Akty 21–40

Transkrypcja

k. 9 (skan 0010, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii Dwunastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi, y Przedemną

4Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickie-

5go Przysięgłym. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Woiewodztwa Podolskiego y Jnnych

6y Patrzny[?] Maciey Zecak[?] w moc wierney y Rzetelney Relacyi Swoiey Ust-

7nie iawnie y dobrowolnie zeznał: Jż On Roku Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt

8Osmego Dnia Drugiego Januarii, Pozew Kommissyi Ekonomiczney Skar-

9bu Koronn. Warszawskiey na membranie Autentycznym pisany odniosł

10do Dobr Ziemny[?] Czempułka[?] zwaney, y Ten tam Pozew w Jzbie na Stole po-

11łożywszy y Położenia y Essencyi Onego, od kogo, po kogo, y w iakiey Sprawie pi-

12sany był Prawnie publikuiąc do Wiadomości podał de Tenore Verborum tali: My

13Kommissarze Rady Ekonomiczney Skarbu Koronnego od Rzeczy Pltey wyzna-

14czeni. Urod. Józefowi Metwińskiemu[?] Antehac Komory Czekinowka[?] Pisa-

15rzowi Pozwanemu z Sprawy niżey Opisaney z Osoby, y z Dobr Wmci ogułem

16wszystkich rzeczy Ruchomych, y Nieruchomych nakazuiemy aby Wmć przed

17Nami, y Sądem Naszym Kommissyi Ekonomiczney Skarbu Koron. od położenia

18nieniniejszego Pozwu, we Cztery Tygodnie lub w ten czas, gdy ta Sprawa z Re-

19[gestru] Sobie przyzwoitego, przypadnie y przywołana będzie do Sądze-

20[kustosz:] nia

k. 9v (skan 0011, strona lewa, góra)

1nia w Warszawie Osobiście prawnie y zawsze Stanął: a to na Jnstan-

2cyą Urod. Marcina Chrzanowskiego Burgrabie Grodu Warszawskiego Są-

3du Swego Jnstygatora Przysięgłego, y Jego Delatora Urod. Alexandra Kra-

4snosielskiego Antehac Superintendenta Skarbu Koron. Prowincyi

5Ukraińskiey Powoda, ktory Powod stosuiąc się do Prawa Pospolitego Po-

6zywa, y Przypozywa Wmci do Gotowego Pozwu gotowych Dekretow, tudzież

7y Kondendetrnaty[?] zamiast czynienia Exekucyi do Widzenia y przysłu-

8chania się, Oraz za Leżące[?] Honoru y Opisy, a mianowicie przez Po-

9zew do Sądu naszego Wydany, Jako też w nienależyte tegoż Pozwu mia-

10sły[?] Possessyą Powoda położenie y Zarzuty, tudzież WW Wiel. Officialistow

11Skarbu Koronn. do Powodztwa Wmci nienależyte przyłączenie Wmci przy-

12kładnie Wcaranie[?] Zeznania takowego Pozwu, y Jnnych Obrażliwych Expres-

13syi z Xiąg Eliminowania za niesłuszny Wzdar[?] y Sprzeciwienie się

14Dekretom, tudzież na zniesienie Kondemnaty Osobnych Win ściągnie-

15nia na Powodztwo Wmci niesłusznie czynione Uznanie, y od wszelkiey

16Jmpetycyi Powoda uwolnienia do przywrocenia Expens prawnych

17do odpowiedzenia Co Wmci proponowana, y dowiedziona będzie. Dan

18w Warszawie Dnia Dwudziestego Decembris. Tysiąc Siedmset Sze-

19śdziesiąt, Siodmego Roku. De quo Praesens Ejusdem Mlis Relatio illius

20Jgnarus Literar. Signum Crucis Sanctae posuit Maciey Zecak[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko woźnego „Zecak[?]” (zapis „Zecak”/„Łucak”); „y Patrzny[?]” (zapewne „Opatrzny”); „do Dobr Ziemny[?] Czempułka[?] zwaney” (zapis „Czempułka”/„Szempuwka”; wieś niezidentyfikowana); nazwisko pozwanego „Metwińskiemu[?]”; nazwa komory „Czekinowka[?]” (zapis „Czekinowka”/„Cekinówka” – może ta sama komora, którą w aktach 2–5 odczytano jako „Turyja[?]”); „Kondendetrnaty[?]” (zniekształcone „Kondemnaty”); „za Leżące[?] Honoru”, „miasły[?]”, „Wcaranie[?]”, „Wzdar[?]”; nagłówek marginalny w części skrócony („praesentaneo Penis Ane”).

Tłumaczenia łaciny: de tenore verborum tali – takiej treści słów; antehac – dawniej, poprzednio; revaluatio honoris – przywrócenie (czci) honoru; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio illius ignarus literarum signum crucis sanctae posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie znając pisma położył znak krzyża świętego.

Kontekst: spór byłego superintendenta skarbu prowincji ukraińskiej z byłym pisarzem komory celnej; superintendent żądał eliminacji z ksiąg obraźliwych zapisów pisarza, zniesienia kondemnaty i zwrotu kosztów. Instygatorem sądów Komisji Skarbu był burgrabia warszawski Marcin Chrzanowski.

Streszczenie

12stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa podolskiego Maciej Zecak[?] zeznał, że 2 stycznia 1768 doręczył do dóbr zwanych Czempułka[?], kładąc w izbie na stole, pozew Komisji Ekonomicznej Skarbu Koronnego w Warszawie, wydany 20 grudnia 1767. Pozew wzywał Józefa Metwińskiego[?], dawnego pisarza komory Czekinówka[?], by w ciągu czterech tygodni stawił się przed Komisją w Warszawie na instancję instygatora Marcina Chrzanowskiego, burgrabiego grodu warszawskiego, i jego delatora Aleksandra Krasnosielskiego, byłego superintendenta skarbu koronnego prowincji ukraińskiej. Krasnosielski przypozywał go do gotowego procesu i dekretów, oskarżając o naruszenie swego honoru pozwem i zarzutami, o niewłaściwe przyłączenie oficjalistów skarbowych do sprawy oraz o sprzeciw wobec dekretów. Żądał wykreślenia obraźliwych zapisów z ksiąg, zniesienia kondemnaty, ukarania pozwanego, uwolnienia od jego roszczeń i zwrotu kosztów. Woźny, nie znając pisma, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 9v (skan 0011, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt, Osmego;

2Miesiąca Januarii Trzynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał

6Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Wawrzyniec Sokalski[?] w moc

7wierney y Rzetelney Relacyi Swoiey dobrowolnie Zeznał: Jż On Ro-

8ku, Dnia, y Miesiąca wyżey na Akcie wyrażonych Pozew Głowny

9Trybunalski Autentyczny do Kancellaryi Grodz. Winn. Odniosł y tam

10ten Pozew na Stole położywszy, o położeniu Onego prawnie opowie-

11dział temi Słowy, Stanisław August z Bożey Łaski Krol Polski Wielki Xiążę

12Litt. Ruski, Pruski, Mazowiecki Zmudzki, Kiiowski, Wołyński, Podolski, Podlaski, Jnfl.

13Smoleński, Siewierski, Bracł. y Czerniechowski. Wam Urod. Jaku-

14bowi Sasimowskiemu[?], Michałowi Witosickiemu[?], Pisarzowi[?] Onego[?],

15Janowi Zawadzkiemu, Klepkowskiemu[?], y Jnnym do wielu Osob przy-

16branym, Pozwanym w Sprawie niżey pisaney z Osob y Dobr WW ogułem wsze-

17lakich przykazuiemy, Abyście WW przed Sądem Głownym Trybunalskim Koronnym

18wten czas, gdy ta Sprawa z Regestru Sobie należytego Directi mandati do Są-

19dzenia przypadnie y przywołana będzie, Sami Obliczenie y Zawicie Stanęli:

20na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Delatora JO Xięcia JmćPana Mar-

21cellego, Jozefa Dwoch Jmion Swiatop. Czetwertyńskiego Podkomorzego Bracł.

22na Trybunał Koronny Prowincyi Małopolskiey Deputatowego Sę-

23dziego, Urod. Jana Kamińskiego, Zadolnickiego[?] Aktorow, ktorzy

k. 10 (skan 0011, strona prawa, góra)

1[u góry numeracja:] 10

2przychylaiąc się do Prawa Pospolitego de Securitate et Prorogativa De-

3putatow obszernie opisanego, tudzież Manifestow w tey Sprawie

4zaszłych WW pozywa do poniesienia Win kryminalnych za

5nayście na Dom Dmitra Holińczuka[?] Kwatermistrza Kozackiego

6pod pretextem na Krzciny zaproszeniem się w Dobrach Wsi Ostap-

7kowcach[?] JO Aktora w aktualney Possessyi zostaiących, y potym zabój-

8stwo tegoż niegdy Odważnego Holińczuka[?] crudeliter przez Jana

9Zawadzkiego przerznięciem Gardła wykonane, do odpowiedzenia

10za wszelkie Jnne Wiolencye Gwałty, pod ten czas zniewagi Prawa po-

11czynione, pro Ceteraq. Causae Praesentis exigentia, na Termin wyż

12oznaczony Pozwani Jesteście Stawcie się więc do odpowiedzenia Są-

13downie. Pisan w Lublinie Dnia Drugiego Stycznia, Tysiąc Siedm-

14set Sześćdziesiąt, Osmego Roku. de quo Praesens Ejusdem Mlis Relatio

15Mlis qui Supra Jgnarus Scribendi Crucem posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko woźnego „Sokalski[?]”; pozwani „Sasimowskiemu[?]”, „Witosickiemu[?]”, „Pisarzowi[?] Onego[?]” (zapis „Pisarzowi Onego”/„Leśniczemu Onego” – może określenie funkcji Witosickiego), „Klepkowskiemu[?]”; aktor „Zadolnickiego[?]” (drugi człon po nazwisku Kamińskiego – może przydomek lub drugie nazwisko); ofiara „Holińczuka[?]” (zapis „Holinczuka”); wieś „Ostapkowcach[?]”; skrót w nagłówku marginalnym „na Ter. Kondyss.[?]”.

Tłumaczenia łaciny: directi mandati – (rejestr) spraw z bezpośredniego nakazu (sprawy deputackie i kryminalne); de securitate et praerogativa deputatorum – o bezpieczeństwie i przywilejach deputatów (trybunalskich); crudeliter – okrutnie; pro ceteraque causae praesentis exigentia – i stosownie do innych wymogów niniejszej sprawy; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio … ignarus scribendi crucem posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie umiejąc pisać położył krzyż.

Kontekst: Józef Światopełk Czetwertyński, podkomorzy bracławski, jako deputat trybunalski korzystał ze szczególnej ochrony prawnej (prawo o bezpieczeństwie deputatów), stąd sprawę o zabójstwo kozaka w jego dobrach wniesiono do Trybunału z rejestru „directi mandati”. Por. w księdze 44-1-3 akty 454–457 (Czetwertyńscy).

Streszczenie

13stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Wawrzyniec Sokalski[?] zeznał, że tego dnia złożył w kancelarii grodu winnickiego pozew Trybunału Koronnego, wydany w imieniu króla Stanisława Augusta w Lublinie 2 stycznia 1768. Pozew wzywał Jakuba Sasimowskiego[?], Michała Witosickiego[?], Jana Zawadzkiego, Klepkowskiego[?] i innych przed Trybunał na instancję instygatora i delatorów – ks. Marcelego Józefa Światopełka Czetwertyńskiego, podkomorzego bracławskiego, deputata na Trybunał prowincji małopolskiej, oraz Jana Kamińskiego Zadolnickiego[?]. Oskarżono ich o napad na dom kwatermistrza kozackiego Dmitra Holińczuka[?] we wsi Ostapkowce[?] (będącej w posesji księcia): pod pretekstem przyjścia na chrzciny wtargnęli do domu, a Jan Zawadzki okrutnie zabił Holińczuka, podrzynając mu gardło. Żądano kar kryminalnych i odpowiedzi za inne gwałty. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 10 (skan 0011, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii Trzynastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedem-

4ną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego. Comprns Pltr Urod. JmćPan Antoni Magnuski Jmie-

6niem, y z Wyraźney Woli JW Mikołaia Junoszy Piaskowskiego Podkomorzego

7Krzemień. Piaseczyńskiego[?] Tarczeżańskiego[?] Starosty Dobr Klucza[?]

8Kraśniańskiego z Przyległościami Dziedzica, Solennie naprzeciwko JW Joachi-

9mowi Potockiemu Podczaszemu W. Xię. Litt. Dobr Murafy Dziedzicowi Pa-

10nu, Urod. Olszewskiemu tychże Dobr Gubernatorowi, Odważnemu

11Szpotakowi[?] Sotnikowi Jebrackiemu[?], tudzież Kozakom, y rożney Kon-

12dycyi Ludziom do Osob Dwuchset przybranym Kozakom w Oręż przy-

13sposobionym Skarży y Protestuie się Oto: Jż JW Podczaszy Litt. Dobr Murafy

14Dziedzic a JchMciow Obżałowanych Pan zlawszy wszelkie Rządy y Dyspozycye

15Dobr wspomnianych Sub Fertur[?] y na przywłaszczenie Lasu Dębowego

16y Gruntow własnych Kraśniańskich do Dobr Swoich Murafy Sposobow

17użyć zlecił, ktorzy Gwałty y codzienne Wiolencye za nayDoskonalsze kro-

18ki Sposobu postanowiwszy co dzień odnawiać nie zaniedbywaią; Jako

19swiadczye[?] będą dawniey zamieszczał Tranzakcye; Orężni Kozacy uzbroiw-

20szy się zawsze po polach Kraśniańskich y Lesie Dębowym ieżdżą y Upa-

21truią ktoby się mogł pokazać z Kraśnego, a gdy tylko dozrzą kogo w

22polu, lub też Lesie tego złapawszy biią, kaleczą, mordnią[?] z Szat obnaża-

23ią, rzeczy lub co mogą zastać przy nich zabieraią, w Zastych[?] Rekwizycyach

24od Zamku Kraśniańskiego Zwierzchności Murafskiego niebyłoż[?], że

25dla wstrzemięźliwości nagany żadney Kozakom nie maią, lecz owszem

26[...]iące żadney nadgrody w krzywdach nieodbieraią przez Co tym bardziey

27Kozacy do codzienney Jazdy zachęceni y nadzieią zastania kogo w Lesie lub

28polu, zyskiem. Utakomieni[?] wszystkie czasy swoie trawię[?] zwykli, ktore-

29mi Sposobami Ludzi Kraśniańskich postrastzywszy dla opatu[?] nawet Gałę-

30[kustosz:] zi Suchych

k. 10v (skan 0012, strona lewa, góra)

1zi Suchych y Leżakow wozić nie dopuścili, y gwałtownie oddalili.

2Sami zaś z Podwodami naiechawszy Dębow Dwieście Osm uścieli y do

3Murachwy zabrawszy zaprowadzili, a co większa niewinnie Ludzi Kra-

4śniańskich zbili, o ktore takowe gwałtowne Wiolencye, Lasu wy-

5cięcie, Ludzi bicie z Szat obnażenie, rzeczy zabieranie naprzeciwko

6wyż wyrażonym Jmieniem JW Pryncypała Swego Solennie a po-

7wtornie z zostawieniem w czasie potrzeby poprawy poprawienia

8Protestuie się Antoni Magnuski. Et in verificationem praemis-

9sorum. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Woiewodztwa Bracł. y

10Jnnych Opatrzny Maciey Woycicki[?] w moc wierney Relacyi Swoiey

11iawnie zeznał: Jż On Roku, Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego,

12Dnia Trzydziestego Decembris. na Affektacyą y prawną Rekwizycyą JW

13Mikołaia Junoszy Piaskowskiego Podkomorzego Krzemień. maiąc przy

14Sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary godnych Urod. JchMciow Panow Jana

15Koblańskiego[?], y Antoniego Witkowskiego z ieździł w Las Dębowy do

16Klucza Kraśniańskiego należący gdzie będąc z przytomną Szlachtą z-

17pnie pozostałe widział, porachował, y Urzędownie oglądał, ktorych Dę-

18bow Dwieście Osm grubych do Budowli sposobnych świeżo ściętych

19być ścięte słyszał sobie bydź mienione przez Ludzi Murachwińskich,

20niemniey tenże Las Dębowy spustoszony, Ooglądawszy, y słyszawszy

21Szlachtą sobie przytomną oświadczaiąc się ztamtąd odiechał, y tu ad

22Acta przybywszy prawdziwey Wizyi uczynił, y zeznał Relacyą w czym

23ac Prosili, Co y Otrzymali, Woźny nieumieiący pisać Krzyż Swię-

24ty kładzie Maciey Woycicki[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Pismo pośpieszne; niepewne m.in.: tytuły Piaskowskiego „Piaseczyńskiego[?] Tarczeżańskiego[?] Starosty” i „Dobr Klucza[?] Kraśniańskiego”; „Szpotakowi[?] Sotnikowi Jebrackiemu[?]” (nazwisko i określenie sotnika – może „Murafskiemu”); „zlawszy … Sub Fertur[?]”; „swiadczye[?]”; „mordnią[?]”; „w Zastych[?] Rekwizycyach”; „niebyłoż[?]”; „Utakomieni[?] … trawię[?]”; „postrastzywszy dla opatu[?]” (sens: wystraszywszy ludzi kraśniańskich, nie pozwolili im nawet suchych gałęzi i leżaków wozić na opał); nazwisko woźnego „Woycicki[?]” i świadka „Koblańskiego[?]”; ubytek papieru w jednym wierszu.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; et in verificationem praemissorum – a na potwierdzenie powyższego.

Kontekst: Murafa (zapisywana też „Murachwa”) – miasteczko w pow. bracławskim, dobra Potockich; Krasne – sąsiednie dobra (klucz kraśniański) Piaskowskich. Joachim Potocki, podczaszy litewski (później jeden z przywódców konfederacji barskiej).

Streszczenie

13stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Magnuski, w imieniu Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, starosty, dziedzica klucza[?] kraśniańskiego, złożył protestację przeciw Joachimowi Potockiemu, podczaszemu litewskiemu, dziedzicowi Murafy, jego gubernatorowi Olszewskiemu, sotnikowi Szpotakowi[?] oraz około dwustu uzbrojonym Kozakom i ludziom różnego stanu. Potocki miał polecić swoim urzędnikom przywłaszczenie lasu dębowego i gruntów kraśniańskich. Kozacy codziennie jeździli zbrojnie po polach i lesie, łapali ludzi z Krasnego, bili ich, kaleczyli, obdzierali z odzieży i zabierali rzeczy, a mimo upomnień zamek murafski nie karał ich, co ich ośmielało. Ludziom kraśniańskim nie pozwalano nawet wozić suchych gałęzi; sami Kozacy z podwodami wycięli 208 dębów i wywieźli je do Murafy. Na potwierdzenie woźny generalny bracławski Maciej Wójcicki[?] zeznał, że 30 grudnia 1767, ze szlachtą Janem Koblańskim[?] i Antonim Witkowskim, oglądał w lesie dębowym klucza kraśniańskiego 208 pni świeżo ściętych grubych dębów budulcowych i spustoszony las, który – jak słyszał – wycięli ludzie z Murafy.

Transkrypcja

k. 10v (skan 0012, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Trzynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego. Comprns Pltr Urod. JmćPan Antoni Magnuski

6Jmieniem, y Zlecenia JW Mikołaia Junoszy Piaskowskiego Podkomo-

7rzego Krzemienie. Piaseczyńskiego[?], Tarczeżańskiego[?] Starosty Dobr

8Klucza Kraśniańskiego z Przyległościami Dziedzica Solennie naprzeciwko

9JmćPanu Marcinowi Leonardowi Swieykowskiemu Podsędkowi Ziem.

10Bracł. Dobr Szpikowa Dziedzicowi Panu, Urod. Jakiegokolwiek Jmie-

11nia Rzkowskiemu[?] Gubernatorowi, Zawadzkiemu Leśniczemu, Odwa-

12[żnemu ...] Atamanowi, y Kozakom z Klucza Szpikowskiego Zebranym w Oręż

13przys[posobi]onym Skarży, y Protestuie się Oto: Jż Urod. Gubernator y Le-

14śniczy z Atamanem y Kozakami Orężnemi naiechawszy na własne

15Grunta Dobr Rachnow[?] y Pirohowa do Klucza Kraśniańskiego na-

16leżących w Las Kuczmaniem[?] nazywaiący się tam niewinnie bez

17żadney przyczyny Ludzi wiązać, bić, kaleczyć, Budę rozrzucać, palić

18y do szczętu zrujnować, rożne Wiolencye czynić, y przechwałki [...]

19[kustosz:] swiadczyć[?]

k. 11 (skan 0012, strona prawa)

1[u góry numeracja:] 11

2Swiadczyć śmieli y ważyli się, Jako z pracowitych Jwana Hołahowego[?] Syna z

3Rachen[?], Wasyla Rymarczuka z Pirohowa Poddanych JW Pryncypała

4Dziedzicznych niewinnie bili, kaleczyli, Ręce, Łby poprzebiiali, Ciała

5Sińcami napełnili, y bez przyczyny wiązali, Szkod, y krzywd niemało

6naczynili, o ktore takowe krzywdy Wiolencye gwałtowne naiazdy Ludzi

7bicie, Budy rozrzucenie y Spalenie Ninieyszy Protestant Jmieniem

8JW Pryncypała Swego naprzeciw wyż wyrażonym Obżałowanym Solen-

9nie a powtornie zostawiwszy Salwę teraźnieyszey kopii popra-

10wienia Protestuie się Antoni Magnuski. Et in Verificationem prae-

11missorum Stanowszy Oczewisto Woźny Gentl Woiewodztwa Bracł. y Jnnych

12Opatrzny Maciey Woycicki[?] w moc wierney Relacyi Swoiey Jawnie

13zeznał: Jż On Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Siodmego. Dnia Trzy-

14dziestego Decembris, na Affektacyą y Prawną Rekwizycyą JW Mikołaia

15Junoszy Piaskowskiego Podkomorze. Krzemie. maiąc przy Sobie Stro-

16nę Szlachty Ludzi Wiary godnych Urod. JchMciow PP. Jana Koblańskiego[?]

17y Antoniego Witkowskiego ziechał na Grunt do Rachnow[?] y Pirohowa

18należący w Las Kuczmaniem[?] nazywaiący się, gdzie będąc Budę roz-

19rzuconą zrujnowaną y spaloną, potym był w Rachnach Polowych

20gdzie Robociego Jwana Hołahowego[?] Syna, ręce obie poprzebiiane ra-

21zami, Łeb także razem przebity, Plecy Sińcami napełnio-

22ne, potym był w Wsi Pirohowie do Klucza Kraśniańskiego należących

23tam Robociego Wasyla Rymarczuka ręce poprzebiiane Razami z

24naruszeniem kości, Plecy, wszystkie zbite Sińcami napełnione, Skutki

25krwią ociekłe maiących Samych mocno schorzałych widział y Ur-

26zędownie oglądał. Co wszystko słyszał bydź Sobie mienione tak ro-

27zrzucenia y spalenia Budy, iako też zbicia y skaleczenia Ludzi przez

28Ludzi y Kozakow nasłanych Wiel. Swieykowskiego Podsędka Ziemskiego

29Bracł. poczynione. Co widziawszy y słyszawszy Szlachtą sobie przytom-

30ną oświadczywszy się ztamtąd odiechał, y tu ad Acta przybywszy praw-

31dziwey Wizyi Uczynił, y zeznał Relacyą w czym Komparent Protestacyi

32Woźny Wizyi Relacyi Kopią do Akt przyięcie prosili, Co y Otrzymali

33Woźny nieumieiący pisać Krzyż kładzie Maciey Woycicki[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: tytuły starościńskie Piaskowskiego (jak w akcie 23); „Rzkowskiemu[?]” (nazwisko gubernatora – zapis częściowo zatarty plamą); ubytek/plama na początku wiersza z imieniem atamana; nazwy wsi „Rachnow[?]”/„Rachen[?]”/„Rachnach Polowych” (zapewne Rachny Polowe – wieś w pow. bracławskim) i „Pirohowa”; nazwa lasu „Kuczmaniem[?]”; „Hołahowego[?]”; „Robociego” (tak w tekście – robotnego, pracowitego); nazwisko woźnego „Woycicki[?]” i świadka „Koblańskiego[?]”.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; et in verificationem praemissorum – a na potwierdzenie powyższego; salva (facultate) poprawienia – z zastrzeżeniem prawa do poprawienia.

Związek: akt 23 – protestacja Piaskowskiego przeciw J. Potockiemu (Murafa) o las dębowy, ta sama data, ten sam woźny i świadkowie.

Streszczenie

13stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Magnuski, w imieniu Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, dziedzica klucza kraśniańskiego, złożył protestację przeciw Marcinowi Leonardowi Swieykowskiemu, podsędkowi ziemskiemu bracławskiemu, dziedzicowi Szpikowa, jego gubernatorowi Rzkowskiemu[?], leśniczemu Zawadzkiemu, atamanowi i uzbrojonym Kozakom z klucza szpikowskiego. Najechali oni grunty wsi Rachny[?] i Pirohów (klucz kraśniański) w lesie zwanym Kuczmań[?], bez przyczyny wiązali i bili ludzi, rozrzucili, spalili i zniszczyli budę; pobili poddanych Iwana, syna Hołaha[?], z Rachen[?] i Wasyla Rymarczuka z Pirohowa. Woźny generalny bracławski Maciej Wójcicki[?] zeznał, że 30 grudnia 1767 ze szlachtą Janem Koblańskim[?] i Antonim Witkowskim oglądał w lesie Kuczmań[?] spaloną budę, a w Rachnach Polowych i w Pirohowie obu pobitych poddanych – z przebitymi rękami i głową, plecami w sińcach, u Rymarczuka z naruszeniem kości; słyszał, że uczynili to ludzie i Kozacy nasłani przez Swieykowskiego.

Transkrypcja

k. 11 (skan 0012, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii Trzynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedem-

4ną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Woiewodztwa Bracł.

6y Jnnych Opatrzny Maciey Woycicki[?] w moc wierney Relacyi Swoiey Jaw-

7nie Zeznał: Jż On Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Siodmego. Dnia

8Trzydziestego Pierwszego Decembris, na Affektacyą y Prawną Rekwizycyą Sta-

9rozakonnych Morducha Salimowicza[?] Oyca, Lejby[?] y dalszych Synow, niemniey

10Szewela Lejby[?] tegoż Obywatelow Kraśniańskich ku Wiel. JmćPana Bogdana Orłow-

11skiego Chorążego Bracławskiego przedtym na Arędzie w Kluczu Kraśniań-

12skim będących maiąc przy Sobie Stronę Szlachty, Ludzi Wiary godnych

k. 11v (skan 0013, strona lewa)

1Urod. JchMciow Panow Jana Koblańskiego[?], y Antoniego Witkow-

2skiego był w Dobrach Kuźmińcach, gdzie będąc tychże Starozakon-

3nych rzeczy, iako to Kotłow Szesnaście pomnieyszych, Kocioł

4połtoraczny[?] Jeden, Rury od tychże Kotłow miedziane kadek Sześ-

5dziesiąt, Przykadek[?] Osiemnaście, Beczek Gorzałczanych Cztery, Piek

6Drewnianych Pięć, Snastow[?] Siedm, Czerpakow Dziesięć, Cebrow

7Dziesięć, Beczek z Lecha[?] Dwadzieścia, Miarek Winnickich Sześć, Ko-

8newek[?] ręcznych Dwadzieścia Cztery, Płot na Patelkow[?] Dwa, Bednię z Jan-

9tami[?] Dwie, Wołow Parowych Cztery, Sani parowych Osm, Budę na Woziech[?]

10y Obite, Wołow Cztery, Krow Pięć, Koni parę, Pistoletow Żelaznych

11przez JmćPana Gubernatora wziętych parę, Musztuk, Uzdeczkę rze-

12mienną, Sitę[?] Kantory[?], Lice[?], Patyorkow[?] parę, Kocioł[?] Jałapowy[?]

13do Sukna, Kaftę[?] na Gorzałkę wartuiącą Czerwony Złoty, Pałkasztetow[?]

14Cztery, Piłę poprzeczną do Drzewa, y Jnnych wiele rzeczy, Naczynia

15Drewnianego, tudzież Długi na Gromadach Kuźminieckiey, Sokolec-

16kiey[?], y Nosowieckiey[?] Zaległe na Tysięcy Dwa wynoszące, Czasu Pra-

17wa Osobliwym Regestrem Spisane y pokazane bydź maiące, bez ża-

18dney przyczyny przytrzymane, y nieoddane za rekwizycyami u Urod. Ad-

19ministratora Kuźminieckiego, y całey Gromady Aresztował, y prawnie

20do rozdzienia[?] się przysposobił, ktory Areszt benevole Jmieniem

21Wiel. Bogdana Orłowskiego Chorąż. Bracł. przyięty iest, w czym Woź-

22ny Szlachtą sobie przytomną Oświadczywszy się, ztamtąd odiechał,

23y tu ad Acta przybywszy, prawdziwego Aresztu uczynił, y zeznał Rela-

24cyą. De quo praesens Mlis Relatio Mlis Jgnarus Literar. Crucem

25Sanctam posuit Maciey Woycicki[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwiska żydowskich arendarzy „Salimowicza[?]”, „Lejby[?]”, „Szewela Lejby[?]”; liczne nazwy sprzętów gorzelnianych i gospodarskich w wyliczeniu („połtoraczny[?]”, „Przykadek[?]”, „Snastow[?]”, „z Lecha[?]”, „Konewek[?]”, „Płot na Patelkow[?]”, „Bednię z Jantami[?]”, „na Woziech[?]”, „Sitę[?] Kantory[?], Lice[?], Patyorkow[?]”, „Jałapowy[?]”, „Kaftę[?]”, „Pałkasztetow[?]”); nazwy gromad „Sokoleckiey[?]” i „Nosowieckiey[?]”; „do rozdzienia[?] się” (może „do rozsądzenia”).

Tłumaczenia łaciny: benevole – dobrowolnie; de quo praesens ministerialis relatio ministerialis ignarus literarum crucem sanctam posuit – o czym niniejsza relacja woźnego, który nie znając pisma położył krzyż święty.

Kontekst: arendarze (dzierżawcy propinacji – gorzelni i karczem) w kluczu kraśniańskim; po zakończeniu arendy ich sprzęt gorzelniany, bydło i niezapłacone długi gromad zatrzymał administrator Kuźmiec. Areszt (sądowe zajęcie) przyjęto dobrowolnie w imieniu Orłowskiego. Kuźmińce – por. 44-1-3, akt 508.

Streszczenie

13stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Maciej Wójcicki[?] zeznał, że 31 grudnia 1767, na rekwizycję Żydów Morducha Salimowicza[?] z synem Lejbą[?] i innymi synami oraz Szewela Lejby[?], obywateli kraśniańskich, dawnych arendarzy Bogdana Orłowskiego, chorążego bracławskiego, w kluczu kraśniańskim, był ze szlachtą Janem Koblańskim[?] i Antonim Witkowskim we wsi Kuźmińce. Tam zajął (aresztował) zatrzymane bez przyczyny przez administratora kuźminieckiego i całą gromadę rzeczy arendarzy: 16 mniejszych kotłów i kocioł półtoraczny[?] z miedzianymi rurami, 60 kadzi, 18 przykadek[?], beczki gorzałczane, pieczki, czerpaki, cebry, 20 beczek, 6 miarek winnickich, 24 konewki, woły, sanie, krowy, parę koni, parę pistoletów zabranych przez gubernatora, uprząż, kocioł do sukna, piłę i wiele innych sprzętów, a także długi zaległe na gromadach Kuźmiec, Sokolca[?] i Nosowiec[?] na około 2000 (zł). Areszt przyjęto dobrowolnie w imieniu Orłowskiego. Woźny, nie znając pisma, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 11v (skan 0013, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Trzynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnic. Comparens Personaliter Wielebny w Bogu Jmć

6Kiądz Jan Warenicki Ritus Graeci Latt.[?] Unitt. Cerkwi Leszczynieckiey[?] Pa-

7roch, iako tylko z pod ciestego[?] Aresztu od niewiernych Feisela Dolfa[?] Wsi

8Rubany Most y Sruła[?] Dobr Wsi Tańskie Arędarzow wyszedł, tak za-

9raz Uciekaiąc się do Święty Sprawiedliwości y postrzegaiąc Całości substancyi,

10[...]wey[?] Życia, Honoru y Charakteru nieskazitelnego swego, Solennie y

11nayuroczyściey[?] z wielkim żalem naprzeciwko JW. JmćPanu Franciszkowi Sa-

12lezemu Potockiemu Woiewodzie Jenerał. Ziem Kiiowskiemu[?]

13Dobr Pomienionych do Włości Umańskiey należących Dziedzicowi Pa-

14nu, Wiel. JmćPanu Raffałowi Mładanowiczowi Podst. Smoll.[?] Ekonomowi Wło-

15ści Umańskiey Jeneralnemu, Urod. JmćPanu Benedyktowi Laszczowi[?] Gubernato-

16rowi Klucza Mankowskiego, niemniey Niewiernym Fewlowi, y Sru-

17łowi[?] Dobr Pomienionych Arędarzom, tudzież Gromadom, y Kozakom Dobr

18Wsiow Rubanego Mostu, Tańskiego y Kosanowki, po Jmionach y

19Przezwiskach lepiey sobie Obżałowanym wiadomym, y Jnnym do u-

20czynienia krzywd, Wiolencyi y Zaboru Licencyowanym Żali się, y skar-

21ży, Manifestuie y Protestuie w niżey Opisany Sposob y Oto: Jż Obżałowani

22Obżałowani, a naybardziey Urod. JmćPan Laszcz[?], y niewierni Fewel y Srul[?]

23Arędarze

k. 12 (skan 0013, strona prawa)

1Arędarze, niewiedząc z Czyiego rozkazu, czyli zuchwałego domysłu, zastąpiw-

2szy za Wsią Kosanowką Niniejszego Manifestanta przyieżdżaiącego z dwo-

3iemi Podwodami na niż Jdącemi, iuż po uspokoieniu Mostowego, czyli

4Grobelnego, tak Urod. JmćPan Laszcz, Kozacy, y Żydzi bić, grabić, targać,

5Zabierać y Obdzierać poczęli, obdarszy, a tak Szubę[?] podszytą Barankami

6Czarnemi Wartuiącą Złł Poll. Sześćdziesiąt, iak całego Złoczyńcę do

7Wsi prowadzili, y przyprowadziwszy pod Areszt Wzięli y do Więze-

8nia Wsadzili, Wołow Parę Wartuiących Rubli Dwadzieście z Wozem

9nowym Obsitym[?] iarzmem wartuiącemi Rubli Trzy, Mąki Żyt-

10ney Worow Trzy, Jagieł Czetwerykow Cztery, Odbiwszy od hurta[?] Podwod bez-

11winnie wzięli, y te Legumina na swoie Potrzeb Obrocili, Woła-

12mi Robią, Wozem iezdzą, y na Wielokrotne rekwizycye Wielebnego

13Manifestanta nieoddaią y oddać niechcą et quod maximum Obziwaiący[?]

14się Żydzi w Suknię zdartą z Niniejszego Manifestanta na kontempt

15Charakteru Kapłańskiego, Kapłanow prezentuią y naśmiewaiący

16natrząsaią się, Co widząc Urod. JmćPan Laszcz nic na to niemowi, ani im

17tego niezgani, owszem Coraz bardziey pobłaża, Zaś JmćPan Mładano-

18wicz Ekonom, Uciekaiąc od Swiętey Sprawiedliwości y niechcąc zadosyć

19uczynieć Wzwanemu do Siebie Dnia Dwudziestego Trzeciego Septembris

20Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego Roku, Pierwszemu, a powtor-

21nemu Dnia Szostego Octobris, Anni Eiusdem od JmćPana Cieślickie-

22go Powodzie[?] [...] Dokumentow do tych czas, czas po Czasie odwodzi,

23a tym samym nieuczynieniem Sprawiedliwości y niekazaniem rychło

24wypuścić z pod Aresztu, a zaś Zabronionym[?] iściu za Podwodami Jdące-

25mi na niż o wielkie Utraty przyprawił, na Ostatek nie każąc Zabra-

26nych Wołow, y Jnnych rzeczy oddać do niezmierney krzywdy przynagla, y

27niechcąc bydź z Postępnym[?] Prawa Duchownemu, Żydow do Zapłace-

28nia, lub oddania Zabranych Rzeczy nieprzymusza y przymusić nie

29chce, ani też do Sądu Konsystorskiego Br[...][?] do Odpowiadania nie

30stawi. Oco wszystko Tenże Manifestans naprzeciwko wyż Obżałowanym

31Powtornie Manifestuie, y Protestuie się, prosząc o Przyięcie tey

32kopii. J. Warenicki Paroch Leszczynie[cki][?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwa parafii („Leszczynieckiey[?]”, w podpisie „Leszczynie[cki]”, na marginesie „Łaszczo[...]” – możliwa Łaszczowa koło Talnego lub Leszczyniec[?]); „Ritus Graeci Latt.[?] Unitt.” (formuła oznacza „obrządku greckiego zjednoczonego”); „z pod ciestego[?] Aresztu” (zapewne „ciężkiego”); imiona arendarzy „Feisela Dolfa[?]”, „Sruła/Srul[?]” (Fajwel/Fewel i Srul = Izrael); „Laszczowi[?]” (gubernator klucza mańkowskiego); „Podst. Smoll.[?]” (podstoli smoleński?); „Szubę[?]”, „Obsitym[?] iarzmem”, „od hurta[?]”, „Obziwaiący[?] się” (przyodziewający się), „Powodzie[?] [...]”, „Zabronionym[?]”, „Postępnym[?]”, „Br[...][?]”; jeden wyraz na początku wiersza (po „tak za-|raz”) nieodczytany – „[...]wey[?]”. Słowo „Obżałowani” powtórzone w rękopisie (koniec wiersza i kustosz-podobne powtórzenie).

Tytuł Potockiego: zapisano „Woiewodzie Jenerał. Ziem Kiiowskiemu[?]” – Franciszek Salezy Potocki był wojewodą kijowskim i generałem ziem podolskich (ruskich); kolejność słów w zapisie pisarza zniekształcona.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Ritus Graeci Unitus – obrządku greckiego unickiego; et quod maximum – a co najgorsze; Anni Eiusdem – tegoż roku; legumina – (tu) zapasy żywności (mąka, jagły).

Objaśnienia: „mostowe, czyli grobelne” – opłata za przejazd przez most lub groblę; „podwody” – wozy z zaprzęgiem; „czetweryk” – miara zboża (ćwierć); „sąd konsystorski” – sąd duchowny (tu: unicki). Rubany Most, Tańskie i Kosanówka – wsie na wschód od Humania (włość humańska Potockich); klucz mańkowski – Mańkówka koło Humania.

Streszczenie

13stycznia 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stawił się ks. Jan Warenicki, paroch unicki cerkwi leszczynieckiej[?], świeżo uwolniony z aresztu u żydowskich arendarzy wsi Rubany Most i Tańskie. Zamanifestował się przeciw Franciszkowi Salezemu Potockiemu, wojewodzie kijowskiemu, dziedzicowi tych dóbr we włości humańskiej, jego generalnemu ekonomowi Rafałowi Mładanowiczowi, Benedyktowi Laszczowi[?], gubernatorowi klucza mańkowskiego, arendarzom Fewlowi i Srulowi[?] oraz gromadom i Kozakom wsi Rubany Most, Tańskie i Kosanówka. Za Kosanówką, gdy jechał z dwiema podwodami i zapłacił już mostowe (grobelne), Laszcz z Kozakami i Żydami pobił go, obdarł z szuby[?] podbitej czarnymi barankami (60 zł), poprowadził do wsi jak złoczyńcę i osadził w areszcie; zabrano mu parę wołów (20 rubli), nowy wóz z jarzmem (3 ruble), 3 wory mąki żytniej i 4 czetweryki jagieł, których nie zwrócono mimo wielu żądań. Żydzi, na urągowisko stanu kapłańskiego, przebierali się w zdartą z niego suknię i naśmiewali się z niego, a Laszcz temu pobłażał. Ekonom Mładanowicz, dwukrotnie wzywany przez Cieślickiego (23 IX i 6 X 1767), zwlekał, nie kazał go wypuścić ani zwrócić zabranych rzeczy, nie przymusił Żydów do zapłaty i nie stawił ich przed sądem konsystorskim. Manifestant ponawia protest i prosi o przyjęcie kopii.

Transkrypcja

k. 12 (skan 0013, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Czternastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedem-

4ną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Przysięgłym. Comparens Persliter Urod. JmćPan Jan Ruszczyc Swoim, y Ma-

6ryanny z Cetysow[?] Matki, niemniey y Konsukcessorow Swoich Jmieniem

7iako tylko o Manifesacie przez Urod. JmćPana Tomasza[?] Wachowicza w Gro-

8dzie Winnickim Uczynionym, Powziął wiadomość, Co instanti przestrzega-

9iąc Całości Swoiey, y Swoich Konsukcessorow, przychylaiąc się do Manifestu

10przed Aktami Grodz. Latyczowskiemi[?], Eo Nomine Uczynionego, naprzeciwko

11tymże Urod. Tomaszowi, y Konstancyi z Ruszczycow Wachowiczom

12Małżm, Siestrze, et respective Szwagrowi Żali Skarży y Solennie Re-

13manifestuie się w niżey Opisany Sposob, y Oto: Jż na samprzod Urod.

14Obżałowani Ultra Proportionem Substancyi ex Constituenda Massa

15Oyczystey Macierzystey, y dorobkowey Plus, minus w rożnych rze-

16czach na

k. 12v (skan 0014, strona lewa, góra)

1czach na Dwa Tysiące Wybrali Jntercyzę Ślubną, następnemi spo-

2soby nad Porcyą substancyi na Dwa Tysiące Złł Poll. opisać y

3Podpisać Wystarali się, Virtute ktorey Dwoch Tysięcy Złł Poll. Żadnego

4niemaiący bezpieczeństwa Lokowania Summy, do Rąk oddania

5sobie domagaią się, ktora ta Jntercyza z tych obiaśnia-

6iących przyczyn subsistere niemoże, albo[?] z Całey Substancyi massa po-

7zostałym[?] Urod. JmćPanu Stefanie Ruszczycu Niniejszego querulan-

8ta y Obżałowanych Oycu Osm Tysięcy Substancyi pozostało w kto-

9rey Summie y Macierzysta Substancya Złł Poll. Pięćset includitur, a

10zaś do tey Summy Sukcessorow Pozostałych Sześć[?] in numero czyli

11alias Braci Trzech, y Siostr Trzy, pozostało, przeto na samprzod po-

12trzebne rozeznanie, y rozdzielenie Substancyi Oyczystey, y Macierzy-

13stey z ktorey to Substancyi Oyczystey, z Prawa Natury Siostrom Czwar-

14ta Część, a zaś z Macierzystey Rowny Dział przynależy. Przeto Niniejszy Re-

15manifestans Swoim y Konsukcessorow Swoich Jmieniem naprzeciwko

16Wyż Wyrażonym Obżałowanym tak o niewaźność Jntercyzy w Roku

17Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Drugim, Dnia Dwudziestego Czwar-

18tym Januarii Cum Praejudicio Prawa y Drugich Konsukcessorow Na-

19stąpioney, Jakoli też o przebor Wyprawy repetite queritur et solen-

20nissime Remanifestuie, ktorą Remanifestacyą Actis Connotari

21Prosił, Co y Otrzymał. Jan Ruszczyc. mppria

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko rodowe matki „z Cetysow[?]”; imię Wachowicza w pierwszym wymienieniu (zapisane niewyraźnie, dalej wyraźnie „Tomaszowi”); „Latyczowskiemi[?]” (zapis „Łazyczowskiemi” – zapewne gród latyczowski); „albo[?]” (może „albowiem”); „pozostałym[?]” (zapis podobny do „zeszłym”, tj. zmarłym); liczba sukcesorów „Sześć[?]” (zapis niejasny; sumuje się z „Braci Trzech, y Siostr Trzy”). Na marginesie nagłówka „Wiel.” – w tekście „Urod.”.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; instanti – niezwłocznie; eo nomine – z tego tytułu; et respective – a odpowiednio; ultra proportionem substantiae ex constituenda massa – ponad proporcję majątku z masy (spadkowej), która ma być ustalona; virtute – mocą; subsistere non potest – nie może się ostać (być ważna); includitur – zawiera się; in numero – w liczbie; cum praeiudicio – z uszczerbkiem; repetite queritur et solennissime remanifestat – ponownie się skarży i najuroczyściej remanifestuje; actis connotari – zapisać do akt; manu propria – własnoręcznie.

Objaśnienie: wg prawa ziemskiego córki dziedziczyły z majątku ojcowskiego łącznie czwartą część (tzw. czwarta część na posag), z macierzystego – na równi z braćmi. Komparent twierdzi, że siostra Konstancja wymogła intercyzą ślubną z 24 I 1762 r. zapis 2000 zł, ponad przysługującą jej część z masy 8000 zł pozostałej po ojcu Stefanie (w tym 500 zł macierzystych).

Streszczenie

14stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Ruszczyc w imieniu własnym, matki Maryanny z Cetysów[?] i współspadkobierców, dowiedziawszy się o manifeście Tomasza[?] Wachowicza wniesionym w grodzie winnickim, przyłączył się do manifestu złożonego w tej sprawie w grodzie latyczowskim[?] i zremanifestował się przeciw siostrze Konstancji z Ruszczyców i szwagrowi Tomaszowi Wachowiczom. Zarzucił, że małżonkowie ponad należną proporcję z masy majątku ojczystego, macierzystego i dorobkowego wybrali już (w rzeczach) około 2000 zł, a ponadto wystarali się o intercyzę ślubną zapisującą Konstancji 2000 zł i domagają się wypłaty tej sumy do rąk. Intercyza jest nieważna, bo po ojcu, Stefanie Ruszczycu, pozostało tylko 8000 zł (w tym 500 zł macierzystych) dla sześciorga[?] dzieci (trzech braci i trzech sióstr), a siostrom z majątku ojczystego należy się łącznie czwarta część, z macierzystego zaś równy dział – trzeba więc najpierw rozdzielić majątek. Ruszczyc skarży się o nieważność intercyzy z 24 I 1762 r., zawartej z uszczerbkiem dla innych sukcesorów, oraz o nadmierną wyprawę; podpisał własnoręcznie.

Transkrypcja

k. 12v (skan 0014, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Czternastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną

4Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Przysięgłym. Comparens Persliter Urod. JmćPan Antoni z Targowiska Gałęzowski

6do Expedyowania Rachunkow z Urod. Janem Radkowskim Dyspozytorem

7Ante Kochanowskim do Dobr Wsi Kochanowki na fundamencie Jnstru-

8menta sobie od JW. JmćPana Hieronyma na Żywcu, y Pieskowey Skale Hra-

9bi Wielopolskiego Koniuszego Koronnego zesłany Kommissarz Jmieniem

10tegoż JW. Pryncypała Swego, przestrzegaiąc Całości Skarbu y Substancyi,

11iako tylko wszelkie Sposoby, y subtelność uniknienia od kalkulacyi Urod.

12niżey Obżałowanego postrzegł, et ad Acta praesentia przybydź mogł, tak zaraz

13Solennie naprzeciwko Urod. Janowi Radkowskiemu Antea Podstarościemu

14Kochańskiemu, tudzież Jakiego kolwiek Jmienia Sulimowskiemu ad-

15praesens Dyspozytorowi Kossakowskiemu[?], y Całey Gromadzie Kossakow-

16skiey[?], Skarży Manifestuie się y Protestuie, w ten Sposob y Oto: Jż JmćPan Ob-

17żałowani, a osobliwie Urod. Radkowski niechcąc się znać, ani na Obowiązku

18Stanu Swoiey, ani na Wdzięczney[?] powinności, ile naypodleyszy w między Sługi

19JW. Comitis Pryncypała będący, a mniey konsyderuiąc Zesłanego Kom-

20parenta, y Wyraźną Dyspozycyą JW. Koniuszego Koronnego Pana Swego, y nie

21pamiętaiąc nato: Że in ultima Egestate będący Ostatkiem[?] Subtelnie przez[?]

22niemaiący Sposobu do Życia, Zarekomendowawszy się do JW. Comitis Pryn-

23cypała z podięciem dawnieyszego Dyspozytora na Dyspozycyą do Dobr Klu-

24cza Kochańskiego, gdzie prawie przez Lat Cztery Zostaiąc nie Obycza-

25iem dobrego Sługi rządząc się, ile w odległości od JW. Manifestantis Pryn-

26cypała

k. 13 (skan 0014, strona prawa)

1cypała, sobie rożne Funkcye, iako to Possessora, Kommissarza, y Plenipo-

2tenta przywłaszczał, a Ludzi bił, więził y niewinnie zniszczał[?], na

3kilkadziesiąt ze Wsi wypędził przez rożne Zdzierstwo, y miasto Skarbowych

4Prowentow, niesprawiedliwie Sam siebie wzbogacał na rożnym ku-

5pnie przypiski[?] czynił, Cały Klucz Dobra Kochańskie zniszczył

6y opustoszył, Pasieki, Bydła rogate, y nierogate, Zboża y Jnne sprzę-

7ty, y Posudki[?], Subrepticie[?] na rożne Strony, Jedne do Dobr Wsi Kos-

8sakowki[?], Drugie do Dorowaty[?], a Jnne do Czarnomidu[?] w Woiewodztwo

9Kiiowskie rożnemi Sposobami, nawet nocą, poprzeprowadzał, Summy

10gotowey na rożne kupna na kilkadziesiąt Czerwonych Złł Wziął, Jntraty

11y rożne Czynsze y Arędy przez te wszystkie Lata Wybierał, a nic w goto-

12wiznie do Skarbu nie importował, Owszem temiż Pieniędzmi[?] [...]

13gdzie będący Sam siebie, y Kolligatow Swoich Ozdobnie[?] Obżywał, Sam

14Siebie z Arestow Wykupywał, nad Jnwentarz Konie, y Bydło Swoie Za

15Pańskie Pieniądze nakupiwszy na Pańskim wszystkiem Chował, Zaś

16u Siebie iakie Chciał Ludźmi Pańskiemi czynił z Poł Pańszczyzny

17Pańską Zbierał, a z Szynkarzami zmowiwszy się Wodki pędził, y Przedawał,

18Szynk Skarbowy na wspoł trzymał, ado Skarbu iakie Chciał z Propi-

19nacyi Jntratę napisał, Konie, Woły przybłąkane do Siebie zagarnął,

20y Jnnych wiele niegodziwych Prowentow z Uszczerbkiem, y krzywdą Pańską

21Szukał, a nad to wyprowadziwszy się do Wsi Kozałowki[?], Uciekł dla

22uniknienia Sprawiedliwey Kalkulacyi, y Zdania Rachunkow z Substancyi

23na kilkanaście Tysięcy Wynoszącey Urod. Komparentowi umyślnie od JW.

24Pryncypała Swego natto Zesłanemu, gdy Ludzie Pański z Perswazyi potul[...][?]

25Kilkakrotnie do Urod. Obwinionego posyłani byli, aby podług należytości

26Zdał z Siebie y z Służby Swoiey Rachunek Pański, niegodziwie Za tych Ludzi

27Osadziwszy, y z Urod. Sulimowskim namowiwszy się z Gromadą Kosakow-

28ską sfomentowawszy na większą krzywdę JW. Comitis Pryncypała

29będąc w Służbie y nie zdawszy kalkulacyi we Dzwony na Gwałt uderzyć

30Cerkiewne kazał, y z tumultem Oney Gromady Kosakowskiey y Urod.

31Sulimowskim iako Dyspozytorem tey że Gromady na Ludzi Pańskie

32posłane napadł, bił, Szamotał, y Odzierał[?], a nieuczciwemi

33Słowy Dysgustował, y tak ubespieczywszy Sobie mieysce Żadną Perswazyą

34do uczynienia kalkulacyi na punkt zieżdżać[?] niechciał, a co większa nie-

35godziwey Protekcyi wszędy dla Siebie y Obrony Szuka, iedynie dla tego aby

36Skarb Pański z Dobr Kochanowki zagarniony w iego ręku Został.

37Oco wszystko idem Generosus Comparens Nomine Jllustrissimi Principalis

38Sui, Ostrzegaiąc każdego, ażeby takiemu Zawodzie[?] Żadna Protekcya niebyła

39dana; iterum atque iterum Manifestuie się, Salvo melioratione aut per

40Citationem Correctione tey Manifestacyi do Akt Niniejszych wpisania

41Manifestuie. Urzędu Prosił Co y Otrzymał. Antoni z Targowiska Gałę-

42żowski mppria

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Nazwisko komparenta: Gałęzowski (zapis „Gałężowski”, inicjał G z pętlą) – zapewne ten sam Gałęzowski, który wg aktu 17 pilnował Kochanówki z ramienia Wielopolskiego. Niepewne: „Mca Nne[?]” w nagłówku (zapewne „Manifestatio Nomine”); nazwa dyspozytorstwa i gromady „Kossakowskiemu[?]/Kosakowskiey” (wieś Kossakówka – potwierdzone w aktach 30–31); nazwy miejscowości, do których wywożono dobytek: „Dorowaty[?]”, „Czarnomidu[?]” (w woj. kijowskim), „Kozałowki[?]”; poszczególne wyrazy: „zniszczał[?]”, „przypiski[?]”, „Posudki[?]”, „Subrepticie[?]”, „Ozdobnie[?]”, „Odzierał[?]”, „zieżdżać[?]”, „Zawodzie[?]”, „potul[...][?]”, „Ostatkiem[?] … przez[?]”; po „temiż Pieniędzmi” – wyraz nieodczytany.

Nazwisko Radkowski – zapisane wyraźnie z „d” (Radkowski), choć w aktach 13 i 17 tej księgi w sprawie Kochanówki występuje Rakowski (por. spór Leżeńskiego z Rakowskim o Kochanówkę) – możliwe, że to ta sama osoba; do weryfikacji.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; ad acta praesentia – do akt niniejszych; antea – przedtem; ad praesens – obecnie; comitis principalis – (jego wielmożności) hrabiego pryncypała, tj. mocodawcy; in ultima egestate – w ostatecznej nędzy; idem generosus comparens nomine illustrissimi principalis sui – tenże urodzony komparent imieniem jaśnie oświeconego swego mocodawcy; iterum atque iterum – raz po raz; salva melioratione aut per citationem correctione – z zastrzeżeniem poprawienia (manifestu) albo sprostowania przez pozew.

Objaśnienia: dyspozytor – zarządca dóbr; podstarości – zarządca dóbr w imieniu właściciela; „uderzyć we dzwony na gwałt” – bicie w dzwony cerkiewne na alarm, by zwołać gromadę; „pół pańszczyzny” – połowa robocizny należnej dworowi; szynk – wyszynk trunków (propinacja). Hieronim Wielopolski, hrabia na Żywcu i Pieskowej Skale, koniuszy koronny – właściciel klucza kochanowskiego.

Streszczenie

14stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni z Targowiska Gałęzowski, komisarz wysłany przez Hieronima Wielopolskiego, hrabiego na Żywcu i Pieskowej Skale, koniuszego koronnego, do odebrania rachunków od Jana Radkowskiego, dawnego dyspozytora (podstarościego) dóbr wsi Kochanówka, zamanifestował się imieniem mocodawcy przeciw Radkowskiemu, Sulimowskiemu, obecnemu dyspozytorowi kossakowskiemu[?], i całej gromadzie kossakowskiej. Radkowski, przyjęty do służby w nędzy, przez prawie cztery lata rządził kluczem kochanowskim nieuczciwie: przywłaszczał sobie funkcje posesora, komisarza i plenipotenta, bił i więził ludzi, kilkudziesięciu wypędził ze wsi zdzierstwem, bogacił się kosztem skarbu, zniszczył i opustoszył cały klucz, potajemnie (nocą) wywoził pasieki, bydło, zboże i sprzęty do Kossakówki[?], Dorowatej[?] i Czarnomidu[?] w woj. kijowskim, pobierał intraty, czynsze i arendy nic nie oddając do skarbu, za pańskie pieniądze kupował dla siebie konie i bydło, korzystał z robocizny poddanych, pędził z szynkarzami wódkę i trzymał na spółkę szynk, zagarniał zbłąkane konie i woły. W końcu wyniósł się do wsi Kozałówki[?], uciekając przed rozliczeniem z majątku wartości kilkunastu tysięcy. Gdy wysyłano do niego ludzi z wezwaniem do rachunków, w zmowie z Sulimowskim i gromadą kossakowską kazał bić w dzwony cerkiewne na gwałt, napadł na wysłanych, bił ich i lżył, a teraz szuka protekcji, by zatrzymać zagarnięte mienie. Komparent ostrzega, by nikt nie udzielał mu protekcji, i zastrzega poprawienie manifestu; podpisał własnoręcznie.

Transkrypcja

k. 13 (skan 0014, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Czternastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną Toma-

4szem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5Przysięgłym. Stanowszy Oczewisto Woźny Jenerał Woiewodztwa Kiiowskiego y Jnnych

6Opatrzny

k. 13v (skan 0015, strona lewa)

1Opatrzny Jan Maiowski[?], w moc prawdziwey Wierney y Sutecznej[?] Relacyi

2Swoiey palam publice Liberey[?], ac per expressum recognovit: Jż On

3Roku teraźnieyszego Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Dnia Czternastego[?]

4Oryginalny Pozew Przeswietney Kommissyi Skarbu Koronnego na membranie

5authentycznym pisany odniosł do Dobr miasta Brahiłowa w Wo-

6iewodztwie Bracł. a Powiecie Winn. Leżących, y tam ten Pozew w Rezy-

7dencyi Gubernatora tameyszego w Jzbie na Stole położywszy, opowie-

8dział[?] Onego wszystkim na ów Czas przytomnym prawnie opowie-

9dział, y do wiadomości podał Te Słowa tak: My Kommissarze Rady Eko-

10nomiczney Skarbu Koronnego od Rzeczypospolitey Wyznaczeni: JW. Fran-

11ciszkowi Salezemu[?] Potockiemu Woiewodzie Kiiowskiemu, niemniey Tobie Urod.

12Franciszkowi vel alio No-

13mine Surewiczowi[?] Gubernatorowi Brahiłł. maiącemu wspoł-

14ną w Dobrach tegoż JW. Woiewody Jurisdykcyą dysponowania, Przykazuie-

15my, Abyście Wmość przed nami, y Sądem Naszym na kadencyą pierwszego

16Dnia Lutego, w Roku Teraźnieyszym Tysiąc, Siedmset, Sześć-

17dziesiąt, Osmego przypadaiącą, y Zaczynaiącey się, Sami osobliwie

18y Zawsze staneli do rozsądzenia się w Sprawie niżey wyrażoney na

19Jnstancyą Jnstygatora Skarbu Koronnego, y Jego Delatorow JOXięcia

20Jmci Kaspra Lubomirskiego Woiewodzica Krakowskiego, Urod. Ga-

21bryela Chmielowskiego Ekonoma Jeneralnego, Michała Łozickiego[?] Gu-

22bernatora Ostropolskiego Aktorow, ktorzy pozywaią się do Prawa

23Pospolitego, o Grabieżach surowie Opisanego, Wmci osobliwie Urod.

24Surewiczowi[?] Pozywaią, y Zapozywaią oto: Jż Wmość będąc wiado-

25my Praw koronnych, gdzie naprzeciwko Opisom tychże Praw postę-

26puiąc Ważył się z Dobr do Dobr Dziedzicznych Podwody ze Zbożem

27przechodzące, nie na żaden handel, ale iedynie dla wyżywienia Lu-

28dzi pod Teraźnieyszy Rok Karystyczny prowadzące, bez prawa

29niezabierać[?], Grabić, y do dziesięć[?] z przechwałką bicia porywać[?], y

30więcey trzech korcy Żyta z podwod Za Mostowe, y Grobelne Zabrać

31kazać, czego przecie Uniwersały z Skarbu koronnego, et Novella

32Legis zabronity[?], y wszystkich niehandluiących wolnych od Mostowe-

33go y Grobelnego Zab[...]ły[?], przeto Wmość Pozwani Za niesłuszną

34Grabież pro luendis[?] poenis nec non refusione[?] Dam-

35norum ac litis ex persas[?] incaucatorum[?], tam pro lato-

36ra[?] Causae praesentis Exigentia Vobis exelenus[?] proponenda. Cita-

37mini, Citatis itaque paritori[?] et ad Omnia judicialiter responsuri. Datt.

38w Warszawie Dnia Drugiego Januarii, Tysiąc, Siedmset, Sześć-

39dziesiąt, Osmego Roku, De quo praesens Eiusdem Mlis Relatio Mlis Re-

40ferentis[?], qui ipse ignarus Literarum Crucem Sanctam posuit.

41Jan Maiowski[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko woźnego „Maiowski[?]” (może Majewski); „Sutecznej[?]”, „Liberey[?]” (formuła relacji, zapewne „palam publice libere”); dzień doręczenia (powtórzone „Czternastego”); imię „Salezemu[?]” (w tekście słabo widoczne); nazwisko gubernatora brahiłowskiego „Surewiczowi[?]” (może Turewicz); „Łozickiego[?]”; „niezabierać[?]”, „do dziesięć[?]”, „porywać[?]”, „zabronity[?]”, „Zab[...]ły[?]”; łacińska formuła pozwu przepisana tak, jak ją zapisał pisarz – z błędami (zob. niżej rekonstrukcję).

Rekonstrukcja formuły łacińskiej (typowej dla pozwów): „pro luendis poenis nec non refusione damnorum ac litis expensarum incusatarum, tam pro aliis causae praesentis exigentia vobis clarius proponendis. Citamini, citati itaque pareatis et ad omnia iudicialiter responsuri. Datum…” – w celu poniesienia kar oraz zwrotu szkód i kosztów procesu, jak też dla innych spraw, które wedle potrzeby niniejszej sprawy zostaną wam wyraźniej przedstawione. Jesteście pozwani; pozwani więc stawcie się i odpowiadajcie sądownie na wszystko. Dano… De quo praesens eiusdem ministerialis relatio ministerialis referentis, qui ipse ignarus literarum crucem sanctam posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie znając pisma położył krzyż święty. Novella lex – nowe prawo (konstytucja); recognovit – zeznał.

Objaśnienia: Komisja Skarbu Koronnego (Rada Ekonomiczna Skarbu) – utworzona w 1764 r., sądziła sprawy celne i skarbowe; mostowe i grobelne – opłaty za przejazd przez mosty i groble; uniwersały Komisji zwalniały z nich podwody nieprzeznaczone na handel. „Rok karystyczny” – rok drożyzny, nieurodzaju (łac. caristia). Ostropol – dobra Lubomirskich (delatorzy z klucza ostropolskiego).

Streszczenie

14stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa kijowskiego Jan Maiowski[?] zeznał, że w tymże roku doręczył do Brahiłowa (woj. bracławskie, pow. winnicki), kładąc w rezydencji tamtejszego gubernatora na stole w izbie i ogłaszając obecnym, oryginalny pozew Komisji Skarbu Koronnego, dany w Warszawie 2 stycznia 1768. Pozew wzywał Franciszka [Salezego] Potockiego, wojewodę kijowskiego, i gubernatora brahiłowskiego Franciszka Surewicza[?] na kadencję 1 lutego 1768, na instancję instygatora skarbowego i delatorów – ks. Kaspra Lubomirskiego, wojewodzica krakowskiego, generalnego ekonoma Gabriela Chmielowskiego i gubernatora ostropolskiego Michała Łozickiego[?]. Zarzut: gubernator wbrew prawu i uniwersałom Komisji Skarbu zatrzymywał podwody wiozące zboże między dobrami dziedzicznymi (nie na handel, lecz na wyżywienie ludzi w roku drożyzny), grabił je, z pogróżkami bicia zabierał ludzi i kazał brać ponad trzy korce żyta z podwody za mostowe i grobelne. Pozwanym grożą kary i zwrot szkód i kosztów. Woźny, nie znając pisma, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 13v (skan 0015, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Czternastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną To-

4maszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Przysięgłym. Stanowszy Oczewisto Woźny Jenerał Woiewodztwa Bracł. y

6Jnnych

k. 14 (skan 0015, strona prawa, góra)

1Jnnych Opatrzny Jan Domagalski w Moc Wierney y Sutecznej Relacyi Swoiey

2Ustnie, iawnie y Dobrowolnie zeznał: Jż On Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt

3Osmego, Dnia Dwunastego Januarii, na affektacyą y prawną rekwizycyą

4JW. JmćPana Hieronyma Wielopolskiego Koniuszego Koronnego maiąc przy Sobie

5Stronę Szlachty Ludzi Wiary godnych, Urod. JchMciow PP. Piotra Ambroziew-

6skiego, y Szymona Słanowskiego[?], dla tym większey wagi do tego Aktu Użytych,

7był w Dobrach Wsi Kossakowce, gdzie będąc Urod. JchMciow PP. Jana Radkowskiego

8Antea Dyspozytora Kochanowieckiego, y Jakiego kolwiek badź Jmienia Sulimow-

9skiego ad Praesens Dyspozytora Kossakowskiego u Wiel. Zalińskiego na ten

10Czas Dobrami Kossakowką Dysponuiącego, u Woyta y Całey Gromady Kossakow-

11skiey: Że wszystkiemi rzeczami Chudobą, Końmi, Wołami, et cum tota Supellec-

12tili domestica ob mere[?] Causae[?] aresztował, y prawnie przyporęczył[?], kto-

13ry Areszt Wiel. Zaliński Jmieniem Wiel. Possessorki ad Praesens będącey, a zaś Woyt

14y Gromada Cała Jmieniem JWW Panow Swoich Dożywotnich, y Dziedzicow bene-

15vole przyiąwszy do rozprawy prawney dotrzymać deklarowali, y Submittowali się,

16a tak On Woźny Szlachtą Sobie przytomną Oświadczywszy się, ztamtąd powro-

17cił, y Przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu Swego Uczynił, y zeznał Rela-

18cyą, de quo praesens eiusdem Mlis Rellatio Mlis ignarus Scribendi Crucem

19posuit Jan Domagalski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: „Słanowskiego[?]” (może Stanowskiego); „u Wiel. Zalińskiego” – nazwisko dysponenta Kossakówki zapisane z poprawką; „ob mere[?] Causae[?]” (formuła niejasna; może „ob certas causas”); „przyporęczył[?]” (powierzył pod odpowiedzialność, oddał w poręczenie).

Tłumaczenia łaciny: antea – przedtem; ad praesens – obecnie; cum tota supellectili domestica – z całym sprzętem domowym; benevole – dobrowolnie; submittowali się (submittere) – poddali się, zobowiązali; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio, ministerialis ignarus scribendi crucem posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; woźny, nie umiejąc pisać, położył krzyż.

Kontekst: areszt jest następstwem manifestacji z tego samego dnia (akt 28) – zabezpieczenie mienia Radkowskiego i Sulimowskiego na poczet roszczeń Wielopolskiego. Kossakówka była wówczas w posesji (dzierżawie) jakiejś wielmożnej possessorki, a należała do „dożywotnich i dziedzicznych” panów gromady.

Streszczenie

14stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Jan Domagalski zeznał, że 12 stycznia 1768, na rekwizycję Hieronima Wielopolskiego, koniuszego koronnego, w obecności szlachty Piotra Ambroziewskiego i Szymona Słanowskiego[?], był we wsi Kossakówka i u wielmożnego Zalińskiego, zarządzającego wówczas tymi dobrami, oraz u wójta i całej gromady kossakowskiej zaaresztował całe mienie – rzeczy, chudobę, konie, woły i sprzęt domowy – Jana Radkowskiego, dawnego dyspozytora kochanowieckiego, i Sulimowskiego, obecnego dyspozytora kossakowskiego. Zaliński przyjął areszt w imieniu obecnej posesorki, a wójt i gromada w imieniu swoich panów dożywotnich i dziedzicznych; zobowiązali się dotrzymać go do rozprawy sądowej. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 14 (skan 0015, strona prawa, środek)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Czternastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi, y Przedemno Toma-

4szem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Przy-

5sięgłym. Stanowszy Oczewisto Woźny Jenerał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opa-

6trzny Jan Domagalski w moc Wierney Rellacyi Swoiey iawnie zeznał: Jż On

7Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Miesiąca Januarii, Dwunastego

8Dnia, na Affektacyą y Prawną Rekwizycyą JW. JmćPana Franciszka z Leżan

9Leżyńskiego Łowcz. y Deputata Woiewodztwa Podolt. y Jnnych wspoł konsukcesso-

10row Dobr Kochanowki Dziedzicow, maiąc przy Sobie Stronę Szlachty, Ludzi

11Wiary godnych Urod. JchMciow PP. Szymona Słanowskiego[?] y Jana Zarba[?], Co ma-

12joris evidentiae, et testimonii gratia do tego Aktu Sobie Użytych, był w Do-

13brach Wsi Kossakowce, gdzie będąc Urod. JchMciow PP. Jana Radkowskiego, Antea Dy-

14spozytora Kochanowskiego, y Jakiego kolwiek Jmienia Sulimowskiego Dyspozytora

15ad Praesens Kossakowskiego z Końmi, Bydłem rogatym, y nierogatym, Supellek-

16tylią y wszelkiem Sprzętem Domowym, iako tylko bydź może u Wiel. Zalińskiego na

17ten czas na mieyscu Wiel. Łupińskiey Possessorki tameyszey będącego, u Woyta y Gro-

18mady Kossakowskiey sub mere[?] Causa[?] Aresztował, y prawnie przyporęczył, ktory Areszt

19Wiel. Zaliński Jmieniem Wiel. Łupińskiey, iako też Woyt y Gromada Cała Kossa-

20kowska, Jmieniem JWW Dożywotnich y Dziedzicznych Panow Swoich benevole

21przyiąwszy do rozprawy Prawney Onych[?] dotrzymać deklarowali, y Submittowali się,

22w czym On Woźny Szlachtą Sobie przytomną Oświadczywszy się, przedemno Urzę-

23dem prawdziwego Aresztu Swego Uczynił, y Zeznał Rellacyą. De quo praesens Eiusd.

24Mlis Rello Mlis, qui ipse ignarus Scribendi Crucem Sanctam posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwiska świadków „Słanowskiego[?]” (w akcie 30 zapisane podobnie) i „Zarba[?]”; „sub mere[?] Causa[?]” (formuła jak w akcie 30); „Onych[?]”. Na marginesie „Leżyńskiego”, w tekście „Leżyńskiego” – w aktach 13 i 17 odczytano „Leżeński”; nazwisko ujednolicono w indeksie jako Leżeński.

Tłumaczenia łaciny: maioris evidentiae et testimonii gratia – dla większej oczywistości i świadectwa; ad praesens – obecnie; antea – przedtem; benevole – dobrowolnie; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio, ministerialis, qui ipse ignarus scribendi crucem sanctam posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie umiejąc pisać położył krzyż święty.

Kontekst: drugi, równoległy areszt tego samego mienia, tego samego dnia (12 I 1768) i przez tego samego woźnego, tym razem na rzecz Leżeńskiego i współsukcesorów Kochanówki (por. akty 13, 17, 28, 30).

Streszczenie

14stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Jan Domagalski zeznał, że 12 stycznia 1768, na rekwizycję Franciszka z Leżan Leżeńskiego, łowczego podolskiego i deputata województwa podolskiego, oraz innych współsukcesorów i dziedziców dóbr Kochanówka, w obecności szlachty Szymona Słanowskiego[?] i Jana Zarby[?], był we wsi Kossakówka i zaaresztował mienie Jana Radkowskiego, dawnego dyspozytora kochanowskiego, i Sulimowskiego, obecnego dyspozytora kossakowskiego: konie, bydło rogate i nierogate oraz wszelki sprzęt domowy, u wielmożnego Zalińskiego, zastępującego posesorkę Łupińską, u wójta i gromady kossakowskiej. Zaliński w imieniu posesorki, a wójt i gromada w imieniu swych panów dożywotnich i dziedzicznych dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać go do rozprawy. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 14 (skan 0015, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Czternastego Dnia.

k. 14v (skan 0016, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemno To-

2maszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic. Przysię-

3głym. Comparens Persliter Urod. JmćPan Jan Hłaszyński[?] Nne et ex Speciali

4Commissio JWW. JchMciow Panstwa Franciszka, y Ludwiki z Donhoffow Ledu-

5chowskich Starostw Włodzimirskich Dobr Wsiow Koszowa[?], y Pohrebow do Klucza

6Tetyiowskiego należących Dziedzicow, tudzież Wiel. Tomasza Szeluty Mar-

7kusa Cześnika Mielnickiego tychże JWW Sstow Włodzim. Kommissarza Je-

8neralnego y Specyalnego Plenipotenta Jmieniem, Solennie naprzeciwko

9WW. JchMciom Panom Stanisławowi Miecz. Wendyń. Oycu, przeszłemu pomie-

10nionych Dobr Possessorowi, y Maurycemu Podczaszemu Smoleńskiemu Synowi

11na niżey wyrażony manifest Zaniesionemu[?] Wroblewskim Swiadczy

12manifestuie, y Remanifestuie się Oto: Jż Wiel. JmćPan Stanisław Wro-

13blewski Miecznik Wendyński za poprzedzaiącą Cessyą Kontraktu Zawar-

14tego między JOXiążęciem Jmcią Januszem Sanguszkiem, na ten czas Mieczni-

15kiem W.X.Litt. Ordynatem Ostrogskim, a Wiel. Franciszkiem Du-

16ninem[?] Brzezińskim Podczaszym Opoczyńskim Roku Tysiąc, Siedmset Sześć-

17dziesiąt Drugim, Dnia Dwudziestego Drugiego Decembris, o Dobra Kosz-

18sow[?] y Pohreby za Summę Dwadzieścia Tysięcy Złł Poll. w Złocie Zaciąg-

19nioney, Spisanego. Tudzież kompozycyi między tymże Wiel. Brzezińskim

20a niegdy Wiel. Adamem Żółtowskim[?] Podczaszym Winn. y Approbaty

21tejże kompozycyi od JOXiążęcia Jmci Sanguszka Ordynata Ostrogskiego, iako na ten

22czas Dobr Klucza Tetyiowskiego Dziedzica w Części Wsi Pohrebow za Sum-

23mę Trzy Tysiące, Sześćset Złł Poll. w monecie in Regno Currenti Zawar-

24tey, y nastąpioney od Swięta Swiętych Trzech Krolow Rzymskich Roku Tysiąc

25Siedmset, Sześćdziesiąt, Trzeciego, trzymaiąc przerzeczone Dobra Kopsowo[?], y

26Pohreby, niedosyć że nad korespondencyą Summy importowaney, bona[?]

27Siedm Tysięcy Złł Poll. Jntraty partycypował, Zboża gotowe każdego Ziarna,

28Woły, krowy, konie, Pługi, Radła, Wozy, Drob, Bydło nierogate, y Jnne gospodar-

29skie potrzeby Jnwentarzem Specyfikowane, lubo z Obowiązkiem oddania,

30ale y niezwrocznie[?] Dla Siebie Fruktyfikacyą na Gruncie Obrot y przez

31Lat pięćnaście[?] pożytkował, ale też Pasieki Skarbowey Pni Sześćdziesiąt,

32Jnwentarzem Sobie niepodaney in fundo odebrawszy przez te wszystkie La-

33ta, Roie, miod, y Woski na Swoy pożytek Obracał, także Dziesięciny

34Pszczelne co Rocznie kilkadziesiąt Pni wynoszące, bez żadney Sobie poda-

35nia wybierał, Pańszczyznę tylko po Dniu iednym na tydzień maiąc Sobie

36podaną, iednak od Całego Jury[?], do Całey Połowy[?] po Dni Dwa odrabiać

37Sobie Ludzi przymuszał, Szarwarki na Same reparacyą Grobel, młynow,

38karczem, y Dworu odbywać Zwykłe, do polowych y Jnnych Robot Swoich obra-

39cał, przez co też Groble młynow y karczmy podezelował[?], Poddaństwo rożne-

40mi Sposobami Uciskał, a przeto Starzynę[?] Zawiedziawszy[?] co nay lepszych

41Gospodarzow ze Wsiow powypędzał, a nato mieysce Słobodzian Zostałow[?]

42Proces[?] za Sobą pociągaiących powysadzał, Koszenie Siana Jeden Dzień pro

43Commoditate Zamku, y Potrzeb Skarbowych, a drugi na Arędarzow maiąc Jn-

44wentarzem ostrzeżone, wraz z grabieniem, y zwiezieniem, tenże Dzień

45Skarbowy na Swoy pożytek co rocznie Obracał, Las zaś na Stronę w cudze

46Panstwo bez żadney do Skarbu nadgrody wyprzedawał, Co większa, w

47Kossowie z Zupełnym obudowaniem, Browarow Dwa, y Stodolnie na Zące[?]

48z Drzewa rąbionego Sporządzone przez Ludzi Swoich Spalić dopuscił, albo-

49nałych[?] miast[?] Spusty[?] Dwor wystawił, lecz nad te budowle niemało Lasow

50wyciął, y spustoszył, Zamiast zaś Dwoch Browarow y Stodolni rzęsistych[?]

k. 15 (skan 0016, strona prawa)

1tylko iednego Browarek Chrościany[?], gdy przez Arędarza Swoiego postawił Drze-

2wa Cebrowego[?] na Młyn, więcey Trzech Set[?] Stalek[?] Podwodami Skarbowemi wy-

3wiezionego, część na Budowlą Dworu spalonego pozabierał, część na

4inne niewiadome iakowe Sposoby poobracał, a przez niewystawienie

5Młyna co znacznego Defektu w Jntracie przyprowadził, y Jnnych

6niezmiernych krzywd Dobrom, y Poddaństwu Wsiow Kossowa, y Po-

7hrebow naczynił, y naczynili. Tandem na Dniu Piątym miesiąca

8y Roku teraźnieyszego, to iest wczasie kończącego Piątego Tryennium

9Kontraktem Opisanego za uprzedzaiącą Urzędowną Awizacyą

10Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego, Dnia Szostego[?]

11Septembris w Grodzie Niniejszym zapisaną, tudzież za Proszącym kwitem

12rzecznym[?], odebrawszy Summę wraz złączoną Dwadzieścia trzy tysiące, Sześć-

13set Złł Poll. w Złocie ważnym, po Sześciu[?] Tysięcy, Sto, Siedmdziesiąt Czerwonych Złł

14po Złł Siedmnaście[?] y Groszy Dwadzieścia[?] … trzecia[?], a resztę Rublami Starymi

15wedlug kurrencyi tego kraiu po Złł Siedm[?], In exemptionem przerzeczonych

16Dobr Kossowa y Pohrebow, na Gruncie w Kossowie do Rąk Swoich zaliczo-

17nych[?], y obowiązkow JWW Pryncypałow Comparentis Spontanee ac libere za-

18kalkulowawszy, a zaś Zboża, Wołow, krow, Pługow, y Jnnych rzeczy Kammenentem[?]

19Sobie podanych nieoddawszy, ani krzywd wyżey wyrażonych by naymniey nie

20nagrodziwszy, Sam zaś żadney Pretensyi do Skarbu JWW Dziedzicow niema-

21iąc, tylko szczegulnie ospałości[?] przez Ludzi Swoich Dwor, y Jnnych Budow

22li, roszcząc Sobie, nibi pretensya do JWW Dziedzicow, ktora bardziey z Przy-

23czyn wyżey wyrażonych do Wiel. Obżałowanych regularnie powinna Należeć[?],

24Ordine uspokoienia tychże pretensyi Skrypt, od Wiel. JmćPana Markusa Cześ-

25nika Mielnickiego przyległemu[?] Summy wymogł, ktory etiam y Sam, Cało niewzru-

26szony Obżałowany podpisać miał, ale

27onego niepodpisawszy, gdy Wiel. Markus Cześnik Mielnicki wraz z Wiel. Ja-

28nem Lipińskim Cześnikiem Parnawskim, y Stefanem Baranowskim[?] Cześnikiem

29Saltem[?] Przyiacioła między Stroną JWW Dziedzicow Umowionemi na Dzień Sześ-

30nasty[?] Stycznia Skryptem Opisany na Grunt do Dobr Kossowa dla Ro-

31zeznania frantowych[?] Pretensyi zieżdżał, tedy Wiel. Obżałowany oba-

32wiaiąc się z nadęty[?], y Sprawiedliwey Skarbu odpowiedzi, do żadnych tym-

33nosci[?] Ulterius przystąpić niechciał, Co większa kolloryzuiąc Swoią renitencyą

34w przystąpieniu do Decyzyi Przyiacielskiey, y Sprawiedliwym na-

35grodzeniu krzywd, na kilkanaście Tysięcy Dobrom, y Ludziom w Kossowie

36y Pohrebow poczynionych, y bez sensu magnifikuiąc iakowe Swoie

37nibi pretensye, w ktorych ani niemiał, ani mieć może, y z onych więzy[?]

38wedlug[?] Uczciwie[?] Summy kalkulować, szczegulnie tylko chcąc Dalszey za Dwadzieścia

39Trzy Tysiące, Sześćset Złł Poll. et quidem iuż odebranych Possessyi

40Siedm Tysięcy Złł Poll. z Dobr partycypować, Zboża, Bydła, y Jnnych rze-

41czy Jnwentarskich nieoddawać, Wołyków[?], Następnie przed Aktami Grodz-

42kiemi, Dnia Dwunastego Januarii, Anno praesenti, tak JWW Compa-

43rentis Pryncypałow, iako też Wiel. Markusa Cześnika Mielnickiego, iako Stronę[?]

44y Sprawiedliwości Opisać, iakoby Wiel. JmćPan Markus Cześnik Mielnicki

45Summy wyż wyrażoney non in Qualitate et quantitate Opisu kontraktowego

46w Złocie[?] y Granicznej[?] całowości[?] monetą, żadney kurrencyi w Oyczyźnie niema-

47iącą, w Dom przywiozłszy prezentował, y Odebrał, Co iako iest wszelkiey

48rzetelności, y oczewistości, tak Sam kwit z ręką własną Wiel. Obżałowane-

49go, Dnia Piątego, miesiąca, y Roku teraźnieyszego w Kossowie Podpisa-

50ny Swiadczy: Jż Jmć Odebrał, y wyliczył Czerwonych Złł Tysiąc, Sto

k. 15v (skan 0017, strona lewa, góra)

1Siedmdziesiąt, ważnych, a resztę Rublami Starymi, ad Complementum

2Dwudziestu Trzech Tysięcy, Sześćset Złł Poll. ktora Qualitas, tak Złota, iako

3y Monety niekwestowaney[?] kurs, y Cenę w Oyczyźnie konstytucya, y tymi

4wszystkiemi Uniwersałami przeswietney Kommissyi Ekonomiczney Skarbu

5koronnego ma utwierdzone, y tak Kontrakt opiewa: Że iako Dwadzieś-

6cia Tysięcy w Złocie, a Trzy Tysiące, Sześćset Złł Poll. w monecie

7importowane, tak in eadem Qualitate oddane bydź powinny, iako

8też de facto są oddane, po oddaniu zaś y wyliczeniu przed Wiel.

9Markusa Cześnika Mielnickiego, a przez Wiel. Obżałowanego odebraniu

10więcey, nietylko nazad odebrane, ale y wiczane[?] niebyły. A zaś Wiel.

11Obżałowany[?] po zupełnym, y rzetelnym odebraniu Summy, bez żadne-

12go Prawa, y Pretextu dalszą Possessyą pomienionych Dobr kontynuo-

13wać, przerzeczonym manifestem Swoim Oswiadcza, y dla większe-

14go pozoru tego Oswiadczenia, po odebraney na Terminie Summie

15y Uszłym Kontrakcie, iako wcześniey[?] niby Jntromissyą w też Dobra

16nie stawił[?], y podstępnie Zapisać protestował, a od nayznacznieyszych[?]

17Znacznych krzywd, tymże Dobrom, y Ludziom poczynionych, Także przy-

18wrocenia rzeczy Jnwentarskich Unika, więc iako szczegulnie Także[?]

19do Rumacyi Kontraktem Opisaney iescze w posiedzeniu Zostaie, tak

20aby ta Rumacya zo Possessya niesłyta[?] Uznana, Niniejszy Comparens

21o niewazność, tak czczego[?] Rzeczonego manifestu przez wszelkiey ocze-

22wistości, y rzetelności Zamierzonego, iako też Jntromissyi, bez prawa

23nie, y nienależycie Zapisaney, powtornie manifestowawszy się, tak

24Possessyi Dobr Kossowa y Pohrebow przy expiruiącey Rumacyi de

25habere, iako też o rzeczy Jnwentarskie, y krzywdy tymże Dobrom y

26Ludziom poczynione prawnie Upomnieć się, JWW Pryncypałow

27Swoich Offert. Jan Hłaszyński[?] mppria.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Pismo staranne, lecz akt długi i składniowo zawiły; niepewne miejsca oznaczono [?]. Niepewne zwłaszcza: nazwisko plenipotenta „Hłaszyński[?]” (inicjał przekreślony – H lub Fł; może Flaszyński); nazwa wsi zapisywana jako „Koszowa”, „Koszsow”, „Kopsowo”, „Kossowa/Kossowie” – ujednolicono jako Kossów[?]; „Duninem[?] Brzezińskim”; „Żółtowskim[?]” (zapis „Zoltowskim”); „bona[?]”, „niezwrocznie[?]”, „Jury[?] … Połowy[?]”, „podezelował[?]” (zapewne „podezelował” = zdezelował, zniszczył), „Starzynę[?] Zawiedziawszy[?]”, „Słobodzian Zostałow[?] Proces[?]”, „Stodolnie na Zące[?]”, „nałych[?] miast[?] Spusty[?]”, „rzęsistych[?]”, „Chrościany[?]”, „Cebrowego[?]”, „Trzech Set[?] Stalek[?]”, kwoty i kursy przy wyliczeniu sumy (wiersze z „po Sześciu[?] Tysięcy…”), „Kammenentem[?]”, „ospałości[?]” (może „o spalenie”), „przyległemu[?]”, „Baranowskim[?]”, „Saltem[?]”, „frantowych[?]”, „z nadęty[?]”, „tymnosci[?]”, „więzy[?] wedlug[?] Uczciwie[?]”, „Wołyków[?]”, „Stronę[?]”, „Granicznej[?] całowości[?]”, „niekwestowaney[?]”, „wiczane[?]”, „wcześniey[?]”, „stawił[?]”, „nayznacznieyszych[?]”, „niesłyta[?]”, „czczego[?]”.

Por. akt 20 (manifest Maurycego Wróblewskiego z 12 I 1768) – niniejszy akt jest na niego odpowiedzią. W akcie 20 wieś odczytano jako „Teosłów[?]”, kontrahenta Sanguszkę jako marszałka wielkiego litewskiego i datę kontraktu jako 22 XII 1752; tu wyraźnie: kontrakt z 22 XII 1762 między ks. Januszem Sanguszką, ówcześnie miecznikiem litewskim, ordynatem ostrogskim, a Franciszkiem [Duninem?] Brzezińskim, podczaszym opoczyńskim, o dobra Kossów[?] i Pohreby w kluczu tetyjowskim; zapewne odczyt aktu 20 wymaga korekty (Teosłów → Kossów[?], Pohrebyszcze → Pohreby[?]).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex speciali commissione – imieniem i ze szczególnego zlecenia; in Regno currenti – obiegowej w Koronie; in fundo – na gruncie (na miejscu); pro commoditate – dla wygody, na potrzeby; tandem – wreszcie; in exemptionem – na wykup; spontanee ac libere – dobrowolnie i swobodnie; ordine – tytułem, w porządku; etiam – także; ulterius – dalej; et quidem – i to; anno praesenti – roku bieżącego; non in qualitate et quantitate – nie w jakości i ilości; ad complementum – do uzupełnienia; in eadem qualitate – w tej samej jakości (monecie); de facto – faktycznie; de habere – (prawo) do posiadania; offert – składa (przedstawia).

Objaśnienia: rumacja – ustąpienie z dóbr (wydanie posesji) po wykupie zastawu; tryennium – trzyletni okres kontraktu (tu piąte tryennium = 15 lat od 1753); dziesięcina pszczelna – danina z pasiek poddanych; szarwark – robocizna przy naprawie dróg, grobli, młynów; słobodzianie – osadnicy na wolnizny. Wypłata: 20 000 zł w złocie i 3600 zł w monecie (razem 23 600 zł); wg kwitu Wróblewskiego z 5 I 1768 w Kossowie odebrano m.in. 1170 czerwonych złotych wagi i resztę w starych rublach.

Streszczenie

14stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Hłaszyński[?], plenipotent Franciszka i Ludwiki z Dönhoffów Ledóchowskich, starostów włodzimierskich, dziedziców wsi Kossów[?] i Pohreby w kluczu tetyjowskim, oraz ich generalnego komisarza Tomasza Szeluty Markusa, cześnika mielnickiego, zremanifestował się przeciw Stanisławowi Wróblewskiemu, miecznikowi wendeńskiemu, dawnemu posesorowi tych dóbr, i jego synowi Maurycemu, podczaszemu smoleńskiemu (por. akt 20). Stanisław Wróblewski trzymał te dobra na mocy cesji kontraktu z 22 XII 1762 między ks. Januszem Sanguszką a Franciszkiem Brzezińskim, podczaszym opoczyńskim (20 000 zł w złocie), oraz kompozycji Brzezińskiego z Adamem Żółtowskim[?] o część Pohrebów (3600 zł), od Trzech Króli 1763. Zarzuca mu, że ponad należny procent pobrał około 7000 zł intraty, korzystał z inwentarza (zboża, bydła, sprzężaju), bez prawa przez 15 lat użytkował dworską pasiekę (60 pni) i pobierał dziesięcinę pszczelną, zmuszał poddanych do dwóch dni pańszczyzny zamiast jednego, obracał szarwarki na własne roboty, zniszczył groble, młyny i karczmy, uciskał poddanych i wypędzał najlepszych gospodarzy, sadząc na ich miejsce słobodzian, przywłaszczał dzień koszenia siana, sprzedawał las do cudzych dóbr, dopuścił do spalenia dworu, dwóch browarów i stodół w Kossowie, odbudowując tylko lichy dwór i browarek, a drewno na młyn zużył inaczej. 5 I 1768, po zapowiedzi zapisanej w grodzie we wrześniu 1767, przy końcu piątego tryennium Wróblewski odebrał w Kossowie całą sumę 23 600 zł (w złocie i starych rublach), co poświadcza jego własnoręczny kwit, nie oddał jednak inwentarza, nie wynagrodził szkód, uchylił się od przyjacielskiego rozeznania pretensji umówionego na 16 stycznia, a 12 I 1768 wniósł manifest twierdząc fałszywie, że sumę oferowano mu w nieobiegowej monecie, i zapowiedział dalsze trzymanie posesji. Komparent protestuje przeciw nieważnemu manifestowi i rzekomej intromisji, domaga się rumacji dóbr, zwrotu inwentarza i wynagrodzenia szkód (na kilkanaście tysięcy zł); podpisał własnoręcznie.

Transkrypcja

k. 15v (skan 0017, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem, Burgrabstwa Gro-

5du Winnickiego, Przysięgłym. Stanowszy Oczewisto Woźny Jenerał Woiewodztwa

6Kiiowskiego, y Jnnych, Szlachetny Tomasz Żebrowski, w moc wierney Re-

7lacyi Swoiey dobrowolnie zeznał: Jż On Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt

8Osmego, Dnia Czternastego Januarii, na Affektacyą, y prawną Rekwi-

9zycyą Wiel. JmćPana Alexandra Krasnosielskiego Cześn. Czers.[?] maiąc przy

10Sobie Stronę Szlachty, Ludzi Wiary godnych, Urod. JchMciow PP. Jgnacego

11Mochowskiego[?], y Jacka Mostyńskiego[?] maioris evidentiae[?] Testi-

12monii gratia Sibi adhibitos, był w Dobrach Wsi Wasylkowce w Kluczu

13Śpiżnieckim, w Possessyi Wiel. Brzezińskiego podległych, gdzie będąc

14we Dworze u Wiel. JmćPana Zieślińskiego[?] Dyspozytora tameyszego, Swy-

15wolnie zbiegłych z Dobr Korowinieckich[?] robocznych Tyrentiusza[?] Paliwo-

16dziuka z Żoną, y Siostrą, Jwana Koziera z Żoną z Dziećmi, y Dwoma Bra-

17ćmi, Jwana Kudyna z Żoną, Synami Dwoma, y Corką Jedną w Dobrach

18Wsi Wasylkowcach ad Praesens znayduiących się, ze wszelką Chudobą

19w Grzywnach[?] prawnych Aresztował, y przyporęczył, ktory to Areszt

20tak Urod. Dyspozytor, iako y Gromada Cała, Jmieniem Pryncypała

21Swego, benevole, na tychże Robocznych, Swywolnie zbiegłych przy-

k. 16 (skan 0017, strona prawa, góra)

1iowszy do rozprawy Prawney dotrzymać deklarowali, y Submittowali

2się, a tak On Woźny Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczywszy się ztam-

3tąd powrocił, y przedemną Urzędem, prawdziwego Aresztu Swego

4Uczynił, y Zeznał Rellą. Tomasz Żebrowski WGWKi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: tytuł rekwirenta „Cześn. Czers.[?]” (skrót niewyraźny); nazwiska świadków „Mochowskiego[?]” i „Mostyńskiego[?]”; nazwisko dyspozytora „Zieślińskiego[?]” (inicjał niejasny – może Ziesiński, Leśniński); „Korowinieckich[?]” (dobra, z których zbiegli poddani; może Korowińce lub Krowinieckie); imię „Tyrentiusza[?]” (zapis „Tyrentia”, może Terentij); „Grzywnach[?]” (zapis „Gryzwnach”); „maioris evidentiae[?]” – w zapisie formuła skrócona.

Tłumaczenia łaciny: maioris evidentiae testimonii gratia sibi adhibitos – przybranych dla większej oczywistości i świadectwa; ad praesens – obecnie; benevole – dobrowolnie; submittowali się – poddali się, zobowiązali; „WGWKi” – woźny generalny województwa kijowskiego (skrót przy podpisie).

Kontekst: areszt zbiegłych poddanych – zajęcie osób i ich dobytku w miejscu, gdzie się schronili, do czasu rozprawy o ich wydanie. Krasnosielski – zapewne ten sam Aleksander Krasnosielski, były superintendent skarbu prowincji ukraińskiej (akt 21).

Streszczenie

16stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa kijowskiego Tomasz Żebrowski zeznał, że 14 stycznia 1768, na rekwizycję Aleksandra Krasnosielskiego, cześnika czerskiego[?], w obecności szlachty Ignacego Mochowskiego[?] i Jacka Mostyńskiego[?], był we wsi Wasylkowce w kluczu śpiżnieckim, pozostającej w posesji Brzezińskiego. We dworze u tamtejszego dyspozytora Zieślińskiego[?] zaaresztował pod karami prawnymi (grzywnami), z całą chudobą, zbiegłych z dóbr korowinieckich[?] poddanych robociznych: Tyrentiusza[?] Paliwodziuka z żoną i siostrą, Iwana Koziera z żoną, dziećmi i dwoma braćmi oraz Iwana Kudyna z żoną, dwoma synami i córką. Dyspozytor i cała gromada w imieniu swego pryncypała dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać go do rozprawy. Woźny podpisał relację.

Transkrypcja

k. 16 (skan 0017, strona prawa, środek)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y

4Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnic. Przysięgłym. Comprns Persliter Urod. JmćPan

6Jan Michalski Nne et ex Speciali Commissio Wiel. JmćPana Jozefa Met-

7wińskiego Cześn. Latt., postrzegaiąc Całości Honoru y Substancyi Swo-

8iey[?], a zapobiegaiąc dalszym uniknieniu[?] Szkodom[?], quam Solenni-

9sime, naprzeciwko WW. JmćPanu Alexandrowi Krasnosielskiemu Pisarzo-

10wi Komory Oryńskiey[?], Skarży, Żali, y Manifestuie się Oto: Jż Wiel.

11Obżałowany Umowiwszy się, a bardziey asekurowawszy Wiel. Compa-

12rentis Pryncypała na Kondescensyi z Dekretu Prześwietney Kommi-

13syi Skarbowey Koronney Dnia Dwunastego Octobris, Tysiąc Siedmset

14Sześćdziesiąt Siodmego Roku agituiącey się w Berdyczowie: Jż nie-

15chybnie, y niezawodnie na przybycie Wiel. Comparentis Pryncypała

16do Prześwietney Kommissyi Skarbowey Koronney In pleno zasiadaiącey

17na przyszłey Kadencyi Nowembrowey przypadłey oczekiwać będzie, w War-

18szawie, na fundamencie z ktorego przyrzeczenia, będąc dostatecznie

19Wiel. Comparentis Pryncypał upewnionym Credendo fidelitati Wiel. Obża-

20łowany do Warszawy zieżdżał[?]; Ale Wiel. Obżałowany iniuste postępu-

21iąc, y szczegulnie dla Jnwolucyi[?] Wiel. Comparentis Pryncypała Zeu-

22pełnienia[?] uczynioney Słowo[?], bo uprzedziwszy Wiel. Obżałowanego mo-

23derni[?] Comprtis Pryncypała, iak tylko do Warszawy przybył, tak Eo in

24Puncto nienależycie y niesprawiedliwie na Wiel. Comprtis Pryncy-

25pała Otrzymał Kondemnatę, y ieszcze chcąc pokryć Swoie Delo[?]-

26siva[?], ad Honoris sui Cribra[?], do teyże Prześwietney Kommissyi Zapozwał,

27ktoremi to Swemi niesprawiedliwemi pociągnowszy[?] Wiel. Comparen-

28tis Pryncypała w Proces, y Piesie[?] Krokami na Osm Tysięcy Szko-

29dy Expens wprowadził. Dla czego Niniejszy Comprans widząc tak

30oczewiste Pryncypała Swego krzywdy, tak kolloryzowanie Jndebite[?] otrzy-

31maney Kondemnaty, iako też mere et vexatorie uprowadzenie w

32Proces, y o Jnne Pretensye, Powtornie manifestuie się, y Protestuie.

33Comprs nieumieiący Pisma krzyż Swięty kładnie Jan Michalski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: „Komory Oryńskiey[?]” (zapis podobny do „Oryńskiey/Czyrińskiey”; może komora celna w Oryninie – w akcie 21 komora „Czekinówka[?]”); „Swoiey[?]”, „uniknieniu[?] Szkodom[?]”, „zieżdżał[?]”, „Jnwolucyi[?]”, „Zeupełnienia[?] … Słowo[?]” (zapewne: „dla niedotrzymania słowa uczynionego”), „moderni[?]”, „Delo[?]-siva[?]” i „Cribra[?]” (formuła niejasna, może „delicta … ad honoris sui crimina”), „pociągnowszy[?]”, „Piesie[?] Krokami” (może „pieszymi krokami”), „Jndebite[?]”.

Nazwisko Metwiński potwierdza odczyt z aktu 21 (tam „Metwiński[?]”); tu też tytuł: cześnik latyczowski. Krasnosielski nazwany tu pisarzem komory; w akcie 21 – byłym superintendentem skarbu prowincji ukraińskiej. Por. też akt 33 (areszt poddanych na rekwizycję Krasnosielskiego).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex speciali commissione – imieniem i ze szczególnego zlecenia; quam solennissime – jak najuroczyściej; in pleno – w pełnym składzie; credendo fidelitati – ufając wierności (słowu); iniuste – niesprawiedliwie; eo in puncto – w tym punkcie (w tej sprawie); indebite – nienależnie; mere et vexatorie – czysto i dla szykany; comparens nescius literarum crucem sanctam ponit – komparent nie umiejący pisać kładzie krzyż święty.

Objaśnienia: kondescensja – zjazd sądu (tu z dekretu Komisji Skarbu) na miejsce dla rozpoznania sprawy (12 X 1767 w Berdyczowie); kondemnata – wyrok zaoczny przeciw niestawającej stronie.

Streszczenie

16stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Michalski, z polecenia Józefa Metwińskiego, cześnika latyczowskiego, zamanifestował się przeciw Aleksandrowi Krasnosielskiemu, pisarzowi komory oryńskiej[?]. Na kondescensji z dekretu Komisji Skarbu Koronnej, odbywanej 12 X 1767 w Berdyczowie, Krasnosielski zapewnił Metwińskiego, że na listopadowej kadencji Komisji w pełnym składzie w Warszawie będzie oczekiwał jego przybycia; Metwiński, ufając temu słowu, pojechał do Warszawy, lecz Krasnosielski, niedotrzymując obietnicy, uprzedził go i zaraz po przybyciu uzyskał przeciw niemu niesłuszną kondemnatę, a następnie, dla pokrycia swych win, pozwał go przed tę samą Komisję, wciągając w proces i narażając na 8000 zł szkód i kosztów. Komparent protestuje przeciw nienależnie uzyskanej kondemnacie, szykanowaniu procesem i innym pretensjom; nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 16 (skan 0017, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedem-

4ną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic. Przy-

5sięgłym. Veniens Persliter WJmćPan Franciszek Zalewski Cześn. Nurski[?] Syn

6y JW. Franciszka z Leżan Leżeńskiego Łowcz. y Deputata na Trybunał Koronny

7Prowincyi MałoPolskiey z Woiewodztwa Podolt., iako też z Wsp. Pani Barbary z Duninow

8Wąsowiczow[?] Matronki Swoiey, tudzież WW. Jgnacego Cześnikowicza Trembowel. y Lu-

9dwika Subdeleg. Grodz. Radomskiego[?] Ożarowskich[?] Braci, między Sobą rodzonych Jmie-

10niem, Przestrzegaiąc Całości Fortuny Swoiey, vere et Legitime na Siebie Spadłey, iak

11tylko o Manifeście, nie z Jnteressu potrzeby, ale z Samego Żądania, y pretensyi

12trzymania wspolnie należących na wszystkich Konsukcessorow Dobr, prze-

k. 16v (skan 0018, strona lewa, góra)

1ciwnym prawdzie Sprawiedliwości, y Prawu Naturze, dowiedzieć się y

2do Akt Niniejszych przybyć mogł, tak natychmiast Zapobiegaiąc wszel-

3kim Kłotniom nie Skończonym, przeto wspolnie, tak Prawem, quam et

4Linea Consanguinitatis do Substancyi idącym Quam Solennissime naprzeciwko

5WJmćPana Marcinowi Rakowskiemu Komornikowi Granicznemu Hali-

6ckiemu, y JW. Jozefowi Kolumnie Czosnowskiemu Staroście Winnic-

7kiemu, tudzież Kozakom do Osob kilkudziesiąt Orężnych przybranym,

8y Uzbroionym po Jmionach y Przezwiskach ad Praesens nie wiado-

9mym, Skarży, Żali, manifestuie, y Remanifestuie się in Eum Sen-

10sum: Jż JchMć Obżałowani, umieli[?] y Ważyli się, iak tylko kroki

11Prawa powzięli, a osobliwie Wiel. Rakowski wspolnie, y to do mai-

12tey[?] Części idąc, na krzywdę goniąc, y w Expensa nec non Litigia pi-

13ris[?] niepotrzebne wprowadzaiąc, Dobra Klucz Kochanowski, Uchylaiąc[?]

14Jnszych pierwszych[?] do tey Całkowitey[?] Należących Konsukcessorow, y Dzie-

15dzicow, Chcąc Armata manu na Siebie odebrać, iako y Satysfakcyi w Sobie

16Sprawiedliwey niemaiący, manifest Coram Actis Praesentibus ac Urze-

17dem[?] Praesenti[?] in se continet, Uczynił, Jż iakoby Zboże, Pasieki,

18y Jnwentarz, ktory się nieznayduie[?], WW. y W. Załdy[?] się przy Spokoy-

19nym, y Prawnym Obięciu Possessyi Dobr Kochanowki umieli Zabrać,

20obiecał, Co in rerum natura iak niebyło, tak niepokaże się, a nadto

21Ludzi niepotrzebnie Undique bonorum sprowadził, ktory nescit qua occasi-

22one Ludzi kilkadziesiąt na Dobra Wieś Dziedziczne Kochanowkę, nocną porą

23naiechał; ktorzy to nieuchawszy[?], rożne hałasy, y tumulty Czyniły, na manifestan-

24tow napaść chcieli. Occupavit[?] idem Wiel. Comparens. Hoc sub[?] et quorum

25supra Contra praefatos, quos supra iterum, aby iterum manifestat et Re-

26manifestat. Et in verificationem promissorum, tenże Wiel. Comprns pre-

27zentował przy gwałtownym naieździe Dobr Kochanowki wziętych Koni[?]

28Cztery kozackich, ktore prezentowawszy, in sequestro Officii ad Ef-

29fideiussionem[?] Partes Zostawił. Franciszek Zalewski. mppria

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: tytuł „Cześn. Nurski[?]” (w akcie 17 przy Michale Zalewskim odczytano „cześnik wiski[?]” – zapis skrótu podobny); „Wąsowiczow[?]” (w akcie 17 „Barbara z Wąsowiczów[?]”, tu „z Duninów W…ów”); nazwisko braci „Ożarowskich[?]” (zapis „Ozarowskich/Czarowskich”; por. akt 17: Ludwik Ożarowski, subdelegat grodzki) i urząd „Radomskiego[?]”; dalej: „umieli[?]”, „mai-tey[?]”, „Litigia piris[?]”, „Uchylaiąc[?]”, „pierwszych[?]”, „Całkowitey[?]”, „Urzędem[?] Praesenti[?]”, „nieznayduie[?]”, „Załdy[?]”, „nieuchawszy[?]”, „Occupavit[?]”, „Hoc sub[?]”, „Koni[?]” (przedmiot przedstawiony urzędowi: cztery … kozackie), „Effideiussionem[?]”. Fragment łaciński na końcu zapisany przez pisarza z błędami; przekład orientacyjny.

Tłumaczenia łaciny: veniens personaliter – przybywszy osobiście; vere et legitime – prawdziwie i prawnie; quam et linea consanguinitatis – jak i linią pokrewieństwa; quam solennissime – jak najuroczyściej; in eum sensum – w tym sensie; ad praesens – obecnie; nec non – a także; armata manu – zbrojną ręką; coram actis praesentibus – przed niniejszymi aktami; in rerum natura – w rzeczywistości; undique – zewsząd; nescit qua occasione – nie wiadomo z jakiej okazji; contra praefatos – przeciw wyżej wymienionym; iterum manifestat et remanifestat – ponownie manifestuje i remanifestuje; in verificationem promissorum – na dowód powyższego; in sequestro officii – w sekwestrze (przechowaniu) urzędu.

Kontekst: odpowiedź współsukcesorów Kochanówki (Leżeński, Zalewscy, Ożarowscy[?]) na manifest Rakowskiego (akt 17) – por. akty 13, 17, 28, 30–31. Józef Kolumna Czosnowski, starosta winnicki (tu jako obżałowany – zapewne jego Kozacy brali udział w najeździe).

Streszczenie

16stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Franciszek Zalewski, syn cześnika nurskiego[?], w imieniu własnym, Franciszka z Leżan Leżeńskiego, łowczego podolskiego i deputata na Trybunał Koronny, matki Barbary z Duninów Wąsowiczów[?] oraz braci Ignacego, cześnikowica trembowelskiego, i Ludwika, subdelegata grodzkiego, Ożarowskich[?], dowiedziawszy się o manifeście wniesionym przez przeciwną stronę, zremanifestował się przeciw Marcinowi Rakowskiemu, komornikowi granicznemu halickiemu, Józefowi Kolumnie Czosnowskiemu, staroście winnickiemu, i kilkudziesięciu uzbrojonym Kozakom. Zarzucił, że Rakowski, chcąc zbrojną ręką zagarnąć dla siebie klucz kochanowski z pominięciem innych współsukcesorów i dziedziców, wniósł fałszywy manifest, jakoby sukcesorzy zabrali przy spokojnym objęciu posesji Kochanówki zboże, pasieki i inwentarz, czego w rzeczywistości nie było, a ponadto ściągnął zewsząd ludzi, którzy nocą najechali wieś Kochanówkę, wszczynali hałasy i tumulty i chcieli napaść manifestantów. Na dowód komparent przedstawił urzędowi czworo koni[?] kozackich zabranych przy najeździe i zostawił je w sekwestrze urzędu; podpisał własnoręcznie.

Transkrypcja

k. 16v (skan 0018, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną

4Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Przysięgłym. Comparens Persliter Wiel. JmćPan Dyonizy Mikulicz Chor. Woysk

6Koron., y Rzeczy tey Solennie przeciwko Wiel. y Urod. quorumvis Nominum

7niegdy Urod. Jana Gołczewskiego[?] Rotmistrza Hryniczańskiego[?] JOO. Xią-

8żęcia JmćPana Lubomirskiego Woiewody Bracławskiego Sukcessorom, tudzież Opiekunom

9lub do Dyspartymentu rzeczy ruchomych y nieruchomych należących

10z Obligowanym niegdy po Wzmiankowanym Urod. Janie Gołczewskim[?]

11pozostałych, idąc Ostrzegaiąc Całości y Jstoty długu, rzetelnego Summy

12y kiedy Złł Poll. Szesset, Dziesięć[?], Czterdzieści, Osm[?], y Groszy Piętnaście[?] przez

13niegdy Urod. Jana Gołczewskiego u Wiel. Komparenta zaciągnioney, Skrypt de Data

14Exitus w Krynicznach[?], Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego, Dnia

15Drugiego maia Opisany, y dany Zaciągnionego, tudzież podług Prawa po-

16więtku[?] Offiaruiącey realitatem Skryptu Cielesną przysięgę Stwier-

17dzić, y każdego Czasu, w miejscu Sobie przyzwoitym Wypełnić, Skarży y

18manifestuie się Oto: Jż JchMć Opiekunowie, lub Sukcessorowie, niegdy

19Urod. Jana Gołczewskiego, widząc Skrypt sprawiedliwie należyta-

20ciągniony[?] od niegdy Urod. Jana Gołczewskiego Wiel. Komparentowi dany na

k. 17 (skan 0018, strona prawa, góra)

1iedyną Onerwacyą[?] Strony a w uspokoieniu przeciąg Prawney Jntyma-

2cyi z defensem Komparenta o nieczytpliwy[?] y Sprawiedliwy Dług po-

3ciągnieli; Zaczym ut satisfaciat checibom[?] y Woli z wyż Wyraża-

4nych Obżałowanych, a dla upewnienia Jstoty Długu w Rękopis-

5mie[?] Urod. Jana Gołczewskiego pretendowanego, iterato o niezapła-

6cenie, y oblizenie[?] zadosyć uczynienia Satysfakcyi Skryptowi przez

7niegdy Urod. Jana Gołczewskiego Danemu, queritur et manifestat.

8Dyonizy Mikulicz Chorąży W.K. mppria.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko dłużnika „Gołczewskiego[?]” (inicjał niejasny – G/J/F, może Jołczewski, Fołczewski); urząd „Rotmistrza Hryniczańskiego[?]” (może „Kryniczańskiego”; rotmistrz w dobrach Lubomirskiego); suma zapisana słownie niejasno („Szesset, Dziesięć[?], Czterdzieści, Osm[?], y Groszy Piętnaście[?]” – w tytule przyjęto orientacyjnie 1640 zł; może 648 zł 15 gr); miejsce wystawienia skryptu „w Krynicznach[?]”; „powiętku[?]”, „należyta-ciągniony[?]”, „Onerwacyą[?]” (może „obserwacyą”), „nieczytpliwy[?]” (niewątpliwy), „checibom[?]” (chęciom), „Rękopismie[?]”, „oblizenie[?]” (odwlekanie?).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; quorumvis nominum – jakichkolwiek imion; de data – z datą; exitus – wystawiony; realitatem – rzetelność, prawdziwość; ut satisfaciat – aby uczynić zadość; iterato – ponownie; queritur et manifestat – skarży się i manifestuje; manu propria – własnoręcznie.

Objaśnienie: chorąży wojsk koronnych – stopień oficerski w armii koronnej; „dyspartyment” – podział (tu: zarząd majątku spadkowego). Wojewodą bracławskim w 1768 r. był ks. Antoni Lubomirski (w 44-1-3 – wojewoda lubelski od 1778); tu w tekście „JOO. Xiążęcia JmćPana Lubomirskiego Woiewody Bracławskiego” – imię nie podane.

Streszczenie

16stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Dionizy Mikulicz, chorąży wojsk koronnych, zamanifestował się przeciw sukcesorom i opiekunom (zarządcom ruchomego i nieruchomego majątku) zmarłego Jana Gołczewskiego[?], rotmistrza hryniczańskiego[?] ks. Lubomirskiego, wojewody bracławskiego. Gołczewski[?] zaciągnął u Mikulicza dług, na który wystawił skrypt datowany 2 V 1767 w Krynicznach[?]; Mikulicz deklaruje gotowość potwierdzenia prawdziwości skryptu przysięgą. Sukcesorzy i opiekunowie, mimo prawnej intymacji, odwlekają spłatę niewątpliwego długu; komparent ponawia skargę o niezapłacenie i nieuczynienie zadość skryptowi; podpisał własnoręcznie.

Transkrypcja

k. 17 (skan 0018, strona prawa, środek)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winnickiego Przysięgłym. Stanowszy Oczewiście Woźny Jenerał

6Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Szlachetny Błażey Leniowski[?], ktory w

7moc Wierney Relacyi Swoiey, iawnie, zeznał: Jż On Roku Tysiąc

8Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego, Miesiąca Januarii, Piętnastego Dnia

9Pozew na Kommissyą Skarbową Ekonomiczną w Dworku we

10Wsi Kalinowce[?] niżey Pozwanego na Stole położywszy, o Effek-

11cie onego, w iakiey Sprawie pisany był, wszystkim Przytomnym

12do Wiadomości przywiodł Tenoris Sequentis. My Kommissarze Rady

13Ekonomiczney Skarbu Kor. od Rzpltey Wyznaczeni, Wam Urod. Wa-

14lentemu Barczewskiemu Ante hac Pisarzowi Cell[?] [...][?]

15Komory Cekinowskiey Pozwanemu z Sprawy niżey pisaney z Osoby

16Dobr wraz ogołem wszystkich nadałości[?] na Osobę, abyście Wmość Prawnie

17mi[?], y Sądem Naszym Kommissyi Ekonomiczney Skarbowey Kor.

18od położenia ninieyszego Pozwu we Czterech Tygodniach albo w ten czas

19gdy ta Sprawa z Regestru Sobie przyzwoitego do Sądzenia przypad-

20nie, y przywołana będzie, w Warszawie Osobiście Prawnie y Zawito

21stawili się; a to na Jnstancyą Urod. Marcina Chrzanowskiego Bur-

22grabiego Grodu Warszawskiego Sądu Swego Jnstygatora Przysięgłego, y Jego

23Delatora Urod. Jozefa Metwińskiego Cześn. Latt. Powoda, ktory przy-

24chylaiąc się do Prawa Pospolitego Manifestow Swoich Petitum

25mu Pierwszego, y nastąpionego Dekretu Kommissyi Swoiey w

26tey Sprawie revificando[?] causam et Actionem, po upadłym Terminie

27Kondescensyi z Dekretu tegoż nastąpić maiącey, Pozywa do Zade-

28tego[?] Procesu, do poniesienia Win prawnych, za niesłuszną wexę[?]

29y Jnne pretensye nadgrodzenia Szkod. Prawie się Wmość do od-

30powiedzenia Wolnie pro exigentia Causae proponowano będzie.

31Datum w Warszawie. Dnia Drugiego Januarii, Tysiąc, Siedmset

32Sześćdziesiąt, Osmego. De quo Praesens Eiusdem Mlis Rello Mlis

33qui supra Crucem Sanctam posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko woźnego „Leniowski[?]” (zapis „Linicwski/Lmiewski”); nazwa wsi „Kalinowce[?]” (zapis „Celinowce/Kalinowce”); urząd pozwanego „Ante hac Pisarzowi Cell[?] [...][?] Komory Cekinowskiey” – po „Cell.” skrót nieodczytany (może imię lub przydomek), zapewne komora celna w Cekinówce (por. akt 38; w akcie 21 „Czekinówka[?]”); „nadałości[?]”, „Prawnie mi[?]” (zapewne „przed Nami”), „revificando[?]” (zapewne „revivificando” – ożywiając, wznawiając), „Zade-tego[?]”, „wexę[?]” (wexa – szykana), „Prawie się Wmość” (zapewne „Prawić się Wmość” – odpowiadać).

Por. akty 21 i 34: Metwiński – dawny pisarz komory, w sporze z Krasnosielskim; tu Metwiński jest powodem (delatorem) przeciw Barczewskiemu. Instygator Marcin Chrzanowski, burgrabia grodu warszawskiego – jak w akcie 21.

Tłumaczenia łaciny: tenoris sequentis – następującej treści; ante hac – przedtem; revivificando causam et actionem – wznawiając sprawę i powództwo; pro exigentia causae – stosownie do potrzeby sprawy; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio, ministerialis qui supra crucem sanctam posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który wyżej położył krzyż święty.

Streszczenie

18stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Błażej Leniowski[?] zeznał, że 15 stycznia 1768 doręczył, kładąc na stole w dworku we wsi Kalinówka[?] i ogłaszając obecnym, pozew Komisji Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego (dany w Warszawie 2 stycznia 1768) dla Walentego Barczewskiego, dawnego pisarza komory cekinowskiej. Pozew wzywał go do osobistego stawiennictwa w Warszawie w ciągu czterech tygodni lub gdy sprawa przypadnie z rejestru, na instancję instygatora skarbowego Marcina Chrzanowskiego, burgrabiego grodu warszawskiego, i delatora Józefa Metwińskiego, cześnika latyczowskiego, który po upadłym terminie kondescensji wznawia sprawę z poprzedniego dekretu Komisji i pozywa Barczewskiego o kary za niesłuszną szykanę i wynagrodzenie szkód. Woźny postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 17 (skan 0018, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y

k. 17v (skan 0019, strona lewa)

1Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Bur-

2grabstwa Grodu Winnic. Przysięgłym. Stanowszy Oczewisto Woźny

3Jenerał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Szlachetny Błażey Leniowski[?], kto-

4ry, in Vim suae verae ad fidelis Rellnis, palam publice Liberey[?], ac per

5expressum recognovit: Jż On Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osme-

6go, Miesiąca Januarii, Piętnastego Dnia Pozew Ekonomiczney Kom-

7missyi Skarbowey Autentyczny odniosł, do Dobr Miasta Cekinowki,

8y tam ten Pozew w Zamku niżey pozwanym, na Stole w Jzbie po-

9łożywszy, o położeniu, y Essencyi Onego, od kogo, na kogo, y w iakiey

10Sprawie pisany był, prawnie publikuiąc do wiadomości podał

11De Tenore tali: My Kommissarze Rady Ekonomiczney od Rzey

12pospolitey Wyznaczeni Wam JOX[iążęciu] JmćPanu Stanisławowi Lubomirskie-

13mu Strażnikowi[?] Bracławskiemu Dobr Klucza Jozefgrodzkiego Dzie-

14dzicowi, Wiel. Karwickiemu Regentowi Koron. tychże Dobr modo quo-

15vis Possessorowi, Urod. Jozefowi Faszewskiemu[?] Ekonomowi, tudzież

16JW. Capiczze[?] Woiewodzie Podolskiemu, Hetmanowi Poll. Koron. Dobr Ceki-

17nowki Possessorowi, iako też Urod. Janowi Pawłowskiemu, in ante

18Komory Jozefgrodzkiey Cell. Kor. Pisarzowi, Ludwikowi Furskiemu[?] Aktu-

19alnemu Komory Raszkowskiey Cell. Kor. Pisarzowi, y Jnnym WW. Urod. Offi-

20cyalistom Skarbu Kor. tudzież Wam Niewiernym Leybie Benia-

21minowiczowi Jozefgrodzkiemu, Abramie[?] Cekinowskiemu Obywatelom

22Stawić się maiącym, z Osob Spraw niżey wyrażoney, Dobr wszystko-

23-gulnie wszelkich nadałości[?] Wmć, Abyście przed nami, y Są-

24dem Naszym Kommissyi Ekonomiczney Skarbu Kor. na Jnstan-

25cyą prawną Prokuratora Urod. Antoniego Zdzanowskiego[?] Jnstygatora Sądowego, y Jego

26Lt.[?] JW. Jana Chryzostoma Kraiewskiego[?] Jnstygatora Koronnego, tudzież

27Urod. Antoniego Żurawskiego[?] Podst. Sieradz.[?] Kommissarza Powodow, ktorzy Wmć

28pozywaią, albo raczey loco peragendae executionis do gotowey Sprawy, y Akcyi

29Wmć do Sądu Swoiego Jntentowaney gotowych Terminow, po otrzymaney Konden-

30nacie na niewiernych Leybie Beniaminowiczowi, y Abramie Cekinowskiemu po-

31towych wszelkich Prawnych Postępkow, w ktorych Sprawa pryncypalna Zawisła

32y nie iest ieszcze rezolwowana, przypozywaią do przystąpienia, y rozsądze-

33nia się w Sprawie pryncypalney, według Oryginalnego wydanego Wmć Ter-

34minu. Wam zaś Niewiernym Leybie Jozefgrodzkiemu, y Abramie Cekinowskiemu

35Obywatelom, do uczynienia Satysfakcyi w oddaleniu Summy na Zadatek

36Wołow Wam od Powodow Daney z Prowizyą, tudzież do ukarania was za nie

37stawienie się do Sądu, y na Zniesienie Kondemnaty, prawnie otrzymaney

38Zgoła do postanowienia tego wszystkiego, Co kolwiek Prawo, Sprawiedliwość y

39Sprawa teraźnieysza wyciągać będzie. Stawcie się więc Wmość, y na wszystko od-

40powiedzie. Dan w Warszawie Dnia Piątego Miesiąca Grudnia. Roku Tysiąc

41Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego. De quo praesens Eiusdem Mlis Rello Mlis

42qui supra ignarus Literar. Crucem Sanctam posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko woźnego „Leniowski[?]” (ten sam woźny co w akcie 37 – tam odczyt „Liniewski[?]”); „Liberey[?]” (formuła relacji, zapewne „palam publice libere”); urząd Lubomirskiego „Strażnikowi[?] Bracławskiemu” (zapis skrócony „Strnikowi”/„Stażnikowi”); „modo quovis”; „Faszewskiemu[?]” (ekonom); „JW. Capiczze[?]” – zapewne Wacław Rzewuski? – zapis „JW Capicze Woiewodzie Podolskiemu, Hetmanowi Poll. Koron.” (hetmanem polnym koronnym i wojewodą podolskim był wówczas Wacław Rzewuski; „Capiczze” może być zniekształceniem „Jaśnie Wielmożnemu Panu”?); „Furskiemu[?]”; „Abramie[?]”; „nadałości[?]”; „Zdzanowskiego[?]” (instygator sądowy); „Lt.[?]” (może „Delatora”); „Kraiewskiego[?]”; „Żurawskiego[?] Podst. Sieradz.[?]”.

Identyfikacja: Cekinówka (Цекинівка) – miasteczko nad Dniestrem z komorą celną; komora „Czekinówka[?]” z aktu 21 i „Celinowska[?]” z aktu 37 to zapewne ta sama komora cekinowska. Józefgród – miasteczko (dziś Józefgród/Josypivka) w kluczu Lubomirskich; Raszków – komora celna nad Dniestrem.

Tłumaczenia łaciny: in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libere ac per expressum recognovit – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, swobodnie i wyraźnie zeznał; de tenore tali – takiej treści; modo quovis – w jakikolwiek sposób; loco peragendae executionis – w miejsce przeprowadzenia egzekucji (wyroku); de quo praesens eiusdem ministerialis relatio, ministerialis qui supra ignarus literarum crucem sanctam posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie znając pisma położył krzyż święty.

Objaśnienie: kondemnata uzyskana przeciw arendarzom żydowskim Lejbie Beniaminowiczowi (z Józefgrodu) i Abramowi (z Cekinówki), którzy wzięli od powodów zadatek na woły i nie dostarczyli ich (por. sprawy wołowe w aktach 1–5, 9); teraz przypozywa się dziedziców, posesorów i urzędników komór, by przystąpili do sprawy głównej i zapewnili wykonanie wyroku.

Streszczenie

18stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Błażej Leniowski[?] zeznał, że 15 stycznia 1768 doręczył w Cekinówce, kładąc na stole w izbie zamkowej i ogłaszając, autentyczny pozew Komisji Skarbu Koronnego, dany w Warszawie 5 grudnia 1767. Pozew – na instancję instygatora sądowego Antoniego Zdzanowskiego[?], instygatora koronnego Jana Chryzostoma Krajewskiego i komisarza Antoniego Żurawskiego[?], podstolego sieradzkiego[?], powodów – wzywał ks. Stanisława Lubomirskiego, strażnika[?] bracławskiego, dziedzica klucza józefgrodzkiego, regenta koronnego Karwickiego, posesora tych dóbr, ekonoma Józefa Faszewskiego[?], wojewodę podolskiego i hetmana polnego koronnego, posesora Cekinówki, Jana Pawłowskiego, dawnego pisarza komory józefgrodzkiej, Ludwika Furskiego[?], obecnego pisarza komory raszkowskiej, innych oficjalistów skarbowych oraz Żydów Lejbę Beniaminowicza z Józefgrodu i Abrama z Cekinówki. Po uzyskaniu kondemnaty przeciw obu Żydom, w miejsce egzekucji przypozwano pozostałych do przystąpienia do nierozstrzygniętej sprawy głównej, a Żydów – do zwrotu z prowizją zadatku, który otrzymali od powodów na zakup wołów, oraz do kary za niestawiennictwo i zniesienia kondemnaty. Woźny, nie znając pisma, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 17v (skan 0019, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemno To-

4maszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic. Przy-

k. 18 (skan 0019, strona prawa, góra)

1sięgłym. Stanowszy Oczewisto Woźny Jenrał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opa-

2trzny Daniel Bodakowski, in Vim suae verae, ac fidelis Rellnis palam pub-

3lice Liberey[?] recognovit: Jż On Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,

4Dnia Szesnastego Januarii, ad affectationem juridicamq. requisitionem

5JW. Katarzyny z Potockich Kossakowskiey Kasztt. Kamińskiey, maiąc przy

6Sobie Stronę Szlachty Urod. JchMciow PP. Andrzeia Turskiego, y Szczepana Ba-

7łaoskiego[?] maioris evidentiae, et testimonii gratia Sibi adhibitos był w

8Dobrach Kochanowce, gdzie będąc quorumvis Nominum et Cognominum

9Towarzysza y Oberch Szeregowych nadwornych Ludzi JW. Hyronyma Wielopol-

10skiego Koniuszego Koronnego Własnych, y Oberch Kozakow JW. Franciszka Leżyńskie-

11go Łowcz. Podolt. Jtidem Własnych, z Racyi przez tychże Ludzi uczynionego Naiaz-

12du na Dwory Kossakowe[?] u Pracowitego Stefana Pryzaricha[?] Woyta Kochanow-

13skiego, z przyczyny nieprzyłożenia[?] do Zamku pod czas Zaiazdu w Grzywnach Praw-

14nych Areshtował, ktory Arest Tenże Woyt Nomine JW. Franciszka Leżyńskiego

15Łowcz. y Deputata Podolt. przyiowszy ad dispiudicationem Causae tey[?] dotrzy-

16mać deklarował, W czym Woźny Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczywszy się, y

17ztamtąd tu ad Acta przybywszy, Przedemną Urzędem Uczynił y Zeznał prawdziwe-

18go Aresztu Rellą. De quo praesens Eiusdem Mlis Rello Mlis ignarus Scriben-

19di Crucem Sanctam posuit Daniel Bodakowski Woźny. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: tytuł rekwirentki „Kasztt. Kamińskiey” (zapis podobny do „Kastt Lubminskiey” – Katarzyna z Potockich Kossakowska była żoną Stanisława Kossakowskiego, kasztelana kamieńskiego); na marginesie przed „sakowskiey” dziura w papierze; „Liberey[?]” (formuła: palam publice libere); nazwisko świadka „Bałaoskiego[?]”; „na Dwory Kossakowe[?]” (zapis „Kossakowe” – może dwór we wsi Kossakówka lub dwór Kossakowskiej); nazwisko wójta „Pryzaricha[?]”; „nieprzyłożenia[?]” (zapis „niepuszczenia”? – może „nieprzypuszczenia” do zamku); „dispiudicationem[?]” (zapewne „diiudicationem”); „tey[?]”.

Tłumaczenia łaciny: in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libere recognovit – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, swobodnie zeznał; ad affectationem iuridicamque requisitionem – na żądanie i prawną rekwizycję; maioris evidentiae et testimonii gratia sibi adhibitos – przybranych dla większej oczywistości i świadectwa; quorumvis nominum et cognominum – jakichkolwiek imion i nazwisk; itidem – również; ad diiudicationem causae – do rozsądzenia sprawy; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio, ministerialis ignarus scribendi crucem sanctam posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie umiejąc pisać położył krzyż święty.

Kontekst: kolejny epizod sporu o Kochanówkę (por. akty 13, 17, 28, 30–31, 35); tym razem stroną jest Kossakowska – nadworni ludzie Wielopolskiego i Kozacy Leżeńskiego najechali dwory (Kossakowe[?]) u wójta kochanowskiego. „Towarzysz” – szlachcic w nadwornej kompanii (chorągwi) magnata.

Streszczenie

18stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Daniel Bodakowski zeznał, że 16 stycznia 1768, na rekwizycję Katarzyny z Potockich Kossakowskiej, kasztelanowej kamieńskiej, w obecności szlachty Andrzeja Turskiego i Szczepana Bałaoskiego[?], był w dobrach Kochanówka i zaaresztował pod karami prawnymi (grzywnami) towarzyszy i szeregowych nadwornej kompanii Hieronima Wielopolskiego, koniuszego koronnego, oraz Kozaków Franciszka Leżeńskiego, łowczego podolskiego, za najazd, jakiego dokonali na dwory Kossakowe[?] u wójta kochanowskiego Stefana Pryzaricha[?], z powodu nieprzypuszczenia[?] ich do zamku w czasie zajazdu. Wójt przyjął areszt w imieniu Leżeńskiego, łowczego i deputata podolskiego, i zobowiązał się dotrzymać go do rozsądzenia sprawy. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 18 (skan 0019, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dziewiętnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną Tomaszem

4Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Przysięgłym. Oso-

5biście Postanowiwszy się Urod. JmćPan Jozef Lasocki Swoim y Urod. JmćPani Pani

6Katarzyny z Makarewiczow Lasockiey Małżonki Swoiey, tudzież Urod. Karola Miko-

7łaia, y Piotra Makarewiczow Szwagrow Swoich Jmieniem iak tylko w odległych

8Kraiach Zostaiący o opłakaney Smierci niegdy godney pamięci Pani Heleny

9z Chłopickich Makarewiczowey, Matki Swoiey dowiedzieć się, y niżey wypadłe

10maiące podstępne wymysłone JchMciow Obżałowanych wyrozumieć mogł

11Sposoby, na uszczerbek Substancyi Manifestantow Niniejszych ciążące, tak za-

12raz, iako Testamentem tejże Swiętey Pamięci niegdy Urod. Heleny z Chłopic-

13kich Makarewiczowey Zapisaney Dobr wszystkich

14Całey Substancyi Sukcessorey, iako y wyżey wyrażonych Manifestantow, przybyw-

15szy do Akt Niniejszych, takowe Solenne naprzeciwko WW. JchMciom Panom Jo-

16zefowi Spendowskiemu Skarbnikowi Wiskiemu, Acz w Dobrach Jakimowce Niniey-

17szych Załączych się Dziedziczna nienależące osadzaiącemu[?], y Wiel. Bekierskiemu[?] Cho-

18rążemu[?] Żwin.[?] y Jnnym przysposobionym Swiadkom Zanosi Użalenie.

19Jż Wiel. Spendowski niedosyć maiąc natym, że podmowiwszy niegdy Swięt.[?]

20Urod. Helenę z Chłopickich Makarewiczową, Matkę Załączych się do wyłuszczenia[?]

21Sobie Obwinionemu Częsci w Summie Tysiąc Dwieście[?] Złł Poll. Kontrakt Za-

22stawny Trzyletni Zamiast rożnego umowionego Spisał, y też P. Matkę teraz

23Załączych[?] Manifestantow do podpisania podstępnie Spisanego kontraktu

24Zniewolił, a przez to Część całą w Dobrach Wsi Jakimowce będącą, Jntraty

25roczney Złł Poll. Pięćset wynaszącą[?] pod moc Swoią pociągnął, przez co

26znaczne poszkodzenie dla Urod. Manifestuiących się przyniosł, ale

k. 18v (skan 0020, strona lewa, góra)

1ieszcze godząc na ostatnie Zruynowanie postępkami Swemi niespra-

2wiedliwemi, nienależytą iakowąś do tejże P. Matki Załączych się, urosz-

3czywszy[?] Jnteressu, bynaymniey nietyczącą się pretensyą Wiel. Bekierskiego[?] ni-

4by Dług iakowyś, u tejże Matki Manifestantow maiącego do naiecha-

5nia z Osobą Obżałowanych na Dworek własny Comparentium podmo-

6wił, atak wypełniaiąc Swoią niegodziwą Jntencyą, wpadłszy z Kozaka-

7mi we Dworek, y zastawszy tam niegdy Swiętey Pamięci Urod. Makare-

8wiczową pieniądze Swoie rachuiącą, potrącaiąc Onę, też Pieniądze w

9Liczbie Osmset Złł Poll. będące, nienależycie zabrał, y do tych czas u Sie-

10bie trzyma, widząc tedy Pnieyszej[?] Matka Załączych się, takowe nienależyte

11Akcye JchMciow Obżałowanych, że y Część Odebrali, y Pieniądze nie dali, z tey

12przyczyny w desperacyą wpadłszy, niemaiąca żadnego do Życia Sposo-

13bu, Żyć przestała, a Wiel. Spendowski bez żadnego fundamentalnego Pra-

14wa Sobie [nieprzysługuiącego] Służącego tę Część w Swoiey trzyma Possessyi, lecz Jnną Urod. Ka-

15zi[?] Jozefowiczowey wypuściwszy[?], Sobie przywłaszczył, Pożytki zbiera, Pod-

16danych uciemięża, a zatym tenże Urod. Komparent zapobiegaiąc tako-

17wemu JmćPana Obwinionego bezprawnemu postępkowi, a chcąc ocalić

18Substancyą Swoią powtornie, a Solennie naprzeciwko Temuż Mani-

19festuie się, prosząc do Akt o przyięcie, Co y Otrzymał. Jozef Lasocki mppria

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: fragment „Acz w Dobrach Jakimowce Niniey-szych Załączych się Dziedziczna nienależące osadzaiącemu[?]” (sens: osadzonemu w dziedzicznych dobrach manifestantów, które mu nie należą); nazwisko „Bekierskiemu[?]” i tytuł „Chorążemu[?] Żwin.[?]”; „Swięt.[?]”, „wyłuszczenia[?]” (może „wypuszczenia” – oddania w zastaw), suma „Tysiąc Dwieście[?]”, „Załączych[?]” (zapewne „Załączonych się” = tu wymienionych manifestantów), „wynaszącą[?]”, „uroszczywszy[?]”, „Pnieyszej[?]” (zapewne „Pani niegdy”), „Kazi[?] Jozefowiczowey wypuściwszy[?]”. W tekście nad linią dopisano „nieprzysługuiącego”, a „Służącego” przekreślono – oddano w nawiasie kwadratowym.

Por. akt 7 (pozew konwentu dubieńskiego przeciw Spendowskiemu, Rajgród) – możliwe, że chodzi o tego samego Józefa Spendowskiego.

Tłumaczenia łaciny: comparentium – (dworek) komparentów; mppria (manu propria) – własnoręcznie.

Streszczenie

19stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Józef Lasocki, w imieniu własnym, żony Katarzyny z Makarewiczów oraz szwagrów Karola Mikołaja i Piotra Makarewiczów, wróciwszy z odległych krajów i dowiedziawszy się o śmierci teściowej Heleny z Chłopickich Makarewiczowej, która testamentem zapisała im cały majątek, zamanifestował się przeciw Józefowi Spendowskiemu, skarbnikowi wiskiemu, osadzonemu w należącej do nich części wsi Jakimowce, i Bekierskiemu[?], chorążemu[?], oraz ich pomocnikom. Spendowski namówił Makarewiczową do oddania mu w zastaw jej części za 1200[?] zł i podstępnie spisał trzyletni kontrakt zastawny zamiast umówionego, zmuszając ją do podpisu; w ten sposób zagarnął całą część Jakimowiec, przynoszącą 500 zł rocznej intraty. Następnie, pod pozorem rzekomego długu Makarewiczowej wobec Bekierskiego[?], najechał z Kozakami dworek komparentów, odepchnął zastaną tam Makarewiczową liczącą pieniądze i zabrał jej 800 zł. Ona, pozbawiona części dóbr i pieniędzy, wpadła w rozpacz i zmarła, a Spendowski bez żadnego prawa trzyma jej część w posesji, pobiera pożytki i uciska poddanych. Lasocki ponawia manifest; podpisał własnoręcznie.