Akty 201–240

Transkrypcja

k. 119 (skan 0122, strona prawa – dół)

1Do Urzędu y Xiąg niniejszych Grodzkich Starościnnych Latyczowskich Oczewi-

2wiście przyszedszy Szlachetny P. Hrehory Skowrodka[?] sługa J[ego] M[ości] P. Stephana

k. 119v (skan 0123, strona lewa)

1Iana Grocholskiego wsi Niemirzyniec Administrator, imieniem tegoż J[ego] M[ości] Pana

2Grocholskiego z wielkim żalem opowiadał y świadczył się na przeciwko J[ego] M[ości]

3Panu Stanisławowi Zabłockiemu Kommendatorowi Międzybozkiemu o to iż on

4czasu niedawnego to iest w Sobotę przed Swiętem Swięta Swiętey y Niero-

5dzielney Troycy blizko przeszłą w Roku teraźnieyszym na ten czas gdy Ia-

6śnie Wielmożna J[ey] M[o]ść Pani Woiewodzina Bracławska ze Dworem swoim

7zwyczayne dla nabożeństwa do Konstantynowa Starego iechała przodem iadąc

8sobie pod pijany dobrze pospołu z Ich M[o]ściami Panami Kamonackim y Boh-

9danowiczem nie przestrzegaiąc powagi pomienioney J[ey] M[o]ś[ci] Paniey Woie-

10wodziney paniey swoiey ani się oglądaiąc na prawo pospolite ani

11na srogość win o Tumultach y gwałtownych naiazdach w prawie opisanych

12y Constitutiami Koronnemi każdemu Człowiekowi tak w Miastach Mia-

13steczkach iako na wsiach y po gościńcach dobrowolnych pokoy bespieczeń-

14stwo pospolite szczegulny upewniony y obwarowany iest, y owszem naprze-

15ciwko tymże prawom Koronnym sprzeciwiaiąc się przyiachawszy do wsi po-

16mienioney Niemierzyniec Dzierżawy przerzeczonego J[ego] M[ości] Grocholskiego

17P. protestuiącego się, przez dania przyczyny zdybawszy przed Domem wła-

18snym iego to iest Robotnego Kostiuka Stasienka Osaycę tey wsi Niemiryniec

19furibunde iako piany zapytał a tyś to Osayca odpowiedział modeste ia,

20bez respectu zaraz kańczukiem przez łeb ciął y gdy podszedł Osayca ucie-

21kać, dobywszy szabli zawoła na czeladź swoię łapaycie y goniąc się za nim

22powsi aż w staw zapędził y mało go nieutopił, potym gdy robotny Trochim

23usłyszawszy ten tumult wyszedł z domu swego ktorego także bez bron-

24nego cięcia go w łeb ciął, ale że się prawą ręką złożył, wyżey zranił

25y też rękę srodze zaciął z przecięciem kości z wierzchu przypadszy J[ego] M[ość]

26P. Kamocki[!] y J[ego] M[ość] P. Bohdanowiczem szablami płazem po grzbiecie

27po głowie bijąc poprawili, potym robotny drugi Trochim Rudczenko

28także z domu wypadnie na ten gwałt nie maiąc nic w rękach ktorego

29także szablą srodze gonić chcącego obiciąc w łeb iakoby obciął gdy-

k. 120 (skan 0123, strona prawa; w rkp. numer 120)

1by za szable nieporwał iednemu palec średni lewey ręki szkodliwie prze-

2rznął skąd chromoty się spodziewa na palec, gdzie także J[ego] M[o]ść pomienieni

3PP. Kamonacki y Bohdanowicz do pomocy onemu szablami płazem bić

4y tak zbili że wszytka głowa spuchła y grzbiet posiniał ktore rany zaraz

5in recenti J[ego] M[ości] P. Cebulskiemu[?] Staroście Konstantynowa Starego praesentowali

6iako o tym szyrzey obductia ran świadczy tudziesz y Woźnego Generała Koron-

7nego Opatrznego Theodora Brasickiego Apparitora Urzędu Grodzkiego Latyczowskiego

8Rellatia niżey napisana opiewa, Na ostatek taki strach wszytkim ludziom zadał

9że wszyscy uciekali y w stawie się topili, zaś owdowiały[?] chłopiec pomienio-

10nego P. Skowrodki[?] protestuiącego się o włos nieutonął gdyby go z drugiey stro-

11ny stawu chłop nieratował ktorym to takim swoim swawolnym postępkiem

12bespieczność pokoy poniewasz zgwałcił y w winy według takowego postę-

13pku popadł dla tego tenże protestans w zględem wszytkiego excessu y po-

14rabienia poddanych Pana swego powtorze świadczył y protestował się obie-

15cuiąc o tego r[ati]one p[rae]missor[um] cum eo iure actur[um] et vindicaturu[m] salvam melio-

16rationem huius p[ro]testationis G[e]n[er]oso Grocholski domino suo reservando si de iure opus

17fuerit. Et ad verificationem huius p[ro]t[estati]onis statuit cor[am] eod[em] Off[ici]o Actisq[ue] p[rae]sentib[us]

18Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] Laboriosos Kostiuk Stasienko Osayca, Trochimum

19Szarczenko et alium Trochimum Rudko de villa p[rae]dicta Niemirzynce G[e]n[er]osi Ste-

20phani Ioannis Grocholski subditos qui statuti p[er]sonal[ite]r comparentes cor[am] eod[em] Off[ici]o

21p[rae]senti p[rae]sentaverunt et commonstraverunt eid[em] Off[ici]o vulnera licet iam subsana-

22ta infirmus Osayca in collo et in aure sinistra scutica cum detrusione[?] sauciatio[?]

23ne cutis percussa duo Trochimus Szarczenko in manu dextra cum cutis sectione

24framea illata unum vulnus alter vero Trochimus Rudko itidem unum vulnus in

25digito medio al[ia]s na palcu średnim z pierścieniem[?] podeszłym[?] framea manus sinistrae

26Quae vulnera Sabbato ante festum Sanctissimae et Individuae Trinitatis p[ro]x[im]e p[rae]t[eri]to

27Anno p[rae]sen[ti] circa inequitationem p[rae]dictae Villae Niemirzynce p[er] G[e]n[er]osum Stani-

28slaum Zabłocki sibi illata et inflicta esse sine ulla litis data occ[asi]one asseruer[unt]

29quae quid[em] vulnera idem Off[ici]um p[rae]sens vidit et debite conspexit. Et hic in-

30continenti cor[am] eod[em] Off[ici]o Actisq[ue] p[rae]sen[tibus] Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] p[er]sonaliter

k. 120v (skan 0124, strona lewa – góra)

1comparens Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis Providus Theodorus Brasicki Apparitor off[ici]i

2p[rae]sen[tis] palam publice libere recognovit Quia ipse feria tertia post festum Sanctis-

3simae et Individuae Trinitatis p[ro]x[im]e p[rae]t[eri]ta Anno p[rae]sen[ti] ad bona villae Niemirzyn-

4ce ad instantiam et officiosam requisitionem Laboriosorum Constantini Stasienko Locatoris

5al[ia]s Osayca Trochimi Szarczenko et alterius Trochimi Rudczenko seu Rudko

6de p[rae]dicta villa Niemierzynce p[rae]fati G[e]n[er]osi Stephani Ioannis Grocholski sub-

7ditorum p[ro]tunc graviter aegrotantium in quorum corporib[us] vulnera recentia frameis

8et scuticis tam in capitibus auribus faciebus ac manibus quam in dorsibus livida tume-

9facta sanguiolenta cruenta enormia secta frameis illata et inflicta plus vel minus

10viginti sibi obducta et commonstrata vidit et debite in recenti conspexit et ab

11o[mn]ibus eorund[em] subditorum incolis seu vicinis de hac violentia p[er] eosd[em] p[rae]di-

12ctum Zabłocki acq[ue] p[rae]fatos Kamocki et Bohdanowicz ac famulos eorum

13p[er]patrata audivit de quo hanc suam rellationem fecit.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Nazwisko komparenta „Skowrodka[?]” (zapis „Hrehory Skowrodka”, w dalszym tekście „Skowrodki”); towarzysz Zabłockiego zapisany „Kamonacki” i „Kamocki” (dwie formy w tym samym akcie – nazwisko niepewne); „Cebulskiemu[?]” – starosta (dzierżawca) Starego Konstantynowa; „owdowiały[?] chłopiec” (zapis „owdowialy”, może „owczarczyk” – pasterz?); „z pierścieniem[?] podeszłym[?]” – fragment niejasny; „cum detrusione[?] sauciatione[?]” – odczyt częściowy. W tekście polskim pisarz pomylił formy („P. Kamocki y J. M. P. Bohdanowiczem”). Ten akt koryguje odczyt nazwiska posesora Niemierzyniec w akcie 183: Stefan Jan GROCHOLSKI (nie „Trocholski”), a imię Rudczenki – Trochim (por. akt 183: „Alexium Trochimum[?] Rudczenko[?]”). „Locator alias Osadca” – zasadźca (osadczy) wsi.

[Objaśnienia:] Napad miał miejsce 19 VI 1666, gdy wojewodzina bracławska (Elżbieta Wiktoria Potocka, pani Międzyboża) jechała z dworem na nabożeństwo do Starego Konstantynowa, a jej komendant międzyboski Stanisław Zabłocki z panami Kamonackim[?] i Bohdanowiczem, jadąc przodem pijany, napadł na wieś Niemierzyńce. Był to zapewne odwet za zatargi o zbiegłych poddanych osiadających na słobodzie w Niemierzyńcach – por. akt 183 (protestacja Zabłockiego przeciw temuż osadczemu Kostiukowi Stasience i poddanym z 26 VI 1666).

[Tłumaczenie łaciny:] „…tenże protestujący […] obiecując z nim z powodu powyższego prawnie postępować i dochodzić, zastrzegając urodzonemu Grocholskiemu, swemu panu, prawo poprawienia tej protestacji, jeśliby prawnie zaszła potrzeba. A dla potwierdzenia tej protestacji stawił przed tymże urzędem i aktami niniejszymi grodzkimi starościńskimi latyczowskimi pracowitych Kostiuka Stasienkę, osadczego, Trochima Szarczenkę i drugiego Trochima Rudkę ze wspomnianej wsi Niemierzyniec, poddanych urodzonego Stefana Jana Grocholskiego, którzy stawieni, osobiście stając przed tymże urzędem niniejszym, okazali temuż urzędowi rany, choć już podgojone: chory osadczy – na szyi i lewym uchu, batogiem, z rozcięciem[?] skóry; Trochim Szarczenko – dwie, na prawej ręce, z rozcięciem skóry szablą zadane; drugi zaś, Trochim Rudko, również jedną ranę na palcu środkowym […] szablą, lewej ręki. Które to rany, jak twierdzili, w sobotę przed świętem Najświętszej i Niepodzielnej Trójcy ostatnio minioną roku bieżącego podczas najazdu na wspomnianą wieś Niemierzyńce przez urodzonego Stanisława Zabłockiego zostały im zadane bez żadnej danej przyczyny do sporu; które to rany tenże urząd niniejszy widział i należycie obejrzał. I zaraz przed tymże urzędem i aktami niniejszymi grodzkimi starościńskimi latyczowskimi stawiwszy się osobiście woźny generalny Królestwa opatrzny Teodor Brasicki, woźny urzędu niniejszego, jawnie, publicznie, dobrowolnie zeznał, że on we wtorek po święcie Najświętszej i Niepodzielnej Trójcy ostatnio minionym roku bieżącego [udał się] do dóbr wsi Niemierzyńce na wniosek i urzędowe wezwanie pracowitych Konstantego Stasienki, zasadźcy, czyli osadczego, Trochima Szarczenki i drugiego Trochima Rudczenki, czyli Rudki, ze wspomnianej wsi Niemierzyniec, poddanych wspomnianego urodzonego Stefana Jana Grocholskiego, wówczas ciężko chorych, na których ciałach świeże rany szablami i batogami, tak na głowach, uszach, twarzach i rękach, jak na grzbietach, sine, opuchłe, krwawe, ogromne, szablami pocięte, zadane i wymierzone, więcej lub mniej dwadzieścia, mu okazane, widział i należycie świeżo obejrzał, i od wszystkich mieszkańców czyli sąsiadów tychże poddanych o tym gwałcie przez wspomnianego Zabłockiego oraz wspomnianych Kamockiego i Bohdanowicza i ich sługi popełnionym słyszał; o czym tę swoją relację uczynił.”

Streszczenie

Hrehory Skowrodka[?], administrator wsi Niemierzyńce, w imieniu Stefana Jana Grocholskiego zaprotestował przeciw Stanisławowi Zabłockiemu, komendantowi międzyboskiemu: 19 VI 1666, gdy wojewodzina bracławska jechała z dworem na nabożeństwo do Starego Konstantynowa, Zabłocki, jadąc przodem pijany z panami Kamonackim[?] i Bohdanowiczem, wpadł do Niemierzyniec, uderzył kańczukiem osadczego Kostiuka Stasienkę i ścigał go z szablą aż do stawu, ciął szablą w rękę Trochima Szarczenkę (z przecięciem kości), ranił w palec Trochima Rudczenkę, a jego towarzysze bili ich płazem; ludzie uciekali, topiąc się w stawie. Ranni pokazali się staroście Starego Konstantynowa Cebulskiemu[?], a w grodzie okazali podgojone rany. Woźny Teodor Brasicki zeznał, że 22 VI 1666 obejrzał u ciężko chorych poddanych ok. 20 ran od szabel i batogów i słyszał od sąsiadów o gwałcie Zabłockiego, Kamockiego[?] i Bohdanowicza.

Transkrypcja

k. 120v (skan 0124, strona lewa – środek)

1Videatur p[ro]t[estati]o ex p[ar]te N[obi]lis Marinae de Czerleniowce olim N[obi]lis Michaelis Sienkowski

2Co[nsor]tis relictae viduae con[tra] N[obi]les Alexandrum Zabłocki et Petrum Krasuski r[ati]one ips[ius]

3domum suam in villa Śnitowka consisten[tem] aggressionis et verbis inhonestis bona fama

4laeden[tibus] increpationis et in vitam sui ac filior[um] suor[um] diffidationis die hodierno ut p[rae]missum

5est violentae aggressionis r[ati]one quor[um] p[rae]missor[um] manifestata et p[ro]testata est p[ro]ut latius ea patet.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Wpis skrócony („Videatur protestatio…”) – pisarz odsyła do pełnego tekstu protestacji, nie wpisując go; tekst nie występuje w księdze w tym miejscu (być może chodzi o akt 196 lub o oryginał przechowywany w kancelarii). Nazwa wsi „Śnitowka” – zapis wyraźny (por. akty 194–196, gdzie odczyt był niepewny).

[Tłumaczenie:] „Szlachetna Sienkowska przeciw Zabłockiemu i Krasuskiemu – protestuje się. Należy zobaczyć protestację ze strony szlachetnej Marianny z Czerleniowiec, pozostałej wdowy po niegdy szlachetnym Michale Sienkowskim, przeciw szlachetnym Aleksandrowi Zabłockiemu i Piotrowi Krasuskiemu, z powodu napaści na jej dom położony we wsi Śnitówce, łajania jej nieuczciwymi słowy uwłaczającymi dobrej sławie i odgrażania się na życie jej i jej synów w dniu dzisiejszym, jak powiedziano, z powodu gwałtownej napaści; z powodu tego wszystkiego oświadczyła się i protestowała, jak to obszerniej w niej widać.”

Streszczenie

Skrócony wpis: Marianna z Czerleniowiec Sienkowska, wdowa po Michale, zamanifestowała przeciw Aleksandrowi Zabłockiemu i Piotrowi Krasuskiemu z powodu napaści na jej dom we wsi Śnitówka, znieważenia jej słowami uwłaczającymi dobrej sławie i pogróżek wobec życia jej i jej synów; pisarz odsyła do pełnej protestacji.

Transkrypcja

k. 120v (skan 0124, strona lewa – dół)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castr[ensia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis Pro-

2vidus Clemens Grabarski de Międzybóż authenticus et iuratus off[ici]oq[ue] p[rae]senti bene

3notus in vim suae verae ac fidelis utriusq[ue] locor[um] facien[s][?] rel[ati]onis palam publice libere ac

4p[er] expressum recognovit Quia ipse una cum N[obi]libus Alberto Szydłowski et Nicolao Ko-

5sakowski[?] sibi in evidentioris testimonij adhibitis ad instantiam et officiosam requisition[em]

6N[obi]lis Andreae Bułaiowski M[agnifi]ci Christophori Chodorowski Vinicen[sis] Cap[itanei] famuli

7et Administratoris

k. 121 (skan 0124, strona prawa; w rkp. numer 121)

1et Administratoris Vinicen[sis] qui Administrator no[min]e M[agnifi]ci D[omi]ni sui simul nemine[?] [...] die

2tertia mensis Iulij p[ro]x[im]e p[rae]t[eri]ta ad bona oppidi Czarny Ostrow Ill[ust]ris et M[agnifi]ci Constan-

3tini Korybuth in Zbaraż Wiszniowiecki haereditaria condescendebat et ibiq[ue] apud N[obi]lem

4Petrum Adamowski Administratorem eorund[em] bonorum Honestum Fesko Szeremeth cogno-

5minatum setnika Winnickiego extradi affectabat, quem vero Szeremeth licet quidem pa-

6cifice[?] N[obi]lis Adamowski in p[rae]sentia N[obi]lis p[rae]fati et N[obi]lium suprascriptor[um] extradiderat attamen post-

7modum a p[rae]fato N[obi]le Bułaiowski vi ac violenter ademit circa quam ademptionem eun-

8dem Bułaiowski ictibus et pugnis in faciem colaphisando excepit et converberavit

9atq[ue] cum eod[em] Szeremeth Setnik accepta czuprina[?] seu coma ex capite multas crines eri-

10puit evulsitq[ue] al[ia]s porwawszy za czupryznę włosy wyrwał et tunc temporis idem

11Fesko Szeremeth hasta accepta eundem Bułaiowski vita no[n] privavit al[ia]s płatą[?] rohatyną

12P. Bułaiowskiego nieprzebił gdyby za rohatynę nieuchwycono pro certo occideret. Tand[em]

13post violentam ademptionem et ereptionem eiusd[em] Szeremeth ac illatam violentiam sibi

14et p[rae]fato Bułaiowski idem Min[isteria]lis Regni cum p[rae]dictis N[obi]libus suprascriptis ut iuris erat circa

15p[rae]fatum N[obi]lem Petrum Adamowski et oppidanos Czarnoostrovien[ses] p[rae]dictum Szeremeth arestavit

16quod Arestum susceperunt et hoc arestum in eod[em] oppido Czarnyostrow in foro publico

17publicavit et ad notitiam o[mn]ium hominum utriusq[ue] status p[ro]tunc existentium deduxit

18de quo hanc suam fecit rel[ati]onem N[obi]libus suprascriptis secum comparen[tibus] sibi in toto attestantibus.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: „Kosakowski[?]” (zapis „Ko-/sakowski”); „utriusq[ue] locor[um] facien[s][?]” (formuła, por. akt 197); początek k. 121 „simul nemine[?] […] die tertia” – zapis „simul nem[...] Hce deizna” niejasny, możliwe też „feria tertia”; „pacifice[?]”; „czuprina[?] seu coma” (zapis „castrona seu cōna” – zapewne zlatynizowana „czupryna”, tj. „czub” – objaśnione w tekście po polsku „porwawszy za czupryznę”); „płatą[?] rohatyną” (może „płazem” lub „zaraz”). Zdanie o rohatynie gramatycznie pomieszane: sens – Szeremet, porwawszy rohatynę, przebiłby Bułajowskiego, gdyby go nie przytrzymano za drzewce. Kolejność zdarzeń: Adamowski wydał Szeremeta, potem (wg zapisu) „a praefato Bułaiowski vi ac violenter ademit” – w rzeczywistości zapewne odebrano go przemocą Bułajowskiemu (por. dalej „post violentam ademptionem et ereptionem eiusdem Szeremeth ac illatam violentiam sibi et praefato Bułaiowski”).

[Objaśnienia:] Setnik – dowódca sotni kozackiej (tu: winnickiej). Administrator starostwa winnickiego Andrzej Bułajowski, sługa starosty Krzysztofa Chodorowskiego, domagał się wydania setnika Feśka Szeremeta, przebywającego w Czarnym Ostrowie, dobrach dziedzicznych ks. Konstantego Wiśniowieckiego, administrowanych przez Piotra Adamowskiego. Po wydaniu Szeremeta doszło do szarpaniny: Bułajowskiego pobito po twarzy, wyrwano mu włosy za czuprynę, a sam Szeremet porwał rohatynę i omal go nie przebił; następnie Szeremeta odbito. Woźny zaaresztował go (obłożył aresztem) u Adamowskiego i mieszczan czarnoostrowskich, ogłaszając areszt na rynku.

[Tłumaczenie:] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa opatrzny Klemens Grabarski z Międzyboża, prawdziwy i zaprzysiężony, urzędowi niniejszemu dobrze znany, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi Wojciechem Szydłowskim i Mikołajem Kosakowskim[?], przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na wniosek i urzędowe wezwanie szlachetnego Andrzeja Bułajowskiego, sługi wielmożnego Krzysztofa Chodorowskiego, starosty winnickiego, i administratora winnickiego, który to administrator w imieniu wielmożnego pana swego […] dnia 3[?] lipca ostatnio minionego zjechał do dóbr miasteczka Czarny Ostrów, dziedzicznych jaśnie oświeconego i wielmożnego Konstantego Korybuta Wiśniowieckiego na Zbarażu, i tamże u szlachetnego Piotra Adamowskiego, administratora tychże dóbr, domagał się wydania uczciwego Feśka Szeremeta, zwanego setnikiem winnickim; którego to Szeremeta, choć szlachetny Adamowski w obecności wspomnianego szlachetnego i szlachetnych wyżej wymienionych spokojnie[?] wydał, jednak potem [go] od wspomnianego szlachetnego Bułajowskiego gwałtem i przemocą odebrano; przy tym odebraniu tegoż Bułajowskiego razami i pięściami po twarzy policzkując przyjęto i zbito, a wraz z tymże Szeremetem setnikiem, chwyciwszy [go] za czuprynę, czyli włosy, wiele włosów z głowy wyrwano i wydarto, inaczej porwawszy za czuprynę włosy wyrwał; i wówczas tenże Fesko Szeremet, chwyciwszy włócznię, tegoż Bułajowskiego życia nie pozbawił – inaczej rohatyną P. Bułajowskiego nie przebił – a gdyby za rohatynę nie uchwycono, z pewnością by zabił. Wreszcie po gwałtownym odebraniu i wydarciu tegoż Szeremeta i gwałcie zadanym sobie i wspomnianemu Bułajowskiemu tenże woźny Królestwa wraz ze wspomnianymi szlachetnymi wyżej wymienionymi, jak prawo nakazywało, u wspomnianego szlachetnego Piotra Adamowskiego i mieszczan czarnoostrowskich wspomnianego Szeremeta zaaresztował; który to areszt przyjęli, a ten areszt w tymże miasteczku Czarnym Ostrowie na rynku publicznym ogłosił i do wiadomości wszystkich ludzi obojga stanów wówczas obecnych podał; o czym tę swoją relację uczynił, przy pełnym poświadczeniu wymienionych szlachetnych, którzy z nim się stawili.

Streszczenie

Woźny Klemens Grabarski z Międzyboża ze szlachtą Wojciechem Szydłowskim i Mikołajem Kosakowskim[?] zeznał (21 VII 1666), że na wezwanie Andrzeja Bułajowskiego, administratora starostwa winnickiego (sługi starosty Krzysztofa Chodorowskiego), zjechał 3[?] VII 1666 do Czarnego Ostrowa, dóbr ks. Konstantego Korybuta Wiśniowieckiego, gdzie Bułajowski zażądał od administratora Piotra Adamowskiego wydania Feśka Szeremeta, setnika winnickiego. Adamowski go wydał, lecz Szeremeta przemocą odbito, Bułajowskiego pobito i wyrwano mu włosy, a Szeremet omal nie przebił go rohatyną. Woźny obłożył Szeremeta aresztem u Adamowskiego i mieszczan czarnoostrowskich i ogłosił areszt na rynku.

Transkrypcja

k. 121 (skan 0124, strona prawa – dół)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens N[obi]lis Andreas Czernic-

2ki[?] obtulit eid[em] Off[ici]o p[rae]sen[ti] et ad Acticandum porrexit Laudum eiusd[em] [nad linią: Pallatinatus] Podo[liae] ex Actis

3Castren[sibus] Capitan[ealibus] Camenecen[sibus] extractum authenticum Quod Off[ici]um p[rae]sens suscepit et Actis

4suis inscribi mandavit tenoris talis. Actum in Castro Camenecen[si] Podo[liae] Sabbatho

5post festum Sanctae Margarethae Virginis et Martiris proximo Anno Domini Mille-

6simo sexcentesimo sexagesimo sexto. Ad Off[ici]um et Acta p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia]

7Camenecen[sia] p[er]sonal[ite]r veniens N[obi]lis Andreas Słowacki[?] nomine et ex parte G[e]n[er]osi

8Alberti de Kyrsy[?] Humiecki Subdapiferi Podo[liae] protunc Conventus Particularis

k. 121v (skan 0125, strona lewa)

1Camenecen[sis] Pallat[inat]us Podo[liae] [Marschalci] manu p[rae]fati G[e]n[er]osi Marschalci propria subscriptum et si-

2gillo proprio communitum Quod Off[ici]um p[rae]sens suscepit et Actis suis ingrossari man-

3davit cuius tenor sequitur talis. My Dignitarze Urzędnicy y Rycer-

4stwo Woiewodztwa Podolskiego na Seymik do Kamieńca za dwoma Univer-

5sałami J[ego] K[rólewskiej] M[o]ś[ci] Pana naszego Miłego za trzecim Wielmożnego J[ego] M[ości] Pana

6Hieronima na Brzeziu Lanckorońskiego Podkomorzego naszego Podolskiego

7de mutuo omnium nostri consensu anticipative wydanym zgromadzeni, trzy-

8mając się do dawnych praw y zwyczaiow świętobliwych Antecessorow

9naszych iako też ad Lauda Anteriora Woiewodztwa tego Anni Millesimi

10Sexcentesimi Sexagesimi et alijs approbata tę naszą publiczną Sessią

11in toto referuiąc a uważaiąc wszytkim radzię[?] y zgodnym terminie nadzie[?]

12miła Oyczyzna zostaie ante omnia chcąc p[rae]sidium y obronę Woiewodz-

13twu naszemu y Grodu następuiącym niebespieczeństwom obwarować Na

14przod na Pospolite ruszenie unanimiter pozwoliliśmy y wszyscy ktorzykolwiek

15się Szlachtą mianuiemy w takim porządku y pod takimi winami, iako o pospolitym

16Ruszeniu prawo napisało pro die quinta Augusti w Roku teraźnieyszym pod

17Kamieńcem stanąć, przystawiliśmy sobie Chworo[?] podymnego authoritate Con-

18sensus nostri in omnem eventum uchwaliliśmy ktore in libero arbitrio Woie-

19wodztwa dostawać na y J[ego] M[ość] P. Poborca nie powinien się nikomu rachować, tylko

20Woiewodztwu. Do ktorego wybierania za Exactora Urodzonego J[ego] M[ości] Pana

21Iana Osieckiego[?] obraliśmy ktory ex debito Functionis suae do podniesienia

22przyiachawszy tę contributię iako nayprędzey wybierać będzie się starał, z

23Podymnym wybranym na termin y czas pospolitego Ruszenia popisu stanie,

24Ktorzyby[?] J[ch] M[ość] zaś z Podniesienia J[ego] M[ości] P. Poborcy nie oddali albo nie

25wydali całe podymnego sami z sobą na popis Pospolitego Ruszenia przy-

26wiodą, w Powiecie zaś Kamienieckim y Latyczowskim excepto podniesienia iako

27się zbiera[?] J[ch] M[ość] PP. Obywatele według quitow J[ch] M[ości] PP. Poborcow J[ego] M[ości]

28P. Stanisława Sielecińskiego[?] y J[ego] M[ości] P. Pisarza Grodzkiego Kamienieckiego

k. 122 (skan 0125, strona prawa; w rkp. numer 122)

1Od Poddanych swoich fideliter wybrawszy na tenże Termin Pospolitego Ruszenia do

2rąk J[ego] M[ości] P. Exaktora oddać powinni będą, ktoremu to J[ego] M[ości] P. Poborcy naszemu salarium

3in contentatione laboris od kartu[?] iuxta Lauda anteriora pozwoliliśmy a dla prędze-

4szego tego podatku obwieszczenie zleciliśmy J[ego] M[ości] P. Marszałkowi Koła naszego Rycer-

5skiego protunc aby Universały swoie w Woiewodztwie naszym rozesłał. A że J[ego] M[ość] P.

6Ościsławski[?] aggravatus est Żydami Kamienieckimi o półtorasta złotych Woiewodztwo

7evincere J[ego] M[ości] submittuie się, a J[ego] M[ość] P. Ościsławski[?] powinien będzie dowodzić tego na

8Seymiku przy zgromadzeniu Braciey co mowił. A że dignitati Woiewodztwa na-

9szego plurimum intererat abyśmy posłow do J[ego] K[rólewskiej] M[ości] wyprawili iakosz niechcąc

10deesse Woiewodztwu temu uprosiliśmy J[ego] M[ości] P. Iana Michała Myślikowskiego[?]

11Chorążego Czernichowskiego y J[ego] M[ości] P. Ierzego Wołodyiowskiego ktorych za

12podiętą pracę na Seymiku przyszłym condigne contentować obiecaliśmy. Na koniec

13condolendo vicibus J[ego] M[ości] P. Krzysztofa Kawieckiego Sędziego Ziemskiego Podolskiego

14ktory żal z okrutney śmierci Syna swego na sercu swoim żałosny opowiedziawszy

15aby mogł homicidas ad mota manu Kiianow captivare[?] y prasować[?]. Tedy zlecili-

16śmy J[ego] M[ości] P. Marszałkowi Koła naszego Rycerskiego aby w tym manualitur ze

17cognitione J[ego] M[ości] P. Sędziego assecurował nomine W[asz]m[o]ś[ci] y dał facultatem captivandi

18Zaboycow w Woiewodztwie naszym. A że J[ch] M[ość] M[iłościwi] PP. Rotmistrzow Kamienieckich

19Piechot stringit constitutio aby zawsze na Kamieńcu zostawali zleciliśmy tedy

20J[ego] M[ości] P. Marszałkowi Koła naszego aby nomine W[asz]m[o]ś[ci] J[ch] M[o]ściow listem swym za-

21grzał żeby in hoc passu y w takich niebespieczeństwach p[rae]sentes na Kamieńcu

22zostawali. A żeby to Laudum iako nayprędzey suo cum robore effectu[m] te[nuerit][?] J[ego] M[ości]

23Marszałkowi naszemu commisimus aby pod podpisem swoim onez[!] ad Acta Gro-

24du Kamienieckiego y Latyczowskiego odesłał. Obiecaliśmy też J[ego] M[ości] P. Woyciecho-

25wi Humienieckiemu[!] Podstolemu Podolskiemu że J[ego] M[ość] wygodziwszy pieniądzmi Woiewodz-

26twa naszemu, na zatrzymanie ludziey dla całości tegoż Woiewodztwa miał ten dług

27z Podymnego wybierać o czym Laudum anterius szyrzey opiewa Electionis Deputa-

28ta Anno Millesimo sexcentesimo sexagesimo quinto. A że dopiero czas nie wybra-

k. 122v (skan 0126, strona lewa – góra)

1[...] tenże zadnym causis[?] za instantią naszą Off[ici]um Castren[se] Capitan[eale] Camenecen[se]

2sądzić będzie co y J[ego] M[ość] P. Generał przyobiecał aby tym prędzey J[ego] M[ość] według

3swoim satisfactię dostawał a J[ego] M[ość] P. Podkomorzy Podolski powinien podać

4na dilatię Miasta y Miasteczka ktorzy osypowego niewydali. Działo się

5w Kamieńcu dnia dwunastego Lipca Roku Tysiąc szesćset szesdziesiątego

6szostego. Woyciech Humiecki Podstoli Podolski Marszałek Koła Rycerskiego

7Woiewodztwa Podolskiego na tenczas będący imieniem Braciey wszytkich. Lo-

8cus sigilli Originale circa Cancellariam remansit Ex Actis Castren[sibus] Capitan[ealibus]

9Camenecen[sibus] Podo[liae] depromptum Correxit Radoliński m[anu] p[ro]p[ri]a Locus sigilli M[agnifi]ci

10Cap[ita]nei Camenecen[sis] Originale vero circa Cancellariam [Latycoviensem] remansit.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Tekst laudum przepisany niedbale; wiele miejsc niepewnych: nazwisko podającego w Latyczowie „Czernicki[?]” (zapis „Czernic-/ki”); w Kamieńcu „Słowacki[?]”; predykat Humieckiego „de Kyrsy[?]” (zapis „de Kyrsy” – może „z Kyrsy”/„z Kirsy”); „radzię[?] … nadzie[?]” (zdanie zniekształcone); „Chworo[?] podymnego” (może „dwoje podymnego” – dwukrotne podymne); „Ktorzyby[?]” ; „Sielecińskiego[?]”; „od kartu[?]” (może „od kwartu”); „Ościsławski[?]” (zapis „Oscislawski”); „Myślikowskiego[?]” (zapis „Mysli-/kowskie”); „captivare[?] y prasować[?]” (zapis „captivare y prasowat”); początek k. 122v – ciąg dalszy zdania „A że dopiero czas nie wybra-[ł]…” (nieczytelne „zadnym causis[?]”). Na końcu „circa Cancellariam [...] remansit” – słowo nad linią przekreślone/nieczytelne. Marszałek koła rycerskiego Wojciech Humiecki zapisany raz „Humieniecki” (błąd pisarza).

[Objaśnienia:] Laudum sejmiku partykularnego w Kamieńcu (12 VII 1666), zwołanego dwoma uniwersałami królewskimi (akty 191–192) i uniwersałem podkomorzego H. Lanckorońskiego (akt 180). Uchwały: 1) pospolite ruszenie województwa – stawiennictwo pod Kamieńcem 5 VIII 1666; 2) podatek podymne (podwójne?) na obronę, którego wybór powierzono egzaktorowi Janowi Osieckiemu[?], rozliczającemu się tylko przed województwem; 3) wynagrodzenie dla poborcy; 4) sprawa długu wobec Żydów kamienieckich (Ościsławski[?]); 5) posłowie do króla: Jan Michał Myślikowski[?], chorąży czernihowski, i Jerzy Wołodyjowski (ten sam, który znany jest z dziejów obrony Kamieńca 1672); 6) wsparcie dla sędziego ziemskiego Krzysztofa Kawieckiego, którego syn zginął okrutną śmiercią – marszałek ma mu dać upoważnienie do chwytania zabójców przy pomocy kijanów (piechoty); 7) wezwanie rotmistrzów piechoty kamienieckiej do pozostawania w twierdzy; 8) zwrot długu podstolemu W. Humieckiemu z podymnego (wg laudum z 1665).

[Tłumaczenie łaciny:] „Oblata laudum województwa podolskiego. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Andrzej Czernicki[?] podał temuż urzędowi niniejszemu i do wpisania przedłożył laudum tegoż województwa podolskiego, z akt grodzkich starościńskich kamienieckich wyciąg autentyczny, który urząd niniejszy przyjął i do akt swoich wpisać polecił w brzmieniu takim. Działo się w grodzie kamienieckim na Podolu w sobotę najbliższą po święcie św. Małgorzaty Panny i Męczennicy roku Pańskiego 1666. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich kamienieckich przybywszy osobiście szlachetny Andrzej Słowacki[?] w imieniu i ze strony urodzonego Wojciecha z Kyrsy[?] Humieckiego, podstolego podolskiego, ówczesnego [marszałka] konwencji partykularnej kamienieckiej województwa podolskiego, [podał laudum] ręką wspomnianego urodzonego marszałka własną podpisane i jego pieczęcią opatrzone, które urząd niniejszy przyjął i do akt swoich wciągnąć polecił; brzmienie jego następuje takie. […] Miejsce pieczęci; oryginał pozostał przy kancelarii. Z akt grodzkich starościńskich kamienieckich na Podolu wyjęto; skorygował Radoliński własnoręcznie. Miejsce pieczęci wielmożnego starosty kamienieckiego. Oryginał zaś pozostał przy kancelarii.”

Streszczenie

Andrzej Czernicki[?] oblatował w Latyczowie (24 VII 1666) wypis z akt grodu kamienieckiego (oblata Andrzeja Słowackiego[?] z 17 VII 1666) laudum sejmiku partykularnego województwa podolskiego, odbytego w Kamieńcu 12 VII 1666 pod laską Wojciecha Humieckiego, podstolego podolskiego. Szlachta uchwaliła pospolite ruszenie z popisem pod Kamieńcem 5 VIII 1666 i podatek podymne na obronę (egzaktor Jan Osiecki[?]), wynagrodzenie poborcy, rozstrzygnięcie sprawy długu Ościsławskiego[?] wobec Żydów kamienieckich, wysłanie posłów do króla (Jan Michał Myślikowski[?], chorąży czernihowski, i Jerzy Wołodyjowski), upoważnienie sędziego ziemskiego Krzysztofa Kawieckiego do chwytania zabójców jego syna przy pomocy kijanów, wezwanie rotmistrzów piechoty, by pozostawali w Kamieńcu, oraz zwrot długu Humieckiemu z podymnego.

Transkrypcja

k. 122v (skan 0126, strona lewa – środek)

1Hoc loco inducatur p[ro]t[estati]o ex parte G[e]n[er]osi Stanislai Radoliński Camerarij Terrestris

2Podolien[sis] con[tra] N[obi]lem Alexandrum Zabłocki in Villa Śnitowka certae sortis eius

3Possessorem R[ati]one p[rae]missorum feria sexta ante festum Sanctae Margarithae Virginis et

4Martiris p[ro]xime p[rae]terita p[rae]ten[ti]a[?] in oppido Międzybóż in nundinis p[ro]tunc cele-

5bran[tibus][?] sine ulla litis data occ[asi]one Laboriosum Maximum Kisłenko[?] de villa

6Czereszenka[?] Possessionis p[rae]fati G[e]n[er]osi Radoliński subditum in eum pace

7publica assecuratu[m] in platea in nundinis ut p[rae]missum est violentae aggressio-

8nis et aliquot vulnerum framea illationis ut[?] in manu sinistra livida-

9ris[?] et tumefacta framea obversa al[ia]s płazem, postea consequen[ter] fugientem in caput

10iterum[?] tria vulnera tumida ac livida intulit et inflixit, tum et paratae pecuniae

11florenorum polonicorum quindecim ademptionis acq[ue] summi dishono-

12ob eius p[er]cussionem rationis[!] et aggravationis manifestatus p[er] subditum suum sup[ra]scriptum p[ro]ut copia fusius

13dabitur. Et quoniam in individuum p[ro]t[estati]o non est porrecta ideo inotus[?] notabi-

14lis[?] locis p[rae]sens[?] de non porrecta p[ro]t[estati]o est.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Wpis skrócony; pisarz odnotowuje, że pełny tekst protestacji nie został podany („in individuum protestatio non est porrecta”), stąd tylko krótki zapis z polecеniem wpisania („Hoc loco inducatur”). Liczne zniekształcenia i niepewności: „praetenta[?]”, „celebrantibus[?]”, „Kisłenko[?]” (zapis „Kislenko”), wieś „Czereszenka[?]” (zapis „Czereszenka”), „ut[?] … lividaris[?]”, „iterum[?]”, końcowe „inotus[?] notabilis[?] locis praesens[?]” (zapis „inotus notabi[...] / loci p[rae]sens de non porrecta p[rae]ius est” – sens: zaznacza się w tym miejscu, że protestacja nie została złożona). Zdanie o 15 zł i zniesławieniu gramatycznie urwane.

[Tłumaczenie:] „W tym miejscu należy wpisać protestację ze strony urodzonego Stanisława Radolińskiego, komornika ziemskiego podolskiego, przeciw szlachetnemu Aleksandrowi Zabłockiemu, posesorowi pewnej części we wsi Śnitówce, z powodu tego, co w piątek przed świętem św. Małgorzaty Panny i Męczennicy ostatnio minionym w miasteczku Międzybożu na odbywającym się wówczas jarmarku, bez żadnej danej przyczyny do sporu, [zaszło] wobec pracowitego Maksyma Kisłenki[?] ze wsi Czereszenki[?], dzierżawy wspomnianego urodzonego Radolińskiego, poddanego, pokojem publicznym zabezpieczonego – [mianowicie] gwałtownej napaści na niego na ulicy w czasie jarmarku i zadania mu kilku ran szablą: na lewej ręce sinej i opuchłej odwróconą szablą, czyli płazem, a potem, gdy uciekał, w głowę trzy rany opuchłe i sine zadał i wymierzył, a także zabrania gotowych pieniędzy 15 złotych polskich i najwyższego zniesławienia z powodu jego pobicia i obciążenia – zamanifestowanej przez jego wyżej wymienionego poddanego, jak to w kopii obszerniej zostanie podane. A ponieważ protestacja nie została podana w całości, przeto zaznacza się w tym miejscu, że nie została złożona.”

Streszczenie

Skrócony zapis protestacji ze strony Stanisława Radolińskiego, komornika ziemskiego podolskiego, przeciw Aleksandrowi Zabłockiemu, posesorowi części Śnitówki: 9 VII 1666 na jarmarku w Międzybożu Zabłocki bez przyczyny napadł na Maksyma Kisłenkę[?], poddanego Radolińskiego ze wsi Czereszenka[?], uderzył go płazem szabli w lewą rękę, a uciekającemu zadał trzy rany w głowę, zabrał mu 15 zł gotówki i znieważył. Pisarz zaznaczył, że pełnego tekstu protestacji nie złożono.

Transkrypcja

k. 122v (skan 0126, strona lewa – dół)

1Videatur hoc loco manifestatio p[er] G[e]n[er]osum Petrum Sudecki[?] Rotmagistrum Peditum al[ia]s

2Kiianorum

k. 123 (skan 0126, strona prawa; w rkp. numer 123)

1Kiianorum dictus[?] Latycovien[sis] cor[am] Actis Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] facta una cum

2N[obi]libus Alberto Myśliborski[?] et Georgio Sulatycki[?] ac Provido Min[isteria]li Regni G[e]n[er]ali

3Clemente Grabarsky de Międzybóż apparitore off[ici]i con[tra] G[e]n[er]osum Martinum Bo-

4gusz[?] et eius Administratores et Congregatores Villae haereditariae Rużyczna[?] Magna[?]

5qui postposito timore Dei et legum sanctionu[m] p[er] Laudum Pallat[inat]us Podo[liae] ac Commissioni Regni[?]

6approbatoru[m] in barbam et ludibrium eorund[em] dum p[rae]fatus Sudecki inhaerendo Laudis Podo[liae]

7con[tra] illaboriosos[?] sancitis ex notitia certa sciret Quod illaboriosus Mihal Kiian complex homicidij

8olim G[e]n[er]osi Stanislai de Kawieczyn Kawiecki filij Iudicis Podo[liae] fuisset eunde[m]q[ue] illaboriosum

9D[omi]n[u]s[?] Rotmag[iste]r eius[?] iuxta p[rae]scriptum Laudorum accipere voluisset nihilominus peten[s] ab

10isti[s] Administratoribus videl[icet] Charszowski[?] et Mihaylo Osadca mox incarceratus extitit cum

11suis duobus peditibus si tertius sibi fugam non consuluisset, et G[e]n[er]osum Iudicem de incarcera-

12tione p[rae]fati Rotmagistri non notificasset nocte studio p[ro]curatorum Administratoris Charszow-

13ski[?] et Osayca et totius Communitatis Villae Rużyczna[?] vita privasset et submersus fuisset.

14Quem Rotmagistrum p[rae]nominati N[obi]les et Providus G[e]n[er]alis in carceribus arestatu[m] et extra-

15ditione illaboriosi Homicidij Mihal peten[tes] repulsam obtinentes homicidam nominata[m] et

16Latronem manifestum circa N[obi]lem Charszowski[?] Administratore[m] et Olexa Osayca ac tota[m]

17communitatem arestaverunt de quo p[ro]t[estati]o in copia porrecta fusius elucidabit.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Tekst zagmatwany i zapisany niedbale; Niepewne: początek w. 9 „D[omi]n[u]s[?] Rotmag[iste]r eius[?]” (zapis „Dni Rotmagr eius”); „dictus[?]” (może „districtus”), „Myśliborski[?]” (zapis „Mysliborski”), „Sulatycki[?]”, „Bogusz[?]” (zapis „Bo-/gusz”), nazwa wsi „Rużyczna[?] Magna[?]” (zapis „Rożyczna Magna/ Rożycna”; w nagłówku „Rożyczna magna”), „Commissioni Regni[?]” (może „Constitutionibus Regni”), „illaboriosus/illaboriosos” (= „laboriosus” – pracowity – z zaimkiem „ille”), „Charszowski[?]” (zapis „Charszowski/Czarszowski”), imię osadczego raz „Mihaylo”, raz „Olexa” – niekonsekwencja pisarza. Zdanie „mox incarceratus extitit … si tertius sibi fugam non consuluisset … vita privasset et submersus fuisset” – sens: rotmistrz został natychmiast uwięziony z dwoma swymi piechurami, a gdyby trzeci nie uciekł i nie zawiadomił sędziego o uwięzieniu rotmistrza, w nocy staraniem administratora, osadczego i całej gromady zostałby pozbawiony życia i utopiony.

[Objaśnienia:] Akt związany z laudum sejmiku z 12 VII 1666 (akt 204), które upoważniło sędziego ziemskiego Krzysztofa Kawieckiego do chwytania zabójców jego syna (tu: Stanisława Kawieckiego z Kawęczyna) przy pomocy kijanów (piechoty). Rotmistrz kijanów Sudecki, dowiedziawszy się, że kijan Michał (z Rużycznej[?]) był wspólnikiem zabójstwa, chciał go pojmać; administrator Charszowski[?] i osadczy wsi uwięzili rotmistrza z dwoma piechurami i grozili mu śmiercią; uwolniony (zapewne dzięki zawiadomieniu sędziego), wraz ze szlachtą i woźnym Klemensem Grabarskim, wobec odmowy wydania zabójcy, obłożył aresztem (areszt osobisty) administratora, osadczego i całą gromadę.

[Tłumaczenie:] „Należy zobaczyć w tym miejscu manifestację uczynioną przez urodzonego Piotra Sudeckiego[?], rotmistrza piechoty, czyli kijanów, zwanego latyczowskim[?], przed aktami grodzkimi starościńskimi latyczowskimi, wraz ze szlachetnymi Wojciechem Myśliborskim[?] i Jerzym Sulatyckim[?] oraz opatrznym woźnym generalnym Królestwa Klemensem Grabarskim z Międzyboża, woźnym urzędu, przeciw urodzonemu Marcinowi Boguszowi[?] i jego administratorom i gromadzie wsi dziedzicznej Rużyczna[?] Wielka[?], którzy, odłożywszy bojaźń Bożą i [kary] praw ustanowionych laudum województwa podolskiego i zatwierdzonych przez komisję[?] Królestwa, na przekór i pośmiewisko tychże, gdy wspomniany Sudecki, trzymając się laudów podolskich ustanowionych przeciw tym [zbiegłym?] pracowitym, wiedząc z pewnej wiadomości, że pracowity Michał, kijan, był wspólnikiem zabójstwa niegdy urodzonego Stanisława z Kawęczyna Kawieckiego, syna sędziego podolskiego, i chciał go wedle przepisu laudów pojmać, prosząc o to tych administratorów, mianowicie Charszowskiego[?] i Michajła osadczego, sam zaraz został uwięziony z dwoma swymi piechurami; i gdyby trzeci nie zapewnił sobie ucieczki i nie zawiadomił urodzonego sędziego o uwięzieniu wspomnianego rotmistrza, w nocy staraniem prokuratorów administratora Charszowskiego[?] i osadczego i całej gromady wsi Rużycznej[?] zostałby pozbawiony życia i utopiony. Którego to rotmistrza wymienieni szlachetni i opatrzny woźny generalny [zastawszy] w więzieniu aresztowanego, a prosząc o wydanie pracowitego Michała, [winnego] zabójstwa, i otrzymawszy odmowę, [owego] wymienionego zabójcę i jawnego łotra u szlachetnego Charszowskiego[?], administratora, i Ołeksy, osadczego, oraz całej gromady obłożyli aresztem; o czym protestacja w kopii podana obszerniej wyjaśni.”

Streszczenie

Rotmistrz piechoty („kijanów”) Piotr Sudecki[?], ze szlachtą Wojciechem Myśliborskim[?] i Jerzym Sulatyckim[?] oraz woźnym Klemensem Grabarskim, zamanifestował (2 VIII 1666) przeciw Marcinowi Boguszowi[?], jego administratorowi Charszowskiemu[?] i osadczemu wraz z gromadą wsi Rużyczna[?] Wielka[?]. Gdy na mocy laudów podolskich chciał pojmać kijana Michała, wspólnika zabójstwa Stanisława Kawieckiego, syna sędziego ziemskiego podolskiego, sam został uwięziony z dwoma piechurami i omal nie zginął (uratowało go to, że trzeci piechur uciekł i zawiadomił sędziego). Wobec odmowy wydania zabójcy, Michała obłożono aresztem u administratora, osadczego i gromady.

Transkrypcja

k. 123 (skan 0126, strona prawa – dół)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens N[obi]lis Albertus Myśli-

2borski[?] cor[am] eod[em] Off[ici]o p[rae]senti solen[n]iter et gravi cum querela in et con[tra] G[e]n[er]osum Martinum

3de Ziemblice[?] Bogusz questus et p[ro]testatus est in eo Quia ipse pro p[o]ena publica r[ati]one

4interemptionis olim G[e]n[er]osi [luka] Przedkowski[?] sessione Turricam in Castro Camenecen[si]

5Podo[liae] iuxta decretum Tribunalium Regni Lublinen[se] (p[ro]ut ipsi in Iudicijs Tribunalitijs Regni Lubli-

6nen[sibus] sub p[o]ena Infamiae iniunctum erat) non continuit non implevit non sessit

7al[ia]s nie siadł[?] w wieży faciendo hoc in summum ludibrium legum et constitutionum Regni

8et in vilipendium Decretor[um] Tribunalitior[um] Regni Lublinen[sium] p[rae]terquod in p[o]e-

9nam publicam ut[?] et p[o]enam [nad linią: legum] succubuit et est transgressus R[ati]one cuius

10succubitionis ac contraventionis Decreti Trib[una]lis Regni Lublinen[sis] in ea causa lati

11idem p[ro]testans cor[am] eod[em] Off[ici]o p[rae]sen[ti] Castren[si] Capitan[eali] [nad linią: Latycovien[si]] iterum atq[ue] iterum manifestatus

12et protestatus est offerens se cum ipso in foro fori iure acturum et vindicaturum.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] W w. 4 po „olim G[e]n[er]osi” pozostawiono w rękopisie lukę na imię zabitego; nazwisko „Przedkowski[?]” (zapis „Przedkowski/Przedkowsk[i]”). „de Ziemblice[?]” (zapis „de Zienlice/Ziemlice”) – predykat Bogusza niepewny. „Myśliborski[?]” – por. akt 206 (ten sam świadek rotmistrza Sudeckiego). „nie siadł[?] w wieży” (zapis „nie Zasiadł/ nie siadł” – polska glosa) – odczyt niepewny; „ut[?]” w w. 9 (zapis „Vit”).

[Objaśnienia:] Kara wieży – kara więzienia (wieża dolna lub górna) orzekana za zabójstwo szlachcica, zwykle obok główszczyzny; skazany musiał ją odsiedzieć sam (siedzenie w wieży) pod rygorem infamii. Trybunał Koronny w Lublinie skazał Marcina Bogusza na wieżę w zamku kamienieckim za zabójstwo szlachcica Przedkowskiego[?]; Myśliborski – sługa sędziego ziemskiego Krzysztofa Kawieckiego (por. akt 209) – protestuje, że Bogusz kary nie odbył. Por. akt 206 (Rożyczna[?] – wieś dziedziczna Marcina Bogusza).

[Tłumaczenie:] „Szlachetny Myśliborski[?] przeciw urodzonemu Boguszowi z powodu nieodsiedzenia wieży dla kary publicznej – protestuje się. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Wojciech Myśliborski[?] przed tymże urzędem niniejszym uroczyście i z ciężką skargą żalił się i protestował przeciw urodzonemu Marcinowi z Ziemblic[?] Boguszowi o to, że on, za karę publiczną z powodu zabicia niegdy urodzonego […] Przedkowskiego[?], kary siedzenia w wieży w zamku kamienieckim na Podolu wedle dekretu Trybunału Królestwa Lubelskiego (jak mu w sądach trybunalskich Królestwa lubelskich pod karą infamii nakazano) nie dotrzymał, nie wypełnił, nie odsiedział – inaczej nie siadł w wieży – czyniąc to na największe pośmiewisko praw i konstytucji Królestwa i na wzgardę dekretów trybunalskich Królestwa lubelskich, przez co w karę publiczną i karę praw popadł i [je] przestąpił. Z powodu tego popadnięcia [w karę] i naruszenia dekretu Trybunału Królestwa Lubelskiego w tej sprawie wydanego tenże protestujący przed tymże urzędem niniejszym grodzkim starościńskim latyczowskim wciąż i ponownie manifestował się i protestował, ofiarując się, że z nim przed jego sądem prawnie postępować i dochodzić będzie.”

Streszczenie

Wojciech Myśliborski[?] zaprotestował (2 VIII 1666) przeciw Marcinowi Boguszowi z Ziemblic[?], że ten, skazany dekretem Trybunału Koronnego w Lubelskim pod karą infamii na odsiedzenie wieży w zamku kamienieckim za zabójstwo szlachcica Przedkowskiego[?], kary nie odbył, czym naruszył dekret trybunalski i popadł w kary prawne.

Transkrypcja

k. 123v (skan 0127, strona lewa)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens N[obi]lis Andreas

2Czernia G[e]n[er]osi Nicolai Karśnicki[?] famulus solen[n]iter et gravi cum querela

3cor[am] eod[em] Off[ici]o p[rae]senti in et con[tra] Honestum Iwanum Paluszczenko de oppido

4Sieniawka Ill[ust]ris et M[agnifi]cae Helizabethae Victoriae a Potok Potocka Palla-

5tinae Braclavien[sis] militem al[ia]s Kozaka questus et p[ro]testatus est ideo Quia

6ipse postposito timore Dei et dilectione p[ro]ximi posthabita neq[ue] formitan[s]

7p[o]enas legum de invasoribus domuu[m] seu Hospitior[um] ac violatoribus dome-

8sticae pacis severe sancit[as] die hesterna dum p[rae]fatus p[ro]testans ad Laboriosum

9Pedor[!] Wasilenko p[rae]facti G[e]n[er]osi Nicolai Karśnicki[?] Domini sui subditum

10causa comparan[di] aratri advenisset nil mali a quopiam speran[s] ausus est

11furiose ebrius existens furibunde cum framea vibrata in p[rae]fatum Hospitium

12aggredi et invadere p[rae]fatumq[ue] p[ro]testantem sine ulla litis data occ[asi]one

13inermem in manum sinistram inter palmam et digitu[m] magnum vulnus pro-

14fundum vulnus profundum magnum sectum intulere alterum vulnus in eod[em]

15digito incipite al[ia]s w pucżkie[?] itid[em] framea infligere et convulnerare quo

16suo tali licentioso ausu pacem publicam et securitatem domesticam violavit

17p[ro]testantemq[ue] dishonoravit maxime et damnificavit R[ati]one quorum p[rae]missorum

18o[mn]ium Idem protestans cor[am] eod[em] Off[ici]o p[rae]sen[ti] iterum atq[ue] iterum solenniter questus

19et protestatus est offerens se cum ipso in foro fori iure acturum et vindicaturum

20quae vulnera suprascripta Off[ici]um p[rae]sens vidit et debite conspexit.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Nazwisko pana „Karśnicki[?]” – w pierwszym wystąpieniu przekreślone i poprawione (zapis „Kar-/śnicki”, może „Kawiecki”?); w drugim „Karśnicki” bez poprawek – por. Jan Karśnicki, wójt latyczowski (akt 179). „Pedor” = Fedor (pomyłka pisarza). „vulnus profundum” powtórzone w rękopisie. „incipite al[ia]s w pucżkie[?]” – polska glosa niejasna (może „w paluszku”/„w poduszkę palca”). „Sieniawka” – miasteczko (zapis „Sieniawka”).

[Tłumaczenie:] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Andrzej Czernia, sługa urodzonego Mikołaja Karśnickiego[?], uroczyście i z ciężką skargą przed tymże urzędem niniejszym żalił się i protestował na uczciwego Iwana Paluszczenkę[?] z miasteczka Sieniawki, żołnierza, czyli Kozaka, jaśnie wielmożnej Elżbiety Wiktorii z Potoka Potockiej, wojewodziny bracławskiej, o to, że on, odłożywszy bojaźń Bożą i zlekceważywszy miłość bliźniego, nie bojąc się kar praw surowo ustanowionych na najeźdźców domów, czyli gospód, i gwałcicieli pokoju domowego, wczoraj, gdy wspomniany protestujący przyszedł do pracowitego Fedora Wasilenki, poddanego wspomnianego urodzonego Mikołaja Karśnickiego[?], swego pana, w celu nabycia pługa, nie spodziewając się od nikogo nic złego, ośmielił się, będąc szaleńczo pijany, z szablą wzniesioną wściekle napaść i najechać wspomnianą gospodę i wspomnianemu protestującemu, bez żadnej danej przyczyny do sporu, bezbronnemu, w lewą rękę między dłonią a kciukiem ranę głęboką, wielką, ciętą zadał, a drugą ranę na tymże palcu […] także szablą zadał i zranił, przez który to swawolny postępek pokój publiczny i bezpieczeństwo domowe naruszył, protestującego najwyżej zniesławił i poszkodował. Z powodu tego wszystkiego tenże protestujący przed tymże urzędem wciąż i ponownie uroczyście żalił się i protestował, ofiarując się, że z nim przed jego sądem prawnie postępować i dochodzić będzie. Które to rany wyżej opisane urząd niniejszy widział i należycie obejrzał.

Streszczenie

Andrzej Czernia, sługa Mikołaja Karśnickiego[?], zaprotestował (3 VIII 1666) przeciw Iwanowi Paluszczence[?], Kozakowi wojewodziny bracławskiej E. W. Potockiej z miasteczka Sieniawka: 2 VIII 1666, gdy Czernia przyszedł do Fedora Wasilenki, poddanego swego pana, kupić pług, pijany Paluszczenko wpadł z dobytą szablą do domu (gospody) i bez powodu zranił go dwukrotnie w lewą rękę (między dłonią a kciukiem i w kciuk). Urząd obejrzał rany.

Transkrypcja

k. 123v (skan 0127, strona lewa – dół)

1Ad Off[ici]um et Acta p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens N[obi]lis Albertus

2Myśliborski Famulus G[e]n[er]osi Christophori de Kawieczyn Kawiecki Iudicis Terrestris

3Podo[liae] no[min]e et ex parte eiusd[em] Domini sui solen[n]iter in et con[tra] G[e]n[er]osum Martinum

4de Ziemblice[?] Bogusz uti iussu et scitu infrascriptor[um] Principalem atq[ue] N[obi]lem Charszowski[?]

k. 124 (skan 0127, strona prawa; w rkp. numer 124)

1Factorem Villae Rużyczna[?] necnon Mihaylo Osayca et Olexa Complices immo facti in-

2frascripti mutuos cooperatores totamq[ue] communitatem eiusd[em] Villae questus et pro-

3testatus est. Ideo Quia suprascripti Complices et cooperatores et excessus infrascripti

4sua cum communitate patratores in exemplum[?] licentiam ut vigore p[o]enar[um] minime

5metuen[tes] imo promptissime mandatis iussa exequentes ausi sunt die et feria

6sexta post festum Sanctae Annae Matris Beatae Mariae Virginis prox[im]e p[rae]terita p[ro]xima

7G[e]n[er]osum Petrum Sudecki Ordinarij Peditus vulgo Kiianor[um] Pallat[inat]us Podo[liae] Rotma-

8gistrum una cum duobus suis peditibus illaboriosum Mihal ibid[em] in Rużyczna[?] resi-

9dentem et p[rae]fati p[rae]ventum tanquam olim G[e]n[er]osi Stanislai de eadem Kawieczyn Kawie-

10cki suprascripti G[e]n[er]osi Iudicis Terr[estris] Podo[liae] filij nup[er] in Villa Hermaki illius Haeredita-

11ria p[er] publicos p[rae]dones et viarum publicarum obsessores (quorum numero p[ro]tunc p[rae]-

12dictus Mihal ut confessata nonnullor[um] testatur interfuerat) tyrannice et crudeli-

13ter interempti notorium homicidam et tantae Tyrannidis complicem vigore Laudi

14Pallat[inat]us Podo[liae] eod[em] in passu nup[er]rime[?] sanciti et ad instantia[m] et requisitione[m] sup[ra]-

15scripti no[m]i[n]ati G[e]n[er]osi Iudicis Terr[estris] Podo[liae] innocentis dilectissimi filij sui sanguinis

16iusti vindicatoris officiose et cum ea qua par erat modestia requiret[?] loco cuius

17vis[?] Laudo p[rae]dicto satisfactionis et eiusmodi Homicidae extraditionis vocata in tu-

18multum communitate sua captivare et captivatum in carceres privatos invitat[?]

19nullo habito respectu p[er]sonae N[obi]lis in officio Pallat[inat]us Podo[liae] existentis detrudere

20et Arcae custodiae demandare, duos vero pedites rebus ab eisd[em] receptis villanis[?]

21illius durissimis carceribus includere et ita ves[?] inclusos et incarceratos per

22duos dies et unam noctem varijs contumelijs et inedia affectis detinere vole-

23bant illos omnino clam vita privare nempe aquis suffocare, quod p[ro]cul du-

24bio et innata sua malitia fecissent, nisi unus ex incarceratis peditibus fuga

25sibi consuluisset et p[rae]dicto G[e]n[er]oso Iudici Terr[estri] Podo[liae] tristi nuntio accepto Mi-

26nisterialem et N[obi]les Arestandi causa ad locum delicti misit iterumq[ue] p[rae]dicti il-

27laboriosi Mihal extraditionem vigore Laudi Pallat[inat]us Podo[liae] p[rae]allegati apud p[rae]dictum

28Charszowski[?] et locatorem Michaylo totamq[ue] communitatem requisiverunt veru[m] ipsi sua

29p[er]sistentes in malitia extraditionis denegaverunt tantiq[ue] criminis homicidij enormitate

k. 124v (skan 0128, strona lewa – góra)

1p[rae]tecaverunt[?] favorem et patrocinium publici homicidae et viarum publicarum disper-

2cussori libere p[rae]buerunt quo facto con[tra] Laudum et mentem Pallat[inat]us Podo[liae] excesser[unt]

3undequaq[ue] contulerunt p[o]enasq[ue] legum publicarum ex convictione manifestum suam in

4p[er]sona N[obi]lem ex illius privata carceratione emergentes p[ro]meruerunt. R[ati]one quorum

5o[mn]ium tam con[tra] eadem mandantem quam con[tra] eius executores Idem protestans iterum

6atq[ue] iterum p[ro]testatus est, salva eiusmodi Domino suo meliorationem reservata.

7Attamen in verificatione cor[am] Off[ici]o p[rae]senti p[er]sonal[ite]r comparens Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis

8Providus Clemens de Międzybóż Grabarski authenticus et iuratus et N[obi]les Georgius

9Sulatycki[?] et idem Albertus Myśliborski palam libereq[ue] recognoverunt Quia ipsi

10ad requisitionem suprascripti G[e]n[er]osi Iudicis Terr[estris] Podo[liae] die hesterna acta huic p[rae]ce-

11dente ad Villa[m] Rużyczna[?] in Pallat[inat]u Podo[liae] consisten[tem] p[er]sonal[ite]r et officiose conde-

12scendebant ibidemq[ue] ut in Curia sup[ra]dictum G[e]n[er]osum Sudecki sub arcta triplici cu-

13stodia detentum p[er]venerunt, peditem vero unum apud Michaylo Locatore[m] illius

14Villae sub arcioni custodia incarceratum conspexerunt simulq[ue] a p[rae]fato Charszow-

15ski[?] factore illius Villae ut sibi p[rae]dictus Latro et Homicida Mihal iuxta Laudum

16extraderetur requisiverunt quia extraditionem sibi denegatam esse et p[rae]dictos in-

17carceratos in privatis carceribus vidisse debite conspexisse retulerunt de quo

18p[rae]sens rel[ati]o.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Nazwa wsi – „Rodyczna/Rużyczna/Rożyczna” (zapisy niejednolite; w akcie 206 „Rożyczna Magna”) – przyjęto „Rużyczna [?]”. „Charszowski[?]” (zapis „Charszowski/Chaszowski”). Niepewne: „in exemplum[?]” (zapis „in exemplu”), „nup[er]rime[?]” (zapis „nupenime/nupernme”), „requiret[?] loco cuius vis[?]” (zapis „requiret Loco cuius/vis” – sens: zażądał zamiast zadośćuczynienia…), „invitat[?]” (zapis „inviat” – może „inviti”), „villanis[?]” (zapis „villanie” – chłopom), „ves[?]”, „praetecaverunt[?]” (zapis „p[rae]tecaverunt” – może „protexerunt”), „sub arcioni custodia” (= arctiori). Składnia długiego zdania na k. 124 zawikłana – przepisano wiernie.

[Objaśnienia:] Pełniejsza wersja sprawy z aktu 206 (wpis skrócony rotmistrza Sudeckiego): sługa sędziego ziemskiego Krzysztofa Kawieckiego, Wojciech Myśliborski, protestuje przeciw Marcinowi Boguszowi i ludziom z jego wsi Rużyczna[?]. Syn sędziego, Stanisław Kawiecki, został niedawno okrutnie zamordowany w Hermakach (wsi dziedzicznej Bogusza) przez rozbójników drogowych, wśród których, wg zeznań, był chłop Michał z Rużycznej. Na mocy świeżego laudum podolskiego (akt 204) rotmistrz kijanów Sudecki z dwoma piechurami przybył 30 VII 1666, by pojmać Michała; gromada, wezwana „na gwałt”, uwięziła rotmistrza we dworze (w potrójnej straży), a piechurów obrabowała i zamknęła w ciężkich więzieniach, trzymając ich dwa dni i noc bez jedzenia i zamierzając potajemnie utopić. Jeden z piechurów uciekł i zawiadomił sędziego, który wysłał woźnego i szlachtę; ci ponownie zażądali wydania Michała, czego odmówiono. Woźny Klemens Grabarski z Międzyboża i szlachta (Jerzy Sulatycki[?], W. Myśliborski) potwierdzili, że 2 VIII 1666 zastali rotmistrza uwięzionego we dworze, a piechura u osadczego Michajła, i że odmówiono im wydania zabójcy. Hermaki – por. akty 68–69 (wieś w pow. latyczowskim).

[Tłumaczenie (streszczające):] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Wojciech Myśliborski, sługa urodzonego Krzysztofa z Kawęczyna Kawieckiego, sędziego ziemskiego podolskiego, w imieniu i ze strony tegoż pana swego uroczyście żalił się i protestował przeciw urodzonemu Marcinowi z Ziemblic[?] Boguszowi, jako głównemu sprawcy, z którego rozkazu i za którego wiedzą działali niżej wymienieni, oraz szlachetnemu Charszowskiemu[?], faktorowi wsi Rużyczna[?], a także Michajłowi osadczemu i Ołeksie, wspólnikom, wręcz współsprawcom niżej opisanego czynu, i całej gromadzie tejże wsi – o to, że oni, nie bojąc się kar, owszem, najskwapliwiej wykonując rozkazy, ośmielili się w piątek po święcie św. Anny, Matki Najświętszej Maryi Panny, ostatnio minionym urodzonego Piotra Sudeckiego, rotmistrza zwyczajnej piechoty, potocznie kijanów, województwa podolskiego, który z dwoma swymi piechurami – na mocy laudum województwa podolskiego niedawno w tej sprawie uchwalonego i na wniosek wspomnianego urodzonego sędziego ziemskiego podolskiego, mściciela krwi niewinnego, najukochańszego syna swego – urzędowo i z należytą skromnością żądał pojmania pracowitego Michała, mieszkającego tamże w Rużycznej[?], jako notorycznego zabójcy i wspólnika okrutnego zamordowania niegdy urodzonego Stanisława z Kawęczyna Kawieckiego, syna sędziego, niedawno we wsi Hermaki, jego [Bogusza] dziedzicznej, przez publicznych rozbójników i zasadzających się na drogach (w liczbie których był wówczas wspomniany Michał, jak świadczą zeznania niektórych) – zamiast zadośćuczynienia laudum i wydania takiego zabójcy, zwoławszy gromadę na tumult, pojmać i pojmanego, bez względu na osobę szlachcica sprawującego urząd województwa podolskiego, wtrącić do prywatnego więzienia i oddać pod ścisłą straż, a dwóch piechurów, zabrawszy im rzeczy, zamknąć w najcięższych więzieniach i tak zamkniętych przez dwa dni i jedną noc, rozmaitymi zniewagami i głodem dręczonych, trzymać; chcieli ich potajemnie zupełnie życia pozbawić, mianowicie utopić, co bez wątpienia z przyrodzonej swej złości by uczynili, gdyby jeden z uwięzionych piechurów nie uciekł. Wspomniany urodzony sędzia ziemski podolski, otrzymawszy smutną wiadomość, wysłał woźnego i szlachtę dla aresztowania na miejsce przestępstwa, a ci ponownie zażądali wydania wspomnianego Michała na mocy przytoczonego laudum u wspomnianego Charszowskiego[?], osadczego Michajła i całej gromady; lecz oni, trwając w złości, wydania odmówili i […] jawnemu zabójcy i rozbójnikowi drogowemu swobodnie udzielili łaski i opieki, przez co przeciw laudum i woli województwa podolskiego wykroczyli i na kary praw publicznych zasłużyli. Z powodu tego wszystkiego, tak przeciw rozkazodawcy, jak przeciw wykonawcom, tenże protestujący wciąż i ponownie protestował, zastrzegając panu swemu prawo poprawienia [protestacji]. Na potwierdzenie zaś stawiwszy się osobiście przed urzędem niniejszym woźny generalny Królestwa opatrzny Klemens Grabarski z Międzyboża, prawdziwy i zaprzysiężony, oraz szlachetni Jerzy Sulatycki[?] i tenże Wojciech Myśliborski jawnie i dobrowolnie zeznali, że oni na wezwanie wspomnianego sędziego ziemskiego podolskiego wczoraj, w dniu poprzedzającym ten akt, zjechali osobiście i urzędowo do wsi Rużyczna[?] w województwie podolskim i tamże zastali wspomnianego urodzonego Sudeckiego trzymanego we dworze pod ścisłą, potrójną strażą, jednego zaś piechura widzieli uwięzionego pod ściślejszą strażą u Michajła, osadczego tej wsi; jednocześnie zażądali od wspomnianego Charszowskiego[?], faktora tej wsi, by im wydano wspomnianego rozbójnika i zabójcę Michała zgodnie z laudum; zeznali, że wydania im odmówiono i że uwięzionych w prywatnych więzieniach widzieli i należycie obejrzeli; o czym niniejsza relacja.

Streszczenie

Wojciech Myśliborski w imieniu sędziego ziemskiego podolskiego Krzysztofa Kawieckiego zaprotestował (3 VIII 1666) przeciw Marcinowi Boguszowi z Ziemblic[?], jego faktorowi Charszowskiemu[?], osadczemu Michajłowi, Ołeksie i gromadzie wsi Rużyczna[?]. Syn sędziego, Stanisław Kawiecki, został niedawno zamordowany w Hermakach (dobrach Bogusza) przez rozbójników drogowych, wśród których był chłop Michał z Rużycznej[?]. Gdy 30 VII 1666 rotmistrz kijanów Piotr Sudecki[?] z dwoma piechurami przybył, by na mocy laudum pojmać Michała, gromada uwięziła rotmistrza we dworze, a piechurów obrabowała i trzymała dwa dni i noc o głodzie w więzieniu, zamierzając ich utopić; jeden zbiegł i zawiadomił sędziego. Woźny Klemens Grabarski z Jerzym Sulatyckim[?] i Myśliborskim zeznali, że 2 VIII 1666 zastali rotmistrza i piechura uwięzionych, a wydania zabójcy im odmówiono.

Transkrypcja

k. 124v (skan 0128, strona lewa – dół)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens G[e]n[er]osus Mi-

2chael Casimirus Kosmowski[?] eid[em] Off[ici]o p[rae]senti corpus exangue p[rae]sentavit

3olim G[e]n[er]osi Martini Kaliski filij olim G[e]n[er]osi Martini Kaliski soceri[?] sui genere[?] ipso

4festo Sancti Egidij[?] Abbatis crudeliter in oppido Międzybóż nocte cum imminen[te]

5ex arce Międzybożien[si] pacifice ac modeste euntem ad hospitium suum in via libera

6publica insidiose p[er] N[obi]les Kinarski[?] Gwoyski[?] Kuliński viceRotmagistrum cohor-

7tis G[e]n[er]osi Remiani Strzałkowski Rotmag[ist]ri Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis commilitones et

8Albertum Kucharz[?] interempti in cuius corpore Off[ici]um p[rae]sens vulnera tria vid[elicet]

9unum in capite partis dextrae [nad linią: inter faciem eius et] usq[ue] ad buccam al[ia]s aż do gęby tertium in barba in-

10ferius bucca[e] frameis omnia illata et inflicta esse vidit et debite conspexit

11stante domum oppidani Rydłowski[?] in platea pace assecuratum. Et hic incontinenti

k. 169 (skan 0172, strona prawa – górne 2/5; dokończenie z k. 124v wg odsyłacza)

1Et hic incontinenti Nobilis Regni Generalis Providus Theodorus Brasicki Appa-

2ritor officii praesentis una cum Nobilibus Alberto Żukowski et Andrea Tarnawski Ad

3officium Actaque praesentia Castrensia Capitanealia Latycoviensia personaliter veniens publice libereque

4recognovit Quia ipse die hodierno ad requisitionem suprascripti Generosi Michaelis

5Kosmowski eosdem suprascriptos commilitones ac Kucharz[?] veros homicidas in praesen-

6tia multorum hominum utriusque sexus primo ut Juris est in foro publico Latycoviensi

7alta et sonorosa voce praeconica varii status sexus et conditionis Postmodum

8vero secundo post sepulturam corporis in Cemeterio Sanctae Ecclesiae Ordinis

9Praedicatorum conventus S. Dominici Latycoviensis publicavit et omnium ad notitiam

10deduxit de quo eius est relatio et Nobilium in toto confirmis attestatio

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Szyk kilku wierszy w rękopisie przestawiony przez pisarza za pomocą cyfr nad wyrazami (1, 2, 3, 4) – przepisano w kolejności zapisu. Niepewne: „Kosmowski[?]” (na k. 124v zapis „Kotmorski/Kolmorski”, w dokończeniu na k. 169 wyraźnie „Michaelis Kosmowski” – przyjęto Kosmowski), „soceri[?] sui genere[?]” (zapis „soceris suigeneri” – może „privigni sui” = pasierba, co pasowałoby do sytuacji: Kosmowski jako ojczym zabitego?), „Egidij[?]” – święto św. Idziego opata przypada 1 IX, co nie zgadza się z datą aktu (4 VIII 1666) – być może pisarz pomylił świętego (zapis „Egidy Abbatis” wyraźny), „Kinarski[?]”, „Gwoyski[?]”, „Kucharz[?]” (zapis „Kuchasz”), „Rydłowski[?]”. Wpis urywa się słowami „Et hic incontinenti” (zapowiedź relacji woźnego/obdukcji); późniejszy (XIX w.?) dopisek cyrylicą odsyła do karty 169 („смотри на листѣ 169”) – ciąg dalszy wpisano zapewne dalej w księdze.

[Objaśnienia:] Chorągiew Remiana (Romana[?]) Strzałkowskiego – por. akty 100, 117–119 (szkody w starostwie chmielnickim i w Mikulińcach). Prezentacja ciała zabitego szlachcica w grodzie była warunkiem dalszego dochodzenia (obdukcja ran, protestacja).

[Tłumaczenie:] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Michał Kazimierz Kosmowski[?] okazał temuż urzędowi niniejszemu ciało bez krwi niegdy urodzonego Marcina Kaliskiego, syna niegdy urodzonego Marcina Kaliskiego, swego […][?], który w samo święto św. Idziego[?] opata okrutnie w miasteczku Międzybożu, w nocy, gdy spokojnie i skromnie szedł z zamku międzyboskiego do swej gospody wolną drogą publiczną, został podstępnie zabity przez szlachetnych Kinarskiego[?], Gwoyskiego[?], Kulińskiego, wicerotmistrza, towarzyszy chorągwi urodzonego Remiana Strzałkowskiego, rotmistrza Jego Królewskiej Mości, i Wojciecha Kucharza[?]. Na którego ciele urząd niniejszy trzy rany – jedną na głowie z prawej strony, [drugą] między twarzą a policzkiem aż do ust, inaczej aż do gęby, trzecią na brodzie poniżej policzka – wszystkie szablami zadane i wymierzone widział i należycie obejrzał; [zabity został], gdy stał przed domem mieszczanina Rydłowskiego[?] na ulicy, pokojem zabezpieczony. I zaraz […]

Streszczenie

Michał Kazimierz Kosmowski[?] okazał w grodzie latyczowskim (4 VIII 1666) ciało Marcina Kaliskiego, syna Marcina, zabitego nocą w Międzybożu, gdy wracał z zamku do gospody, przez towarzyszy chorągwi Remiana Strzałkowskiego – Kinarskiego[?], Gwoyskiego[?], wicerotmistrza Kulińskiego – oraz Wojciecha Kucharza[?]; urząd obejrzał trzy rany od szabel (na głowie, twarzy i brodzie). Dokończenie na k. 169 (skan 0172 prawa): woźny Teodor Brasicki ze szlachtą (Wojciech Żukowski, Andrzej Tarnawski) na żądanie Kosmowskiego ogłosił sprawców jako zabójców – najpierw na rynku latyczowskim, potem po pogrzebie na cmentarzu kościoła dominikanów w Latyczowie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 125 (skan 0128, strona prawa – góra; w rkp. numer 125)

1tumefacta inflicta in manu sinistra superius cubitu[m] vulnus aliud livid[um]

2tumefactu[m] in ead[em] manu inferius digiti magni vulnus sanguiolentu[m] cum detru-

3sione cutis et effusione sanguinis in manu dextra sup[er] palma duo vulne-

4ra sanguiolenta cum ra[s]ione cutis effusioneq[ue] sanguinis baculo al[ia]s Wiekie-

5rą[?] illata et concussa. It[em] p[rae]fata Agnes Uxor in latere sinistro circa

6scapulam tria vulnera livida tumefacta baculo itid[em] concussa al[ia]s Wiekierą[?]

7in pede sinistro inferius et superius genu atq[ue] in toto genu ut totum

8genu nigrum lividum tumefactum plus vel minus quatuor vulnera di-

9mensa[?] una palma al[ia]s na iedne dłoń wszyrz y wzdłuż. It[em] Matthias

10filius suprascriptorum Parentum sub oculis duo vulnera lacerata unguibus.

11Quae quid[em] vulnera p[rae]dicti commonstrantes asseruerunt sibi feria

12[...] p[ro]x[im]e p[rae]t[eri]ta p[er] Reverend[um] et Religiosum in Christo Patrem Hipolitum Zał[...]-

13cki[?] Priorem Conventus Latycovien[sis] et servitore[m] eius sive Patrem famili[a]s[?]

14eiusd[em] conventus Latycovien[sis] Honestum Albertum circa aggressionem domus

15sui et ejectionem de ead[em] domo obversa securi[?] et baculo innocenter

16hominibus senio confectis et pacificis illata et inflicta ac concussa esse.

17Quae p[rae]dicta vulnera o[mn]ia Off[ici]um p[rae]sens vidit et debite conspexit.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Początek aktu (nagłówek, imię i nazwisko poszkodowanego męża i początek opisu ran) nie występuje na poprzedniej karcie (k. 124v kończy się aktem 210 urwanym słowami „Et hic incontinenti”); karta 125 zaczyna się w środku opisu ran. Najpewniej w oprawie zaszło przemieszczenie kart (późniejszy dopisek na k. 124v odsyła do k. 169; numer marginalny „N. 1” przy tym fragmencie może wskazywać na początek nowego roku/numeracji w innym miejscu księgi). Zapis u góry strony (późniejszą ręką: „1670[?] …”) – częściowo nieczytelny. Niepewne: „Wiekierą[?]” (zapis „Wiekiera/Wiekie-/ra” – polska nazwa narzędzia, może „wiekierą” = kosturem/drągiem?), „dimensa[?]”, „ra[s]ione”, nazwisko przeora „Zał[...]cki[?]” (zapis „Zale-/cki/Załęcki” – może Załęski/Załęcki), „Patrem familias[?]” (zapis „Patrem familias” – może „Patrem famulus”), „obversa securi[?]” (zapis „obversa secun” – obuchem siekiery?).

[Tłumaczenie:] […] sina, opuchła, zadana na lewej ręce powyżej łokcia; druga rana sina, opuchła na tejże ręce poniżej kciuka; rana krwawa z rozdarciem skóry i wylaniem krwi; na prawej ręce na dłoni dwie rany krwawe z otarciem skóry i wylaniem krwi, kijem, inaczej „wiekierą”[?], zadane i stłuczone. Również wspomniana Agnieszka, żona, na lewym boku przy łopatce trzy rany sine, opuchłe, także kijem, inaczej „wiekierą”[?], stłuczone; na lewej nodze poniżej i powyżej kolana i na całym kolanie, tak że całe kolano czarne, sine, opuchłe – mniej więcej cztery rany, każda na jedną dłoń, inaczej na jedną dłoń wszerz i wzdłuż. Również Maciej, syn wyżej wymienionych rodziców, pod oczami dwie rany rozdarte paznokciami. Które to rany wymienieni, okazując, twierdzili, że zostały im zadane w […] ostatnio minionym przez przewielebnego i zakonnego w Chrystusie ojca Hipolita Zał[…]ckiego[?], przeora konwentu latyczowskiego, i jego sługę, czyli gospodarza[?] tegoż konwentu latyczowskiego, uczciwego Wojciecha, podczas napaści na ich dom i wyrzucania z tegoż domu, obuchem[?] i kijem, niewinnie ludziom wiekiem zgrzybiałym i spokojnym zadane, wymierzone i stłuczone. Które wszystkie wspomniane rany urząd niniejszy widział i należycie obejrzał.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Fragment aktu obdukcji (początek nie zachował się na tym miejscu księgi): urząd grodzki latyczowski obejrzał rany i sińce zadane kijem starszemu mężczyźnie (imię nieznane), jego żonie Agnieszce (sińce na boku, łopatce i kolanie) i ich synowi Maciejowi (zadrapania pod oczami). Poszkodowani twierdzili, że pobili ich przeor konwentu latyczowskiego o. Hipolit Zał[…]cki[?] i jego sługa Wojciech podczas napaści na ich dom i wyrzucania ich z niego.

Transkrypcja

k. 125 (skan 0128, strona prawa – dół)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens G[e]n[er]osus

2Vladislaus de Niedzuszłany[?] Niedzuszłański[?] cor[am] eod[em] Off[ici]o Actisq[ue] ijsdem

3in et con[tra] G[e]n[er]osum Martinum Zagrubski[?] solen[n]iter questus et p[ro]testatus est

4ideo Quia ipse non veritus p[o]enas legum con[tra] voluntarios violatores pacis

5publicae et securitatis domesticae severe sancitas immemorq[ue] vicinitatis

6p[ro]ximi atq[ue] non contentus prioris excessibus sui ac alias[?] maleficijs[?] iniuriarum

7p[ro]testanti illatarum tempore non pridem p[rae]terito ausus est die hesterna

8ebriando vino cremato una cum bombarda longa in mansionem[?] co-

9ctionis vini cremati al[ia]s z gorzelnicą[?] do winnicy[?] ebriose et furibunde

10aggredi aggrediendoq[ue] ex ead[em] bombarda in curiam p[ro]testantis in villa

11Z[...][?] temerarie et intentionaliter[?] iaculari qua iaculatione vix horreum non conflagravit

k. 125v (skan 0129, strona lewa – góra)

1P[ro]testantem altera vice in duellum p[ro]vocare verbisq[ue] laesivis et inhonestis

2afficere bonam famam detrahere uxoremq[ue] p[rae]facti p[ro]testantis verbis suis [...]-

3[...]nis concrepare. Ut ea o[mn]ia effecisset p[ro]testantem vero summopere

4aggravasset et dishonorasset pacemq[ue] publicam ac securitatem domesticam

5maxime violasset quo suo tali ausu p[o]enas de violatoribus voluntarijs

6pacis publicae et securitatis domesticae in se attraxisset R[ati]one quorum p[rae]missor[um]

7o[mn]ium p[rae]fatus G[e]n[er]osus Niedzuszłański[?] con[tra] eund[em] G[e]n[er]osum Zagrubski[?]

8cor[am] eod[em] Off[ici]o actisq[ue] p[rae]sentib[us] Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] iterum

9atq[ue] iterum solen[n]iter questus et p[ro]t[esta]tus est salvam facultatem meliorationis

10vel alias faciendae p[ro]t[estati]onis sibi reservando.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: nazwisko protestującego „Niedzuszłański[?]” (zapis „de Niedzuszłany Niedzuszłanski” / w nagłówku „Niedzuszłanski”); „Zagrubski[?]” (zapis „Zagrubski/Zagrabski”); „alias[?] maleficijs[?]” (zapis „aliaz melodiis[?]”); „in mansionem[?] coctionis vini cremati al[ia]s z gorzelnicą[?] do winnicy[?]” (zapis „in mactionem co-/ctionis vini cremati als z mielnicą do winnicy” – sens niepewny: z [naczyniem?] do gorzelni?); nazwa wsi po „in villa” – nieczytelna (zapis „Lemerenti”/„temerarie”?) – możliwe, że to nie nazwa wsi, lecz „temerarie” (zuchwale); „intentionaliter[?]” (zapis „lexatim/lecturum”); k. 125v, w. 2–3 – słowo z przeniesieniem nieodczytane („verbis suis […]nis concrepare”).

[Tłumaczenie:] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Władysław z Niedzuszłan[?] Niedzuszłański[?] przed tymże urzędem i aktami uroczyście żalił się i protestował przeciw urodzonemu Marcinowi Zagrubskiemu[?] o to, że on, nie bojąc się kar praw surowo ustanowionych na dobrowolnych gwałcicieli pokoju publicznego i bezpieczeństwa domowego i niepomny sąsiedztwa bliźniego, nie poprzestając na wcześniejszych swoich wybrykach i innych[?] krzywdach protestującemu wyrządzonych niedawno, ośmielił się wczoraj, upiwszy się gorzałką, z długą bombardą (rusznicą) do miejsca[?] pędzenia gorzałki […] po pijanemu i wściekle napaść i, napadając, z tejże bombardy zuchwale strzelać do dworu protestującego […], od którego strzału omal nie spłonęła stodoła; protestującego po raz drugi wyzywać na pojedynek, obrażającymi i nieuczciwymi słowy lżyć, dobrą sławę mu odbierać, a żonę wspomnianego protestującego swymi słowy […] łajać. Ponieważ to wszystko uczynił, protestującego zaś bardzo obciążył i zniesławił, a pokój publiczny i bezpieczeństwo domowe w najwyższym stopniu naruszył, przez taki swój postępek ściągnął na siebie kary [przewidziane] na dobrowolnych gwałcicieli pokoju publicznego i bezpieczeństwa domowego. Z powodu tego wszystkiego wspomniany urodzony Niedzuszłański[?] przeciw temuż urodzonemu Zagrubskiemu[?] przed tymże urzędem i aktami niniejszymi grodzkimi starościńskimi latyczowskimi wciąż i ponownie uroczyście żalił się i protestował, zastrzegając sobie wolną możność poprawienia lub wniesienia innej protestacji.

Streszczenie

Władysław z Niedzuszłan[?] Niedzuszłański[?] zaprotestował przeciw sąsiadowi Marcinowi Zagrubskiemu[?], który – nie poprzestając na dawniejszych krzywdach – poprzedniego dnia, pijany gorzałką, z długą bombardą (rusznicą) napadł na jego posiadłość i strzelał do dworu, omal nie podpalając stodoły, ponownie wyzwał go na pojedynek, znieważył jego i jego żonę; protestujący zastrzegł sobie prawo poprawienia protestacji.

Transkrypcja

k. 125v (skan 0129, strona lewa – środek)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens

2Laboriosus Iwan Radek de villa Kryniczany[?] al[ia]s Woytowce Possessionis

3G[e]n[er]osi Ioannis Karśnicki Advocati Privilegiati Latycovien[sis] subditus

4no[min]e totius communitatis desertae villae dictae Kryniczany[?] al[ia]s Woytowiec in

5Pallat[inat]u Podo[liae] Districtu vero Latycovien[si] existen[tis] satisfaciendo legi public[ae]

6inhaerendoq[ue] Laudo Pallat[inat]us Podo[liae] Camenecen[si] noviter r[ati]one fumalium

7modernorum sancito cor[am] eod[em] Off[ici]o p[rae]senti corporale iuramentum in ea[m] rotam[?]

8[praestitit:] Iż na pomienioney Wsi nazwaney Kryniczany[?] al[ia]s Woytowce Possessiey

9J[ego] M[ości] P. Iana Karśnickiego Pana mego od kilku nasto lat niemasz żadne-

10go poddanego ani na tym sielisku niemasz żadney chałupy ani tam

11mieszka kto ale całe pustynią stoi skądby podymne tenbył zapłaco-

12ny tak mi P. Boże dopomoż y męka P. Iezusa Chrystusa flexis ad ima-

13ginem crucifixi genibus p[rae]stitit.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Nazwa wsi „Kryniczany[?]” (zapis „Krynicz[a]ny/Kryniczany”) – odczyt niepewny; „Woytowce/Woytowiec” – pewniejsze. Numer marginalny „N. 4[?]” – cyfra niewyraźna (przy poprzednim akcie N. 2; N. 3 nie odnaleziono). „in ea[m] rotam[?]” = „in eam rotam” – w tej formie (rocie). Polska rota przysięgi – w rękopisie bez słowa wprowadzającego (dodano [praestitit:] dla jasności).

[Objaśnienia:] Laudum sejmiku kamienieckiego z 1670 r. o podymnym przewidywało zwolnienie wsi spustoszonych – na mocy przysięgi poddanych przed grodem, że wieś stoi pusta. Wójt dziedziczny (uprzywilejowany) Latyczowa Jan Karśnicki był posesorem wsi Kryniczany[?] alias Wójtowce (nazwa – „wójtowska” wieś przynależna do wójtostwa latyczowskiego).

[Tłumaczenie łaciny:] „Działo się w grodzie latyczowskim w środę nazajutrz po święcie św. Kazimierza Wyznawcy roku Pańskiego 1670. W sprawie spustoszenia wsi Kryniczany[?] złożył przysięgę. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście pracowity Iwan Radek ze wsi Kryniczany[?], inaczej Wójtowce, dzierżawy urodzonego Jana Karśnickiego, wójta uprzywilejowanego latyczowskiego, poddany, w imieniu całej gromady opustoszałej wsi zwanej Kryniczany[?], inaczej Wójtowce, w województwie podolskim, w powiecie zaś latyczowskim leżącej, czyniąc zadość prawu publicznemu i trzymając się laudum województwa podolskiego kamienieckiego, niedawno uchwalonego w sprawie obecnego podymnego, przed tymże urzędem niniejszym złożył przysięgę cielesną w tej rocie: […] klęcząc przed wizerunkiem Ukrzyżowanego złożył.”

Streszczenie

Iwan Radek, poddany Jana Karśnickiego, wójta latyczowskiego, w imieniu gromady wsi Kryniczany[?] alias Wójtowce (pow. latyczowski) złożył 5 III 1670 w grodzie przysięgę, zgodnie z laudum sejmiku kamienieckiego o podymnym, że od kilkunastu lat we wsi nie ma żadnego poddanego ani chałupy i wieś stoi zupełnie pusta, więc nie ma z czego płacić podymnego.

Transkrypcja

k. 125v (skan 0129, strona lewa – dół)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens Labor[iosus]

2Wonton[?] Maciasenko de villa Szczodrowa Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis ad p[rae]sens vero Possessionis

3G[e]n[er]osi Pauli Płotnicki[?] subditus et vatamanus eiusd[em] villae no[min]e D[omi]ni sui et totius

k. 126 (skan 0129, strona prawa – góra; w rkp. numer 126)

1Communitatis eiusd[em] villae Szczodrowa ad p[rae]sens in captivitate a Scythis

2existentis satisfaciendo legi public[ae] inhaerendoq[ue] Laudo Pallat[inat]us Podo[liae] r[ati]one

3fumalium modernorum sancito p[rae]senti anno cor[am] eod[em] Off[ici]o et Actis p[rae]sentib[us]

4Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] corporale iuramentum in eam rotam [praestitit]: Iż wieś

5Szczodrowa teraźnieyszey Zimy funditus od Tatar iest zabrana y spalo-

6na y żadnego poddanego niemasz ktoryby ten podym mogł zapłacić abo-

7wiem z Żonami z Dziećmi Tatarowie wszytkich do Ordy zabrali y w tey wie-

8ni[?] dotych czas zostaią tak mi P. Boże dopomoż y męka P. Iezusa Christu-

9sa flexis ad imaginem crucifixi genibus p[rae]stitit.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: imię „Wonton[?]” (zapis „Wonton” – może Antoni/Anton, Ontoni); nazwisko posesora „Płotnicki[?]” (zapis „Płotnicki/Złotnicki”; w akcie 215 tytułowany „tenutarius capitaneatus Latycoviensis”); „w tey wieni[?]” (zapis „w tey wie-/nie” – zapewne „w tej niewoli”). „Scythae” – Tatarzy (w języku humanistycznym).

[Objaśnienia:] Wieś Szczodrowa (królewska, w dzierżawie starostwa latyczowskiego) zimą 1669/1670 została całkowicie spustoszona i spalona przez Tatarów, a wszyscy mieszkańcy z żonami i dziećmi uprowadzeni w jasyr do Ordy. Ataman (wójt) wsi, sam zapewne ocalały, złożył przysięgę, by uwolnić wieś od podymnego uchwalonego na sejmiku kamienieckim 1670.

[Tłumaczenie łaciny:] „Podobna [przysięga] w sprawie Szczodrowej. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście pracowity Wonton[?] Maciasenko ze wsi Szczodrowa Jego Królewskiej Mości, obecnie zaś w dzierżawie urodzonego Pawła Płotnickiego[?], poddany i ataman tejże wsi, w imieniu pana swego i całej gromady tejże wsi Szczodrowa, obecnie w niewoli u Scytów [Tatarów] przebywającej, czyniąc zadość prawu publicznemu i trzymając się laudum województwa podolskiego w sprawie obecnego podymnego w roku bieżącym uchwalonego, przed tymże urzędem i aktami niniejszymi grodzkimi starościńskimi latyczowskimi złożył przysięgę cielesną w tej rocie: […] klęcząc przed wizerunkiem Ukrzyżowanego złożył.”

Streszczenie

Wonton[?] Maciasenko, ataman królewskiej wsi Szczodrowa (w dzierżawie Pawła Płotnickiego[?]), w imieniu pana i gromady złożył 5 III 1670 przysięgę, zgodnie z laudum o podymnym, że wieś została tej zimy doszczętnie zniszczona i spalona przez Tatarów, a wszyscy poddani z żonami i dziećmi uprowadzeni do Ordy i dotąd pozostają w niewoli, więc nie ma komu płacić podymnego.

Transkrypcja

k. 126 (skan 0129, strona prawa – dół)

1Ad Off[ici]um [Castrense Capitaneale Latycoviense], cui p[ro]tunc G[e]n[er]osus Paulus Płotnicki[?] ad p[rae]sens Tenutarius Capitaneatus

2Latycovien[sis] in locum infrascripti p[ro]testantis ad actum p[rae]sentem subdelegatus p[rae]sidebat,

3Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens G[e]n[er]osus Georgius

4Bucien[?] Berliński Vicesgerens off[ici]i p[rae]sentis et vicenotarius Actor[um] p[rae]sentium sole[n]-

5niter cor[am] eod[em] off[ici]o p[rae]fato p[ro]testatus et manifestatus est in eo Quia ipse pro

6die hodierna[?] se inscripsit G[e]n[er]oso Christophoro de Kawieczyn Kawiecki Iudi-

7ci Terr[estri] Podo[liae] eiusq[ue] successoribus G[e]n[er]osam Zophiam Brzostowska consortem[?] […]

8[…] ad approbandam suam Inscriptionem cor[am] Actis Castren[sibus] Capitan[ealibus] Camenecen[sibus]

9stare vult et paratus erat. Verum quoniam p[rae]fatus G[e]n[er]osus Iudex Terr[estris] Podo[liae]

10iuxta obligationem et submissionem suam summam mille et centum flor[enorum] polon[icorum] ante hoc

11tempus prius non reddidit nec persolvit[?] put[?] verbo nobili et militari sese p[ro]testanti

12p[er]misit et obligatus est et contractu roboratorio assecuravit neq[ue] ad requisitionem

13p[rae]fati p[ro]testantis p[er] literas aliquoties requisitus ex[pe]n[sa]s[?] [nad linią: requisitus nec] hucusq[ue] p[er]solvere curat [nad linią: non]

14Ideo p[rae]cavendo indemnitati Inscriptionis et obligationis suae ne aliquid ex

15inde detrimenti eveniat nec videatur esse contrarius submissioni suae. Idem mani-

16festans iterum atq[ue] iterum cor[am] eod[em] off[ici]o et Actis ijsd[em] sup[ra]s[crip]tis con[tra] p[rae]dictum

17G[e]n[er]osum Iudicem Terres[trem] Podo[liae] hanc suam manifestationem fecit.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Tekst niejasny i miejscami zniekształcony. Niepewne: początek („Ad Off[ici]um Cui p[ro]tunc…” – formuła o subdelegacie przewodniczącym w zastępstwie protestującego, który jako wicegerent sam był urzędnikiem); „Bucien[?] Berliński” (zapis „Bucen Berlinski” – por. akty 68–69, 92: Jerzy Bucień[?] Berliński); „die hodierna[?]” (zapis „die hornaʒt”, może „die hesterna”); w. 7 „Zophiam Brzostowska consortem[?]” (zapis „Zoph:iam Brzestowska consortem/conster[...]” – wg aktu 216 Zofia Brzostowska to żona Jerzego Bucnia Berlińskiego; fragment wiersza 7–8 niejasny); „put[?]” (= prout?), „ex[pe]n[sa]s[?]”. Kwota: 1100 zł polskich.

[Objaśnienia:] Wicegerent (zastępca starosty w sądzie grodzkim) Jerzy Bucień Berliński zobowiązał się wobec sędziego ziemskiego Krzysztofa Kawieckiego stawić się w grodzie kamienieckim celem aprobaty (uznania) swego zapisu; ponieważ jednak sędzia, mimo zobowiązania „słowem szlacheckim i rycerskim” i kontraktu roborowanego, nie wypłacił mu 1100 zł i mimo kilkakrotnych listownych upomnień nie płaci, wicegerent – dla zabezpieczenia się przed szkodą i by nie uznano, że uchyla się od swego zobowiązania – zamanifestował się w aktach grodzkich. Ponieważ sprawa dotyczyła samego wicegerenta, aktowi przewodniczył subdelegat – Paweł Płotnicki[?], tenutariusz starostwa latyczowskiego.

[Tłumaczenie (streszczające):] „Do urzędu [grodzkiego latyczowskiego], któremu wówczas urodzony Paweł Płotnicki[?], obecnie tenutariusz starostwa latyczowskiego, w miejsce niżej wymienionego protestującego do aktu niniejszego subdelegowany, przewodniczył, i do akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście urodzony Jerzy Bucień[?] Berliński, wicegerent urzędu niniejszego i wicenotariusz akt niniejszych, uroczyście przed tymże urzędem protestował się i manifestował o to, że on na dzień dzisiejszy[?] zapisał się urodzonemu Krzysztofowi z Kawęczyna Kawieckiemu, sędziemu ziemskiemu podolskiemu, i jego następcom […], że dla aprobaty swego zapisu chce i gotów był stanąć przed aktami grodzkimi starościńskimi kamienieckimi. Ponieważ jednak wspomniany urodzony sędzia ziemski podolski, wedle swego zobowiązania i podania się, sumy tysiąca stu złotych polskich przed tym czasem nie oddał ani nie zapłacił, jak słowem szlacheckim i rycerskim protestującemu przyrzekł i się zobowiązał oraz kontraktem roborowanym zapewnił, a na żądanie wspomnianego protestującego kilkakrotnie listownie wzywany dotąd zapłacić nie dba – przeto, chroniąc nienaruszalność swego zapisu i zobowiązania, by mu stąd nie wynikła jakaś szkoda i by nie wydawał się przeciwny swemu podaniu się, tenże manifestujący wciąż i ponownie przed tymże urzędem i aktami wyżej wymienionymi przeciw wspomnianemu urodzonemu sędziemu ziemskiemu podolskiemu uczynił tę swoją manifestację.”

Streszczenie

Jerzy Bucień[?] Berliński, wicegerent i wicenotariusz grodu latyczowskiego, zamanifestował (17 VI 1670, przed subdelegatem Pawłem Płotnickim[?], tenutariuszem starostwa latyczowskiego) przeciw Krzysztofowi Kawieckiemu, sędziemu ziemskiemu podolskiemu: był gotów stawić się przed aktami grodu kamienieckiego dla aprobaty swego zapisu na rzecz sędziego, lecz sędzia, mimo zobowiązania słowem szlacheckim i kontraktem roborowanym oraz listownych upomnień, nie zapłacił mu umówionych 1100 zł polskich; manifestacja ma go chronić przed zarzutem niedotrzymania zobowiązania.

Transkrypcja

k. 126v (skan 0130, strona lewa – góra)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens Min[isteria]lis

2Regni G[e]n[er]alis N[obi]lis Basilius Wołkowiński authenticus et iuratus off[ici]oq[ue] p[rae]senti

3bene notus palam publice libereq[ue] recognovit Quia ipse ad instantiam

4et officiosam requisitionem G[e]n[er]osorum Stephani et Annae Brzostowskie coniugum

5legitimorum ac G[e]n[er]osor[um] Georgij Bucień Berliński et Zophiae Brzostowska itid[em] con-

6iugum legitimor[um] feria tertia ante festum Ascensionis in caelum D[omi]ni an[n]i p[rae]sentis

7Christi p[ro]xime p[rae]terita p[ro]xima ad bona villae Matka[?] una cum duobus N[obi]libus

8videl[icet] Nicolao Buterlewicz et Fedoro Radkiewski[?] causa evidentioris

9testimonij sibi adhibitis p[er]sonal[ite]r condescendebat et ibid[em] in p[rae]fata

10bona villae Matka[?] vigore Inscriptionis obligatoriae Castren[sis] Capitan[ealis] Camenecen[sis]

11p[rae]fatos G[e]n[er]osos Brzostowskie et Bucnie Berlińskie intromisit et introli-

12gavit. Quam Intromissionem N[obi]lis Albertus Myśliborski no[min]e G[e]n[er]osi Christophori

13de Kawieczyn Kawiecki Iudicis Terrarum Podoliae benevole ac libere ad-

14misit et congregatis subditis ad unum serio ut insuetos labores ac omnimo-

15dam obedientiam p[rae]dictis G[e]n[er]osis Brzostowskie et Bucnie Berlińskie

16p[rae]starent iniunxit ac in actualem pacificamq[ue] possessionem tradidit de quo

17eiusd[em] N[obi]lis p[rae]sens rel[ati]o et N[obi]lium suprascriptorum in toto firmisatio est.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Nazwa wsi „Matka[?]” (zapis „Matka/Mathka” – w nagłówku i dwukrotnie w tekście) – odczyt niepewny. „Radkiewski[?]” (zapis „Radkiewski/Radziewski”). „anni praesentis Christi proxime praeterita proxima” – formuła zniekształcona przez pisarza. „ut insuetos[?] labores” (zapis „ut insuetos” – może „ut consuetos”: by zwyczajne robocizny i wszelkie posłuszeństwo okazywali). Woźny tytułowany tu „Nobilis” (woźny-szlachcic).

[Objaśnienia:] Dwie pary małżonków – Stefan i Anna Brzostowscy oraz Jerzy Bucień Berliński (wicegerent latyczowski) i Zofia z Brzostowskich – zostali wwiązani w dobra wsi Matka[?] na mocy zapisu obligacyjnego (zastawnego) sędziego ziemskiego Krzysztofa Kawieckiego, oblatowanego w grodzie kamienieckim. W imieniu sędziego intromisję dopuścił jego sługa Wojciech Myśliborski (por. akty 207, 209). Akt łączy się z manifestacją Bucnia Berlińskiego przeciw sędziemu o niezapłacone 1100 zł (akt 215).

[Tłumaczenie:] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa, szlachetny Bazyli Wołkowiński, prawdziwy i zaprzysiężony, urzędowi niniejszemu dobrze znany, jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał, że on na wniosek i urzędowe wezwanie urodzonych Stefana i Anny Brzostowskich, prawych małżonków, oraz urodzonych Jerzego Bucnia Berlińskiego i Zofii z Brzostowskich, także prawych małżonków, we wtorek przed świętem Wniebowstąpienia Pańskiego roku bieżącego, ostatnio minionym, zjechał osobiście do dóbr wsi Matka[?] wraz z dwoma szlachetnymi, mianowicie Mikołajem Buterlewiczem i Fedorem Radkiewskim[?], przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, i tamże we wspomniane dobra wsi Matka[?], na mocy zapisu obligacyjnego [z akt] grodzkich starościńskich kamienieckich, wspomnianych urodzonych Brzostowskich i Bucniów Berlińskich wwiązał i wprowadził. Którą intromisję szlachetny Wojciech Myśliborski w imieniu urodzonego Krzysztofa z Kawęczyna Kawieckiego, sędziego ziemskiego podolskiego, życzliwie i dobrowolnie dopuścił i zebranym w jedno miejsce poddanym poważnie nakazał, by zwyczajne[?] robocizny i wszelkie posłuszeństwo wspomnianym urodzonym Brzostowskim i Bucniom Berlińskim okazywali, i oddał [ich] w rzeczywiste i spokojne posiadanie. O czym jest niniejsza relacja tegoż szlachetnego [woźnego] i pełne potwierdzenie szlachetnych wyżej wymienionych.

Streszczenie

Woźny generalny Bazyli Wołkowiński zeznał (17 VI 1670), że 13 V 1670 wraz ze szlachtą Mikołajem Buterlewiczem i Fedorem Radkiewskim[?] wwiązał małżonków Stefana i Annę Brzostowskich oraz Jerzego Bucnia Berlińskiego i Zofię z Brzostowskich w dobra wsi Matka[?] na mocy zapisu obligacyjnego sędziego ziemskiego podolskiego Krzysztofa Kawieckiego (z akt grodu kamienieckiego); w imieniu sędziego intromisję dopuścił Wojciech Myśliborski, nakazując poddanym posłuszeństwo i robocizny.

Transkrypcja

k. 126v (skan 0130, strona lewa – dół)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens Min[isteria]lis

2Regni G[e]n[er]alis N[obi]lis Basilius Wołkowiński adveheri fecit in curru agrotum[?]

3ac decumbentem famatum Iwan Paley civem et veteranum[?] civitatis Baren[sis]

4senio confectum Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis ad p[rae]sens Possessionis Ill[ust]ris et M[agnifi]ci

5Ioannis in Złoczow et Żółkiew Magni Marschalci et Supremi Ducis Exercituum

6Regni Iavorien[sis] Strien[sis] Calusien[sis] Gnieznen[sis] Baren[sis]q[ue] etc. Capitanei subditum,

7qui quid[em] p[rae]notatus Iwan Paley Civis Baren[sis] in Castro Latycovien[si] p[er]sonaliter

8comparens commonstravit et p[rae]sentavit eid[em] Off[ici]o p[rae]sentib[us]q[ue] Actis Castren[sibus] Capit[anealibus]

k. 127 (skan 0130, strona prawa; w rkp. numer 127)

1Latycovien[sibus] p[er] G[e]n[er]osum [luka] Ruszczyc[?] Rotmagistrum Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis et

2collonell[um][?] vixilifer[um][?] in p[rae]sidio Baren[si] existentem in hunc modum p[er]patrata

3et pacta. Naprzod wyrwanie brody wielkiey wten sens gdy pomieniony J[ego] M[ość] P.

4Ruszczyc z Gospody swoiey wyszedszy tylko w białym odzieniu na Rynek

5przerzeczonego commonstranta porwawszy za brodę z Rynku do Gospo-

6dy swoie y do Domu sławetnego Wasila Deszczenka[?] mieszczanina Barskie-

7go wciągnął y zaprowadził wprowadziwszy na większy contempt y dishonor

8w letech sędziwych będącego związać roskazał związawszy przypo-

9minał mu iakoś czarowice[?] mowiąc te słowa: Chłopie umałeś mnie do J[ego] M[o]ś[ci]

10Pana Hetmana opisywać y obżałowywać kiem albo laską na ziemi leżące-

11go[?] bił tłukł y bijąc te razy zadał na lewym boku wziąwszy od karku Ramienie

12y przez łopatkę wszytko sino z żołta spuchłe naprzod całe zbito gdzie

13wiele by razow udeszono rozeznać trudno tamże pod pachą niżey także

14na dłoń wszyrz zarazem sino z żołta zielono spuchłe. It[em] niżey na żebrach

15dwa razy blisz[?] sinie spuchłe w głowie pod czupryną guz spuchły nad

16uchem drugi guz z prawy strony It[em] na prawym boku Ramienie y łopatka

17także wszytkie sinie z żołta spuchłe zarazem zbito iak bladziaki[?] It[em] na ręce

18prawey tegoż ramienia wyżey łokcia siniey raz spuchły na samym łokciu

19tey że ręki raz krwawy przebity gdzie y na koszuli w kilku mieyscach krew

20znaczna (ktorą to koszulę praesentował) tamże niżey łokcia raz siniey s-

21puchły It[em] na tey że ręce nasaney[?] uncture od dłoni na 4 palce wszyrz sinio

22z żołta zielono na kołowszytkiey ręki. It[em] brodę prawie wpoł wyrwano w sło-

23tow[?]. Quae quid[em] vulnera concussionem et converberationem suam ac evulsi-

24onem crinium ex barba Idem commonstrans ut sup[ra] asseruit p[er] notatum G[e]n[er]osum

25Ruszczyc feria secunda in crastino festi Sanctae Margarethae Virginis et Mar-

26tyris p[ro]xime p[rae]terita in civitate Baren[si] in ipso circulo fori eiusd[em] civitatis

27mane circa secundam horam in diem vel tertiam in p[rae]sentia multor[um] hominum p[ro]tunc

28in foro existentium sibi violento modo baculo illata et inflicta atq[ue] barbam

29evulsam al[ia]s wytarganą esse. Quae o[mn]ia vulnera ac barbam evulsam Off[ici]um p[rae]sens

30Castren[se] Capit[aneale] Latycovien[se] vidit et debite conspexit. R[ati]one quorum p[rae]missor[um]

k. 127v (skan 0131, strona lewa – górna część)

1[o]mnium violationis pacis publicae et securitatis domesticae Idem suprascriptus com-

2monstrans con[tra] supranotatum G[e]n[er]osum Ruszczycz cor[am] eod[em] Off[ici]o Actisq[ue]

3p[rae]sentib[us] Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] solen[n]iter questus et manifestatus est

4nihilominus salvam facultatem sibi filioq[ue] suo vel illi cui de iure competi[erit]

5[...] alia[s][?] faciendae p[ro]testationis (ut p[rae]missum est) r[ati]one violatae pacis public[ae]

6et securitatis domesticae reservando. Et in verificationem p[rae]missor[um] sic in conti-

7nenti cor[am] eod[em] Off[ici]o et Actis p[rae]sentib[us] Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] stans p[er]so-

8naliter idem Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis N[obi]lis Basilius Wołkowiński authenticus et

9iuratus off[ici]oq[ue] p[rae]senti bene notus palam publice libereq[ue] recognovit dum p[rae]-

10factum Famatum Iwan Paley in civitate foroq[ue] Baren[si] p[ro]tunc se p[er]sonaliter

11existentem in recenti facto p[ro]tunc ad hospitium domumq[ue] famati Basilij De-

12szczenko civis Baren[sis] trahentem p[er] ipsummet G[e]n[er]osum Ruszczycz Rotmagistrum

13Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis accepta barba et in hospitio ead[em] die ac hora ubi in statione eum

14o[mn]ia vera sunt vidisse et ligatum atq[ue] concussum in p[rae]facto hospitio p[rae]-

15venisse et arestasse de quo eiusd[em] N[obi]lis est relatio.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Dolna część k. 127 pusta – tekst ciągnie się na k. 127v (formuła protestacji i relacja woźnego). Niepewne na k. 127v: „competi[erit] […] alia[s][?]”, „ubi in statione eum” – fragment niejasny (zdanie relacji zniekształcone: woźny widział Paleja wciąganego za brodę do gospody i związanego, przybył tam i [Ruszczyca?] zaaresztował). Na k. 127, w. 1 po „Generosum” pozostawiono lukę na imię. Niepewne: „agrotum[?]” (= aegrotum), „veteranum[?]” (zapis „veteranu/veterem”), „Ruszczyc[?]” (zapis „Ruszczyc/Ruszczycz”), „collonellum[?] vixiliferum[?]” (zapis „cellonen[...] vixilifem” – może „cohortis vexilliferum” – chorąży?), „Deszczenka[?]” (zapis „Deszczenka/Deszchenka”), „czarowice[?]” (zapis „czarwice/czavvice” – może „czarownice” lub inne obelżywe słowo), „Chłopie umałeś mnie do J[ego] M[o]ś[ci] Pana Hetmana opisywać y obżałowywać” (zapis „Chłopie Vmates mnie do JMci Pana Hetmana opisywać y obżałowywać” – sens: chłopie, umiałeś na mnie pisać i skarżyć do hetmana), „kiem” (= kijem), „blisz[?]”, „bladziaki[?]”, „nasaney uncture[?]” – zniekształcone (może „na samym nadgarstku”), „na kołowszytkiey ręki” (= naokoło całej ręki), „w słotow[?]” (zapis „w sło-/tow”). Daty: św. Małgorzata 13 VII; poniedziałek nazajutrz = 14 VII 1670; czwartek po = 17 VII 1670.

[Objaśnienia:] Starostą barskim był wówczas Jan Sobieski (w Złoczowie i Żółkwi), marszałek wielki i hetman wielki koronny, starosta jaworowski, stryjski, kałuski, gnieźnieński, barski. Rotmistrz Ruszczyc[?], stacjonujący w garnizonie barskim, mścił się na starym mieszczaninie Iwanie Paleju za skargę do hetmana: wyciągnął go za brodę z rynku do gospody w domu Wasyla Deszczenki[?], kazał związać, wyzywając, i bił laską (kijem) leżącego, wyrywając mu brodę. Woźny Bazyli Wołkowiński przywiózł chorego, leżącego na wozie Paleja do grodu latyczowskiego na obdukcję.

[Tłumaczenie partii łacińskich:] „Sławetny mieszczanin barski przeciw urodzonemu Ruszczycowi[?] protestuje się. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa, szlachetny Bazyli Wołkowiński, kazał przywieźć na wozie chorego i leżącego sławetnego Iwana Paleja, mieszczanina i starszego[?] miasta Baru, wiekiem zgrzybiałego, poddanego Jego Królewskiej Mości, obecnie zaś w posiadaniu jaśnie wielmożnego Jana w Złoczowie i Żółkwi [Sobieskiego], marszałka wielkiego i hetmana najwyższego wojsk Królestwa, starosty jaworowskiego, stryjskiego, kałuskiego, gnieźnieńskiego, barskiego etc.; który to wymieniony Iwan Palej, mieszczanin barski, stawiwszy się osobiście w grodzie latyczowskim, okazał i przedstawił temuż urzędowi i aktom niniejszym grodzkim starościńskim latyczowskim [rany], przez urodzonego […] Ruszczyca[?], rotmistrza Jego Królewskiej Mości i […] w załodze barskiej przebywającego, w ten sposób popełnione i zadane. […] Które to rany, stłuczenie i pobicie swoje oraz wyrwanie włosów z brody tenże okazujący, jak wyżej, twierdził, że przez wymienionego urodzonego Ruszczyca w poniedziałek nazajutrz po święcie św. Małgorzaty Panny i Męczennicy ostatnio minionym w mieście Barze, na samym rynku tegoż miasta, rano około drugiej lub trzeciej godziny dnia, w obecności wielu ludzi będących wówczas na rynku, gwałtownie kijem zostały mu zadane i wymierzone, a broda wyrwana, inaczej wytargana. Które wszystkie rany i wyrwaną brodę urząd niniejszy grodzki starościński latyczowski widział i należycie obejrzał. Z powodu tego wszystkiego [oraz] naruszenia pokoju publicznego i bezpieczeństwa domowego tenże wyżej wymieniony okazujący przeciw wyżej wymienionemu urodzonemu Ruszczycowi przed tymże urzędem i aktami niniejszymi grodzkimi starościńskimi latyczowskimi uroczyście żalił się i manifestował, zastrzegając jednak sobie i synowi swemu lub temu, komu prawnie przysługiwać będzie, wolną możność wniesienia innej protestacji (jak wyżej) z powodu naruszenia pokoju publicznego i bezpieczeństwa domowego. A dla potwierdzenia powyższego zaraz przed tymże urzędem i aktami niniejszymi grodzkimi starościńskimi latyczowskimi stojąc osobiście tenże woźny generalny Królestwa, szlachetny Bazyli Wołkowiński, prawdziwy i zaprzysiężony, urzędowi niniejszemu dobrze znany, jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał, że widział, iż to wszystko jest prawdą: wspomnianego sławetnego Iwana Paleja, przebywającego wówczas osobiście w mieście i na rynku barskim, świeżo, na gorącym uczynku, ciągniętego za brodę przez samego urodzonego Ruszczyca, rotmistrza JKM, do gospody i domu sławetnego Wasyla Deszczenki[?], mieszczanina barskiego, i w gospodzie tego samego dnia i godziny […] związanego i pobitego, i że przybył do wspomnianej gospody i [go] zaaresztował; o czym jest relacja tegoż szlachetnego.”

Streszczenie

Woźny Bazyli Wołkowiński przywiózł 17 VII 1670 na wozie do grodu latyczowskiego chorego, sędziwego Iwana Paleja, mieszczanina barskiego (poddanego starostwa barskiego, w posiadaniu hetmana wielkiego koronnego Jana Sobieskiego). Palej okazał rany zadane mu 14 VII 1670 na rynku w Barze przez rotmistrza JKM Ruszczyca[?] z załogi barskiej: rotmistrz wyciągnął go za brodę z rynku do gospody w domu Wasyla Deszczenki[?], kazał związać, lżył za skargę do hetmana i bił laską leżącego, powodując liczne sińce i opuchlizny na bokach, łopatkach, rękach i głowie oraz krwawą ranę przy łokciu, a brodę wyrwał prawie do połowy. Urząd obejrzał rany i wyrwaną brodę; Palej zaprotestował, zastrzegając sobie i synowi prawo dalszej protestacji. Woźny Wołkowiński zeznał, że widział na świeżym uczynku, jak Ruszczyc ciągnął Paleja za brodę do gospody Wasyla Deszczenki[?], gdzie znalazł go związanego i pobitego, i dokonał aresztu.

Transkrypcja

k. 127v (skan 0131, strona lewa – dół)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens Famatus

2Leonty Czeretenka Mercator de civitate Stepania Ill[ust]ris et M[agnifi]ci Alexan-

3dri Ducis in Ostrog Zasław Dubno Stepanie […] Capitanei Bel-

4sien[sis][?] subditus cor[am] eod[em] Off[ici]o Actisq[ue] p[rae]sentib[us] Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] in et

5con[tra] N[obi]lem Alexandrum Czerleniowski in villa Czerleniowce certae sortis

6eius haeredem solen[n]iter et summo cum dolore questus et p[ro]testatus est in

7eo Quia ille postposito timore Dei et dilectione p[ro]ximi posthabita im-

8memorq[ue] beneficij p[ro]testantis ac sui iuramenti et obligationis suae p[ro]ut se

9p[ro]misus et pollicitus erat p[ro]tunc dum p[rae]notatus p[ro]testans ex captivitate

10Scythica in Terra Moldavia sive Wallachica in oppido Iaszy amore Christiano

11ductus p[ro] sua p[ro]pria summa ducentor[um] et decem Imperialium flor[enorum] polon[icorum] al[ia]s za dwie-

12ście dziesięć Lewkowych bitych eum redemit et liberavit non persolvit p[rae]notata[m]

13summam, a p[ro]testante statim fugam dedit post quam fugam eius p[rae]facti protestantis

k. 128 (skan 0131, strona prawa; w rkp. numer 128)

1iidem Scythae ad carceres suas receperunt et per septimanas duodecim in

2p[rae]fato oppido Iaszy detinuerunt et non eliberaverunt donec alij mercato-

3res eius concives non redemerunt. Post quam redemptionem et liberatio-

4nem suam dum p[rae]notatus Protestans p[rae]allegatum N[obi]lem Czerleniowski in

5villa Mikulińce circa cohorte[m] G[e]n[er]osi Strzałkowski Rotmagistri Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis

6invenit, requirebat ab eo solutionem debiti sui qui loco solutionis summae

7suprascriptae Inscriptionem manualem in defraudationem p[rae]facti p[ro]testantis dedit

8de tenore tali. Ia niżey podpisany zeznawam scriptem moim żem został

9winien pewnego długu Lewontemu Czeretence Kupcowi y obywatelowi

10Stepańskiemu summy to iest Talerow Lewkowych Dwieście y dziesięć

11ktorą to summę zwyż mianowaną odebrałem rękoma swemi wyku-

12puiąc się z niewoli. Rekuperuiąc pomieniony Lewonty Czeretenka

13Ia Alexander Czerleniowski niemaiąc gotowych pieniędzey tey summy kto-

14rey winienem to iest Lewkowych dwieście y dziesięć zapisuię y zeznawam

15tym pisaniem moim na Oyczyźnie moiey własney Dziedziczney we wsi nazwa-

16ney Czerleniowcach na pewney części moiey ktora mnie należy y wydzie-

17lona iest y tę wszytkie grunty co należą do tey części moiey iako to w

18stawie połowa y cokolwiek iest y znaydzie się do części moiey pozwa-

19lam wszytk[o] mianowanemu używać iak swego własnego dotąd poki

20niebędzie ukontentowany za oddaniem tey summy zwyż mianowa-

21ney. Co aby ta kartka takiego była walom[?] iakoby w Grodzie była robo-

22rowana a dla lepszey wiary y pewności ręką moią podpisuię się w ta-

23sz[?] przy zacnych przyiaciołach moich na tenczas będących. Działo się

24w Mikulińcach dnia trzynastego maia Tysiąc sześćset siedmdziesiątego Roku.

25+ Ia iako Przyiaciel natenczas będący imieniem Pana Alexandra

26Czerleniowskiego iako nieumieiącego się podpisać ręką moią podpi-

27suię się. W[ojciech?] Franciszek Kafolski[?] iako proszony podpisuię się. Samuel

28Molesztyn[?]. Post ingrossationem Offerenti sive Protestanti Originale restitu-

29tum est de quo restituto Off[ici]um p[rae]sens p[rae]sentib[us] quietatur. Dandoq[ue] eiusmodi

30Inscriptionem nec bona p[rae]fata ut sortem in praefacta villa Czerleniowce p[ro]testans[?] cum

31vicinioribus suis ut se ead[em] Inscriptione sua inscripsit eliminavit eliberavitq[ue] ac s[cilicet]

k. 128v (skan 0132, strona lewa – góra)

1Inscriptionem modo obligatorio in possessionem p[rae]fati Protestantis in summa me-

2morata ducentorum et decem imperialium dictor[um] lewkowe flor[enorum] polon[icorum] [non] [...]

3misit neq[ue] p[rae]fatam summam (ut se offerebat pro tempore certo soluturum) sol-

4vit neq[ue] hucusq[ue] p[er]solvere curat imo diffugijs quibusq[ue] laborans p[rae]notatum

5Protestantem ad mille floren[orum] polon[icorum] damnificavit et obligationi atq[ue] Inscri-

6ptioni suae in toto contravenit. Per quod amorem [nad linią: Christianam] caritatemq[ue] Creditoris

7erga se in redemptione [nad linią: ex] carceratis violavit et p[o]enas exinde p[ro]venien[tes]

8in se attraxit. R[ati]one quor[um] p[rae]missor[um] o[mn]ium Idem Protestans con[tra] eund[em]

9N[obi]lem Czerleniowski cor[am] eod[em] Off[ici]o Actis p[rae]sen[tibus] Castren[sibus] Capitan[ealibus] Laticov[iensibus]

10iterum atq[ue] iterum summo cum dolore questus et p[ro]t[esta]tus est salva facultatem

11corrigendi vel alias faciendae p[ro]testationis sibi suisq[ue] successoribus vel ei cui trans-

12fusionem eiusd[em] Inscriptionis suae fecerit reservando ss. et fidem frangit[?].

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Koniec k. 128 – znak „ss.” (scilicet), tekst ciągnie się na k. 128v; zakończenie „ss. et fidem frangit[?]” niejasne (może dopisek pisarza). Niepewne: tytulatura księcia („Alexandri Ducis in Ostrog Zasław Dubno Stepanie […] Capitanei Belsien[sis][?]” – część wiersza pusta, wpisane „Capnei Belsi[en]”; zapewne książę Aleksander Janusz Zasławski-Ostrogski), „Leonty/Lewonty” (oba warianty w tekście), „Imperialium” (= talarów cesarskich, „lewkowych”), kustosz „y[?] dem” = „iidem”, „walom[?]” (= ważna), „w ta-/sz[?]”, podpisy „Kafolski[?]”, „Molesztyn[?]” (zapis „Moleʃʒtyn” – może Malesztyn). Zdanie na przełomie kart („Dandoque eiusmodi Inscriptionem nec bona … eliminavit eliberavitque ac s[cilicet] Inscriptionem modo obligatorio in possessionem praefati Protestantis … [non] misit”) – zawiłe; sens: Czerleniowski, dając taki zapis, nie wprowadził kupca w posiadanie tej części sposobem zastawnym.

[Objaśnienia:] Talary lewkowe (lewki) – holenderskie talary z lwem (leeuwendaalder), powszechne w handlu na Rusi i w Mołdawii. Czeretenka, kupiec ze Stepania (Wołyń, dobra Zasławskich-Ostrogskich), wykupił Czerleniowskiego z niewoli tatarskiej w Jassach za 210 talarów lewkowych; ten zbiegł bez zapłaty, a Tatarzy w odwecie uwięzili samego kupca na 12 tygodni, dopóki nie wykupili go inni kupcy-współobywatele. Odnalazłszy Czerleniowskiego w Mikulińcach (przy chorągwi rotmistrza Strzałkowskiego), kupiec otrzymał zamiast pieniędzy zapis na części Czerleniowiec (z połową stawu), który okazał się podstępny (część ta była już zbyta lub nie należała do dłużnika). Czerleniowski był niepiśmienny – podpisał za niego przyjaciel.

[Tłumaczenie partii łacińskich (streszczające):] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście sławetny Łeonty Czeretenka, kupiec z miasta Stepania, poddany jaśnie wielmożnego Aleksandra, księcia na Ostrogu, Zasławiu, Dubnie, Stepaniu […], starosty bełskiego[?], przed tymże urzędem i aktami uroczyście i z największym bólem żalił się i protestował przeciw szlachetnemu Aleksandrowi Czerleniowskiemu, dziedzicowi pewnej części we wsi Czerleniowce, o to, że on, odłożywszy bojaźń Bożą i zlekceważywszy miłość bliźniego, niepomny dobrodziejstwa protestującego oraz swej przysięgi i zobowiązania, jak mu wówczas przyrzekł i obiecał, gdy wymieniony protestujący z niewoli scytyjskiej [tatarskiej] w ziemi mołdawskiej, czyli wołoskiej, w miasteczku Jassach, wiedziony miłością chrześcijańską, za własną sumę dwustu dziesięciu talarów cesarskich, inaczej za dwieście dziesięć lewkowych bitych, go wykupił i uwolnił – wymienionej sumy nie zapłacił, a od protestującego zaraz uciekł; po której ucieczce tegoż wspomnianego protestującego ci sami Scytowie wzięli do swoich więzień i przez dwanaście tygodni w wymienionym miasteczku Jassach trzymali i nie uwolnili, dopóki inni kupcy, jego współobywatele, go nie wykupili. Po tym wykupieniu i uwolnieniu, gdy wymieniony protestujący przytoczonego szlachetnego Czerleniowskiego we wsi Mikulińce przy chorągwi urodzonego Strzałkowskiego, rotmistrza JKM, znalazł, żądał od niego zapłaty swego długu; ten zaś zamiast zapłaty wyżej wymienionej sumy dał mu, na oszukanie protestującego, zapis ręczny w brzmieniu takim: […]. Po wciągnięciu podającemu, czyli protestującemu, oryginał został zwrócony, z którego zwrotu urząd niniejszy niniejszym kwituje. A dając taki zapis, [Czerleniowski] tych dóbr, czyli części we wspomnianej wsi Czerleniowce, wraz z sąsiadami, jak się w tymże zapisie zapisał, [nie] oddał protestującemu w posiadanie sposobem zastawnym za wspomnianą sumę 210 talarów cesarskich, zwanych lewkowymi, ani wspomnianej sumy (jak obiecywał zapłacić w oznaczonym czasie) nie zapłacił i dotąd zapłacić nie dba, owszem, uciekając się do wszelkich wybiegów, wspomnianego protestującego na tysiąc złotych polskich naraził na szkodę i swemu zobowiązaniu i zapisowi w całości się sprzeciwił; przez co miłość chrześcijańską i życzliwość wierzyciela okazaną mu przy wykupie z więzienia pogwałcił i kary stąd wynikające na siebie ściągnął. Z powodu tego wszystkiego tenże protestujący przeciw temuż szlachetnemu Czerleniowskiemu przed tymże urzędem i aktami niniejszymi grodzkimi starościńskimi latyczowskimi wciąż i ponownie z największym bólem żalił się i protestował, zastrzegając sobie i swoim następcom lub temu, komu przekaże ten zapis, możność poprawienia lub wniesienia innej protestacji.

Streszczenie

Łeonty (Lewonty) Czeretenka, kupiec ze Stepania (poddany ks. Aleksandra Zasławskiego-Ostrogskiego), zaprotestował (17 VII 1670) przeciw Aleksandrowi Czerleniowskiemu, dziedzicowi części Czerleniowiec: wykupił go z niewoli tatarskiej w Jassach (Mołdawia) za 210 talarów lewkowych, lecz Czerleniowski zbiegł bez zapłaty, a Tatarzy uwięzili w zamian kupca na 12 tygodni, dopóki nie wykupili go inni kupcy. Gdy kupiec odnalazł dłużnika w Mikulińcach przy chorągwi rotmistrza Strzałkowskiego, ten zamiast pieniędzy dał mu (13 V 1670) zapis, oddający mu w użytkowanie do czasu spłaty swoją część w Czerleniowcach z połową stawu; zapis (podpisany za niepiśmiennego Czerleniowskiego przez przyjaciela; świadkowie Wojciech[?] Franciszek Kafolski[?], Samuel Molesztyn[?]) został wciągnięty do akt. Czerleniowski nie oddał jednak kupcowi tej części w posiadanie ani nie zapłacił długu, narażając go na 1000 zł szkody; kupiec zaprotestował, zastrzegając prawo poprawienia protestacji.

Transkrypcja

k. 128v (skan 0132, strona lewa – środek i dół)

1Off[ici]um p[rae]sens Castren[se] Capitan[eale] Latycovien[se] scriptum certum manuale inter G[e]n[er]o-

2sum Paulum Grabiński ab una et G[e]n[er]osum Michaelem Kosmowski ab altera

3partibus conscriptum r[ati]one certarum rerum et condonum[?] in eod[em] scripto expressar[um]

4infrascriptum [przekreślone: suscepit] et p[er] G[e]n[er]osum p[rae]dictum Michaelem Kosmowski ad Acti-

5candum porrectum suscepit Actisq[ue] suis ingrossari mandavit tenoris talis.

6Ia niżey podpisany zeznawam tym moim scriptem iż ia oswobodzaiąc

7wieś Markowce J[ego] M[o]ś[ci] Pana Michała Kosmowskiego mnie natenczas

8Przyiacielem Krola J[ego] M[o]ś[ci] służącą a uznawszy zezwalaiąc ku[?] [...]

9[...]alietskiego[?], wniesioną na tę wieś J[ego] M[o]ś[ci] summę przez nieboszczkę

10J[ej] M[o]ść Panią Łużyńską to iest złotych pięćset, ktorey prawa na tę wieś

11służące, po odebraniu pieniędzey J[ego] M[o]ść Pan Kosmowski oddać mi

12powinien będzie. Ia zaś tę summę takowym J[ego] M[o]ś[ci] mam oddać sposobem,

13to iest na Wielkanoc blizko przyszłą złotych pułtoraściasta, pułtoraścia-

14sta zaś na Swiątki w Roku teraźnieyszym następuiące. A że gdyby

15pomieniony J[ego] M[o]ść Pan Kosmowskiemu nieoddał summy, tedy J[ego] M[o]ść

k. 129 (skan 0132, strona prawa – góra; w rkp. numer 129)

1pomienioną [skreślone: …] wieś dotąd z posłuszeństwem poddanych trzymać ma

2J[ego] M[o]ść z zupełney niewyliczy[?] summy, po odebraniu zaś summy, po-

3winien mi będzie J[ego] M[o]ść Pan Kosmowski oddać in possessionem tę wieś w

4ktorą iednak exnunc mi Intromissyi dopuszcza y połowę osiwki[?] ozimego

5dać mi obiecuie. Rumatii J[ego] M[o]ś[ci] Panu Kosmowskiemu pozwalam niedziel

6sześć dla wywozu sprzętow domowych y zboż, przeszacowania[?] będzie

7także J[ego] M[o]ś[ci] pozwalam, że tedy obie stronie tego wszytkiego dotrzymamy

8sobie Vadium złotych pięćset in casu non satisfactionis między się zakła-

9damy y tę kartę przy podpisach naszych takowey wagi mieć chcemy iako

10by Xięgami Grodzkiemi authentycznemi roborowana była. Działo się w

11Kamieńcu die quarta[?] Februarij A[nn]o Millesimo sexcentesimo septuagesimo

12iako proszony do tego pomiarkowania Przyiaciel Paweł Płotnicki[?] Paweł

13Grabiński, Michał Kosmowski post ingrossationem offerens originale

14ad se recepit et de recepto Off[ici]um p[rae]sens quietavit p[rae]sentib[us]q[ue] quietat.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Tekst skryptu chaotyczny; szczególnie niejasne: k. 128v, w. 8–9 („a uznawszy zezwalaiąc ku[?] […] […]alietskiego[?]” – fragment na przełomie wierszy nieodczytany; może chodzi o wykup sumy po kimś zwanym np. „Kalinieckim/Zalietskim”), „condonum[?]” (= conditionum), „niewyliczy[?]” (= niewyliczonej?), „osiwki[?] ozimego” (zapis „osiwku/osiwki” – może „zasiewku”, tj. połowy zasiewu ozimego), „przeszacowania[?]” (zapis „przeszacowania/przeskimowania”), „die quarta[?]” (słowo poprawiane). „Pułtoraściasta” = półtorasta (150) zł – raty: 150 zł na Wielkanoc i 150 zł na Zielone Świątki (suma rat 300 zł z 500 – pozostała część może była już zapłacona lub rozliczona inaczej – w tekście niejasne). Podpis „Paweł Płotnicki[?]” – przyjaciel, pośrednik („pomiarkowanie” = ugoda); por. akty 214–215.

[Objaśnienia:] Umowa (skrypt ręczny) zawarta w Kamieńcu 4[?] II 1670: Paweł Grabiński zobowiązuje się spłacić Michałowi Kosmowskiemu sumę 500 zł, zapisaną na wsi Markowce przez zmarłą Łużyńską, w ratach na Wielkanoc i Zielone Świątki 1670, w zamian za co Kosmowski odda mu wieś z prawami (zaraz dopuszcza intromisję i obiecuje połowę zasiewu ozimego); do czasu pełnej spłaty Kosmowski trzyma wieś z posłuszeństwem poddanych; na ustąpienie (rumację) Grabiński daje Kosmowskiemu sześć tygodni na wywóz sprzętów i zboża; obie strony zakładają się o wadium 500 zł. Markowce – por. akty 73–74 (napad chorągwi na Markowce, 1665).

[Tłumaczenie partii łacińskich:] „Ze strony urodzonego Kosmowskiego oblata skryptu ręcznego. Urząd niniejszy grodzki starościński latyczowski pewien skrypt ręczny, między urodzonym Pawłem Grabińskim z jednej a urodzonym Michałem Kosmowskim z drugiej strony spisany, w sprawie pewnych rzeczy i warunków w tymże skrypcie wyrażonych, niżej wpisany, a przez wspomnianego urodzonego Michała Kosmowskiego do wpisania podany, przyjął i do akt swoich wciągnąć rozkazał w brzmieniu takim. […] Działo się w Kamieńcu dnia 4[?] lutego roku 1670. […] Po wciągnięciu podający oryginał wziął do siebie, z którego odebrania urząd niniejszy kwitował i niniejszym kwituje.”

Streszczenie

Michał Kosmowski oblatował w grodzie latyczowskim skrypt ręczny zawarty w Kamieńcu 4[?] II 1670 z Pawłem Grabińskim (przy pośrednictwie Pawła Płotnickiego[?]): Grabiński, chcąc uwolnić wieś Markowce, zobowiązał się spłacić Kosmowskiemu sumę 500 zł zapisaną na tej wsi przez zmarłą panią Łużyńską (raty na Wielkanoc i Zielone Świątki 1670), po czym Kosmowski ma mu oddać wieś wraz z prawami; do czasu spłaty Kosmowski zatrzymuje wieś z poddanymi, ale od razu dopuszcza intromisję i obiecuje połowę zasiewu ozimego, otrzymując sześć tygodni na wywóz sprzętów i zboża. Strony zastrzegły wadium 500 zł, a skrypt miał mieć moc jak zapis w księgach grodzkich.

Transkrypcja

k. 129 (skan 0132, strona prawa – dół)

1Off[ici]um p[rae]sens Castren[se] Capitan[eale] Latycovien[se] Inscriptionem Cessionariam Iuris co[mmun]i-

2cativi[?] de bonis villarum Bucniowce et Mordynia[?] p[er] Ill[ust]rem et M[agnifi]cum Iacobum in

3Tyśmienica[?] de Potok Potocki Notarium Campestrem Exercituum Regni Tłumacen[sem] et Crasno-

4polien[sem] etc. Capitaneum cor[am] Actis Castren[sibus] Capitan[ealibus] Halicien[sibus] in personam G[e]n[er]osorum

5Simonis Tuszowski et Catherinae Zaleska coniugum l[egi]t[i]morum recognitam et ex ijsd[em]

6Actis authentice extraditam infrascriptam et p[er] N[obi]lem Ioannem Tuszowski famulum

7p[rae]factorum G[e]n[er]osorum Tuszowskie ad acticandum porrectam suscepit Actisq[ue] suis ingros-

8sari mandavit tenoris eiusmodi. Actum in Castro Halicien[si] Sabbatho ipso

9die festi Sanctae Priscae Virginis et Martyris Anno Domini Millesimo sex-

10centesimo septuagesimo. Coram Off[ici]o et Actis p[rae]sentib[us] Castren[sibus] Capitan[ealibus] Hali-

11cien[sibus] p[er]sonal[ite]r comparens Ill[ust]ris et M[agnifi]cus Iacobus a Potok in Tyśmienica Po-

12tocki Notarius Exercitus Regni Tłumacen[sis] Crasnopolien[sis] etc. Capitaneus sanus

13mente et corpore existens foro competenti omisso et iurisdictione p[ro]pria post-

14habita p[rae]senti vero in se successores ac bona sua generaliter o[mn]ia ad actum

15p[rae]sentem attinet benevole assumpta palam publice libereq[ue] ac per expressum recognovit

16Quia ille adhaerendo consensui Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis de actu et dato Ill[ust]ris die

k. 129v (skan 0133, strona lewa)

1nona mensis Novembris Anno D[omi]ni Millesimo sexcentesimo sexagesimo

2nono manu p[ro]pria Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis subscripto et sigillo maioris Cancellariae

3Regni communito ad cedendum de iuribus suis benigniter collato

4Michael Dei gratia Rex Poloniae Magnus Dux Lithuaniae Russiae Prussiae

5Masoviae Samogitiae Kioviae Volyniae Podlachiae Livoniae Smolensciae

6Czernichoviaeq[ue] Significamus p[rae]sentib[us] literis nostris quorum interest univer-

7sis et singulis concessisse nos et p[er]misisse consentireq[ue] et p[er]mittere G[e]n[er]o-

8so Iacobo a Potok Potocki Exercituum Regni Campestri Notario Tłumacen[si]

9Crasnopolien[si] Capitaneo n[ost]ro ut possit et valeat de Iure suo advitalitio quod

10ipsi sup[er] villas Bucniowce et Mordynia[?] in Pallat[inat]u Podo[liae] Districtu vero Latycovien[si]

11existen[tes] sive iacentes servit et competit cedere illudq[ue] in p[er]sonas G[e]n[er]osorum

12Simonis Tuszowski et Catherinae Zaleska coniugum plenarie transferre

13et transfundere. Quamquidem cessionem iurisq[ue] transfusionem postea quam cor[am]

14Actis quibusvis authenticis Regni facta et recognita fuerint nos eam ratam

15et gratam habituri sumus. Ut iam [nad linią: Rex] nunc p[rae]senti consensu n[ost]ro pagetur[?]

16et gratam habituri sumus vigore cuius cessionis p[rae]sentisq[ue] consensus nostri p[rae]fati G[e]n[er]osi Tuszowscy con-

17iuges suprad[i]ctas villas Bucniowce et Mordynia[?] integras cum o[mn]ibus p[rae]dijs

18curijs aedificijs structuris atq[ue] agris pratis campis fundis, pascuis sylvis melli-

19ficijs stagnis, lacubus, fluvijs, molendinis Tabernis, subditis Cmetonibus, horte-

20lanis commq[ue] laboribus censibus p[ro]ventibus et emolumentis alijsq[ue] o[mn]ibus in

21genere attinentijs et p[er]tinentijs nunc et ab antiquo ad easd[em] villas spectan[tibus]

22tenebunt habebunt et possidebunt ad extremae vitae suae tempora p[ro]-

23mittentes pro Nobis et Serenissimis Successoribus n[ost]ris non esse nos Serenissimosq[ue]

24Successores n[ost]ros eosd[em] G[e]n[er]osos memoratos Simonem Tuszowski et Catherinam

25Zaleska coniuges quam diu vixerint ab usu et pacifica possessione p[rae]fatar[um]

26villarum Bucniowce et Mordynia[?] amoturos neq[ue] amovendi cuipiam potestatem

27daturos sed salvum et integrum Ius advitalitium eisd[em] conservaturos Quod

28et Serenissimi Successores n[ost]ri p[rae]stabunt R[ati]one cuius advitalitatis ex eisd[em] bonis

29primo possessionis suae Anno quadruplam reliquis vero sequentibus annis solitam

30primam p[ro]ventuum quartam Rawam quotannis statuto tempore inferre tenebuntur

31Iuribus n[ost]ris Regalibus Reipublicae Ecclesiaeq[ue] Catholicae salvis in cuius rei fidem

k. 130 (skan 0133, strona prawa; w rkp. numer 130)

1p[rae]sentes manu n[ost]ra subscriptas sigillo Regni communiri iussimus Datum Craco-

2viae die nona mensis Novembris Anno D[omi]ni MDCLXIX Regni vero n[ost]ri Poloniae

3primo Anno. Consensus ad cedendum de villis Bucniowce et Mordynia[?] G[e]n[er]oso Iacobo

4Potocki Exercituum Campestri notario in p[er]sonas G[e]n[er]osorum Simonis Tuszowski et Cathe-

5rinae Zaleska coniugum confertur. Hieronimus Pinocci[?] Reg[iae] M[aies]t[a]tis secretarius

6Locus sigilli maioris Cancell[ari]ae Regni. Michael Rex. Post ingrossationem v[ero]

7Originale offerenti restitutum est de quo restituto Off[ici]um p[rae]sens quietatur. de

8omni et integro Iure suo advitalicio sup[er] villis Bucniowce et Mordynia[?] in

9Pallat[inat]u Podo[liae] Districtu vero Latycovien[si] iacen[tibus] habito subditis Cmetonibus Hortula-

10nis Inquilinis com[m]unitatis laboribus Censibus Decimis dationibus Agris pratis

11campis, [przekreślone: sylvis] pascuis hortis Pomarijs sylvis nemoribus indaginibus mellificijs

12stagnis piscinis lacubus paludibus fluvijs fluminibus commq[ue] decursibus eorum p[rae]-

13dijs Structuris aedificijs molendinis Tabernis usibus fructibus Proventibus Commo-

14dis Emolumentis attinentijs et p[er]tinentijs qualiter universis nil p[ro] se successoribus

15aut quopiam alio reservando et excipiendo veum[?] ita late longe circumfe-

16rentialiter p[ro]ut easd[em] bona vigore Iuris advitalitij ipsemet recognoscens tenuit

17habuit et possedit iam exnunc et defacto G[e]n[er]oso Simoni Tuszowski cedit et

18condescendit omneq[ue] et integrum Ius suum et competentiam ad p[rae]missa habens

19in p[er]sonam Cessionarij sui transfundit plenarie et ex integro Intromissione exnunc

20p[er] N[obi]lem quemvis et N[obi]les duos p[rae]sens[?] addit[?] vigore consensus Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis

21et cessionis p[rae]sentis acceptans admittit vigore p[rae]sentis recognitionis. Ex Actis

22Castren[sibus] Capitan[ealibus] Halicien[sibus] extraditum. Correxit Olkucki[?] m[anu] p[ro]p[ri]a legit Peplowski[?] Locus

23sigilli Ioannes Kurdwanowski Vicecapitaneus et Iudex causarum Halicien[sis].

24Post ingrossationem offerenti Originale restitutum est de quo restituto Off[ici]um

25p[rae]sens quietatur.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Nazwa drugiej wsi „Mordynia/Mordyna[?]” – zapis niepewny (w nagłówku „Mordynia”); w indeksie „Mordyń [?]”. Pisarz pomieszał kolejność części aktu: po tekście konsensu królewskiego (k. 129v–130) wraca do zeznania Potockiego („de omni et integro Iure suo advitalicio … cedit et condescendit…”), które powinno następować po słowach „…ad cedendum de iuribus suis benigniter collato” – przepisano w kolejności rękopisu. Na k. 129v pisarz powtórzył formułę „et gratam habituri sumus”; „pagetur[?]” – zniekształcone. Niepewne: „Tyśmienica[?]” (zapis „Tyśmienica/Tysmienica” – Potoccy z Tyśmienicy), „communicativi[?]” (zapis „commu-/catiui”), „veum[?]” (= verum?), „praesens[?] addit[?]”, „Pinocci[?]” (zapis „Pinocii” – Hieronim Pinocci, sekretarz królewski), „Olkucki[?]”, „Peplowski[?]”. „Quarta Rawa” – kwarta (czwarta część dochodów z królewszczyzn na wojsko, przechowywana w Rawie); przy nowym nadaniu w pierwszym roku płacono ją poczwórnie.

[Objaśnienia:] Jakub Potocki z Potoka, pisarz polny koronny, starosta tłumacki i krasnopolski, posiadał prawem dożywocia wsie królewskie Bucniowce i Mordyń[?] w pow. latyczowskim. Za konsensem króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego (Kraków, 9 XI 1669) scedował to prawo dożywotnie na małżonków Szymona Tuszowskiego i Katarzynę z Zaleskich, zeznając cesję w grodzie halickim 18 I 1670 i od razu dopuszczając ich intromisję. Wypis z akt halickich podpisał wicestarosta i sędzia grodzki halicki Jan Kurdwanowski; oblatował go w Latyczowie Jan Tuszowski, sługa małżonków. Bucniowce – por. akty 143–144, 153–154 (Bucniowie).

[Tłumaczenie (streszczające):] Urząd niniejszy grodzki starościński latyczowski przyjął i do akt swoich wciągnąć rozkazał zapis cesji prawa dożywotniego do dóbr wsi Bucniowce i Mordyń[?], przez jaśnie wielmożnego Jakuba z Potoka w Tyśmienicy[?] Potockiego, pisarza polnego wojsk Królestwa, starostę tłumackiego i krasnopolskiego, przed aktami grodzkimi starościńskimi halickimi na rzecz urodzonych Szymona Tuszowskiego i Katarzyny z Zaleskich, prawych małżonków, zeznany i z tychże akt autentycznie wydany, a przez szlachetnego Jana Tuszowskiego, sługę wspomnianych urodzonych Tuszowskich, do wpisania podany, w brzmieniu takim. Działo się w grodzie halickim w sobotę, w samo święto św. Pryski Dziewicy i Męczennicy, roku Pańskiego 1670. Przed urzędem i aktami niniejszymi grodzkimi starościńskimi halickimi stawiwszy się osobiście jaśnie wielmożny Jakub z Potoka w Tyśmienicy Potocki, pisarz [polny] wojsk Królestwa, starosta tłumacki, krasnopolski etc., zdrów na umyśle i ciele, z pominięciem właściwego sądu i własnej jurysdykcji, przyjąwszy dobrowolnie dla aktu niniejszego jurysdykcję tegoż [urzędu] dla siebie, następców i wszystkich swych dóbr, jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał, że on, trzymając się konsensu Jego Królewskiej Mości z dnia 9 listopada 1669, ręką własną Jego Królewskiej Mości podpisanego i pieczęcią większą kancelarii Królestwa opatrzonego, łaskawie mu udzielonego na cesję swych praw [tekst konsensu:] „Michał z Bożej łaski król Polski […]. Oznajmiamy niniejszym listem naszym wszystkim i każdemu z osobna, komu należy, że pozwoliliśmy i zezwoliliśmy urodzonemu Jakubowi z Potoka Potockiemu, pisarzowi polnemu wojsk Królestwa, staroście naszemu tłumackiemu i krasnopolskiemu, aby mógł swoje prawo dożywotnie, które mu przysługuje do wsi Bucniowce i Mordyń[?] w województwie podolskim, powiecie latyczowskim położonych, scedować i na osoby urodzonych Szymona Tuszowskiego i Katarzyny z Zaleskich, małżonków, w pełni przelać. Którą cesję i przelanie prawa, gdy przed jakimikolwiek aktami autentycznymi Królestwa zostaną dokonane i zeznane, uznamy za ważne i miłe […]. Na mocy tej cesji i naszego niniejszego konsensu wspomniani urodzeni Tuszowscy, małżonkowie, wyżej wymienione wsie Bucniowce i Mordyń[?] w całości, ze wszystkimi folwarkami, dworami, budynkami, rolami, łąkami, polami, gruntami, pastwiskami, lasami, barciami, stawami, jeziorami, rzekami, młynami, karczmami, poddanymi kmieciami, zagrodnikami i wszelkimi robociznami, czynszami, dochodami i pożytkami oraz wszystkimi innymi przynależnościami, teraz i od dawna do tych wsi należącymi, trzymać, mieć i posiadać będą do końca swego życia; przyrzekając za nas i najjaśniejszych następców naszych, że ani my, ani nasi następcy wspomnianych urodzonych Szymona Tuszowskiego i Katarzyny z Zaleskich, małżonków, póki żyć będą, od używania i spokojnego posiadania wspomnianych wsi Bucniowce i Mordyń[?] nie usuniemy ani nikomu władzy ich usunięcia nie damy, lecz prawo dożywotnie zachowamy im w całości, co i najjaśniejsi następcy nasi uczynią. Z racji tego dożywocia z tych dóbr w pierwszym roku swego posiadania kwartę poczwórną, w następnych zaś latach zwyczajną kwartę z dochodów corocznie w ustalonym czasie do Rawy wnosić będą obowiązani, z zachowaniem praw naszych królewskich, Rzeczypospolitej i Kościoła katolickiego. Na dowód czego niniejszy list ręką naszą podpisany pieczęcią Królestwa opatrzyć kazaliśmy. Dan w Krakowie dnia 9 listopada roku Pańskiego 1669, panowania naszego w Polsce pierwszego roku. Konsens dla urodzonego Jakuba Potockiego, pisarza polnego wojsk, na cesję wsi Bucniowce i Mordyń[?] na osoby urodzonych Szymona Tuszowskiego i Katarzyny z Zaleskich, małżonków, udzielony. Hieronim Pinocci[?], sekretarz JKM. Miejsce pieczęci większej kancelarii Królestwa. Michał król.” […] całe swoje prawo dożywotnie do wsi Bucniowce i Mordyń[?] w województwie podolskim, powiecie latyczowskim, ze wszystkimi poddanymi kmieciami, zagrodnikami, komornikami, robociznami gromady, czynszami, dziesięcinami, daninami, rolami, łąkami, polami, pastwiskami, ogrodami, sadami, lasami, gajami, ostępami, barciami, stawami, sadzawkami, jeziorami, bagnami, rzekami, ich biegami, folwarkami, budynkami, młynami, karczmami, użytkami, plonami, dochodami, pożytkami i przynależnościami, nic dla siebie, następców ani nikogo innego nie zastrzegając ani nie wyłączając, w takiej rozciągłości, jak sam zeznający te dobra na mocy prawa dożywotniego trzymał, miał i posiadał – już teraz i faktycznie urodzonemu Szymonowi Tuszowskiemu ceduje i ustępuje, całe swe prawo przelewa na osobę swego cesjonariusza w pełni i całości, intromisję przez dowolnego woźnego i dwóch szlachciców dopuszczając […], na mocy konsensu Jego Królewskiej Mości i cesji niniejszej. Z akt grodzkich starościńskich halickich wydano. Skorygował Olkucki[?] własnoręcznie, czytał Peplowski[?]. Miejsce pieczęci. Jan Kurdwanowski, wicestarosta i sędzia spraw halickich. Po wciągnięciu oryginał zwrócono podającemu, z którego zwrotu urząd niniejszy kwituje.

Streszczenie

Jan Tuszowski, sługa małżonków Szymona Tuszowskiego i Katarzyny z Zaleskich, oblatował w Latyczowie wypis z akt grodu halickiego: 18 I 1670 Jakub z Potoka Potocki, pisarz polny koronny, starosta tłumacki i krasnopolski, za konsensem króla Michała (Kraków, 9 XI 1669, kontrasygnował sekretarz Hieronim Pinocci[?]) scedował małżonkom Tuszowskim swoje prawo dożywotnie do królewskich wsi Bucniowce i Mordyń[?] w pow. latyczowskim ze wszystkimi przynależnościami i poddanymi, dopuszczając natychmiastową intromisję; król zapewnił im spokojne posiadanie dożywotnie, z obowiązkiem płacenia kwarty (w pierwszym roku poczwórnej). Wypis podpisał wicestarosta i sędzia grodzki halicki Jan Kurdwanowski.

Transkrypcja

k. 130 (skan 0133, strona prawa – dół)

1Off[ici]um p[rae]sens Castren[se] Capitan[eale] Latycovien[se] literas papyreas sigillatas authenticas

2Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis designantes in se Ius communicativum G[e]n[er]osorum Simonis Tu-

3szowski et Helenae Zaboklicka[?] coniugum l[egi]t[i]morum infrascriptas et p[er] N[obi]lem Ioan-

4nem Kuczanowski[?] famulum p[rae]notator[um] G[e]n[er]osorum Tuszowskie coniugum ad acti-

5candum porrectas suscepit et Actis suis inscribi mandavit de tenore tali.

6Michael Dei gratia Rex Poloniae Magnus Dux Lithuaniae Russiae Prussiae

k. 130v (skan 0134, strona lewa)

1Masoviae Samogitiae Kioviae Volhyniae Livoniae Smolensciae Severiae Cze-

2rnichoviaeq[ue] Significamus p[rae]sentibus literis n[ost]ris quorum interest universis

3et singulis Quia nos G[e]n[er]osi Simonis Tuszowski militis veterani bellica me-

4rita a multis annis in Exercitu Regni emeritissimi heroris[!] aliquo gratiae

5n[ost]rae p[rae]miare cupientes testimonio faciendum [przekreślone: esse] nobis esse duximus

6ut Ius advitalicium quod ipsi sup[er] villas n[ost]ras Bucniowce et Mordy-

7nia[?] in Pallat[inat]u Podo[liae] consisten[tes] p[er] communicationem Iuris cum priore eius

8consorte collatum hucusq[ue] servit et competit idem quoq[ue] Ius advitalicium

9sup[er] easd[em] villas secundi nuptus coniugi ipsius G[e]n[er]osae Helenae Zaboklicka[?]

10daremq[ue] communicaremq[ue] et participaremq[ue] uti quidem damus communi-

11caremq[ue] et participaremq[ue] hisce literis n[ost]ris ita ut p[rae]dictas villas n[ost]ras Bucniowce

12et Mordynia[?] cum o[mn]ibus pratis agris curijs aedificijs structuris subditis

13eorum laboribus censibus dationibus molendinis saultetijs[?] Tabernis syl-

14vis piscinis [przekreślone: agris] aquis usibus fructibus cunctis in universum attinen-

15tijs et p[er]tinentijs ex antiquo ad easd[em] villas spectantib[us] Iidem G[e]n[er]osi

16Tuszowscy coniuges ambo in solidum tenebunt habebunt et posside-

17bunt ad extrema vitae suae vel alter utrius superstitis tempora. Pro-

18mittimus autem p[ro] nobis et Serenissimis Successoribus n[ost]ris non esse nos eosd[em]

19G[e]n[er]osos Tuszowskie coniuges ab usu et pacifica possessione earund[em] villarum

20amoturos neq[ue] amovendi potestatem cuiquam daturos. Sed salvum et

21integrum Ius Advitaliciale ambobus in solidum seu alterutri eorum

22superstiti conservaturos. Quod et Serenissimi Successores n[ost]ri p[rae]stabunt. Ra-

23tione cuius advitalitatis solitam quartam proventuum partem iuxta Consti-

24tutiones antiquas et novellas Rawam quotannis statuto tempore in-

25ferre tenebuntur Iuribus n[ost]ris Regalibus Reipublicae et Ecclesiae Ca-

26tholicae salvis in quorum fidem p[rae]sentes manu nostra subscriptas sigil-

27lo Regni muniri iussimus. Datum Varsaviae die nona Mensis Maij Anno

28Domini MDCLXX Regni n[ost]ri Poloniae primo Anno. Michael Rex. Locus sigilli

29Regni. Stanislaus Lipski Cracovien[sis] Ploc[ensis] Can[onicus] Regens Cancell[ari]ae Regni maioris.

30G[e]n[er]osos Simonem Tuszowski militem emeritum et Helenam Zaboklicka[?] coniuges

31sup[er] villas Bucniowce et Mordynia[?] in Pallat[inat]u Podo[liae] advitalitatis Communicatio.

k. 131 (skan 0134, strona prawa – góra; w rkp. numer 131)

1Post ingrossationem vero Originale eid[em] offerenti restitutum est de quo

2restituto Off[ici]um p[rae]sens quietatur. Hic incontinenti cor[am] eod[em] Off[ici]o Actisq[ue]

3p[rae]sentibus Castren[sibus] Capitan[ealibus] Laticovien[sibus] p[er]sonal[ite]r comparens Min[isteria]lis Regni

4G[e]n[er]alis N[obi]lis Basilius Wołkowiński authenticus et iuratus off[ici]oq[ue] p[rae]senti bene

5notus palam publice libereq[ue] ac p[er] expressum recognovit Quia ipse una cum

6duobus N[obi]libus videl[icet] Samuele Bucień et Fedorio Sachnowski causa eviden-

7tioris testimonij sibi adhibitis Sabbatho pridie festi Sanctae Margarethae

8Virginis et Martyris ad bona villarum Bucniowce et Mordynia[?] ad instantiam

9et officiosam requisitionem G[e]n[er]osorum Simonis Tuszowski et Helenae Zabo-

10klicka[?] coniugum l[egi]t[i]morum p[er]sonaliter condescendebat. Ibidemq[ue] in eadem

11bona villasq[ue] dictas Bucniowce et Mordynia[?] vigore Privilegij Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis

12Iurisq[ue] communicativi superius scripti G[e]n[er]osos Tuszowskie ambos in solidum

13nemine contradicente intromisit et in realem actualem pacificamq[ue] posses-

14sionem easd[em] villas cum o[mn]ibus earund[em] villarum fundis campis agris pratis sylvis

15stagnis molendinis Tabernis subditis Cmetonibus hortulanis et com[munitatis] laboribus

16et qui[bus] in Privilegio fusius describitur[?] universis et singulis attinentijs et

17p[er]tinentijs nunc et ex antiquo ad easd[em] bona adiacen[tibus] tradidit subditisq[ue]

18p[ro]tunc in p[rae]fatis villis Bucniowce et Mordynia[?] in unum congregatis ut p[rae]stent

19solitam obedientiam serio interdixit[!]. Insup[er] no[min]e totius communitatis p[rae]fatar[um]

20villarum ambarum Laboriosus Vatamanus Worona eam Intromissionem libere benevoleq[ue]

21admisit de quo eiusd[em] N[obi]lis est relatio et N[obi]lium suprascriptorum in toto firmis-

22est attestatio.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Nazwisko żony Szymona Tuszowskiego w tym akcie: „Zabokliczka/Zabołklicka” (zapis „Zaboklicka”, podkreślone w rkp.) – przyjęto Zaboklicka[?]; w nagłówku „sup[er] Bonis Villarum” dopisane nad linią. Pierwsza żona Tuszowskiego (z którą miał wcześniej wspólne prawo dożywotnie) – wg aktu 220 Katarzyna z Zaleskich; przywilej z 9 V 1670 nadaje wspólność prawa drugiej żonie, Helenie („secundi nuptus coniugi”) – zatem między 18 I a 9 V 1670 Katarzyna zmarła, a Szymon ożenił się ponownie (lub pisarz pomylił imię – nie rozstrzygnięto). Niepewne: „Kuczanowski[?]” (zapis „Kuzanowski/Kuczanowski”; w akcie 222 „Kuznowski”), „saultetijs[?]” (zapewne „scultetiis” – sołectwami), „heroris” (błąd pisarza za „heroïs”), „Worona” – imię atamana. „Interdixit” – pisarz zamiast „iniunxit”. Formuła „Stanislaus Lipski … Regens Cancellariae Regni maioris” – Stanisław Lipski, kanonik krakowski i płocki, regent kancelarii większej koronnej. „Rawam” – kwarta odsyłana do Rawy.

[Tłumaczenie (streszczające):] Urząd niniejszy grodzki starościński latyczowski przyjął list papierowy z pieczęcią, autentyczny, Jego Królewskiej Mości, wyznaczający prawo wspólności urodzonych Szymona Tuszowskiego i Heleny z Zaboklickich[?], prawych małżonków, podany przez szlachetnego Jana Kuczanowskiego[?], sługę tychże, i kazał go wpisać w brzmieniu takim: „Michał z Bożej łaski król Polski […]. Oznajmiamy niniejszym listem, komu należy, że pragnąc wynagrodzić jakimś dowodem naszej łaski zasługi wojenne urodzonego Szymona Tuszowskiego, weterana, przez wiele lat w wojsku Królestwa wielce zasłużonego bohatera, uznaliśmy za stosowne, by prawo dożywotnie, które mu do naszych wsi Bucniowce i Mordyń[?] w województwie podolskim przez udzielenie wspólności prawa z poprzednią jego małżonką dotąd przysługuje, to samo prawo dożywotnie do tychże wsi dać, udzielić i współudzielić jego żonie z drugiego małżeństwa, urodzonej Helenie z Zaboklickich[?], jakoż dajemy […] tym listem, tak iż wspomniane nasze wsie Bucniowce i Mordyń[?] ze wszystkimi łąkami, rolami, dworami, budynkami, poddanymi i ich robociznami, czynszami, daninami, młynami, sołectwami[?], karczmami, lasami, stawami, wodami, użytkami i pożytkami, i wszystkimi przynależnościami od dawna do tych wsi należącymi, ci sami urodzeni małżonkowie Tuszowscy oboje niepodzielnie trzymać, mieć i posiadać będą do końca życia swego lub dłużej żyjącego z nich. Przyrzekamy zaś za nas i najjaśniejszych naszych następców, że tych urodzonych małżonków Tuszowskich od używania i spokojnego posiadania tych wsi nie usuniemy ani nikomu władzy usunięcia nie damy, lecz prawo dożywotnie obojgu niepodzielnie lub dłużej żyjącemu zachowamy w całości, co i najjaśniejsi następcy nasi uczynią. Z racji tego dożywocia zwyczajną kwartę, czyli czwartą część dochodów, według dawnych i nowych konstytucji do Rawy corocznie w ustalonym czasie odsyłać będą obowiązani, z zachowaniem praw naszych królewskich, Rzeczypospolitej i Kościoła katolickiego. Na dowód czego niniejszy list ręką naszą podpisany pieczęcią Królestwa opatrzyć kazaliśmy. Dan w Warszawie dnia 9 maja roku Pańskiego 1670, panowania naszego w Polsce pierwszego roku. Michał król. Miejsce pieczęci Królestwa. Stanisław Lipski, kanonik krakowski i płocki, regent kancelarii większej Królestwa. Udzielenie wspólności dożywocia na wsie Bucniowce i Mordyń[?] w województwie podolskim urodzonym Szymonowi Tuszowskiemu, zasłużonemu żołnierzowi, i Helenie z Zaboklickich[?], małżonkom.” Po wciągnięciu oryginał zwrócono podającemu, z czego urząd kwituje. Zaraz też przed tymże urzędem stawił się woźny generalny Królestwa, szlachetny Bazyli Wołkowiński, prawdziwy i zaprzysiężony, i jawnie zeznał, że wraz z dwoma szlachetnymi, Samuelem Bucniem i Fedorem Sachnowskim, przybranymi dla świadectwa, w sobotę w wigilię święta św. Małgorzaty Panny i Męczennicy zjechał do dóbr wsi Bucniowce i Mordyń[?] na wezwanie urodzonych Szymona Tuszowskiego i Heleny z Zaboklickich[?] i tamże na mocy przywileju JKM i prawa wspólności oboje Tuszowskich niepodzielnie, przy niczyim sprzeciwie, wwiązał i w rzeczywiste, faktyczne i spokojne posiadanie tych wsi ze wszystkimi gruntami, polami, rolami, łąkami, lasami, stawami, młynami, karczmami, poddanymi kmieciami, zagrodnikami i robociznami gromady oraz wszystkimi przynależnościami, jak w przywileju szerzej opisano, oddał, a poddanym zebranym w jedno miejsce poważnie nakazał zwyczajne posłuszeństwo; ponadto w imieniu całej gromady obu wsi pracowity ataman Worona tę intromisję dobrowolnie i życzliwie dopuścił. O czym jest relacja tegoż szlachetnego i pełne poświadczenie wyżej wymienionych szlachetnych.

Streszczenie

Jan Kuczanowski[?], sługa Szymona Tuszowskiego, oblatował przywilej króla Michała (Warszawa, 9 V 1670; regent kancelarii Stanisław Lipski), który w nagrodę długoletnich zasług wojskowych Tuszowskiego rozciągnął jego prawo dożywotnie do królewskich wsi Bucniowce i Mordyń[?] (dotąd wspólne z pierwszą żoną) na jego drugą żonę, Helenę z Zaboklickich[?], tak by oboje (i dłużej żyjący) posiadali wsie niepodzielnie, płacąc kwartę. Woźny Bazyli Wołkowiński z Samuelem Bucniem i Fedorem Sachnowskim zeznał, że 12 VII 1670 wprowadził małżonków Tuszowskich w posiadanie obu wsi bez sprzeciwu; ataman Worona w imieniu gromady przyjął intromisję.

Transkrypcja

k. 131 (skan 0134, strona prawa – dół)

1Off[ici]um p[rae]sens Castren[se] Capitan[eale] Latycovien[se] literas papyreas sigillatas authen-

2ticas Sac[rae] Reg[iae] M[aies]t[a]tis designantes in se Ius communicativum sup[er] villas

3Sutkowce[?] et Kopytynce G[e]n[er]osorum Simonis Tuszowski et Helenae Zaboklicka[?]

4coniugum l[egi]t[i]morum infrascriptas et p[er] N[obi]lem Ioannem Kuznowski[?] p[rae]fatorum

5G[e]n[er]osorum Tuszowskie coniugum ambor[um] famulum ad acticandum por-

6rectas suscepit Actisq[ue] suis ingrossari demandavit tenoris eiusmodi.

7Michael Dei gratia Rex Poloniae Magnus Dux Lithuaniae Russiae Prus-

8siae Masoviae Samogitiae Kioviae Volhyniae Livoniae Smolensciae Seve-

9riae Czernichoviaeq[ue] Significamus p[rae]sentibus literis n[ost]ris quorum interest

k. 131v (skan 0135, strona lewa)

1universis et singulis merentur id apud nos militaria facinora G[e]n[er]osi

2Simonis Tuszowski militis veterani tot annorum serie in ante actis bello-

3[rum] [ex]peditionibus pro dignitate Principum et Patriae integritate fortiter ac gloriose

4testata ut eum quavis occasione omni gratia n[ost]ra p[ro]sequamur argumento

5faciendum itaq[ue] nobis esse duximus ut Ius advitale quod ipsi sup[er] villas

6n[ost]ras Sutkowce[?] et Kopytynce in Pallat[inat]u Podo[liae] p[er] communicationem cum priore

7[su]a consorte collatum hucusq[ue] servit et competit idem quoq[ue] Ius advitalitium sup[er]

8easd[em] villas secundi nuptus coniugi ipsius G[e]n[er]osae Helenae Zaboklicka[?] dare-

9mus et communicaremus uti quidem damus et communicamus hisce literis

10n[ost]ris ita ut p[rae]dictas villas n[ost]ras Sutkowce[?] et Kopytynce cum o[mn]ibus agris pratis

11curijs aedificijs structuris subditis et com[munitatis] laboribus censibus dationibus

12molendinis sculteijs[?] Tabernis sylvis piscinis stagnis usibus fructibus

13cunctisq[ue] in universum attinentijs et p[er]tinentijs ex antiquo ad easd[em] villas spe-

14ctan[tibus] Iidem G[e]n[er]osi Tuszowscy coniuges ambo in solidum tenebunt habebunt

15et possidebunt ad extrema vitae suae vel alterutrius superstitis tempora. Pro-

16mittimus autem p[ro] nobis et Serenissimis Successoribus n[ost]ris non esse nos eosd[em]

17G[e]n[er]osos Tuszowskie coniuges ab usu et pacifica possessione earund[em] villarum

18amoturos neq[ue] amovendi potestatem cuiquam daturos sed salvum et

19integrum Ius advitale ambobus in solidum seu alterutri eorum superstiti con-

20servaturos Quod et Serenissimi Successores n[ost]ri p[rae]stabunt. R[ati]one cuius Advi-

21talitatis solitam quartam proventuum partem iuxta Constitutiones antiquas

22et novellas Rawam quotannis statuto tempore inferre tenebuntur Iuribus

23n[ost]ris Regalibus Reipublicae et Ecclesiae Catholicae salvis in quorum fidem

24p[rae]sentes manu n[ost]ra subscriptas sigillo Regni muniri iussimus Datum Varsa-

25viae die XX Mensis Maij Anno D[omi]ni MDCLXX Regni n[ost]ri Poloniae primo

26Anno Michael Rex Locus sigilli Regni Stanislaus Lipski Cracovien[sis] Ploc[ensis]

27Can[onicus] Regens Cancell[ari]ae Regni inter G[e]n[er]osum Tuszowski militem veteranum

28et G[e]n[er]osam Helenam Zaboklicka[?] coniuges sup[er] villas Sutkowce[?] et Ko-

29pytynce in Pallatinatu Podo[liae] advitalitatis communicatio. Post ingrossationem

k. 132 (skan 0135, strona prawa; w rkp. numer 132)

1Originale offerenti restitutum est et de restituto Off[ici]um p[rae]sens quietatur.

2Hicq[ue] incontinenti cor[am] eod[em] Off[ici]o Actisq[ue] eisd[em] p[rae]sentibus Castren[sibus] Capitan[ealibus]

3Latycovien[sibus] p[er]sonal[ite]r comparens Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis N[obi]lis Basilius Wo-

4łkowiński authenticus et iuratus off[ici]oq[ue] p[rae]senti bene notus in vim suae verae

5ac fidelis rel[ati]onis palam publice libereq[ue] recognovit Quia ipse una cum

6duobus N[obi]libus vid[elice]t Samuele Bucień et Fedorio Łoznowski[?] causa eviden-

7tioris testimonij sibi adhibitis ex instantia et officiosa requisitione G[e]n[er]osorum

8Simonis Tuszowski et Helenae Zaboklicka[?] coniugum l[egi]t[i]morum feria ter-

9tia post festum Sanctae Margarethae Virginis et Martyris p[ro]xima ad bona

10villasq[ue] p[rae]dictas Sutkowce[?] et Kopytynce p[er]sonal[ite]r condescendebat ibiq[ue]

11in easd[em] bona villasq[ue] easd[em] Sutkowce[?] et Kopytynce vigore Privilegij Sac[rae]

12Reg[iae] M[aies]t[a]tis Iurisq[ue] communicativi sup[er]scripti G[e]n[er]osos Tuszowskie ambos

13in solidum nemine contradicente intromisit et introligavit atq[ue] p[rae]dictas

14villas Sutkowce[?] et Kopytynce cum o[mn]ibus earund[em] villarum fundis campis

15agris pratis sylvis stagnis piscinis molendinis subditis hortulanis

16Cmetonibus et com[munitatis] laboribus et quae fusius in Privilegio descripta

17est universis et singulis attinentijs et p[er]tinentijs nunc et ab antiquo

18ad easd[em] bona spectan[tibus] p[rae]notatis G[e]n[er]osis Simoni Tuszowski et Helenae

19Zaboklicka[?] coniugibus ambobus in realem actualem pacificamq[ue] pos-

20sessionem tradidit atq[ue] congregatis subditis in p[rae]allegatis villis Sutkow-

21ce[?] et Kopytynce o[mn]ibus in unum ut consuetos labores et solitam omni-

22modamq[ue] obedientiam memoratis G[e]n[er]osis Tuszowskie uti veris et

23veris D[omi]nis suis p[rae]starent serio interdixit[!] qui quidem subditi o[mn]ia haec

24p[ro] rato et grato susceperunt. Insuper Laboriosus Vatamanus

25p[rae]fatarum villarum no[min]e totius communitatis sponte et benevole ean[dem] in-

26tromissionem admisit de quo eiusd[em] N[obi]lis rel[ati]o est et suprascriptor[um] N[obi]lium con-

27formis in toto Attestatio.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Nazwa pierwszej wsi zapisana „Sustowce/Sutstowce” (kilkakrotnie) – przyjęto Sutkowce[?] (forma niepewna; możliwe też „Sustowce”); Kopytyńce – zapis wyraźny „Kopytynce”. Imię atamana pominięte (luka między „Laboriosus” a „Vatamanus”). Nazwisko świadka „Łoznowski[?]” (zapis „Loznowski”). „Kuznowski[?]” – zapewne ten sam sługa co w akcie 221 („Kuczanowski[?]”). „sculteijs[?]” – sołectwami. Tekst przywileju niemal identyczny z aktem 221 (przywilej z 9 V 1670 na Bucniowce i Mordyń[?]); różnice w arendze (bardziej rozbudowana pochwała zasług Tuszowskiego) i dacie (20 V 1670). Dzień intromisji: wtorek po św. Małgorzacie (13 VII 1670 – niedziela) = 15 VII 1670.

[Tłumaczenie (streszczające):] Urząd grodzki latyczowski przyjął i wciągnął list papierowy, autentyczny, z pieczęcią JKM, ustanawiający wspólność prawa do wsi Sutkowce[?] i Kopytyńce dla urodzonych Szymona Tuszowskiego i Heleny z Zaboklickich[?], małżonków, podany przez ich sługę, szlachetnego Jana Kuznowskiego[?]. „Michał z Bożej łaski król Polski […]. Oznajmiamy […], iż zasługują u nas na to czyny wojenne urodzonego Szymona Tuszowskiego, żołnierza weterana, w ciągu tylu lat w minionych wyprawach wojennych za godność władców i całość Ojczyzny dzielnie i chwalebnie poświadczone, abyśmy go przy każdej sposobności wszelką naszą łaską otaczali; uznaliśmy przeto, że prawo dożywotnie, które mu do naszych wsi Sutkowce[?] i Kopytyńce w województwie podolskim przez udzielenie wspólności z poprzednią jego małżonką dotąd przysługuje, to samo prawo dożywotnie damy i udzielimy jego żonie z drugiego małżeństwa, urodzonej Helenie z Zaboklickich[?] […]” (dalej jak w akcie 221: oboje niepodzielnie do końca życia dłużej żyjącego; kwarta do Rawy; Warszawa, 20 V 1670; Stanisław Lipski, regent kancelarii). Po wciągnięciu oryginał zwrócono. Woźny generalny Bazyli Wołkowiński zeznał, że wraz ze szlachetnymi Samuelem Bucniem i Fedorem Łoznowskim[?] we wtorek po św. Małgorzacie zjechał na wezwanie małżonków Tuszowskich do wsi Sutkowce[?] i Kopytyńce i na mocy przywileju JKM wwiązał oboje niepodzielnie, bez sprzeciwu, w posiadanie tych wsi ze wszystkimi przynależnościami, a poddanym zebranym w jedno miejsce poważnie nakazał zwyczajne robocizny i wszelkie posłuszeństwo wobec Tuszowskich jako prawdziwych panów; poddani przyjęli to za ważne i miłe, a ataman w imieniu całej gromady dobrowolnie dopuścił intromisję.

Streszczenie

Jan Kuznowski[?], sługa Szymona Tuszowskiego, oblatował drugi przywilej króla Michała (Warszawa, 20 V 1670), który w nagrodę zasług wojennych weterana Tuszowskiego rozciągnął jego prawo dożywotnie do królewskich wsi Sutkowce[?] i Kopytyńce w woj. podolskim (dotąd wspólne z pierwszą żoną) na drugą żonę Helenę z Zaboklickich[?]. Woźny Bazyli Wołkowiński z Samuelem Bucniem i Fedorem Łoznowskim[?] zeznał, że 15 VII 1670 wprowadził małżonków w posiadanie obu wsi bez sprzeciwu; poddani przyjęli nowych panów, a ataman w imieniu gromady przyjął intromisję.

Transkrypcja

k. 132 (skan 0135, strona prawa – dół)

k. 132v (skan 0136, strona lewa)

1Hoc loco inducenda erat Protestatio ex p[ar]te N[obi]lis Stephani Horbow-

2ski Furdyszenko[?] in villa Czerleniowce certae sortis suae Tenutarij et Pos-

3sessoris con[tra] N[obi]lem Nicolaum Czerleniowski Kozaczenko[?] uti Principalem

4infrascripti facti R[ati]one q[uod] illum non veritum p[o]enas legum de volunta-

5rijs violatoribus pacis publicae et securitatis domesticae severe sancitas

6tempore nup[er] p[rae]terito videl[icet] die dominico ante festum translationis Sancti

7Adalberti p[ro]x[im]o iam hora vespertina in domum Laboriosi Iacki[?] Cybi[?] (ubi

8p[ro]tunc p[rae]fatus N[obi]lis Horbowski causa peragendorum negotiorum suorum

9ingressus erat) ausum esse una cum N[obi]li Domna Wołkowińska com-

10principali sua ac alijs complicibus suis sibi de no[min]ibus et cognominibus

11melius notis in armis et cum armis p[rae]allegatum N[obi]lem Horbowski vio-

12lento modo aggressionis et invasionis ac sui convulnerationis et

13converberationis et vix non occisionis si non p[ro]videntia Dei aufugis-

14set nunc verbis inhonestis afflictionis facta p[ro]ut in copia fusius

15dabitur. Et quoniam intra triduum ut iuris est copiam p[ro]t[estati]onis p[rae]no-

16minatus Protestans non porrexit Ideo G[e]n[er]osus Vicenotarius loci p[rae]sentis

17con[tra] eum r[ati]one non porrectionis p[ro]testationis manifestatus atq[ue] p[ro]testatus est.

18Hicq[ue] incontinenti in verificationem suae p[ro]testationis idem N[obi]lis Stepha-

19nus Horbowski p[er]sonal[ite]r comparens cor[am] off[ici]o Actisq[ue] p[rae]sentibus Castren[sibus]

20Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] commonstravit eid[em] off[ici]o vulnera infrascripta vid[elicet]

21in manu sinistra securi militari al[ia]s Czekanem[?] sukcie[?] p[rae]rebitq[ue][?] dociala[?]

22vulnus unum sanguiolentum p[ro]fundum in brachio eiusd[em] manus aliud vulnus

23eccl[esi]a[?] securi lividum tumefactum in collo eiusd[em] partis sub aure itid[em] sangui-

24olentum non cognoscitur an baculo an securi sine ulla litis data occ[asi]one asse-

25ruit p[er] p[rae]dictum N[obi]lem Czerleniowski p[rae]ncipalem et N[obi]lem Domnam Wołkowińska

26comprincipalem aliosq[ue] eorum complices die dominico in p[ro]testatione suprascripto sibi

27illata et inflicta esse Quae quidem vulnera Off[ici]um p[rae]sens o[mn]ia vidit

28et debite conspexit.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Wpis skrócony – pełny tekst protestacji nie został złożony w terminie trzech dni, wobec czego wicenotariusz zamanifestował się przeciw protestującemu o niepodanie protestacji; dołączono obdukcję ran. Niepewne: „Furdyszenko[?]” (por. akt 193: „Stefan Fardyszenko[?] Horbowski” – zapewne ta sama osoba), „Kozaczenko[?]” (zapis „Kozaczenko/Kozadenko”), „Iacki[?] Cybi[?]” (zapis „Iakin/Iacki Cobi”), „Domna” – imię żeńskie (Domna), „aufugisset nunc[?]”, fragment opisu ran „securi militari al[ia]s Czekanem[?] sukcie[?] p[rae]rebitq[ue][?] dociala[?]” – polska glosa częściowo nieczytelna (sens: rana zadana czekanem – toporkiem żołnierskim – przebita do ciała), „eccl[esi]a[?]” (zapis „eccła” – może „eadem”). W indeksie Czerleniowce (por. akty 193, 196, 218).

[Tłumaczenie:] „W tym miejscu należało wpisać protestację ze strony szlachetnego Stefana Horbowskiego Furdyszenki[?], dzierżawcy i posesora pewnej swojej części we wsi Czerleniowce, przeciw szlachetnemu Mikołajowi Czerleniowskiemu Kozaczence[?] jako głównemu sprawcy niżej opisanego czynu, o to, że on, nie bojąc się kar praw surowo ustanowionych na dobrowolnych gwałcicieli pokoju publicznego i bezpieczeństwa domowego, niedawno, mianowicie w niedzielę przed świętem Przeniesienia św. Wojciecha, już w porze wieczornej, do domu pracowitego Jacka[?] Cybi[?] (dokąd wtedy wspomniany szlachetny Horbowski wszedł w celu załatwienia swoich spraw) ośmielił się wraz ze szlachetną Domną Wołkowińską, swą współsprawczynią, i innymi wspólnikami, im z imion i przezwisk lepiej znanymi, zbrojnie i z bronią [wtargnąć] – [z powodu] gwałtownej napaści i najścia na przytoczonego szlachetnego Horbowskiego, jego zranienia i pobicia, i omal nie zabicia, gdyby z Opatrzności Bożej nie uciekł, oraz znieważenia nieuczciwymi słowy, jak w kopii obszerniej zostanie podane. A ponieważ w ciągu trzech dni, jak prawo nakazuje, wymieniony protestujący kopii protestacji nie podał, przeto urodzony wicenotariusz miejsca niniejszego przeciw niemu z powodu niepodania protestacji zamanifestował się i protestował. I zaraz dla potwierdzenia swej protestacji tenże szlachetny Stefan Horbowski, stawiwszy się osobiście przed urzędem i aktami niniejszymi grodzkimi starościńskimi latyczowskimi, okazał temuż urzędowi rany niżej opisane, mianowicie: na lewej ręce toporkiem żołnierskim, inaczej czekanem[?] […], jedną ranę krwawą, głęboką; na ramieniu tejże ręki drugą ranę od siekiery sinią, opuchłą; na szyi z tejże strony pod uchem także krwawą – nie wiadomo, kijem czy siekierą [zadaną]; twierdził, że zostały mu one zadane bez żadnej danej przyczyny do sporu przez wspomnianego szlachetnego Czerleniowskiego, głównego sprawcę, i szlachetną Domnę Wołkowińską, współsprawczynię, i innych ich wspólników w niedzielę wspomnianą w protestacji. Które to rany urząd niniejszy wszystkie widział i należycie obejrzał.”

Streszczenie

Skrócony wpis protestacji Stefana Horbowskiego Furdyszenki[?], dzierżawcy części wsi Czerleniowce, przeciw Mikołajowi Czerleniowskiemu Kozaczence[?] i Domnie Wołkowińskiej, którzy 19 X 1670 wieczorem z uzbrojonymi wspólnikami napadli na niego w domu chłopa Jacka[?] Cybi[?], zranili, pobili i omal nie zabili; ponieważ protestujący nie złożył w ciągu trzech dni pełnego tekstu, wicenotariusz zamanifestował się przeciw niemu. Horbowski okazał rany: głęboką ranę od czekana na lewej ręce, siniec od siekiery na ramieniu i krwawą ranę na szyi pod uchem.

Transkrypcja

k. 132v (skan 0136, strona lewa – dół)

k. 133 (skan 0136, strona prawa; w rkp. numer 133)

1Hoc loco Inducatur Protestatio ex p[ar]te N[obi]lis Annae de Hałczyńce[?]

2olim N[obi]lis Basilij Hrehorowicz Śnitowski consortis derelictae vi-

3duae in villa Śnitowka certae sortis suae D[omi]nae Advitalis et Refor-

4matoriae con[tra] N[obi]lem Ioannem Lipski R[ati]one q[uod] ipsum facti p[rae]sentis Princi-

5[palem] et non veritum p[o]enas legum con[tra] voluntarios violatores pacis publicae

6et securitatis domesticae [nad linią: severe sancitas] die hodierno summo mane sine ulla litis data

7occ[asi]one foeminam pacificam senio iam confectam in domo famati dicti

8Pluszko[?] civis Latycovien[sis] (ob hostilitatem et incursionem saepissi-

9mam Tartarorum in dictum Latycoviens[e] commorantem ibid[em] q[uo]d hospitium

10habentem) modo violento adhibito sibi baculo duplici al[ia]s z dwidlami[?]

11sui aggressionis et invasionis circaq[ue] invasionem hospitij sui conver-

12berationis baculo eod[em] consanguiolationis atq[ue] verbis inhonestis

13illationis et afflictionis bonae famae laesionis et status N[obi]litatis iam senio con-

14fectae dishonorationis atq[ue] pacis publicae et securitatis domesticae violationis

15[...] coram off[ici]o p[rae]senti Castren[si] Capitan[eali] Latycovien[si] facta p[ro]ut in copia fusius

16dabitur. Et in verificationem huius p[ro]testationis suae ea vulnera cor[am] eod[em]

17off[ici]o Actisq[ue] p[rae]sen[tibus] Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] supscripta N[obi]lis Anna

18de Hałczyńce[?] Śnitowska commonstravit in manu sinistra unum

19vulnus sup[er] cubitum lividum tumefactum aliud vulnus inferius cubiti

20manus eiusd[em] sanguiolentum cum detrusione cutis effusioneq[ue] sangui-

21nis in manu dextra vulnera duo livida tumefacta eod[em] baculo concus-

22sa in digito indice et medio eiusd[em] manus dextrae ambo digiti san-

23guiolentis cum detrusione cutis effusioneq[ue] sanguinis recenter p[er]fu-

24sis maxime in brachio eiusd[em] manus signum rubrum duplex al[ia]s

25znaczny znak naramieniu czerwony odwidel dwoiaki. Quae quid[em]

26vulnera eadem p[ro]testans asseruit die hodierno p[er] p[rae]fatum N[obi]lem Lipski

27circa invasionem sui hospitij una baculo ut p[rae]missum est duplici

28al[ia]s z widłami illata et inflicta esse. Quae vulnera suprascripta Off[ici]um

29p[rae]sens vidit et debite conspexit. Et quoniam intra triduum ut

30iuris est non est porrecta p[ro]t[estati]o Ideo G[e]n[er]osus Notarius loci p[rae]sentis p[ro]t[esta]t[u]s est.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Wpis skrócony (pełnej protestacji nie złożono w terminie trzech dni – notariusz grodzki zaprotestował). Data w nagłówku sesji: „feria quinta in crastino festi Omnium Sanctorum 1670” – w kalendarzu gregoriańskim 1 XI 1670 przypadał w sobotę, a 2 XI w niedzielę, więc „feria quinta” się nie zgadza (może błąd pisarza; data ok. 2 XI 1670). Niepewne: „Hałczyńce[?]” (zapis „Halczynce”), „Pluszko[?]” (zapis „Pluszko/Płuszko”), „z dwidlami[?] / z widłami” – baculum duplex = widły (dwuzębne), „odwidel dwoiaki” = od wideł podwójny. „Domina Advitalis et Reformatoria” – dożywotniczka i [posiadaczka z prawa] reformacji (oprawy wiennej). Mieszkała w Latyczowie w gospodzie mieszczanina Pluszki[?] z powodu częstych napadów tatarskich na wieś.

[Tłumaczenie:] W tym miejscu należy wpisać protestację ze strony szlachetnej Anny z Hałczyniec[?], pozostałej wdowy po niegdy szlachetnym Bazylim Hrehorowiczu Śnitowskim, dożywotniczki i oprawnej pani pewnej części we wsi Śnitówka, przeciw szlachetnemu Janowi Lipskiemu o to, że on, główny sprawca niniejszego czynu, nie bojąc się kar praw surowo ustanowionych przeciw dobrowolnym gwałcicielom pokoju publicznego i bezpieczeństwa domowego, dziś o świcie, bez żadnej danej przyczyny do sporu, na nią, kobietę spokojną, wiekiem już zgrzybiałą, przebywającą w domu sławetnego, zwanego Pluszko[?], mieszczanina latyczowskiego (z powodu wrogości i bardzo częstych najazdów Tatarów mieszkającą w rzeczonym Latyczowie i mającą tam gospodę), gwałtem, używszy podwójnego kija, inaczej wideł – [dokonał] napaści i najścia na nią, a przy najściu na jej gospodę pobicia tymże kijem do krwi, łajania nieuczciwymi słowy, naruszenia dobrej sławy, zniesławienia stanu szlacheckiego kobiety wiekiem zgrzybiałej oraz naruszenia pokoju publicznego i bezpieczeństwa domowego […] przed urzędem niniejszym grodzkim starościńskim latyczowskim [protestacja] uczyniona, jak w kopii obszerniej zostanie podane. A dla potwierdzenia tej swej protestacji szlachetna Anna z Hałczyniec[?] Śnitowska okazała przed tymże urzędem i aktami rany niżej opisane: na lewej ręce jedną ranę nad łokciem sinią, opuchłą; drugą poniżej łokcia tejże ręki krwawą z rozdarciem skóry i wylaniem krwi; na prawej ręce dwie rany sine, opuchłe, tymże kijem stłuczone, na palcu wskazującym i środkowym tejże prawej ręki – oba palce krwawe, z rozdarciem skóry i wylaniem krwi, świeżo zbroczone; zwłaszcza na ramieniu tejże ręki znak czerwony podwójny, inaczej znaczny znak na ramieniu czerwony od wideł dwojaki. Które to rany tejże protestująca twierdziła, że dziś zostały jej zadane przez wspomnianego szlachetnego Lipskiego przy najściu na jej gospodę jednym kijem, jak powiedziano, podwójnym, inaczej widłami. Które rany wyżej opisane urząd niniejszy widział i należycie obejrzał. A ponieważ w ciągu trzech dni, jak prawo nakazuje, protestacja nie została podana, przeto urodzony notariusz miejsca niniejszego zaprotestował się.

Streszczenie

Skrócony wpis protestacji Anny z Hałczyniec[?], wdowy po Bazylim Hrehorowiczu Śnitowskim, dożywotniczki części wsi Śnitówka, która z powodu częstych najazdów tatarskich mieszkała w Latyczowie w gospodzie mieszczanina Pluszki[?]: Jan Lipski napadł o świcie na jej gospodę i pobił ją, starą kobietę, widłami, lżąc ją. Okazała w grodzie sińce i krwawe rany na obu rękach i podwójny czerwony ślad wideł na ramieniu. Ponieważ pełnej protestacji nie złożyła w ciągu trzech dni, notariusz grodzki zaprotestował.

Transkrypcja

k. 133v (skan 0137, strona lewa)

1Ad Off[ici]um (cui p[rae]sidebat G[e]n[er]osus Ioannes Karśnicki Advocatus Pri-

2vilegiatus Latycovien[sis] in locum N[obi]lis ac G[e]n[er]osi Georgij Bucień

3Vicenotarij Actorum p[rae]sen[tium] et Vicegerentis off[ici]j p[rae]sentis solum ad hunc actum

4subdelegatus p[rae]sidebat) Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycov[iensia]

5p[er]sonal[ite]r veniens Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis N[obi]lis Matthias Kotowski[?]

6authenticus et iuratus regestrato[?] authentico suo cor[am] eod[em] subdelegato

7in vim suae verae et fidelis rel[ati]onis palam publice libereq[ue] ac per

8expressum recognovit Quia ipse ad instantiam et officiosam requisitionem

9G[e]n[er]osi Georgij de Wysocko[?] Bucień Vicesgerentis loci p[rae]sentis et

10Vicenotarij Actorum p[rae]sentium una cum duobus N[obi]libus videl[icet] Mat-

11thia[?] Radziewski et Alberto Grotkowski[?] causa evidentioris testimonij

12sibi adhibitis Sabbatho post festum Omnium Sanctorum in anno Mille-

13simo sexcentesimo sexagesimo nono p[ro]x[im]e p[rae]terito p[ro]ximo ad bona

14villae Wruczkowce[?] al[ia]s Radziewce sortesq[ue] haereditarias dictas

15Burłanowska[?] et Myrdzyńska[?] Ihnatowska atq[ue] domus N[obi]lis Radziewski

16p[ro]priam in Ihnatowska sorte (iam desolata) consisten[tes] p[er]sonal[ite]r

17condescendebat et in bona eadem sortesq[ue] supranotates[!] [nad linią: Radziewski] domumq[ue] p[rae]-

18fatum G[e]n[er]osum Vicesgerentem et Vicenotarium loci p[rae]sentis iuxta Inscri-

19ptionem Castren[sem] Capit[anealem] Latycov[iensem] p[er] N[obi]lem Radziewski recognitam intromisit

20nemine contradicente et investivit imo idem [przekreślone: recognoscens] N[obi]lis p[rae]-

21notatus Andreas Radziewski tunc p[er]sonal[ite]r existens eam Intromissionem

22libere admisit et in possessionem pacificam cum o[mn]ibus earundem

23sortium attinentijs et p[er]tinentijs ex antiquo ad easd[em] sortes p[er]tinen[tibus]

24et spectan[tibus] tradidit. Postmodum ad bona villae Wysocko[?] al[ia]s

25Berlince itidem cum eisd[em] N[obi]libus feria secunda post festum Sanctorum

26omnium itid[em] eod[em] anno 1669 p[ro]x[im]e p[rae]t[eri]to p[ro]xima in Pallat[inat]u Podo[liae]

k. 134 (skan 0137, strona prawa – góra; w rkp. numer 134)

1et Districtu Latycovien[si] o[mn]es sortes exiguas[?] et iacen[tes] p[er]sonal[ite]r condescendebat

2ibiq[ue] in totas et integras sortes post olim N[obi]lem Zophiam de Berlince et N[obi]lis Thadaei[?]

3Berlińskiej filiam[?] matrem vero sua[m] Bucien[i] [na marginesie: Iure suo et Berlinskiej] ex supremi[?] Berlinskiey filia matre vero sua Gnadniowe[?] divino

4et naturali successione in se devolutas p[rae]notatum G[e]n[er]osum Bucień al[ia]s

5Berliński Vicegerentem officij et Vicenotarium Actorum p[rae]sentium vigore In-

6scriptionis ips[ius] donationis cor[am] Actis Castr[ensibus] Capit[anealibus] Latyc[oviensibus] p[er] p[rae]memoratum

7N[obi]lem Andream recognitae nemine denegante intromisit et intro-

8ligavit imo idem supranotatus N[obi]lis Andreas Radziewski [nad linią: quia eam Intromissionem] coram

9cunctis subditis in unum eisd[em] [nad linią: subditis] serio interdixit ut omnimodam obedientiam

10G[e]n[er]oso Bucień p[rae]starent demandavit et in actualem pacificamq[ue] possessionem

11eosd[em] subditos dictos Chocznienkow[?] Dubowczenko[?] Hawryszenkow[?] et

12Artymienkow[?] cum o[mn]ibus eorum laboribus censibus decimis campis sylvis ne-

13moribus sylvis indaginibus stagnis piscinis molendinis tabernis pratis mella-

14ficijs agris seminatis et non seminatis in genere universis et singulis usibus

15et fructibus ex antiquo ad easd[em] sortes spectan[tibus] et p[er]tinen[tibus] cum alijs sine

16[...]trionibus et hortulanis ac com[munitatis] areis vulgo Dworyszczami[?] […]

17dari[?] p[ro]misso[?] patenti[?] […] et tradidit de quo eius est rel[ati]o N[obi]libus

18suprascriptis sibi in toto firmiter attestantibus [et] libere et benevole admisit.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Tekst bardzo zawiły i niestaranny, liczne dopiski nad linią i na marginesie; przepisano wiernie, z wieloma niepewnościami: „Kotowski[?]” (woźny – zapis „Kotowski/Kołowski”), „regestrato[?]”, „Wysocko[?]” (predykat Bucnia i druga nazwa Berliniec – zapis „Wysocko/Wysotsk”), „Grotkowski[?]”, „Wruczkowce[?]” (zapis „Wrudzkowce/Wruczkowce”), nazwy części „Burłanowska[?] et Myrdzyńska[?] Ihnatowska” (zapis „Burlanowska et Myrdzyj[...] Ihnatowska”), „exiguas[?]”, „Thadaei[?]”, fragment „ex supremi[?] Berlinskiey filia matre vero sua Gnadniowe[?] divino et naturali successione” (sens: części przypadłe Bucniowi po zmarłej Zofii z Berliniec, córce [Tadeusza?] Berlińskiego, a jego matce, z prawa Bożego i przyrodzonego, tj. dziedziczenia), nazwy poddanych (rodów) „Chocznienkow[?] Dubowczenko[?] Hawryszenkow[?] Artymienkow[?]”, „Dworyszczami[?]” (dworzyszcza – działki osiedleńcze), koniec tekstu nieczytelny (plamy atramentu). Rok intromisji 1669 – zapis wyraźny („sexagesimo nono”, „1669”). Wpis dokonany przed subdelegatem, bo sprawa dotyczyła samego wicegerenta.

[Objaśnienia:] Jerzy Bucień Berliński (z Wysocka[?]), wicegerent i wicenotariusz grodu latyczowskiego (por. akty 215–216), został wwiązany: 2 XI 1669 – w części wsi Radziewce (alias Wruczkowce[?]) zwane Burłanowska[?] i Myrdzyńska[?] (Ihnatowska) oraz w dom Andrzeja Radziewskiego w opustoszałej części Ihnatowskiej, na mocy zapisu Radziewskiego zeznanego w grodzie latyczowskim; 4 XI 1669 – we wszystkie części wsi Berlińce (alias Wysocko[?]) w pow. latyczowskim, odziedziczone po matce Zofii z Berliniec, z poddanymi czterech rodzin, również na mocy donacji Radziewskiego. Andrzej Radziewski, obecny osobiście, dopuścił obie intromisje i nakazał poddanym posłuszeństwo. Por. akt 92 (zapis A. Radziewskiego[?] dla J. Bucnia[?] Berlińskiego, 1665).

[Tłumaczenie (streszczające):] Do urzędu (któremu przewodniczył urodzony Jan Karśnicki, wójt uprzywilejowany latyczowski, subdelegowany tylko do tego aktu w miejsce szlachetnego i urodzonego Jerzego Bucnia, wicenotariusza akt i wicegerenta urzędu niniejszego) i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa, szlachetny Maciej Kotowski[?], prawdziwy i zaprzysiężony, przed tymże subdelegatem mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał, że on na wniosek i urzędowe wezwanie urodzonego Jerzego z Wysocka[?] Bucnia, wicegerenta i wicenotariusza, wraz z dwoma szlachetnymi, Maciejem[?] Radziewskim i Wojciechem Grotkowskim[?], w sobotę po Wszystkich Świętych roku 1669 zjechał do dóbr wsi Wruczkowce[?], inaczej Radziewce, i do części dziedzicznych zwanych Burłanowska[?] i Myrdzyńska[?] Ihnatowska, oraz do domu szlachetnego Radziewskiego w części Ihnatowskiej (już opustoszałej) i w te dobra, części i dom wwiązał wspomnianego wicegerenta i wicenotariusza na mocy zapisu grodzkiego latyczowskiego, zeznanego przez szlachetnego Radziewskiego, bez sprzeciwu; owszem, sam wymieniony szlachetny Andrzej Radziewski, obecny wówczas osobiście, intromisję dobrowolnie dopuścił i oddał [mu] w spokojne posiadanie ze wszystkimi przynależnościami. Następnie w poniedziałek po Wszystkich Świętych tegoż roku 1669 z tymi samymi szlachetnymi zjechał do dóbr wsi Wysocko[?], inaczej Berlińce, w województwie podolskim i powiecie latyczowskim, i tam we wszystkie i całe części, przypadłe mu po niegdy szlachetnej Zofii z Berliniec, jego matce, prawem Bożym i przyrodzonym, wwiązał wspomnianego urodzonego Bucnia, inaczej Berlińskiego, na mocy zapisu donacji przed aktami grodzkimi latyczowskimi przez wspomnianego szlachetnego Andrzeja zeznanego, bez sprzeciwu; owszem, tenże Andrzej Radziewski wobec wszystkich poddanych zebranych w jedno miejsce poważnie nakazał, by okazywali urodzonemu Bucniowi wszelkie posłuszeństwo, i oddał w faktyczne i spokojne posiadanie poddanych zwanych Chocznienkami[?], Dubowczenkami[?], Hawryszenkami[?] i Artymienkami[?] ze wszystkimi ich robociznami, czynszami, dziesięcinami, polami, lasami, gajami, ostępami, stawami, sadzawkami, młynami, karczmami, łąkami, barciami, rolami zasianymi i niezasianymi i wszelkimi użytkami i pożytkami od dawna do tych części należącymi, [także] z zagrodnikami i dworzyszczami gromady […]; o czym jest jego relacja, przy pełnym i stanowczym poświadczeniu wyżej wymienionych szlachetnych.

Streszczenie

Woźny Maciej Kotowski[?] zeznał przed subdelegatem Janem Karśnickim, wójtem latyczowskim, że wraz ze szlachtą Maciejem[?] Radziewskim i Wojciechem Grotkowskim[?] wwiązał Jerzego z Wysocka[?] Bucnia (Berlińskiego), wicegerenta i wicenotariusza grodu latyczowskiego: 2 XI 1669 w części wsi Radziewce (Wruczkowce[?]) zwane Burłanowska[?] i Myrdzyńska[?] Ihnatowska oraz w dom Andrzeja Radziewskiego w opustoszałej części Ihnatowskiej, a 4 XI 1669 we wszystkie części wsi Berlińce w pow. latyczowskim, przypadłe mu po matce Zofii z Berliniec, z poddanymi rodzin Chocznienków[?], Dubowczenków[?], Hawryszenków[?] i Artymienków[?] – na mocy zapisów Andrzeja Radziewskiego, który obecny osobiście dopuścił intromisje i nakazał poddanym posłuszeństwo.

Transkrypcja

k. 134 (skan 0137, strona prawa – dół)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens

2N[obi]lis Anna de Hałczyńce[?] N[obi]lis olim Hrehorowicz Basilij Śnitowski

3consors derelicta vidua in villa Śnitowka certae sortis suae D[omi]na

4Advitalitia et Reformatoria inhaerendo legibus et constitutionibus Regni

5de vulneribus sancitis commonstravit eid[em] off[ici]o vulnera infrascripta

6videl[icet] primum vulnus in manu sinistra sup[er] cubitum lividum tumefactum

7aliud vulnus inferius cubiti eiusd[em] manus sanguiolentum cum rasione

8cutis effusioneq[ue] sanguinis p[er]fusum in manu dextra duo vulnera videl[icet] in di-

9gitis indice et medio utriusq[ue] recenti sanguine p[er]fusa cum rasione et

10detrusione cutis ac effusione sanguinis p[er]fusa in brachio manus dextrae rubru[m]

k. 134v (skan 0138, strona lewa – góra)

1signum tumefactum duplex baculo al[ia]s Widlamy[!] quae quidem vulnera p[rae]fa-

2ta Śnitowska asseruit sibi die hodierno summo mane sine ulla litis

3data occ[asi]one in domo famati Pluszko civis Latycovien[sis] p[ro]tunc ob

4incursion[em] hostium Regni hospitan[tis] et commoran[tis] p[er] N[obi]lem Ioannem

5Lipski circa invasionem ac ingressionem violentam sui hospitij iam

6senio confectae foeminae ea o[mn]ia vulnera baculo illata et inflicta esse.

7Quae vulnera Off[ici]um p[rae]sens vidit et debite conspexit R[ati]one cuius inva-

8sionis ac dishonorationis sui et violationis pacis publicae ac securitatis

9tranquillitatisq[ue] domesticae salvam viam faciendae p[ro]testationis sibi suisq[ue]

10consanguineis reservando.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Dół k. 134 pusty – tekst ciągnie się na k. 134v. Treść obdukcji niemal identyczna z aktem 224 (te same rany: siniec nad łokciem lewej ręki, krwawa rana poniżej łokcia, rany palca wskazującego i środkowego prawej ręki, czerwony znak na ramieniu) – zapewne powtórny wpis tej samej sprawy pod datą 7 I 1671 (w akcie 224 nagłówek sesji z datą 1670 wpisano być może omyłkowo – obie wersje mówią o napaści „dziś o świcie”). Numer marginalny niewyraźny („N. 1…” z dopiskiem). „Domina Advitalitia et Reformatoria” – dożywotniczka i [posiadaczka z] reformacji (oprawy).

[Tłumaczenie:] „Szlachetna Śnitowska okazuje rany. Działo się w grodzie latyczowskim w środę nazajutrz po święcie Trzech Króli roku Pańskiego 1671. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetna Anna z Hałczyniec[?], pozostała wdowa po niegdy szlachetnym Bazylim Hrehorowiczu Śnitowskim, dożywotnia i oprawna pani pewnej swej części we wsi Śnitówka, trzymając się praw i konstytucji Królestwa o ranach ustanowionych, okazała temuż urzędowi rany niżej opisane, mianowicie: pierwszą ranę na lewej ręce nad łokciem sinią, opuchłą; drugą ranę poniżej łokcia tejże ręki krwawą z otarciem skóry i wylaniem krwi zbroczoną; na prawej ręce dwie rany, mianowicie na palcach wskazującym i środkowym, obie świeżą krwią zbroczone, z otarciem i rozdarciem skóry i wylaniem krwi; na ramieniu prawej ręki czerwony znak opuchły podwójny od kija, inaczej wideł. Które to rany wspomniana Śnitowska twierdziła, że zostały jej zadane dziś o świcie, bez żadnej danej przyczyny do sporu, w domu sławetnego Pluszki[?], mieszczanina latyczowskiego, gdzie wówczas z powodu najazdu nieprzyjaciół Królestwa gościła i mieszkała, przez szlachetnego Jana Lipskiego przy gwałtownym najściu i wtargnięciu do jej gospody – wszystkie kijem zadane jej, kobiecie wiekiem już zgrzybiałej. Które rany urząd niniejszy widział i należycie obejrzał. Z powodu tego najścia, zniesławienia i naruszenia pokoju publicznego oraz bezpieczeństwa i spokoju domowego zastrzegła sobie i swoim krewnym wolną drogę wniesienia protestacji.”

Streszczenie

Wpis z 7 I 1671: Anna z Hałczyniec[?], wdowa po Bazylim Hrehorowiczu Śnitowskim, dożywotniczka części Śnitówki, okazała w grodzie latyczowskim rany na obu rękach (sińce, krwawe rany palców, ślad na ramieniu) – tożsame z opisanymi w akcie 224 – zadane jej tego dnia o świcie kijem (widłami) przez Jana Lipskiego przy gwałtownym najściu na jej gospodę w domu mieszczanina Pluszki[?] w Latyczowie, gdzie schroniła się przed najazdem nieprzyjaciół; zastrzegła sobie i krewnym prawo protestacji.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 134v (skan 0138, strona lewa)

1[nad linią: 1. Akt] Do Urzędu y Xiąg niniejszych Grodzkich Starościnnych Latyczow-

2skich personaliter przyszedszy Urodzony Szymon Domański

3sługa Wielmożnego J[ego] M[o]ś[ci] P[ana] Iana na Kuniowie[?] Piasoczyńskiego[?]

4Nowogrodzkiego Ułanowskiego Starosty y Rotmistrza J[ego] K[rólewskiej] M[ości]

5soleniter imieniem J[ego] M[o]ś[ci] P[ana] Starosty Nowogrodzkiego pana swe[go]

6przeciwko Iaśnie Wielmożnemu J[ego] M[o]ś[ci] P[anu] Alexandrowi Cetnerowi Ka-

7sztelanowi Halickiemu, Rotmistrzowi J[ego] K[rólewskiej] M[ości] cuius scitu et mandato

8infrascripta facta sunt także przeciwko Urodzonemu P[anu] Kazimierzowi Wła-

9dawskiemu[?] Podstaroście Nowokonstantynowskiemu słudze tegoż

10J[ego] M[o]ś[ci] P[ana] Kasztelana Halickiego a Principałowi facti infrascripti także

11Urodzonym Panom Stanisławowi Liborańskiemu[?] Piotrowi Dyrako-

12wskiemu[?] comprincipałom y sławetnym Iwanowi Krzywemu[?] Stryckow-

13[i] Popadce[?] Tarasowi Kowalowi y Michaylowi Lachowskiemu Kozako-

14wi Mieszczanom Nowokonstantynowskim y innym mieszczanom

15Δ y Sąsiadom

k. 159 (skan 0162, strona prawa; w rkp. numer 159 – ciąg dalszy z k. 134v)

1y Sąsiadom ich de nominibus et cognominibus ipsis melius notos eiusdem facti

2complices mieszczanom tegoż Miasta Nowego Konstantynowa In sui[?]

3Kasztelana Halickiego Comprincipałom facti infrascripti protestuie

4się o to iż P. Władawski[?] Podstaroście Nowokonstantynowski JMci P.

5Kasztelana Halickiego przybrawszy sobie niejakiego P. Lycharskiego[?]

6człowieka nieosiadłego y inszych wielu odmieńców y przechowańców

7iemu lepiej wiadomych y wyżey pomienionych kilkudziesiąt miesz-

8czan Nowokonstantynowskich nie respektuiąc na surowość y rygor[?]

9osobliwie prawa pospolitego ważył się czasu niedawnego na wieś

10Mikołaiow[?] a Zuranlow[?] maiętność Dziedziczną Wielmożnego JMP

11starosty Nowogródzkiego w Woiewodztwie Podolskim a w Powiecie

12Latyczowskim leżące toiest die vigesima Ianuarii Roku Tysiąc Sześć-

13set Siedmdziesiątego pierwszego gwałtem hostili modo naiachać y żadney

14nie maiąc przyczyny do tych poddanych onych z Mikołajowce[?] z Żura-

15wiec[?] iakoby defacto naiechali y zrabowali a naypierwiey chłopow

16dwuch Iwana Kowalczyka y Samoyła z Ewdi[?] Mikolaiowa[?] obuchami

17y kiiami tak okrutnie zbili że od tych razow ledwie nie poumierali y

18niezdrowie[?] do tych czas leżą y liczą się z tych Maiętności teraz z poddanych

19JMP Starosty Nowogrodzkiego Wołow dwadzieścia Chabowskiego[?] Krow

20y [..] Fantow rożnych y inszych wiele rzeczy w osobliwym regestrze

21specifikowanych na czyiwozy[?] nabrawszy do Nowego Konstantynowa

22maiętności JMP Kasztelana Halickiego odwiezli Żelaza Młyn-

23skie wszytkie ze młyna pobrali przez co młyn niedziel kilkanaście

24wakować musiał. Także Pszczoł pniów sto kilkanaście w pasiece wy-

25tupiwszy[?] y wybiwszy miod z sobą do Konstantynowa zabrali y tę maięt-

26ność Mikolajowkę[?] y Żurawlów[?] prętko zrabowali y wniwecz obrocili

27y zruinowali Ratione tedy szkod wszytkich y violentiey wyżey pomienio-

28nych przez P. Władawskiego[?] Podstarościego Nowokonstantynowskiego P. Ly-

29charskiego[?] także y przez Mieszczan Konstantynowskich pocżynionych

30praecavendo Indemnitati Wielmożnego JMP Starosty Nowogrodzkiego Pana

31swego item atque item imieniem onego protestuie się salva melioratione

k. 159v (skan 0163, strona lewa – dwa pierwsze wiersze)

1tey protestacyi tam in toto quam in parte in quantum by potrzeba była

2Sobie y Wielmożnemu JMP Staroście Nowogrodzkiemu reserwuiąc

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Na k. 134v tekst urywa się po wyliczeniu stron (znak Δ i „y Sąsiadom”); późniejszy (XIX-wieczny) dopisek cyrylicą odsyła do karty 159 („смотри на листу 159”). CIĄG DALSZY ODNALEZIONY (sesja 12 X 2026, 09:40 UTC): k. 159 (skan 0162 prawa) zaczyna się od znaku Δ i „y Sąsiadom” – dopisano go wyżej; akt kończy się na początku k. 159v (skan 0163 lewa), po czym następuje „Idem contra eundem et contra commilitones eius” (N. 3 z 1672 r., akt 262). Niepewne w ciągu dalszym: nagłówek nad k. 159, „In sui[?]”, „Lycharski[?]”, „rygor[?]”, nazwy wsi „Mikołaiow[?] a Zuranlow[?]” / „z Mikołajowce[?] z Żurawiec[?]” / „Mikolajowkę[?] y Żurawlów[?]” (dobra starosty nowogrodzkiego w pow. latyczowskim – zapisy niejednolite; ujednolicone jako Mikołajów[?] (wg aktu 266: „miasteczko Mikołajów”) i Żurawlów[?]), „z Ewdi[?] Mikolaiowa[?]”, „Chabowskiego[?]” (może „chłopskich”?), „czyiwozy[?]”, „wytupiwszy[?]”, kustosz „niena[?]”. Data najazdu: 20 I 1671. Na lewym marginesie „Ex copia” (wpis z kopii) i „N. 2”, nad pierwszym wierszem „1. Akt”. Niepewne: nazwisko i predykat pana („Iana na Kuniowie Piasoczyńskiego” – por. poprawkę niżej), „Władawski[?]” (zapis „Wła-/dawskiemu”, w nagłówku „Wladawski”), „Liborański[?]”, „Dyrakowski[?]”, „Krzywy[?] Strycko[?]” (zapis „Krzywemu Stryckow-”), „Popadka[?]” (zapis „Popadke/Popadce”). Data: sobota przed św. Walentym 1672 – 14 II 1672 to niedziela, więc 13 II 1672. POPRAWKA (sesja 12 X 2026, ok. 09:50 UTC): w nagłówku jest „M[agnifi]ci Cap[itan]ei Novogroden[sis]” (skrót „Capnei” = Capitanei), a nie „Sapiehi”; w akcie 263 (k. 160) i 264 pan nazwany wyraźnie „Joannes in Kuniow Piasoczyński, Capitaneus Nowogrodensis” – protestującym jest więc Jan na Kuniowie Piaseczyński (Piasoczyński), starosta nowogrodzki; zapis w tekście polskim „Iana na Kuniowie Piasoczyńskiego[?]” (wcześniej błędnie odczytany jako „na Kodniowie Sapiehi”).

[Objaśnienia:] Akt z 1672 r. (k. 134v) otwiera kolejny, chronologicznie późniejszy dział księgi; po nim na k. 135 (skan 0138 prawa) następuje karta z 1666 r. (dopisek u góry: „1666”), co świadczy o przemieszaniu kart w oprawie (por. dopiski cyrylicą odsyłające do k. 159 i k. 169). Strony sporu: Jan Piaseczyński[?] na Kuniowie, starosta nowogrodzki i ułanowski, rotmistrz JKM, przeciw Aleksandrowi Cetnerowi, kasztelanowi halickiemu (dziedzicowi Nowego Konstantynowa – por. akty 107, 172–173), jego podstarościemu Kazimierzowi Władawskiemu[?] i mieszczanom nowokonstantynowskim.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Protestacja wniesiona 13 II 1672 w grodzie latyczowskim przez Szymona Domańskiego, sługę Jana Piaseczyńskiego[?] na Kuniowie, starosty nowogrodzkiego i ułanowskiego, rotmistrza JKM, przeciw Aleksandrowi Cetnerowi, kasztelanowi halickiemu (z którego wiedzy i rozkazu działano), jego podstarościemu nowokonstantynowskiemu Kazimierzowi Władawskiemu[?] (główny sprawca), szlachcie Stanisławowi Liborańskiemu[?] i Piotrowi Dyrakowskiemu[?] (współsprawcy) oraz mieszczanom Nowego Konstantynowa (Iwan Krzywy[?], Strycko[?] Popadka[?], Taras Kowal, Kozak Michajło Lachowski) i sąsiadom: 20 I 1671 podstarości Władawski[?] z nieosiadłym Lycharskim[?], zbiegami i kilkudziesięcioma mieszczanami nowokonstantynowskimi bez przyczyny najechał dziedziczne wsie starosty nowogrodzkiego Mikołajów[?] i Żurawlów[?] (pow. latyczowski), okrutnie pobił obuchami i kijami dwóch chłopów (Iwana Kowalczyka i Samojłę), zabrał 20 wołów, krowy, różne fanty (wg osobnego rejestru), żelaza młyńskie (młyn stał kilkanaście tygodni) i ponad sto pni pszczół z miodem, wywożąc wszystko do Nowego Konstantynowa, i tak zrujnował majętność. Domański protestował w imieniu pana, zastrzegając prawo poprawienia protestacji (tekst kończy się na k. 159–159v, dokąd odsyła dopisek na k. 134v).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 135 (skan 0138, strona prawa – góra; w rkp. numer 135)

1[…] Łabęcki et Carolum Popielski commilitones eiusd[em] Cohortis die Dominico ante

2festum Sancti Bartholomaei Apostoli p[ro]x[im]e p[rae]terito in oppido Białobrodka[?]

3sine ulla legitima causa modo in p[ro]testatione specificato illata et inflicta esse. Quae

4vulnera Off[ici]um p[rae]sens vidit et debite conspexit ipseq[ue] obduxit et exceptus[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Karta 135 (skan 0138 prawa) należy do działu z 1666 r. (późniejszy dopisek u góry: „1666 roda” oraz odsyłacz „… z Karty 176”, tj. początek tego aktu znajduje się na k. 176) – po przemieszaniu kart w oprawie trafiła między wpisy z lat 1670–1672. Zachowany jest tylko koniec obdukcji: rany zadane w niedzielę przed św. Bartłomiejem (22 VIII 1666) w miasteczku Białobrodka[?] przez [N.] Łabęckiego i Karola Popielskiego, towarzyszy tej samej chorągwi. Numer marginalny niezachowany na tej karcie; wg kolejności (następny akt = N. 119) zapewne N. 118. Niepewne: „Białobrodka[?]” (zapis „Białobrodka/Białobrodka”), „exceptus[?]” (ostatnie słowo niejasne).

[Tłumaczenie:] „[…] Łabęckiego i Karola Popielskiego, towarzyszy tejże chorągwi, w niedzielę przed świętem św. Bartłomieja Apostoła ostatnio minionym w miasteczku Białobrodce[?] bez żadnej słusznej przyczyny, w sposób w protestacji opisany, [rany] zostały zadane i wymierzone. Które rany urząd niniejszy widział i należycie obejrzał, i sam [je] obdukował […]”

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Zachowane zakończenie obdukcji ran (1666): rany zostały zadane w niedzielę przed św. Bartłomiejem (22 VIII 1666) w miasteczku Białobrodka[?] bez słusznej przyczyny przez [N.] Łabęckiego i Karola Popielskiego, towarzyszy chorągwi; urząd obejrzał rany. Początek aktu – na k. 175v–176v (akt 287: protestacja Krzysztofa Żerosławskiego przeciw chorążemu Kazimierzowi Łabęckiemu i in.).

Transkrypcja

k. 135 (skan 0138, strona prawa)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens Min[isteria]lis Regni

2G[e]n[er]alis Providus Theodorus Brasicki apparitor off[ici]i p[rae]sentis cor[am] eod[em] off[ici]o p[rae]-

3senti solen[n]iter et gravi cum querela in et con[tra] N[obi]lem Alexandrum Zabłocki questus

4et protestatus est in eo quia ipse non veritus p[o]enas legum con[tra] violatores viae publicae

5severe sancitas tempore nup[er] p[rae]terito videl[icet] Sabbatho post festum Sancti Matthiae

6Apostoli p[ro]x[im]e p[rae]terito anno currenti dum p[rae]fatus protestans iuxta off[ici]um suum ministe-

7[rialem] a G[e]n[er]oso Stanislao Ostrowicki Camerario Graniciali Podo[liae] et Vicecapitaneo Ca-

8stren[si] Capitan[eali] Latycovien[si] ad bona oppidi Starawka cittationes retulisset et ex-

9p[e]dito iam off[ici]o suo ab eod[em] G[e]n[er]oso Ostrowicki domum suam hic Latycoviam con-

10stente revertebatur via strata libera publica paceq[ue] et securitate publica asse-

11curatus uti homo senex pacificus nil mali a quopiam sperans fluvium Olszanka[?]

12iam transgressus esset in dicto loco Oziste[?] post sine ulla litis data occ[asi]one prae-

13[f]actus N[obi]lis Zabłocki ductus quodam rancore erga p[rae]fatum Ministerialem ausus est viae

14violenter in eadem via publica p[rae]fatum protestantem aggredi et scutica al[ia]s nahajką[?]

15aliquot vicibus per caput et brachia concutere et converberare cum laceratione

16cutis effusioneq[ue] sanguinis quatuor vulnera inferre et intulere p[er] quod tale

17temerarium ausum suum pacem et tranquillitatem publicam viae publicae violavit

18et obsanguiolavit p[o]enasq[ue] de violenta via publica deserens[?] p[er]petravit et in

19se attraxit. R[ati]one quorum o[mn]ium p[rae]missorum Idem protestans cor[am] eod[em] off[ici]o p[rae]senti summo

20cum dolore con[tra] p[rae]fatum Zabłocki iterum atq[ue] iterum questus et protestatus est

21offerens se cum ipso iure acturum et vindicaturum.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Karta z 1666 r. (dopisek u góry „1666 roda”), przemieszczona w oprawie – por. akt 228. Data zdarzenia „Sabbatho post festum Sancti Matthiae Apostoli” – św. Macieja przypada 24 II, co nie pasuje do daty aktu (7 IX 1666); zapewne pisarz pomylił świętego (sobota po św. Idzim = 4 IX 1666?) – pozostawiono zapis rękopisu. Niepewne: „Olszanka[?]” (rzeka – zapis „Olszanka/Olszauka”), „Oziste[?]” (zapis „Ozyste/Oziste”, nazwa miejsca – może uroczysko), „nahajką[?]” (zapis „nahayka”), „deserens[?]” (zapis „deseras”), „obsanguiolavit” (pisarz). „Camerarius Granicialis Podoliae” – komornik graniczny podolski (Stanisław Ostrowicki, także podstarości latyczowski – por. akty 164, 167).

[Tłumaczenie:] „Brasicki przeciw szlachetnemu Zabłockiemu protestuje się. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa opatrzny Teodor Brasicki, woźny urzędu niniejszego, przed tymże urzędem uroczyście i z ciężką skargą żalił się i protestował przeciw szlachetnemu Aleksandrowi Zabłockiemu o to, że on, nie bojąc się kar praw surowo ustanowionych na gwałcicieli drogi publicznej, niedawno, mianowicie w sobotę po święcie św. Macieja[!] Apostoła ostatnio minionym roku bieżącego, gdy wspomniany protestujący, zgodnie ze swym urzędem woźnego, od urodzonego Stanisława Ostrowickiego, komornika granicznego podolskiego i podstarościego grodzkiego latyczowskiego, do dóbr miasteczka Starawka zaniósł pozwy i, wykonawszy już swój urząd, wracał od tegoż urodzonego Ostrowickiego do swego domu tu w Latyczowie, drogą bitą, wolną, publiczną, pokojem i bezpieczeństwem publicznym zabezpieczony, jako człowiek stary i spokojny, nie spodziewając się od nikogo nic złego, i przeprawił się już przez rzekę Olszankę[?] w miejscu zwanym Oziste[?], wspomniany szlachetny Zabłocki, bez żadnej danej przyczyny do sporu, wiedziony jakąś urazą do wspomnianego woźnego, ośmielił się na tejże drodze publicznej gwałtem napaść wspomnianego protestującego i batogiem, inaczej nahajką, kilka razy po głowie i rękach go bić i okładać, z rozdarciem skóry i rozlewem krwi zadać mu cztery rany, przez który to zuchwały postępek pokój i spokój publiczny drogi publicznej naruszył i krwią zbroczył oraz kary za gwałt na drodze publicznej popełnił i na siebie ściągnął. Z powodu tego wszystkiego tenże protestujący przed tymże urzędem niniejszym z największym bólem przeciw wspomnianemu Zabłockiemu wciąż i ponownie żalił się i protestował, ofiarując się, że z nim prawnie postępować i dochodzić będzie.”

Streszczenie

Woźny generalny Teodor Brasicki zaprotestował 7 IX 1666 przeciw Aleksandrowi Zabłockiemu: gdy na polecenie Stanisława Ostrowickiego, komornika granicznego podolskiego i podstarościego latyczowskiego, zaniósł pozwy do miasteczka Starawka i wracał do domu w Latyczowie drogą publiczną, przeprawiwszy się przez rzekę Olszankę[?] w miejscu Oziste[?], Zabłocki, powodowany urazą, napadł go bez przyczyny i pobił nahajką po głowie i rękach, zadając cztery krwawe rany; protestujący zapowiedział proces.

Transkrypcja

k. 135v (skan 0139, strona lewa)

1Hoc loco Inducatur p[ro]t[estati]o ex p[ar]te Laboriosae Hapka[?] Laboriosi Stephan Mielnik

2de Villa Śnitowka Possessionis G[e]n[er]osorum Zabłockich Coniugum subditi Consortis

3cum assistentia eiusd[em] mariti sui agentis con[tra] N[obi]les Procopium et Semen Sienkow-

4skie fratres inter se germanos Principales atq[ue] Wołkowiński eorum comprinci-

5palem R[ati]one q[uod] ipsos Sabbatho post festum Sanctae Annae matris Dei purae

6Virginis proximo Anno currenti Laboriosae olim Annae Stepanowna sororis ot[?]

7suae p[ro]tunc pacifice p[er] villam Śnitowka tendentis violentae in via publica ag-

8gressionis converberationis et frameis obversis al[ia]s płazami concussionis mortisq[ue]

9ipsius causationis adeo ut infra quatuor dies post eand[em] sui concussionem

10e vivis decederet aliamq[ue] iniuriam et violentiam tam suprascriptae olim

11sui Protestanti sorori quam et Laboriosae Helenae olim Honesti Pauli Mystinka[?]

12ko[!] civis Kortunen[sis][?] consortis relictae viduae quae itid[em] protestata est in simul

13violationis p[ro]ut latius dabitur copia. Et quoniam intra triduum ut

14iuris est p[rae]fata protestans p[ro]testationem suam ad Acticandum non por-

15rexit ad Acta p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] Ideo G[e]n[er]osus

16Vicenotarius nomine G[e]n[er]osi Notarij Castren[sis] Capitan[ealis] Laty-

17covien[sis] de non porrecta protesta-

18tione protestatus est atq[ue]

19manifestatus est

20hac sua p[er]sonali

21protestatio-

22ne.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Karta z 1666 r. – kontynuacja przemieszczonego działu (por. akty 228–229). Wpis skrócony: pełnej protestacji nie złożono w terminie, wicenotariusz zamanifestował się o jej niepodanie. Niepewne: imię protestującej „Hapka[?]” (zapis „Hapka/Hafka”), „ot[?]” po „sororis” (może „suae” powtórzone), „Mystinka[?]ko” (zapis „Mysztinka-/ko” – może Mysztynko), „Kortunensis[?]” (zapis „Kortunen.” – może „Konstantinoviensis”?), „Semen” – Semen (Szymon) Sienkowski – por. akty 194–196 (tam Szymon i Prokop Sienkowscy, przeciwnicy Zabłockich).

[Objaśnienia:] Element konfliktu Sienkowskich z Zabłockimi o Śnitówkę (akty 194–196, 202): tym razem poddana Zabłockich skarży Sienkowskich i Wołkowińskiego o napad na drodze i pobicie płazami jej siostry Anny Stepanowny, która w ciągu czterech dni zmarła.

[Tłumaczenie:] „W tym miejscu należy wpisać protestację ze strony pracowitej Hapki[?], żony pracowitego Stefana Mielnika ze wsi Śnitówka, poddanego urodzonych małżonków Zabłockich, działającej z asystencją tegoż męża swego, przeciw szlachetnym Prokopowi i Semenowi Sienkowskim, braciom rodzonym, głównym sprawcom, oraz Wołkowińskiemu, ich współsprawcy, z powodu tego, że oni w sobotę po święcie św. Anny, Matki Bożej Przeczystej Dziewicy, ostatnio minionej roku bieżącego, na niegdy pracowitą Annę Stepanownę, jej siostrę, idącą wówczas spokojnie przez wieś Śnitówkę, gwałtownie na drodze publicznej napadli, pobili i szablami odwróconymi, inaczej płazami, ją stłukli i spowodowali jej śmierć, tak że w ciągu czterech dni po tymże stłuczeniu zmarła, a także [z powodu] innej krzywdy i gwałtu, wyrządzonych tak wyżej wymienionej niegdy siostrze protestującej, jak i pracowitej Helenie, pozostałej wdowie po niegdy uczciwym Pawle Mysztynce[?], mieszczaninie kortuneńskim[?], która również wraz [z nią] protestowała, i naruszenia [pokoju], jak obszerniej poda kopia. A ponieważ w ciągu trzech dni, jak prawo nakazuje, wspomniana protestująca swej protestacji do wpisania do akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich nie podała, przeto urodzony wicenotariusz w imieniu urodzonego notariusza grodzkiego starościńskiego latyczowskiego o niepodanie protestacji tą swoją osobistą protestacją protestował się i manifestował.”

Streszczenie

Skrócony wpis (18 IX 1666): Hapka[?], żona Stefana Mielnika, poddana małżonków Zabłockich ze Śnitówki, z asystencją męża zaprotestowała przeciw braciom Prokopowi i Semenowi Sienkowskim oraz Wołkowińskiemu, którzy 31 VII 1666 napadli na drodze we wsi Śnitówka i pobili płazami szabel jej siostrę Annę Stepanownę, która w ciągu czterech dni zmarła, oraz skrzywdzili Helenę, wdowę po Pawle Mysztynce[?]. Ponieważ pełnej protestacji nie złożono w terminie, wicenotariusz zaprotestował o jej niepodanie.

Transkrypcja

k. 136 (skan 0139, strona prawa)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens N[obi]lis Ioan-

2nes Georgius Chobrzyński[?] famulus G[e]n[er]osi Michaelis Kozubski ViceRotmagistri

3Cohortis levis Armaturae Sac[rae] Regiae M[aies]t[a]tis et Capitanei Litynen[sis] obtulit eid[em]

4Off[ici]o et ad Acticand[um] porrexit Privilegium Sac[rae] Regiae M[aies]t[a]tis sup[er] Capitane-

5atum Litynen[sem] et Villarum ex antiquo eo p[er]tinentium in Pallatinatu Bra-

6claviensi et Districtu Vinnicensi consisten[tium] G[e]n[er]osis Michaeli ViceRotmagistro cohor-

7tis levis armaturae Sac[rae] Regiae M[aies]t[a]tis et Helenae de Żułkiew Kozubskie

8Coniugibus l[egi]t[i]mis post mortem olim G[e]n[er]osi Gabrielis Wojniłowicz Colonelli al[ia]s

9Pułkownika Exercituum Regni Sac[rae] Regiae M[aies]t[a]tis tum etiam post quondam Dołż-

10kiewicz[?] fide fragum al[ia]s przeniewiercy vacans benigne ob merita p[rae]clara

11collatum manu Sac[rae] Regiae M[aies]t[a]tis subscriptum p[ro]pria et sigillo maioris

12Cancellariae communitum de data Varsaviae die decima quinta mensis

13Maij Anni p[rae]sentis millesimi sexcentesimi sexagesimi sexti petens hocce

14Privilegium ab Off[ici]o p[rae]senti suscipi et in Acta sua ingrossari Cuius af-

15fectationi Off[ici]um p[rae]sens annuens et iuri co[mmun]i inhaerens uti sanum salvum et

16illaesum omniq[ue] suspicionis nota carens suscepit et in Acta sua describi man-

17davit Cuius tenor sequitur estq[ue] talis. Ian Kazimierz z Bożey łaski Krol

18Polski Wielkie Xiąże Litewskie Ruskie Pruskie Mazowieckie Żmudz-

19kie Kiiowskie, Wołyńskie Inflanskie, Smolenskie Czernichowskie Sie-

20wierskie a Szwedzki Gotski Wandalski Dziedziczny Krol. Oznaymu-

21iemy tym listem naszym wszem wobec y każdemu z osobna komu to

22wiedzieć należy Znamienite y odważne w zabawach krwawego Marsa

23dzieła Urodzonego Michała Kozubskiego Porucznika Roty naszey

24Pancerney w wielu dawnieyszych okazyach iako to Kozackich Wę-

25gierskich y Holsacyey przeciwko Szwedom za dostoieństwo nasze y całość

26Rzpltey tak y teraźnieyszych z niemałą zdrowia y substantiey utratą

27mianowicie pod Stawiszczami[?] Stryżmanym[?] postępkiem[?] wymagaią to

28po nas abyśmy mu w podaiących się okazyach manificentyą naszą Krolew-

k. 136v (skan 0140, strona lewa)

1ską wyświadczyli. Takowa że się okazya podała pomienionemu Urodzo-

2nemu Porucznikowi naszemu z Urodzoną Heleną z Żułkwie małżonką

3iego Starostwo Lityńskie z Miastem Litynią w Woiewodztwie Bracław-

4skim leżące po śmierci Urodzonego Gabriela Woyniłowicza Pułkownika

5naszego tudziesz po niewiernym[?] Dołżkiewiczu[?] zdraycy vacuiące a do

6dispositiey naszey przypadłe dać y conferować umyśliliśmy iakosz tym

7listem naszym daiemy y conferuiemy tak aby pomienione starostwo z Miastem

8Litynią ze Wsiami Litynką, Woyniaczynem tudziesz y z Miastem Brusłanem[?] Pul-

9towce y innemi futorami y uroczyszczami ze wszytkiemi gruntami pastwi-

10skami Lasami Rzekami Młynami Wsiami Robociznami Czynszami y wszytkiemi

11innemi przynależytościami zdawna do pomienionego starostwa Lityńskie[go]

12należącemi miał, trzymał, y zażywał do ostatniego kresu życia swego. Obie-

13cuiąc za nas y Naiaśnieyszych Successorow naszych że ani my ani naiaśnieysi

14Successorowie nasi z pomienionego starostwa przerzeczonego Porucznika

15naszego z Urodzoną Heleną z Żułkwie małżonką iego nieruszymy ani niko-

16mu ruszyć niedopuściemy ale przy dożywotnym prawie całe y nienaruszenie

17przy spokoyney possessiey zachowamy co y Naiaśnieysi Successorowie

18nasi uczynią względem ktorego dożywocia z pomienionego starostwa

19zwyczayny Prowent do skarbu Rzpltey corocznie oddawać będzie

20powinien Prawo nasze Krolewskie Rzpltey y Kościoła Rzymskiego

21w cale zachowuiąc na co dla lepszey wiary ręką się własną podpisu-

22iemy y pieczęć Koronną przycisnąć roskazaliśmy. Dan w Warszawie

23dnia [nad linią: XV] piętnastego miesiąca Maia Roku Pańskiego MDCLXVI

24Panowania naszego Polskiego Szwedzkiego XVII Roku

25Locus sigilli maioris Cancellariae Regni Ian Kazimierz Krol

26Melioratia Przywileyu na Starostwo Lityńskie y Pułtowce

27Urodzonym Michałowi Kozubskiemu y Helenie

28z Żułkwi Małżonkom służącego Ian Gembnowski[?]

29Starosta Opoczyński

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: „Dołżkiewicz[?]” (zapis „Dołż-/kiewicz”, „Dolżkiewiczu”), „fide fragum” (= fidefragum, wiarołomnego – objaśnione po polsku „przeniewiercy”), „niewiernym[?]”, „pod Stawiszczami[?] Stryżmanym[?] postępkiem[?]” (zapis „pod Stawiszczami Stryżmanym postebol[?]” – może „pod Stawiszczami, Strzyżawką, Mohylowem”?; odczyt niepewny), „Brusłanem[?]” (por. akt 171 – Brusłanów[?]), sekretarz „Gembnowski[?]” (zapis „Gembnowski/Gembiowski”; może Jan Gembicki? – starosta opoczyński). Uwaga: po „Brusłanem” stoi „Pułtowce” bez spójnika. Przywilej łączy się z aktami 170–171 (ius communicativum z 1665 r. i intromisja Kozubskich w starostwo lityńskie, 11 V 1666).

[Objaśnienia:] Starostwo lityńskie (woj. bracławskie, pow. winnicki) zawakowało po śmierci pułkownika Gabriela Wojniłowicza (poległ 1665) oraz po zdrajcy („przeniewiercy”) Dołżkiewiczu[?]; król nadał je dożywotnio porucznikowi roty pancernej Michałowi Kozubskiemu i jego żonie Helenie z Żółkwi w nagrodę zasług w wojnach kozackich, węgierskich (wyprawa na Węgry/Siedmiogród 1657) i w Holsztynie przeciw Szwedom (1658–1659) oraz w niedawnych bojach (m.in. pod Stawiszczami[?], 1664–1665). „Melioratio privilegii” – polepszenie (potwierdzenie z rozszerzeniem) wcześniejszego nadania.

[Tłumaczenie partii łacińskich:] „Oblata przywileju na starostwo lityńskie. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Jan Jerzy Chobrzyński[?], sługa urodzonego Michała Kozubskiego, porucznika chorągwi lekkiej jazdy JKM i starosty lityńskiego, podał temuż urzędowi i do wpisania przedłożył przywilej JKM na starostwo lityńskie i wsie od dawna do niego należące w województwie bracławskim i powiecie winnickim położone, urodzonym Michałowi, porucznikowi chorągwi lekkiej jazdy JKM, i Helenie z Żółkwi Kozubskim, prawym małżonkom, po śmierci niegdy urodzonego Gabriela Wojniłowicza, pułkownika wojsk Królestwa JKM, a także po niegdy Dołżkiewiczu[?], wiarołomcy, inaczej przeniewiercy, wakujące, łaskawie za znakomite zasługi nadany, ręką JKM własną podpisany i pieczęcią większej kancelarii opatrzony, z datą w Warszawie 15 maja roku bieżącego 1666, prosząc, by ten przywilej urząd niniejszy przyjął i do akt swoich wciągnął. Na której prośbę urząd niniejszy, przychylając się i trzymając się prawa pospolitego, jako zdrowy, cały, nienaruszony i wolny od wszelkiej podejrzliwości przyjął i do akt swoich wpisać rozkazał; którego brzmienie następuje i jest takie. […] Miejsce pieczęci większej kancelarii Królestwa.”

Streszczenie

Jan Jerzy Chobrzyński[?], sługa Michała Kozubskiego, oblatował (18 IX 1666) przywilej króla Jana Kazimierza (Warszawa, 15 V 1666; sekretarz Jan Gembnowski[?], starosta opoczyński) – melioracja nadania: w nagrodę zasług porucznika roty pancernej Michała Kozubskiego w wojnach kozackich, węgierskiej i holsztyńskiej przeciw Szwedom oraz w ostatnich bojach, król nadał jemu i jego żonie Helenie z Żółkwi dożywotnio starostwo lityńskie w woj. bracławskim (zawakowałe po śmierci płk. Gabriela Wojniłowicza i po zdrajcy Dołżkiewiczu[?]) z miastem Litynią, wsiami Litynka i Wojniaczyn, miastem Brusłanem[?], Pułtowcami i innymi futorami, z obowiązkiem płacenia zwyczajnego prowentu do skarbu.

Transkrypcja

k. 137 (skan 0140, strona prawa)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r N[obi]lis Matthias

2Czemielowski[?] ob nimiam sui converberationem modo infrascripto p[er] G[e]n[er]osum

3Paulum de Świrżna[?] Ihnatowski fratrem suum unius matris alterius vero patris

4al[ia]s przyrodnego brata cum cubili[?] attractus qui non posse viri-

5bus suis ad Acta adire in eod[em] cum iacens commonstravit eid[em] off[ici]o

6p[rae]senti ea vulnera videl[icet] in pede dextra p[er] totam pedem inferius omnes

7digitos vulnus p[er]versum[?] longum cruentum framea illatum in eod[em] pede alter[um]

8sup[er] iuncturam pedis vulnus lividum baculis concussum cum detrusione ossis

9in eod[em] pede in fistula ictu framea al[ia]s na golenie szczyczem[?] szablą duo

10vulnera inflicta in manu dextra itid[em] in fistula vulnera duo ictu framea

11illata al[ia]s szczyczowe[?] Item sup[er] iuncturam palmae lividum tumefactum Item sup[er]

12cubitum eiusd[em] manus itid[em] lividum tumefactum baculis concussa in brachijs

13eiusd[em] manus vulnera tria livida tumefacta sanguiolenta securi obversa illata

14Item in eadem manu Item p[er] totum dorsum livida tumefacta itid[em] obversa securi illata Item pectori tota pedibus[?]

15dextra p[er] omnes digitos livida tumefacta baculo contusa Item faciem totam ac barbam laceratam sanguiolatam

16concussa Item in naso sanguiolentum

17sinistram sanguiolentum p[ro]fundum longum securi illatum Item sub oculo dextro itid[em] sanguiolentum baculo ictu illatum

18securi obversa illatum. Quae quid[em] vulnera asseruit sibi die dominico p[ro]x[im]e p[rae]terito in via libera ex civi-

19tate Międzybożien[si] trans Międzybóż sine ulla litis data occ[asi]one domum sua[m]

20discedenti ad villam Ihnatowce p[er] N[obi]lem Stanislaum Kulczycki et N[obi]lem Ioan-

21nem Kulczycki Principales et Laboriosum Vatamanum de villa

22[…] Woyciechowski[?] genere eiusd[em] Kulczycki ac de ead[em] villa Pieczyszcze[?] comprincipales obsessores

23Pieczyszcze[?] aliosq[ue] subditos de ead[em] villa Pieczyszcze[?] comprincipales obsessores

24viarum stratarum p[rae]fatis Principalibus de nominibus et cognominibus melius notos

k. 137v (skan 0141, strona lewa – górna 1/3)

1depraedatores circa quam concussionem et converberationem ac depraedationem sua[m] desup[er]

2asseruit se tanquam aliquem ligari et p[er] diem ac noctem in carceribus suis

3detinere et res multas sibi p[er] eosd[em] obsessores violenter receptas ut pote

4paratae pecuniae florenos polon[icos] sexaginta sex cum grossis al[ia]s Szelagami[?]

5equum canini coloris al[ia]s zdzpakowata[?] siwego cum ephippio freno y wszytkiem

6vestem superiorem falendiam[?] al[ia]s kuntusz pharetram cum arcu et sagittis ac frameam

7vi ac violenter receptas. Quae quid[em] vulnera off[ici]um p[rae]sens vidit et debite conspe-

8xit R[ati]one quorum o[mn]ium p[rae]missorum Idem N[obi]lis Czemielowski cor[am] eod[em] off[ici]o

9p[rae]senti iterum atq[ue] iterum manifestatus et summo cum dolore con[tra] supr[ascrip]tos

10Principales atq[ue] comprincipales eorum protestatus est offerens se cum ipsis in

11foro fori iure acturum et vindicaturum salva melioratione faciendae protestationis

12si de iure opus fuerit reservando sibi.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Tekst pisany niedbale, z licznymi dopiskami nad liniami i skreśleniami; dalszy ciąg na k. 137v. Kolejność wierszy w środkowej partii odtworzona w przybliżeniu – pisarz wpisywał uzupełnienia w odstępy. Niepewne na k. 137v: „Szelagami[?]”, „zdzpakowata[?]” (określenie maści konia), „falendiam[?]” (= falendyszową suknię?). Niepewne: nazwisko protestującego „Czemielowski[?]” (zapis „Czemielowski/Czemiełowski”); ze składni wynika, że to sam Czemielowski został pobity („ob nimiam sui converberationem”), a „Paulum … Ihnatowski fratrem suum … przyrodnego brata” został przyprowadzony/przywieziony z łóżkiem („cum cubili attractus”) – relacja osób niejasna (być może pisarz pomylił przypadki: przyrodni brat Paweł Ihnatowski przywiózł leżącego Czemielowskiego lub odwrotnie). Dalej: „Świrżna[?]” (por. akt 182: Ihnatowscy ze Świrża[?]), „perversum[?]”, „szczyczem[?] / szczyczowe[?]” – polska glosa niejasna, „pectori tota pedibus[?]”, „Pieczyszcze[?]” (nazwa wsi, z której pochodzili ataman i poddani – zapis „Pieczyszcze/Piedyszcze”), „Woyciechowski[?]”, imię atamana nieczytelne. Data: środa nazajutrz po św. Mateuszu (21 IX) = 22 IX 1666; napad w niedzielę poprzednią (19 IX 1666).

[Tłumaczenie (streszczające):] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich szlachetny Maciej Czemielowski[?] z powodu nadmiernego pobicia go w sposób niżej opisany, przez urodzonego Pawła ze Świrża[?] Ihnatowskiego, swego brata z jednej matki a innego ojca, inaczej przyrodniego brata, z łóżkiem przywieziony – nie mogąc o własnych siłach przyjść do akt, leżąc w nim okazał temuż urzędowi rany: na prawej nodze, przez całą stopę poniżej wszystkich palców, ranę długą, krwawą, szablą zadaną; na tejże nodze drugą nad stawem stopy, sinią, kijami stłuczoną, z wybiciem kości; na tejże nodze na goleni dwie rany od cięcia szablą; na prawej ręce także na goleni[?] dwie rany od cięcia szablą; nad przegubem dłoni sinią opuchłą; nad łokciem tejże ręki sinią opuchłą od kijów; na ramionach tejże ręki trzy rany sine, opuchłe, krwawe, obuchem siekiery zadane; po całym grzbiecie sine, opuchłe, obuchem siekiery; na piersi i prawej stopie przez wszystkie palce sine opuchłe od kija; całą twarz i brodę rozdartą i zakrwawioną; na nosie krwawą; [na policzku] lewym krwawą, głęboką, długą, siekierą zadaną; pod prawym okiem krwawą od uderzenia kijem […]. Twierdził, że rany te zadano mu w niedzielę ostatnio minioną, na wolnej drodze z miasta Międzyboża, za Międzybożem, gdy bez żadnej przyczyny wracał do domu do wsi Ihnatowce, przez szlachetnych Stanisława i Jana Kulczyckich jako głównych sprawców oraz pracowitego atamana ze wsi […], Wojciechowskiego[?], krewnego tychże Kulczyckich, i innych poddanych z tejże wsi Pieczyszcze[?] jako współsprawców, zasadzających się na drogach, wspomnianym głównym sprawcom z imion i przezwisk lepiej znanych, rabusiów; przy tym stłuczeniu, pobiciu i obrabowaniu twierdził, że jak jakiegoś [złoczyńcę] go związano i przez dzień i noc w ich więzieniu trzymano, a wiele rzeczy przez tychże zasadzających się gwałtem mu zabrano, mianowicie gotowych pieniędzy 66 zł polskich w groszach, inaczej szelągach[?], konia maści […], inaczej siwego, z siodłem, uzdą i całym [rzędem], suknię wierzchnią, inaczej kontusz, sajdak z łukiem i strzałami oraz szablę – gwałtem zabrane. Które rany urząd niniejszy widział i należycie obejrzał. Z powodu tego wszystkiego tenże szlachetny Czemielowski przed tymże urzędem wciąż i ponownie manifestował się i z największym bólem przeciw wyżej wymienionym głównym sprawcom i współsprawcom protestował, ofiarując się z nimi przed ich sądem prawnie postępować i dochodzić, zastrzegając sobie prawo poprawienia protestacji, jeśliby prawnie zaszła potrzeba.

Streszczenie

Wpis z 22 IX 1666: szlachcic Maciej Czemielowski[?], przywieziony do grodu na łóżku (w związku z osobą przyrodniego brata Pawła ze Świrża[?] Ihnatowskiego – relacja w tekście niejasna), okazał liczne rany od szabli, kijów i obucha siekiery na nogach, rękach, plecach i twarzy, zadane mu w niedzielę 19 IX 1666 na drodze z Międzyboża do Ihnatowiec przez Stanisława i Jana Kulczyckich, ich krewnego Wojciechowskiego[?], atamana i poddanych ze wsi Pieczyszcze[?]. Napastnicy związali go, trzymali dzień i noc w więzieniu i zrabowali 66 zł gotówką, konia siwego z siodłem i uzdą, kontusz, sajdak z łukiem i strzałami oraz szablę; Czemielowski zaprotestował przeciw nim.

Transkrypcja

k. 137v (skan 0141, strona lewa – od ok. połowy)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens Min[isteria]lis

2Regni G[e]n[er]alis Providus Clemens Grabarski de Międzybóż authenticus et

3iuratus off[ici]oq[ue] p[rae]senti bene notus in vim suae verae ac fidelis utriusq[ue] locor[um]

4facien[s] rel[ati]onis publice libere ac p[er] expressum recognovit Quia ipse una cu[m]

5N[obi]libus videl[icet] Michaele Boguszewski et Ioanne Woyciechowski sibi

6evidentioris testimonij causa adhibitis ad instan[tiam] et officiosam requisitionem

7N[obi]lis Stanislai Kulczycki die hodierna ad bona villae Pieczyszcze[?]

8domumq[ue] p[rae]fati N[obi]lis Kulczycki p[er]sonal[ite]r condescendebat ibidemq[ue] p[rae]-

9fatum N[obi]lem Kulczycki in domo eius graviter aegrotantem vix spirantem

10p[rae]venit ac vulnera tria p[ro]funda longa sanguiolenta recentia framea

11illata vidit primum vulnus incipiendo a barba sinistra p[er] totam faciem

12partis sinistrae longum p[ro]fundum cruentum altera duo vulnera in simul

13p[ro]pe se in capite partis sinistrae sup[er] aurem sinistram p[ro]funda longa

14cruenta sanguiolenta framea omnia illata et inflicta sibi ac N[obi]libus

k. 138 (skan 0141, strona prawa; w rkp. numer 138)

1suprascriptis p[er] suprenominatum N[obi]lem Kulczycki obiecta[?] esse vidit et viderunt

2quae quidem vulnera asseruit sibi p[er] N[obi]lem Martinum Czemielowski aggre[s]-

3sorem et obsessorem viae publicae die dominico p[ro]x[im]e p[rae]terito Actui p[rae]senti p[ro]-

4cedenti in via libera publica sine ulla litis data occ[asi]one ex oppido Mię-

5dzybóż e nundinis ad villam Pieczyszcze[?] domum suam p[ro]ficiscenti in

6loco inter fortalitia Międzybożien[sia] et villam Jarosławka[?] circa violentam

7aggressionem sui illata et inflicta esse ex off[ici]o suo vidit et debite con-

8spexit et quilibet illorum suo p[er]interesse viderunt et conspexerunt

9de quo suam rel[ati]onem fecerit. Et in verificationem huius rel[ati]onis Indutium[?]

10sanguiolentum ac pileum rescissum ualpzy[?] subducti p[rae]fati N[obi]lis Kulczy-

11cki p[ro]prium cor[am] eod[em] off[ici]o p[rae]senti commonstravit et p[rae]sentavit quod

12id off[ici]um p[rae]sens vidit et debite conspexit. Hicq[ue] incontinenti cor[am]

13eod[em] off[ici]o p[rae]sen[ti] Castren[si] Capitan[eali] Latycovien[si] p[er]sonal[ite]r comparens N[obi]lis

14Michael Boguszewski G[e]n[er]osi Tyburtij Ioannis Chołyszowski[?] famulus

15p[rae]cavendo indemnitati D[omi]ni sui p[rae]sentavit eid[em] off[ici]o p[rae]sen[ti] equum coloris

16canini cum ephippio y wszytkiem ac freno vestem superiorem panni fa-

17lendini al[ia]s kuntusz łagurowy[?] falendyszowy pharetram cum arcu et sagittis

18quatuordecem atq[ue] frameam valde laceratam et destructam asserens ea o[mn]ia

19una cum p[rae]fato Martino Czemielowski aggressore et dispercussore

20viae publicae p[rae]fati N[obi]lis Stanislai Kulczycki in recenti facinore capto

21et ad villam Pieczyszcze[?] p[rae]fati G[e]n[er]osi Chołyszowski[?] D[omi]ni sui Possessionis

22adducto Qui adductus p[ro]noctans[?] ab his

23cum p[rae]fato N[obi]le Czemielowski [...] sibi […] ideo ut p[rae]missum est p[rae]cavendo indemnitati D[omi]ni sui o[mn]i-

24bus rebus aufugit [nad linią: et] ea o[mn]ia cor[am] off[ici]o p[rae]senti p[rae]sentavit et circa hoc id off[ici]um ea o[mn]ia reli-

25quit quod off[ici]um p[rae]sens suscepit.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Imię Czemielowskiego w tym akcie: „Martinus” (dwukrotnie), w akcie 232 odczytane jako „Mathias” – możliwa pomyłka odczytu lub pisarza; to zapewne ta sama osoba (por. te same rzeczy: koń siwy z siodłem, kontusz falendyszowy, sajdak z łukiem i strzałami, szabla). Wieś „Pieczyszcze[?]” (zapis „Piedyszcze/Pieczyszcze”), „Jarosławka[?]” (zapis „Jarosławka/Jurosławka”), „obiecta[?]”, „Indutium[?]” (= odzienie?), „ualpzy[?]” (zapis „valpzy” – może „kołpak”?), „łagurowy[?]” (określenie kontusza, niejasne), „Chołyszowski[?]” (zapis „Chołyszowski/Ołyszowski”), końcowe zdania zniekształcone (sens: przywiedziony do Pieczyszcz Czemielowski w nocy uciekł, zostawiwszy rzeczy, które sługa Chołyszowskiego dla zabezpieczenia pana okazał i zostawił w urzędzie).

[Objaśnienia:] Kontrsprawa do aktu 232: według tej wersji to Marcin[?] Czemielowski był napastnikiem i rozbójnikiem drogowym – w niedzielę 19 IX 1666, gdy Stanisław Kulczycki (por. akt 241) wracał z jarmarku w Międzybożu do domu w Pieczyszczach[?], Czemielowski napadł go między zamkiem międzyboskim a wsią Jarosławka[?] i zadał mu trzy głębokie rany szablą w twarz i głowę; schwytany na gorącym uczynku i przywieziony do Pieczyszcz (dzierżawy Tyburcego Jana Chołyszowskiego[?]), zbiegł nocą, zostawiając konia i rzeczy, które okazano w grodzie.

[Tłumaczenie (streszczające):] Do urzędu grodzkiego latyczowskiego przybył woźny generalny Klemens Grabarski z Międzyboża i zeznał, że wraz ze szlachetnymi Michałem Boguszewskim i Janem Wojciechowskim na wezwanie szlachetnego Stanisława Kulczyckiego zjechał dziś do wsi Pieczyszcze[?] i do domu Kulczyckiego, gdzie zastał wspomnianego szlachetnego [Stanisława] Kulczyckiego ciężko chorego, ledwie dyszącego, i obejrzał trzy rany głębokie, długie, krwawe, świeże, szablą zadane: pierwszą od lewej strony brody przez całą lewą stronę twarzy, dwie dalsze obok siebie na głowie po lewej stronie nad lewym uchem – wszystkie szablą zadane, co on i szlachta widzieli. Ranny twierdził, że zadał mu je szlachetny Marcin Czemielowski, napastnik i rozbójnik drogowy, w niedzielę ostatnio minioną, gdy bez żadnej przyczyny jechał wolną drogą publiczną z miasteczka Międzyboża z jarmarku do swego domu we wsi Pieczyszcze[?], w miejscu między zamkiem międzyboskim a wsią Jarosławka[?], przy gwałtownej napaści. Na potwierdzenie okazano zakrwawione odzienie[?] i rozcięty kołpak[?] Kulczyckiego. Zaraz też szlachetny Michał Boguszewski, sługa urodzonego Tyburcego Jana Chołyszowskiego[?], dla zabezpieczenia pana okazał w urzędzie konia maści [siwej] z siodłem, całym rzędem i uzdą, kontusz z sukna falendyszowego, sajdak z łukiem i czternastoma strzałami oraz bardzo poszczerbioną i zniszczoną szablę, twierdząc, że wszystko to [zabrano] wraz ze wspomnianym Marcinem Czemielowskim, napastnikiem wspomnianego Stanisława Kulczyckiego, schwytanym na gorącym uczynku i przyprowadzonym do wsi Pieczyszcze[?], dzierżawy jego pana; ten zaś w nocy uciekł, zostawiwszy wszystkie rzeczy; urząd je przyjął.

Streszczenie

Woźny Klemens Grabarski z Michałem Boguszewskim i Janem Wojciechowskim zeznał (22 IX 1666), że obejrzał w Pieczyszczach[?] ciężko rannego Stanisława Kulczyckiego z trzema głębokimi ranami od szabli na twarzy i głowie; ranny twierdził, że 19 IX 1666, gdy wracał z jarmarku w Międzybożu, napadł go na drodze między zamkiem międzyboskim a wsią Jarosławka[?] Marcin[?] Czemielowski. Okazano zakrwawione odzienie i rozcięty kołpak[?]. Michał Boguszewski, sługa Tyburcego Jana Chołyszowskiego[?], złożył w urzędzie konia z rzędem, kontusz, sajdak z łukiem i 14 strzałami oraz szablę Czemielowskiego, który – schwytany na gorącym uczynku i przyprowadzony do Pieczyszcz – w nocy zbiegł. Kontrsprawa do protestacji Czemielowskiego (akt 232).

Transkrypcja

k. 138 (skan 0141, strona prawa – dół)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens

k. 138v (skan 0142, strona lewa – góra)

1Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis Providus Theodorus Brasicki apparitor off[ici]i p[rae]sentis

2publice libere ac p[er] expressum recognovit Quia ipse una cum N[obi]libus ex off[ici]o

3p[rae]senti additus existens videl[icet] Theodoro Sachnowski et Samuele Łoznowski[?]

4in evidentius testimonium causa sibi adhibitis ad instan[tiam] et officiosam requisitio-

5nem N[obi]lis Ioannis Woyciechowski die hodierna in hospitio seu domo

6honesti Sawka Narrocki[?] Viceadvocati Latycovien[sis] N[obi]lem Martinum

7Czemielowski tanquam impossessatum[?] circa vel apud G[e]n[er]osum Paulum Ihna-

8towski fratrem eiusd[em] unius matris genitum alterius patris al[ia]s przyrodnie[go]

9brata arestavit quod arestum p[rae]fatus G[e]n[er]osus Ihnatowski libere ac

10benevole suscepit (p[ro]ut et cor[am] Actis p[rae]sentibus in eod[em] instanti ac N[obi]libus

11suprascriptis p[er]sonaliter comparens benevole hoc arestum in se suscepit) de

12quo eius est relatio N[obi]libus suprascriptis sibi in toto attestantibus.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: „Łoznowski[?]” (zapis „Łożnowski/Łoznowski” – por. akt 222 Fedor Łoznowski[?]), „Narrocki[?]” (zapis „Narrocki/Nawrocki”), „impossessatum[?]” (zapis „impossessatu” – zapewne „impossessionatum”, nieosiadłego, bez posiadłości – stąd areszt osobisty u brata jako poręczyciela). Imię Czemielowskiego – Marcin (jak w akcie 233; w akcie 232 odczytano „Maciej”).

[Objaśnienia:] Nieosiadły szlachcic (impossessionatus) mógł być na wniosek strony zaaresztowany (osobiście) do czasu rozprawy; tu Jan Wojciechowski (krewny Kulczyckich – por. akty 232–233) uzyskał areszt Marcina Czemielowskiego, zastanego w gospodzie wicewójta latyczowskiego u jego przyrodniego brata Pawła Ihnatowskiego, który dobrowolnie przyjął areszt (zobowiązał się stawić brata) i potwierdził to osobiście przed aktami.

[Tłumaczenie:] „Szlachetny Czemielowski u urodzonego Ihnatowskiego zostaje zaaresztowany. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście woźny generalny Królestwa opatrzny Teodor Brasicki, woźny urzędu niniejszego, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał, że on wraz ze szlachetnymi z urzędu niniejszego przydanymi, mianowicie Teodorem Sachnowskim i Samuelem Łoznowskim[?], przybranymi dla wyraźniejszego świadectwa, na wniosek i urzędowe wezwanie szlachetnego Jana Wojciechowskiego dziś w gospodzie, czyli domu uczciwego Sawki Narrockiego[?], wicewójta latyczowskiego, szlachetnego Marcina Czemielowskiego jako nieosiadłego[?] przy, czyli u urodzonego Pawła Ihnatowskiego, jego brata z jednej matki zrodzonego a z innego ojca, inaczej przyrodniego brata, zaaresztował; który to areszt wspomniany urodzony Ihnatowski dobrowolnie i życzliwie przyjął (jak i przed aktami niniejszymi w tejże chwili, wobec wyżej wymienionych szlachetnych, osobiście się stawiwszy, dobrowolnie ten areszt na siebie przyjął); o czym jest jego relacja, przy pełnym poświadczeniu wyżej wymienionych szlachetnych.”

Streszczenie

Woźny Teodor Brasicki z Teodorem Sachnowskim i Samuelem Łoznowskim[?] zeznał (22 IX 1666), że na wniosek Jana Wojciechowskiego zaaresztował w gospodzie Sawki Narrockiego[?], wicewójta latyczowskiego, nieosiadłego szlachcica Marcina Czemielowskiego (napastnika Jana Kulczyckiego – akt 233) u jego przyrodniego brata Pawła Ihnatowskiego, który dobrowolnie przyjął areszt i potwierdził to osobiście przed aktami.

Transkrypcja

k. 138v (skan 0142, strona lewa)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens

2N[obi]lis Theodorus Sachnowski dictus Mołodecki inhaerendo legibus et

3constitutionibus Regni de commonstrandis vulneribus sancitis commonstravit

4eid[em] off[ici]o p[rae]senti vulnera vid[elicet] in capite a tergo p[er] totam verticem

5longum p[ro]fundum cruentum sanguiolentum framea illatum Item in facie

6sub oculis utrisq[ue] duo vulnera livida tumefacta Item in facie et naso in-

7de rasione cutis unguibus laceratis sanguiolenta duo. Pectora tota livi-

8da tumefacta pedibus concussa. Quae vulnera asseruit sibi feria secunda

9in Vigilia festi Sancti Matthaei Apostoli et Evangelistae nocte imminente

10iam circa secundam vel tertiam horam candela extincta al[ia]s zgasiwszy świece

11in hospitio domoq[ue] famati Maximi Arendatoris Latycovien[sis] sine ulla

12litis data occ[asi]one p[er] N[obi]les Stephanum Machaczyński[?] et Bohdanum

13Hołużyński[?] illata et inflicta esse. Quae vulnera off[ici]um p[rae]sens vidit et

14debite conspexit. R[ati]one quorum p[rae]missorum cor[am] eod[em] off[ici]o Idem com-

15monstrans con[tra] supr[ascrip]tos Machaczyński[?] et Hołużyński[?] manifestatus

16et protestatus est offerens se cum ipsis iure acturum et vindicaturum.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: „Machaczyński[?]” (zapis „Machadzynski/Macharzynski” – por. akty 175–176, 181: spór Machaczyńskiego[?] z Fedorem Sachnowskim zw. Mołodeckim), „Hołużyński[?]” (zapis „Holuzinski/Hołużyński”). „Candela extincta al. zgasiwszy świecę” – napad po zgaszeniu świecy. „Arendator Latycoviensis” – dzierżawca (arendarz) dochodów miejskich (karczem) w Latyczowie.

[Tłumaczenie:] „Szlachetny Sachnowski, inaczej Mołodecki, okazuje rany. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Teodor Sachnowski, zwany Mołodeckim, trzymając się praw i konstytucji Królestwa o okazywaniu ran ustanowionych, okazał temuż urzędowi niniejszemu rany, mianowicie: na głowie z tyłu przez cały wierzch długą, głęboką, krwawą ranę szablą zadaną; na twarzy pod obojgiem oczu dwie rany sine, opuchłe; na twarzy i nosie, z otarciem skóry, paznokciami rozdarte, krwawe – dwie; całe piersi sine, opuchłe, nogami stłuczone. Które rany twierdził, że zostały mu zadane w poniedziałek w wigilię święta św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty, w nocy, już około drugiej lub trzeciej godziny, po zgaszeniu świecy, w gospodzie i domu sławetnego Maksyma, arendarza latyczowskiego, bez żadnej danej przyczyny do sporu, przez szlachetnych Stefana Machaczyńskiego[?] i Bohdana Hołużyńskiego[?]. Które rany urząd niniejszy widział i należycie obejrzał. Z powodu tego wszystkiego tenże okazujący przed tymże urzędem przeciw wyżej wymienionym Machaczyńskiemu[?] i Hołużyńskiemu[?] manifestował się i protestował, ofiarując się z nimi prawnie postępować i dochodzić.”

Streszczenie

Teodor (Fedor) Sachnowski zw. Mołodeckim okazał w grodzie (22 IX 1666) rany: długą głęboką ranę szablą na tyle głowy, sińce pod oczami, zadrapania paznokciami na twarzy i nosie oraz piersi stłuczone kopniakami – zadane mu w nocy 20 IX 1666, po zgaszeniu świecy, w gospodzie arendarza latyczowskiego Maksyma przez Stefana Machaczyńskiego[?] i Bohdana Hołużyńskiego[?]; zaprotestował przeciw nim.

Transkrypcja

k. 138v (skan 0142, strona lewa – dół)

k. 139 (skan 0142, strona prawa; w rkp. numer 139)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens N[obi]lis Paulus

2Grabiński obtulit eid[em] Off[ici]o p[rae]senti et ad acticand[um] porrexit Laudum Pallat[inat]us

3Podo[liae] ex Actis Castren[sibus] Capitan[ealibus] Camenecen[sibus] authentice depromptum r[ati]one quatuor

4fumalium in conventu particulari Pallat[inat]us Podo[liae] electionis Deputatorum lauda-

5torum. Quod Laudum off[ici]um p[rae]sens suscepit et publicandum apparitori suo iniunxit

6atq[ue] in Acta sua inscribi mandavit in tenore tali qui sequitur eiusmodi.

7Actum in Castro Camenecen[si] Podo[liae] feria quarta in Crastino festi Exaltatio-

8nis Sanctae Crucis Anno Domini Millesimo sexcentesimo sexagesimo

9sexto. Ad Off[ici]um et Acta p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Camenecen[sia] p[er]sonal[ite]r

10veniens N[obi]lis Stanislaus Łobowski[?] no[min]e et ex parte G[e]n[er]osi Alberti Mia-

11skowski Vexiliferi Novogroden[sis] Rotmagistri Sac[rae] Regiae M[aies]t[a]tis Podo[liae][?]

12[...] Camenecen[sis] et Conventus Particularis Pallat[inat]us Podo[liae] Electionis

13Deputatorum Directoris obtulit eid[em] off[ici]o p[rae]senti et ad Acticand[um] porrexit

14Laudum eiusd[em] Pallat[inat]us Podo[liae] infrascriptum manu p[rae]fati G[e]n[er]osi Directoris

15p[ro]pria subscriptum. Quod off[ici]um p[rae]sens suscepit et Actis suis ingrossari manda-

16vit de tenore eiusd[em] qui sequitur talis. My Dignitarze Urzędnicy y

17Rycerstwo Obywatele Woiewodztwa Podolskiego na Seymik Electiey

18Deputata do Kamieńca zamieyske Seymikowi zwyczayne zgromadzeni

19Po obraniu do Sądow Trybunalskich Koronnych zgodnie Sędziego K[oronnego]

20J[ego] M[o]ś[ci] Pana Woyciecha z Miaskowa Miaskowskiego Chorążego Nowo-

21grodzkiego do Consultacyey tak Publicznych względem Universału

22J[ego] K[rólewskiej] M[o]ś[ci] Pana naszego Miłościwego iako y Prywatnych Woiewodztwa na-

23szego przystąpiliśmy. A naprzod co się tknie Universału J[ego] K[rólewskiej] M[o]ś[ci]

24ktorym Woiewodztwo nasze Podolskie do wydania pięci poborow

25sine abiuratis pociągać raczy takieśmy postanowili niemogąc

k. 139v (skan 0143, strona lewa)

1dla devastaciey Woiewodztwa naszego y corocznej tak przez

2Ordę iako przez Lewencow y przechody Żołnierskie desolatiey

3sine abiuratis tych wydać pięci poborow, niemniey z tey racyey że

4nie iesteśmy impossessione całego Woiewodztwa y że pustych wsiey

5iest wiele, ktore opłacać ani fructificuią, Uczęszcze podobna, nie

6chcąc iednak deesse nitey Oyczyźnie naszey abyśmy niemieli zbu-

7tnemi pociągać Woiewodztwo stosuiąc się do woli J[ego] K[rólewskiej] M[o]ś[ci] We-

8dług możności naszey miasto pięci poborow Czworo podymne

9z dobr naszych we czterech niedziałach[?] podług quitow posledniey

10lustratiey cum abiuratis wybranych wydać obliguiemy się do ktorey Exa-

11ctiey Czworga Podymnego Exactora niemogąc z między siebie upro-

12sić Urzędowi Grodzkiemu Kamienieckiemu podług prawa ten podatek

13wybrać zlecamy, ktorych pieniądzey z Podymnego Czworga wybranych

14Urząd Grodzki wydawać niema nikomu tylko praesidiarijs pie-

15szym na Kamieńcu zostaiącym za Assignatią z Skarbu Koronnego y

16tą iednak conditia iesliby insze Woiewodztwa w tym że datku Podat-

17ki na Ludziey w służbie Rptey będących wybierały y wydawać będą.

18A że długow na zaciągnionych wypłacić dotąd niemogliśmy

19Przeto czopowego podatek ze wszytkich Miast y Miasteczek Wo-

20iewodztwa naszego na Rok przyszły zupełny uchwalamy y wyda-

21wać powinniśmy, ktorego Exactia die quinta Octobris zaczynać

22się ma do ktorego podatku za Administratora J[ego] M[o]ś[ci] Pana Iana

23Rzezurkowskiego[?] uprosiliśmy, ktoremu dług winny złotych dzie-

24więćset y dwa według Laudum dawnego wybrać sobie pozwa-

25lamy, Residuum za dispositią Woiewodztwa obracać się ma.

26Miasteczko Międzybóż na teraźnieyszy Rok od czopowego

k. 140 (skan 0143, strona prawa; w rkp. numer 140)

1uwalniaiąc, Inhaerendo Laudi anteriori a to respectem Forticiy[?] tameczney

2na ktorey praesidium zostaie aby z tego Czopowego consolatią[?] mieć

3mogło. Z Maiętności zas swoich J[ego] M[o]ść Pan Podkomorzy Czopowego dług

4winny od Woiewodztwa wybrać sobie ma, ieżeli w tym przeszłym Roku

5niewybrał Residuum iednak podług calculatiey do Skarbu Woiewod-

6stwa naszego oddać J[ego] M[o]ść P[an] Podkomorzy powinien. A co się dotycze

7Roku przeszłego Administratiey Czopowego J[ego] M[o]ś[ci] P[ana] Woyciecha Humie-

8nieckiego Podstolego Podolskiego ponieważ summy swoiey na Zaciąg

9Chorągwi na obronę Woiewodztwa wydaney niewybrał retenta tegoż

10Czopowego podług moderaciey y decisiey przez nas uczynioney

11ręką J[ego] M[o]ś[ci] P[ana] Marszałka podpisaney ze wszytkich Miast y Mia-

12steczek na zapłatę summy sobie winney wybierać będzie. Tudzież

13też że J[ego] M[o]ść Pan Podstoli Podolski zaciągaiąc Ludzi na obronę Wo-

14iewodztwa zastawił Fanty swoie, y interessu[?] Dwieście dwadzieścia

15złotych de proprio zapłacił, tedy y tę summę J[ego] M[o]ść z Czopowego Retent

16wybrać pozwalamy, a coby nad to wybrał J[ego] M[o]ść Pan Podstoli to ad

17Aerarium Woiewodztwa p[rae]via calculatione oddać powinien będzie.

18A ieśliby ktore Miasteczka tego podatku wydać niechcieli, tedy maią

19J[ch] M[o]ść Panowie Administratorowie na Delatię Retentores do Gro-

20du pozwać y z nich Executione urgere, A Brachium Regale to iest J[ego] M[o]ść

21Pan General sive per se sive per off[ici]um suum sub poena mille marcarum et

22solutione de suo tę Executią z Retentorow tak dawnieyszych iako

23y teraźnieyszych uczynić powinien będzie. A iż na dawnieyszym Sey-

24miku pozwoliliśmy J[ego] M[o]ś[ci] Panu Sędziemu naszemu Podolskiemu Prin-

25cipales et comprincipales necis syna J[ego] M[o]ś[ci] brać po naszych wsiach,

26tego y teraz ponawiamy melioram processu na Lewencow

27tak, y osob z obwinionego nie Watamana ale sam Pan ma

k. 140v (skan 0144, strona lewa – górne 2/3)

1odpowiadać, żeby potem niezastał, ale Arestowanego y podwa-

2żastanego[?] Pan stawić powinien sub poena mille marcarum in off[ici]o

3Castrensi et sub poena Bannitionis perpetuae sine appellatione et

4quibusvis diffugijs Iuris vindicanda. A że mens Universału J[ego] K[rólewskiej] M[o]ś[ci]

5aby Exactores podatkow publicznych z Rachunkami y pieniądzmi

6nachas[?] w Universale opisany stanęli ktory minął przed przy-

7sciem Universału do Grodu przeto stosuiąc się do tegoż Univer-

8sału J[ego] K[rólewskiej] M[o]ś[ci] Termin J[ch] M[o]ś[ciom] Panom Poborcom tak publicznym iako

9y prywatnym Woiewodztwa naszego składamy, aby się z Reie-

10strami y pieniądzmi na Seymik Przedseymowy blizko przyszły

11stawili sub poenis legibus Regni expressis, ktore Laudum nasze Uwier-

12dzaiąc J[ego] M[o]ś[ci] Panu Marszałkowi koła naszego podpisać y do Akt

13Grodzkich podać zleciliśmy. Działo się w Kamieńcu w Poniedziałek

14po swięcie narodzenia Naświętszey panny Mariey blizszey Roku

15Pańskiego Tysiąc szesćset szesdziesiątego szostego. Woyciech Mia-

16skowski Chorąży Nowogrodzki Rotmistrz J[ego] K[rólewskiej] M[o]ś[ci] Marszałek

17Koła Rycerskiego w Woiewodztwie Podolskim na Seymiku Ele-

18ctionis Deputata. Originale vero post ingrossationem circa Cancel-

19lariam remansit. Locus sigilli. Ex Actis Castren[sibus] Capitan[ealibus] Camenecen[sibus]

20Podo[liae] extractum. Correxit Bobrowski[?]. Originale vero post ingrossationem

21circa Cancellariam remansit.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Na k. 140v niepewne: „podważastanego[?]” (może „podwiązanego”/„poręczonego”), „nachas[?]” (= na czas). Niepewne: „Łobowski[?]” (podający w Kamieńcu), „Podo[liae][?] […] Camenecen[sis]” (tytuł Miaskowskiego częściowo nieczytelny), „niedziałach[?]” (= ratach? zapis „niedziałach”), „Uczęszcze podobna” – zdanie zniekształcone („a częścią niepodobna”?), „zbu-/tnemi” – może „zbytnimi [podatkami]”, „Rzezurkowskiego[?]” (zapis „Rzeziurkowskiego”), „Forticiy[?]” (= fortecy), „consolatią[?]”, „interessu[?]”, „melioram” (= meliorując?), ostatnie zdanie „tak, y osob z obwinionego nie Watamana ale sam Pan ma [odpowiadać]” – sens: za obwinionego [poddanego] odpowiada nie ataman, lecz sam pan. Data oblaty kamienieckiej „feria quarta in crastino festi Exaltationis S. Crucis” – w 1666 r. 14 IX to wtorek, więc nazajutrz = środa 15 IX 1666 (zgodnie).

[Objaśnienia:] Laudum sejmiku deputackiego (wybór deputata na Trybunał Koronny – wybrano Wojciecha z Miaskowa Miaskowskiego, chorążego nowogródzkiego) w Kamieńcu 1666, oblatowane w Latyczowie przez Pawła Grabińskiego. Wobec uniwersału królewskiego żądającego pięciu poborów, szlachta – z powodu spustoszenia województwa przez Ordę, Lewentów i przechody żołnierskie oraz wielu pustych wsi – zamiast pięciu poborów uchwaliła „czworo podymne” cum abiuratis (z wliczeniem zaprzysiężonych pustek), płatne w czterech ratach, wybierane przez gród kamieniecki i przeznaczone wyłącznie na piechotę załogi Kamieńca (pod warunkiem, że inne województwa także tak uczynią); uchwalono też czopowe na rok przyszły od 5 X (administrator Jan Rzezurkowski[?] – z prawem pobrania długu 902 zł), uwalniając Międzybóż (ze względu na tamtejszą fortecę i załogę), regulując rozliczenia podkomorzego i podstolego W. Humieckiego (dług za zaciąg chorągwi i zastawione fanty – 220 zł), nakazując pozywanie miast zalegających z czopowym i egzekucję przez generała podolskiego pod karą 1000 grzywien; ponowiono też zgodę dla sędziego ziemskiego (Krzysztofa Kawieckiego) na chwytanie zabójców syna po wsiach, z odpowiedzialnością samego pana (nie atamana) za obwinionych.

[Tłumaczenie partii łacińskich:] „Oblata laudum województwa podolskiego, uchwalonego w sprawie czworga podymnego. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetny Paweł Grabiński podał temuż urzędowi i do wpisania przedłożył laudum województwa podolskiego, z akt grodzkich starościńskich kamienieckich autentycznie wyjęte, w sprawie czworga podymnego, na konwencji partykularnej województwa podolskiego, elekcji deputatów, uchwalone. Które laudum urząd niniejszy przyjął, ogłosić woźnemu swemu polecił i do akt swoich wpisać rozkazał w brzmieniu następującym. Działo się w grodzie kamienieckim na Podolu w środę nazajutrz po święcie Podwyższenia Krzyża Świętego roku Pańskiego 1666. Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich kamienieckich przybywszy osobiście szlachetny Stanisław Łobowski[?] w imieniu i ze strony urodzonego Wojciecha Miaskowskiego, chorążego nowogródzkiego, rotmistrza JKM […], dyrektora konwencji partykularnej województwa podolskiego elekcji deputatów, podał temuż urzędowi i do wpisania przedłożył laudum tegoż województwa podolskiego niżej wpisane, ręką wspomnianego urodzonego dyrektora własną podpisane, które urząd niniejszy przyjął i do akt swoich wciągnąć rozkazał w brzmieniu następującym: […]” „sine abiuratis / cum abiuratis” – bez / z uwzględnieniem (dymów) zaprzysiężonych jako pustki; „Brachium Regale” – ramię królewskie (egzekucja); „sub poena mille marcarum et solutione de suo” – pod karą 1000 grzywien i zapłaty z własnego; „Principales et comprincipales necis syna JMci” – głównych sprawców i współsprawców zabójstwa syna JMci.

Streszczenie

Paweł Grabiński oblatował w Latyczowie (27 IX 1666) wypis z akt grodu kamienieckiego laudum sejmiku deputackiego województwa podolskiego (Kamieniec, IX 1666; dyrektor – Wojciech z Miaskowa Miaskowski, chorąży nowogródzki, obrany deputatem na Trybunał). Szlachta, tłumacząc się spustoszeniem województwa przez Ordę, Lewentów i przechody wojsk oraz pustkami, zamiast żądanych przez króla pięciu poborów uchwaliła „czworo podymne” (w czterech ratach), wybierane przez gród kamieniecki wyłącznie na opłatę piechoty w Kamieńcu; uchwaliła też czopowe na następny rok (od 5 X; administrator Jan Rzezurkowski[?], z prawem pobrania 902 zł długu), z wyłączeniem Międzyboża, uregulowała rozliczenia podkomorzego i podstolego Wojciecha Humieckiego (dług za zaciąg chorągwi i 220 zł zapłaconych z własnych pieniędzy), nakazała pozywać zalegające miasta i egzekwować czopowe przez generała podolskiego pod karą 1000 grzywien oraz ponowiła zgodę dla sędziego podolskiego na chwytanie zabójców jego syna po wsiach (za obwinionych odpowiada sam pan, nie ataman). Ponadto nakazano, by pan stawiał w grodzie aresztowanych poddanych pod karą 1000 grzywien i banicji, a poborcy publiczni i prywatni stanęli z rejestrami i pieniędzmi na najbliższym sejmiku przedsejmowym. Laudum podpisał marszałek koła rycerskiego Wojciech Miaskowski (Kamieniec, 13 IX 1666); wypis skorygował Bobrowski[?].

Transkrypcja

k. 140v (skan 0144, strona lewa – dół)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens

2Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis Providus Theodorus Brasicki apparitor off[ici]i

3p[rae]sentis mente corporeq[ue] sanus existens in vim suae verae ac fidelis rel[ati]onis

4publice libere ac p[er] expressum recognovit Quia ipse una cum N[obi]libus Adamo

5Łoza[?]

k. 141 (skan 0144, strona prawa – góra; w rkp. numer 141)

1Łoza[?] et Alberto Grotkowski[?] sibi evidentioris Testimonij causa adhi-

2bitis ad instan[tiam] et officiosam requisitionem G[e]n[er]osi Georgij Bucień Berliński Vices-

3gerentis Castren[sis] Capitan[ealis] Latycovien[sis] p[er]sonal[ite]r feria secunda post D[omi]nicam

4Rogorum[?] […] p[rae]senti anno currenti p[ro]xima ad bona villae Wruczkowce[?]

5al[ia]s Radziowce condescendebat ibidemq[ue] vigore Inscriptionis p[er] N[obi]lem An-

6dream Ihnatowicz[?] Radziowski in oppido Kopaygorodek[?] conscriptae et

7recognitae p[rae]fato G[e]n[er]oso Bucień fratri suo p[er] ipsum sortes totas tam post

8olim p[rae]fatum Ignatium Radziewski quam etiam post olim G[e]n[er]osam Zophiam

9Berlińska Parentes suos l[egi]t[i]mos mortuos in se divina successione devolutas iuxti[?]

10p[rae]missa o[mn]ia in se ubertius ea Inscriptione obloquenti[?] eund[em] G[e]n[er]osum Bucień

11nemine impugnante intromittebat et introligabat Quam Intromissionem N[obi]les Pe-

12trus et Fedorus Radziewskie fratres inter se germani atq[ue] Laboriosus Iwan manen[s][?]

13in domo p[rae]fati N[obi]lis Andreae Radziewski no[min]e eiusd[em] Radziewski ultro et

14benevole admiserunt domumq[ue] cum supr[ascrip]tis sortibus ac usufructu

15bonorum omnium in realem et pacificam possessionem dimiserunt de quo p[rae]sens eius

16est rel[ati]o N[obi]libus p[rae]fatis sibi in toto attestantibus.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: „Łoza[?]” (zapis „Loza/Łoza” – nazwisko świadka), „Grotkowski[?]” (por. akt 225), „Wruczkowce[?]” (zapis „Wruczkowce/Qrudzkowce”; por. akt 225), „Radziowce/Radziowski” (w akcie 225 – Radziewce/Radziewski; tu oba zapisy), „feria secunda post Dominicam Rogorum[?] […] praesenti” (zapis „Rogonum Dxe p[rae]senti” – zapewne „post Dominicam proxime praeteritam”; przyjęto 20 IX 1666 hipotetycznie), „Ihnatowicz[?]” (patronimik Andrzeja Radziewskiego – syna Ignacego), „Kopaygorodek[?]” (zapis „Kopaygrodek” = Kopajgród), „iuxti[?]”, „obloquenti[?]”, „manens[?]”. Sens zdania o spadku: części przypadłe Bucniowi po zmarłych rodzicach – Ignacym Radziewskim i Zofii [z] Berlińskich (por. akt 225: Zofia z Berliniec – matka Jerzego Bucnia); Andrzej Radziewski nazwany „bratem” Bucnia (przyrodnim?).

[Objaśnienia:] Akt powiązany z aktem 225 (intromisje J. Bucnia w Radziewce i Berlińce w XI 1669, wpisane w dziale 1670) – tu wcześniejsza intromisja z 1666 r. w części Wruczkowiec[?] alias Radziewiec, na mocy zapisu Andrzeja Ihnatowicza[?] Radziewskiego, zeznanego w miasteczku Kopajgródek[?]. W imieniu Andrzeja dopuścili intromisję bracia Piotr i Fedor Radziewscy oraz Iwan, mieszkaniec jego domu.

[Tłumaczenie (streszczające):] Do urzędu grodzkiego latyczowskiego przybył woźny generalny Teodor Brasicki, zdrów na umyśle i ciele, i zeznał, że wraz ze szlachetnymi Adamem Łozą[?] i Wojciechem Grotkowskim[?], przybranymi dla świadectwa, na wezwanie urodzonego Jerzego Bucnia Berlińskiego, wicegerenta grodzkiego latyczowskiego, w poniedziałek po niedzieli […] roku bieżącego zjechał do dóbr wsi Wruczkowce[?] alias Radziewce i tamże na mocy zapisu, przez szlachetnego Andrzeja Ihnatowicza[?] Radziewskiego w miasteczku Kopajgródku[?] spisanego i zeznanego wspomnianemu urodzonemu Bucniowi, jego bratu, [obejmującego] wszystkie części, przypadłe mu prawem Bożym po zmarłych rodzicach – niegdy Ignacym Radziewskim oraz niegdy urodzonej Zofii [z] Berlińskich – zgodnie z treścią tego zapisu, tegoż urodzonego Bucnia bez niczyjego sprzeciwu wwiązał i wprowadził. Którą intromisję szlachetni Piotr i Fedor Radziewscy, bracia rodzeni, oraz pracowity Iwan, mieszkający w domu wspomnianego szlachetnego Andrzeja Radziewskiego, w imieniu tegoż Radziewskiego dobrowolnie i życzliwie dopuścili i dom wraz z wymienionymi częściami i użytkowaniem wszystkich dóbr w rzeczywiste i spokojne posiadanie oddali; o czym jest jego relacja, przy pełnym poświadczeniu wymienionych szlachetnych.

Streszczenie

Woźny Teodor Brasicki z Adamem Łozą[?] i Wojciechem Grotkowskim[?] zeznał (27 IX 1666), że na wezwanie Jerzego Bucnia Berlińskiego, wicegerenta latyczowskiego, wwiązał go w części wsi Wruczkowce[?] alias Radziewce, przypadłe mu po zmarłych rodzicach Ignacym Radziewskim i Zofii z Berlińskich, na mocy zapisu Andrzeja Ihnatowicza[?] Radziewskiego (zeznanego w Kopajgródku[?]); intromisję dopuścili bracia Piotr i Fedor Radziewscy oraz Iwan, mieszkaniec domu Andrzeja, oddając dom i części w spokojne posiadanie.

Transkrypcja

k. 141 (skan 0144, strona prawa – dół)

1Ad Off[ici]um et Acta p[rae]sen[tia] Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r venientes

2N[obi]les Samuel et Matthias Kozłowskie suis et N[obi]lium Michaelis Ioannis

3olim N[obi]lis Kalenik filiorum fratrum germanorum Nicolai olim N[obi]lis Hrehorij fili[i]

4Basilij et Demetrij olim N[obi]lis Demian filiorum Kozłowskich bonorum

5villae Kozłow haeredum necnon aliorum omnium cohaeredum eiusd[em] villae Ko-

6złow nominibus quam primum devenit ad notitiam p[ro]testantium de

7recognita Inscriptione sup[er] p[rae]fata bona Kozłow villae seu oppidi quasi cuiusd[am]

8donationis p[er] olim N[obi]les (ut asserunt) Stephanum Kalenik Hiacinthi[?] et

9Zdan Huk[?] Kozłowskie et Iwanum Morozowski[?] olim Ill[ust]ri et M[agnifi]co

10p[rae]fato[?] a Łohoysko Tyszkiewicz Pallatino Kiovien[si] actum esset in Actis

11Castren[sibus] Capitan[ealibus] Latycovien[sibus] donatio p[er]petua recognita quod nunquam

k. 141v (skan 0145, strona lewa)

1[fuerat] recognita p[rae]cavendo indemnitati Iurium suorum ac haeredita[tis]

2suae cor[am] eod[em] off[ici]o p[rae]senti in et con[tra] Magnificos Theodorum Georgium

3et Ostaphium Tyszkiewicze fratres germanos olim Ill[ust]ris et M[agnifi]ci [Chri-]

4stophori[?] Tyszkiewicz Pallatini Czernichovien[sis] filios p[rae]facti olim

5Ill[ust]ris et M[agnifi]ci Pallatini Kiovien[sis] filiastros solenni et gravi cum

6querela manifestati et p[ro]testati sunt in eo Quia ipsi nullam habe[ntes]

7Inscriptionem a p[rae]fatis Kozłowskie et Morozowski[?] neq[ue] a parentibus

8ac Patruis suis p[rae]fato Ill[ust]ri et M[agnifi]co Pallatino Kiovien[si] recognitam

9neq[ue] ullum Iuris p[rae]textu ad supr[ascrip]ta bona villae Kozłow habentes

10ausi sunt et quidem unus p[rae]factus M[agnifi]cus Theodorus Tyszkie-

11wicz Pallatides Czernichovien[sis] suo et supr[ascrip]torum fratrum

12suorum no[min]e ausus est tempore nup[er] p[rae]terito videl[icet] feria quinta post

13D[omi]nicam Laetare Quadragesimalem p[ro]x[im]e p[rae]terita p[ro]xima Anno Domini mille-

14simo sexcentesimo sexagesimo quinto p[ro]x[im]e p[rae]terito ad bona

15villae Kozłow p[ro]tunc p[er] Leventos deserta antiquitus p[ro]testantium

16haereditaria vigore cuiusd[am] simulatae Inscriptionis una cum Min[isteria]li Regni

17G[e]n[er]ali Provido Theodoro Brasicki de Latyczow ac N[obi]libus Ioanne

18Iachyński[?] et Alexandro Ordachyński[?] supervenire[?] et per eund[em]

19Min[isteria]lem ac N[obi]les eosd[em] in eisd[em] bonis desertis Intromissionem approprian[do]

20sibi ac fratribus suis p[rae]fata bona villae Kozłow p[ro]tunc deserta usur-

21pare se fratresq[ue] suos supr[ascrip]tos in eadem bona introligare et quasi

22eandem Intromissionem quidam Laboriosus Andruszko ut appellatus est

23Viceadvocatus de oppido Kozłow admisit (quam idem Viceadvocatus

24admittere non agnoscebat) in quibus bonis p[ro]tunc desertis nullus sub-

25ditus existebat sed o[mn]es subditi p[ro]pter incursiones Leventionum

26in villa Wołoszkow[?] trans Dnistrum in parte Valachiae p[er]manebant.

27R[ati]one cuius iniquae et iniustae supervenitionis et inscriptae Intromis-

28sionis quam nemo poterat in desertis bonis admittere prout et idem

29Andruszko[?] ut inscripsit Intromissionem p[rae]tensam infrascripsit[?] notatum[?]

k. 142 (skan 0145, strona prawa; w rkp. numer 142)

1Andruszko in villa Wołoszkow[?] protunc p[er]manebat non vero in villa Kozłow

2neq[ue] ullus subditus ex subditis in p[rae]fatis bonis villae Kozłow p[ro]tunc residebat

3et p[er]manebat. Quare Iidem protestantes suis et aliorum fratrum suorum

4ac omnium cohaeredum suprascriptorum nominibus cor[am] eod[em] off[ici]o p[rae]senti de

5nullitate et invaliditate istius recognitae Intromissionis ac Inscriptae

6iterum atq[ue] iterum manifestati et p[ro]testati sunt nihilominus salva viam

7meliorandae protestationis huius sibi suisq[ue] fratribus supr[ascrip]tis ac o[mn]ibus cohae-

8redibus eorund[em] bonorum si de iure opus fuerit reservando. Et in verificationem

9huius p[ro]testationis suae suorumq[ue] supr[ascrip]torum fratrum Nobilium Kozłowskie

10Iidem p[ro]testantes cor[am] eod[em] off[ici]o p[rae]senti Castren[si] Capitan[eali] Latycovien[si] p[er]sonal[ite]r

11statuerunt Laboriosum p[rae]dictum Andruszko de villa Kozłow subditum suum

12(prout p[er] N[obi]lem supr[ascrip]tum appellatum esse Viceadvocatus bonorum oppidi

13Kozłow) Qui status cor[am] eod[em] off[ici]o p[rae]senti p[er]sonaliter comparens mente et

14corpore sanus existens non compulsus nec coactus palam publice libereq[ue] re-

15cognovit Quia ipse tum temporis dum p[rae]fatus Min[isteria]lis Regni G[e]n[er]alis Providus

16Theodorus Brasicki cum p[rae]dictis N[obi]libus Ioanne Iachyński[?] et Alexandro

17Ordachyński[?] in bona p[ro]tunc deserta villae p[rae]dictae sive oppidi Kozłow (ut dicitur)

18supr[ascrip]tos M[agnifi]cos Theodorum Georgium et Ostaphium Tyszkiewicze Palla-

19tinides Czernichovien[ses] intromittere volebat non fuit neq[ue] ullus subditor[um]

20in p[rae]dictis bonis desertis p[ro]tunc fuit imo in villa Wołoszkow[?] partis Valachiae fuit

21residebatq[ue]. Verum dixit se audivisse eam Intromissionem p[er] N[obi]les Ioannem sive

22Iwanum Kalenisienko[?] et Nicolaum Hrehorowicz Kozłowskie suis et

23aliorum fratrum ac cohaeredum suorum nominibus fortiter denegasse et non ad-

24misisse et hoc recognovit non solum se ipsum o[mn]esq[ue] subditos ex p[rae]dictis bonis

25villae sive oppidi Kozłow verum et N[obi]les p[rae]dictos Kozłowskie propter

26continuas seditiones incursionesq[ue] Cosacorum ad memoratam villam

k. 142v (skan 0146, strona lewa – góra)

1Wołoszkow[?] trans Dniestrum transivisse et ibid[em] commorasse verum et

2p[rae]dictos N[obi]les Kozłowskie ibid[em] mansisse ubi p[ro]tunc ad p[rae]fatam villam

3Wołoszkow[?] nenominatum[?] M[agnifi]cum Theodorum Tyszkiewicz Pallatinidem Czernicho-

4vien[sem] una cum supr[ascrip]to Min[isteria]li et N[obi]libus advenisse et p[ro]pter Leventos et

5Cosacos qui p[ro]tunc in p[rae]dicta villa Kozłow commorabantur ad p[rae]fata bo-

6na villae Kozłow non posse advenire sive adire neq[ue] supr[ascrip]tum Min[isteria]lem etiam

7N[obi]lesq[ue] ausum esse adire sed ex parte Valachiae in p[rae]allegata villa Wołosz-

8kow[?] eam Intromissionem affectasse accipere Quam Intromissionem ut sup[ra] p[rae]missum est

9supr[ascrip]ti Kozłowskie fortiter renuntiaverunt et non admiserunt. R[ati]one cuius

10calumniae suae Idem Andruszko ut appellatus est p[er] M[agnifi]cum supr[ascrip]tum Vicead-

11vocatus con[tra] eund[em] M[agnifi]cum ac N[obi]les supr[ascrip]tos cor[am] off[ici]o cum supr[ascrip]torum

12D[omi]norum suorum assistentia solenniter manifestatus et protestatus est.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Tekst długi i zawiły, przepisany niedbale; wiele miejsc niepewnych: imiona ojców Kozłowskich („Kalenik”, „Hrehory”, „Demian”), „Hiacinthi[?]”, „Zdan Huk[?]” (zapis „Zdan Huk”), „Morozowski[?]” (zapis „Morozowski/Morosowski”), „praefato[?] a Łohoysko Tyszkiewicz Pallatino Kioviensi” (wojewoda kijowski z Łohojska – imię nie podane), imię ojca braci Tyszkiewiczów „[Chri]stophori[?]” (zapis „stophen/stopheni” – może Krzysztof Tyszkiewicz, wojewoda czernihowski) – bracia nazwani „filiastros” (pasierbami) wojewody kijowskiego; „feria quinta[?] post Dominicam Laetare” (zapis wyraźny „feria quinta”; w 1665 r. Laetare = 15 III, czwartek po = 19 III 1665), „Iachyński[?]”, „Ordachyński[?]”, „supervenire[?]”, „Wołoszkow[?]” (zapis „Wołoszkow/Wołoszków” – wieś za Dniestrem, po stronie wołoskiej), „infrascripsit[?] notatum[?]” (koniec k. 141v niejasny), „Kalenisienko[?]” (zapis „Kalenisienko/Kalemskenko”), „nenominatum[?]” (= memoratum?).

[Objaśnienia:] Kozłowscy, dziedzice wsi (miasteczka) Kozłów, protestują przeciw rzekomemu zapisowi donacyjnemu wpisanemu do akt latyczowskich, na mocy którego ich przodkowie (Stefan Kalenik, Zdan Huk[?] Kozłowscy i Iwan Morozowski[?]) mieli darować Kozłów wojewodzie kijowskiemu Tyszkiewiczowi z Łohojska; twierdzą, że takiej donacji nigdy nie zeznano. W 1665 r. Teodor Tyszkiewicz, wojewodzic czernihowski, w imieniu swoim i braci (Jerzego, Ostafiego) z woźnym Teodorem Brasickim i szlachtą „wwiązał się” w opustoszały wówczas Kozłów (ludność uciekła przed Lewentami i Kozakami za Dniestr, do wsi Wołoszków[?] na Wołoszczyźnie); intromisję miał dopuścić wicewójt Andruszko, który jednak zeznaje, że nie było go wówczas w Kozłowie, że Tyszkiewicz z woźnym nie odważyli się wjechać do Kozłowa i żądali intromisji w Wołoszkowie[?], a Kozłowscy jej stanowczo odmówili. Andruszko zaprotestował przeciw przypisaniu mu tej czynności („calumnia”).

[Tłumaczenie (streszczające):] Do urzędu grodzkiego latyczowskiego przybyli szlachetni Samuel i Maciej Kozłowscy w imieniu swoim i szlachetnych Michała i Jana, synów Kalenika, braci rodzonych, Mikołaja, syna Hrehorego, Bazylego i Dymitra, synów Demiana Kozłowskich, dziedziców dóbr wsi Kozłów, oraz innych współdziedziców tejże wsi, gdy tylko doszło do ich wiadomości, że w aktach grodzkich latyczowskich zeznany został zapis na wspomniane dobra wsi albo miasteczka Kozłów – jakoby donacji wieczystej przez niegdy szlachetnych (jak twierdzą) Stefana Kalenika, Hiacynta[?] i Zdana Huka[?] Kozłowskich oraz Iwana Morozowskiego[?] na rzecz niegdy jaśnie wielmożnego […] z Łohojska Tyszkiewicza, wojewody kijowskiego – czego nigdy nie zeznano; chroniąc się przed szkodą w swych prawach i dziedzictwie, uroczyście i z ciężką skargą zamanifestowali się i zaprotestowali przeciw wielmożnym Teodorowi, Jerzemu i Ostafiemu Tyszkiewiczom, braciom rodzonym, synom niegdy jaśnie wielmożnego [Krzysztofa?] Tyszkiewicza, wojewody czernihowskiego, a pasierbom wspomnianego wojewody kijowskiego, o to, że oni, nie mając żadnego zapisu od wspomnianych Kozłowskich i Morozowskiego, ani od swych rodziców i stryjów, na rzecz wojewody kijowskiego zeznanego, ani żadnego tytułu prawnego do dóbr wsi Kozłów, ośmielili się – a mianowicie jeden z nich, wielmożny Teodor Tyszkiewicz, wojewodzic czernihowski, w imieniu swoim i braci – w czwartek po niedzieli postnej Laetare 1665 r. [zjechać] do dóbr wsi Kozłów, wówczas przez Lewentów spustoszonych, od dawna dziedzicznych protestujących, na mocy jakiegoś pozornego zapisu, wraz z woźnym generalnym Królestwa opatrznym Teodorem Brasickim z Latyczowa oraz szlachetnymi Janem Jachyńskim[?] i Aleksandrem Ordachyńskim[?], i przez tegoż woźnego i szlachtę w tych opustoszałych dobrach intromisję sobie i braciom przywłaszczyć, wspomniane dobra, wówczas puste, uzurpować i siebie z braćmi w te dobra wwiązać; jakoby tę intromisję dopuścił niejaki pracowity Andruszko, nazwany wicewójtem z miasteczka Kozłowa (czego tenże wicewójt nie przyznawał) – a w tych dobrach, wówczas pustych, nie było żadnego poddanego, bo wszyscy poddani z powodu najazdów Lewentów przebywali we wsi Wołoszków[?] za Dniestrem, po stronie Wołoszczyzny. Z powodu tego niesłusznego i niesprawiedliwego najazdu i wpisanej intromisji, której nikt w pustych dobrach nie mógł dopuścić – jak i ten Andruszko […] przebywał wówczas we wsi Wołoszków[?], a nie w Kozłowie, i żaden poddany w tych dobrach wtedy nie mieszkał – przeto tenże protestujący w imieniu swoim i braci oraz wszystkich współdziedziców przed tymże urzędem o nieważność tej zeznanej intromisji i zapisu wciąż i ponownie się manifestowali i protestowali, zastrzegając sobie i swoim braciom oraz współdziedzicom prawo poprawienia tej protestacji. A dla potwierdzenia stawili przed urzędem wspomnianego pracowitego Andruszkę ze wsi Kozłów, swego poddanego (nazwanego przez wspomnianego wielmożnego [Tyszkiewicza] wicewójtem dóbr miasteczka Kozłowa), który, zdrów na umyśle i ciele, nieprzymuszony, jawnie zeznał, że wówczas, gdy woźny Teodor Brasicki ze szlachtą chciał wwiązać Tyszkiewiczów w opustoszałe dobra Kozłowa, nie było go tam ani żadnego poddanego, lecz przebywał we wsi Wołoszków[?] po stronie Wołoszczyzny; słyszał natomiast, że tej intromisji stanowczo odmówili i jej nie dopuścili szlachetni Jan, czyli Iwan Kalenisienko[?], i Mikołaj Hrehorowicz Kozłowscy w imieniu swoim i braci oraz współdziedziców; zeznał też, że nie tylko on i wszyscy poddani z Kozłowa, ale i szlachetni Kozłowscy z powodu ciągłych buntów i najazdów Kozaków przeszli do wspomnianej wsi Wołoszków[?] za Dniestrem i tam mieszkali; że tam przybył wspomniany wielmożny Teodor Tyszkiewicz z woźnym i szlachtą i – z powodu Lewentów i Kozaków przebywających wówczas w Kozłowie – nie mogąc ani nie śmiejąc udać się do Kozłowa, po stronie wołoskiej, we wspomnianej wsi Wołoszków[?], żądał przyjęcia tej intromisji, której Kozłowscy stanowczo odmówili. Z powodu tego oszczerstwa tenże Andruszko, nazwany przez wielmożnego [Tyszkiewicza] wicewójtem, przy asystencji swych panów, uroczyście zamanifestował się i protestował przeciw temuż wielmożnemu i wymienionej szlachcie.

Streszczenie

Samuel i Maciej Kozłowscy, w imieniu swoim i współdziedziców wsi (miasteczka) Kozłów, zaprotestowali (27 IX 1666) przeciw braciom Teodorowi, Jerzemu i Ostafiemu Tyszkiewiczom, synom wojewody czernihowskiego (pasierbom wojewody kijowskiego Tyszkiewicza z Łohojska), o nieważność zapisu donacji Kozłowa na rzecz wojewody kijowskiego, rzekomo zeznanego przez ich przodków, oraz o pozorną intromisję: w 1665 r. Teodor Tyszkiewicz z woźnym Teodorem Brasickim i szlachtą miał „wwiązać się” w opustoszały przez Lewentów Kozłów, a intromisję jakoby dopuścił wicewójt Andruszko. Postawiony przed urzędem Andruszko zeznał, że wraz z poddanymi i Kozłowskimi przebywał wówczas za Dniestrem we wsi Wołoszków[?] na Wołoszczyźnie, że Tyszkiewicz z woźnym, bojąc się Lewentów i Kozaków, nie dotarli do Kozłowa i żądali intromisji w Wołoszkowie[?], a Kozłowscy (Jan Kalenisienko[?] i Mikołaj Hrehorowicz) jej stanowczo odmówili; Andruszko zaprotestował przeciw oszczerczemu przypisaniu mu dopuszczenia intromisji.

Transkrypcja

k. 142v (skan 0146, strona lewa – od ok. połowy)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens N[obi]lis Ma-

2rina de Czerleniowce Sienkowska olim N[obi]lis Michaelis Sienkowski consors de-

3relicta vidua in villa Śnitowka certae sortis suae dictae Bukrynowska Tenutrix

4et D[omi]na Advitalis cor[am] eod[em] Off[ici]o p[rae]senti magna cum querela ac summo dolo-

5re solen[n]iter in et con[tra] N[obi]lem Alexandrum Zabłocki questa et p[ro]t[esta]ta est Quia ipse

6non veritus p[o]enas legum severe de pace publica et securitate domestica sancitas

7ausus est primo vario temporis spatio multis damnis et iniurijs p[ro]testantem ac

8filios eius afficere segetes eius p[ro]prias equis et iumentis depascere atq[ue] verbis

9inhonestis tam in via publica quam in domo aliquoties aggrediendo incre-

10pare et ubi non licet se osculari iubere et multis ignominiosis verbis se ac fili-

11os suos afficere bonamq[ue] famam et reputationem honestam laedere pecora de nullis

12damnis abagere, bovisq[ue] abactis p[er] aliquot septimanas in commodum suum arare

k. 143 (skan 0146, strona prawa; w rkp. numer 143)

1aliosq[ue] labores exercere et pangere [przekreślone: ...] p[ro]testantem suos laneos p[ro]prios ab antiquo

2p[ro]testatos[?] arare non admittere et p[rae]pedire (prout et ad p[rae]sens non admittit et

3p[rae]pedit) p[er] quod p[ro]testantem maxime damnificavit his iniurijs illatis non

4contentus die hesterno ut ipso die festi Sancti Michaelis Archangeli p[ro]tunc dum

5p[rae]fata p[ro]testans e domo sua egressa [nad linią] adeundi Aratrum suum p[ro]p[ri]um ex p[ro]pe domus

6sui[?] arant[?] ipse vero p[rae]dictus Zabłocki ex civitate Latycovien[si] ebrius discedens velo-

7citerq[ue] equo currendo ausus est primum domum sive curiam aggredi verbisq[ue] ex-

8ploratis his ubi ista senex meretrix cum illis meretricijs suis postmodum

9animadvertendo p[ro]testantem penes aratrum in laneo eod[em] equo p[ro]pere equitan[s]

10ad p[ro]testantem dicens hic es meretrix senex et statim tribus vicibus scutica in ca-

11put p[er]cutere in manu media fistula eiusd[em] manus vulnus sanguiolentum

12cum laceratione cutis effusioneq[ue] sanguinis in sinistra manu itid[em] in fi-

13stula lividum tumefactum vulnus in brachijs tria vulnera livida tumefacta

14eadem scutica inflicta illataq[ue] esse inferre et inflixere postmodum eod[em] equo

15p[rae]facta p[ro]testantem pector[e] in terra detrudere humiq[ue] prostrare qua de-

16trusione totum pectus protestantis lividum tumefactum facere Quae quidem

17vulnera o[mn]ia idem off[ici]um p[rae]sens Castren[se] Capitan[eale] Latycovien[se] in recenti vidit et

18debite conspexit. Quo tali suo temerario ausu pacem publicam et securitatem

19Domesticam violavit p[o]enasq[ue] legum eo no[min]e sancitas p[ro]meruit et succubuit.

20R[ati]one quorum p[rae]missorum o[mn]ium ideo eadem supr[ascrip]ta p[ro]testans facta eiusmodi

21cor[am] Actis p[rae]sentib[us] p[ro]testatione summo cum dolore offert se cum ipso iure acturam

22et vindicaturam.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Niepewne: „Bukrynowska” (nazwa części Śnitówki – por. akt 195 „Bukrynowskiey[?]” – tu zapis wyraźny), „p[ro]testatos[?]” (może „possessos”), „sui[?] arant[?]” (fragment na marginesie, zapis „sui[?] arant”), „verbis exploratis[?]” (zapis „explorati[s]” – może „exprobratis”), „his ubi ista senex meretrix cum illis meretricijs suis” – cytowane obelgi (łacińskie oddanie słów polskich: „gdzie ta stara nierządnica ze swymi…”), „hic es meretrix senex” – „tu jesteś, stara nierządnico”, „in manu media fistula” – na środku goleni (przedramienia) ręki. „Pangere[?]” – może „pascere”. Data: św. Michała Archanioła 29 IX 1666 (środa), nazajutrz 30 IX (czwartek).

[Tłumaczenie (streszczające):] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetna Marianna z Czerleniowiec Sienkowska, pozostała wdowa po niegdy szlachetnym Michale Sienkowskim, dzierżawczyni i dożywotnia pani pewnej swej części we wsi Śnitówka, zwanej Bukrynowska, przed tymże urzędem z wielką skargą i największym bólem uroczyście żaliła się i protestowała przeciw szlachetnemu Aleksandrowi Zabłockiemu o to, że on, nie bojąc się kar praw surowo ustanowionych o pokoju publicznym i bezpieczeństwie domowym, ośmielił się najpierw w różnym czasie protestującą i jej synów wieloma szkodami i krzywdami trapić, jej własne zboża końmi i bydłem wypasać, nieuczciwymi słowami tak na drodze publicznej, jak w domu kilkakrotnie napadając łajać, kazać się całować tam, gdzie nie wypada, i wieloma haniebnymi słowami ją i jej synów lżyć, dobre imię i uczciwą reputację naruszać, bydło za żadne szkody zajmować, a zajętymi wołami przez kilka tygodni na swój pożytek orać i inne roboty wykonywać, i protestującej orać jej własnych łanów, od dawna [posiadanych], nie dopuszczać i przeszkadzać (jak i obecnie nie dopuszcza i przeszkadza), przez co protestującą bardzo poszkodował. Nie poprzestając na tych krzywdach, wczoraj, to jest w samo święto św. Michała Archanioła, gdy wspomniana protestująca wyszła z domu, by pójść do swego pługa, którym orano blisko jej domu, on, wspomniany Zabłocki, wyjeżdżając pijany z miasta Latyczowa i pędząc szybko konno, ośmielił się najpierw napaść na dom, czyli dwór, z obelżywymi słowami: „gdzie ta stara nierządnica ze swymi…”, a potem, dostrzegłszy protestującą przy pługu na łanie, podjechał do niej tymże koniem, mówiąc: „tu jesteś, stara nierządnico”, i zaraz trzy razy batogiem w głowę uderzył, na środku goleni ręki zadał ranę krwawą z rozdarciem skóry i rozlewem krwi, na lewej ręce także na goleni ranę sinią, opuchłą, na ramionach trzy rany sine, opuchłe tymże batogiem zadał, a potem tymże koniem piersią wspomnianą protestującą na ziemię zepchnął i powalił, przez co całe jej piersi stały się sine i opuchłe. Które wszystkie rany urząd niniejszy grodzki starościński latyczowski świeżo widział i należycie obejrzał. Takim zuchwałym postępkiem pokój publiczny i bezpieczeństwo domowe naruszył i na kary praw w tej sprawie ustanowione zasłużył i w nie popadł. Z powodu tego wszystkiego tejże wyżej wymieniona protestująca, wnosząc przed aktami niniejszymi protestację z największym bólem, ofiaruje się z nim prawnie postępować i dochodzić.

Streszczenie

Marianna z Czerleniowiec Sienkowska, wdowa po Michale, dożywotniczka części Śnitówki zwanej Bukrynowska, zaprotestowała (30 IX 1666) przeciw Aleksandrowi Zabłockiemu, który od dawna wyrządzał jej i synom szkody i zniewagi: wypasał jej zboża, lżył ją w drodze i w domu sprośnymi słowami, zajmował bydło i przez kilka tygodni orał jej wołami, nie pozwalał orać jej łanów. 29 IX 1666, wracając pijany z Latyczowa, najechał jej dwór z obelgami, a potem, znalazłszy ją przy pługu, nazwał „starą nierządnicą”, trzykrotnie uderzył batogiem w głowę, zranił obie ręce i ramiona, a następnie zepchnął koniem na ziemię, tak że piersi miała sine i opuchłe. Urząd obejrzał rany.

Transkrypcja

k. 143 (skan 0146, strona prawa – dół)

1Ad Off[ici]um Actaq[ue] p[rae]sentia Castren[sia] Capitan[ealia] Latycovien[sia] p[er]sonal[ite]r veniens N[obi]lis Catherina

2de Śnitowka olim N[obi]lis Stephani Krasowski[?] consors derelicta vidua in vil-

3la Śnitowka certae sortis suae haeredix cor[am] eod[em] off[ici]o p[rae]senti in et con[tra] N[obi]lem

4Alexandrum Zabłocki solen[n]iter manifestata et p[ro]testata est in eo Quia ipse feria quarta

k. 143v (skan 0147, strona lewa – góra)

1p[ro]x[im]e p[rae]terita p[ro]xima nescitur quo spiritu ductus dum ex oppido Latyczow domum sua[m]

2discedens ebrius furibunde ausus est in domum p[ro]testantis aggredi et verbis

3inhonestis p[rae]facta[m] p[ro]testantem increpare bonamq[ue] famam eius licentiosis ac ef-

4frenatis verbis laedere intendens ac volens ea[m] converberare ex domo evocare no-

5minando p[ro]testantem meretricem esse atq[ue] in vita eius ac filij eiusd[em] diffidare

6prout diffidavit. R[ati]one quorum o[mn]ium p[rae]missorum Idem protestans con[tra] supr[ascrip]tum

7Zabłocki cor[am] eod[em] off[ici]o p[rae]senti iterum atq[ue] iterum solen[n]iter manifestata et p[ro]t[esta]ta

8est offerens se cum ipso in foro fori iure acturam et vindicaturam.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Nazwisko męża w nagłówku „Krasowska” (zapis „Kraσowska/Krasowska”), w tekście „Krasowski[?]” (zapis „Kratowski/Krasowski”) – może Krasuski? (por. Piotr Krasuski – akty 194–196); oznaczono [?]. Data napaści: „feria quarta proxime praeterita” – środa 29 IX 1666 (dzień św. Michała, ten sam dzień co napad na M. Sienkowską – akt 239).

[Tłumaczenie:] Do urzędu i akt niniejszych grodzkich starościńskich latyczowskich przybywszy osobiście szlachetna Katarzyna ze Śnitówki, pozostała wdowa po niegdy szlachetnym Stefanie Krasowskim[?], dziedziczka pewnej swej części we wsi Śnitówka, przed tymże urzędem uroczyście zamanifestowała się i protestowała przeciw szlachetnemu Aleksandrowi Zabłockiemu o to, że on w środę ostatnio minioną, nie wiadomo jakim duchem wiedziony, wracając z miasteczka Latyczowa do domu, pijany, ośmielił się wściekle napaść na dom protestującej i nieuczciwymi słowami wspomnianą protestującą łajać, jej dobre imię swawolnymi i nieokiełznanymi słowy szargać, zamierzając i chcąc ją pobić i wywołać z domu, nazywając protestującą nierządnicą, oraz na życie jej i jej synów się odgrażać, jak się odgrażał. Z powodu tego wszystkiego tejże protestująca przeciw wyżej wymienionemu Zabłockiemu przed tymże urzędem wciąż i ponownie uroczyście manifestowała się i protestowała, ofiarując się, że z nim przed jego sądem prawnie postępować i dochodzić będzie.

Streszczenie

Katarzyna ze Śnitówki, wdowa po Stefanie Krasowskim[?], dziedziczka części Śnitówki, zaprotestowała (2 X 1666) przeciw Aleksandrowi Zabłockiemu, który w środę 29 IX 1666, wracając pijany z Latyczowa, napadł na jej dom, lżył ją, nazywając nierządnicą, chciał ją wywołać z domu i pobić oraz odgrażał się na życie jej i jej synów.