Akty 41–80

Transkrypcja

k. 18v (skan 0022, strona lewa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] Niepodobna zas oblita sepelire mente znaczne

2iasnie wielmożnego imsci pana Ludwika Kalinowskie-

3go, staros. Winn. ktorym plurimum Publico quom pro-

4prio commodo, żyiąc znaczne na erekcyę zamku Winn.

5in omnes non privatas, sed Publicas necessitates

6potrzebnego erogowane expensa, aby w sercach swoich

7concivis patria . . recognitionem gratitudinis mieli

8instabunt ichmosc panowie posłowie fortifikacya

9zas tego zamku obloquentia legum prout in punctis

10conventis sonant sama za sobo mowi, aby omnem

11provisionem securitatis, miała procurabunt ichmosc

12panowie posłowie

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac. (zniekształcona przez kopistę): oblita sepelire mente – pogrzebać w niepamięci (dosł. „zapomnianym umysłem”); znaczne … erogowane expensa – znaczne wydane nakłady; plurimum publico quam proprio commodo – bardziej dla dobra publicznego niż własnego (odpis „quom”); in omnes non privatas, sed publicas necessitates – na wszystkie potrzeby nie prywatne, lecz publiczne; concives patriae – współobywatele ojczyzny (odpis „concivis patria”); recognitionem gratitudinis – uznanie wdzięczności; instabunt – będą nalegać; „obloquentia legum” – zapewne eloquentia legum (wymowa praw); prout in punctis (pactis) conventis sonant – jak brzmią w paktach konwentach (odpis „punctis conventis”); omnem provisionem securitatis – wszelkie zabezpieczenie bezpieczeństwa; procurabunt – postarają się. „żyiąc” – zapewne „łożąc” (błąd kopisty). Por. instrukcję przedkonwokacyjną 1733 (akty 12–27), gdzie również wspomniano zasługi Ludwika Kalinowskiego.

Streszczenie

Nie można zapomnieć o znacznych nakładach, jakie Ludwik Kalinowski, starosta winnicki, poniósł – bardziej dla dobra publicznego niż własnego – na odbudowę zamku winnickiego, na potrzeby nie prywatne, lecz publiczne; posłowie mają nalegać, by współobywatele zachowali dla niego w sercach uznanie wdzięczności. Co do fortyfikacji tego zamku – sprawa mówi sama za siebie, zgodnie z brzmieniem praw i paktów konwentów; posłowie mają się postarać, by zamek otrzymał wszelkie zabezpieczenie.

Transkrypcja

k. 18v (skan 0022, strona lewa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] maiąc także wielkie w oyczyznie

2merita wiel.o imsci pana Stanisława na Swidnie

3Swidzinskiego Radomskiego Lityn. etc. starosty

4dignissimi concivis woiewodztwa naszego generał-

5nego partyi Ukrainskiey regimentarza w

k. 19 (skan 0022, strona prawa)

1osobliwszey estymacyi także y wzgląd na expensa prace

2y fatygi, ktore około zachowania spokoyności w tym

3kraju ponosi obliguiemy ichmosciow panow posłow,

4aby omni possibilitate staralisię, a żeby ex aerano

5Publico teraz przynaymniey in partetor [?] że iegomosc

6pan starosta, iako mogł miec rekompense y żeby per

7Rempublicam osobliwiey był przysztemu day Boże

8szczęsliwie obranemu panu rekomendowany, religua

9activitati et dexteritati wiel. imciow panow posłow,

10woiewodztwo pmittit. Y te instrukcyę wielmożnego

11iegomosci pana marszałka ręką własną podpisac y

12akt grodzkich winnickich podac obliguie. Dattum

13et actum ut supra, u tey instrukcyi per oblatam

14podaney podpis ręki wielmożnego imsci pana mar-

15szałka koła rycerskiego temi słowy: Felician

16Kazimierz z [?] Michałowski podczaszy Bracł. sędzia

17grodzki winn. marszałek koła rycerskiego wo-

18iewodztwa Bracł.o. ktora to instrukcya per obla-

19tam podana de verbo ad verbum do xiąg niniey-

20szych grodzkich winn. iest ingrossowana.

21[dopisek kopisty po rosyjsku:] Кн. киев. центр. арх. № 4618, листъ 384, актъ 114.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: merita – zasługi; dignissimi concivis – najgodniejszego współobywatela; omni possibilitate – wszelkimi możliwymi sposobami; ex aerario publico (odpis „aerano”) – ze skarbu publicznego; „in partetor [?]” – zapewne in parte tot (przynajmniej w części tylu [wydatków]) – miejsce zniekształcone; per Rempublicam – przez Rzeczpospolitą; reliqua activitati et dexteritati … permittit (odpis „pmittit”) – resztę województwo zostawia gorliwości i zręczności posłów; obliguje – zobowiązuje (marszałka do podpisania i podania do akt); datum et actum ut supra – dano i zdziałano jak wyżej; de verbo ad verbum – słowo w słowo; ingrossowana – wpisana. „Felician Kazimierz z [?] Michałowski” – w odpisie przed nazwiskiem znak podobny do „z” lub „iv” (może skrót herbu lub „z”). Dopisek ros. kopisty: „Кн. киев. центр. арх. № 4618, листъ 384, актъ 114” – źródło odpisu (księga nr 4618 Kijowskiego Archiwum Centralnego, k. 384, akt 114). Koniec instrukcji przedelekcyjnej (akty 28–42).

Streszczenie

Mając na względzie wielkie zasługi Stanisława Świdzińskiego ze Świdna, starosty radomskiego, lityńskiego i in., najgodniejszego współobywatela województwa, regimentarza generalnego partii ukraińskiej, jego szczególne poważanie oraz wydatki, pracę i trudy ponoszone dla utrzymania spokoju w tym kraju, województwo zobowiązuje posłów, by wszelkimi sposobami starali się, aby otrzymał on teraz choćby częściową rekompensatę ze skarbu publicznego i by Rzeczpospolita szczególnie zarekomendowała go przyszłemu, daj Boże szczęśliwie obranemu królowi. Resztę województwo zostawia gorliwości i zręczności posłów. Marszałek ma instrukcję podpisać i podać do akt grodzkich winnickich. Pod instrukcją podpis marszałka koła rycerskiego Felicjana Kazimierza Michałowskiego, podczaszego bracławskiego, sędziego grodzkiego winnickiego; instrukcja wpisana słowo w słowo do ksiąg grodzkich winnickich. Dopisek kopisty: księga nr 4618 Kijowskiego Archiwum Centralnego, k. 384, akt 114.

Transkrypcja

k. 20v (skan 0024, strona lewa) – pusta; k. 19v–20 (skan 0023) – puste

k. 21 (skan 0024, strona prawa)

1Roku tysiąc siedmset trzydziestego trzeciego

2miesiąca iulij dwudziestego pierwszego dnia.

3Przed urzędem y aktami ninieyszemi grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Jozefem Michałem Mie-

5rzwinskim namiesnikiem burgrabstwa grodzkim

6Winnickim, comparens personaliter iasnie wiel.

7iegomosc pan Felician Kazimierz Michałowski ma-

8rszałek koła rycerskiego woiewodztwa Bracł. te

9instrukcyę ratione intro contentarum ad acta

10psentia per oblatam podał; cujus tenor seqvitur

11ejusmodi. instrukcya wielmożnym ichmciom panom

12Michałowi Zwolskiemu sędziemu kapturowemu,

13wodztwa Bracł.o, y Kazimierzowi Kwasniewskiemu

14czesnię Owruc. posłow wodztwa Bracł.o do iasnie wiel.o

15imsci pana Stanisława Poniatowskiego woiewody

16Mazowieckiego, regimentarza generalnego, woysk

17koronnych Lubel. [?] Stryszkiego etc. starosty według la-

18udum woiewodztwa tegoż na seymiku ante elektio-

19nalnym krola iemsci przysztego w Winnicy die

20decima quarta iulij millesimo septingentesimo

21trigesimo tertio . . . . dana. Naprzod wyrażą

22wiel. ichmosc panowie posłowie imieniem wodztwa

23naszego Bracławskiego, iako całe woiewodztwo

24widząc chwalebną iasnie wielmożnego imsci pana

25woiewody Mazowieckiego regimentarza generalnego

26woysk koronnych, około Pospolitego dobra y

k. 21v (skan 0025, strona lewa)

1partykularney woiewodztwa naszego całosci nieusta-

2iące staranie granic tuteyszych przez przezorną dis-

3pozycyę iego ubezpieczenie y nie praktykowaną dawnemi

4czasy u tym kraju spokoyność, zna się do powinney omni

5tytuło godnemu regimentarzowi wdzięcznosci cum sponsio

6ze obranemu day Boże szczęsliwie panu przysztemu zna-

7komite iasnie wiel.o imsci pana woiewody Mazowieckieg[o]

8merita rekomendowac będzie omni possibili modo insta-

9bit całe woiewodztwo, aby incomparabiles, virtutes et

10merita tego, swoy u przysztego monarki odebrali sza-

11cunek y rekompense,

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: ratione intro contentorum (odpis „contentarum”) – z racji rzeczy w niej zawartych; ad acta praesentia – do akt niniejszych; cuius tenor sequitur eiusmodi – której treść jest następująca; ante electionalnym (sejmiku) – przedelekcyjnym; die decima quarta iulii millesimo septingentesimo trigesimo tertio – dnia 14 lipca 1733 (po „tertio” luka kopisty); omni titulo – z wszelkiego tytułu (odpis „omni tytuło”); cum sponsione – z zapewnieniem (odpis „cum sponsio-/ze”); merita – zasługi; omni possibili modo instabit – wszelkimi możliwymi sposobami nalegać będzie; incomparabiles virtutes et merita – niezrównane cnoty i zasługi. „wodztwa” – skrót: województwa. „Lubel. [?]” – w odpisie skrót starostwa, może zniekształcony; „Stryszkiego” – zapewne stryjskiego (Stryj; Stanisław Poniatowski był starostą stryjskim). Posłowie: Michał ZWOLSKI, sędzia kapturowy bracławski, i Kazimierz KWAŚNIEWSKI, cześnik owrucki (obaj na liście posłów na sejm elekcyjny – akt 28). Stanisław Poniatowski (1676–1762), wojewoda mazowiecki od 1731, regimentarz generalny wojsk koronnych.

Streszczenie

21VII 1733 przed namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego Józefem Michałem Mierzwińskim Felicjan Kazimierz Michałowski, marszałek koła rycerskiego województwa bracławskiego, podał do akt instrukcję daną na sejmiku przedelekcyjnym w Winnicy 14 VII 1733 posłom województwa bracławskiego – Michałowi Zwolskiemu, sędziemu kapturowemu, i Kazimierzowi Kwaśniewskiemu, cześnikowi owruckiemu – wysłanym do Stanisława Poniatowskiego, wojewody mazowieckiego, regimentarza generalnego wojsk koronnych, starosty stryjskiego [?]. Posłowie mają najpierw wyrazić w imieniu województwa, że całe województwo, widząc jego nieustanne staranie o dobro publiczne i całość województwa, zabezpieczenie granic przez przezorne dyspozycje i niespotykany dawniej spokój w tym kraju, poczuwa się do wdzięczności wobec tak godnego regimentarza i zapewnia, że będzie wszelkimi sposobami polecać jego znakomite zasługi przyszłemu, daj Boże szczęśliwie obranemu królowi, aby jego niezrównane cnoty i zasługi zyskały u przyszłego monarchy uznanie i nagrodę.

Transkrypcja

k. 21v (skan 0025, strona lewa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] oraz podziękuią iasnie wielmo-

2żnemu imsci panu regimentarzowi generalnemu

3woysk koronnych pomienieni ichmosc panowie posłowie,

4że ex provida et circums . . . . władzy swoiey regimentar-

5skiey dispositione u krajach tuteyszych Ukrainskich

6ustawicznym inszeltom podległych godnego constituit

7nad partię woyska w Ukrainie będącego, regimentarza

8wiel.o imsci pana Stanisława na Swidnie Swidzinskieg[o]

9Radomskiego Litynskiego etc. starostę, ktory omni con-

10tu przezornoscią pracą y fatygą pericula na nasze

11pobliskie inne woiewodztwa ingruencyę odelała [?] y

12w spokoyności kray cały utrzymuie tak że bezpiecznie

13sub ejus excubijs dielcitruqimur [?] paca.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac. (zniekształcona): ex provida et circumspecta (odpis „circums . . . .”, luka) władzy swojej regimentarskiej dispositione – z przezornego i rozważnego zarządzenia swojej władzy regimentarskiej; „inszeltom” – zapewne „insultom” (napadom); constituit – ustanowił; „omni con-/tu” – może omni conatu (wszelkim wysiłkiem); pericula … ingruencyę – zagrażające niebezpieczeństwa (ingruentia pericula); „odelała [?]” – może „oddalał” (błąd kopisty); sub eius excubiis – pod jego strażą; „dielcitruqimur [?] paca” – zniekształcone, zapewne delectamur/fruimur pace – cieszymy się pokojem.

Streszczenie

Posłowie mają też podziękować regimentarzowi generalnemu wojsk koronnych za to, że z przezornego zarządzenia swojej władzy regimentarskiej ustanowił w tutejszych krajach ukraińskich, wystawionych na ustawiczne napady, godnego regimentarza nad partią wojska stacjonującą na Ukrainie – Stanisława Świdzińskiego ze Świdna, starostę radomskiego, lityńskiego i in., który wszelkim wysiłkiem, przezornością, pracą i trudem oddala niebezpieczeństwa zagrażające naszemu i pobliskim województwom i utrzymuje cały kraj w spokoju, tak że pod jego strażą bezpiecznie cieszymy się pokojem.

Transkrypcja

k. 21v (skan 0025, strona lewa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] Także donoszą

2ciż wielmożni ichmosc panowie posłowie wodztwa

3naszego, że to sinistrae były delationes przeciwko

4wielmożnemu imci panu staroscie Radomskiemu,

5iakby powierzoney sobie dla ochrony y obrony kraju

6in opprssionem miał zażywac komendy y woiewodztwo nasze

7do iakowych przywiesc inkonweniencyi, a że wielmożny imsci

8pan woiewoda Mazowiecki regimentar generalny woysk

9koronnych prętkim y poszędliwym [?] niektorych imciow na

10wielmożnego imci pana starostę Radomskiego, acela macy-

11y insultom ex inna heroicznego serca swego constantia

12nom ad haesit y daley, sub praesidijs komendy tegoż

k. 22 (skan 0025, strona prawa)

1wiel.o imci pana starosty Radomskiego kray ten zostawił

2wdzięcznosc woiewodztwo nasze, iako kray ten dla ustawicznych

3prac y zabiego et in arte militari doskonałosci wielmożnego

4imsci pana starosty Radomskiego alta fruigit[ur] pace,

5tak upraszac będą ichmosc panowie posłowie, aby tak

6godnego y obronie naszego kraju szczęsliwego regimen-

7tarzu od granic naszych i wielmożny imosc pan woie-

8woda Mazowiecki nieodrywał,

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: sinistrae delationes – niesłuszne, złośliwe donosy; in oppressionem – na ucisk (odpis „opprssionem”); inkonweniencyje – niedogodności, kłopoty; „prętkim y poszędliwym [?]” – zapewne „prędkim i podejrzliwym” (pochopnym) – zniekształcone; „acela macy-” – miejsce zniekształcone, zapewne „a całym machinacyom” (wyraz urwany przez kopistę); ex innata heroicznego serca swego constantia non (odpis „nom”) adhaesit – z wrodzonej stałości bohaterskiego serca nie dał wiary (dosł. nie przylgnął); sub praesidiis – pod osłoną (komendy); „zabiego” – zabiegów; in arte militari – w sztuce wojennej; alta fruitur pace (odpis „fruigit”) – cieszy się głębokim pokojem. Konstrukcja zdania w odpisie niepełna.

Streszczenie

Posłowie mają także oświadczyć, że niesłuszne były donosy przeciw staroście radomskiemu (Stanisławowi Świdzińskiemu), jakoby powierzonej mu dla ochrony i obrony kraju komendy używał do ucisku i doprowadził województwo do jakichś kłopotów. Za to, że wojewoda mazowiecki, regimentarz generalny, ze stałości swego bohaterskiego serca nie dał wiary pochopnym i podejrzliwym zarzutom i machinacjom niektórych osób przeciw staroście radomskiemu i nadal zostawił ten kraj pod osłoną jego komendy, województwo wyraża mu wdzięczność. A ponieważ dzięki ustawicznym pracom, zabiegom i doskonałości w sztuce wojennej starosty radomskiego kraj cieszy się głębokim pokojem, posłowie mają prosić wojewodę, by tak godnego i szczęśliwego w obronie kraju regimentarza nie odrywał od granic województwa.

Transkrypcja

k. 22 (skan 0025, strona prawa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] iako zas w tych tu Ukra-

2inskich niebezpieczęstwom samym podległych krajach

3pierwszym zawsze obstare potrzeba wszczynaiącym się

4przez swy wolnych ludzi rozruchom, więc tarret

5to niepomału wodztwo nasze że nie tylko zagranicy

6y od siecy swywolni wypadaią ludzie własni poddani

7często wszczynaią bunty, ale co większa zagęscityssię . .

8w krajach tuteyszych ludzi swywolnych po dobrach

9niektorych panow Polsskich zaciągi priwatne pra-

10wem y konstytucyami zakazane, do ktorych to zaciągow

11swywoni hultaię kozacy y Wołochowie ludzi napa-

12daią, rabuią y zabieraią, y dufaiąc protekcyi poten-

13tionem concivium iż wsłaszbie [?] partykularnego y

14prywatnego zaciągu, zostaią, iawnie sami z publicznym

15zgorszeniem wszytkich wychwalaiąsię, iako y przed tym

16ludzi w kraju tuteyszym naiezdzali robowali, kradli

17y zabijali; więc ich mosc panowie posłowie deferent

18iasnie wielmożnemu imci panu woiewodzie Mazo-

19wieckiemu y upraszac będą, żeby haec scintilla te-

20raznieyszych zaciągow in condią [?] majora uchoway

21Boże niewznieciła, a żeby iasnie wiel imc pan regimen-

22tarz utatur iure władzy swoiey regimentarskiey, a

23żeby przez wydany ordinans, rozolwat [?] partyą woyska

24tuteyszego do zniesienia tych bezprawnych szkodli-

25wych y niebezpiecznych zaciągow, a iż w tych zaciągach

26znayduięsię podeyrzeni, zaboycy, rabownicy, y inni kry-

27minalistowie także y ci ktorzy zabili niegdy imsci

k. 22v (skan 0026, strona lewa)

1pana Alexandra Zwolskiego z . . . . woiewodztwa

2naszego, więc, aby crimina ich non maneant, inulta

3deprae.nendant. obligowac będą.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac. i wyrazy zniekształcone przez kopistę: obstare – przeciwstawiać się (wszczynającym się rozruchom); „tarret” – zapewne terret (przeraża, niepokoi); „od siecy” – od Siczy (Zaporoskiej); „zagęściły się” – namnożyły się (w odpisie po wyrazie luka); „potentionem [?] concivium” – zapewne potentiorum concivium (możniejszych współobywateli); „wsłaszbie [?]” – w służbie; deferent – doniosą, przedstawią; haec scintilla … in incendia (odpis „in condią [?]”) maiora … nie wzniecie – by ta iskra obecnych zaciągów nie wznieciła większych pożarów; utatur iure – niech użyje prawa (swej władzy regimentarskiej); „rozolwat [?] partyą” – zapewne resolvat (niech wyprawi, rozkaże) partii wojska tutejszego; crimina eorum non maneant inulta – by ich zbrodnie nie pozostały bezkarne; deprehendantur (odpis „deprae.nendant”) – by zostali schwytani; obligować będą – (posłowie) zobowiążą, poproszą. Po „Zwolskiego z” luka kopisty (zapewne nazwa urzędu lub miejscowości). Hultaje – luźni ludzie, swawolni włóczędzy.

Streszczenie

Ponieważ w tych ukraińskich krajach, wystawionych na niebezpieczeństwa, trzeba zawsze w porę przeciwstawiać się rozruchom wszczynanym przez swawolnych ludzi, a województwo niemało niepokoi to, że nie tylko zza granicy i od Siczy wypadają swawolni ludzie, a własni poddani często wszczynają bunty, ale – co gorsza – namnożyło się w tutejszych krajach, w dobrach niektórych panów polskich, prywatnych zaciągów swawolnych ludzi, zakazanych prawem i konstytucjami; do tych zaciągów swawolni hultaje, kozacy i Wołosi napadają, rabują i porywają ludzi, a ufni w protekcję możniejszych, pozostając w służbie prywatnego zaciągu, jawnie i ku publicznemu zgorszeniu chełpią się, że i przedtem najeżdżali, rabowali, kradli i zabijali ludzi w tym kraju. Posłowie mają to przedstawić wojewodzie mazowieckiemu i prosić, by ta iskra obecnych zaciągów nie wznieciła większego pożaru i by regimentarz użył swej władzy, wydając ordynans dla tutejszej partii wojska do zniesienia tych bezprawnych, szkodliwych i niebezpiecznych zaciągów. A ponieważ w tych zaciągach są podejrzani, zabójcy, rabusie i inni przestępcy, także ci, którzy zabili nieżyjącego Aleksandra Zwolskiego z województwa bracławskiego, posłowie poproszą, by zostali schwytani, a ich zbrodnie nie pozostały bezkarne.

Transkrypcja

k. 22v (skan 0026, strona lewa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] Jako zas rzecz spra-

2wiedliwa, aby ci ktorzy dla publiczney . . . . fatygi

3zdrowia y expens, de prio niezaluię, iusta ex Publi-

4cearario odebrali mercedem, tak iż wiel. iegomosc

5pan Kazimierz Kwasniewski czesnik Owrucki nomine

6Publico będąc posłanym do Moskwy o naiazd starostwa

7Czechorynskiego swoie erogował na te expedycyą pienią-

8ze więc upraszac będą ichmosc panowie posłowie o

9instancyą imci pana woiewody Mazowieckiego reg-

10mentarza generalnego woysk koronnych, aby imosc pan

11Kwasniewski, czesnik Owrucki swoie odebrał ze skarbu

12koronnego rekompense y satisfakcyą.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: de proprio (odpis „de prio”) nie żałują – z własnego nie szczędzą; iustam ex publico aerario (odpis „iusta ex Publi-/cearario”) mercedem – słuszną zapłatę ze skarbu publicznego; nomine publico – w imieniu publicznym; erogował – wydał; instancja – wstawiennictwo. Po „publicznej” luka kopisty (zapewne „usługi” lub „potrzeby”). „starostwo Czechorynskie” – czehryńskie (Czehryń nad Tasminą, woj. kijowskie; po 1686 r. w strefie wpływów rosyjskich – najazdy z lewobrzeżnej Ukrainy).

Streszczenie

Ponieważ słuszne jest, by ci, którzy dla publicznej sprawy nie szczędzą trudu, zdrowia i własnych wydatków, otrzymywali sprawiedliwą zapłatę ze skarbu publicznego, a Kazimierz Kwaśniewski, cześnik owrucki, wysłany w imieniu publicznym do Moskwy w sprawie najazdu na starostwo czehryńskie, wydał na tę ekspedycję własne pieniądze, posłowie mają prosić o wstawiennictwo wojewody mazowieckiego, regimentarza generalnego, aby Kwaśniewski otrzymał ze skarbu koronnego rekompensatę i zadośćuczynienie.

Transkrypcja

k. 22v (skan 0026, strona lewa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] Tak że wniosą ich-

2mosc panowie posłowie nasi instancyą do iasnie wielmo-

3żnego imci pana woiewody Mazowieckiego, za imcią panem

4Janem Worcelem, ziemieninem naszym, aby mogł

5celerem miec satisfaktionem w odebraniu pieniędzy

6Zbolechowskiey majętnosci należących,

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: celerem satisfactionem – szybkie zaspokojenie (należności). „ziemienin” – ziemianin. „Zbolechowskiey majętności” – może „z bolechowskiej majętności” (Bolechów w ziemi halickiej? – odczyt i identyfikacja niepewne).

Streszczenie

Posłowie mają też wnieść do wojewody mazowieckiego wstawiennictwo za Janem Worcellem, ziemianinem województwa bracławskiego, aby mógł szybko otrzymać zaspokojenie przy odbieraniu pieniędzy należnych mu z majętności zbolechowskiej (bolechowskiej [?]).

Transkrypcja

k. 22v (skan 0026, strona lewa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] a iż imosc pan

2Mikołay Kulesza ziemianin nasz służąc z młodosci

3woyne pracami woiennemi, y roznemi szwankami y po-

4strzałami tudziesz et provecturi aetate debilitatus

5życzy sobie byc przy Chwale Bożey w szpitalu żołnierskim

6w Tykocinie y tessijt woiennemi pracami qviescere vir bus,

7więc za nim ichmosc panowie posłowie wniosą interpozy-

8cyą, aby przy rekomendacyi iegomosci pana regimentarza

9w tym miescił się żołnierskim w Tykocinie szpitalu;

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac. (zniekształcona): provecta aetate debilitatus – osłabiony podeszłym wiekiem (odpis „provecturi”); „tessijt [?] woiennemi pracami qviescere vir bus” – zapewne fessis (wyczerpany) wojennymi pracami quiescere viribus – spocząć ze zmęczonymi siłami (miejsce zniekształcone); interpozycja – wstawiennictwo. Szpital żołnierski w Tykocinie – tzw. Alumnat, dom dla weteranów i inwalidów wojskowych, ufundowany w 1633 r. przez Krzysztofa Wiesiołowskiego, marszałka wielkiego litewskiego.

Streszczenie

Ponieważ Mikołaj Kulesza, ziemianin województwa bracławskiego, służący od młodości w wojsku, osłabiony trudami wojennymi, różnymi ranami i postrzałami, a także podeszłym wiekiem, pragnie spędzić resztę życia przy chwale Bożej w szpitalu żołnierskim w Tykocinie i odpocząć po trudach wojennych, posłowie mają wnieść za nim wstawiennictwo, by przy rekomendacji regimentarza został przyjęty do tego szpitala.

Transkrypcja

k. 22v (skan 0026, strona lewa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] że

2zas iegomosc pan Janwicz [?] pułkownik zasłużywszy sobie

3respekt w woysku koronnym, teraz dla małego woysku

4kompsutu, nie iest w służbie woienney uprasza będą

5imosc panowie posłowie, aby iego mosc pan regimentarz

6maiąc wzgląd na znakomite zasługi, tegoż imci pana

7pułkownika szarszą w woysku koronnym ex primis

8vacantibus łaskawie ukontentował, o to enixe ichmosc

k. 23 (skan 0026, strona prawa)

1panowie posłowie swoią imieniem woiewodztwa interpozycyą

2instabunt reliqua activitati et exteritati, wielmożnych

3ichmosciow panow posłow woiewodztwo pcommittit. Działo się

4w Winnicy anno die ut supra. U tey instrukcyi per oblatam

5podaney podpis ręki wielmożnego imci pana marszałka

6koła rycerskiego temi słowy: Felician Kazimierz Michałow-

7ski podczaszy Bracławski sędzia grodzki Winnicki marsza-

8łek koła rycerskiego woiewodztwa Bracławskiego mp

9ktora to instrukcya per oblatam podana de verbo ad ver-

10bum iest ingrossowana.

11[dopisek kopisty po rosyjsku:] Кн. киев. центр. арх. № 4618, листъ 388, актъ 115.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Janwicz [?]” – nazwisko w odpisie wyraźne, lecz zapewne zniekształcone (może Janowicz). „dla małego woysku kompsutu” – z powodu małego komputu (stanu liczebnego) wojska; szarża – stopień, stanowisko oficerskie; ex primis vacantibus – z pierwszych wakansów (wolnych stanowisk); ukontentować – zadowolić, obdarzyć; enixe – usilnie; instabunt – będą nalegać; reliqua activitati et dexteritati (odpis „exteritati”) … committit (odpis „pcommittit”) – resztę powierza gorliwości i zręczności posłów; anno die ut supra – roku i dnia jak wyżej; mp (manu propria) – własnoręcznie; de verbo ad verbum – słowo w słowo. Dopisek ros. kopisty: księga nr 4618 Kijowskiego Archiwum Centralnego, k. 388, akt 115. Koniec instrukcji do wojewody mazowieckiego (akty 43–50).

Streszczenie

Ponieważ pułkownik Janwicz [?], który zasłużył sobie na szacunek w wojsku koronnym, z powodu małego komputu wojska nie pozostaje obecnie w służbie wojskowej, posłowie mają prosić regimentarza, by – mając wzgląd na jego znakomite zasługi – łaskawie obdarzył go szarżą w wojsku koronnym z pierwszych wakansów; o to posłowie mają usilnie nalegać w imieniu województwa. Resztę województwo powierza gorliwości i zręczności posłów. Działo się w Winnicy, roku i dnia jak wyżej. Pod instrukcją podpis marszałka koła rycerskiego Felicjana Kazimierza Michałowskiego, podczaszego bracławskiego, sędziego grodzkiego winnickiego; instrukcja wpisana słowo w słowo do ksiąg. Dopisek kopisty: księga nr 4618 Kijowskiego Archiwum Centralnego, k. 388, akt 115.

Transkrypcja

k. 23v–24 (skan 0027) i k. 24v (skan 0028, strona lewa) – puste

k. 25 (skan 0028, strona prawa)

1Roku tysiąc siedmset trzydziestego trzeciego

2miesiąca marca dwudziestego czwartego dnia.

3Przed urzędem y aktami ninieyszemi grod. Winnic. y

4przedemną Antonim Paprockim namiesnikiem bu-

5rgrabstwa grodzkim Winnickim. compns personaliter

6j o x imc Michał Swiatopołk Czetwertynski star.

7Zyczyn. marszałek koła rycerskiego woiew. Bracł.o

8te laudum ratione intro cententorus ad acta Cart

9Capit. Vnn. per oblatam podał de tenore verborus sequen-

10ti: My rady dygnitarze obywatele woiew. Bracł.o ponie-

11waz luctuoso et dolen. do fato Rzeczpospolita nasza

12pozbywszy patrem patriae nayiasnieyszego regnanta Augu-

13sta Wtorego szczęsliwie nam panuiącego in hac tristi zo-

14stała insu ze obrad naszych cursun sub titulo regio

15odprawowac niemożemy, tedy communi supremo regum

16regnanti gubernu przyznawszy dekretowi, ponieważ cui

17nosci cuntigit restat mori za uniwersałem j o x imc pri-

18masa vices regis nostri w Warszawie in anno millesimo

19septingentesimo trigesimo tertio die septima marty dato-

20wanym do Winnicy ad locum consultationum solitum

21ziechawszy primitive naywyższemu całego nieba y swiata

22Rządcy Bogu zupadnieniem maiestatowi jego ze-

23nu mieszcze felici casu iednostayno przy wolnosci naszey

24pozwala rządzic się obradą tudziesz demisso voto temuż j o x

25imci primati ryni za łaskawe około dobra pospol.o

26pieczołowanie poszedszy in adorationem do obrad naszych

27przystąpilismy y nayipierwiey pod godną dyrekcyą emeriti

k. 25v (skan 0029, strona lewa)

1in Republica cuis jw im p. Ludwika Kalinowskiego

2starosty Winnic. do rządow obrad naszych, na obranie

3w. im. p. marszałka przystąpilismy y tak za uniwersa-

4lną zgodą całego koła unanimi omnium assensu obralis-

5my y uprosili j o x imci Michała Swiatopołka Czetwertyn-

6skiego żyw. [?] Ustyłow. [?] etc. starosty do laski y dysponowa-

7nia wolnych głosow naszych za marszałka, ktoremu in

8suvis laboris; iednostaynym itidem głosem za asseso-

9row . . gromio nostri w ichw panow Marcina Jełowickie-

10go star. Szczur., Adama Ochote Peretiatkiewicza łowczego

11inst.o podstar. grod. Nowog. uprosilismy,

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis bardzo zniekształcony (kopista nie rozumiał łaciny). Łac.: ratione intro contentorum (odpis „cententorus”) ad acta castrensia capitanealia Vinnicensia (odpis „Cart Capit. Vnn.”) – z racji treści do akt grodzkich starościńskich winnickich; de tenore verborum sequenti – następującej treści; luctuoso et dolendo fato – żałobnym i bolesnym losem; patrem patriae – ojca ojczyzny; regnanta – panującego; in hac tristi (orbitate) zostawszy – w tym smutnym osieroceniu; „insu ze obrad naszych cursum sub titulo regio odprawować nie możemy” – że obrad naszych biegu pod tytułem królewskim odprawiać nie możemy; „communi supremo regum regnanti gubernu przyznawszy dekretowi” – zapewne: wspólnemu najwyższemu dekretowi Rządcy królów (Boga) poddawszy się; cui nascitur (odpis „cui nosci”) contigit, restat mori – kto się narodził, temu pozostaje umrzeć; uniwersał prymasa (interreksa – vices regis gerentis) z Warszawy z 7 III 1733; ad locum consultationum solitum – na zwykłe miejsce obrad; primitive – najpierw; „z upadnieniem majestatowi jego” – z pokłonem (przed) Jego majestatem; „że nam jeszcze” (odpis „ze-/nu mieszcze”) … pozwala rządzić się obradą – że nam jeszcze szczęśliwym trafem jednostajnie przy wolności naszej pozwala rządzić się obradą; demisso voto – pokornym głosem; primati „ryni” – zapewne czyniąc (dzięki) prymasowi; in adorationem – (zapewne: in deliberationem); emeriti in Republica civis (odpis „cuis”) – zasłużonego w Rzeczypospolitej obywatela; unanimi omnium assensu – jednomyślną zgodą wszystkich; „ktoremu in suvis laboris” – zapewne in subsidium laboris (do pomocy w pracy); itidem – również; „za assesorow . . gromio nostri” – za asesorów (luka kopisty) z łona naszego (gremio nostri). „żyw. [?] Ustyłow. [?]” – skróty starostw Czetwertyńskiego zniekształcone (w aktach 27–28 „staroście Życzyńskiemu”); „łowczego inst.o” – łowczego inflanckiego (por. akt 57: „łowcz. Inflanskiego”). Prymasem i interreksem był w 1733 r. abp gnieźnieński Teodor Potocki.

Streszczenie

24III 1733 przed Antonim Paprockim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, ks. Michał Świętopełk Czetwertyński, starosta życzyński, marszałek koła rycerskiego województwa bracławskiego, podał do akt grodzkich winnickich laudum następującej treści. Rady, dygnitarze i obywatele województwa bracławskiego, ponieważ Rzeczpospolita żałobnym losem utraciła ojca ojczyzny, króla Augusta II, i w tym osieroceniu nie mogą odbywać obrad pod tytułem królewskim, poddając się wyrokowi Boga („kto się narodził, musi umrzeć”), zjechali na uniwersał prymasa – zastępcy króla – wydany w Warszawie 7 III 1733 na zwykłe miejsce obrad do Winnicy. Najpierw złożyli pokłon Bogu, który pozwala im wciąż szczęśliwie i jednomyślnie rządzić się przy wolności, i podziękowali prymasowi za troskę o dobro publiczne, a następnie pod dyrekcją zasłużonego obywatela Ludwika Kalinowskiego, starosty winnickiego, jednomyślnie obrali marszałkiem koła ks. Michała Świętopełka Czetwertyńskiego, a do pomocy jemu – asesorami – Marcina Jełowickiego, starostę szczurowieckiego, i Adama Ochotę Peretiatkiewicza (Peretiatkowicza), łowczego inflanckiego, podstarościego grodzkiego nowogrodzkiego.

Transkrypcja

k. 25v (skan 0029, strona lewa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] po ktorym obra-

2niu ad mentem wspomnionego uniwersału na fundamencie

3także konstytucyi y praw koronnych, ktore provide secu-

4ritatem sprawiedliwości in toto ostrzegły tedy in ad min-

5stranda lustritia, abysce ukrzywdzonym należąca stanę-

6ła satisfakcya, na exekucyą legum patriaurus w. ichw

7p. sędziow kapturowych jw im p. Ludwika Kalinow-

8skiego starostę Winn., iako godnego dyrektora, et statorem

9statutorum zgn. za marszałka tychże sądow kapturowych

10uprosiwszy zaco adjutores w administracyi sprawiedli-

11wosci swiętey w. ich. p. sędziow to iest Pawła Jaroszynskie-

12go stol. Bracł.o Felicyana Michałowskiego pod. Bracł.

13Samuela Korzeniewskiego łowcz. Krzysztofa Moszczyn-

14skiego skarb. Bracł., Zbigniewa Labienieckiego [?] staro-

15stę Salisk. [?], Piotra Czeczela sęd. pogr. wiew. Bracł.,

16Jozefa cyryne [?] Niechwor. Marcina Radziminskiego Tu-

17rnawckiego [?] starostow, Michała Grocholskiego podcz. Bracł.

18Stanisława Rzązewskiego podstol. Nowog., Alexandra

19Dołszkiewicza woysk. Owruc. Stefana Kamienskiego

20regen. grod. Winn. Kazimierza Choieckiego burg. gr.

21Kijow. Władysława Krzewskiego czesn. Nowog.

22Michała Klitynskiego skarb. Podol. Stefana Wkrynskiego [?]

23łow. Bus. Michała Zwolskiego podstol. Deb. Adama To-

24maszewskiego, Stanisława Szaszkiewicza subdelegatow Radom-

k. 26 (skan 0029, strona prawa)

1ski Stanisława Szendyrowskiego [?] burgrabiego Mielnic.

2Alexandra Wkrynskiego [?] czesn. Rozun. [?], Antoniego Mo-

3szynskiego podstolica Now., Antoniego Wąsowskiego,

4Pawła Baybuze, Jana Zalinskiego, Stanisława Kłopo-

5ckiego, Franciszka Janwicza, Jozefa Łaganowskiego [?],

6Stanisława Jastrzębskiego obralismy

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac. (zniekształcona): provide securitatem sprawiedliwości in toto ostrzegły – przezornie zabezpieczyły w całości bezpieczeństwo sprawiedliwości; in administranda iustitia (odpis „in ad min-/stranda lustritia”) – w wymierzaniu sprawiedliwości; „abysce” – aby się; ad executionem legum patriarum (odpis „patriaurus”) – do wykonywania praw ojczystych; „et statorem statutorum zgn.” – zapewne et stróża (statorem) ustaw … (skrót niejasny); adiutores – pomocnicy. Lista sędziów w odpisie częściowo pomieszana (wyrazy dopisywane nad wierszem); skróty urzędów: stol. Bracł. – stolnik bracławski; pod./podcz. Bracł. – podczaszy bracławski; łowcz. – łowczy; skarb. Bracł. – skarbnik bracławski; sęd. pogr. – sędzia pograniczny; podstol. Nowog. – podstoli nowogrodzki; woysk. Owruc. – wojski owrucki; regen. grod. Winn. – regent grodzki winnicki; burg. gr. Kijow. – burgrabia grodzki kijowski; czesn. Nowog. – cześnik nowogrodzki; skarb. Podol. – skarbnik podolski; łow. Bus. – łowczy buski; podstol. Deb. [?] – podstoli (dobrzyński?); subdelegaci grodzcy; burgrabia mielnicki [?]; czesn. Rozun. [?] – skrót niejasny; podstolic Now. – podstolic nowogrodzki. Wiele nazwisk powtarza się z listy posłów 14 VII 1733 (akt 28): Jaroszyński Paweł, Michałowski, Korzeniowski, Czeczel, Radzimiński, Rzążewski, Dołszkiewicz, Chojecki, Klityński, Zwolski, Szaszkiewicz, Moszyński, Jastrzębski. „Jozefa cyryne [?] Niechwor.” – w akcie 28 „Janowi Cyryn[skiemu] staroście Niechworoskiemu”. „Franciszek Janwicz” – por. pułkownik „Janwicz [?]” w akcie 50.

Streszczenie

Po obraniu marszałka, zgodnie z uniwersałem prymasa oraz konstytucjami i prawami koronnymi, które zabezpieczają wymiar sprawiedliwości, aby pokrzywdzeni otrzymali należne zadośćuczynienie, a prawa ojczyste były wykonywane, zgromadzeni uprosili Ludwika Kalinowskiego, starostę winnickiego, jako godnego dyrektora, na marszałka sądów kapturowych, a do pomocy w wymierzaniu sprawiedliwości obrali sędziów kapturowych: Pawła Jaroszyńskiego, stolnika bracławskiego; Felicjana Michałowskiego, podczaszego bracławskiego; Samuela Korzeniewskiego, łowczego; Krzysztofa Moszczyńskiego, skarbnika bracławskiego; Zbigniewa Łabienieckiego [?], starostę saliskiego [?]; Piotra Czeczela, sędziego pogranicznego bracławskiego; Józefa Cyryne [?] (niechworoskiego) i Marcina Radzimińskiego (turnawskiego [?]), starostów; Michała Grocholskiego, podczaszego bracławskiego; Stanisława Rzążewskiego, podstolego nowogrodzkiego; Aleksandra Dołszkiewicza, wojskiego owruckiego; Stefana Kamieńskiego, regenta grodzkiego winnickiego; Kazimierza Chojeckiego, burgrabiego grodzkiego kijowskiego; Władysława Krzewskiego, cześnika nowogrodzkiego; Michała Klityńskiego, skarbnika podolskiego; Stefana Wkryńskiego [?], łowczego buskiego; Michała Zwolskiego, podstolego; Adama Tomaszewskiego i Stanisława Szaszkiewicza, subdelegatów; Stanisława Szendyrowskiego [?], burgrabiego; Aleksandra Wkryńskiego [?], cześnika; Antoniego Moszyńskiego, podstolica nowogrodzkiego; Antoniego Wąsowskiego, Pawła Bajbuzę, Jana Zalińskiego, Stanisława Kłopockiego, Franciszka Janwicza, Józefa Łaganowskiego [?] i Stanisława Jastrzębskiego.

Transkrypcja

k. 26 (skan 0029, strona prawa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] aby in . . atten-

2tis ze ten krai ledwie non . . . . malevolos pernicio-

3sorum spiritus gdzie nu lacr agonere [?] nec Hospes ab

4Horspite tutus zostaie więc obcando [?]

5meliori modo zapobiezyc tomu zapobiezyc. Braterskiemi

6affektami obowiązuiemy, aby zaraz nieodwłocznie jurys-

7dykcyę sądow swoich praestitis juramentis rota tri-

8bunalitia instatutis ex prssa in locum judiciorum

9zszedszysie ufundowali, a po ufundowaney jurys-

10dykcyi ordynatyę sądow sobie opisawszy ad mentem

11praw dawnych to iest konfederacyi Warszawskiey anni

12millesimi quingentesimi quinquagesimi septimi, tud-

13ziesz anni millesimi sexcentesimi trigesimi secundi

14et anni millesimi sexcentesimi quadragesimi octavi

15iako u posliednieyszych konfederacyach Warszawskich

16sub jntersognum zaszłych y uchwalonych sui officy

17munus expediowali y sprawy nietylko te ktore a mor-

18tes serenissimi — regis zaczełysię, ale też y te ktore

19fontem malorus otwierac mogą w zacisłych processach

20ferowanych dekretach uczynkowych sprawach jnqu.zycye

21niepodochodziły iudicata nienastąpiły, a u tym

22kraju zwin virepetore [?] . . zwykły. Więc zapobiegaiąc

23ieżeli kiedy iako teraz tak nieszczęsliwym czasie,

24aby exerdia malorus uramowacsię mogły, amore swię-

25tey sprawiedliwości obliguiemy. J wiel. ichw panow [qu]

26sędziow kapturowych singularissime j. wiel. jm p.

27marszałka tychże sądow kapturowych y wiel. iw

28panow urzędnikow ziemskich y grodzkich do tych

29że sądow kapturowych uproszonych, aby wszystkich

k. 26v (skan 0030, strona lewa)

1spraw uczynkowych, ktore by tylko mogły in-

2ter cives woiew naszego niezmaski [?] krzewic

3y wzniecac, judicatis suis ob . . . raczyli, i aby

4urząd grod. Winn. et ci officy sui decreta w szel-

5kie na roczkach ferowane et ad effectum nieprzy-

6prowadzone nonimmiscendo iednak causas juri,

7ktore pod sąd kapturowy podpadac nie maią, iuxta

8contenta tychże dekretow ad executionem salva

9ad mittenda do sądow kapturowych apellatione przy-

10wiedli. Contravenientes et contumaces tam ciame-

11nalibus quam criminalibus pro qualitte facti

12non respiciendo personas et dedynittes karali.

13Executionem omnes sub bonis pcessus subiectis ex vi

14iudicatorus svorus etiam commota nobilitte

15et copyi militeribus, iako prawo miec chce expe-

16dyowali.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis silnie zniekształcony. Łac.: in(terim) attentis – zważywszy; malevolos perniciosorum spiritus – złośliwe duchy ludzi zgubnych (miejsce z lukami kopisty); „gdzie nu lacr agonere nec Hospes ab Horspite tutus” – zniekształcony cytat z Owidiusza (Metamorfozy I 144–145): „non hospes ab hospite tutus, non socer a genero” – gość nie jest bezpieczny od gospodarza ani teść od zięcia; „obcando [?]” – zapewne obviando (zapobiegając) meliori modo – lepszym sposobem; praestitis iuramentis rota tribunalitia – po złożeniu przysiąg według roty trybunalskiej; „instatutis ex prssa” – zapewne in statutis expressa (wyrażoną w statutach); in locum iudiciorum – na miejsce sądów; officii munus expediowali – pełnili obowiązek urzędu; konfederacje warszawskie: „anni 1557” (zapewne błąd kopisty zamiast 1573), 1632, 1648 – konfederacje generalne bezkrólewi; „sub intersognum” – sub interregno (w czasie bezkrólewia); a morte serenissimi regis – od śmierci najjaśniejszego króla; fontem malorum – źródło zła; inkwizycje nie doszły, iudicata (wyroki) nie zapadły; „zwin virepetore [?] . . zwykły” – miejsce niezrozumiałe (może „zwykle in vim repetitae”); exordia malorum (odpis „exerdia malorus”) uramowac się – zapoczątkowania zła … (miejsce niejasne, może „hamować się”); amore sanctae iustitiae – z miłości świętej sprawiedliwości; singularissime – szczególnie; „niezmaski [?]” – może „niesnaski”; iudicatis suis ob[viare] – (by) swoimi wyrokami zapobiegać; „decreta wszelkie na roczkach ferowane et ad effectum nieprzyprowadzone” – wszelkie dekrety wydane na roczkach (grodzkich), a niewykonane; non immiscendo causas iuris – nie mieszając spraw (cywilnych), które nie podpadają pod sąd kapturowy; iuxta contenta – zgodnie z treścią; salva ad mittenda apellatione – z zachowaniem apelacji; contravenientes et contumaces tam civilibus (odpis „ciame-/nalibus”) quam criminalibus pro qualitate facti non respiciendo personas et dignitates – przekraczających (prawo) i upornych, zarówno w sprawach cywilnych, jak i karnych, według rodzaju czynu, bez względu na osoby i godności; executionem omnes sub bonis processu subiectis ex vi iudicatorum suorum etiam commota nobilitate et copiis militaribus – egzekucję na dobrach podległych procesowi, na mocy swoich wyroków, nawet z ruszeniem szlachty i siłami wojskowymi.

Streszczenie

Zważywszy, że kraj ten jest wystawiony na złośliwość ludzi zgubnych, tak że – jak u Owidiusza – „gość nie jest bezpieczny od gospodarza”, chcąc temu lepiej zapobiec, województwo z braterską życzliwością zobowiązuje sędziów kapturowych, by niezwłocznie, po złożeniu przysięgi według roty trybunalskiej, zjechali się na miejsce sądów i ufundowali swą jurysdykcję, a po ułożeniu ordynacji sądów – zgodnie z dawnymi prawami, tj. konfederacjami warszawskimi z lat [1573 – w odpisie 1557], 1632 i 1648 oraz ostatnimi konfederacjami bezkrólewia – pełnili swój urząd, sądząc nie tylko sprawy rozpoczęte od śmierci króla, ale i te, które mogą być źródłem zła: procesy zaczęte, dekrety wydane w sprawach uczynkowych, w których nie doszło do inkwizycji i wyroków. Z miłości do sprawiedliwości zobowiązuje sędziów kapturowych, zwłaszcza marszałka sądów kapturowych, oraz urzędników ziemskich i grodzkich, by swoimi wyrokami zapobiegali wszelkim sprawom uczynkowym, jakie mogłyby wzniecać niesnaski między obywatelami; by urząd grodzki winnicki i jego oficjaliści doprowadzili do wykonania wszelkie dekrety wydane na roczkach, a niewykonane – bez mieszania spraw, które nie należą do sądu kapturowego, z zachowaniem apelacji do sądów kapturowych; by przekraczających prawo i upornych, w sprawach cywilnych i karnych, karali według rodzaju czynu, bez względu na osoby i godności, a egzekucję na dobrach podległych procesowi przeprowadzali na mocy swych wyroków, nawet z ruszeniem szlachty i z pomocą wojska, jak chce prawo.

Transkrypcja

k. 26v (skan 0030, strona lewa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] Tek zas obowiązek nasz braterski wiel. ichm

2p. sędziom kapturowym do wszelkich funkcyi po-

3selskich, deputackich y jnnych, ktore by tylko zu-

4chwały woiew naszego nastąpic mogły by namniey

5zagradzac niema y owszem jako justitiam seminan-

6tibus, merces fidelibus zwykła bywac, tak y w

7ichm p. sędziom kapturowym gratitudinem w

8sercach naszych zapisawszy pvijs affectibus

9braci drogę do wszelkich

Objaśnienia i tłumaczenia

„Tek” – zapewne „Ten” lub „Tak”; „zuchwały” – zapewne „z uchwały” (województwa); „by namniey” – by najmniej; iustitiam seminantibus merces fidelis (odpis „fidelibus”) – „sieją­cym sprawiedliwość – wierna zapłata” (por. Prz 11,18: seminanti iustitiam merces fidelis); gratitudinem – wdzięczność; „pvijs affectibus” – zapewne pristinis lub piis affectibus (z życzliwymi uczuciami); „braci drogę do wszelkich” – zdanie niedokończone w odpisie (zapewne: [otwieramy] braciom drogę do wszelkich [funkcji]).

Streszczenie

Braterski obowiązek województwa nie ma w najmniejszym stopniu zamykać sędziom kapturowym drogi do wszelkich funkcji poselskich, deputackich i innych, jakie mogą przypaść z uchwały województwa; przeciwnie – skoro „siejącym sprawiedliwość należy się wierna zapłata”, województwo zapisuje w sercach wdzięczność dla sędziów kapturowych i z życzliwością otwiera im drogę do wszelkich funkcji.

Transkrypcja

k. 26v (skan 0030, strona lewa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] praecavemus zas y to prae-

2senti laudo aby w żadnych sprawach inqvacunq

3forma et specie cum Mificis indibus [?] zachodzących

4żadne iuspensy niebywały y owszem, aby ciż ichmc

5panowie sędziowie tam exactora ta quam recusu [?] pere-

6płone [?] wyszedszy naustęp, przez innych ichm pp.

7kollegow swoich in pleno numero toiest sześcia sędziow

8bywali.

Objaśnienia i tłumaczenia

Miejsce silnie zniekształcone. Łac.: praecavemus … praesenti laudo – zastrzegamy niniejszym laudum; in quacunque forma et specie – w jakiejkolwiek formie i postaci; „cum Mificis indibus [?]” – zapewne cum … iudicibus (z sędziami) – odczyt niejasny; „iuspensy” – suspensy (zawieszenia, odroczenia); „tam exactora ta quam recusu [?] pere-/płone [?]” – niezrozumiałe (może „tam ex actoratu quam reo recusati” – sędziowie wyłączeni z powodu bycia stroną); „naustęp” – na ustęp (opuściwszy miejsce); in pleno numero – w pełnym składzie; „sześcia sędziow” – sześciu sędziów (kworum).

Streszczenie

Laudum zastrzega, by w żadnych sprawach, w jakiejkolwiek formie, nie było zawieszeń (odroczeń); a gdy któryś z sędziów kapturowych musi ustąpić (np. jako strona lub wyłączony), mają go zastąpić inni koledzy, tak by sąd zasiadał w pełnym składzie, tj. sześciu sędziów.

Transkrypcja

k. 26v (skan 0030, strona lewa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] Dogadzaiąc zas quierulantibus pretensyam,

2chcemy miec et praesenti laudo postanawiamy, aby

3tak przyięcie do grodu, wszelkich transakcyi, iako

4y wyięcie extraktami onych solity cursa. solitus

k. 27 (skan 0030, strona prawa)

1cursus w tym za grodzie był. Pozwy zas na blankietach

2pod pieczęcią grodzką. J. w. i. p. starosty Winnickiego wy-

3dawane bydz powinny,

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: querulantibus (odpis „quierulantibus”) – skarżącym się (stronom); praesenti laudo – niniejszym laudum; solitus cursus – zwykły tryb (kopista napisał najpierw „solity cursa”, potem „solitus cursus”); „za grodzie” – w grodzie. Pozwy na blankietach – drukowane lub gotowe formularze pozwów z pieczęcią grodu, wypełniane przez strony; tu: pod pieczęcią grodzką starosty winnickiego (Ludwika Kalinowskiego).

Streszczenie

Aby zadośćuczynić roszczeniom skarżących się stron, laudum postanawia, by zarówno przyjmowanie do akt grodzkich wszelkich transakcji, jak i wydawanie z nich ekstraktów odbywało się w grodzie zwykłym trybem, a pozwy wydawano na blankietach pod pieczęcią grodzką starosty winnickiego.

Transkrypcja

k. 27 (skan 0030, strona prawa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] tandem po elekcyi ichm panow

2sędziow et praescriptione onym reguły, do obrania

3wiel. ichw pp. posłow na seym da Bog przyszły

4convocationis. Warszawski przystąpilismy et una-

5nimi assensu całego koła rycerskiego per vota każde-

6mu z osobna pozwolone obralismy y uprosili j. o. x. i.

7Michała Swiatopołka Czetwertynskiego Zycinskiego

8et staroste wiel. im p. Marcina Jełowickiego, staro-

9ste Szczurowieckiego, Augustyna Jaroszynskiego, miecz-

10nika Bracł.o Piotra Radziminskiego, miecz. Nowogr.

11Ludwika Zwolskiego kapitana woysk Rpltey;

12Adama Ochote Peretiatkiewicza, łowcz. Inflanskiego

13podstarosciego Nowogr. ktorzy imc deregowani [?] y

14uproszeni, za zgodą wszystkich przysięgę incam jura-

15menti rotham wykonali. Ja N N przysięgam P.

16Bogu Wszechmogącemu w Troicy swiętey iedynemu

17iż we wszystkim manutenebo immunitates praw

18swobod wolnosci, w żadne praktyki zdradliwe

19szkodzące Rpltey wchodzic niebędę y owszem ob-

20servantiam constitutionis de cursu electionis

21future we wszystkim zachowam tudziesz in-

22strukcye swoie pro co mmodo sam Reipubl quam

23przesw. woiew. promowowac będę tak mi Panie

24Boże dopomoż. a po wykonanym juramencie ciż

25ichm. p. posłowie na seym convoccrtionis ziechawszy

26x. imci arcybiskupowi Reipubl. primati u nne [?]

27będą powinni uczynic dzięki za łaskawe około dobra

28Pospol. pieczołowanie y pamięc woiew. naszego wdanym [?]

29universałow, a na seymie zas według daney sobie

30instrukcyi sprawie się będą powinni.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: tandem – na koniec; praescriptione onym reguły – po przepisaniu im reguły (ordynacji); convocationis – (sejm) konwokacyjny; unanimi assensu – jednomyślną zgodą; per vota każdemu z osobna pozwolone – głosami, na które każdemu z osobna pozwolono; „deregowani [?]” – zapewne delegowani; in eam iuramenti rotam (odpis „incam jura-/menti rotham”) – według tej roty przysięgi; manutenebo immunitates – będę bronić swobód; observantiam constitutionis de cursu electionis futurae – przestrzeganie konstytucji o przebiegu przyszłej elekcji; „pro co mmodo sam Reipubl quam przesw. woiew.” – pro commodo tam Reipublicae quam prześwietnego województwa – dla dobra tak Rzeczypospolitej, jak województwa; „u nne [?]” – może „imienne” lub „imieniem”; „wdanym [?] universałow” – zapewne „w danych uniwersałach” (pamięć o województwie w uniwersałach). Ludwik Zwolski – w akcie 28 „podstoli dobrzyński”; tu „kapitan wojsk Rzeczypospolitej”. Czetwertyński tu „Życiński” (= życzyński).

Streszczenie

Na koniec, po wyborze sędziów kapturowych i przepisaniu im reguł, zgromadzeni przystąpili do wyboru posłów na sejm konwokacyjny w Warszawie i jednomyślnie, głosami oddanymi przez każdego z osobna, obrali: ks. Michała Świętopełka Czetwertyńskiego, starostę życzyńskiego; Marcina Jełowickiego, starostę szczurowieckiego; Augustyna Jaroszyńskiego, miecznika bracławskiego; Piotra Radzimińskiego, miecznika nowogrodzkiego; Ludwika Zwolskiego, kapitana wojsk Rzeczypospolitej; Adama Ochotę Peretiatkowicza, łowczego inflanckiego, podstarościego nowogrodzkiego. Posłowie złożyli za zgodą wszystkich przysięgę według roty: „Ja N. N. przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu, w Trójcy Świętej Jedynemu, że we wszystkim będę bronił swobód praw i wolności, w żadne zdradliwe praktyki szkodliwe dla Rzeczypospolitej wchodzić nie będę, przeciwnie – we wszystkim zachowam konstytucję o przebiegu przyszłej elekcji i będę popierał swoją instrukcję dla dobra tak Rzeczypospolitej, jak województwa; tak mi Panie Boże dopomóż”. Po przysiędze posłowie, przybywszy na sejm konwokacyjny, mają podziękować arcybiskupowi-prymasowi za troskę o dobro publiczne i pamięć o województwie w wydanych uniwersałach, a na sejmie postępować według danej im instrukcji (por. akty 12–27).

Transkrypcja

k. 27 (skan 0030, strona prawa) – ciąg dalszy

1[dalszy ciąg wiersza:] A że woiew.

2nasze incenfinis rgni będące wszystkiemu ex-

3pocetum niebespieczstwa, ktoremu iako antemurały

k. 27v (skan 0031, strona lewa)

1patriae denecesse należą sufragantia subsidia, tud-

2ziesz na utrzymanie wszelkich insustow [?] pansto[w]

3granicznych, ktore a żeby in turbido oscerowa [?] tey

4oyczyzny dolendo echwaty [?] piscarfato [?], tedy my amore

5boni Publici ostatnich niezałuiąc sił naszych exiscerando-

6se ad ultimum posse zaangrzeniem [?] poddanych za zgodą

7totabis [?] congressus postanowilismy copias militares w

8podniesieniu chorągwi dwoch pod rotmistrzowstwem

9j.w. im. p. Michała Kaletynskiego chor. Pawła Joa-

10chima Jaroszynskiego, stol. Bracł.o tudziesz infante-

11ryi chorągwi pro psidio woiew., ktoreto chorągwie y

12jnfanteria z w im. p. rotmistrzami y officerami utriusq.

13authoramenti do komendy j.w. jm. p. starosty Winn.

14dispensante lege należec maią, y za jego ordynansami

15gdzie in commodum woiew. obroci paryerowac powinni

16będą. Na ktorych erygowanie summe j.w. staroscie

17Win. dwa dziescia tysięcy zł. pol. ex aeratio woiew. za-

18płacona bydz ma, hoc ad iecto, aby officyerow y under

19officyerow . . . catholicae et nobiles nostanowił im.

20p. starosta Winnicki. Wel. zas ichm panow rotmistrz[om]

21każdemu na chorągwiew po osmnascie tysięcy czterysta

22zł. pol. obodwom skarb woiew. wyliczyc powinien.

23pcaverius zas sobie to że iak chorągwiom tak jnfanteryi

24płaca tylko ad coronationem futuri regis ze skarbu

25woiew. currere ma. J o to ostrzegamy, aby ichm. pano-

26wie rotmistrze siedmdziesiąt konne chorągwie in

27subsidium woiew. wystawili.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis silnie zniekształcony. Łac.: in confinibus regni (odpis „incenfinis rgni”) – na kresach królestwa; expositum (odpis „ex-/pocetum”) – wystawione (na niebezpieczeństwa); antemurale patriae – przedmurze ojczyzny; de necesse – z konieczności; suffragantia subsidia – wspierające posiłki; „insustow [?] państw granicznych” – może „insultów” (napadów) państw ościennych; „in turbido oscerowa [?] tej ojczyzny dolendo echwaty [?] piscarfato [?]” – miejsce niezrozumiałe (zapewne: in turbido statu … dolendo … fato – w zamęcie … bolesnym losem); amore boni publici – z miłości dobra publicznego; „exiscerando-/se” – exviscerando se (wydając z siebie wszystko) ad ultimum posse – do ostatnich możliwości; „zaangrzeniem [?] poddanych” – może „z obciążeniem” poddanych; „totabis [?] congressus” – zapewne totius congressus (całego zgromadzenia); copias militares – siły zbrojne; pro praesidio (odpis „pro psidio”) – dla obrony; officerami utriusque authoramenti – oficerami obu autoramentów (narodowego i cudzoziemskiego); dispensante lege – za zezwoleniem prawa; „obroci paryerowac” – obróci, parierować (być posłusznym); ex aerario (odpis „aeratio”) – ze skarbu (województwa); hoc adiecto – z tym dodatkiem (zastrzeżeniem); oficerów i unteroficerów … catholicos et nobiles (odpis „catholicae”) – katolików i szlachtę (luka kopisty); „nostanowił” – postanowił, ustanowił; „pcaverius” – praecavemus (zastrzegamy); ad coronationem futuri regis … currere ma – płaca ma biec do koronacji przyszłego króla; „siedmdziesiąt konne chorągwie” – chorągwie po 70 koni. „Michała Kaletynskiego chor.” – Michał Kaletyński, chorąży bracławski (w akcie 28 „chorąży Bracł.”); rotmistrzami chorągwi są zapewne Kaletyński i Paweł Joachim Jaroszyński, stolnik bracławski.

Streszczenie

Ponieważ województwo, leżące na kresach królestwa, jest wystawione na wszelkie niebezpieczeństwa, a jako przedmurzu ojczyzny należą mu się wspierające posiłki do obrony przed napadami państw ościennych w obecnych smutnych czasach bezkrólewia, zgromadzeni – z miłości do dobra publicznego, nie szczędząc ostatnich sił i obciążając poddanych – postanowili jednomyślnie wystawić siły zbrojne: dwie chorągwie pod rotmistrzostwem Michała Kaletyńskiego, chorążego (bracławskiego), i Pawła Joachima Jaroszyńskiego, stolnika bracławskiego, oraz chorągiew piechoty dla obrony województwa. Chorągwie i piechota z rotmistrzami i oficerami obu autoramentów mają podlegać, zgodnie z prawem, komendzie starosty winnickiego i iść tam, dokąd skierują je jego ordynanse dla dobra województwa. Na wystawienie piechoty starosta winnicki otrzyma ze skarbu województwa 20 000 zł pol., z zastrzeżeniem, by oficerami i podoficerami ustanawiał katolików i szlachtę; każdemu z rotmistrzów skarb województwa ma wypłacić na chorągiew po 18 400 zł pol. Płaca chorągwi i piechoty ma biec ze skarbu województwa tylko do koronacji przyszłego króla. Rotmistrzowie mają wystawić chorągwie po 70 koni na pomoc województwu.

Transkrypcja

k. 27v (skan 0031, strona lewa) – od wiersza 28

1[początek w środku wiersza, po „in subsidium woiew. wystawili.”:] Gratitudo bene merenti

2um tak na assignacyach załegłych, ichm. panom

3obywatelom, jaki y noviter uchwalonych to iest jm.

4p. Dołszkiewiczowi, antenori laudo naznaczone zł.

5tysiąc, niemnieysze zas fatygi koszta y usługi na

6iedney ze przeswiet woiew. przystudze [?] zostaiącego

7im. p. Jana Choieckiego skar. Owr. nadgradzaiąc simi-

8liter takze zł. pol. tysiąc ex communi naznaczamy

k. 28 (skan 0031, strona prawa)

1voto. Jm p. sędziemu pogran. woiew. Bracł. za legacyą

2do przesw. woiew. Kijows. zł. pol. tysiąc; jm. p. Klityn-

3skiemu będącemu na usłudze lustracyi, iako tez

4im. p. Wiecwinskiemu [?], łowcz. Płockiemu, sucessorowi

5s. p. jm. p. Jana Cyryny, pod. Bracł. ktorzy simili woiew.

6oboegiu [?] obowiązany andispendio fortuny swoiey expe-

7dyował lustracyą, a interrum ponte [?] fato naznaczoney

8per laudum nie wziął te kompensy, tedy tak jm. p.

9Klitynskiemu, iako y jm. p. Wiecwinskiemu [?], successorowi

10zł. pol. tysiąc naznaczamy, in casu ieżeli na te pienią-

11ze dawna assygnacya nie iest wypłacona, temuż im. p.

12Michałowi Klitynskiemu, za powtorną legacyą, z im.

13p. Kozickim, skar. Owr. obedwom ichm nadgradzaiąc po-

14droz. Poselstwa do Kyowa, zł. tysiąc uchwalamy y na-

15znaczamy. Na reparacyą kosciola oycow jezuitow Winn.

16zł. tysiąc, oycom bernardynom gwozdzieckim [?] zł. tysiąc,

17oycom dominikanom Winn. zł. osmset, oycom domini-

18kanom Lat. zł. trzysta, oycom bernardynom zasław-

19skim zł. dwiescie; ur. Pawłowi Kawalskiemu Cemnetu [?]

20ex clementia woiew. sup Pauperem, ktoren przy re-

21zydencyi dozgonnego zycia w Częstochowie iako sobie

22obrał, za całosc woiew. naszego in confiniis będącego

23supremam numinis ma exorare majestatem zł.

24dwiescie naznaczamy. Sucessorom niegdy s. p. im. p.

25Breyka [?] za xięgę dwu dekretowych woiew. naszego, ktore

26. . . . . tysiąca zł. pol. u szlachcica pod Lublinem

27był wykupił ad haerendo justitiae et integritti

28woiew. iusto titulo zł. tysiąc publico voto naznaczamy.

29Jaby sucessorom tegoż assygnacye scia [?] comperta-

30tione tych xiąg ad acta Winn. od wiel. kommisarza

31Tudziesz y na wspomnione wyzey wyrazone uchwa-

32ły y naznaczone w tym laudum rekompensy

33wydane były obligowany.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis XIX w. z licznymi zniekształceniami. Łac.: gratitudo bene merentium (odpis „bene merenti/um”) – wdzięczność dla dobrze zasłużonych; noviter – na nowo; antenori laudo – poprzednim laudum; ex communi voto (z przeniesieniem „voto” na k. 28) – jednogłośnie; „na iedney ze przeswiet woiew. przystudze [?]” – zapewne „na usłudze” (w służbie) województwa; simili(ter) – podobnie; „ad dispendio fortuny swojej” – ad dispendium, ze szkodą dla swego majątku; „interrum ponte [?] fato” – zapewne interrupto (lub interveniente) fato – gdy śmierć przerwała (Jan Cyryna zmarł, nie odebrawszy rekompensy naznaczonej laudum); in casu – w razie; „Kyowa” – Kijowa; „gwozdzieckim [?]” – zapewne bernardyni z Gwoźdźca (Pokucie) albo zniekształcona nazwa innego konwentu; „Cemnetu [?]” – zapewne „Eremicie” (pustelnikowi); ex clementia woiewództwa – z łaski województwa; „sup Pauperem” – może „sub (titulo) pauperis” (jako ubogiemu); supremam numinis … exorare majestatem – ma upraszać najwyższy majestat Boga (za całość województwa leżącego na kresach); „Breyka [?]” – zapewne Boreyko (w „Następnym kroku” poprzedniej sesji: Boreyko); „xięgę dwu dekretowych” – zapewne „xięgi dwie dekretowe” (dwie księgi dekretów trybunalskich województwa), wykupione za … tysiące zł u szlachcica pod Lublinem (luka kopisty – kropki); ad haerendo justitiae et integritati – w zamiarze ad haerendum (dla utrzymania) sprawiedliwości i całości (województwa); iusto titulo – słusznym tytułem; publico voto – publiczną uchwałą; „Jaby” – iżby; „scia [?] compertatione” – zapewne „post comportationem” (po zwiezieniu) tych ksiąg do akt winnickich; od wiel. kommisarza – od wielmożnego komisarza (województwa), który ma być zobowiązany (obligowany) do wydania rekompens. Rozstrzygnięcia: Klityński = Michał KLITYŃSKI (por. 44-1-12, akty wcześniejsze: „Klitinski”).

Streszczenie

Sejmik, wyrażając wdzięczność dobrze zasłużonym, zatwierdza zaległe i nowe asygnacje z kasy województwa: Dołszkiewiczowi [?] – 1000 zł naznaczone poprzednim laudum; Janowi Chojeckiemu, skarbnikowi owruckiemu, za trudy, koszty i usługi w służbie województwa – 1000 zł; sędziemu pogranicznemu województwa bracławskiego za legację do województwa kijowskiego – 1000 zł; Klityńskiemu za udział w lustracji oraz Wiecwińskiemu [?], łowczemu płockiemu, sukcesorowi zm. Jana Cyryny, podczaszego (?) bracławskiego, który ze szkodą dla majątku przeprowadził lustrację, a zmarł, nie odebrawszy naznaczonej rekompensy – każdemu po 1000 zł, jeśli dawna asygnacja nie została wypłacona; Michałowi Klityńskiemu i Kozickiemu, skarbnikowi owruckiemu, za powtórne poselstwo do Kijowa – 1000 zł; na naprawę kościoła jezuitów winnickich – 1000 zł; bernardynom „gwozdzieckim” [?] – 1000 zł; dominikanom winnickim – 800 zł; dominikanom latyczowskim – 300 zł; bernardynom zasławskim – 200 zł; ubogiemu Pawłowi Kawalskiemu [?], (pustelnikowi?), który obrał sobie dożywotnią rezydencję w Częstochowie i ma modlić się za województwo – 200 zł; sukcesorom zm. Boreyki [?] za wykupienie u szlachcica pod Lublinem dwóch ksiąg dekretowych województwa – 1000 zł, po złożeniu tych ksiąg do akt winnickich. Wydanie wszystkich tych rekompens ma być obowiązkiem komisarza województwa.

Transkrypcja

k. 28 (skan 0031, strona prawa) – dwa ostatnie wiersze

1[w środku wiersza, po „wydane były obligowany.”:] A że perrenitentiam niekto-

2rych ichm. obywatelow woiew. naszego w podatkowaniu [?]

k. 28v (skan 0032, strona lewa)

1przez uchwały obrad naszych niesą kompartowane

2poratky, ani się niektore dobra lustrowac dały. Przeto

3obliguiemy jchw. p. lustratorow, aby ultro lustracyi

4swoiey munus konczyli z tym dokładem na amplius [?]

5powtornie dobr lustrowanych, iako to jm. p. Dołszkie-

6wicza woiew. Owr. lustrowali. Cavemus y to iezeliby

7jch. . . kommisarze gubernatorowie et quocunq

8titulo dozorcy dobr panskich perrenitentem ausum

9proprium obedere uchwałom woiew. naszego nie

10chcieli y lustrowac dobr niedali . . . takowych, iako

11rebelles legi communi et curiatae woiew. pro

12Hostibus patriae ile in tanto rigido casu communi

13voto et assensu uznaiemy y takowego chwytac y

14do sądow kapturowych przyprowadziwszy paenis

15crumenalibus et personalibus, . . . proqualitate

16delicti criminalibus, sądom kapturowym decydowac

17y sądzie, pozwalamy y obliguiemy.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac. (z błędami odpisu): per renitentiam (odpis „perrenitentiam”) – wskutek oporu, nieposłuszeństwa; „niesą kompartowane poratky” – zapewne „podatki nie są komportowane” (nie są zwożone, dostarczane); ultro – ponadto, z własnej woli; munus lustrationis – obowiązek lustracji; „na amplius [?]” – może „ad amplius” (nadto); „woiew. Owr.” – może „wojskiego owruckiego” (skrót niejasny); cavemus – zastrzegamy; quocunque titulo – pod jakimkolwiek tytułem; „perrenitentem ausum proprium” – per renitentem ausum proprium (z własnej, upartej śmiałości); „obedere” – obedire (być posłusznym, w zestawieniu z „nie chcieli”); rebelles legi communi et curiatae (zapewne curiali) woiewództwa – buntownicy wobec prawa powszechnego i uchwał (sejmiku) województwa; pro hostibus patriae – za wrogów ojczyzny; „ile in tanto rigido casu” – zapewne „in tam rigido casu” (w tak ciężkim przypadku); communi voto et assensu – za wspólną zgodą; poenis crumenalibus (zapewne pecuniariis – „crumena” = sakiewka) et personalibus … pro qualitate delicti criminalibus – karami pieniężnymi i osobistymi, a stosownie do rodzaju przestępstwa – kryminalnymi; „sądzie” – sądzić.

Streszczenie

Ponieważ wskutek oporu niektórych obywateli województwa podatki uchwalone przez sejmik nie są dostarczane, a niektóre dobra nie dały się zlustrować, sejmik zobowiązuje lustratorów, by dokończyli lustracji i powtórnie zlustrowali dobra już lustrowane, jak np. dobra Dołszkiewicza [?]. Zastrzega też, że jeśli komisarze, gubernatorzy i wszelcy dozorcy dóbr pańskich z własnej śmiałości nie będą chcieli być posłuszni uchwałom województwa i nie dopuszczą do lustracji, zostaną jednomyślnie uznani za buntowników wobec prawa i uchwał województwa oraz za wrogów ojczyzny; należy ich chwytać i przyprowadzać przed sądy kapturowe, które mają ich sądzić i karać karami pieniężnymi i osobistymi, a stosownie do rodzaju przestępstwa – kryminalnymi.

Transkrypcja

k. 28v (skan 0032, strona lewa) – od wiersza 17

1[w środku wiersza, po „pozwalamy y obliguiemy.”:] Ci zas ich p. lus-

2tratorowie iako y exactores w Pilipow przeszłego podatku

3z tych dobr, ktore do sąd niekompertowały, tedy ich p.

4poborcy uspomnieni ten podatek Pilipowski et ejus

5restantem personem na sądy kapturowe denecesse maią

6komportowac y tam ze calculum coram totali iudicio

7capturali uczynic maią ostrzegaiąc y to, aby ichmc p.

8lustratorowie tak ci ktorzy nowo do exakcyi chałup de-

9legowani, iako y ci ktorzy w przysztym laudum do pobora

10Pilipow obrani dicisim po dwu, a nierazem iezdzili,

11a zas tym ichm p. lustratorom, ktorzy dla depaktacyi

12z licznym kongressem ludzi y koni niejezdzili kon-

13wos na lezyty [?] o de wsi do wsi obieciemy się y spendemus [?]

14zo . . opolnie obliguiąc ichw lustratorow wszystkich, aby

15lustracyą surie [?] in spacio niedziel pięciu adata psentis

16laudi zakonczyli y na sądy kapturowe cum reparata [?]

17stanowili się sub ani modversio ne sądu kapturowego.

18Tym zas ichm. p. lustratorom pro solario według dawnego

k. 29 (skan 0032, strona prawa)

1laudum po szostaku bitemu od chałupy, a zas od koła po

2szostakow bitych dwa. possesores et haeredes dac poddan-

3. . . . . . , aby przykazali cavemus czynisię ichm. p.

4lustratorowie niewyciągaiąc kwitowego, ani absolute

5bieżącego czego anteriori laudo niepozwolito niebrali

6y kontentowac się maią;

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis silnie zniekształcony. „exactores w Pilipow” – exactores (poborcy) podatku „filipowskiego”, tj. pogłównego od Filipowców (starowierców; por. 44-1-12, laudum IX 1732 – Filipowcy); „do sąd niekompertowały” – zapewne „do sądu nie komportowały” (nie dostarczyły podatku); „et ejus restantem personem” – zapewne et eius restantiam (zaległość) … „personam” (osobiście); denecesse (de necesse) – koniecznie; „ze calculum … uczynić” – złożyć rachunek przed całym sądem kapturowym (coram toto iudicio capturali); „do exakcyi chałup” – do poboru podatku od chałup (podymnego); „dicisim” – zapewne divisim (osobno), tj. mają jeździć po dwóch, a nie wszyscy razem; „dla depaktacyi [?]” – może „dla depaktacji” (zniszczenia, uciążliwości dla poddanych), by nie jeździli z licznym orszakiem ludzi i koni; „konwos na lezyty [?] o de wsi do wsi obieciemy się y spendemus [?] zo..opolnie” – miejsce niezrozumiałe (może: konwój (podwody) od wsi do wsi obiecujemy się dawać i wspólnie (zobopólnie) ponosić koszty – „expendemus”); „surie [?]” – może „seriò” (rzetelnie); in spatio niedziel pięciu a data praesentis laudi – w ciągu pięciu tygodni od daty niniejszego laudum; „cum reparata [?]” – może „cum relatione” (ze sprawozdaniem) albo „cum regestro”; sub animadversione (odpis „sub ani modversio ne”) sądu kapturowego – pod karą sądu kapturowego; pro solario – jako zapłatę; „szostaku bitemu” – szóstak bity (moneta 6-groszowa); „od koła” – od koła młyńskiego; „possesores et haeredes dac poddan- …” – luka kopisty (possessores et haeredes – posesorowie i dziedzice mają przykazać poddanym, by dawali); „cavemus czynisię” – zapewne „cavemus, ażeby się” (zastrzegamy, by) lustratorzy nie wyciągali kwitowego ani absolutnie niczego, czego poprzednie laudum (anteriori laudo) nie pozwoliło, i mają się kontentować (płacą).

Streszczenie

Lustratorzy oraz poborcy zeszłorocznego podatku „filipowskiego” z dóbr, które go nie dostarczyły, mają koniecznie osobiście przywieźć ten podatek i zaległości na sądy kapturowe i tam przed całym sądem kapturowym złożyć rachunek. Sejmik zastrzega, by lustratorzy – zarówno nowo delegowani do poboru podatku od chałup, jak i obrani poprzednim laudum do poboru filipowskiego – jeździli osobno po dwóch, a nie wszyscy razem; aby nie obciążali poddanych licznym orszakiem ludzi i koni, województwo obiecuje im podwody od wsi do wsi (miejsce niejasne). Wszyscy lustratorzy mają zakończyć lustrację w ciągu pięciu tygodni od daty laudum i stawić się ze sprawozdaniem na sądach kapturowych pod karą tego sądu. Jako płacę lustratorzy otrzymają według dawnego laudum po szóstaku bitym od chałupy i po dwa szóstaki od koła (młyńskiego) – posesorowie i dziedzice mają nakazać poddanym ich dawanie; lustratorzy nie mogą pobierać kwitowego ani niczego, czego poprzednie laudum nie dopuszczało.

Transkrypcja

k. 29 (skan 0032, strona prawa) – od wiersza 6

1[w środku wiersza, po „kontentowac się maią;”:] czopowe y szelęzne stosuiąc się

2ad laudum przeszłego seymiku gospodarskiego pro

3cura et solicitudine y expensa in commodum woiew.

4wydane, aby były im. p. Jaroszynskiemu stol. y kom-

5misarzowi woiew. Bracł. miec chcemy y postanawiamy,

6y aby a laudo millesimo septingentesimo vigesimo

7miesiąca septembris siedmnastego dnia, aż do teraz-

8nieyszego roku tysiącznego siedmsetnego trzydziestego

9trzeciego, tak z dobr ktore dawno w taryfe weszły, iako

10y wszelkich wakat wypłacone były unanimi voto go-

11congressus, sub duplici pensione in casu nieoddania

12naznaczamy; od szlacheckiego kotła po zł. szesciu od zydow-

13skiego zł. dziesięc czopowego y szelęznego, od każdego zas

14złotego relegatis od w kommisarza po groszy szesc ad

15mentem danych laud, stosuiącsię naznaczamy,

Objaśnienia i tłumaczenia

Czopowe i szelężne – podatki od wyszynku trunków (czopowe – od beczki / kotła gorzelnianego; szelężne – od trunków sprzedawanych w drobnym wyszynku), w XVIII w. przekazywane województwom na ich potrzeby. Łac.: pro cura et sollicitudine (odpis „solicitudine”) y expensa in commodum woiewództwa wydane – za staranie, troskę i wydatki poniesione na pożytek województwa; „a laudo millesimo septingentesimo vigesimo miesiąca septembris siedmnastego dnia” – od laudum z 17 września 1720 [?] – zapewne błąd kopisty zamiast 1732 („trigesimo secundo”; laudum sejmiku gospodarskiego z 16/17 IX 1732 – akty 1–11 tej księgi); „w taryfe weszły” – zostały wpisane do taryfy (rejestru podatkowego); wakat (vacat) – zapewne wszelkie zaległości / wakujące (niewypłacone) należności; unanimi voto (totius) congressus – jednomyślną uchwałą całego zgromadzenia („go-/congressus” – zapewne „to-/tius congressus”); sub duplici poena (odpis „pensione”) – pod karą podwójną; od kotła – od kotła gorzelnianego (szlacheckiego 6 zł, żydowskiego 10 zł); „relegatis od w kommisarza” – miejsce niejasne (może „percipiendo per w. kommisarza” – po 6 groszy od każdego złotego dla komisarza jako prowizja); ad mentem danych laud – zgodnie z treścią wydanych laudów.

Streszczenie

Zgodnie z laudum zeszłego sejmiku gospodarskiego sejmik postanawia, że czopowe i szelężne – za staranie, troskę i wydatki poniesione na pożytek województwa – mają przypaść Pawłowi Joachimowi Jaroszyńskiemu, stolnikowi i komisarzowi województwa bracławskiego. Zaległe czopowe i szelężne od laudum z 17 września (w odpisie 1720 – zapewne 1732) aż do bieżącego roku 1733, zarówno z dóbr dawno wpisanych do taryfy, jak i wszelkie inne zaległości, mają być wypłacone pod karą podwójną w razie nieoddania. Sejmik naznacza stawki: od kotła szlacheckiego 6 zł, od żydowskiego 10 zł czopowego i szelężnego, a od każdego złotego – po 6 groszy dla komisarza, zgodnie z wcześniejszymi laudami.

Transkrypcja

k. 29 (skan 0032, strona prawa) – od wiersza 20

1[w środku wiersza, po „naznaczamy,”:] do-

2gadzaiąc zas wielkim y godnym jm . . . . w naszym

3woiew. zostaiącym a ob pluralitatem ptendentow funk-

4cyi doczekacsię niemogącym alternate dawnemi la-

5udami opisane in suo robore miec chcemy y konfir-

6muiemy. To iest aby funkcyi po funkcyi zaden z ichw.

7niepretendował, ale przepauzował, azesmy zas obligowali

8i. w. ichw posłow na te razwieyszą [?] konwokacyą obranych

9aby maiorem numerus posłow na przyszłą elekcyą sta-

10ralisię, ktore jezeli przywiozą, tedy ptenduiącego z ichw

11do powtornego oposelstwa, ktory by lucius [?] był ombitus [?]

12pcijs ostatibus braci nieexkluduiemy y aby aequani-

13mitas szlachty obserwowana była indistributiva

14funkcyi justitia pcavemus neimpossesionati w tym

15woiew. iako tez ichmc. samą ordynacyą bez zadney inney

k. 29v (skan 0033, strona lewa)

1possesyi zaprzecaiącysię stosuiącsię do dawnieyszych słuszy [?]

2praw otym opisanego nietolko ad functionem niebyli

3przypuszczeni, ale tez omni activitte careant. possesia

4zas, aby była non ptexsuosa [?] firma et stabilis przy-

5namniey od roku y szesciu niedziel byc powinna, a iesli

6by ich p. impossessinati iakowe . . . . wnosic mieli by[ch] [?]

7quattorpites [?] słuchac obiecuiemy iednakze kontra-

8dukcya ichw p. akceptowana byc niema, ani actici [?] za-

9tamowana obrad naszych.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis silnie zniekształcony. „dogadzaiąc zas wielkim y godnym jm. . . . w naszym woiew. zostaiącym” – luka kopisty (zapewne „wielkiej i godnej braci”, obywatelom województwa); ob pluralitatem praetendentium (odpis „ptendentow”) – z powodu mnogości ubiegających się; alternata (odpis „alternate”) – zasada przemienności w obejmowaniu funkcji; in suo robore – w swojej mocy; „funkcyi po funkcyi” – aby nikt nie ubiegał się o funkcję zaraz po sprawowaniu innej, lecz „przepauzował” (odczekał przerwę); „razwieyszą [?] konwokacyą” – zapewne „teraźniejszą konwokację”; maiorem numerum posłów na przyszłą elekcję – starać się o zwiększenie liczby posłów województwa na sejm elekcyjny; jeśli to uzyskają, nie wyklucza się z ponownego poselstwa tego, kto „lucius [?] był ombitus [?]” – miejsce niejasne (może: „który by legitime był ambitus” lub „electus”) „pcijs ostatibus braci” – może „praeciis (precibus?) [et] votis braci” – na prośby braci szlachty; aequanimitas – równość, bezstronność; „in distributiva funkcyi iustitia” – w sprawiedliwości rozdzielczej przy nadawaniu funkcji; praecavemus, ne impossessionati – zastrzegamy, by nieposesjonaci (szlachta bez dóbr) w tym województwie, a także ci, którzy samą ordynacją (dzierżawą?) bez żadnej innej posesji „zaprzęgają się” (zapewne: „zapisują się, mienią się” posesjonatami), zgodnie z dawniejszymi „słuszy [?]” (słusznymi?) prawami nie tylko nie byli dopuszczani do funkcji, ale także byli pozbawieni wszelkiej czynności (omni activitate careant); posesja zaś ma być „non praetextuosa” (nie pozorna), mocna i stała – przynajmniej od roku i sześciu tygodni; „quattorpites [?]” – niejasne (może „quaerelas” – skargi); „kontradukcya” – kontradykcja (sprzeciw); „actici [?]” – może „activitas” (sprzeciw nieposesjonatów nie ma być przyjęty ani tamować obrad).

Streszczenie

Aby zadośćuczynić obywatelom województwa, którzy wskutek mnogości kandydatów nie mogą doczekać się funkcji, sejmik zatwierdza i utrzymuje w mocy alternatę opisaną w dawnych laudach: nikt nie może ubiegać się o funkcję zaraz po sprawowaniu innej, lecz musi odczekać. Posłowie obrani na obecną konwokację mają się starać o zwiększenie liczby posłów województwa na przyszłą elekcję; jeśli to uzyskają, nie wyklucza się z ponownego poselstwa kogoś, kto dotąd był posłem (miejsce niejasne). Sejmik zastrzega zachowanie równości szlachty w sprawiedliwym rozdawaniu funkcji i postanawia, że nieposesjonaci w województwie, a także ci, którzy powołują się na samą ordynację (dzierżawę) bez innej posesji, zgodnie z dawniejszymi prawami nie tylko nie będą dopuszczani do funkcji, ale będą pozbawieni wszelkiej czynności na sejmiku. Posesja ma być rzeczywista, mocna i stała – trwająca co najmniej rok i sześć tygodni. Skargi nieposesjonatów sejmik obiecuje wysłuchać, ale ich kontradykcja nie będzie przyjmowana ani nie może tamować obrad.

Transkrypcja

k. 29v (skan 0033, strona lewa) – od wiersza 9

1[w środku wiersza, po „obrad naszych.”:] Pamiętaiąc zas tak anti-

2quitus, iako psentaneos nietylko Rpl., ale y przeswiet.

3woiew naszemu cum dispendio fortuny y zycia erogowa-

4nych expens i. w. im p. na Swidnie Swidzinskiego Radom-

5skiego starosty regimentarza partyi Ukrainskiey, ktoremu

6remariarando tam tum erga Rempublicam amorem y do

7dolszych ichw. p., chcąc zaciągnąc około dobra Pospol.o Cwope-

8racyi niemniey w im. p. Michałowi Kalczynskiemu [?]

9chorą. Bracł., pułkownikowi teyze partyi Ukrainskiey,

10ktory par effusione sangvinis pro tutamine oyczy-

11ny naszey z im. p. Regimentarzem prawdziwą allaboro-

12wał przychilnoscią, chcąc zas y woysko teyze partyi,

13ktore aperto corde et pectore za całosc naszą zastawiaią

14się y w skoich desyderyderyach ile po ten czas, kiedy or-

15dynanse i. w. ich. panow Regimentarzow prodie prima

16maij powychodziły zadnego do wyzywienia koni y ludzi

17w niedostatku sian y obrokow miec niemogą sposobu.

18W. ichm. panow posłow pulsando ad corda nostri, abys-

19my i. w. jch. p. iusto titulo należytemi opatrzyli pro-

20wientami tedy prawem słusznosci niechcąc vacuis pusc[ic] [?]

21manibus powiatu zwinogią [?] podatki tak kotłowe po-

22pcanto [?], aby gdzie juz imsi burgrabia w . . . wybirał

23tom woysko, aby się nieinteressowało ale ichm. p. commi-

24sary do lustracyi od woiew. naznaczeni, kotłowe według

25laudum boni ordinis wybirali y zpinędzmi na kaden-

26cyą marcową sądow kapturowych stawali, iako y

k. 30 (skan 0033, strona prawa)

1noviter tynfowe nizey uchwalone z chałupy kazdey par-

2tyi całey na ten jeden rok tysiączny siedmsetny trzy-

3dziesty trzeci kondonuiemy hoc ad iecto ze z tego podat-

4ku z . . . . . c excluduiąc ad aerarium woiew. poda-

5tek pilipow, ktory ich p. lustratorowie odebrawszy

6od commisarios tempore et loco ex psso komperzowali

7y z tegoz uczynic calculum będą powinni. J.w. imp.

8regimentarzowi pięc tysięcy chałup w. imp. chorązemu

9Bracł. trzy tysiące im. p. Kazimierzowi Przyluskiemu

10łowcz. Lat., regentowi gr. Radom., towarzyszowi znaku

11j.w. im. p. Swidzin. starosty Radom. pierwszemu, Joze-

12fowi Wiszowatowi czesnikowi Litewskiemu namiesn.

13znaku pancer. i. w. im. p. kuchmistrza koronnego

14powtornego posłom woyskowym obudwam po tysiącu

15chałup konferuiemy, renduitatem zas podatku in

16commodum całego woiska partyi Ukrainskiey re-

17galizuiemy.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis silnie zniekształcony. „tak antiquitus, iako praesentaneos” (odpis „psentaneos”) – tak dawniej, jak obecnie; erogowanych expens – poniesionych wydatków; „i. w. im p. na Swidnie Swidzinskiego Radomskiego starosty” – jaśnie wielmożnego Stanisława Świdzińskiego (zapewne „na Świdnie” – z Świdna, gniazdo rodu), starosty radomskiego, regimentarza partii ukraińskiej (por. akty 41–42 i 44 tej księgi); „remariarando [?] tam tum erga Rempublicam amorem” – zapewne remunerando tantum erga Rempublicam amorem (wynagradzając tak wielką miłość ku Rzeczypospolitej); „do dalszych … chcąc zaciągnąć około dobra pospolitego kooperacji” – chcąc zachęcić do dalszego współdziałania dla dobra publicznego; „Kalczynskiemu [?]” – zapewne Michał KALETYŃSKI, chorąży bracławski (akty 28 i 58); „par effusione” – per effusionem sanguinis pro tutamine – przez przelew krwi dla obrony ojczyzny; „allaborował” – pracował, trudził się; aperto corde et pectore – otwartym sercem i piersią; „desyderyderyach” – dittografia: desyderyach (potrzebach); „prodie prima maij” – pro die prima maii (na 1 maja) – zapewne termin wyjścia wojska na leże letnie; pulsando ad corda nostra – pukając do naszych serc; prowianty – zaopatrzenie; „vacuis pusc[ic] [?] manibus” – nie chcąc (ich) puścić z pustymi rękami; „powiatu zwinogią [?]” – zapewne powiatu zwinogrodzkiego (województwo bracławskie dzieliło się na powiaty bracławski, winnicki i zwinogrodzki); „podatki tak kotłowe po-/pcanto [?]” – miejsce niejasne (może „pozwalamy, praecavendo” – zastrzegając); „burgrabia w. . .” – burgrabia (winnicki); kotłowe – podatek od kotłów gorzelnianych; boni ordinis – dla dobrego porządku; „zpinędzmi” – z pieniędzmi; kadencja marcowa sądów kapturowych; tynfowe (od tynfa, monety 18-groszowej) – podatek „tynfowy” uchwalony od każdej chałupy całej partii; condonujemy – darowujemy (tj. przekazujemy wojsku); hoc adiecto – z tym dodatkiem; „z . . . . . c” – luka kopisty; excluduiąc ad aerarium (wyłączając do skarbu województwa) podatek filipowski, który lustratorzy, odebrawszy od komisarzy w swoim czasie i miejscu „ex praescripto” (odpis „ex psso” – według przepisu), mają dostarczyć i z niego złożyć rachunek; chałupy konferujemy – przydzielamy (dochód z podatku z danej liczby chałup); „renduitatem” – zapewne residuitatem (resztę) podatku; regalizujemy – oddajemy, przydzielamy (wojsku). Józef Wiszowaty – cześnik litewski [?] (w odpisie „Litewskiemu”), namiestnik znaku pancernego kuchmistrza koronnego; Kazimierz Przyłuski – łowczy latyczowski [?] („łowcz. Lat.”), regent grodzki radomski, towarzysz znaku Świdzińskiego.

Streszczenie

Pamiętając o wydatkach, jakie dawniej i obecnie ze szkodą dla majątku i życia poniósł dla Rzeczypospolitej i województwa Stanisław Świdziński, starosta radomski, regimentarz partii ukraińskiej, oraz chcąc go zachęcić do dalszego współdziałania dla dobra publicznego, a także Michał Kaletyński [?], chorąży bracławski, pułkownik tej partii, który z regimentarzem z przelewem krwi trudził się dla obrony ojczyzny, a wreszcie wojsko tej partii, które otwartym sercem broni województwa, a od wyjścia ordynansów regimentarzy na 1 maja nie ma czym wyżywić ludzi i koni wobec braku siana i obroku – sejmik, na prośbę posłów wojskowych, postanawia zaopatrzyć je w prowianty. Podatki z powiatu zwinogrodzkiego [?], m.in. kotłowe, mają być pobierane nie przez burgrabiego (winnickiego), lecz przez komisarzy wyznaczonych do lustracji, według laudum, i przywiezione na marcową kadencję sądów kapturowych. Nowo uchwalony podatek tynfowy od każdej chałupy całej partii na rok 1733 sejmik darowuje wojsku, wyłączając do skarbu województwa podatek filipowski, który lustratorzy mają odebrać od komisarzy, dostarczyć i z niego się rozliczyć. Z podatku przydziela: regimentarzowi – 5000 chałup, chorążemu bracławskiemu – 3000 chałup, a obu posłom wojskowym – Kazimierzowi Przyłuskiemu, łowczemu latyczowskiemu [?], regentowi grodzkiemu radomskiemu, towarzyszowi pierwszego znaku Świdzińskiego, oraz Józefowi Wiszowatemu, cześnikowi litewskiemu [?], namiestnikowi znaku pancernego kuchmistrza koronnego – po 1000 chałup; resztę podatku przeznacza na potrzeby całego wojska partii ukraińskiej.

Transkrypcja

k. 30 (skan 0033, strona prawa) – od wiersza 17

1[w środku wiersza, po „regalizuiemy.”:] Jn super poniewaz ob egestatem skarbu

2woiew. i. w. im. p. regimentarzowi partyi Ukrainskiey

3szczerze granic naszych niezfatygowaną strzegącemu

4attencyą y od naiazdow kup swawolnych broniące-

5mu do tąd nic niekaterowali [?], ale ieszcze ichm. p.

6lustratorowie do szlipow [?] zakrzywdzeniem w staro-

7stwie Letynskim tych ze Pilipow swoie exiguowali

8lustracye. Przeto starostwo Letynskie powykonaniu

9lustracyi przez ichw. p. lustratorow poki tu j.w. jm.p.

10Swidzinski, regimentarz na komendzie Ukrain.

11zostawac będzie, tedy poty ten podatek ze starostwa

12Lityn. do skarbu woiew. ale in commodum skarbu

13jm p. regimentarza konswowany bądz ma,

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: insuper (odpis „Jn super”) – ponadto; ob egestatem skarbu – z powodu ubóstwa (pustek) skarbu województwa; „niezfatygowaną … attencyą” – niestrudzoną troską; kupy swawolne – bandy hajdamackie; „nic niekaterowali [?]” – zapewne „nic nie kontentowali” / „nic nie wypłacili” (miejsce niejasne – województwo dotąd niczym go nie wynagrodziło); „do szlipow [?] zakrzywdzeniem w starostwie Letynskim tych ze Pilipow swoie exiguowali lustracye” – miejsce zniekształcone (zapewne: lustratorzy z krzywdą (regimentarza) przeprowadzali (exequowali) w starostwie lityńskim lustrację Filipowców); „Letynskie/Lityn.” – starostwo lityńskie (Lityn, pow. winnicki), którego starostą był St. Świdziński (w akcie 73: „Radom-/— Lityn. etc. starostę”); „konswowany” – konserwowany (zachowany) dla skarbu regimentarza; „bądz” – być.

Streszczenie

Ponieważ z powodu ubóstwa skarbu województwo dotąd niczym nie wynagrodziło regimentarza partii ukraińskiej (Stanisława Świdzińskiego), który niestrudzenie strzeże granic i broni ich przed napadami swawolnych kup, a w dodatku lustratorzy z jego krzywdą przeprowadzili w starostwie lityńskim lustrację Filipowców, sejmik postanawia, że podatek ze starostwa lityńskiego po przeprowadzeniu lustracji – dopóki Świdziński pozostaje regimentarzem na komendzie ukraińskiej – nie będzie odprowadzany do skarbu województwa, lecz zachowany na rzecz skarbu regimentarza.

Transkrypcja

k. 30 (skan 0033, strona prawa) – od wiersza 28

1[w środku wiersza, po „konswowany bądz ma,”:] ze

2zas per renitentiam niektorzy jchm. pp. pozwolic

3lustrowania niechcą co iest contra aequalitatem sta-

4tus, tedy ichmc. p. commisarze, ktorych e medio

5nostri do ułozenia taryfy uprosilis my iako to wiel.

6im. p. Pawła Jaroszynskiego stol. Bracł. Feliciana

k. 30v (skan 0034, strona lewa)

1Michałowskiego pod. Samuela Korzeniewskiego łowcz.

2Piotra Sudymontowicza Czeczela sędziego pogr. Bracł.

3Marcina Radziminskiego, starost. temu [?], Stanisława

4Dołszkiewicza, wo. Ow., Michała Grocholskiego re. Bracł.

5aby na takowe dobra ad tantam tylo relacyi osiadłosci

6dymy wkładali amore boni Publici et aequanimitte

7rownych szlachty obliguiemy; i lubo ex re et justitia

8pro tanta ichw p. na usługe woiew. prmsolitudine [?], słu-

9szna należy satisfakcya iakoz ex consensu nostri

10za prace y fatygi, kwote półtoru tysięcy pro per-

11sona kozdego obiecalismy, aze ingenti amore erga

12Publicum woiew. bonum chcąc non persionato [?] sed

13piero [?] woiew. służyc cordesami tey porsyi renuerunt

14zaco w sercach naszych affektami nadgradzac dekla-

15ruiemy.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: per renitentiam – wskutek oporu; contra aequalitatem status – wbrew równości stanu (szlacheckiego); e medio nostri – spośród nas; „ad tantam tylo relacyi osiadłosci” – zapewne „ad tantum (tylko) relationem” – tylko według relacji (zeznania) o osiadłości (liczbie osiadłych dymów); dymy wkładali – wpisywali (do taryfy) liczbę dymów; amore boni publici et aequanimitate (odpis „aequanimitte”) – z miłości dobra publicznego i dla równości szlachty; ex re et iustitia – słusznie i sprawiedliwie; „pro tanta … prmsolitudine [?]” – zapewne pro tanta … sollicitudine (za tak wielką troskę o służbę województwa); ex consensu nostro – za naszą zgodą; pro persona – na osobę; ingenti amore erga publicum woiewództwa bonum – z wielkiej miłości ku dobru publicznemu województwa; „non persionato [?] sed piero [?] … służyc” – zapewne non pretio, sed pure (nie za zapłatę, lecz bezinteresownie) chcąc służyć województwu; „cordesami tey porsyi renuerunt” – zapewne „ultro (?) tej porcji renuerunt” – odmówili przyjęcia tej kwoty; dlatego sejmik deklaruje im wdzięczność w sercach. Skróty: „pod.” – podczaszy (Felicjan Michałowski, por. akt 28: marszałek sejmiku VII 1733 Felicjan Kazimierz MICHAŁOWSKI); „łowcz.” przy Korzeniewskim – w akcie 67 „łow. Bracł.” (łowczy bracławski); „starost. temu [?]” – skrót niejasny (może „starosta …”); „wo. Ow.” – zapewne wojski owrucki (por. akt 60 „Dołszkiewicza woiew. Owr.”); „re. Bracł.” – regent (grodzki) bracławski.

Streszczenie

Ponieważ niektórzy obywatele z oporu nie pozwalają lustrować swoich dóbr, co jest sprzeczne z równością stanu szlacheckiego, sejmik zobowiązuje komisarzy, których spośród siebie uprosił do ułożenia taryfy – Pawła Jaroszyńskiego, stolnika bracławskiego, Felicjana Michałowskiego, podczaszego, Samuela Korzeniewskiego, łowczego (bracławskiego), Piotra Sudymontowicza Czeczela, sędziego pogranicznego bracławskiego, Marcina Radzimińskiego, starostę (?), Stanisława Dołszkiewicza, wojskiego owruckiego (?), i Michała Grocholskiego, regenta bracławskiego – by na takie dobra wkładali dymy tylko według relacji o osiadłości, z miłości dobra publicznego i dla równości szlachty. Choć za tak wielki trud w służbie województwa należy im się słuszna satysfakcja i sejmik obiecał każdemu po 1500 zł, oni – chcąc służyć województwu bezinteresownie – odmówili przyjęcia tej kwoty, za co sejmik deklaruje im wdzięczność.

Transkrypcja

k. 30v (skan 0034, strona lewa) – od wiersza 15

1[w środku wiersza, po „deklaruiemy.”:] A zas jm. p. Korzeniewskiemu łow. Bracł.

2tyle w woiew. naszym danych dowodow cum disper-

3dio propriae fortunae, tedy im. panu lubo y ten

4renuebat ze iednak per distributivam justitiam

5pracuiącym należy . . . . fakcya, tedy impositive

6zgodnemi braci naszych głosami, dwa tysiące zł. pol.

7uchwalamy y naznaczamy.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: cum dispendio (odpis „disper-/dio”) propriae fortunae – ze szkodą dla własnego majątku; „im. panu lubo y ten renuebat” – choć i on (podobnie jak pozostali komisarze, akt 66) odmawiał; per distributivam iustitiam – według sprawiedliwości rozdzielczej; „. . . . fakcya” – luka kopisty: satisfakcya (zadośćuczynienie); impositive – nakazowo, z urzędu (mimo odmowy).

Streszczenie

Samuelowi Korzeniewskiemu, łowczemu bracławskiemu, który dał w województwie tyle dowodów (gorliwości) ze szkodą dla własnego majątku, sejmik – choć i on odmawiał – uchwala i naznacza zgodnymi głosami, z urzędu, 2000 zł pol., ponieważ według sprawiedliwości rozdzielczej pracującym należy się zadośćuczynienie.

Transkrypcja

k. 30v (skan 0034, strona lewa) – od wiersza 21

1[w środku wiersza, po „uchwalamy y naznaczamy.”:] Kiedy zas tak dawne assy-

2gnacye ze skarbu wydane, jako tez y nowo uchwalone

3bene meritis kwoty, tudziesz erygowane woysko

4cera . . . . woiew. naszego dawnemi podatkami wy-

5starczyc niemoze, tedy cersulendo w tak cięzkiey

6potrzebie, takowy dwynalezlismy medium, aby z

7kazdey chałupy według podaney lustracyi y uło-

8zenia taryfy w pięciu niedzielach ab actu laudi

9po tynfowi poddani woiew. całego do ichw. p. exakto-

10row ktorych z koła naszego obralismy, jako to w ichw

11p. Stefana Wkrynskiego [?] łow. Bus. Władysława Krzew-

12skiego czesn. Nowogr., Karola Szandyrowskiego, Woycie-

13cha Tlarskiego [?], Jana Zalinskiego, Jozefa Łaganow-

14skiego, in spacio niedziel dwuch po ułozoney taryfie

k. 31 (skan 0034, strona prawa)

1do Winnicy ichw p. exaktorom z kozdey wsi znosili

2ktorym to ich p. exaktorom wszytkim po groszu od koz-

3dego tynfa y pul zł. od wsi, od miesteczka po złotemu,

4od miast po dwa zł., a nie więcey ichw p. exaktorom

5oddawac powinni. Ktorzy by zas ichm. p. in exolvendo

6tego podatku tynfowego renitentes byli ani od locum

7desigretum znosic niechcieli, do ktorych by sami ich

8p. lustratorowie ziezdzac na exakcyą musieli, tedy

9tacy nie po groszu od tynfa, ale po trzy, a ni po pul

10zł. kwitowego, ale in triplo oddac conabunt. et adi-

11gentur. Tudziesz takowi do sądu kapturowego

12przypozwani paenis condignis karani bydz maią.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: bene meritis – dobrze zasłużonym; „erygowane woysko cera . . . .” – luka kopisty (zapewne „erygowane wojsko ad custodiam (?) woiew.”) – wystawione wojsko województwa; „cersulendo” – consulendo (radząc, zaradzając); „dwynalezlismy” – wynaleźliśmy; medium – środek; ab actu laudi – od chwili (oblaty) laudum; tynf – moneta 18-groszowa (pobór „po tynfie” z każdej chałupy); in spatio niedziel dwóch – w ciągu dwóch tygodni; in exolvendo – w spłacaniu; renitentes – oporni; ad locum designatum (odpis „od locum desigretum”) – do miejsca wyznaczonego; kwitowe – opłata za kwit; in triplo oddać conabuntur (odpis „conabunt.”) et adigentur – mają się postarać i zostaną zmuszeni oddać w potrójnej wysokości; poenis condignis – stosownymi karami. „łow. Bus.” – łowczy buski; „czesn. Nowogr.” – cześnik nowogrodzki. Nazwisko „Wkrynskiego [?]” i „Tlarskiego [?]” – odczyt odpisu, możliwe zniekształcenia (np. Ukryński, Iłłarski).

Streszczenie

Ponieważ dawne asygnacje ze skarbu, nowo uchwalone kwoty dla zasłużonych oraz wystawione wojsko województwa nie mogą być opłacone z dawnych podatków, sejmik w tak ciężkiej potrzebie postanawia, by z każdej chałupy, według lustracji i ułożonej taryfy, w ciągu pięciu tygodni od laudum poddani całego województwa płacili po tynfie. Poborcami obrano: Stefana Wkryńskiego [?], łowczego buskiego, Władysława Krzewskiego, cześnika nowogrodzkiego, Karola Szandyrowskiego, Wojciecha Tlarskiego [?], Jana Zalińskiego i Józefa Łaganowskiego. Podatek ma być znoszony z każdej wsi do Winnicy w ciągu dwóch tygodni po ułożeniu taryfy; poborcom należy się po groszu od każdego tynfa oraz pół złotego od wsi, złoty od miasteczka i dwa złote od miasta – i nic więcej. Oporni, którzy nie zechcą płacić ani znosić podatku do wyznaczonego miejsca, tak że lustratorzy będą musieli zjeżdżać do nich na pobór, zapłacą po trzy grosze od tynfa i potrójne kwitowe, a ponadto zostaną pozwani do sądu kapturowego i ukarani stosownymi karami.

Transkrypcja

k. 31 (skan 0034, strona prawa) – od wiersza 13

1Ze zas chorągiew jm. p. starosty Sendo . . tu w naszym

2woiew. ma swoią repartycyą, tedy im. p. burgrabia

3Winn. z dawnych podatkow wypłacic onym bę-

4dzie powinien, do kiraiąc gdzie ieszcze niedobrał

5cum salario sobie od zł. groszy trzy, tudziesz

6kalkulacyą tenze im. p. burgrabia Winn. in psentia

7sądu kapturowego irremissibiliter z importencyi do

8skarbu przez niego wybranych za całe lata dyspo-

9zycyi swoi uczyni. Ten zas podatek tynfowy daiemy

10w moc ichm. p. kommisarzom wyzey wyrazonym,

11jezeli by zważyli magis commodum woiew., tedy w

12podymne ten podatek obrocic mogą, y ten ze sam

13podatek tynfowy do naybliższych dosztych [?] . .

14kow ordinatur. Gdzie y leza wyprawnym chorągwi-

15om natem tymze seymiku, iezeli potrzeba będzie

16designari powinna. W. im. p. stol. Bracł. ten circa agi-

17tationem sądow kapturowych kalkulacyą kommi-

18sarstwa swego przed delegowanemi anterioribus

19laudis ich. p. kommisarzami do kalkulacyi uczyni.

20Ichmc. p. lustratorowie dymow supra lustrationem

21chałup niemniey realitte w oddaniu kwitow przez

22im. p. burgr. danych w kozdey wsi tak podymnego

k. 31v (skan 0035, strona lewa)

1jako czopowego z szelęznego tudziesz ichmc. p. lustratorowie

2fudelitter exakcyi coram eodem judicio capturali

3jura mentem komprobowac maią cavet y to, aby ich

4mc. p. commisarze do ułozenia taryfy pozakonczeniu

5teyze legimitter ułozenia taryfy, iako nikomu nie

6faworyzuiąc in tocie [?] seymiku przyszłego przysięgli, w. ichmc.

7p. delegaci do xiąg woiew. naszego w Lublinie będących

8adhanc persiannt [?] o ruskim lustrationes tychże xiąg

9zniesszysię de tempore nieodwłocznie w tym roku, a in

10casu jakich rewolucyi tedy sub sequenti felici tempore

11pacis tez samą kwerende, poniewaz solisfactis boni

12ordinis po sto talerow bitych odebrali, z porządliwszy [?]

13kontynuowali.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis silnie zniekształcony. „starosty Sendo . .” – luka/skrót kopisty: starosty sandomierskiego (rozstrzygnięte aktem 76: „chorągwi pancerney … starosty Sendomirskiego”); repartycja – przydział (podatku, kwater) na utrzymanie chorągwi; „do kiraiąc” – dobierając (ściągając zaległości tam, gdzie jeszcze nie pobrał); cum salario sobie od złotego groszy trzy – z wynagrodzeniem 3 groszy od złotego; in praesentia (odpis „in psentia”) sądu kapturowego irremissibiliter – w obecności sądu kapturowego bez żadnego zwolnienia (nieodwołalnie); „z importencyi” – z importów (sum wniesionych do skarbu); „za całe lata dyspozycyi swoi” – za cały czas swego zarządu; magis commodum woiewództwa – większą korzyść województwa; podymne – podatek od dymu (gospodarstwa); „do naybliższych dosztych [?] . . kow ordinatur” – miejsce niezrozumiałe (zapewne „do najbliższych [potrzeb] … ordinatur” – ma być przeznaczony); „Gdzie y leza wyprawnym chorągwiom natem tymze seymiku … designari powinna” – także leża (kwatery zimowe) dla wyprawionych chorągwi mają być wyznaczone na tymże sejmiku, jeśli będzie potrzeba; „W. im. p. stol. Bracł.” – Paweł Joachim Jaroszyński, stolnik bracławski, komisarz województwa (akt 62); circa agitationem sądów kapturowych – podczas odbywania sądów kapturowych; anterioribus laudis – poprzednimi laudami; supra lustrationem chałup – oprócz lustracji chałup; realiter (odpis „realitte”) – rzeczywiście; fideliter (odpis „fudelitter”) – wiernie; coram eodem iudicio capturali iuramento (odpis „jura mentem”) comprobować – przed tymże sądem kapturowym potwierdzić przysięgą; cavet – zastrzega się; legitime (odpis „legimitter”) – prawnie; „in tocie [?] seymiku przyszłego” – może „in toto (in conspectu) sejmiku” – przed całym przyszłym sejmikiem przysięgli; delegaci do ksiąg województwa w Lublinie (księgi trybunalskie, por. akty 1–11 i 59); „adhanc persiannt [?] o ruskim lustrationes” – miejsce niezrozumiałe (może „ad hanc [rem] perquirant (?) … lustrationes” – mają wyszukać lustracje (ruskie?) w tych księgach); „zniesszysię” – zniósłszy się (porozumiawszy się) de tempore; in casu jakich rewolucji – w razie jakichś zamieszek; sub sequenti felici tempore pacis – w następnym szczęśliwym czasie pokoju; kwerenda – poszukiwanie w księgach; „solisfactis boni ordinis” – zapewne „satisfactionis boni ordinis” – za porządkiem (?); po sto talarów bitych odebrali – otrzymali po 100 talarów bitych; „z porządliwszy [?]” – może „z pożądliwszym (staraniem)”.

Streszczenie

Ponieważ chorągiew starosty sandomierskiego („Sendo..”) ma swój przydział w województwie, burgrabia winnicki ma ją opłacić z dawnych podatków, dobierając zaległości tam, gdzie jeszcze ich nie pobrał, z wynagrodzeniem dla siebie po 3 grosze od złotego; tenże burgrabia winnicki ma bez żadnego zwolnienia złożyć przed sądem kapturowym rachunek z sum wniesionych przez siebie do skarbu za cały czas swego zarządu. Podatek tynfowy sejmik oddaje do dyspozycji wymienionych wyżej komisarzy, którzy – jeśli uznają to za korzystniejsze dla województwa – mogą go zamienić na podymne; ma on być przeznaczony na najbliższe potrzeby (?). Na tymże sejmiku, w razie potrzeby, mają być wyznaczone leża dla wyprawionych chorągwi. Stolnik bracławski ma podczas sądów kapturowych złożyć rachunek ze swego komisarstwa przed komisarzami delegowanymi poprzednimi laudami. Lustratorzy dymów, oprócz lustracji chałup, mają też rzetelnie oddawać kwity wydane przez burgrabiego w każdej wsi – zarówno z podymnego, jak z czopowego i szelężnego – i wierność poboru potwierdzić przysięgą przed sądem kapturowym. Komisarze do ułożenia taryfy mają po jej zakończeniu przysiąc przed przyszłym sejmikiem, że ułożyli ją prawnie, nikomu nie faworyzując. Delegaci do ksiąg województwa znajdujących się w Lublinie, porozumiawszy się co do terminu, mają niezwłocznie w tym roku – a w razie zamieszek w następnym szczęśliwym czasie pokoju – przeprowadzić kwerendę lustracji w tych księgach, ponieważ otrzymali już po 100 talarów bitych.

Transkrypcja

k. 31v (skan 0035, strona lewa) – od wiersza 13

1[w środku wiersza, po „kontynuowali.”:] Ichmc. p. obywatele woiew. naszego, ktorzy

2na swoich siedzą kowatkach a zadney niemaią osiadłosci,

3tedy do tynfowego a ni do zadnego należec maią poda-

4tkowania, impossesionati, iako się iuz wyzey namieni-

5ło choc by sez ex benesicio braterskich affektow

6na jakowych byli funkcyach tedy to ichm panom do

7possesyi suffragari niema, ale iako impossesionati

8. . . . . carere maią; jm. p. Krzewskiego c. k. [?] suc-

9cessera niegdy jm. p. staros. woiew. tegoz dług an-

10tenoribus laudis przyznany do przyszłego seymiku

11odkładamy y rekompensiwac deklaruiemy ichmc. p.

12bracia concurentes podupadli do przeswiet. woiew.

13poniewaz tantisper imc pp. dac z kąd medus non ad

14in venitur tedy do w. ich. p. kommisarzow do

15ułozenia taryfy naznaczonych, aby wynalezli spo-

16sob do ukontentowania ichw, ato specifice tych

17ur. ich. p. Michała Misiewicza Gabrzela y Stefana

18Radeckich, Alexandra Krasnosielskiego, Jana Sie-

19dleckiego, Kazimierza Radonskiego, Michała Stefano-

20wicza Olizarowskiego [?], Antoniego Czeczela, Bołotow-

21skiego [?] Minkowskiego, Alexandra Zolinskiego, Michała

22Zalinskiego, Fran. Tchorzewskiego. Sinsecus zas niemo-

k. 32 (skan 0035, strona prawa)

1gli by ichm. p. komisarze ichm. p. znalesc gratitudinem,

2tedy do przyszłego seymiku regulowac będą.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpis zniekształcony; kopista wpisuje część wyrazów nad wierszem, stąd kolejność nazwisk w liście (k. 31v, ostatnie wiersze) odtworzona z podziałów wyrazów („Sie-/dleckiego”, „Stefano-/wicza”, „Bołotow-/skiego”) – możliwe inne połączenia (np. „Michała Stefanowskiego”, „Bołotowicza”). „kowatkach” – zapewne „chutorkach” / „kawałkach” (gruntu) – szlachta zagrodowa bez poddanych; „namieniło” – nadmieniło (akt 63 – nieposesjonaci); „choc by sez ex beneficio braterskich affektow na jakowych byli funkcyach” – choćby nawet z łaski braterskich uczuć sprawowali jakieś funkcje; suffragari – pomagać, dawać prawo (głosu); „. . . . . carere maią” – luka kopisty (zapewne „activitate carere” – mają być pozbawieni czynności, por. akt 63); „Krzewskiego c. k. [?] successora” – skrót niejasny; „staros. woiew.” – może starosty (…) województwa; antecedentibus (odpis „an-/tenoribus”) laudis – poprzednimi laudami; rekompensować deklarujemy – deklarujemy wynagrodzić; concurrentes – współzawodnicy, tu: ci, którzy wspólnie z innymi ponieśli koszty (zapewne w służbie województwa), a podupadli; „tantisper imc pp. dac z kąd medus non ad in venitur” – ponieważ na razie nie znajduje się sposobu (non invenitur medium), skąd by im dać; „ato specifice” – a to w szczególności; „Sinsecus” – sin secus – jeśli zaś inaczej (jeśli komisarze nie znajdą sposobu wyrażenia im wdzięczności – gratitudinem), sprawę uregulują na przyszłym sejmiku.

Streszczenie

Obywatele województwa, którzy siedzą na swoich małych kawałkach ziemi i nie mają żadnej osiadłości (poddanych), nie podlegają podatkowi tynfowemu ani żadnemu innemu; jako nieposesjonaci – zgodnie z tym, co wyżej postanowiono – choćby z łaski braci sprawowali jakieś funkcje, nie mają prawa głosu i są wyłączeni z czynności sejmikowych. Dług Krzewskiego, sukcesora zmarłego starosty, uznany poprzednimi laudami, sejmik odkłada do przyszłego sejmiku i deklaruje jego wynagrodzenie. Ponieważ na razie nie ma skąd wynagrodzić zubożałych współzawodników (concurrentes) zasłużonych województwu, sejmik zleca komisarzom do ułożenia taryfy znalezienie sposobu ich zaspokojenia, a w szczególności: Michała Misiewicza, Gabriela i Stefana Radeckich, Aleksandra Krasnosielskiego, Jana Siedleckiego, Kazimierza Radońskiego, Michała Stefanowicza Olizarowskiego [?], Antoniego Czeczela, Bołotowskiego [?] Minkowskiego, Aleksandra Zolińskiego, Michała Zalińskiego i Franciszka Tchorzewskiego. Jeśli komisarze nie znajdą sposobu, sprawa zostanie uregulowana na przyszłym sejmiku.

Transkrypcja

k. 32 (skan 0035, strona prawa) – od wiersza 2

1[w środku wiersza, po „regulowac będą.”:] Nieprze-

2pominaiąc zas godnych zasług pko woiew. naszemu

3im. p. Karola Strzycza [?], Eliasza Klitynskiego ze zadney

4ichm. niemoglismy uczynic rekompensy, y naymniey-

5szey lokowac funkcyi; tedy do przyszłego seymiku od-

6kładamy. A poniewaz ex consensu magnatom na

7przeszłym seymiku elekcyi posłow na seym extra-

8ordynaryiny im p. Wąsowski s. p. [?] Bracł. za assignacyą

9od w. im. p. kommisarza Bracł. im. p. Feliciana

10Michałowskiego po. Bł. wziął zł. trzysta deklaruiąc

11regestr dwudziestu siedmiu [?] woiew. Bracł. oddac, przeto

12tym laudum obligatur aby na przyszło kadencyą sądow

13kapturowych komportował sub responsio [?] netychze [?]

14sądow, ktore to expasi [?] et unanimi assensu nas

15braci stałe laudum do podpisu iw. imci marszałka

16koła naszego obliguiemy dat. anno millesimo

17septingentesimo ingesimo tertio die decima octava

18marty u tego laudum podpis ręki jw. imci marszał-

19ka temi słowy, z paragrafami ręką moią ad notowane-

20mi to laudum communis assens. podpisuię Michał

21Swiatopołk Czetwertynski starosta Zyczyn. . . . ktore

22ze to laudum per oblatam podane de verbo ad ver-

23bum do xiąg tych naszych iest jngrossowane.

24Кн. киев. центр. арх. № 4618, листъ 308 об. актъ 42.

Objaśnienia i tłumaczenia

„pko” – przeciwko (wobec) województwa; „Strzycza [?]” – odczyt odpisu „Strzycza” (może Strzyż, Strzyca); „ze zadney … nie moglismy uczynic rekompensy, y naymnieyszey lokowac funkcyi” – że nie mogliśmy im dać żadnej rekompensy ani ulokować na najmniejszej funkcji; „ex consensu magnatom” – zapewne ex consensu (communi) – za zgodą zgromadzenia (luka/zniekształcenie); seym extraordynaryiny – sejm nadzwyczajny (konwokacyjny po śmierci Augusta II, 1 II 1733); „Wąsowski s. p. [?] Bracł.” – zapewne Antoni Franciszek WĄSOWSKI (namiestnik grodzki 1732, akt 1), skrót „s. p.” niejasny (może „sk.” – skarbnik, albo „stp.” – stolnikowicz); „po. Bł.” – podczaszy bracławski (Felicjan Michałowski, por. akt 66 „pod.”); „regestr dwudziestu siedmiu [?]” – zapewne regestr (lustracji?) 27 (wsi?) województwa; obligatur – zobowiązuje się; „sub responsio [?] netychze [?] sądow” – zapewne sub animadversione tychże sądów (pod karą tych sądów); „ktore to expasi [?] et unanimi assensu” – zapewne „które to ex pari et unanimi assensu” – jednomyślną zgodą; „stałe laudum” – stałe (ustanowione) laudum; „ingesimo” – vigesimo (anno 1733, die decima octava martii – 18 marca 1733); „z paragrafami ręką moią ad notowanemi” – z paragrafami oznaczonymi moją ręką; communis assensus – za wspólną zgodą; „starosta Zyczyn.” – starosta życzyński (Michał Świętopełk Czetwertyński, por. akty 12 i 51); de verbo ad verbum – słowo w słowo; ingrossowane – wpisane do ksiąg. Dopisek ros.: „Księga Kijowskiego Centralnego Archiwum nr 4618, karta 308v, akt 42” (oblata 24 III 1733; poprzedni dokument – instrukcja z 18 III 1733 – to akt 41 tej samej księgi źródłowej). Koniec laudum (akty 51–71).

Streszczenie

Nie zapominając o zasługach Karola Strzycza [?] i Eliasza Klityńskiego dla województwa, którym nie można było dać żadnej rekompensy ani nawet najmniejszej funkcji, sejmik odkłada ich wynagrodzenie do przyszłego sejmiku. Ponieważ Wąsowski na poprzednim sejmiku wyboru posłów na sejm nadzwyczajny pobrał z asygnacji komisarza bracławskiego Felicjana Michałowskiego, podczaszego bracławskiego, 300 zł, zobowiązując się oddać regestr 27 (wsi?) województwa, laudum zobowiązuje go do dostarczenia go na najbliższą kadencję sądów kapturowych pod karą tych sądów. Laudum uchwalone jednomyślnie sejmik polecił podpisać marszałkowi koła; dano 18 marca 1733 r. Pod laudum podpis marszałka: „z paragrafami oznaczonymi moją ręką, to laudum za wspólną zgodą podpisuję – Michał Świętopełk Czetwertyński, starosta życzyński”. Laudum podane do oblaty wpisano słowo w słowo do ksiąg grodzkich. Dopisek archiwalny: Księga Kijowskiego Archiwum Centralnego nr 4618, k. 308v, akt 42.

Transkrypcja

k. 32v (skan 0036, strona lewa) – pusta

k. 33 (skan 0036, strona prawa)

1Roku tysiąc siedmset trzydziestego Trzeciego

2miesiąca iulij dwudziestego pierwszego dnia.

3Przed urzędem y aktami ninieyszemi grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Jozefem Michałem

5Mierzwinskim namiesnikiem burgrabstwa grodzkim

6Winnickim. compns psonaliter wiel. im. p. Felicyan

7Kazimierz Michałowski, pod. Bracł. sędzia grod. Winnicki,

8marszałek koła rycerskiego woiewodztwa Bracł. Te

9laudum electionis posłow na seym walny Warszawski

10electionis nayiasnieyszego krola imsci ratione intro

11centenforus [?] ad acta psentia per oblatam po-

12dał, ktorego tenor seqvitur ejus modi. My rady

13dygnitarze urzędnicy, y całe rycerstwo woiewodz.

14Bracł.o ziechawszy się dnia dzisieyszego tu do Winnicy

15według uchwały seymu convoccationis sub vinculo

16confederationis szczęsliwie doszłego na mieysce con-

17sultacyom zwykłe invocato Dei optimi maximi w

18obradach naszych auxilio naypierwey do obrania koła

19naszego marszałka y assessorow przystampilismy,

20iako nemine contradicente obralismy y uprosili za

21marszałka imsci pana Feliciana Kazimierza Mi-

22chałowskiego, podczasz. Bracł.o sędz. grodz. Winn.

23za assessorow zas wiel. imciow panow Jerzego Strzel- [?]

24nickiego, podstolego Bracł.o podst. grodz. Winn. y

25imsci pana Marcina Radziminskiego regenta grodz.

26Kamienieckiego po ktorym obraniu donieśli nam i. o. [?]

27y iasnie wiel. ichmośc panowie posłowie wyprawieni

k. 33v (skan 0037, strona lewa)

1na przeszłym seymie convocationis emedio nostri wy-

2prawieni, ktorym woiewodztwo nasze zachwalebne ich

3na przeszłey conwokacyi prace y fatygi y niemałe

4pro honore woiewodztwa expensa gratam w sercach

5swoich zapisuie recognitionem; chwalebną stanom

6Rzeczypospolitey w konfederacyi generalney pro salute

7Publica dispozycyą zaco niech będzie Bog pochwa-

8lony ze serca wszytkich, stanow ziednoczył in unum

9zkąd przyszłych szczęsliwosci Day Boże niech będzie

10augurium, a iako nas experiencya naznaczyła ze po-

11stronnych panow w Polszcze panowanie zawsze były

12opodeyrzane y niebezpieczne wolnemu narodowi tak

13iako wszytkie stany ejurarunt, ze aligenigenam

14etiam indigenatum maiącego za pana obierac nie-

15maią. Tak to swięte postanowienie woiewodz. nasze

16przyimuiąc według opisaney w tey konstytucyi roty

17iurament, ante imaginem Christi crucifixi, flexis

18genibus, observata iuramentorum solennitate wy-

19konali y kożdy osobno z dygnitarzow urzędnikow

20y całego rycerstwa wykonał, iako regestr z podpisami

21wszytkich imciow obywatelow, na tym seymiku bę-

22dących edisserit, ktorzy circa laudum psentia ad

23acta grodu tuteyszego będzie podany,

Objaśnienia i tłumaczenia

Ten sam sejmik co instrukcja w akcie 28 (sejmik przedelekcyjny 14 VII 1733, oblata 21 VII 1733) – tu jego LAUDUM o wyborze posłów na sejm elekcyjny. Łac.: comparens personaliter (odpis „compns psonaliter”) – stawiwszy się osobiście; laudum electionis posłów na sejm walny warszawski electionis (elekcyjny) najjaśniejszego króla; ratione introcontentorum (odpis „intro/centenforus [?]”) – z racji zawartej w nim treści; ad acta praesentia per oblatam podał – podał do niniejszych akt przez oblatę; tenor sequitur eiusmodi – którego treść jest taka; sub vinculo confederationis – pod węzłem konfederacji; invocato Dei optimi maximi … auxilio – wezwawszy pomocy Boga najlepszego, najwyższego; „przystampilismy” – przystąpiliśmy; nemine contradicente – bez niczyjego sprzeciwu; „i. o. [?]” – skrót niejasny (może „iaśnie oświecony” – przed posłami); gratam … recognitionem – wdzięczne uznanie; pro salute publica – dla dobra publicznego; in unum – w jedno; augurium – zapowiedź, wróżba; „ejurarunt” – wyrzekli się pod przysięgą; „aligenigenam etiam indigenatum maiącego” – alienigenam (cudzoziemca) nawet mającego indygenat; ante imaginem Christi crucifixi, flexis genibus, observata iuramentorum solennitate – przed wizerunkiem Chrystusa ukrzyżowanego, na klęczkach, z zachowaniem uroczystości przysięgi; „edisserit” – wykazuje; circa laudum praesens (odpis „psentia”) – przy niniejszym laudum. Asesor „Jerzego Strzel-[?]nickiego” – w odpisie pierwsza część nazwiska niewyraźna („Szrzes-”?), w akcie 28 i na k. 34 – STRZELNICKI, podstoli bracławski, podstarości grodzki winnicki. Marcin Radzimiński – regent grodzki kamieniecki. Niebieska notka ołówkiem na marginesie (ros.?) – zapewne „Брацл[авъ] 1733” (odczyt niepewny).

Streszczenie

21lipca 1733 r. przed urzędem grodzkim winnickim i namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego Józefem Michałem Mierzwińskim stawił się Felicjan Kazimierz Michałowski, podczaszy bracławski, sędzia grodzki winnicki, marszałek koła rycerskiego województwa bracławskiego, i podał do akt laudum sejmiku o wyborze posłów na sejm elekcyjny w Warszawie. W laudum stany województwa bracławskiego, zjechawszy się do Winnicy zgodnie z uchwałą sejmu konwokacyjnego zawartego pod węzłem konfederacji, wezwawszy pomocy Bożej, jednogłośnie obrały marszałkiem koła F. K. Michałowskiego, a asesorami Jerzego Strzelnickiego, podstolego bracławskiego, podstarościego grodzkiego winnickiego, i Marcina Radzimińskiego, regenta grodzkiego kamienieckiego. Po wysłuchaniu sprawozdania posłów z sejmu konwokacyjnego województwo wyraża im wdzięczność za trudy i niemałe wydatki, chwali postanowienia stanów w konfederacji generalnej i dziękuje Bogu za zjednoczenie stanów. Ponieważ doświadczenie pokazało, że panowanie cudzoziemców w Polsce zawsze było podejrzane i niebezpieczne dla wolnego narodu, i wszystkie stany zaprzysięgły, że nie obiorą królem cudzoziemca, nawet mającego indygenat, województwo przyjęło to postanowienie i złożyło przysięgę według roty z konstytucji – przed wizerunkiem Chrystusa Ukrzyżowanego, na klęczkach – każdy z dygnitarzy, urzędników i rycerstwa osobno, co wykazuje regestr z podpisami obecnych, który ma być podany do akt grodzkich wraz z laudum.

Transkrypcja

k. 33v (skan 0037, strona lewa) – od wiersza 23

1[w środku wiersza, po „będzie podany,”:] po ktorym wy-

2konanym iuramencie woiewodztwo nasze podziękowawszy

3wszechmocności Boskiey, ze przy prawach swobodach, y wol-

4ney elekcyi pierwszym y kardynalnym wolnego narodu pra-

5wie z miłosierney opatrzności swoiey nas konserwuie do

6obrania przyszłego monarchi, krola Polskiego W.o x. Lit.o

7y wszytkich panstw xiązat, prowincyi do Rzeczypospolitey

8należących pana iasnie wielmoż. imciow panow de-

9legowanych posłow, emedio nostri uprosilismy y obrali

10wiel. panow Ludwika Kalinowskiego Winnickiego etc.

11starostę, Stanisława na Swidnie Swidzinskiego Radom-

12— Lityn. etc. starostę regimentarza woyska partyi

k. 34 (skan 0037, strona prawa)

1Ukrainskiey Michała Kalitynskiego, chorąż. Bracł.

2Pawła Joachima Jaroszynskiego, stolnika Bracł.o Felicia-

3na Kazimierza Michałowskiego, podcz. Bracł. sędz. grodz.

4Win. Samuela Korzeniowskiego, łowcz. Bracł.o pisarza

5grodz. Winn. Jerzego Strzelnickiego, podstol. Bracł.o podstar.

6grodz. Winn. Dominika Ignacego Kossiorka Bekierskiego

7staroste Dołzeckiego xcia imci Michała Czetwer. staroste

8Zyczyn. Marcina Jełowickiego, staroste Szczurowieckiego,

9Augustina Jaroszynskiego, miecznika Bracł.o Marcina Axa-

10ka, stolnika Zytomirskiego, Ignacego Czarneckiego, porucz-

11nika znaku pancernego, iasnie wiel.o imsci pana kasztelana

12Kamien., Marcina Radziminskiego, Ludwika Zwolskie-

13go, podstolego Dobrz., Piotra Czeczela, sędz. pogranicz.

14Bracł.o, Alexandra Dołszkiewicza, woyskiego Owruc.

15Stanisława Rzązewskiego, podstolego Nowogrodzkiego,

16Stanisława Szaniawskiego, czesnika Lubelskiego, Michała

17Czarneckiego, sędziego kapturowego woiewodz. Wołynskiego,

18Adama Peretiatkowicza, pod. Nowogrodz., Jana Cyryne

19staros. Niechw., Stefana Kamienskiego, czesnika Latycz.

20Tomasza Klitynskiego, łowczego Inflanskiego, Michała Zwol-

21skiego, sędziego kapturowego Bracł.o, Kazimierza Choieckiego,

22burgrabiego kijowskiego, Antoniego Moszynskiego, sędziego

23kapturowego Bracł.o, Stefana Klitynskiego, miecz. Podolskiego,

24Stanisława Jastrzembskiego, miecz. Lickiego, Andrzeja

25Zaboklickiego, Franciszka Kaszowskiego, podkoniuszyca Lit.o

26Stanisława Szaszkiewicza, sędziego kapturowego Bracł.,

27Jana Rzeczyckiego, obcysztelełmanta, Alexandra Walickiego,

28skarb. Czyrskiego, Kazimierza Kwaniewskiego, czes. Owru-

29ckiego, Woyciecha Zaleskiego, ktorych to imciow posłow

30delegowanych amore patri . . . qua nihil in vita carius,

31obowiązuiemy, a zeby na tey przyszłey elekcyi, według

32konfederacyi generalney Warszawskiey, polaka natione

33virtutibus et qualitatibus, distingvowanego pod kto-

34rego by panowaniem, Honor Boski y wiara swięta,

k. 34v (skan 0038, strona lewa)

1iako naywiększe miała augmentum, sława narodu na-

2szego, z rozprzestrzenieniem granic niedawnemi czasy uszczu-

3plonych dilatetur, a iako całe woiewodztwo nemine contra-

4dicente y owszem omnibus super id z osobliwszą przychyl-

5noscią assentientibus, życząc sobie nayiasnieyszego Stani-

6sława Leszczynskiego, przed tym inscissionibus [?] et non per

7plenam Rempublicam obranego krola, natione polaka

8wielkiego imienia virtutibus et qualitatibus ozdobnego,

9y distingvowanego, pana na tronie polskim widziec y

10oglądac tak na tey przyszłey elekcyi, o to się wiel. imość

11panowie posłowie starac będą, aby nayiasnieyszego omni

12possibilitate utrzymali znosząc się iednak w tym, ad sen-

13sum całey Rzeczypospolitey; o czym osobliwą instrukcyą

14ad mentem laudi, wiel imość panowie delegowani po-

15słowie miec będą według ktorey instrukcyi we wszytkim,

16tak in pmissis, iako y opisanych . . orbitancyach y

17punctach, ad pacta conventa podanych zachowac się maią;

Objaśnienia i tłumaczenia

Lista posłów niemal identyczna z listą adresatów instrukcji tego samego sejmiku (akt 28) – porównanie rozstrzyga odczyty: „Kalitynskiego” = Michał KALETYŃSKI, chorąży bracławski; „Kossiorka Bekierskiego” = Dominik Ignacy KOSIOREK BEKIERSKI, starosta „dołzecki” (w akcie 28 „Dotzeckiemu [?]”); „Rzązewskiego, podstolego Nowogrodzkiego” – uzupełnia lukę w akcie 28 („Rzązewskiemu, . . . . Nowogr.”); „Jana Cyryne staros. Niechw.” – w akcie 28 „Janowi Cyryn-[skiemu?] staroscie Niechworoskiemu [?]”; różnice: Stefan Klityński – tu „miecz. Podolskiego”, w akcie 28 „miecz. Lat.”; Antoni Moszyński – tu „sędziego kapturowego Bracł.”, w akcie 28 „podstolicowi Nowogrodzkiemu”; Michał Czarnecki – tu „sędziego kapturowego woiewodz. Wołynskiego”. „Stanisława na Swidnie Swidzinskiego Radom-/— Lityn. etc. starostę” – zapewne „Radomskiego, Lityńskiego etc. starostę” (kopista opuścił końcówkę i dał kreskę) – potwierdza, że St. Świdziński był starostą lityńskim (por. akt 65). „obcysztelełmanta” – oberszterlejtnanta (podpułkownika; akt 28 „obeyszte lejtnantowi”); „skarb. Czyrskiego” – skarbnika czerskiego [?] (ziemia czerska); „miecz. Lickiego” – może miecznika liwskiego [?]. Łac.: emedio nostri – spośród nas; amore patriae, qua nihil in vita carius – miłością ojczyzny, nad którą nic w życiu droższego; dilatetur – niech się rozszerzy; nemine contradicente … omnibus super id … assentientibus – bez sprzeciwu, owszem przy zgodzie wszystkich; „inscissionibus [?] et non per plenam Rempublicam obranego” – zapewne „in scissionibus” (w rozdwojeniu) i nie przez całą Rzeczpospolitą obranego (Stanisław Leszczyński obrany 1704 w czasie wojny północnej); omni possibilitate – wszelkimi sposobami; ad sensum całej Rzeczypospolitej – zgodnie z wolą całej Rzeczypospolitej; ad mentem laudi – w duchu laudum; in praemissis – w powyższym; „. . orbitancyach” – exorbitancjach (nadużyciach, krzywdach do naprawienia); pacta conventa – układy z przyszłym królem.

Streszczenie

Po złożeniu przysięgi województwo, dziękując Bogu, że zachowuje je przy prawach, swobodach i wolnej elekcji – pierwszym i kardynalnym prawie wolnego narodu, obrało spośród siebie posłów na elekcję przyszłego króla polskiego, wielkiego księcia litewskiego: Ludwika Kalinowskiego, starostę winnickiego, Stanisława Świdzińskiego, starostę radomskiego i lityńskiego, regimentarza wojsk partii ukraińskiej, Michała Kaletyńskiego, chorążego bracławskiego, Pawła Joachima Jaroszyńskiego, stolnika bracławskiego, Felicjana Kazimierza Michałowskiego, podczaszego bracławskiego, sędziego grodzkiego winnickiego, Samuela Korzeniowskiego, łowczego bracławskiego, pisarza grodzkiego winnickiego, Jerzego Strzelnickiego, podstolego bracławskiego, podstarościego grodzkiego winnickiego, Dominika Ignacego Kosiorka Bekierskiego, starostę dołzeckiego, ks. Michała Czetwertyńskiego, starostę życzyńskiego, Marcina Jełowickiego, starostę szczurowieckiego, Augustyna Jaroszyńskiego, miecznika bracławskiego, Marcina Aksaka, stolnika żytomierskiego, Ignacego Czarneckiego, porucznika znaku pancernego kasztelana kamienieckiego, Marcina Radzimińskiego, Ludwika Zwolskiego, podstolego dobrzyńskiego, Piotra Czeczela, sędziego pogranicznego bracławskiego, Aleksandra Dołszkiewicza, wojskiego owruckiego, Stanisława Rzążewskiego, podstolego nowogrodzkiego, Stanisława Szaniawskiego, cześnika lubelskiego, Michała Czarneckiego, sędziego kapturowego województwa wołyńskiego, Adama Peretiatkowicza, podstarościego nowogrodzkiego, Jana Cyrynę, starostę „niechw.” [?], Stefana Kamieńskiego, cześnika latyczowskiego, Tomasza Klityńskiego, łowczego inflanckiego, Michała Zwolskiego, sędziego kapturowego bracławskiego, Kazimierza Chojeckiego, burgrabiego kijowskiego, Antoniego Moszyńskiego, sędziego kapturowego bracławskiego, Stefana Klityńskiego, miecznika podolskiego, Stanisława Jastrzębskiego, miecznika „lickiego” [?], Andrzeja Żaboklickiego, Franciszka Kaszowskiego, podkoniuszyca litewskiego, Stanisława Szaszkiewicza, sędziego kapturowego bracławskiego, Jana Rzeczyckiego, oberszterlejtnanta, Aleksandra Walickiego, skarbnika czerskiego [?], Kazimierza Kwaśniewskiego, cześnika owruckiego, i Wojciecha Zaleskiego. Posłowie zostali zobowiązani miłością ojczyzny, by zgodnie z konfederacją generalną warszawską obrać Polaka, za którego panowania wzrośnie cześć Boża i wiara, a sława narodu rozszerzy się wraz z odzyskaniem uszczuplonych granic. Całe województwo jednomyślnie życzy sobie widzieć na tronie Stanisława Leszczyńskiego, niegdyś obranego w czasie rozdwojenia i nie przez całą Rzeczpospolitą, Polaka wielkiego imienia; posłowie mają się starać wszelkimi sposobami o jego wybór, porozumiewając się jednak z wolą całej Rzeczypospolitej. W tej sprawie oraz co do egzorbitancji i punktów do paktów konwentów posłowie otrzymają osobną instrukcję (por. akty 28–42).

Transkrypcja

k. 34v (skan 0038, strona lewa) – od wiersza 17

1[w środku wiersza, po „zachowac się maią;”:] ze zas zagęsciłysię nowe zaciągi, przez ich mciow potentio-

2res w woiewodz. Bracł. prawu y konfederacyi genera-

3lney, na seymie convocationis szczęsliwie doszłey za-

4kazane, ktorzy szlachte naiezdzaią biią, rabuią na

5drogach zastempuią, y inne niezgodliwe czynią attenta

6przeto zapobiegaiąc takowym rozruchom de unanimi

7consensu naznaczylismy y uprosili za posłow wiel.

8imciow panow Joachima Jaroszynskiego, stoln. Bracł.o

9y Franciszka Janwicza, pułkownika woyska koronn.

10Rzeczypospolitey; do iasnie oswieconego xcia imci pryma-

11sa korony Polskiey, y wiel. xięstwa Lit.o, iako viceregem

12teraznieyszego. A zas do iasnie wiel.o imsci pana Stanisła-

13wa na Wołczynie ciołka Poniatowskiego, wdy Mazow. re-

14gimentarza generał. woysk koronnych Lubelskiego, Stryi-

15skiego etc. starosty, wielmoznych imciow panow Michała

16Zwolskiego sędz. kap. wodztwa Bracł. y Kazimierza

17Kwaniewskiego, czes. Owruc. donosząc o tych prawu

k. 35 (skan 0038, strona prawa)

1przeciwnych, a krajowi temu niebezpiecznych zaciągach

2y tey swywoli, ktora się przez ten zaciąg dzieie, obliguiąc

3aby te zaciągi zniesione były.

Objaśnienia i tłumaczenia

Por. instrukcję dla posłów M. Zwolskiego i K. Kwaśniewskiego do St. Poniatowskiego (akty 43–50) – prywatne zaciągi, zabójcy Aleksandra Zwolskiego. „potentiores” – możniejsi; attentata (odpis „attenta”) – zamachy, gwałty; „zastempuią” – zastępują (drogę); de unanimi consensu – jednomyślnie; „iako viceregem teraznieyszego” – zapewne „iako interregem teraźniejszego” (prymas jako interrex w czasie bezkrólewia; prymas Teodor POTOCKI – por. akt 51); „Joachima Jaroszynskiego, stoln. Bracł.” – Paweł Joachim Jaroszyński; Franciszek Janwicz – pułkownik wojska koronnego (por. akty 50 i 52 – „Janwicz”); Stanisław Poniatowski „na Wołczynie, Ciołek” – wojewoda mazowiecki, regimentarz generalny wojsk koronnych, starosta lubelski, stryjski (herb Ciołek, siedziba Wołczyn).

Streszczenie

Ponieważ w województwie bracławskim namnożyło się – wbrew prawu i konfederacji generalnej zawartej na sejmie konwokacyjnym – nowych zaciągów ludzi przez możniejszych, którzy najeżdżają i biją szlachtę, rabują, zastępują drogi i dopuszczają się innych gwałtów, sejmik, by zapobiec tym rozruchom, jednomyślnie wyznaczył posłów: Joachima Jaroszyńskiego, stolnika bracławskiego, i Franciszka Janwicza, pułkownika wojska koronnego – do prymasa Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego jako obecnego interrexa, a Michała Zwolskiego, sędziego kapturowego województwa bracławskiego, i Kazimierza Kwaśniewskiego, cześnika owruckiego – do Stanisława Poniatowskiego, wojewody mazowieckiego, regimentarza generalnego wojsk koronnych, starosty lubelskiego i stryjskiego. Posłowie mają donieść o tych bezprawnych i niebezpiecznych dla kraju zaciągach i swawoli oraz zabiegać o ich zniesienie.

Transkrypcja

k. 35 (skan 0038, strona prawa) – od wiersza 3

1[w środku wiersza, po „zniesione były.”:] Także zlecilismy wielmo-

2znemu imsci panu marszałkowi koła naszego rycerskie-

3go, aby w tey że instrukcyi ichmciom panom posłom

4do xcia imsci prymasa y iasnie wiel.o imsci pana re-

5gimentarza woysk koronych uproszonym dołożył, a żeby

6imieniem całego w.ctwa godne y znaczne zasługi iasnie

7wiel.o Ludwika Kalinowskiego, Winnickiego starosty Sta-

8nisława na Swidnie Swidzinskiego, Radomskiego etc. star.

9regimentarza generalnego woysk partyi Ukrainskiey, około

10bezpieczęstwa granic tuteyszych zdrowie zycie y fortune swoie

11konsekruiącego wiel.o imci pana Pawła Joachima Jaroszyn-

12skiego, stol. Bracł.o, dawno tu w w.ctwie zasłuzonego tak ze interes

13imci pana Kwasniewskiego według opisaney instrukcyi ias-

14nie oswiec. xięciu imsci prymasowi y i.w. imci panu regimen-

15tarzowi wielkiemu koronnemu rekomendowali tudziesz obli-

16gowalismy tegoz wiel.o imci pana marszałka, aby przez tez in-

17strukcyą imsciom panom posłom daną ia . . o. xcia imci pry-

18masa upraszał nomine Publico woiewodztwa, a żeby prima-

19tiali authoritate, chciał perswadowac niektorym concivibus

20woiewodztwa naszego, ktorzy longe a loco consiliorum w.ctwa

21będąc sancita całego woiewodztwa privata authoritate

22łamac intentundunt, iako by wolney zgodne seymiki, od ich

23partikularney woli dependowali gdyż musiałoby w.ctwo

24nasze ostrzegaiąc całości sancitorum w tym punkcie hono-

25ru swego pomyslic, a żeby wolnemi głosami doszłe sey-

26miki utrzymac swobodnego in loco consiliorum posta-

27nowienia priwatney woli, absentium psowac niedopuścic

28także instrukcyi dołoży wiel. imc. p. marszałek za imciami

29pany Zwolskiemi, Janwiczem Worcelem y Kuleszą według

30daney sobie od w.ctwa informacyi

Objaśnienia i tłumaczenia

Instrukcja dla posłów do St. Poniatowskiego (Michał Zwolski, Kazimierz Kwaśniewski) – akty 43–50 tej księgi; tam m.in. sprawa poselstwa Kwaśniewskiego do Moskwy (Czehryń), zabójcy Aleksandra Zwolskiego, Jan WORCELL, Mikołaj KULESZA, pułkownik JANWICZ – „za imciami pany Zwolskiemi, Janwiczem, Worcelem y Kuleszą” odpowiada tym punktom. Skróty: „w.ctwo” – województwo; „ia . . o.” – jaśnie oświeconego; „regimentarzowi wielkiemu koronnemu” – zapewne regimentarzowi generalnemu (St. Poniatowskiemu); konsekrujący – poświęcający (zdrowie, życie i fortunę); „interes” – sprawa; nomine publico – w imieniu publicznym; primatiali auctoritate – powagą prymasowską; concives – współobywatele; longe a loco consiliorum – daleko od miejsca obrad (nieobecni na sejmiku); sancita – postanowienia; privata auctoritate – prywatną władzą; „intentundunt” – intendunt (zamierzają); „od ich partikularney woli dependowali” – zależały od ich partykularnej woli; „ostrzegaiąc całości sancitorum” – strzegąc nienaruszalności postanowień; „absentium psowac” – (wolą) nieobecnych psuć – nie dopuścić, by nieobecni psuli uchwały sejmików prywatną wolą.

Streszczenie

Sejmik zlecił marszałkowi koła, by w instrukcji dla posłów do prymasa i do regimentarza wojsk koronnych dodał, że mają oni w imieniu całego województwa zarekomendować prymasowi i regimentarzowi godne i znaczne zasługi Ludwika Kalinowskiego, starosty winnickiego, Stanisława Świdzińskiego, starosty radomskiego, regimentarza generalnego wojsk partii ukraińskiej, który poświęca zdrowie, życie i majątek dla bezpieczeństwa tutejszych granic, oraz Pawła Joachima Jaroszyńskiego, stolnika bracławskiego, dawno zasłużonego województwu, a także sprawę Kwaśniewskiego (według opisanej instrukcji). Posłowie mają też w imieniu województwa prosić prymasa, by swą powagą perswadował niektórym obywatelom, którzy – nie bywając na sejmikach – zamierzają prywatnie łamać postanowienia całego województwa, jakby wolne i zgodne sejmiki zależały od ich woli; inaczej województwo musiałoby w obronie swego honoru pomyśleć o środkach, by utrzymać swobodne uchwały sejmików i nie dopuścić do psucia ich wolą nieobecnych. Marszałek ma również dołączyć do instrukcji punkty za Zwolskimi, Janwiczem, Worcellem i Kuleszą według otrzymanej informacji.

Transkrypcja

k. 35 (skan 0038, strona prawa) – od wiersza 32

1[w środku wiersza, po „informacyi”:] ze zas imość panowie

2exaktorowie podatku pilipowskiego, do tąd w.dztwu nieodda-

3li rationem z tey prowenien[cyi] pilipowskiey, więc zlecamy

k. 35v (skan 0039, strona lewa)

1ad instantiam ingris [?] iudicij capturalis do sądu ka-

2pturowego, byli conventi pro reddenda ratione et

3calculo cosię w.ctwu należec będzie to te pieniądze

4assygnatoryuszom, według laud w.ctwa ca . . dere powinni

5gdy zas ustawiczne widziemy wiel.o imsci pana Samuela

6na stolinie [?] Korzeniowskiego łow. Bracł.o pisarza grodz.

7Winn. pracie fatygi y koszta . . . . w.ctwa naszego inte-

8ressow, ktoremu w sercach naszych millena zapisawszy

9obligationes, summę dwa tysiące zł. pol. przeszłym lau-

10dum naznaczoną z podymnego lub innego, iako nay-

11prętszego podatku przed innemi wszytkiemi assygnacyami

12wypłacic zlecamy, subveniendo zas potrzebom imsci pana

13Jana Zwolinskiego, summę zł. pol. pięset naznaczamy

14imsci panu Kowalskiemu według daney assygnacyi sum-

15mę złotych dwiescie do zapłacenia ex aerario woiewodz. nazna-

16czamy także maiąc wzgląd na prawdziwą applikacyą imsci

17pana Merlanza [?] porucznika ku interessom woiewodstwa

18naszego więc obliguiemy wiel.o imsci pana Moszczynskiego,

19skarbnika Bracł. podatek podymnego ex dispositione w.ctwa

20trzymaiącego, aby te dwiescie złotych, pomienionemu imci p.

21Morlanzowi [?], porucznikowi wypłacił y irremissibiliter, etiam swo-

22iemi pieniędzmi u sobie z przyszłey kurencyi podatku pody-

23mnego potrąci obliguiemy iako zas in antesessum [?] w.ctwo in vim

24gratitudinis, imciom panom deputatom chorągwi pancerney,

25im. wiel.o imci pana starosty Sendomirskiego summę co roczną po

26złotych dwiescie naznaczało tak y teraz na ten rok in vim grati-

27tudinis pmissem . . pomienioną kwotę imciom panom deputa-

28tom naznaczamy y wypłacic ze skarbu woiewodztwa zlecamy;

Objaśnienia i tłumaczenia

Podatek filipowski – pogłówne od Filipowców (staroobrzędowców) – por. laudum IX 1732 i III 1733 (akty 1–11, 61, 64). Łac.: ad instantiam [instigatoris?] (odpis „ingris [?]”) iudicii capturalis – na wniosek (instygatora?) sądu kapturowego; „byli conventi” – mają być pozwani (conventi); pro reddenda ratione et calculo – dla złożenia sprawy i rachunku; „cosię w.ctwu należec będzie” – co się województwu należeć będzie; assygnatoryuszom – osobom, którym wydano asygnacje; „ca . . dere” – luka (zapewne „cedere” – ustąpić, przekazać); „na stolinie [?] Korzeniowskiego” – może „na Stolinie” (przydomek) albo zniekształcone „stolnikowicz”; millena obligationes – tysiączne zobowiązania (wdzięczności); „nayprętszego” – najprędszego; subveniendo – wspomagając; „Merlanza [?] / Morlanzowi [?]” – nazwisko porucznika w dwóch formach (może Merlin, Morlanc); ex dispositione województwa – z rozporządzenia województwa; irremissibiliter – nieodwołalnie; „u sobie … potrąci” – potrąci sobie z przyszłej kurencji (wpływu) podatku podymnego; „in antesessum [?]” – zapewne in antecessum (dawniej, poprzednio); in vim gratitudinis – tytułem wdzięczności; „pmissem . .” – zapewne „praemissam” (powyższą); starosta sandomierski – w akcie 69 „Sendo . .” (rozstrzygnięte: „Sendomirskiego”).

Streszczenie

Ponieważ poborcy podatku filipowskiego do dziś nie rozliczyli się przed województwem z tego dochodu, sejmik zleca pozwać ich na wniosek sądu kapturowego przed ten sąd dla złożenia rachunku; to, co się województwu należy, mają przekazać asygnatariuszom zgodnie z laudami. Widząc nieustanne prace, trudy i wydatki Samuela Korzeniowskiego (Korzeniewskiego), łowczego bracławskiego, pisarza grodzkiego winnickiego, w sprawach województwa, sejmik zleca wypłacić mu przed wszystkimi innymi asygnacjami 2000 zł naznaczone poprzednim laudum – z podymnego lub innego najszybciej wpływającego podatku. Na potrzeby Jana Zwolińskiego naznacza 500 zł, Kowalskiemu – według danej asygnacji – 200 zł ze skarbu województwa. Mając wzgląd na rzeczywiste zasługi porucznika Merlanca [?] dla województwa, zobowiązuje Moszczyńskiego, skarbnika bracławskiego, który z rozporządzenia województwa trzyma podatek podymny, by wypłacił mu 200 zł, choćby z własnych pieniędzy, i potrącił je sobie z przyszłych wpływów podymnego. Ponieważ województwo dawniej przyznawało tytułem wdzięczności deputatom chorągwi pancernej starosty sandomierskiego coroczną sumę 200 zł, przyznaje ją także na ten rok i zleca wypłacić ze skarbu województwa.

Transkrypcja

k. 35v (skan 0039, strona lewa) – od wiersza 29

1iako zas grato animo poselstwo woyska partyi Ukrainskiey, przy-

2ielismy tak omnem gratitudinem pracuiącemu circa integritatem

3granic Rzeczypospolitey woysku braci naszym, na sercach swoich

4zapisuiemy obligacyą y wiel. imciom panom Buszewskiemu cho-

5rążemu znaku pancernego, i.w. imci pana starosty Lwowskiego

6y Czerwinskiemu namiesnikowi chorągwi pancerney ias. wiel.o

k. 36 (skan 0039, strona prawa)

1imci pana kasztel. Kijow. posłom od teyże partij po złotych

2trzysta naznaczamy, a że niektore miasta wsie nieso posłuszne dis-

3pozycyi całego woiewodztwa protorve oppenuiącsię, ani się lustrowac

4secundum sancita laudorum niedaią, ani podatkow postanowionych

5wypłacac niechcą. Więc pko takowym po skonczoney szczęsliwie da

6Bog elekcyi przyszłego pana, te miast, a y wsi buntowniczey zuchwa-

7łosc etiam viritim poszedszy arcebimus, a że do tąd summa wiel.o

8imsci panu Dołszkiewiczowi woyskiemu Owruckiemu od w.ctwa

9Bracł.o anteriori lavdo naznaczona za rozne expensa fatygi do tych

10czas nieoddana, przeto naznaczamy, aby ta summa z podatku

11naypierwszego była temuż imci panu Dołszkiewiczowi była wypła-

12cona. Ktore to laudum wiel. imsci panu marszałkowi koła naszego

13podpisac y do akt grodzkich Winn. podac zlecilismy. Dat w Winnicy

14die decima quarta iulij millesimo septingentesimo t . . . .

15tertio ano, U tego laudum pe oblatam podanego podpisy rąk

16tak wiel.o imsci pana marszałka, iako tez imciam panow

17assessorow temi słowy: Felician Kazimierz i. n. Michałowski

18podczaszy Bracł. sędzia grodz. Winn. marszałek koła rycerskiego

19w.ctwa Bracł.o mp. Jerzy Strze . . . . , podstoli Bracł. podstarości

20grodzki Winn., iako assessor podpisuięsię. Marcin Radziminski,

21assessor, ktore że to laudum per oblatam podane de verbo ad

22verbum do xiąg ninieyszych grodz. Winnickich iest ingros-

23sowane.

24Кн. киев. центр. арх. № 4618, листъ 380 об. актъ 113.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: grato animo – z wdzięcznością; omnem gratitudinem … obligacyą – wszelką wdzięczność i zobowiązanie; circa integritatem granic – dla całości granic; „i.w. imci pana starosty Lwowskiego” – chorągiew pancerna starosty lwowskiego; „ias. wiel.o imci pana kasztel. Kijow.” – kasztelana kijowskiego; protorve (odpis „protorve”) – zuchwale, przewrotnie (proterve); „oppenuiącsię” – opponując się; secundum sancita laudorum – zgodnie z postanowieniami laudów; „pko” – przeciwko; „da Bog” – da Bóg; „etiam viritim poszedszy arcebimus” – nawet wyruszywszy (pospolitym ruszeniem) viritim (gremialnie, wszyscy osobiście) poskromimy (arcebimus – odeprzemy, powstrzymamy); anteriori laudo – poprzednim laudum; „t . . . . tertio ano” – trigesimo tertio anno (1733), z luką kopisty; „i. n.” przy Michałowskim – zapewne „z N.” lub „na …” (przydomek; skrót niejasny); mp. – manu propria (ręką własną); „Jerzy Strze . . . .” – luka kopisty: Jerzy STRZELNICKI (akty 72–73). Dopisek ros.: „Księga Kijowskiego Centralnego Archiwum nr 4618, karta 380v, akt 113” (instrukcja tego samego sejmiku – l. 384, akt 114; instrukcja dla posłów do Poniatowskiego – l. 388, akt 115). Koniec laudum (akty 72–77).

Streszczenie

Sejmik z wdzięcznością przyjął poselstwo wojska partii ukraińskiej i deklaruje wdzięczność braci-żołnierzom pracującym nad całością granic Rzeczypospolitej; posłom tej partii – Buszewskiemu, chorążemu znaku pancernego starosty lwowskiego, i Czerwińskiemu, namiestnikowi chorągwi pancernej kasztelana kijowskiego – naznacza po 300 zł. Ponieważ niektóre miasta i wsie, zuchwale sprzeciwiając się rozporządzeniom województwa, nie dają się lustrować według laudów ani nie chcą płacić uchwalonych podatków, sejmik zapowiada, że po szczęśliwym zakończeniu elekcji poskromi ich buntowniczą zuchwałość, choćby wyruszając wszyscy osobiście. Suma naznaczona poprzednim laudum Aleksandrowi Dołszkiewiczowi, wojskiemu owruckiemu, za różne wydatki i trudy, dotąd nieoddana, ma mu być wypłacona z pierwszego podatku. Laudum polecono podpisać marszałkowi koła i podać do akt grodzkich winnickich; dano w Winnicy 14 lipca 1733 r. Podpisali: Felicjan Kazimierz Michałowski, podczaszy bracławski, sędzia grodzki winnicki, marszałek koła rycerskiego województwa bracławskiego, oraz asesorowie Jerzy Strzelnicki, podstoli bracławski, podstarości grodzki winnicki, i Marcin Radzimiński. Laudum podane do oblaty wpisano słowo w słowo do ksiąg grodzkich winnickich. Dopisek archiwalny: Księga Kijowskiego Archiwum Centralnego nr 4618, k. 380v, akt 113.

Transkrypcja

k. 36v (skan 0040, strona lewa) – pusta

k. 37 (skan 0040, strona prawa)

1Roku tysiąc siedmset trzydziestego trzeciego

2miesiąca iulij dwudziestego pierwszego dnia

3Przed urzędem y aktami ninieyszemi grodz. Winnickiemi

4y przedemną Jozefem Michałem Mierzwinskim namiesnikiem

5burgrabstwa grodzkim Winnickim comparens personali-

6ter iasnie wielmozny imość pan Felician Kazimierz

7Michałowski, podczaszy Bracł. marszałek koła rycer-

8skiego, woiewodztwa Bracł. Te instrukcyą ratione

9intro contentorum ad acta psentia capitanentia [?]

10Vin. oblatam podał, de . . . . verborum sequinti

11instrukcya od woiewodztwa Bracł. wiel. imciam

12panom Zacharyaszowi Jaroszynskiemu stolnik

13Bracł. y Franciszkowi Janwiczowi pułkownikowi

14woysk Rzeczypospolitey posłom do iasnie oswieconego

15xcia imsci Teodora Potockiego, prymasa korony Polskiey, y

16Wielkiego xięstwa Lit.o wyprawionym ex vi laudi tegoz wo-

17iewodztwa, na seymiku ante electoryalnym przyszłego krola

18imsci, dana die decima quarta iulij millesimo septingen

19tesimo trigesimo tertio anno, naypierwey wielmoz-

20ni ichmość panowie posłowie nomine woiewodztwa po-

21dziękuią iasnie xięciu imsci primasowi ze primatiali cura

22et solicitudine in hac orbitate Rzeczypospolitey w spokoy-

23nosci y zupełnym pokoju Rempublicam przezorną radą y

24dispozycyą oraz honor narodu Polskiego, coram gentibus

25et universo terrarum orbe utrzymuie disjunita civium

26cor . . a, do iedności prowadzi wykazuią to wielmozni

k. 37v (skan 0041, strona lewa)

1ichmosc panowie posłowie ze iasnie oswiecony xiąze imość

2prymas przez te nieporownaną miłość oyczyzny, dla

3ktorey y zdrowiu własnemu nie przepuszczaiąc indefesso

4studio circa Bonumpublicum pracuie corda populi

5do siebie trahit, y woiewodztwo nasze do tey pociąga appre-

6kacyi, zebysmy goradzi widzieli dla ozdoby y zaszczyt u

7całego narodu naszego w niezamierzone lata incolumem

8ktorego zdrowiu saluti Publicae potrzebnemu niech Bog an-

9nos de nostris etiam ad dat diebus,

Objaśnienia i tłumaczenia

Por. laudum tegoż sejmiku (akt 74): posłami do prymasa obrano „Joachima Jaroszyńskiego, stolnika bracławskiego, i Franciszka Janwicza, pułkownika wojska koronnego” – imię „Zacharyaszowi” w odpisie jest zapewne błędem kopisty (Paweł Joachim Jaroszyński). Łac.: ratione introcontentorum – z racji treści; ad acta praesentia „capitanentia [?] Vin.” – zapewne capitanealia Vinnicensia (do niniejszych akt grodzkich – starościńskich – winnickich); „de . . . . verborum sequinti” – luka kopisty: de verbo ad verbum (lub tenore verborum) sequenti – słowo w słowo następującej treści; ex vi laudi – na mocy laudum; seymik „ante electoryalny” – przedelekcyjny; primatiali cura et sollicitudine – prymasowską troską i staraniem; in hac orbitate Rzeczypospolitej – w tym osieroceniu (bezkrólewiu) Rzeczypospolitej; coram gentibus et universo terrarum orbe – wobec narodów i całego świata; disiuncta civium corda – rozdzielone serca obywateli (odpis „disjunita … cor . . a”); indefesso studio circa bonum publicum – z niestrudzoną gorliwością dla dobra publicznego; corda populi do siebie trahit – przyciąga do siebie serca ludu; „apprekacyi” – apprecacji (życzeń); „goradzi” – go radzi (chętnie byśmy go widzieli); incolumem – całego, zdrowego (w niezmierzone lata); „niech Bog annos de nostris etiam addat diebus” – niech Bóg doda mu lat z naszych dni. Na lewym marginesie k. 37 niebieska notka ołówkiem, jak przy laudum (akt 72).

Streszczenie

21lipca 1733 r. przed urzędem grodzkim winnickim i namiestnikiem burgrabstwa Józefem Michałem Mierzwińskim stawił się Felicjan Kazimierz Michałowski, podczaszy bracławski, marszałek koła rycerskiego województwa bracławskiego, i podał do akt instrukcję daną przez sejmik przedelekcyjny 14 lipca 1733 r. posłom Joachimowi (w odpisie: Zachariaszowi) Jaroszyńskiemu, stolnikowi bracławskiemu, i Franciszkowi Janwiczowi, pułkownikowi wojsk Rzeczypospolitej, wyprawionym na mocy laudum do prymasa Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego, ks. Teodora Potockiego. Posłowie mają najpierw w imieniu województwa podziękować prymasowi za to, że w czasie bezkrólewia swą troską, przezorną radą i rozporządzeniami utrzymuje Rzeczpospolitą w spokoju i pokoju, a honor narodu polskiego wobec narodów i całego świata, oraz prowadzi do jedności rozdzielone serca obywateli. Mają wykazać, że prymas, nie oszczędzając własnego zdrowia, z niestrudzoną gorliwością pracuje dla dobra publicznego i przyciąga serca ludu, a województwo życzy mu długich lat zdrowia, potrzebnego dla dobra publicznego – niech mu Bóg doda lat z naszych dni.

Transkrypcja

k. 37v (skan 0041, strona lewa) – od wiersza 9

1[w środku wiersza, po „ad dat diebus,”:] że zas in hac orbitate

2Publica po zmarłym panu należałą woiewodztwu naszemu

3Bracł. od zachodzących undiq. w tym tu pograniczu niebez-

4pieczęstw, providere securitati kraju, więc dwie chorągwie

5polskiego zaciągu iedne pod rotmistrzowskim wielmożnego

6chorążego, drugą pod rotmistrzestwem wiel.o stolnika

7Bracł.o, dla zasłonienia się od ustawicznych swywolnych

8ludzi, insultow y naiazdow erygowac woiewodztwo poz-

9woliło; także y piechote do zamku Winnickiego

10iako akt publicznych y fortun szlacheckich repo-

11sitorium zaciągnąc iasnie wielmoznemu imsci panu sta-

12roscie Winnę [?] na obrone publiczną woiewodztwo permi-

13sit y na zapłatę pomienionym chorągwiom y piechocie

14bez żadney kontradikcyi na seymiku stipendium ob-

15myslito.

Objaśnienia i tłumaczenia

Por. laudum sejmiku z III 1733 (akt 58): chorągwie Michała KALETYŃSKIEGO, chorążego bracławskiego, i Pawła Joachima JAROSZYŃSKIEGO, stolnika bracławskiego, oraz piechota pod komendą starosty winnickiego (Ludwika KALINOWSKIEGO). Łac.: in hac orbitate publica – w tym publicznym osieroceniu (bezkrólewiu); po zmarłym panu – po śmierci króla Augusta II (1 II 1733); undique – zewsząd; providere securitati kraju – zatroszczyć się o bezpieczeństwo kraju; „pod rotmistrzowskim” – pod rotmistrzostwem; repositorium – składnica, schowek (zamek winnicki jako miejsce przechowywania akt publicznych i majątków szlacheckich); „Winnę [?]” – zapewne skrót „Winn.” (winnickiemu); permisit – pozwoliło; stipendium – żołd; „obmyslito” – obmyśliło.

Streszczenie

Posłowie mają przedstawić prymasowi, że w czasie bezkrólewia po zmarłym królu województwo bracławskie musiało zatroszczyć się o bezpieczeństwo kraju wobec zewsząd grożących temu pograniczu niebezpieczeństw. Dlatego pozwoliło wystawić dwie chorągwie zaciągu polskiego – jedną pod rotmistrzostwem chorążego, drugą pod rotmistrzostwem stolnika bracławskiego – dla obrony przed ustawicznymi napadami i najazdami swawolnych ludzi, a także pozwoliło staroście winnickiemu zaciągnąć na publiczną obronę piechotę do zamku winnickiego, będącego składnicą akt publicznych i majątków szlacheckich; na żołd dla tych chorągwi i piechoty sejmik bez żadnego sprzeciwu wyznaczył fundusze.

Transkrypcja

k. 37v (skan 0041, strona lewa) – od wiersza 23

1[w środku wiersza, po „ob-/myslito.”:] Aliści drudzy ichmość concives longe a consul-

2tationum publico loco, będący privato sensu a volunta-

3te publiczne wszytkich zdanie retorquere intendunt,

4iako by im wolno było imperative . . . . to, co całe

5woiewodztwo pro salute Publica postanowiło, więc

6upraszac będą ichmość panowie posłowie iasnie oswieco-

7nego xięcia iegomosci, aby primatiali authoritate, ichmciom

8dispozycyi całego woiewodztwa wolniey sprzeciwiaiącym

9się perswadowac raczył, aby conatibus suis przeciwko ca-

10łemu woiewodztwu desistat gdyż by musiało woiewodztwo

11ostrzegaiąc całości sancitorum, a w tym punktu honoru

12swego pomyslic, a żeby wolnemi głosami doszłe seymiki

k. 38 (skan 0041, strona prawa)

1y postanowione uchwały utrzymac a swobodne in loco

2consiliorum postanowienia psow . . . . zamyslaiącym

3do skutku intencyi ich przywiesc niedopuscic,

Objaśnienia i tłumaczenia

Ten sam postulat co w laudum (akt 75). Kopista wpisuje część wyrazów nad wierszem – kolejność wierszy k. 37v (ostatnie 8) ustalona z sensu; „ca-/łemu” – w odpisie „ca-/temu” (ł jak t). Łac.: concives – współobywatele; longe a consultationum publico loco – daleko od publicznego miejsca obrad; privato sensu ac voluntate – według prywatnego zdania i woli; retorquere intendunt – zamierzają odwrócić (obalić); imperative – rozkazująco (luka kopisty po tym wyrazie: zapewne „znosić” / „łamać”); pro salute publica – dla dobra publicznego; primatiali auctoritate – powagą prymasowską; „wolniey” – zapewne „woli” (dyspozycji i woli całego województwa); conatibus suis … desistant (odpis „desistat”) – by odstąpili od swoich usiłowań; sancita – postanowienia; „psow . . . .” – zapewne „psować” (psuć) – nie dopuścić tym, którzy zamyślają popsuć swobodne postanowienia, do urzeczywistnienia ich zamiarów. Na prawym marginesie k. 38 widoczne pojedyncze litery przebijające z sąsiedniej karty – nie transkrybowane.

Streszczenie

Ponieważ niektórzy obywatele, przebywając z dala od miejsca publicznych obrad, według swego prywatnego zdania i woli zamierzają obalić jednomyślną decyzję wszystkich, jak gdyby wolno im było rozkazująco (znosić) to, co całe województwo postanowiło dla dobra publicznego, posłowie mają prosić prymasa, by swoją prymasowską powagą raczył perswadować tym, którzy sprzeciwiają się rozporządzeniom całego województwa, aby zaniechali swoich usiłowań przeciw niemu. W przeciwnym razie województwo, strzegąc nienaruszalności swych postanowień i swego honoru, musiałoby pomyśleć o sposobach utrzymania sejmików odbytych wolnymi głosami i ich uchwał oraz nie dopuścić, by ci, którzy zamyślają popsuć swobodne postanowienia, urzeczywistnili swoje zamiary.