego Adama Hieronima z Granowa Sieniawskiego na sumę dziesięciu tysięcy złotych polskich zeznany, a na tę sumę sposobem obligacyjnym dwie wsie, mianowicie Hreczczyńce[?] i Siomaki[?], zapisane i zobowiązane, ręką własną tegoż wielmożnego Sieniawskiego podpisany i pieczęcią jego własną wielką opatrzony, prosząc, by ten zapis urząd niniejszy przyjął i do akt swoich wpisał. Na której prośbę urząd niniejszy, przychylając się i trzymając się prawa pospolitego, ten zapis jako słuszny, nienaruszony i wolny od wszelkiej podejrzliwości przyjął i do akt swoich wciągnąć i wpisać rozkazał, którego brzmienie następuje i jest takie. […] Miejsce pieczęci w ten sposób. Po wciągnięciu oryginał podający wziął do siebie, z którego odebrania urząd niniejszy kwitował i kwituje niniejszym.”
Streszczenie
Aleksander Krzynicki, w imieniu swoim i żony Agnieszki z Komorowskich, oblatował zapis Adama Hieronima z Granowa Sieniawskiego (Lwów, 26 I 1648[?]): Sieniawski zeznał, że pożyczył od małżonków Krzynickich 10 000 zł i zabezpieczył tę sumę na swoich wsiach dziedzicznych Hreczczyńce[?] i Siomaki[?] w powiecie latyczowskim; zobowiązał się zwrócić ją w grodzie latyczowskim w poniedziałek po św. Agnieszce następnego roku, a w razie niespłacenia oddać obie wsie ze wszystkimi pożytkami w zastaw Krzynickim na trzy lata (z przedłużaniem do czasu wykupu), z obowiązkiem obrony ich posiadania, pod zakładem 10 000 zł.
Akt nr 200
Oblata zapisu obligacyjnego (zastawnego) Krystyny z Komorowa, wojewodziny ruskiej (wdowy po Adamie Kalinowskim, żony ks. Konstantego Korybuta Wiśniowieckiego), dla Aleksandra Krzynickiego i Agnieszki z Komorowskich na sumę 9000 zł na wsi Bohdanowce, z relacją intromisji (rkp. 1666 N. 97)
Sygnatura40-1-2 (CDIAK Ukrainy, f. 40, op. 1, spr. 2)
Data15 lipca 1666 (sesja z aktu 197); zapis dat. w Winnicy 17 grudnia 1644; intromisja 6 kwietnia 1666 (feria tertia post Dominicam Laetare)
Karty / skanyk. 117 (skan 0119 prawa – dół) – k. 117v (skan 0121 lewa) – k. 118 (skan 0121 prawa; w rkp. numer 118) – k. 118v (skan 0122 lewa) – k. 119 (skan 0122 prawa – górne 3/5; w rkp. numer 119)
17ob[li]g[atori]ae Ill[ust]rem et M[agnifi]cam Pallatinam Russiae sibi recognitae et conscriptae seu contra-
18ctus roboratorij p[rae]fatos G[e]n[er]osos Krzynickie coniuges in bona suprascripta Bohda-
19nowce nemine contradicente et impugnante intromittebat et introligabat
20quam Intromissionem in p[rae]fata villa Vatamanus ultro ac benevole admisit, obedientiamq[ue]
21p[rae]standi eisd[em] subditis ibid[em] manentib[us] et ad unum congregatis in instanti com-
22misit[?] et demandavit de quo eius relatio p[rae]sens est atq[ue] N[obi]lium suprascriptorum in
23toto confirmans attestatio.
Objaśnienia i tłumaczenia
[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: „Łoiowskiego[?]” (starostwo – zapis „Lojowskiego”, może Łojowskiego/Łojowskie?), „powolności[?] Szlacheckiey” (może „powinności”), „Osypamy” (= osypami – daniną zbożową), „w kolejego[?] prawa” (może „wszelkiego prawa”), „niedyznić[?]” (= nie czynić), „gulnie[?] wamie[?] … oznemie[?]” – zniekształcone („szczególnie zawiązuję[?]”), „po niewodzieniu[?]” (= po nieudzieleniu? po wyzuciu?), „in quietowali[?]” (= inkwietowali), „Rabaszewski[?]” (obaj pieczętarze). Skan 0120 to powtórne zdjęcie rozkładówki 0119 (k. 116v–117) – pominięty.
[Objaśnienia:] Krystyna z Komorowa (Komorowska), wdowa po Adamie Kalinowskim z Husiatyna, staroście bracławskim, winnickim, lubeckim, a następnie żona księcia Konstantego Korybuta Wiśniowieckiego, wojewody ruskiego, zaciągnęła w 1644 r. u małżonków Krzynickich (Agnieszka z Komorowskich – zapewne jej krewna) dług 9000 zł, płatny w grodzie latyczowskim w poniedziałek po Niedzieli Przewodniej 1646 r., pod zakładem 9000 zł. W razie niespłacenia oddawała w zastaw wieś Bohdanowce (pow. latyczowski) na trzy lata (od Poniedziałku Przewodniego 1646 do takiegoż dnia 1649), z odnawianiem co trzy lata aż do wykupu, ze wszystkimi poddanymi, robociznami, daninami, dziesięcinami, czynszami, osypami, podwodami, rolami, sianożęciami, stawami, młynami, karczmą i lasami (poza powinnością szlachecką), z obowiązkiem obrony (ewikcji) i ewentualnego zastąpienia Bohdanowiec inną majętnością o równym dochodzie. Zapis roborowano w aktach grodzkich winnickich. Intromisja Krzynickich w Bohdanowce nastąpiła 6 IV 1666 (tego samego dnia co w Hreczczyńce i Siomaki – akt 197). „Poniedziałek Przewodni” – poniedziałek po Niedzieli Przewodniej (Białej, pierwszej po Wielkanocy).
[Tłumaczenie łaciny:] „Oblata zapisu urodzonych tychże Krzynickich od wielmożnej wojewodziny ruskiej na sumę 9 [000]. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Aleksander Krzynicki, w imieniu swoim i urodzonej Agnieszki z Komorowskich, prawej małżonki swojej, podał temuż urzędowi i do wpisania przedłożył zapis na wszystkich dobrach, sobie zapisany na sumę dziewięciu tysięcy złotych polskich, przez wielmożną i jaśnie oświeconą Krystynę z Komorowa, z pierwszego małżeństwa niegdy wielmożnego Adama z Husiatyna Kalinowskiego, starosty bracławskiego, winnickiego, lubeckiego, łojowskiego[?] etc., z drugiego zaś małżeństwa jaśnie oświeconego i wielmożnego księcia Konstantego Korybuta Wiśniowieckiego, wojewody ruskiego, pozostałą małżonkę wdowę, zeznany, a na tę sumę sposobem obligacyjnym wieś Bohdanowce w województwie podolskim i powiecie latyczowskim położoną zapisaną i zobowiązaną, ręką tejże jaśnie oświeconej i wielmożnej wojewodziny ruskiej własną i rękami innych przyjaciół podpisany i ich pieczęciami opatrzony i zapieczętowany, prosząc, by ten zapis urząd niniejszy przyjął i do akt swoich wciągnął. Na której prośbę urząd niniejszy, przychylając się i trzymając się prawa pospolitego, ten zapis jako słuszny i nienaruszony i wolny od wszelkiej podejrzliwości przyjął i do akt swoich wpisać rozkazał w brzmieniu następującym. […] Oryginał zwrócono podającemu, z którego zwrotu urząd kwituje. I zaraz przed tymże urzędem niniejszym grodzkim starościńskim latyczowskim stawiwszy się osobiście woźny generalny Królestwa opatrzny Teodor Brasicki, woźny urzędu niniejszego, zdrów na umyśle i ciele, jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi, mianowicie Andrzejem Korczyńskim[?] i Wawrzyńcem Kotowskim[?], przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na wniosek i urzędowe wezwanie urodzonych Aleksandra Krzynickiego i Agnieszki z Komorowskich, prawych małżonków, we wtorek po niedzieli postnej Laetare ostatnio minionej roku bieżącego zjechał osobiście do dóbr wsi Bohdanowce i tamże na mocy zapisu obligacyjnego przez jaśnie oświeconą i wielmożną wojewodzinę ruską zeznanego i napisanego, czyli kontraktu roborowanego, wspomnianych urodzonych Krzynickich, małżonków, w dobra wyżej wymienione Bohdanowce, przy nikogo sprzeciwie ani oporze, wwiązał i wprowadził; którą intromisję w wymienionej wsi ataman dobrowolnie i życzliwie dopuścił i posłuszeństwo [im] okazywać tymże poddanym tam mieszkającym, zebranym w jedno miejsce, natychmiast polecił i nakazał; o czym jest niniejsza jego relacja i w całości ją potwierdzające poświadczenie szlachetnych wyżej wymienionych.”
Streszczenie
Aleksander Krzynicki w imieniu swoim i żony Agnieszki z Komorowskich oblatował zapis Krystyny z Komorowa, wojewodziny ruskiej (wdowy po Adamie Kalinowskim z Husiatyna, staroście bracławskim, winnickim i lubeckim, a potem żony ks. Konstantego Korybuta Wiśniowieckiego, wojewody ruskiego), sporządzony w Winnicy 17 XII 1644: wojewodzina pożyczyła od Krzynickich 9000 zł, zobowiązała się zwrócić je w grodzie latyczowskim w poniedziałek po Niedzieli Przewodniej 1646 r., a w razie niespłacenia oddać im w zastaw wieś Bohdanowce w pow. latyczowskim ze wszystkimi poddanymi, powinnościami i pożytkami na trzy lata, z przedłużaniem do czasu wykupu, broniąc ich posiadania, pod zakładem 9000 zł. Pieczętarze: Stanisław i Jan Rabaszewscy[?], Mikołaj Krasnosielski. Woźny Teodor Brasicki ze szlachtą Andrzejem Korczyńskim[?] i Wawrzyńcem Kotowskim[?] zeznał, że 6 IV 1666 wwiązał Krzynickich w Bohdanowce bez sprzeciwu; ataman wsi nakazał poddanym posłuszeństwo.
Podcast do tej części
Odcinek 5
Samowola husarii w Księgach Grodzkich Latyczowskich