Akty 81–83

Transkrypcja

k. 38 (skan 0041, strona prawa) – od wiersza 3

1[w środku wiersza, po „niedopuscic,”:] a że donie-

2siona iest, iż na niewinnych ludzi oyczyznie optime

3praecantibus iasnie wiel. imci pana Ludwika Kalinow-

4skiego staroste Winn. Stanisława na Swidnie Swidzin-

5skiego Radom. Lityn etc. staroste generalnego regimen-

6tarza woysk partyi Ukrainskiey, y wiel.o Pawła

7Joachima Jaroszynskiego, stoln. Bracł.o podcas przyszłego

8seymu convocationis, rozne czynią ex sinistra delatio-

9ne et invidia zarzuty, iakoby pomienione zaciągi,

10uchwałą woiewodztwa na obronę pogranicza postanowio-

11ne były pro privato ich commodo anie na publiczny

12pozytek acsicum depressione super ich contradicentium

13więc iż tey insze naywyne nieskazytelney ku dobru

14pospolitemu pomienionych imciow propensyi objectu,

15iako nieso istotne, tak nomine całego woiewodztwa

16imość panowie posłowie attestabuntur, y owszem

17laudabilis pomienionych i w te imciow Radom.

18y Winn. starostow y stol Bracł.o in augmentum pu-

19blicznego dobra et tranqvilitatis public. progressus,

20iako są wszytkim widoczne, tak in luce publica

21sprawiedliwey wyciągaią pochwały y wdzięcznosci, iako

22iasnie wiel.o imci pana starosta Radom. Lityn. gene-

23ralney Partyi Ukrainskiey regimentarz w tym tak nie

24bezpiecznym kraju pogranicza fortuną zdrowiem y

25zyciem całosci kraju tego zastempuie, tak, a żeby przy-

26naymniey ad interim et aerario Publico względem

27kosztow iego mogł iako odebrac rekompensę, a potym,

28a żeby był authoritate primatiali przyszłemu

29day Boże szczęsliwie obranemu panu Singulariter,

30rekomendowany iasnie oswieconego xcia prymasa

31ichmość panowie posłowie upraszac będą;

Objaśnienia i tłumaczenia

Kopista wpisuje wyrazy nad wierszem – na prawym marginesie k. 38 przebijają litery z sąsiedniej karty (nie transkrybowane). Łac.: optime praecantibus (zapewne „optime merentibus” – najlepiej zasłużonym ojczyźnie); „podcas przyszłego seymu convocationis” – zapewne „podczas przeszłego sejmu konwokacyjnego” (kopista: „przyszłego”); ex sinistra delatione et invidia – ze złośliwego donosu i zawiści; pro privato ich commodo – dla ich prywatnej korzyści; „acsicum depressione super ich contradicentium” – zapewne „ac cum depressione (z uciskiem) … contradicentium” (sprzeciwiających się im) – miejsce zniekształcone; „naywyne” – może „najwyższej”; „objectu” – zarzuty (objecta); attestabuntur – poświadczą; „laudabilis … progressus” – chwalebne poczynania (laudabiles progressus) na pomnożenie dobra publicznego i spokoju publicznego (tranquillitatis publicae); in luce publica – jawnie, publicznie; ad interim ex aerario publico – tymczasem ze skarbu publicznego; auctoritate primatiali – powagą prymasowską; singulariter – szczególnie. Por. akty 45 i 64–65 (delacje przeciw Świdzińskiemu, starostwo lityńskie).

Streszczenie

Ponieważ doniesiono, że podczas sejmu konwokacyjnego ze złośliwego donosu i zawiści czyniono różne zarzuty niewinnym i najlepiej zasłużonym ojczyźnie: Ludwikowi Kalinowskiemu, staroście winnickiemu, Stanisławowi Świdzińskiemu, staroście radomskiemu i lityńskiemu, regimentarzowi generalnemu wojsk partii ukraińskiej, oraz Pawłowi Joachimowi Jaroszyńskiemu, stolnikowi bracławskiemu – jakoby zaciągi uchwalone przez województwo na obronę pogranicza służyły ich prywatnej korzyści, a nie pożytkowi publicznemu – posłowie mają w imieniu całego województwa poświadczyć, że zarzuty te są nieprawdziwe, a chwalebne poczynania starostów radomskiego i winnickiego oraz stolnika bracławskiego dla dobra i spokoju publicznego są wszystkim widoczne i zasługują na publiczne pochwały i wdzięczność. Ponieważ regimentarz Świdziński fortuną, zdrowiem i życiem broni całości tego niebezpiecznego kraju pogranicznego, posłowie mają prosić prymasa, by przynajmniej tymczasem otrzymał ze skarbu publicznego rekompensę swoich kosztów, a potem był szczególnie zarekomendowany powagą prymasowską przyszłemu, daj Boże szczęśliwie obranemu królowi.

Transkrypcja

k. 38 (skan 0041, strona prawa) – ostatni wiersz

1[w środku wiersza, po „upraszac będą;”:] iako zas

2w tych tu Ukrainskich niebespieczęstwom samym

k. 38v (skan 0042, strona lewa)

1podległych krajach pierwszym zawsze potrzeba wszczy-

2naiącym się przez swywolnych ludzi rozruchom,

3więc terreltonie [?] pomału woiewodztwo nasze że nie

4tylko z zagranicy y od Siczy, swywolni wypadaią ludzie,

5ale też własni poddani, częste wszczynaią bunty; a ce

6wiksza zagęści tysię nowe w krajach tuteyszych ludzi

7swywolnych po dobrach niektorych panow Polskich pri-

8watne zaciągi prawem y konstytucyami zakazane,

9od ktorych to zaciągow swywolni hultaie kozacy y Wo-

10łochowie ludzi napadaią rąbią, y zabieraią, y ufaiąc

11protekcyi potentiorum concivium iż w słuszbie

12particularnego y prywatnego zaciągu zostaią iaw-

13nie sami z publicznym zgorszeniem wszytkich wy-

14chalaiąsię [?], iako przed tym ludzi w kraju tuteyszym

15naiezdzali: rabowali, kradli y zabijali więc ich-

16mość panowie posłowie deferent xięciu imci; aby

17imciow tych ktorzy nad prawa pospolite wynoszącsię

18takową czynią zaciągi . . . . primatiali potestate,

19aby od tego rozruchu abstineant oraz ieżeli by te

20prawa przeciwne rekruty zwinione być nie miały

21upraszac maią iasnie oswieconego xcia iegomości

22prymasa, aby za qva fungitur viec regia postestate . . .

23providendo securitati kaju, znosic te swywolne kupy

24permittat.

Objaśnienia i tłumaczenia

Por. instrukcję dla posłów do St. Poniatowskiego (akt 46 – prywatne zaciągi hultajów, kozaków, Wołochów) i laudum (akt 74). „terreltonie [?] pomału” – miejsce zniekształcone (może „trwoży się nie pomału” / „utrapione nie pomału”); Sicz – Sicz Zaporoska; „a ce wiksza” – a co większa; „zagęści tysię” – zagęściły się; „w słuszbie” – w służbie; „wychalaiąsię [?]” – zapewne „wychwalają się” (chełpią się); deferent – doniosą; „aby imciow tych … takową czynią zaciągi . . . . primatiali potestate” – luka kopisty (zapewne: aby prymas powagą prymasowską upomniał tych, którzy …); abstineant – by się powstrzymali; „rekruty zwinione” – rekruci zwinięci (rozpuszczeni); „qva fungitur viec regia postestate” – qua fungitur vice regia potestate – władzą, którą sprawuje w zastępstwie króla (jako interrex); providendo securitati kraju – zapewniając bezpieczeństwo kraju; permittat – pozwolił.

Streszczenie

Ponieważ w tych ukraińskich krajach, wystawionych na niebezpieczeństwa, zawsze grożą rozruchy wszczynane przez swawolnych ludzi, a województwo jest nimi niemało udręczone – nie tylko z zagranicy i od Siczy wypadają swawolni ludzie, ale i własni poddani często wszczynają bunty – a co gorsza, zagęściły się w tutejszych krajach w dobrach niektórych panów polskich prywatne, zakazane prawem i konstytucjami zaciągi swawolnych ludzi, z których hultaje, kozacy i Wołosi napadają, rąbią i porywają ludzi, a ufając protekcji możnych współobywateli i temu, że są w służbie partykularnego zaciągu, jawnie z publicznym zgorszeniem chełpią się, jak dawniej najeżdżali, rabowali, kradli i zabijali ludzi w tutejszym kraju – posłowie mają donieść o tym prymasowi i prosić, by swoją władzą prymasowską nakazał tym, którzy wynosząc się ponad prawo czynią takie zaciągi, zaniechania tego rozruchu; a jeśli te bezprawne rekruty nie zostaną rozpuszczone, by władzą, którą sprawuje w zastępstwie królewskim, dla bezpieczeństwa kraju pozwolił znosić te swawolne kupy.

Transkrypcja

k. 38v (skan 0042, strona lewa) – od wiersza 24

1[w środku wiersza, po „permittat.”:] Także ciż wiel. imości panowie posłowie

2nasi upraszac będą nomine wodztwa za wielmoznym

3imcią panem Kazimierzem Kwasniewskim cze.

4Owruc., ktory własnym kosztem swoim studendo

5Publico bono iezdził do Moskwy, posłany będąc

6nomine Publico w interessie onaiazd starostwa

7Czeherynskiego, a do tąd za fatygi y koszta swoie

8nic ma rekompensy, a by ex aerario Publico mogł

9odebrac satisfakcyą instabunt ciż ichmość panowie

10posłowie, tudziesz za imcią panem Janwiczem

11pułkownikiem zasłużonym w woysku koronym

k. 39 (skan 0042, strona prawa)

1se interponetit, aby mogł byc prymatialney promocyi

2iasnie oswieconego xcia imci, na szarzą w woysku

3Rzeczypospolitey forsztelowany, a że vindictum clamet

4elingve corpus niegdy imci pana Alexandra Zwolsskie-

5go concivis nostri, ktory niewinnie od ludzi nadwornych

6horrendissime zabity został więc o instancyą i. o. xcia

7imsci prymasa, ichmość panowie posłowie prosic będą,

8aby tych zaboycow podczyią sy iurisdikcyą wydaną. Reliqua

9activitati et dexteritati i wiel. imość panow posłow . . .

10będądztwo praecomittit datum et actum u supra u tey

11instrukcyi per oblatam podaney podpis ręki iasnie wiel-

12moznego imsci pana marszałka temi koła rycerskiego

13przeswietnego woiewodztwa Bracł.o temi słowy: Felician

14Kazimierz i. n. Michałowski, poczaszy Bracł. sędzia grodz.

15Winn. marszałek koła rycerskiego woiewodztwa Bracł.o

16ktora że to instrukcya per oblatam podana do xiąg

17ninieyszych grodzkich Winnickich de verbo ad verbum

18iest ingrossowana.

19Кн. киев. центр. арх. № 4618, листъ 390, актъ 116.

Objaśnienia i tłumaczenia

Te same sprawy w instrukcji dla posłów do St. Poniatowskiego (akty 46–47, 50: Kwaśniewski – poselstwo do Moskwy w sprawie Czehrynia; zabójcy Aleksandra Zwolskiego; pułkownik Janwicz). Łac.: studendo publico bono – dbając o dobro publiczne; „w interessie onaiazd starostwa Czeherynskiego” – w sprawie o najazd na starostwo czehryńskie; instabunt – będą nalegać; „se interponetit” – se interponent (wstawią się); „prymatialney promocyi … forsztelowany” – przedstawiony (vorgestellt) z poparciem prymasa do szarży w wojsku Rzeczypospolitej; vindictam clamat elingue corpus – niemy (pozbawiony języka) trup woła o pomstę; concivis nostri – naszego współobywatela; horrendissime – najstraszliwiej; „i. o.” – jaśnie oświeconego; „podczyią sy iurisdikcyą wydaną” – zapewne „pod czyjąkolwiek (by) jurysdykcją (byli), wydano” – miejsce zniekształcone (aby zabójców wydano, pod czyjąkolwiek jurysdykcją przebywają); reliqua activitati et dexteritati … posłów … „będądztwo praecomittit” – resztę województwo powierza (committit) gorliwości i zręczności posłów; datum et actum ut supra – dano i zdziałano jak wyżej; „temi koła rycerskiego” – dittografia „temi” (kopista); „i. n.” – skrót niejasny (jak w akcie 77). Dopisek ros.: „Księga Kijowskiego Centralnego Archiwum nr 4618, karta 390, akt 116”. Koniec instrukcji (akty 78–83) i KONIEC KSIĘGI 44-1-12: po k. 39 dalsza część strony pusta; skan 0043 – puste k. 39v–40; skan 0044 – arkusz archiwalny CDIA URSR (ukr.: „Пронумеровано 40 (сорок) аркушів”, 1981); skan 0045 – karta sprawdzeń i adnotacja pracowni konserwatorskiej; skany 0046–0047 – puste karty i okładka (nie transkrybowane).

Streszczenie

Posłowie mają też w imieniu województwa wstawić się u prymasa za Kazimierzem Kwaśniewskim, cześnikiem owruckim, który dbając o dobro publiczne jeździł własnym kosztem do Moskwy, posłany w imieniu publicznym w sprawie najazdu na starostwo czehryńskie, a dotąd nie otrzymał rekompensy za trudy i koszty – by mógł otrzymać zadośćuczynienie ze skarbu publicznego; a także za Janwiczem, pułkownikiem zasłużonym w wojsku koronnym, by z poparciem prymasa został przedstawiony do szarży w wojsku Rzeczypospolitej. Ponieważ niemy trup Aleksandra Zwolskiego, naszego współobywatela, niewinnie i najokrutniej zabitego przez ludzi nadwornych, woła o pomstę, posłowie mają prosić prymasa o wstawiennictwo, by zabójców wydano, pod czyjąkolwiek jurysdykcją przebywają. Resztę województwo powierza gorliwości i zręczności posłów; dano jak wyżej. Pod instrukcją podanej do oblaty podpis marszałka koła rycerskiego województwa bracławskiego Felicjana Kazimierza Michałowskiego, podczaszego bracławskiego, sędziego grodzkiego winnickiego; instrukcję wpisano słowo w słowo do ksiąg grodzkich winnickich. Dopisek archiwalny: Księga Kijowskiego Archiwum Centralnego nr 4618, k. 390, akt 116.