Akty 1–20

Transkrypcja

k. 1 (skan 0002, strona prawa; strona lewa – pusta wyklejka)

1[u góry, w prawym rogu, numeracja:] 1

2Mensis Januarii 1768vo Anno.

3[w wierszu z numerem aktu wyblakły dopisek innym atramentem, nieczytelny]

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

5Miesiąca Januarii Drugiego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

7y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem, y Namiesnikiem

8Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Comparens Pltter Urod. JmćPan

9Piotr Wroblewski Sługa WJmćPana Kazimierza Burchackiego[?] Skarb-

10nika Przemys. przybywszy do Akt Ninieyszych Grod. Winn. przychy-

11laiąc się do Prawa Pospolitego y Konstytucyi, nowo nastąpioney Pre-

12via Manifestatione facta in Eo: Jż Ninieyszy Comparens będąc

13destynowanym dla skupienia Wołow za Granicą od WJmćPana Kazi-

14mierza Burchackiego[?] Skarbnika Przem. Pana swoiego, ktore Woły

15wraz z Bykami Numero Pięćdziesiąt za Granicą skupiwszy na Ko-

16morze Cel. Rzeczypospol. w Bohopolu przy pokazaniu Atestacyi

17Expediował, y kwit tamże otrzymawszy Jurament podług opi-

18su Praw Koronnych, iako Woły wyż wyrażone na Skarb Wiel. Bur-

19chackiego[?] Skarbnika Przemyskiego Pana swoiego za Granicą sku-

20pione na Komorze Cel. Rzeczypospol. w Bohopolu przy nastą-

21pionym kwicie Expediował, y w Łukowie[?] są sprzedane, y Specyfi-

22kacyą skupionych Wołow wraz z Bykami Numero Pięćdziesiąt

23juramento pretendował, ale Wiel. Radawski[?] Pisarz Komory Boho-

24polskiey tego Juramenta słuchać niechciał. Przeto Urod. Compars

25na Fundamencie Praw Koronnych, y Dyspozycyi Prześwietney Kom-

26missyi Skarbu Koronnego, przybywszy tu do Akt Ninieyszych Grodz.

27Winnickich prosił mnie Urzędu o wysłuchanie Juramentu a

28tak ja Urząd assistente[?] Legi[?] Rothizanti[?] Ministeriali Grodo[?] Regni

29Generali Laurentio Ostalski[?] in Eam Rotham: Jako Woły wraz

30z Bykami Nro Pięćdziesiąt dla WJmćPana Kazimierza Barchackiego[?] Ska-

31rbnika Przem. za Granicą przezemnie skupione, y w Łukowie[?] są sprze-

32dane, Przysięgi w Przytomności Urod. JchMciow Panow Pawła Pawlikow-

33skiego y Jana Rokickiego Ninieyszego Komparenta Wysłuchałem. Kto-

34ry tenże Komparent o przyięcie, y do Akt tego Juramenta wpisanie

35prosił, y otrzymał. Comparens Jgnarus Scribendi Crucem Sanctam

36posuit Piotr Wroblewski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Księga 44-1-4 otwiera się tym samym dniem co księga 44-1-3 (2 I 1768) – jest to równoległa seria ksiąg grodu winnickiego z 1768 r., zawierająca (przynajmniej na początku) manifestacje i relacje. Karta 1 uszkodzona (ubytki prawego i dolnego brzegu, otwory po owadach).

Niepewne: skrót w nagłówku marginalnym „Maa” (zapewne Manifestatio); nazwisko pryncypała – w tekście raz „Burchackiego”, raz „Barchackiego” (a/u nierozróżnialne); „w Łukowie[?]” – miejsce sprzedaży wołów (odczyt niepewny; może inna miejscowość); nazwisko pisarza komory „Radawski[?]”; formuła łacińska przy rocie przysięgi („assistente Legi Rothizanti Ministeriali … Regni Generali”) – zapis zniekształcony, sens: przy asystencji woźnego generalnego Królestwa, który dyktował rotę; nazwisko woźnego „Ostalski[?]”. „Komora Cel. Rzeczypospol. w Bohopolu” – rozwinięcie skrótów „Cel Krzczy pospol” na podstawie sensu (komora celna Rzeczypospolitej w Bohopolu na granicy z Turcją).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; praevia manifestatione facta in eo – po uprzednim złożeniu manifestacji w tym, że; juramento praetendował – chciał (potwierdzić) przysięgą; in eam rotam – według tej roty; comparens ignarus scribendi crucem sanctam posuit – stawający, nie umiejąc pisać, położył znak krzyża świętego.

Kontekst: konstytucje sejmowe z 1764 i 1766 r. (reforma ceł generalnych) oraz dyspozycje Komisji Skarbu Koronnego wymagały poświadczania pochodzenia towarów (tu wołów pędzonych z zagranicy) przysięgą; gdy pisarz komory odmówił przyjęcia przysięgi, złożono ją przed urzędem grodzkim.

Streszczenie

2stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, stawił się Piotr Wróblewski, sługa Kazimierza Burchackiego[?], skarbnika przemyskiego. Zamanifestował, że z polecenia swego pana skupił za granicą 50 sztuk wołów z bykami, które odprawił na komorze celnej Rzeczypospolitej w Bohopolu, okazując atestację i otrzymując kwit; woły sprzedano następnie w Łukowie[?]. Chciał potwierdzić przysięgą, że woły zostały skupione za granicą na rachunek swego pana, a także specyfikację skupionych wołów, lecz pisarz komory bohopolskiej Radawski[?] nie chciał przyjąć przysięgi. Dlatego, powołując się na prawa koronne i dyspozycję Komisji Skarbu Koronnego, złożył przysięgę przed urzędem grodzkim według roty dyktowanej przez woźnego generalnego Wawrzyńca Ostalskiego[?], w obecności Pawła Pawlikowskiego i Jana Rokickiego. Na prośbę stawającego przysięgę wpisano do akt; Wróblewski, nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 1 (skan 0002, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winnickiemi y Prze-

4de mną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrab.

5Grodu Winnickiego. Comparens pltr Urod. JmćPan Józef Ryb-

6[czyń]ski[?] [...] ex Parte Urod. Raczewskiego[?], ktory to od tego [...]

7[dolna część karty oderwana – kilka wierszy tekstu utraconych]

k. 1v (skan 0003, strona lewa)

1[...]sca y Obowiązkow Służby swoiey Sam osobiście ad Acta stawać

2niemoże, iednak Ninieyszy Comparens postrzegaiąc całości Hono-

3ru Pryncypała, a bardziey substancyi JW Pawła Starzyńskiego Gene-

4rała Lejtnanta Woysk Koronnych Pana Compartis Pryncypała a-

5żeby przez niesłuszne Zapozwanie, niewinne Processowanie y

6postępne[?] Kondemnat w Kommissyi Skarbowey Koronney otrzyma-

7nie, iakowey; że niewinnie poniosł Szkody we wszystkim, przychylaiąc

8się do Prawa, y Konstytucyi Tysiąc, Czterysto, Pięćdziesiąt Czwartey[?] folio

9Dziewięćdziesiąt Czwartey, de Calumnia ex in realibus objectis opi-

10sanéy, solennie naprzeciwko Urod. Cujusvis Nnis, et Cognominis Komo-

11ry Turyi[?] Pisarzowi, niemniey Strażnikom, tudzież Officialistom

12Skarbu Koronnego niesłusznie Processuiącym, Skarży y Protestu-

13ie się: Jż Urod. Pisarz Turyi[?] Urod. Strażnicy nie zachowuiąc Obo-

14wiązkow z Prawa ustanowionych, ani też Przysięgą wykonaną potwier-

15dzonych, żadney Skarbu Koronnego nieostrzegaiąc Całości, bardziey

16swego Zysku swoiego nie pilnuiąc w zwoływaniu Funkcyi swoiey, ieno

17[...]nie niewinnych po Traktach infestuiąc Przeieżdżaiących, przez Ugo-

18[d]ne[?] Pretensye znaczne, dla siebie Zdzierstwa czyniąc Zyski, śmiał

19y ważył się do Urod. Comparentis Pryncypała wroście[?] Pretensyą, kto-

20ry Lubo Woły w Smilańszczyznie o Mil Dwanaście od Granicy in

21Regno Pasące się Sianami przez całą Zimę żało[?] na Paszę zosta-

22iące, nie za Granicą od Antypermenka[?] kupił, od ktorych Cło do

23Skarbu Koronnego należące tenże Antypermenk[?] Kupiec wcześ-

24nie wyprowadzaiąc w Polskie Granice zapłacił, przeciez Urod. Pisarz

25Komory Turyi[?] będąc dobrze od Kupca satisfactus, żadney do Urod.

26Compartis nie czynił, o Cło ozezwy[?], owszem dobrowolnego dopu-

27ściwszy przezyska[?], aż dopiero czyli z poduszczenia czyiego czyli

28też zainformowanego gniewu, do Urod. Compartis Pryncypała, że Ma-

29denatywy[?] żadney niedał, przed Wiel. Super Jntendentem y inne-

30mi Officialistami Skarbowemi, Urod. Zażącego się oskarżył, z ktorego

31opaczneго udania Coram Actis Autenticis Jnrealia[?] Manife-

32stem, y wydanemi Terminami pozadawali. Et ad inventis[?]

33modis w Kommissyi Skarbowey Koron. Urod. Compartis Pryn-

34cypała, iako też JW Starzyńskiego Lejtnanta Woysk Koronnych

35Pana ni o czym niewiadomego z Kondemnowali, y dalszy Pro-

36cess bez niewinnie Jntentuią, w czym wszystkim Urod. Compa-

37rentis Pryncypał, uciekaiąc się do Swiętey Sprawiedliwości, nietyl-

38[...]ko Swiadkami, ale też Juramentem wyprobować się Oświadcza.

39[...] się, iako Wołow Dwieście Pięćdziesiąt in Regno na Paszy zostaiące

40kupił, a nie z za Granicy wyprowadzał, tudzież Komorę nieprzekradał,

41[...]biciem[?] wyprowadzaiąc Extra Regnum do Mińska[?] in Regno Komo-

42[...]ry ugodził, a zatym tak o winy za niesłuszne processowanie, Kon-

43[...]n Obiekcyi Wyrażenie, iako też o zniesienie podstępnym

44Sposobem Kondemnaty otrzymaney, Eliminowanie wszelkich

45[Kl]auzulowych[?] Tranzakcyi, y Omne Pretensye Jteratis vice quo-

46[dolna część karty oderwana]

k. 2 (skan 0003, strona prawa, góra)

1[u góry numeracja:] 2

2rum Supra Manifestatur Vice Offerendo hanc injuriam jure vindi-

3caturus Velle. Józef Rybczyński mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa, CZĘŚCIOWY: k. 1 i k. 1v mają oderwane dolne części oraz postrzępiony lewy brzeg k. 1v – brak kilku wierszy na przejściu k. 1→1v, początków wierszy w dolnej części k. 1v i końca tekstu k. 1v. Miejsca [...] oznaczają ubytki papieru.

Niepewne: nagłówek marginalny (nazwisko zapisane „Rybczewskiego”, w tekście i podpisie „Rybczyński”); „ex Parte Urod. Raczewskiego[?]” na k. 1 (zapewne kapitan Józef Raczewski z aktów 4–5); nazwa komory „Turyi[?]” (zapisana kilkakrotnie „Turyi”/„Turzy”; nie zidentyfikowana – może komora celna lub przykomorek na pograniczu ukraińskim); data konstytucji („Tysiąc Czterysto Pięćdziesiąt Czwartey … folio Dziewięćdziesiąt Czwartey” – zapis zapewne zniekształcony); imię kupca „Antypermenk[?]”; „do Mińska[?]”; szereg wyrazów w dolnej części k. 1v.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; de indebita vexa – o niesłuszne nękanie (pozwanie); de calumnia – o oszczerstwo (potwarz); in realibus objectis – w zarzutach rzeczowych; cuiusvis nominis et cognominis – jakiegokolwiek imienia i nazwiska (tj. nieznanemu z imienia); satisfactus – zaspokojony; iteratis vice – po raz wtóry; quorum supra manifestatur vice offerendo hanc iniuriam iure vindicaturus velle – o co wyżej się manifestuje, oświadczając, że tę krzywdę zamierza dochodzić prawem; mpp – ręką własną.

Związek: akt 3 – manifestacja tegoż Rybczyńskiego w tej samej sprawie (imieniem własnym i Starzyńskiego) z tego samego dnia.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

STRESZCZENIE (tekst częściowo uszkodzony). 2 stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Józef Rybczyński, występując w interesie swego pryncypała Pawła Starzyńskiego, generała lejtnanta wojsk koronnych (który z powodu obowiązków służby nie mógł stawić się osobiście), złożył manifestację przeciw pisarzowi komory Turyi[?] (z imienia nieznanemu), strażnikom i oficjalistom Skarbu Koronnego. Zarzucał im, że zamiast pilnować interesu skarbu, nękają podróżnych na traktach i wymuszają pieniądze. Pryncypał kupił w kraju 250 wołów, które przez całą zimę pasły się w Smilańszczyźnie, 12 mil od granicy, od kupca Antypermenka[?], który już wcześniej zapłacił należne cło. Mimo to pisarz komory oskarżył go przed superintendentem i innymi oficjalistami skarbowymi o przemyt i uzyskał w Komisji Skarbowej Koronnej kondemnatę przeciw niemu i Starzyńskiemu. Rybczyński oświadczył gotowość wykazania świadkami i przysięgą, że woły kupiono w kraju, a nie sprowadzono z zagranicy i nie przemycono przez komorę; zastrzegł dochodzenie kar za niesłuszne pozwanie, zniesienia kondemnaty i zwrotu kosztów.

Transkrypcja

k. 2 (skan 0003, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego. Comparens Pltr Urod. JmćPan Jozef Ryb-

6czyński swoim y JW Pawła Starzyńskiego Generała Lejtnanta Woysk

7Koronnych Starosty mierzwickiego[?] Pana swego Jmieniem iak predko po-

8wrociwszy z podroży o wydanych Terminach y niesłuszney Kondem-

9nacie subdole[?] Prześwietney Kommissyi Warszawskiey Skarbu Koronnego

10nastąpioney dowiedzieć się mogł, tak zaraz swoię y JW Pana swego Comen-

11duiąc niewinność a przychylaiąc się we wszystkim do Prawa, y Konsty-

12tucyi de indebita vexa, ac in realibus Objectis opisaney solennie na-

13przeciwko Urod. Cujusvis Nominis et Cognominis Pisarzowi Komory Turyi[?]

14Przy pograniczu będącey, niemniey Strażnikom teyże Komory, tudzież

15Officialistom Ceł Prowincyi Ukrainskiey ac mala narrata Processuią-

16cym, y do niewinnych Expens in Dolum[?] Prawa przyprowadzaiącym

17Skarży, Protestuie się oto; Jż Urod. Pisarz Turyi[?] przestąpiwszy Prawo

18ktore Neminem in juriare każe, y Obowiązki swoiey Funkcyi przysię-

19gą stwierdzoną śmiał y ważył się Urod. Comparenta nigdy niewidzące-

20go, ani żadnych Wołow kupuiącego y przeprowadzaiącego na iedyne

21Prawa uwikłanie Manifestem swoim y Terminami Exportowanemi.

22tak po JW Starzyńskiego Pana ni o czym niewiedzącego, iako też Urod.

23Comparenta Nieznaiomego Siniste[?] ac in realibus Objectis napełnio-

24nemi opisać niezapłacenia Cła y niby przeprowadzenia Wołow Dwie-

25ście Pięćdziesiąt. temiż Terminami swemi zadać presumpsit y w Prze-

26świetney Kommissyi Warszawskiey Skarbu Koronnego tak JW Pana Com-

27parentis, iako też samego Urod. Comparenta o niczym niewiadomego wrażać do

28pusczył[?] y dalszy Process intentuie, a zatym tenże Comparens przychyla-

29iąc się zewszystkim do Prawa, y Sprawiedliwości oświadczaiąc tak Pańską[?] ia-

30ko y swoią Niewinność. Ubi de jure Venerit, Juramentem Ewinkować[?]

31tak oniewaźność niesprawiedliwey y niesłusznie otrzymaney Kondem-

32naty, iako też na Urod. Obżałowanych Officialistach Skarbu Koronnego

33o Winy za niesprawiedliwe Zarzuty wskazać się maiące Jtende[?] Homine[?]

34Cujus Supra Manifestatur Vice Offerendo Hanc Objectionis Jnjuriam

35jure Vindicaturum ac juramento Comprobaturum Velle. prosząc

36hanc Coram Actis Connotari Co y otrzymał Józef Rybczyński mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: tytuł starościński Starzyńskiego „Starosty mierzwickiego[?]” (zapis wyraźny „mierzwickiego”, starostwa nie zidentyfikowano); nazwa komory „Turyi[?]” (jak w akcie 2); „subdole[?]”, „in Dolum[?]”, „Siniste[?]”, „Ewinkować[?]”, „Jtende[?] Homine[?]” – wyrazy zniekształcone lub o niepewnym odczycie; skrót w nagłówku marginalnym „Maa Wne”.

Tłumaczenia łaciny: de indebita vexa – o niesłuszne nękanie; in realibus objectis – w zarzutach rzeczowych; ac mala narrata – i na podstawie fałszywego przedstawienia; neminem iniuriare – nikogo nie krzywdzić (zasada prawa); presumpsit – ośmielił się; ubi de iure venerit – gdy według prawa przyjdzie (do tego); cuius supra manifestatur vice offerendo hanc obiectionis iniuriam iure vindicaturum ac iuramento comprobaturum velle – o co wyżej się manifestuje, oświadczając, że krzywdę z tego zarzutu zamierza dochodzić prawem i potwierdzić przysięgą; hanc coram actis connotari – (prosił) aby to zapisano w aktach.

Związek: akt 2 – manifestacja tegoż w tej samej sprawie (250 wołów); akt 4 – relacja woźnego o doręczeniu pozwu pisarzowi komory i oficjalistom skarbowym na Komisję Skarbu Koronnego.

Streszczenie

2stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Józef Rybczyński złożył – we własnym imieniu i imieniem swego pana Pawła Starzyńskiego, generała lejtnanta wojsk koronnych, starosty mierzwickiego[?] – manifestację przeciw nieznanemu z imienia pisarzowi przygranicznej komory Turyi[?], jej strażnikom i oficjalistom ceł prowincji ukraińskiej. Po powrocie z podróży dowiedział się o pozwach i o niesłusznej kondemnacie wydanej przez Komisję Skarbu Koronnego w Warszawie. Pisarz komory zarzucił jemu i Starzyńskiemu niezapłacenie cła i przeprowadzenie przez granicę 250 wołów, choć Rybczyński nigdy go nie widział i żadnych wołów nie kupował ani nie przepędzał. Manifestant zapewnił o niewinności swojej i pana, zadeklarował gotowość potwierdzenia jej przysięgą, gdy prawo tego wymaga, i zastrzegł dochodzenie zniesienia kondemnaty oraz ukarania oficjalistów za fałszywe zarzuty.

Transkrypcja

k. 2 (skan 0003, strona prawa, dół)

1[kustosz:] Roku Ty-

k. 2v (skan 0004, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy Oczewisto Woźny Gene-

6rał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Eliasz Jhnatowicz in

7Lim[?] sed vere ac fidelis Relationis palam Publice Libereq. recogno-

8vit: Jż On Roku, Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego, Dnia Dziesią-

9tego Decembris Pozew Kommissyi Skarbu Koronn. odniosł do Dobr

10Wsi Turyi[?], y tam ten Pozew na Stole położywszy od kogo, po kogo

11należycie opowiedział de Tenore Sequenti: My Kommissarze Ra-

12dy Ekonomiczney Skarbu Koronnego Prowincyi Ukrainskiey Pozwa-

13nym, z sprawy niżey mianowaney, y Dobr Wmciow, generaliter wszyst-

14kich, tudzież Samym gdziekolwiek znayduiącey się Powagą Naszą

15Przykazuiemy. Abyście Wmość na naypierwszey Kadencyi Sądow

16Kommissyi Skarbowey przypaść maiącey, lub wten czas, gdy ta

17Sprawa z Regestru Sobie należytego y wpisu do Sądzenia przywo-

18łana będzie, Sami Obliczenie, y Zawsze Stanęli; na Jnstancyą Jn-

19stygatora Sądow Naszych, y Jego Delatorow JWW Pawła Starzyńskiego

20Generała Lejtnanta Woysk Koronnych Urod. Raczewskiego[?] Capitanei[?]

21de Actorow, ktorzy Aktorowie przychylaiąc się do Prawa Pospoli-

22tego de praetextuosis Actorahibus[?] opisanego, niemniey Mani-

23festu hac in re uczynionego, tudzież Samey Słuszności Wmciow

24et quidem Wmciow Pisarza Turyi[?], oraz Officialistow Skarbu Ko-

25ronnego Pozywaią oto: Jż Wmć z Urodzonemi Strażnikami o-

26raz Officialistow Skarbu Koronn. Niezachowuiąc Obowiązkow

27Sprawiedliwych wykonaney Przysięgi, iedynie Swoiego szukaiąc Zys-

28ku napastliwie, y bez niewinnie w Process Jnbolwiesz[?] gdzie za-

29bierać Dysponuiesz; iakoż Urod. Raczewskiego[?] w Dobrach Smi-

30lańszczyznie in Regno o mil Dwanaście od Granicy Moskiew-

31skiey Woły Pasącego y przez połtora Roku wypasuiącego, o żad-

32ne Cło, niewspominaiącego się, że od Kupca przed wyprowa-

33dzeniem będąc Satisfakcyi, do Sądow Kommissyi Skarbu

34Koronnego Zapozwaliście, y tam Subdole tak na JW Starzyń-

35skim Panu iako też Urod. Aktorze Kondemnatę Otrzymaliś-

36cie, a zatym do poniesienia Win za niesłuszne Obiekcye z odda-

37leniem Funkcyi na Wmć y Urod. Strażnikow wskazać się po-

38winney, do Zniesienia, y Skasowania Kondemnaty bez niewin-

39nie podstępnym Sposobem na Aktorach otrzymaney, o osobliwsze

40zaś Winy za znieważenie niewinności y Ciężkie Tranzakcya-

41mi Opisanie juramentem y Jnkwizycyami wyprobować, y Eman-

42dować[?] się przez Urod. Raczewskiego[?] maiącą, niemniey

43o nagrodzenie Szkod y Expens na Prawo y Podroż z przy-

44[dolny brzeg karty oderwany]

k. 3 (skan 0004, strona prawa, góra)

1[u góry numeracja:] 3

2czyny WaszMościow Exagerowanych, y omne Pretensye, Czasu Prawa dowieść

3się maiące na wyż oznaczony Termin Pozywaią. Dan w Warszawie Dnia

4Czternastego Decembris, Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego [sic] Roku. de quo

5praesens Ejusdem Ministerialis Relatio illius qui supra Jgnarus Lite-

6rarum Crucem Sanctam posuit Eliasz Jhnatowicz +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Na k. 2v dolny brzeg uszkodzony (ubytek końcowych wyrazów ostatniego wiersza). Daty sprzeczne: pozew doręczono 10 XII 1767, a w tekście pozwu jako data jego wydania figuruje „14 Decembris 1768” – zapewne błąd pisarza (w analogicznym pozwie z aktu 5 data 28 XI 1767).

Niepewne: nazwisko aktora „Raczewski[?]” (litera początkowa R/K; w akcie 2 odczytane „Kaczewski[?]”, w akcie 5 „Józef Raczewski”, kapitan; możliwe, że chodzi o tę samą osobę co Józef Rybczyński z aktów 2–3 – pisarz zapisywał nazwiska niekonsekwentnie); wieś i komora „Turyi[?]”; „in Lim[?]” (zapewne zniekształcone „in Limine”); „Capitanei[?] de Actorow”; „de praetextuosis Actorahibus[?]” (zniekształcony łaciński tytuł prawa); „Jnbolwiesz[?]”; „Emandować[?]”; „Pisarskiego[?]” w nagłówku marginalnym.

Tłumaczenia łaciny: ministerialis (woźny) … sed vere ac fidelis relationis palam publice libereque recognovit – (woźny) jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał prawdziwą i wierną relację; de tenore sequenti – następującej treści; generaliter – ogólnie; hac in re – w tej sprawie; subdole – podstępnie; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; illius qui supra ignarus literarum crucem sanctam posuit – (podpis) tego, który – jak wyżej – nie znając pisma położył krzyż święty.

Związek: akty 2–3 – manifestacje J. Rybczyńskiego w tej samej sprawie (kondemnata o 250 wołów); akt 5 – relacja tegoż woźnego o doręczeniu drugiego (podobnego) pozwu przed Komisję Ekonomiczną Skarbu Koronnego w Warszawie.

Streszczenie

2stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Eliasz Ihnatowicz zeznał, że 10 grudnia 1767 doręczył do dóbr wsi Turyi[?], kładąc na stole i ustnie opowiadając, pozew komisarzy Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego prowincji ukraińskiej. Pozwem tym instygator sądów skarbowych i jego delatorzy – Paweł Starzyński, generał lejtnant wojsk koronnych, oraz kapitan Raczewski[?] – pozywali pisarza komory Turyi[?] i oficjalistów skarbowych. Zarzucali im, że z chęci zysku napastują niewinnych. Raczewskiego[?], który przez półtora roku pasł woły w dobrach smilańskich, 12 mil od granicy moskiewskiej, i za którego cło zapłacił kupiec, pozwali do Komisji Skarbowej i podstępnie uzyskali kondemnatę na niego i na Starzyńskiego. Aktorzy domagali się ukarania pozwanych z oddaleniem od urzędu, skasowania kondemnaty, kar za zniesławienie oraz zwrotu szkód i kosztów. Wpisano też treść pozwu z datą wydania w Warszawie (14 XII „1768” – błędnie). Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 3 (skan 0004, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał

6Woiewodztwa Bracławskiego y Jnnych Opatrzny Eliasz Jhnatowicz

7in Lim[?] sed vere ac fidelis Relationis palam publice Libereq. reco-

8gnovit: Jż On Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego, Dnia

9Dziesiątego Decembris Pozew Kommissyi Skarbowey Koronney, odniosł

10do Dobr Wsi Turyi[?] y tam ten Pozew na Stole położywszy od kogo, po

11kogo należycie opowiedział de Tenore sequenti: My Kommissarze

12Rady Ekonomiczney Skarbu Koronnego od Rzeczy Pospolitey nazna-

13czeni. Wam Urod. Cujusvis Nominis et Cognominis Pisarzowi Tu-

14ryi[?] Officialistom Skarbu Koronnego Ceł Prowincyi Ukrainskiey Pozwa-

15nym z sprawy niżey wyrażoney y Dobr WaszMciow ogulnie wszelakich ru-

16chomych, y nieruchomych, pokazuiemy, abyście WaszMość przed Nami

17y Sądem Naszym Kommissyi Ekonomiczney Skarbu Koronn. w War-

18szawie na Kadencyi Prawem przepisaney, wten czas, gdy ta Spra-

19wa z Regestru, y wpisu Sobie przyzwoitych, do Sądzenia przywołana

20będzie, Osobiście prawnie y zawsze stawili się: a to; na Jnstancyą Jnsty-

21gatora Sądowego, y Jego Delatorow JW Pawła Starzyńskiego, Józefa Ra-

22czewskiego[?] Capitanei[?] Aktorow, ktorzy Aktorowie przychylaiąc się do

23Prawa Pospolitego de indebita vexa ac in realibus Objectis Opi-

24sanego, niemniey Manifestu, hac in re Uczynionego WaszMciow Po-

25zywaią: Oto; Jż WaszMość Pisarzu Turyi[?] Urod. Rybczyńskiego nieznaiąc,

26ani przechodzącego z Wołami widząc o iakowe Cło czyli przymyce[?]

27nie Pozywać Ważyliście się, y Subdole w Kommissyi Warszawskiey Skar-

28bu Koronn. na Ninieyszych Aktorach Kondemnatę Otrzymaliście Zadane-

29mi Obiekcyami Niewinność y Honor Aktorow szczerniliście[?] a zatym

30do attentowania Juramentu przez Urod. Rybczyńskiego wykonać się

31maiącego niewinność Emenduiącego[?] do Skasowania Kondemnaty

32niesprawiedliwie Otrzymaney, do poniesienia Win na WaszMciow za

33niegodziwe Obiekcye, y niesłusznie w Process inwolwanie z Prawa y

34Słuszności z oddaleniem Funkcyi wskazać się maiących, o Eliminowa-

35nie Tranzakcyi wszelkich przez WaszMciow zełżywie popisanych, y

36do Akt podanych, o nagrodzenie Szkod, y Przywrocenie Kosztow na Pro-

37cess, y Drogi z przyczyny WaszMciow Exagerowanych, y o inne krzywdy Cza-

38su Prawa dowieść się maiące na wyż naznaczony Termin Pozywaią. Dan w War-

39szawie Dnia Dwudziestego Osmego Novembris. Tysiąc Siedmset

40Sześćdziesiąt Siodmego Roku. de quo Praesens Ejusdem Mini-

41sterialis

k. 3v (skan 0005, strona lewa, góra)

1sterialis, Relatio illius qui Supra Crucem Sanctam posuit Eli-

2asz Jhnatowicz +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Treść równoległa do aktu 4 (ten sam woźny, ta sama data doręczenia, ta sama wieś); różni się tekstem pozwu: tu przed Komisję Ekonomiczną Skarbu Koronnego w Warszawie, z datą 28 XI 1767, i z odwołaniem do prawa „de indebita vexa ac in realibus obiectis”. W pozwie wymieniony też Rybczyński (por. akty 2–3) jako ten, który miał złożyć przysięgę oczyszczającą.

Niepewne: nazwisko „Raczewskiego[?]” (por. akt 4); „Turyi[?]”; „in Lim[?]”; „przymyce[?]” (może „przemyt”), „szczerniliście[?]”, „Emenduiącego[?]”.

Tłumaczenia łaciny: cuiusvis nominis et cognominis – jakiegokolwiek imienia i nazwiska; de indebita vexa ac in realibus obiectis – o niesłuszne nękanie i o zarzuty rzeczowe; hac in re – w tej sprawie; subdole – podstępnie; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio illius qui supra crucem sanctam posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który jak wyżej położył znak krzyża.

Streszczenie

2stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Eliasz Ihnatowicz zeznał, że 10 grudnia 1767 doręczył do dóbr wsi Turyi[?] pozew komisarzy Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego, wydany w Warszawie 28 listopada 1767. Pozew skierowano do nieznanego z imienia pisarza komory Turyi[?] i oficjalistów ceł prowincji ukraińskiej. Instygator i delatorzy – Paweł Starzyński oraz Józef Raczewski[?], kapitan – zarzucali pisarzowi, że pozwał Rybczyńskiego o cło, choć nigdy go nie znał ani nie widział przechodzącego z wołami, i podstępnie uzyskał przeciw aktorom kondemnatę w Komisji Skarbu Koronnego, szkalując ich zarzutami. Żądali dopuszczenia Rybczyńskiego do przysięgi oczyszczającej, skasowania kondemnaty, ukarania oficjalistów z oddaleniem od urzędu, eliminacji ich zapisów z akt oraz zwrotu szkód i kosztów procesu i podróży. Woźny postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 3v (skan 0005, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii Czwartego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy Oczewisto Wo-

6źny Generał Woiewodztwa Bracławskiego y Jnnych Opatrzny Michał

7Radliński[?], w moc wierney Relacyi Swoiey dobrowolnie zeznał: Jż On

8Roku y Miesiąca na Akcie wyrażonych, Dnia Drugiego Pozew od

9Skarbu Koronn. na Kommissyą Skarbową Warszawską wydany w Do-

10brach JegoKMci Mieście Bracławiu w Zamku położył, o poło-

11żeniu y Opisey[?] Onego, od kogo po kogo, y w iakiey Sprawie

12pisany był Prawnie publikuiąc do Wiadomości podał, de Tenore

13Sequenti: My Kommissarze Rady Ekonomiczney Skarbu Koronn.

14Prawem Rzeczy Pospolitey Naznaczeni, WaszMci JWW Jgnacemu

15Nowowieyskiemu Staroście Bracławskiemu, z Dobr ogulnie wszyst-

16kich y z Sprawy niżey wyrażoney Rozkazuiemy, abyś Wmość przed

17Sądem Naszey Kommissyi Ekonomiczney Skarbu Koronn. w War-

18szawie, na Kadencyi Prawem przepisaney odprawować się maią-

19cey w Czterech[?] od Położenia Ninieyszego Pozwu Tygodniach, czyli wten czas

20gdy ta Sprawa z Regestru y Wpisu Sobie przyzwoitego przywołana

21będzie Osobiście Prawnie y Zawsze Stawił się: ato; na Jnstancyą Urod.

22Officialistow Skarbu Koronn. z Urzędow Swoich czyniących Powodow,

23ktorzy przychylaiąc się do Prawa Powszechnego Sprawiedliwą Kwartę

24z Dobr Krolewskich nakazuiącego Pozywaią WaszMości oto: Jż Wmość

25mimo przepisu tegoż Prawa, Kwartę Duplę z Starostwa Bracław.

26do Skarbu Koronnego należącą, dotąd zapłacić zaniedbał, a przeto

27Prawo Swoie do Rzeczonego Starostwa miane rzeczywiście Utra-

28cił: Oco WaszMość Pozwany iesteś, tudzież do widzenia, y przysłucha-

29nia się Wmci, do Złożenia takowego Przywileiu; Wyrokiem Sądu Na-

30szego zobowiązać, Prowenta wyżey rzeczonego Starostwa, poki tey

31Obmowy[?] Prawa w Sekwestr na Skarb Koronny odebrać nakazać,

32y One za Wakuiące Deklarować Wmci na Skutkach[?] Prawnych Skazać

33y to co z Prawa będzie należało postanowić. Stawże się WaszMość, więc

34Terminu pilnuy, y na to wszystko Sądownie odpowiedz. Dan w War-

35szawie Dnia Trzynastego Miesiąca Decembris. Tysiąc Siedmset Sze-

36śćdziesiąt, Siodmego Roku. De quo Praesens Ministerialis Relatio Ministerialis qui

37Supra ignarus scribendi Crucem posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko woźnego „Radliński[?]” (zapis „Radlinski”); „Opisey[?]”, „w Czterech[?] … Tygodniach”, „Obmowy[?]”, „na Skutkach[?] Prawnych” – wyrazy o niepewnym odczycie.

Tłumaczenia łaciny: de tenore sequenti – następującej treści; de quo praesens ministerialis relatio ministerialis qui supra ignarus scribendi crucem posuit – o czym niniejsza relacja woźnego, który (jak wyżej) nie umiejąc pisać położył krzyż.

Kontekst: kwarta – podatek z dóbr królewskich (starostw) na utrzymanie wojska; Komisja Skarbu Koronnego (od 1764) ścigała zaległości, grożąc sekwestrem dochodów i uznaniem starostwa za wakujące. „Kwarta dupla” – podwójna kwarta (kara za zaległość).

Streszczenie

4stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Michał Radliński[?] zeznał, że 2 stycznia 1768 położył w zamku w królewskim mieście Bracławiu pozew komisarzy Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego, wydany w Warszawie 13 grudnia 1767. Pozew wzywał Ignacego Nowowiejskiego, starostę bracławskiego, by stawił się przed Komisją w Warszawie na instancję oficjalistów Skarbu Koronnego. Zarzucano mu, że wbrew prawu nie zapłacił należnej skarbowi podwójnej kwarty ze starostwa bracławskiego i przez to utracił prawo do starostwa. Oficjaliści żądali złożenia przywileju na starostwo, oddania jego dochodów w sekwestr na rzecz skarbu, uznania starostwa za wakujące i innych skutków prawnych. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 3v (skan 0005, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii Czwartego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

k. 4 (skan 0005, strona prawa)

1[u góry numeracja:] 4

2Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem, y Namiesnikiem Bur-

3grabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy Oczewiście Woźny Gene-

4rał Woiewodztwa Bracławskiego, y Jnnych Opatrzny Andrzey Solar-

5ski Authenticus Jnrchivo[?] Officio Praesenti notus in Vim sed Ve-

6re, ac fidelis Relationis palam publice Libereq. zeznał: Jż On

7Roku Pańskiego Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego. Miesiąca

8Decembris, Dwudziestego Czwartego Dnia, Pozew Autentyczny na

9membranie Grodzkim Lwowskim pisany odniosł do Dobr

10Miasteczka Raygroda, y tamże ten Pozew we Dworze położywszy, o

11położeniu, y Essencyi Onegoż od kogo, po kogo, y w iakiey by Spra-

12wie pisany był prawnie publikuiąc do Wiadomości przywiodł de-

13Tenore tali: Antonius a Potok Potocki Leopoliensis Genera-

14lis, et Capitaneus. Vobis Magnificae Mariannae de Bayburzy[?] Ne-

15hrebecka, olim Magnifici Nehrebecki Vexilliferi Łomżensis

16Consorti relictae Viduae Sortis in Bonis Raygrod ante actae, atq.

17Magnifico Casimiro Spendowski Thesaurario Ovrucensi, Ejus-

18dem Sortis praesentaneo Haeredi, sive Possessori de Causa in-

19frascripta Bonisq. Vestris generaliter Omnibus vigore Re-

20gii[?] et Nostra qua hac in Parte fungimur Capitaneali Aut-

21horitate ex Officio Nostro Mandamus ut coram Nobis seu

22Officio Nostro Castrensi Capitaneali Leopoliensi in Terminis

23Querelarum seu Causarum Officii Judiciis prius et proximis

24a data et positione praesentis Citationis in Castro Jnferiori Le-

25opoliensi Celebrandis, ad Jnstantiam Jnstigatoris Ejusdem

26Officii Nostri Ejusq. Delatorum Religiosis Sanctimonialium in Christo Virgi-

27nis Alexandrae Ilirowska[?] Conventus Dubnensis Religiosarum Vir-

28ginum monialium Antiquae Regularis Observantiae Praecipue To-

29tiusq. dicti Conventus Religiosissimae Universitatis Actricum Per-

30sonaliter peremptorieq. Compareatis. Qui Vos cum Assistentia

31Sibi competenti Jnhaerendo Contractui certo inter Religiosam Vir-

32ginem Monialem Marcellinam Bayburzanko[?] ab Una, et olim

33Magnificum Felicem Bayburza Pincernam Braclaviensem

34Parte ab altera Anno Domini Millesimo Septingentesimo Vi-

35gesimo Jntuitu Resignationis Earundem Bonorum Raygrod Con-

36scripto, aliisq. Documentis in Termino Termini reproducendis

37insistendo Citant, Seu potius ad paratam Causam, et Actionem

38Paratas Citationes, Parata Decreta, Paratas Condemnationes

39Paratumq. Processum Sufficienter Super Te Magnifica Vexil-

40lifera Łomżensi Perductum Citant ad videndum et audiendum

41attentandumq. Vos seu potius Te Magnifice Spendowski emendan-

42do jus tuum Possessorium, sive haereditarium Praeinsertae Sortis

43Ejusq. in Satisfactionem Decreti in Anno Millesimo, Septin-

44gentesimo, Quinquagesimo, Secundo[?] Nostro in Officio inter Mo-

45dernas Actrices ab Una et Vos Citatos ac alios Parte ex altera

46demandatae Solutionis Summae mille florenorum cum Provisione, seu

47alias per Portiones in Successores Bayburzovianos[?] Scindendo

48Prolatae ad Solutionem Portionis Ejusdem Magnificae Nehrebe-

49ckiae uti plenarie Convictae quae Portio in judicio remonstrabitur

50adigi Pro Contraventione Decreto, et in Sublationem Processus

51Poenas irrogari Damna Causata Lites Expensas refundendas ad-

52[kustosz:] jungi

k. 4v (skan 0006, strona lewa, góra)

1jungi Citamini, Sitis Paritori[?] Terminum attentaturi et ad

2Praemissa judicialiter responsuri: Datum in Castro Jnferiori

3Leopoliensi Feria Tertia post Festum Sanctorum Omni-

4um proxima Anno Domini Millesimo Septingentesi-

5mo, Sexagesimo, Septimo. Woźny ut Supra Jgnarus scribendi

6Crucem Sanctam posuit Andrzey Solarski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Pismo staranne; niepewne: „Jnrchivo[?]” (może zniekształcone „in hoc”), nazwisko rodowe „de Bayburzy[?]”/„Bayburzanko[?]”/„Bayburzovianos[?]” (ród Bajbuzów), imię zakonnicy „Alexandrae Ilirowska[?]”, rok dekretu „Quinquagesimo Secundo[?]” (zapis skrócony „Scdo”/„Atond.”), „vigore Regii[?]”, „Sitis Paritori[?]”.

Tłumaczenia łaciny (pozew): „Antoni z Potoka Potocki, starosta generalny lwowski. Wam, Wielmożna Maryanno z Bajbuzów[?] Niehrebecka, wdowo po wielmożnym Niehrebeckim, chorążym łomżyńskim, dawniejsza (posesorko) części w dobrach Rajgród, oraz Wielmożnemu Kazimierzowi Spendowskiemu, skarbnikowi owruckiemu, obecnemu dziedzicowi lub posesorowi tejże części – mocą królewskiej i naszej starościńskiej władzy nakazujemy, abyście stawili się osobiście i zawicie przed naszym urzędem grodzkim lwowskim na najbliższych roczkach (sądach) spraw urzędowych w zamku niższym lwowskim, na instancję instygatora naszego urzędu i jego delatorek: zakonnej siostry Aleksandry Ilirowskiej[?], (przełożonej) konwentu dubieńskiego panien zakonnych dawnej reguły ścisłej obserwancji, i całego zgromadzenia tegoż konwentu. Pozywają was – opierając się na kontrakcie zawartym w 1720 r. między zakonnicą Marcelliną Bajbużanką[?] a nieżyjącym Feliksem Bajbuzą, cześnikiem bracławskim, z tytułu rezygnacji tychże dóbr Rajgród, oraz na innych dokumentach – do gotowej sprawy, gotowych pozwów, dekretów, kondemnat i procesu przeprowadzonego przeciw tobie, chorążyno łomżyńska; abyście widzieli, jak ty, Spendowski, (będziesz) zmuszony do zaspokojenia z twego prawa posesorskiego lub dziedzicznego do tej części – wobec dekretu naszego urzędu z 1752[?] r., nakazującego zapłatę 1000 złotych z prowizją, rozłożoną na części między sukcesorów Bajbuzów – części przypadającej na Niehrebecką jako w pełni przekonaną; aby za sprzeciw wobec dekretu i dla zniesienia procesu nałożono kary i zasądzono szkody i koszty. Dano w zamku niższym lwowskim we wtorek po Wszystkich Świętych 1767.”

Datowanie pozwu: wtorek po Wszystkich Świętych 1767 = 3 listopada 1767.

Streszczenie

4stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Andrzej Solarski zeznał, że 24 grudnia 1767 doręczył do dworu w miasteczku Rajgród pozew grodu lwowskiego, wydany 3 listopada 1767 przez Antoniego Potockiego, starostę generalnego lwowskiego. Pozew wzywał Maryannę z Bajbuzów[?] Niehrebecką, wdowę po chorążym łomżyńskim, dawną posesorkę części dóbr Rajgród, oraz Kazimierza Spendowskiego, skarbnika owruckiego, obecnego dziedzica lub posesora tej części, na instancję instygatora i delatorek – siostry Aleksandry Ilirowskiej[?] i konwentu dubieńskiego panien zakonnych. Na podstawie kontraktu z 1720 r. między zakonnicą Marcelliną Bajbużanką[?] a Feliksem Bajbuzą, cześnikiem bracławskim, dotyczącego rezygnacji dóbr Rajgród, i dekretu lwowskiego z 1752[?] r., który nakazał zapłatę 1000 zł z prowizją, zakonnice żądały zmuszenia Spendowskiego, jako posiadacza tej części, do zapłaty części długu przypadającej na Niehrebecką, a także kar i zwrotu kosztów. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 4v (skan 0006, strona lewa)

1[poniżej strona pusta, przekreślona dużym znakiem „Z”; tekst aktu nie został wpisany]

2[u dołu strony, innym wpisem (zapowiedź następnego aktu):] Approbata Relacyi

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Pisarz wpisał tylko numer i nagłówek marginalny; reszta strony została pusta i skasowana znakiem „Z”, co oznacza, że aktu nie wprowadzono do księgi. Niepewne: „w Czarnym Polu[?]” (zapis „w Szarnymipolu”/„Czarnymi Polu”), nazwiska „Jutewicza[?]” i „Dziurow[?]”.

Streszczenie

Pod numerem 8 pisarz zanotował na marginesie tylko tytuł: areszt (zajęcie) w Czarnym Polu[?] na majątku urodzonego Jutewicza[?] i innych na instancję urodzonych Dziurów[?]. Treści aktu nie wpisano; stronę pozostawiono pustą i przekreślono.

Transkrypcja

k. 5 (skan 0006, strona prawa)

1[u góry numeracja:] 5

2Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

3Miesiąca Januarii Czwartego Dnia.

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickie-

5mi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

6Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Comparens pltter WJmćPan Jozef

7Rybczyński Zdrowy będąc na Ciele y Umyśle, odstąpiwszy Swey Własney

8należney Ziemskiey Jurisdikcyi, Prawa, Forum Powiatu, y Woie-

9wodztwa, a pod ten Akt approbationis cale się z Potomkami y

10Sukcessorami Swemi poddaiąc y wcielaiąc wiadomo iawno czyni

11Ustnie y dobrowolnie Zeznaie: Jż JmćPan Zeznawaiący Relacyą ad Cas-

12sandam[?] Wmci, iako też ad Jnstantiam Urod. Jozefa Raczew-

13skiego Vigore Plenipotencyi Dnia Dziesiątego Decembris Tysiąc

14Siedmset Sześćdziesiąt, Siodmego Roku w Kleninach[?] Datowaney

15Plenipotencyi y w Ziemskie Aktum[?] Służący po Urod. Pisarza Komory

16Turyi[?] y Officialistow Skarbu Koronn. Ceł Prowincyi Ukrainskiey wy-

17daną in Omnibus Punctis Clausulis, et Ligamentis approbuię

18Konfirmuię, y ratyfikuię praesentis recognitionis Sue vigore. Jozef

19Rybczyński mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: „ad Cassandam[?] Wmci” (może „ad Cassandam Kondemnatam” – „do skasowania” kondemnaty), miejsce wystawienia plenipotencji „w Kleninach[?]” (zapis wyraźny, miejscowości nie zidentyfikowano), „w Ziemskie Aktum[?] Służący” (zapis zniekształcony), nazwa komory „Turyi[?]” (por. akty 2–5).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; actus approbationis – akt zatwierdzenia; ad instantiam – na wniosek; vigore plenipotentiae – mocą pełnomocnictwa; in omnibus punctis, clausulis et ligamentis – we wszystkich punktach, klauzulach i zobowiązaniach; praesentis recognitionis suae vigore – mocą niniejszego swego zeznania; mpp – ręką własną.

Związek: akty 4–5 – relacje woźnego Eliasza Ihnatowicza o doręczeniu pozwów; akt 9 wyjaśnia, że Rybczyński działał jako plenipotent Józefa Raczewskiego (pełnomocnictwo z 10 XII 1767).

Streszczenie

4stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Józef Rybczyński, poddając się jurysdykcji grodu, zeznał, że relację (o doręczeniu pozwu) wydaną przeciw pisarzowi komory Turyi[?] i oficjalistom Skarbu Koronnego ceł prowincji ukraińskiej – złożoną dla skasowania[?] (kondemnaty) i na instancję Józefa Raczewskiego, na mocy jego pełnomocnictwa datowanego 10 grudnia 1767 w Kleninach[?] – zatwierdza, potwierdza i ratyfikuje we wszystkich punktach i klauzulach. Podpisał Józef Rybczyński.

Transkrypcja

k. 5 (skan 0006, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii Czwartego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Comparens Pltr Wiel. JmćPan Anto-

6ni Pawłowski Komornik Nowogr[?] Swym y Jnnym do tey Sprawy wchodzą-

7cych Jmieniem in diligentia manifestuie się oto: Jż WJmćPan Comparens

8przy pisaniu Kompozycyi[?] w Dekrecie Pleni Officii Grod. Winn. między

9JW Platerem WWm Dobr Paryiowki[?] Dziedzicem, Sobą y Jnnemi, a JOOKK

10Sanguszkami Marszałkową[?] W. Litewską[?] y Jnnemi, ferowanym, ktorym

11nakazana iest Kondescensya na Grunt Dobr Wsi Paryiowki[?] w Spra-

12wie uczynkowey między wyż wyrażonemi Stronami gdyby był pociągnio-

13ny od JOO Sanguszkow, ażeby od prawdziwego Stroża[?] y Urod. Pawła

14Kowalskiego Szeregowego Swoiego ex vi Aresztu stawić się maiących

15zapiął[?] Kompozycyą, tak tedy będąc w Possessyi Dobr Paryiowki[?] Czasie

16ferowanego Dekretu, od tychże stawić się maiących, pisał się y obo-

17wiązek stawienia Onych na Terminie Kondescensyi przez to Samo

18na Siebie zabrał: że zaś w Czasie teraźnieyszym Dobr Paryiowki[?] Wiel.

19Comparens nietrzyma, ale w Zastawney Possessyi Wiel. Oraczewskiego[?]

20Stolnika Wiskiego[?], ktory y w Dekret wyż wyrażony niewchodzi, zostaią,

21przeto tegoż Stroża Wiel. Comparens żadnym Sposobem na Termi-

22nie Kondescensyi z wyż wyrażonego Dekretu przypadłym z Zmianko-

23waney przyczyny stawić niemoże, Urod. zaś Paweł Kowalski Sze-

24regowy także Stawiony bydź niemoże, ponieważ w Czasie teraźniey-

k. 5v (skan 0007, strona lewa, góra)

1szym za Ordynansem wyszedł z innemi Pocztami na obluzowa-

2nie Forwalki[?] Poberezkiego[?] od Tatarskiey Granicy, gdy Wiel. Com-

3parens czyniąc zadosyć Dekretowi często wspomnianemu chciał

4tegoż Kowalskiego Szeregowego na Termin przypadaiący Konde-

5scensyi od Chorągwi w Czerkasach na Zimowey Leżey[?] stoiącey spro-

6wadzić umyślnie, po niego ordynował, odebrał Listowną od Wiel. Komen-

7danta rezolucyą: że żadnym Sposobem tenże Kowalski stawić się

8maiący niemoże z nadmienionych Przyczyn na ktorą Forwalkę[?]

9zabawki ma aż do Wiosny, aby tedy Wiel. Comparens niebył do stawie-

10nia wyż wyrażonych Stroża, y Szeregowego in Termino Kondescensyi

11futurae podług Kompozycyi pisaney w Dekrecie pociągany, iż z

12ważnych y Prawnych Przyczyn stawić niemoże; ato, powtor-

13nie in Diligentia Sui manifestuie się. Antoni Pawłowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: urząd „Komornik Nowogr[?]” (zapis skrócony, częściowo przekreślony); nazwa dóbr „Paryiowki[?]” (zapis „Paryiowki”/„Paryiówki” – może Parijówka); „Kompozycyi[?]” (może „Kaucyi”); „Marszałkową[?] W. Litewską[?]” (zapis skrócony; rozwinięcie wg aktu 11); „Stroża[?]” (stróż, dozorca – świadek uczynku?); „zapiął[?]”; „Oraczewskiego[?] Stolnika Wiskiego[?]” (nazwisko i urząd zastawnika – może „Graczewskiego”; „Wiskiego” może być skrótem „Witebskiego”/„Wiskiego” – od Wizny); „Forwalki[?] Poberezkiego[?]” (zapis niejasny – może forpoczta/forwachta nad Pobereżem przy granicy tatarskiej); „na Zimowey Leżey[?]”.

Tłumaczenia łaciny: in diligentia sui – dla zachowania swej pilności (by nie ponieść skutków zaniedbania); pleni officii – pełnego urzędu (grodzkiego); ex vi aresztu – z mocy aresztu (zatrzymania); in termino condescensionis futurae – w terminie przyszłej kondescensji (zjazdu sądowego na grunt).

Kontekst: spór Platerów (Kalnik, Paryjówka[?]) z Sanguszkami (Barbara z Duninów Sanguszkowa, marszałkowa wielka litewska, i Hieronim Sanguszko, starosta czerkaski – wg aktu 11) – por. w księdze 44-1-3 akty 227 i 238 (spór graniczny Platerów z Sanguszkami) oraz 341, 359–360 (limitacje komisji granicznych). Akt 11 – prorogacja kondescensji w tejże sprawie.

Streszczenie

4stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Pawłowski, komornik [nowogrodzki?], złożył – w imieniu własnym i innych uczestników sprawy – manifestację dla zachowania swej pilności. W dekrecie grodu winnickiego w sprawie uczynkowej między Platerem, dziedzicem dóbr Paryjówka[?], Pawłowskim i innymi a książętami Sanguszkami (marszałkową wielką litewską i innymi) nakazano kondescensję na grunt wsi Paryjówka[?]. Pawłowski jako ówczesny posesor tych dóbr zobowiązał się wówczas stawić na tym terminie stróża oraz szeregowego Pawła Kowalskiego, zatrzymanych na żądanie Sanguszków. Obecnie jednak dobra Paryjówka[?] są w zastawnej posesji Walentego Oraczewskiego[?], stolnika wiskiego[?] (por. akt 11), który w dekret nie wchodzi, więc Pawłowski nie może stawić stróża. Kowalski zaś wyszedł z innymi pocztami na rozkaz dowództwa na luzowanie straży[?] nad granicą tatarską; komendant chorągwi stojącej na leżach zimowych w Czerkasach odpisał listownie, że Kowalski nie może się stawić do wiosny. Dlatego Pawłowski zastrzegł, by nie pociągano go do odpowiedzialności za ich niestawiennictwo na terminie kondescensji.

Transkrypcja

k. 5v (skan 0007, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii Piątego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy Oczewisto Woźny Ge-

6nerał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Szlachetny Stanisław Skomo-

7rowski w moc wierney Relacyi zeznał: Jż On Roku Teraźniey-

8szego, Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego. Dnia Drugiego Janu-

9arii Prorogacyą wraz z Przypozwem odniosł do Dobr Wsi Pa-

10ryiowki[?] y tam Przypozew we Dworze Tameyszym, a Proroga-

11cyą we Dworku Urod. Antoniego Pawłowskiego tamże będącym

12położył ktore pisane były: Jako to Prorogacya w te Słowa:

13Urząd Grodzki Winn. Vicesgerentem Otrzymuię tym odrażo-

14nym Listem: Jż z Rekwizycyi Urod. Jgnacego Radazłowicza[?] Jmieniem

15JOO Barbary z Hrabiow na Okrzymie[?] Duninow Marszałkowey W. Księstwa

16Litewskiego Maltii, y Hieronyma Starosty Czerkaskiego Synia[?] Xiążąt

17Lubartowiczow Sanguszkow uczynioney na Kondescensyą do

18Dobr Wsi Paryiowki[?] Dekretem Grodzkim Winnickim Dnia Trze-

19ciego Februarii, Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego, Roku

20między JOO Xiążętami Rekwiruiącemi y Jnnemi z Jedney, a Urod. Pa-

21włowskim, JW Platerem Woiewodą Mścisławskim, y Jnnemi z dru-

22giey Strony ferowanym, na Dzień Osmy Maia, w Roku tymże

23nakazaną, a zaposprzedzaiącemi dwoma Prorogacyami, powtor-

24nie z tych na Dzień Osmy Januarii w Roku Do Bog przy-

25szłym, Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt, Osmym, odłożoną, po-

26nieważ dla nieodstępnych Zabaw moich y trudności w tym przy-

27noszących ziechać niemogę, przeto też Kondescensyą Dnia

28Osmnastego Januarii w Roku tymże odraczam Proroguię y

k. 6 (skan 0007, strona prawa, góra)

1[u góry numeracja:] 6

2y Limituię, Zachowuiąc Stronom Termin na ow czas stawienia

3się zawity pod Rygorem Dekretu Grodzkim Winn. Opisanym

4z wolnym sprowadzeniem Urzędu Grod. lub Wmć Vicesgerenta Jn-

5nego mocą Listu odrożnego[?] Pisan w Winnicy Dnia drugiego De-

6cembris Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt, Siodmego, Roku Paweł

7Berezowski Vicesgerent Grodzki Winn. a zaś Przypozew w te

8Słowa: Jozef z Ober Kolumna[?] Czosnowski Winnicki y Wanow-

9ski[?] Starosta. Tobie Wiel. Walentemu Oraczewskiemu[?] Stolni-

10kowi Wiskiemu[?] Przypozwanemu Powagą KJKMci, y moią Starościń-

11ską przykazuię Władzą, abyś WaszMość przed Urzędem, lub Jedną

12Osobą Sądową albo Urod. Vicesgerentem Grodzkim Winnickim

13Dnia Osmnastego Januarii w Roku Do Bog przyszłym Tysiąc

14Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego, na Gruncie Dobr Wsi Paryiowki[?] z mo-

15cy Dekretu Grod. Winn. Dnia Trzeciego Februarii, Tysiąc Siedmset Sze-

16śćdziesiąt, Siodmego Roku między teraźnieyszemi Aktorami z iedney a Wiel.

17Pawłowskim, y Jnnemi z drugiey Strony ferowanego sprowadzić się ma-

18iącym, Sam obliczenie y zawsze stanął: na Jnstancyą JOO Xiążąt

19Barbary z Hrabiow na Okrzymie[?] Duninow Marszałkowey W. Xię-

20stwa Litt. Maltii, Hieronyma Starosty Czerkaskiego Xiążąt Lubarto-

21wiczow Sanguszkow, y Jnnych Aktorow ktorzy przychylaiąc się do Prawa

22Pospolitego y Dekretu Grod. Winn. wyż wyrażonego Wmci iako

23Possessora Dobr Paryiowki[?] do gotowey Sprawy między wyż wspomnio-

24nemi Stronami z Dekretu wspomnianego agitować się maiącey, o sta-

25wienie Obwinionych w Processie wyrażonych y przez Jnkwizycye

26od kogo się maiących w Dobrach Paryiowce[?] mieszkaiących y Pod-

27danych na wyż oznaczony Termin przypozwany iesteś, Pisan

28w Winnicy Dnia Osmnastego Decembris, Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

29siąt Siodmego, Roku. Woźny nieumieiący pisać Krzyż stawił

30Stanisław Skomorowski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko plenipotenta Sanguszków „Radazłowicza[?]”; przydomek „z Hrabiow na Okrzymie[?] Duninow” (zapis „na Okrzymie”/„na Skrzynnie”); „Maltii” – tak w tekście (zapewne skrót związany z Hieronimem Sanguszką, kawalerem maltańskim, lub omyłka); „Synia[?]”; nazwa wsi „Paryiowki[?]”; „odrożnego[?]” (może „odrocznego”); przydomek starosty „z Ober Kolumna[?]”, „Wanowski[?]” (drugie starostwo J. Czosnowskiego – zapis „y Wanowski”); nazwisko i urząd przypozwanego „Walentemu Oraczewskiemu[?] Stolnikowi Wiskiemu[?]”.

Tłumaczenia/objaśnienia: prorogacja (odroczenie) i limitacja – przesunięcie terminu kondescensji (sądowego zjazdu na grunt); vicesgerent grodzki – zastępca sędziego grodzkiego (podstarości); przypozew – wezwanie dodatkowej strony (tu obecnego posesora dóbr) do sprawy już toczącej się; „pod rygorem dekretu” – pod sankcją przewidzianą w dekrecie.

Związek: akt 10 – manifestacja A. Pawłowskiego o niemożności stawienia świadków na tę kondescensję (stąd przypozew zastawnika Oraczewskiego[?]). Starosta winnicki Józef Czosnowski – por. księga 44-1-3, akt 371.

Streszczenie

5stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Stanisław Skomorowski zeznał, że 2 stycznia 1768 doręczył w Paryjówce[?] przypozew (we dworze) i prorogację (we dworku Antoniego Pawłowskiego). W prorogacji z 2 grudnia 1767 vicesgerent grodzki winnicki Paweł Berezowski – na rekwizycję Ignacego Radazłowicza[?] w imieniu księżnej Barbary z Duninów, marszałkowej wielkiej litewskiej, i księcia Hieronima, starosty czerkaskiego, Sanguszków – odroczył kondescensję na grunt wsi Paryjówka[?], nakazaną dekretem grodu winnickiego z 3 lutego 1767 w sprawie Sanguszków z Pawłowskim, Platerem, wojewodą mścisławskim, i innymi. Kondescensję przesuwano już dwukrotnie (z 8 maja 1767 na 8 stycznia 1768); teraz, z powodu jego zajęć, odłożono ją na 18 stycznia 1768. Przypozwem z 18 grudnia 1767 starosta winnicki Józef Czosnowski wezwał Walentego Oraczewskiego[?], stolnika wiskiego[?], jako posesora dóbr Paryjówka[?], by stawił się 18 stycznia 1768 na gruncie Paryjówki[?] i stawił obwinionych oraz mieszkających tam poddanych wskazanych w procesie i inkwizycjach. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 6 (skan 0007, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Piątego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi, Przede-

4mną Janem Jedleckim, Jnstygatorem y podten czas Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens Pltr Urod. JmćPan Sta-

6nisław Harczewski[?] nomine, et ex Parte Wiel. JmćPana Jana Buko-

7iemskiego Podsto. Podolskiego, przychylaiąc się we wszystkim do Re-

8wersu sobie od Urod. Comparentis Pryncypała Wiel. Kopczyńskiemu w Ro-

9ku, Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego. Dnia Czwartego Marca

10danego, niemniey Videndi in Anno Praesenti Tysiąc, Siedmset Sześ-

11dziesiąt Osmego, Dnia Piętnastego Januarii Nne Pryncypała za-

12pozwaney[?], solennie naprzeciwko Wiel. JchMciom PPstwu Janowi y Franci-

13szce z Zalewskich Kopczyńskim Subdelle Grod. Winn. Dobr Części

14Lukii[?] nullo jure Possessorom, Skarży, y Protestuie się oto: Jż Wiel.

15Kopczyński na wielokrotne Rekwizycye Listowne Sprzeciwiaiąc się

16Rewersowi wyż wyrażonemu nietylko żadney satysfakcyi uczy-

17[kustosz:] nie nie

k. 6v (skan 0008, strona lewa, góra)

1nie niechciał, owszem przed Uproszonemi Przyiaciołmi

2to iest Wiel. Antonim Jarkowskim[?], y Michałem Stefanowiczem

3żądaiąc publicznie Skryptu na Summę Trzy Tysiące Pięćset

4Zło. Pol. danego fabrykacyą Oświadczaiąc tey fabrykacyi dowieść

5y honoru wyżey deklaruiąc wszystkich wolnemi Słowy honor y Sła-

6wę Szczernili[?]. nawet przed Sangrytem[?] że Wiel. Kopczyński swego mo-

7cą słowa że nietylko honor, kredyt, y Sławy Straci, y od Pleni-

8potencyi będzie oddalony, ale Pena swego kryminalne Winy Czeka-

9ią, potym Zełżywszy cały ża więcy Satysfakcyi nie oświadczywszy

10prawie, w Dni kilka obligacyi[?] WJmćPan Kopczyński sprowadziw-

11szy do Kopiowki[?] Pryncypała, życie defamował, y żadney Satys-

12fakcyi nieuczynił, a zatym przychylaiąc się do Rewersu następ-

13nego o nieważność Donacyi, y wszelkich Tranzakcyi od Wiel.

14Bukoiemskiego in Rem Wiel. Kopczyńskiego sine ulla satis-

15factione nastąpionych y Dziedzictwo Części Lukii[?] Zabokrzycky[?]

16zawartych de in Subsistentia ktorych iako też o Łeżą[?] y Wyb-

17[i]ć[?] honoru Pryncypała iterata manifestat vice offerendo Laesionem

18Magnifici Principalem jure vindicaturum velle. JS[?] Har-

19czewski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Pismo pośpieszne, wiele miejsc niepewnych: nazwisko manifestanta „Harczewski[?]” (podpis „Harczewski”; inicjały niepewne); nazwa części dóbr „Lukii[?] Zabokrzycky[?]” (zapis „Części Lukii Zabokrzyckiey” – może część wsi Zabokrzycze lub Łuki); „zapozwaney[?]”; świadkowie „Antonim Jarkowskim[?]” i „Michałem Stefanowiczem”; środkowe wiersze k. 6v („przed Sangrytem[?] … Pena swego kryminalne Winy … Kopiowki[?] … o Łeżą[?] y Wybić[?]”) – odczyt orientacyjny, sens tylko ogólnie uchwytny.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter … nomine et ex parte – stawiwszy się osobiście … w imieniu i ze strony; videndi – (pozew) „do oglądania” (wyroku); nullo iure possessoribus – posesorom bez żadnego prawa; subdelegatus (Subdelle) – subdelegat grodzki; sine ulla satisfactione – bez żadnego zaspokojenia; de insubsistentia – o niezasadność, nieważność; iterata manifestat vice offerendo laesionem magnifici principalem iure vindicaturum velle – po raz wtóry manifestuje się, oświadczając, że krzywdę wielmożnego pryncypała zamierza dochodzić prawem.

Związek: w księdze 44-1-3 (akt 402) – plenipotencja Bukojemskiego; Jan Kopczyński występuje jako subdelegat grodzki winnicki.

Streszczenie

5stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Stanisław Harczewski[?], w imieniu Jana Bukojemskiego, podstolego podolskiego, złożył manifestację przeciw Janowi i Franciszce z Zalewskich Kopczyńskim, subdelegatom grodzkim winnickim, bezprawnym posesorom części dóbr Lukii[?] (Zabokrzyckiej[?]). Powołał się na rewers dany przez Kopczyńskiego Bukojemskiemu 4 marca 1767 oraz na pozew na 15 stycznia 1768. Kopczyński, mimo wielokrotnych listownych upomnień, nie dał żadnej satysfakcji. Wobec przyjaciół Antoniego Jarkowskiego[?] i Michała Stefanowicza nazwał skrypt na 3500 złotych polskich, którego zwrotu się domagano, fałszerstwem i obelżywymi słowami szkalował honor wszystkich; potem miał także znieważyć pryncypała. Manifestant zastrzegł dochodzenie nieważności donacji i wszelkich transakcji Bukojemskiego na rzecz Kopczyńskiego, zawartych bez zaspokojenia, dotyczących dziedzictwa części Lukii[?], oraz zadośćuczynienia za naruszenie honoru pryncypała.

Transkrypcja

k. 6v (skan 0008, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Comparens Pltr JW Franciszek

6z Leżan[?] Leżeński Łowczy Podolski Deputat na Trybunał

7Prowincyi Małopolskiey z teyże Woiewodztwa, solennie in diligen-

8tia Sui manifestuie się w ten Sposob, Jż JW manifestans Primo

9et Primitive będąc nayblizszym z Konsukcessorow Kiewickich[?]

10Dobr pozostałych y na Siebie spadaiących, a in post spolnie na

11wszystkich do teyże Substancyi Jdących Linea Sanguinis, et Succes-

12sionis że cum Consensu prawie wszystkich Sukcessorow Dobra Wieś

13Kochanowka y Jnnę z Swiadectwem Każdemu z należących do

14tychże Dobr Kochanowki Satysfakcyą Oferty z każdemi Jstotnie

15Zgodę Oświadcza, przeto in Ordine nieukrzywdzenia nikogo

16Summę Dwadzieścia Tysięcy Zło. Pol. Sua coram Officio prezentowa-

17wszy dla Opłacenia Dobr Kochanowki z Przyległościami y Zapła-

18cenie Wszystkich w post Konsukcessorow Officium Plenis[?] za-

19kwitowawszy na Zad do Siebie wyrzekł. Franciszek Leżeński

20Łowczy Podolski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: przydomek „z Leżan[?]”; „Konsukcessorow Kiewickich[?]” (nazwisko lub przymiotnik – zapis „Kiewickich”/„Klewickich”); „Officium Plenis[?]”; skróty w nagłówku marginalnym („cum P[?]ne et Exhibitione[?] Summae” – zapis „Effidessione”); kilka wyrazów w środku tekstu (składnia zdania zagmatwana w oryginale).

Tłumaczenia łaciny: in diligentia sui – dla zachowania swej pilności; primo et primitive – przede wszystkim i pierwotnie; linea sanguinis et successionis – linią krwi i dziedziczenia; cum consensu – za zgodą; in ordine – w porządku, celem; sua coram officio praesentavit – (sumę) swoją okazał przed urzędem.

Kontekst: Leżeński, jako najbliższy krewny i współsukcesor, chciał wykupić (spłacić pozostałych współdziedziców) dobra Kochanówka; okazanie gotowej sumy przed urzędem zabezpieczało go przed zarzutem zwłoki. W księdze 44-1-3 (akt 496) występuje Leżeński[?], łowczy podolski, jako zastawnik dóbr we włości humańskiej.

Streszczenie

7stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Franciszek z Leżan[?] Leżeński, łowczy podolski, deputat na Trybunał Koronny prowincji małopolskiej z województwa (bracławskiego), złożył manifestację dla zachowania swej pilności. Oświadczył, że jako najbliższy ze współsukcesorów dóbr Kiewickich[?] i – za zgodą prawie wszystkich sukcesorów – gotów jest zaspokoić każdego z uprawnionych do dóbr wsi Kochanówka i innych. Aby nikogo nie skrzywdzić, okazał przed urzędem 20 000 złotych polskich na spłatę dóbr Kochanówka z przyległościami i zaspokojenie wszystkich współsukcesorów, po czym sumę zabrał z powrotem do siebie.

Transkrypcja

k. 6v (skan 0008, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickie-

k. 7 (skan 0008, strona prawa, góra)

1[u góry numeracja:] 7

2mi y Przedemną Janem Jedleckim, Jnstygatorem y Namie-

3snikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Comparens Pltr Urod.

4JmćPan Piotr Jastrzębski Nne et ex Speciali praecommisso WJmćPana

5Antoniego Peszyńskiego[?] Cześnika Płockiego[?] Pana swego przestrzega-

6iąc Dobr Całości Wsi Łabarzowki[?] Kontraktem pewnym Dnia Pięt-

7nastego Octobris, Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego Roku mię-

8dzy JW Piotrem Potockim Starostą Sniatyńskim z iedney, a Urod.

9Comptis Panem z drugiey Strony oznaczonym, tudzież z Dnia

10pierwszego Grudnia w Possessyą Swiętą od wyż wyrażonego Com-

11parenta wyiechałey; iako też y dotąd bez żadney Prepedycyi w

12tychże Dobrach zostaie, zaczym Urod. Compars o Ważność Posses-

13syi, y o wyiechanie Oney ultra Cujus Supra zanosi Manife-

14stacyą prosząc hanc Coram Actis Connotari; Co y otrzymał.

15Comparens nieumieiący pisać Znakiem Krzyża Swiętego pod-

16pisuie się Piotr Jastrzembski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko pryncypała „Peszyńskiego[?]” (zapis „Peszyńskiego”/„Pecyńskiego”) i urząd „Cześnika Płockiego[?]” (zapis skrócony „Płdckiego”); nazwa wsi „Łabarzowki[?]” (zapis „Labarzowki”/„Lubarzowki”); „w Possessyą Swiętą[?] … wyiechałey” – sformułowanie niejasne (może „w Possessyą wziętą” lub „wyiechaney”); skrót w nagłówku „Cz. P.”.

Tłumaczenia łaciny: nomine et ex speciali praecommisso – w imieniu i ze szczególnego polecenia; de expleta possessione – o wypełnionej (upłyniętej) posesji; cuius supra – o czym wyżej; hanc coram actis connotari – aby to zapisano w aktach.

Streszczenie

7stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Piotr Jastrzębski, w imieniu i z polecenia swego pana Antoniego Peszyńskiego[?], cześnika płockiego[?], złożył manifestację w sprawie dóbr całej wsi Łabarzówka[?], trzymanych na podstawie kontraktu z 15 października 1767 zawartego między Piotrem Potockim, starostą śniatyńskim, a pryncypałem. Oświadczył, że od 1 grudnia (1767) pryncypał objął te dobra w posesję i dotąd trzyma je bez żadnej przeszkody; manifestację złożono dla zabezpieczenia ważności posesji i terminu jej wyjścia. Jastrzębski, nie umiejąc pisać, podpisał się znakiem krzyża.

Transkrypcja

k. 7 (skan 0008, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Tomaszem[?] Czarkowskim Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winnickiego Przysięgłym. Stanowszy Oczewiście Woźny

6Generał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Karol Dytłow[?]

7w moc prawdziwey wierney y Rzetelney Wizyi, Jawnie, Ustnie, y do-

8browolnie Zeznał: Jż On Roku Teraźnieyszego, Tysiąc, Siedmset,

9Sześćdziesiąt Osmego, Dnia Dziesiątego Januarii, na Affektacyą y

10Prawną Rekwizycyą Wiel. JmćPana Waleryana Michałowskiego Łow-

11czego Zwinogrod. maiąc przy Sobie Stronę Szlachty, Ludzi Wiary

12godnych Urod. JchMciow PPow Marcina Podrzedzkiego[?], y Woyciecha

13Dąbrowskiego, do tego Aktu użytych, był w Dobrach Wsi Chomutyń-

14cach[?], gdzie będąc, Widział, y Oglądał Pracowitego Jana Poddanego

15Chomutynieckiego[?], u ktorego na Ręku, Nogach Widział razy Zbitego,

16z Pierwszego[?], Piersi, pariter z Plecami[?] y napuchłe, Ranę u tegoż

17na Głowie Smiertelną w Posrodku Ciemienia szeroką, y głęboką

18długą na Cały Palec, ktore razy, Rany smiertelne, nie przez kogo

19jnnego; tylko przez Urod. Andrzeia Zielewicza[?] Administratora

20Kołakowskiego[?] JW Krzysztofa Michałowskiego Podczaszego Bracł. y De-

21putata na Trybunał Koronny Lwowski z Woiewodztwa Bracł. mienił[?] bydź

22zadane, a tak On Woźny z Szlachtą Sobie przytomną Oświadczywszy się

23z tamtąd powrocił, a przedemną Urzędem Stanowszy prawdzi-

24wey Wizyi Uczynił, y Zeznał Relacyą de quo praesens Ejusdem Ministeria-

25lis qui Supra Jgnarus Literarum Crucem posuit Karol Dytłow[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: imię namiestnika burgrabstwa (zapis częściowo przekreślony/poprawiony; w akcie 16 z tego samego dnia wyraźnie „Tomaszem Czarkowskim”); nazwisko woźnego „Dytłow[?]”; świadek „Podrzedzkiego[?]”; nazwa wsi „Chomutyńcach[?]”/„Chomutynieckiego[?]”; nazwisko sprawcy „Zielewicza[?]” (zapis „Zielwicza”/„Ziłewicza”) i określenie „Administratora Kołakowskiego[?]” (zapis „Kolakowskiego” – zapewne administrator dóbr „kołakowskich” lub nazwisko); opis obrażeń „z Pierwszego[?] … z Plecami[?]”; „mienił[?]” (wskazywał – zapewne pokrzywdzony).

Tłumaczenia łaciny: de quo praesens eiusdem ministerialis qui supra ignarus literarum crucem posuit – o czym niniejsza (relacja) tegoż woźnego, który jak wyżej, nie znając pisma, położył krzyż.

Kontekst: Krzysztof Michałowski, podczaszy bracławski, deputat na Trybunał Koronny lwowski, i Walerian Michałowski, łowczy zwinogrodzki – por. w księdze 44-1-3 akt 413 (Michałowscy, Hołaki, Stupnik).

Streszczenie

11stycznia 1768 przed Tomaszem[?] Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Karol Dytłow[?] zeznał relację z wizji. 10 stycznia 1768, na rekwizycję Waleriana Michałowskiego, łowczego zwinogrodzkiego, w obecności szlachty Marcina Podrzedzkiego[?] i Wojciecha Dąbrowskiego, był we wsi Chomutyńce[?] i oglądał poddanego Jana. Widział na jego rękach i nogach ślady bicia, napuchłe piersi i plecy[?] oraz śmiertelną ranę na środku ciemienia, szeroką, głęboką i długą na cały palec. Rany te miał zadać – jak wskazywano – Andrzej Zielewicz[?], administrator kołakowski[?] Krzysztofa Michałowskiego, podczaszego bracławskiego i deputata na Trybunał Koronny lwowski. Woźny, nie znając pisma, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 7 (skan 0008, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickie-

k. 7v (skan 0009, strona lewa)

1mi y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem

2Burgrabstwa Grodu Winnickiego Przysięgłym. Comparens Pltr

3WJmć Xiądz Kaietan na Chodorstawie[?] Rościszewski Kanclerz

4Łucki Scholastyk Kated. Kiiowski, iak prędko o Dekrecie w Try-

5bunale Koronnym Lwowskim w Roku ninieyszym, Tysiąc, Siedmset Sze-

6śćdziesiątym, Siodmym, między Wiel. Beyzymem z iedney, a Sobą Ma-

7nifestantem z drugiey Strony, nastąpionym dowiedzieć się, y do Akt

8Ninieyszych pospieszyć mogł, tak natychmiast przeciwko Temuż Wiel.

9Beyzymowi oraz przeciwko Dekretowi, przeciwko Prawu, y Dokumentom

10przez Wiel. Beyzyma Pisaną Grodzką Krzemieńską[?] pozyskanemu zano-

11si Manifest w ten Sposob, y Oto; Jż lubo Wiel. Manifestant dosta-

12teczne Prawo Nabycia Dobr Szebłowa[?] z Przyległościami przez

13Antecessorow swoich wyprobował, oraz Datek, y Wziątek za pomie-

14nione Dobra Dowiodł: atoli Dekret Trybunalski, pominowszy

15Prawo y Dokumenta Dziedzictwo Dobr rzeczonych Wiel. Beyzymo-

16wi Pisarzowi Grod. Krzemieńc.[?] ac si juris quaesiti, niegdy Wiel. Któ-

17ry[?] bez żadnego Fundamentu przyznał, y wprzod Dokumenta od-

18dać, a potym w Sprawie Sądzić się nakazał. Z tych tedy, y Jnnych

19przyczyn w czasie Prawa wyrazić się maiących Wiel. Manifestans o u-

20chylenie Powagi Dekretu wspomnionego powtornie Zali[?], y mani-

21festuie się prosząc Copiam Actis Connotari, Co y otrzymał. Xiądz

22Kaietan Rościszewski, Scholastyk Kijowski, Kanclerz Łucki. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: przydomek „na Chodorstawie[?]” (zapis „na Chodorstawie”/„Chodorsławie”); nazwa dóbr „Szebłowa[?]” (zapis „Szeblowa”/„Seblowa”); „Pisaną Grodzką Krzemieńską[?]” / „Pisarzowi Grod. Krzemieńc.[?]” (zapis skrócony; Bejzym jako pisarz grodzki – zapewne krzemieniecki); fragment „ac si juris quaesiti, niegdy Wiel. Któ-ry[?]” (zapis niejasny); „Zali[?]” (może „żali się” – skarży się).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; ac si iuris quaesiti – jakby (z tytułu) prawa nabytego; copiam actis connotari – aby odpis (manifestacji) zapisano w aktach.

Kontekst: Kajetan Rościszewski – kanonik, scholastyk katedry kijowskiej i kanclerz łucki (por. w księdze 44-1-3 akty 147–154: przeniesienie klucza żorniskiego przez Rościszewskiego).

Streszczenie

11stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, ks. Kajetan na Chodorstawie[?] Rościszewski, kanclerz łucki i scholastyk katedry kijowskiej, gdy tylko dowiedział się o dekrecie Trybunału Koronnego lwowskiego z 1767 r., wydanym w sprawie między Bejzymem a nim, złożył manifestację przeciw Bejzymowi i przeciw temu dekretowi. Twierdził, że wykazał dostateczne prawo nabycia dóbr Szebłowa[?] z przyległościami przez swoich poprzedników i dowiódł dania i przyjęcia zapłaty za nie. Tymczasem Trybunał, pomijając jego prawa i dokumenty, bez żadnej podstawy przyznał dziedzictwo tych dóbr Bejzymowi, pisarzowi grodzkiemu krzemienieckiemu[?], a jemu nakazał najpierw oddać dokumenty, a dopiero potem procesować się. Z tych i innych przyczyn manifestant zastrzegł dochodzenie uchylenia dekretu.

Transkrypcja

k. 7v (skan 0009, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winnickiego Przys. Opowiadaiąc[?] się Osobiście Urod. Floryan Kanicki

6Jmieniem Wiel. Marcina Rakowskiego Komornika Granicznego Ha-

7lickiego[?] Pryncypała Swego solenny naprzeciwko JW Franciszkowi Le-

8żeńskiemu Łowczemu Podolskiemu y Deputatowi na Trybunał Koron-

9ny, Wiel. Michałowi Zalewskiemu Cześnikowi Wiskiemu[?], y Barbarze z Wą-

10sowiczow[?] Małżonkom, Urod. Ludwikowi Ożarowskiemu Subde. Grodzkie-

11mu[?] Winnickiemu[?], na ostatek Urod. Gałęzowskiemu, Wiel. Grocholskiemu Sędzie-

12mu Ziemskiemu Bracł. y Kozakom Jego do Osob kilkudziesiąt będących

13zanosi Manifest y Protestacyą w ten Sposob y Oto: Jż Urod. Manifestanta

14Pryncypał na Fundamencie Praw Sobie Służących, tudzież Komplanacyi

15w Warszawie Dnia Dwudziestego Osmego Listopada Roku niedawno prze-

16szłego, Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt, Siodmego, tudzież Dekretu Kompromi-

17sarskiego tamże, Feria Sexta post Festum Sanctae Catharinae Virginis

18z JW Wielopolskim Koniuszym Koronnym zawartych, y nastąpionych

19Dobra Wsie Kochanowkę, y Kozińce[?] do czasu Sabdywizyi[?] między Konsu-

20kcessorami y Juris Jnkwizytorami[?] Chlewickich[?] w Possessyą Swoię

21odebrał y dla wysiedzenia teyże Possessyi Urod. Protestanta w Dobrach

22Kochanowce zostawił, ale wyż wyrażeni Obżałowani JW Leżeń-

23ski Łowczy y Deputat Podolski, tudzież WW Zalewscy y Ożarowski zaw-

24szy Kozakow kilkadziesiąt od Wiel. Grocholskiego Sędziego Ziem-

25skiego Bracł. też Dobra niemaiąc żadnego do Possessyi Prawa nie

26[kustosz:] czekaiąc

k. 8 (skan 0009, strona prawa, góra)

1[u góry numeracja:] 8

2czekaiąc Subdywizyi z Dekretu Trybunalskiego Lubel. oznaczo-

3ney. Dnia Dziewiątego Miesiąca Teraźnieyszego violenter nazjechawszy

4Possessyą tychże Dobr na Siebie odebrali, Urod. Manifestanta dla Wy-

5dzenia[?] Possessyi zostawionego Wygnali, Zboże Samemu Urod. Mani-

6festanta Pryncypałowi Skryptem osobliwym ustąpione młocić

7na Swoię potrzebę kazali, Pasieki, y Jnwentarz tymże Skryptem

8ustąpione zabrali, Ludzi Manifestanta Kozakom rzeczy niektó-

9re zabierać, poobdzierać, bić kazali, y Jnne Wiolencye y Odgroż-

10ki czynili, Urod. zaś Gałęzowski od JW Wielopolskiego Koniuszego Ko-

11ronnego na pilnowaniu tychże Dobr Manifestanta Pryncypałowi że-

12stał[?] niewiedzieć dla iakowey przyczyny Jnwentarza tychże Dobr nie od-

13dał. Oco wszystko Urod. Manifestant zapobiegaiąc Całości Pryncypała

14Swego, iako nayuroczyściey manifestuie się, y Protestuie Salva popra-

15wienia teraźnieyszey Protestacyi, każdego czasu wolną zachowuiąc Sobie

16Floryan Kanicki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: „Opowiadaiąc[?] się” (zapis „Opowiadawszy się”); urząd pryncypała „Komornika Granicznego Halickiego[?]” (przeniesienie „Ha-/lickiego”); „Cześnikowi Wiskiemu[?]”; „z Wąsowiczow[?]”; „Subde. Grodzkiemu[?] Winnickiemu[?]” (wiersz skrócony); nazwa drugiej wsi „Kozińce[?]” (zapis „Kozińce”/„Kozince”); „Sabdywizyi[?]” (tj. subdywizji – podziału); „Juris Jnkwizytorami[?]”, „Chlewickich[?]” (nazwisko spadkodawców; por. akt 13 – „Kiewickich[?]”); „Wydzenia[?]”; „żestał[?]” (może „zostawał”); nagłówek marginalny „K. G. H.[?]”.

Tłumaczenia łaciny: feria sexta post festum Sanctae Catharinae Virginis – w piątek po święcie św. Katarzyny Dziewicy (1767: 27 XI); violenter – gwałtem; salva (facultate) poprawienia – z zastrzeżeniem prawa do poprawienia.

Związek: akt 13 – manifestacja F. Leżeńskiego z ofertą spłaty sukcesorów Kochanówki (7 I 1768); tu strona przeciwna oskarża go o zbrojny zajazd dóbr 9 I 1768. W komplanacji uczestniczył Wielopolski, koniuszy koronny (Jan Wielopolski).

Streszczenie

11stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Florian Kanicki, w imieniu Marcina Rakowskiego, komornika granicznego halickiego[?], złożył manifestację przeciw Franciszkowi Leżeńskiemu, łowczemu podolskiemu i deputatowi na Trybunał, Michałowi Zalewskiemu, cześnikowi wiskiemu[?], i jego żonie Barbarze z Wąsowiczów[?], Ludwikowi Ożarowskiemu, subdelegatowi grodzkiemu[?], Gałęzowskiemu oraz Grocholskiemu, sędziemu ziemskiemu bracławskiemu, i jego kilkudziesięciu Kozakom. Rakowski, na podstawie komplanacji zawartej w Warszawie 28 listopada 1767 i dekretu kompromisarskiego z Wielopolskim, koniuszym koronnym, objął w posesję dobra Kochanówka i Kozińce[?] do czasu podziału (subdywizji) między współsukcesorami Chlewickich[?] i zostawił w Kochanówce manifestanta dla utrzymania posesji. Tymczasem 9 stycznia 1768 obwinieni, nie czekając na podział nakazany dekretem Trybunału lubelskiego, gwałtownie najechali dobra z Kozakami, odebrali posesję, wygnali manifestanta, kazali młócić na swoją potrzebę zboże ustąpione Rakowskiemu osobnym skryptem, zabrali pasieki i inwentarz, a Kozakom kazali obdzierać i bić ludzi manifestanta. Gałęzowski, pilnujący dóbr z ramienia Wielopolskiego, nie oddał inwentarza. Kanicki zastrzegł sobie prawo do poprawienia protestacji.

Transkrypcja

k. 8 (skan 0009, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii = Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winn. Przysięgłym. Comparens Pltr Urod. JmćPan Jan Si-

6to[?] Nowicki Nne et ex Speciali Commisso Franciszka Xawerego

7Dorożyńskiego Sukcessorki niegdy Wiel. Pietruszewskiey Synom[?] Matki[?]

8maiącego, tudzież in Virginali Statu et Tutoria zostaiącey[?], a Dobr po

9niegdy Wiel. Michale Kaletyńskim[?] Chorąż. Bracł. aeque[?] Sct[?] aequali-

10ter wraz z innemi Konsukcessorami Dziedzicznemi, Solennie

11przeciwko Wiel. Quorumvis Nominum Putawskim[?], Podlewskim,

12Bogdaszewskim, Modrzyńskim, y Jnnym Kontraktem Resigna-

13tionis o Dobra Tywrow z Wiel. Jaroszyńskim Podstolim Winn.

14zawieraiącym, tudzież Wiel. Jaroszyńskiemu Podstol. Winn. Sta-

15[ro]ście[?] manifestuie się Oto: Jż z wyż wspomnionych Stron, Uczyniwszy

16Kondykt[?] między Sobą zawłaszczaią Substancyi Każdey cum praeju-

17dicio, wraz do teyże Substancyi Kompetytorow, Amicli[?], y Wszyst-

18kiey Substancyi Komparentow alienować Frontow[?] rozdziały[?] czy-

19nić, Summami obciążać, Dobra Jnne pokrzywdzać, y Krewnych

20zapomniawszy Jnnych za Jedynych do Kiedyśtney[?] Substancyi

21Sukcessorow Poczytywać, dla czego Ninieyszy Comparens circa

22Jura[?] wyż wspomnionych Pryncypałow Stanowszy ile na tym

23[Fund]amencie Prawa ktorego inter Duos Actis Tertio ne praejudi-

24cet Oznaczyło de nullitate ac invaliditate Omnium Contrac-

25tuum, quarumvis Transactionum Decretorum si quae extant-

26tuum[?] aut Juribus Principalium insistentium providendo Jurium

27Securitati Contra Supra latos Nomine quo supra de praemissis Queritur

28et Manifestatur Salva Magnificis Principalibus praemissa Ma-

29nifestatione meliorandi aut augendi sive alterius porrigendi Copia-

30[...]custodita facultate. Jan Sito[?] Nowicki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Pismo pośpieszne; wiele miejsc niepewnych: nazwisko komparenta „Sito[?] Nowicki” (może „Sito Nowicki” – przydomek); określenie mocodawców („Sukcessorki niegdy Wiel. Pietruszewskiey Synom[?] Matki[?] maiącego, tudzież in Virginali Statu et Tutoria zostaiącey[?]” – składnia niejasna: chodzi zapewne o małoletnie dzieci pozostające pod opieką); nazwisko „Kaletyńskim[?]”; „aeque[?] Sct[?]”; „Putawskim[?]” (może „Pułaskim”); „Kondykt[?]”, „Amicli[?]”, „Frontow[?]”, „Kiedyśtney[?]” (może „dziedzicznej”); „Starości[?]” przy Jaroszyńskim; ubytek papieru na początku przedostatniego wiersza.

Tłumaczenia łaciny: nomine et ex speciali commisso – w imieniu i ze szczególnego polecenia; in virginali statu et tutoria – w stanie panieńskim i pod opieką; quorumvis nominum – jakichkolwiek imion; contractus resignationis – kontrakt rezygnacji (odstąpienia) dóbr; cum praeiudicio – ze szkodą; inter duos acta tertio ne praeiudicent – czynności między dwiema stronami nie szkodzą trzeciemu (zasada prawa); de nullitate ac invaliditate omnium contractuum, quarumvis transactionum, decretorum, si quae extant – o nieważność i bezskuteczność wszystkich kontraktów, jakichkolwiek transakcji i dekretów, jeśli istnieją; providendo iurium securitati contra supra latos nomine quo supra de praemissis queritur et manifestatur – dbając o bezpieczeństwo praw, przeciw wyżej wymienionym, w imieniu jak wyżej, o powyższe skarży się i manifestuje; salva … meliorandi aut augendi sive alterius porrigendi copia … custodita facultate – z zachowaniem prawa do poprawienia, rozszerzenia lub złożenia innej (manifestacji).

Kontekst: Tywrów – miasteczko nad Bohem w pow. winnickim; w księdze 44-1-3 (akt 240) donacja części Tywrowa dla Z. Jaroszyńskiego (podstolego winnickiego). Franciszek Ksawery Dorożyński – z rodziny występującej licznie w księdze 44-1-3.

Streszczenie

11stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Sito[?] Nowicki, w imieniu i z polecenia Franciszka Ksawerego Dorożyńskiego oraz pozostających pod opieką małoletnich sukcesorów (po zmarłej Pietruszewskiej i po zmarłym Michale Kaletyńskim[?], chorążym bracławskim), współdziedziców, złożył manifestację przeciw Putawskim[?], Podlewskim, Bogdaszewskim, Modrzyńskim i innym, którzy zawarli kontrakt rezygnacji dóbr Tywrów z Jaroszyńskim, podstolim winnickim, a także przeciw samemu Jaroszyńskiemu. Zarzucał im, że porozumiawszy się między sobą przywłaszczają sobie cały majątek ze szkodą pozostałych pretendentów, alienują go, dzielą, obciążają sumami i – zapominając o innych krewnych – uważają się za jedynych sukcesorów. Powołując się na zasadę, że umowa dwóch stron nie szkodzi trzeciej, zastrzegł nieważność wszelkich kontraktów, transakcji i dekretów dotyczących tych dóbr oraz prawo do poprawienia lub rozszerzenia manifestacji.

Transkrypcja

k. 8 (skan 0009, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego;

k. 8v (skan 0010, strona lewa)

1Miesiąca Januarii.

2[dzień miesiąca nie wpisany]

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winnickiego Przysięgłym. Comparens Pltr Urod. JmćPan

6Jan Sito[?] Nowicki Nomine et ex Speciali Commisso Wiel. Stanisła-

7wa Bała Miedzwieckiego Podstol. Bracł. Solennie się providendo

8omnimodo Securitati Substancyi Onegoż, ze de Diligentia przeciwko

9Wiel. Zalewskiemu Dobr Słobudki Wiel. Pryncypała Dziedziczney Zastaw-

10nemu ad modernum Actum Possessorowi Skarży manifestuie: Oto: Jż

11Wiel. wspomniony Stanisław Miedzwiecki satisfaciendo Opisom Kontraktu

12Zastawnego o wyż rzeczone Dobra Słobudkę między Wiel. Obżałowanym, a So-

13bą zawartego, na Ninieyszym Terminie Summę Kontraktem Ozna-

14czoną w Grodzie Ninieyszym Wyliczył, y Oddał, aże Wiel. Zalewski Jedną

15mę wziowszy, a resztę tylko ad manus dla Jedyney Konserwacyi y

16bezpieczeństwa o przyięcie Wiel. Stanisława Miedzwieckiego Uprosił, Strony zaś Oby-

17dwie nienaruszoną między Sobą zachowuiąc Przyiaźń żadnego Wyliczę-

18nia y Uspokoienia między Sobą zaczego niezeznali kwitu, Zobowiązku Pra-

19wa, a dla Całości iuż Wszystkiego Kontraktu powinnego; Przeto Ninieyszy Com-

20parens suffragando defectum juris a providendo Omnimode Securi-

21tati, iako po wszystkim, y intoto Uspokoionym Kontrakcie Zastawnym oswo-

22bodzoney de Ejusdem[?] Possessionis Wsi Słobudki Wiel. Pryncypała Dziedziczney

23ostrzegaiąc: ażeby Ejusmodi Amicabilis Compositio Stron a Wiel.

24Zalewskiego Konkredytowanie ad depositum Summy, non impediat

25wolnego Odebrania Dobr z Possessyi zastawney Wszystkich Dziedzico-

26wi, a Wiel. Zalewskiemu Czas zamiany[?] Kontraktem oznaczonej na

27Termin Possessionem Nomine quo Supra de praemissis queritur

28et manifestatur Jan Sito[?] Nowicki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Pisarz nie wpisał dnia miesiąca (po słowach „Miesiąca Januarii” brak liczebnika); akt stoi między wpisami z 11 i 12 stycznia. Niepewne: „Sito[?]” (przydomek Nowickiego, por. akt 18); „Jedną mę” (zapewne „jedną (częścią) sumę”/„Jedną Summę” – zapis niepełny); „de Ejusdem[?]”; „Czas zamiany[?]” (może „zamknięcia”/„zakończenia” kontraktu); kilka form składniowo zniekształconych w oryginale.

Tłumaczenia łaciny: nomine et ex speciali commisso – w imieniu i ze szczególnego polecenia; providendo omnimodo securitati substantiae – dbając wszelkimi sposobami o bezpieczeństwo majątku; de diligentia – dla zachowania pilności; ad modernum actum – w chwili obecnej; ad manus – do rąk (w depozyt); suffragando defectum iuris – zaradzając brakowi (formalnego) aktu prawnego; amicabilis compositio – przyjacielska ugoda; concreditowanie ad depositum summae – powierzenie sumy w depozyt; non impediat – niech nie przeszkadza; de praemissis queritur et manifestatur – o powyższe skarży się i manifestuje.

Kontekst: Stanisław Bał Miedzwiecki, podstoli bracławski – por. Jan Bał Miedzwiecki, subdelegat i namiestnik burgrabstwa winnickiego w księdze 44-1-3; Słobódka – por. 44-1-3, akt 486 (intromisja Wardeńskich w zastaw Słobódki).

Streszczenie

W styczniu 1768 (dnia nie wpisano) przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Sito[?] Nowicki, w imieniu Stanisława Bała Miedzwieckiego, podstolego bracławskiego, złożył manifestację przeciw Zalewskiemu, obecnemu zastawnemu posesorowi dziedzicznej wsi Miedzwieckiego Słobódka. Miedzwiecki, wypełniając kontrakt zastawny, na obecnym terminie wyliczył i oddał w grodzie winnickim sumę zastawną. Zalewski przyjął część sumy, a resztę poprosił, by przyjął ją do rąk na przechowanie Miedzwiecki. Ponieważ strony, zachowując przyjaźń, nie spisały kwitu ani zobowiązania, manifestant zastrzegł, że kontrakt zastawny został w całości zaspokojony, dobra Słobódka są wolne od zastawu, a przyjacielska ugoda i powierzenie sumy w depozyt nie mogą przeszkodzić dziedzicowi w swobodnym odebraniu dóbr z posesji zastawnej.

Transkrypcja

k. 8v (skan 0010, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii Dwunastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Przysięgłym. Compars Pltr Wiel. JmćPan Mawry-

6cy Wroblewski Podczaszy Smol.[?] Filius legitimus et naturalis Suc-

7cessor Swym, y Wiel. Stanisława Wroblewskiego Miecznika Wendyń.[?] Oy-

8ca Swego Rodzonego Jmieniem tum ex Speciali Commisso Ejusdem

9Parentis Sui, postrzegaiąc Całości Substancyi Oycowskiey, iak tyl-

10ko Acta Praesentia adire valuit tak zaraz naprzeciwko JWW JchMciom PPstwu

11Franciszkowi, y Ludowice z Dnhoffow[?] Ledochowskim[?] Starostom Wło-

12dzimirskim Małżonkom; y Tomaszowi Szelucie[?] Markusowi

13Kommissarzowi Generalnemu z Dobr tychże JWW Starostow Włodzi-

14mirskich magna cum querimonia świadczy, y Protestuie się w ten Sposob y Oto: Jż

15WMość Obwinieni mniey uważaiąc Prawo Pospolite w Oyczyźnie, za-

16wszey nienaruszenie trwaiące de Authoritate Kontraktow

17Obligacyinych, a mianowicie Wiel. Markus Kommissarz z mieć[?]

18[kustosz:] y ważył

k. 9 (skan 0010, strona prawa)

1[u góry numeracja:] 9.–

2y ważył się na Affiducyą manus Stipulatae z Wiel. Protestanta Ro-

3dzicem Summy na Terminie w Kontrakcie między JO Xięciem JmćPanem San-

4guszkiem Marszałkiem Wielkim Xięstwa Litt. z iedney, a Wiel. Brzezińskim Pod-

5czaszym Opoczyń.[?] Jurisdatorem Moderni Querulantis Oyca o Dobra Wsie Teo-

6sow[?], y Pohreby te w Woiewodztwie Bracł. a Powiecie Winn. Sytuowane Dnia

7Dwudziestego Drugiego Decembris. Tysiąc, Siedmset, Pięćdziesiąt, Drugiego Ro-

8ku, z Drugiey Strony zawartym za Summę pewną w Kontrakcie wyra-

9żoną, wraz z Summą Osobliwym Zapisem przez Tegoż Xięcia JmćPana Mar-

10szałka W. Xię. Litt. assekurowaną Dnia Dwudziestego Piątego Czerwca Tysiąc

11Siedmset, Pięćdziesiąt Trzeciego w Kolbuszowey et cum natura Summy Kon-

12traktowey złączoną, y przyimowaną nierozdzielnie, injuriose w Domu Ma-

13gnifici Contestantis Rodzica non in qualitate et quotitate Contractu Spe-

14cificatam, bo Zagraniczną szalującą się Monetą żadney Currencyi w Oyczyź-

15nie niemaiącą prezentować et ad Sui rursus depositu odebrać Sum-

16mę, in Supplementum Rewersu, ale Assekuracyą dać rzetelną dla

17wyznaczenia z Swoiey Strony ad nanem[?] Contradictas przywiodł[?] praeso-

18lutione[?] Pretensionum tandem na Dzień Jedynasty Januarii Anni nunc Cur-

19rentis y tego niedotrzymał. Owszem, wcześnie[?] do Rąk odebrał Jnwen-

20tarz y dotąd dla całości Swey prywatney Jntencyi nieoddał. A zatym

21Magnificus Protestans widząc bydź Wiel. Rodzica Swego Summy pewney

22frustratum[?] Stając Contra jus Sui Originale Contractus niedotrzymaniem One-

23go in Omnibus Punctis Clausulis et Ligamentis przez Wiel. Kommi-

24sarza iako de Continuanda Possessione post Transactum Terminum

25w też Dobra in Diligentia manifestuie się, y Protestuie prosząc Actis Con-

26notari Co y otrzymał. Mawrycy Wroblewski. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: urzędy „Podczaszy Smol.[?]” (skrót „Smol.”) i „Miecznika Wendyń.[?]” (zapis „Wendyński”); nazwisko starostów włodzimierskich „z Dnhoffow[?] Ledochowskim[?]” (zapis „z Dnhoffów Leduchowskim”); „Szelucie[?] Markusowi” (zapis „Szeluciu”/„Szelucie” – może przydomek); „z mieć[?]”; „Podczaszym Opoczyń.[?]” (zapis skrócony); nazwa wsi „Teosłow[?]” (przeniesienie „Teo-/słow”; nie zidentyfikowana – może Jezioro/Jesiołów); „ad nanem[?]”, „przywiodł[?]”, „praesolutione[?]”, „wcześnie[?]”, „frustratum[?]”.

Tłumaczenia łaciny: filius legitimus et naturalis successor – syn prawy i naturalny następca; tum ex speciali commisso eiusdem parentis sui – a także ze szczególnego polecenia tegoż swego ojca; acta praesentia adire valuit – mógł przybyć do niniejszych akt; magna cum querimonia – z wielką skargą; de authoritate contractuum obligatoriorum – o mocy kontraktów zobowiązujących; affiducya manus stipulatae – zobowiązanie przez podanie ręki (ślubowanie); jurisdator moderni querulantis – poprzednik prawny (zbywca) obecnego skarżącego; injuriose – krzywdząco; non in qualitate et quotitate contractu specificata – nie w jakości i ilości określonej w kontrakcie; ad sui rursus depositum – z powrotem do swego depozytu; in supplementum rewersu – na uzupełnienie rewersu; anni nunc currentis – roku bieżącego; contra ius sui originale – wbrew pierwotnemu prawu swemu; de continuanda possessione post transactum terminum – o dalsze utrzymywanie posesji po upływie terminu; in diligentia – dla zachowania pilności; actis connotari – zapisać w aktach.

Kontekst: Kossów[?] i Pohreby – wsie klucza tetyjowskiego Sanguszków (wg aktu 32); kontrakt zastawny z 22 XII 1752 między ks. Pawłem Karolem Sanguszką, marszałkiem wielkim litewskim, a Brzezińskim; dokument z Kolbuszowej (rezydencja Sanguszków) z 25 VI 1753. Wróblewscy, następcy Brzezińskiego, mieli – jak wynika z tekstu – otrzymać zwrot sumy zastawnej, lecz komisarz oferował ją w obcej monecie, a inwentarza nie zwrócił.

Poprawka (rewizja przed plikiem zbiorczym, 11 X 2026; sprawdzone na skanie 0010): w rękopisie „o Dobra Wsie Teo-/sow, y Pohreby te w Woiewodztwie Bracł.” – nie „Teosłów, Pohrebyszcze”. Wg aktu 32 (odpowiedź Ledóchowskich) chodzi o wsie Kossów[?] i Pohreby w kluczu tetyjowskim; akt 32 podaje też datę kontraktu 22 XII 1762 i kontrahenta ks. Janusza Sanguszkę, miecznika litewskiego – w akcie 20 pisarz wyraźnie zapisał „Pięćdziesiąt Drugiego” (1752) i „Marszałkiem Wielkim Xięstwa Litt.” (rozbieżność rękopisu, pozostawiona w transkrypcji).

Streszczenie

12stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Maurycy Wróblewski, podczaszy smoleński[?], prawy syn i następca, we własnym imieniu i z polecenia ojca Stanisława Wróblewskiego, miecznika wendeńskiego, złożył manifestację przeciw Franciszkowi i Ludwice z Dönhoffów Ledóchowskim, starostom włodzimierskim, oraz ich komisarzowi generalnemu Tomaszowi Szelucie[?] Markusowi. Według kontraktu z 22 grudnia 1752 między ks. Sanguszką, marszałkiem wielkim litewskim, a Brzezińskim, podczaszym opoczyńskim[?] (poprzednikiem prawnym ojca manifestanta), o wsie Kossów[?] i Pohreby w województwie bracławskim, powiecie winnickim, wraz z sumą zabezpieczoną osobnym zapisem Sanguszki z 25 czerwca 1753 w Kolbuszowej, sumę miano oddać w określonej monecie. Komisarz Markus, zobowiązawszy się podaniem ręki, chciał jednak krzywdząco wypłacić ją w domu ojca manifestanta w obcej, nieobiegowej monecie, sumę odebrał z powrotem, nie dał rzetelnej asekuracji, nie dotrzymał też terminu 11 stycznia 1768, a inwentarz zabrał i dotąd go nie oddał. Wobec niedotrzymania kontraktu manifestant zastrzegł prawo dalszego trzymania posesji tych dóbr po upływie terminu.