Akty 41–60

Transkrypcja

k. 18v (skan 0020, strona lewa, środek)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dziewiętnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demno Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Gro-

5du Winnic. Przysięgłym. Stanowszy Oczewisto Woźny Jenerał Woiewodztwa Bra-

6cławskiego y Jnnych Opatrzny Michał Radliński[?] w moc wierney Rela-

7cyi Swoiey dobrowolnie zeznał: Jż On Roku teraźnieyszego, Tysiąc

8Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Dnia Szesnastego Stycznia, na Affekta-

9cyą y prawną Rekwizycyą Urod. JchMć Państwa Jozefa, y Katarzyny z

10Makarewiczow Lasockich Małż.; Karola, Mikołaia, y Piotra Maka-

11rewiczow Dobr Części Wsi Jakimowki[?] Dziedzicow, maiąc przy Sobie

12Stronę Szlachty, Ludzi Wiary godnych Urod. JchMciow Panow, Kazimie-

13rza Bełkiewicza[?], y Jana Petranowskiego[?], do tego Aktu prawnie uży-

14tych, był w Dobrach Wsi Jakimowce, gdzie będąc, Wiel. Jozefa Spen-

15dowskiego Skarbnika Wiskiego tychże Dobr Części pewney Zastawnego

16Possessora, o wykupienie z Dobr tychże Awizował, y Termin w Kontrakcie

17wyrażony Oznaczył, w czym Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczywszy

18się, ztamtąd powrocił, y tu ad Acta przybywszy, prawdziwey Awizacyi Swo-

19iey Przedemną Urzędem, uczynił y zeznał Relacyą, de quo Praesens Eiusd.

20Mlis Rello Mlis qui Supra ignarus Scribendi Signum S[anc]tae Crucis po-

21suit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko woźnego „Radliński[?]” (zapis „Radlinski/Raclinski”); nazwa wsi w nagłówku i w jednym miejscu tekstu zapisana „Jakimowski”/„Jakimowki” obok „Jakimowce” – ujednolicono jako Jakimowce; nazwiska świadków „Bełkiewicza[?]” i „Petranowskiego[?]”. Na marginesie skrót „SW” = Skarbnik Wiski (potwierdzone w tekście).

Tłumaczenia łaciny: de quo praesens eiusdem ministerialis relatio, ministerialis qui supra ignarus scribendi signum sanctae crucis posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie umiejąc pisać położył znak krzyża świętego.

Kontekst: awizacja – urzędowe zawiadomienie zastawnika o zamiarze wykupu zastawu w terminie kontraktowym; por. manifest Lasockiego z tego samego dnia (akt 40).

Streszczenie

19stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Michał Radliński[?] zeznał, że 16 stycznia 1768, na rekwizycję Józefa i Katarzyny z Makarewiczów Lasockich, małżonków, oraz Karola Mikołaja i Piotra Makarewiczów, dziedziców części wsi Jakimowce, w obecności szlachty Kazimierza Bełkiewicza[?] i Jana Petranowskiego[?], był we wsi Jakimowce i zawiadomił Józefa Spendowskiego, skarbnika wiskiego, zastawnego posesora części tych dóbr, o wykupie z zastawu, wyznaczając termin określony w kontrakcie. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 18v (skan 0020, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dziewiętnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedem-

k. 19 (skan 0020, strona prawa, góra)

1no Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Przy-

2sięgłym. Stanowszy Oczewisto Woźny Jenrał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny

3Michał Radliński[?], w moc wierney Relacyi Swoiey dobrowolnie Zeznał: Jż On Roku Tysiąc Siedm-

4set, Sześćdziesiąt Osmego Dnia Szesnastego Stycznia, Pozew Grodz. Winn. Odniosł do Dobr Wsi

5Jakimowki[?], y tam ten Pozew we Dworze Wiel. Spendowskiego, na Stole położywszy, o położeniu

6y Essencyi Onego prawnie opowiedział, de Tenore tali: Jozef Kolumna Czosnowski Win-

7nicki, y Ułanowski Starosta. Tobie Wiel. Jozefowi Spendowskiemu Skarbnikowi Wiskiemu

8Dobr Części Wsi Jakimowki, nienależytemu Possessorowi Pozwanemu, z Sprawy niżey o-

9pisaney z Osob y Dobr Wmci ogułem wszelakich, powagą JKMci, y moią Starościńską przy-

10każę Władzą, aby Wmość przedemno Samym, lub Urzędem moim Grodz. Winn. na Jeden

11cyi[?] naybliższey przypadaiącey, w ten czas, gdy ta Sprawa z Regestru Sobie należytego

12do Sądzenia przypadnie, y przywołana będzie, Sam oblicznie y Zawicie Stanoł, na

13Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Delatorow, Urod. JchMciow Panow Jozefa, y Katarzyny

14z Makarewiczow Lasockich Małżow, Karola Mikołaia, y Piotra Makarewiczow Aktorow,

15ktorzy Aktorowie przychylaiąc się do Prawa Pospolitego, y Manifestow Swoich, Wmości Pozywaią,

16o reprodukcyą Praw, za iakiemi, Dobra Części Wsi Jakimowki trzymasz, a w nie pokaza-

17nie do ustąpienia z Onych, y uczynienia kalkulacyi zebranych nienależycie pożytkow

18lub też do podniesienia Summy, ieżeli iakowe na też Dobra Jmportowałeś, w Sprawie

19zaś uczynkowey do poniesienia Win prawem przepisanych, przykładnych, za naie-

20chanie na Dworek niegdy Urod. Heleny z Chłopickich Makarewiczowey Oney, bicie

21potrącanie, Summy Pieniężney Złł Poll. Osmset odebranie, z Substancyi wyzucie, a przez

22to w desperacyą wpędzenie, y Smierci przyśpieszenie, do oddania nazmienioney

23Summy Osmset Złł Poll. wraz z Prowizyą od niey należącą, do Kompensowania

24Szkod z tąd pochodzących, do nadgrodzenia Expens na Prawo łożonych, y o Jnne pre-

25tensye szerzey w Manifestach Opisane na Termin wyż Oznaczony, iako na Zawi-

26ty, pozywaią, na ktorym abyś Stanąwszy we wszystkim Sądownie od powiadaiąc[?]

27Usprawiedliwił się. Pisan w Winnicy Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego Roku,

28Dnia Dwunastego Stycznia. De quo Praesens Mlis Rello Mlis qui Supra ignarus Lite-

29rarum Signum S[anc]tae Crucis posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko woźnego „Radliński[?]” (jak w akcie 41); „Jakimowki[?]” (pisarz używa form „Jakimowce/Jakimowki” – ujednolicono jako Jakimowce); drugi urząd starosty „Ułanowski” potwierdza akt 48; „na Jeden cyi[?]” – początek słowa nieczytelny (zapewne „na jedną z kadencyi”); „od powiadaiąc[?]”. Nagłówek marginalny: „Rella na R.” – może „na Reprodukcyą” lub „na Rok”.

Tłumaczenia łaciny: de tenore tali – takiej treści; de quo praesens ministerialis relatio, ministerialis qui supra ignarus literarum signum sanctae crucis posuit – o czym niniejsza relacja woźnego, który nie znając pisma położył znak krzyża świętego.

Objaśnienie: reprodukcja praw – przedstawienie dokumentów, na podstawie których się coś posiada; „sprawa uczynkowa” – sprawa o czyn przestępny (tu napad na dworek); pozew starościński (grodzki) wydany przez starostę winnickiego Józefa Kolumnę Czosnowskiego. Por. akty 40–41.

Streszczenie

19stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Michał Radliński[?] zeznał, że 16 stycznia 1768 doręczył we dworze Spendowskiego we wsi Jakimowce, kładąc na stole, pozew grodzki winnicki wydany 12 stycznia 1768 w Winnicy przez Józefa Kolumnę Czosnowskiego, starostę winnickiego i ułanowskiego, dla Józefa Spendowskiego, skarbnika wiskiego, „nienależytego posesora” części wsi Jakimowce. Pozew wzywał go na najbliższą kadencję sądu grodzkiego, na instancję instygatora sądowego i delatorów – Józefa i Katarzyny z Makarewiczów Lasockich oraz Karola Mikołaja i Piotra Makarewiczów – o przedstawienie praw, na mocy których trzyma część Jakimowiec, ustąpienie z niej i rozliczenie pobranych pożytków (lub podniesienie wniesionej sumy zastawnej), a w sprawie o czyn – o kary za najazd na dworek Heleny z Chłopickich Makarewiczowej, pobicie i potrącenie jej, zabranie 800 zł, wyzucie z majątku i przez to doprowadzenie jej do rozpaczy i przyśpieszenie śmierci; o zwrot 800 zł z prowizją, wynagrodzenie szkód i kosztów. Woźny, nie znając pisma, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 19 (skan 0020, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dziewiętnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winnic. y Przedemno Tomaszem Czarkowskim Na-

4miesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic. Przysięgłym. Stanowszy Oczewiście Woźny

5Jenrał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych, Opatrzny Michał Radliński[?] w moc wierney Rela-

6cyi Swoiey Jawnie Ustnie y dobrowolnie Zeznał: Jż On Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Siod-

7mego, Dnia Pierwszego Decembris, maiąc przy Sobie Stronę Szlachty, Ludzi Wiary go-

8dnych Urod. JmćPanow Alexandra Gmiecińskiego[?], y tegoż Jmienia Śnichuskiego[?], na Affek-

9tacyą y prawną rekwizycyą JW. JmćPani Anny z Wełhorskich[?] Primo Voto Trembińskiey

10zdo[?] ad praesens Lubińskiey[?] Woiewodzie Połnońskiey[?] Dobr Wsi Ochrymowey[?] w Woiewodztwie

11Bracł. a Powiecie Winn. w Kluczu zaś Bo[...]owskim[?] Sytuowanych Zastawney

12Trzyletniey Possessorki, był w Dobrach Wsi Popudni[?] wyż wyrażoney Wsi[?], y Hryczyń-[?]

13cach[?] należących JWW Rzewuskich Chorążych W.X.Litt. Dziedzicznych, gdzie będąc Urod. An-

14[drzeia][?] Hrynickiego Leśniczego Boryskiego[?], niemniey

15odważnych Atamana Wołowiczyka[?], Karpa Kulika, Jacka Sołodnego[?], Michała Mat-

16wiyczynego[?] Atamanowego Syna, tudzież Robotnych Poberezników po Jmionach y

17Przezwiskach Urod. Hrynickiemu lepiey wiadomych naieżdżnikow y Wiolatorow, a Woyta Po-

18pudnianskiego, y całey Gromady we Wsi Popudnianskiey, każdego z osobna w Grzywnach prawem opisanych Aresztował

19y prawnie przyporęczył, ktory Areszt ich Woyt Popudnianski, iako też Cała Gromada

20tameysza, wszystkich pomienionych, Arektem[?] prawnym Jmieniem[?] obwarowanych[?],

21Jmieniem JWW. Rzewuskich Chorążych W.X.Litt. Małż. Panow Swoich Dziedzicz-

k. 19v (skan 0021, strona lewa, góra)

1nych do rozprawy prawney dotrzymać deklarowali, y Submittowali się,

2a tak On Woźny z Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczywszy się, prawdziwego

3Aresztu Swego przedemno Urzędem Uczynił y Zeznał Relacyą. De quo praesens

4Eiusd. Mlis Rello Mlis Woźny nieumieiący pisać Znakiem Krzyża S. Stwierdził

5Michał Radliński[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko woźnego „Radliński[?]” (jak w aktach 41–42); nazwiska świadków „Gmiecińskiego[?]” i „Śnichuskiego[?]”; rekwirentka „Anny z Wełhorskich[?]” (może Wielhorskich) „Primo Voto Trembińskiey”, „zdo[?]” (początek wyrazu niejasny), „Lubińskiey[?] Woiewodzie Połnońskiey[?]” (na marginesie „Woiewodziny Połnone[?]”; urząd męża nie zidentyfikowany); „Ochrymowey[?]”; „w Kluczu zaś Bo[...]owskim[?]” (fragment przy dziurze w papierze); „Popudni[?]” (dalej wyraźnie „Popudnianski”); „Hryczyńcach[?]”; imię Hrynickiego „An[drzeia][?]” (urwane); „Leśniczego Boryskiego[?]”; nazwiska poddanych „Wołowiczyka[?]”, „Sołodnego[?]”, „Matwiyczynego[?]”; „Arektem[?] prawnym Jmieniem[?] obwarowanych[?]” (fragment poprawiany w rękopisie). Słowo „Kozakow[?]” w nagłówku marginalnym zapisane niewyraźnie.

Tłumaczenia łaciny: primo voto – z pierwszego małżeństwa; ad praesens – obecnie; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego.

Objaśnienie: pobereżnicy – straż leśna lub graniczna (strzegąca pobrzeża); areszt (zajęcie) osób w miejscu zamieszkania pod rygorem grzywien, przyjęty przez wójta i gromadę w imieniu dziedziców (Rzewuskich).

Streszczenie

19stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Michał Radliński[?] zeznał, że 1 grudnia 1767, w obecności szlachty Aleksandra Gmiecińskiego[?] i Śnichuskiego[?], na rekwizycję Anny z Wielhorskich[?] primo voto Trembińskiej, obecnie Lubińskiej[?], wojewodziny, trzyletniej zastawnej posesorki wsi Ochrymowa[?] (woj. bracławskie, pow. winnicki), był we wsi Popudnia[?] i Hryczyńcach[?], dobrach dziedzicznych Rzewuskich, chorążych litewskich. Tam zaaresztował pod karami prawnymi leśniczego An[drzeja][?] Hrynickiego oraz atamana Wołowiczyka[?], Karpa Kulika, Jacka Sołodnego[?], syna atamana Michała Matwiyczynego[?] i innych pobereżników – najezdników i sprawców gwałtu – a także wójta i całą gromadę popudniańską. Wójt i gromada przyjęli areszt w imieniu Rzewuskich i zobowiązali się dotrzymać go do rozprawy. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 19v (skan 0021, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dziewiętnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemno

4Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic. Przysięgłym. Com-

5parens Persliter Urod. JmćPan Stanisław Karczewski Nne, et ex Speciali Commisso JW.

6Katarzyny z Potockich Kossakowskiey, Kasztellanowey Kamińskiey, Dobr Klucza Kossakowskie-

7go Dożywotniey Pani, iako też Wiel. Felicyanny Łupińskiey Cześnik. Brańskiey tych

8Dobr Possessorki, y Wiel. Łukasza, y Jagnieszki z Thorzewskich[?] Zaleskich[?] Małżo-

9nkow[?], Urod. Jana Sulimowskiego Administratora Kossakowskiego, ktorych postrzegaiąc

10Dobr, y Honoru, tudzież bespieczeństwa Szlacheckiego, de Autoritate Bonorum et Ho-

11norum opisanych, a zapobiegaiąc dalszym naiazdom na Dobra ad Ze[?] Prawem

12Koronnym Opisanym y Zakazanym, Solenniter przeciwko JW. Hieronymowi

13Wielopolskiemu Koniuszemu Koronnemu, Franciszkowi Leżyńskiemu Łowcz.

14y Deputatowi Podolt., tudzież Urod. Antoniemu Gałęzowskiemu Kommissarzowi,

15quorumvis Nominum et Cognominum Kompanii y Pocztom Nadwornym

16tegoż JW. Koniusz. Koron., niemniey Odważnym Kozakom po Jmionach

17y Przezwiskach niewiadomym, tegoż JW. Leżyńskiego Łowcz. y Deputata Podolt. w-

18łasnym y zaciężnym manifestuie się, Oto: Jż Urod. Gałęzowski za Jnstrumentem

19od JW. Koniusz. Kor. przysłany do Kochanowki, eam obawiaiąc się Zaiazdu ad Suc-

20cessorow Chomentowskich[?] dla bespieczeństwa Regestrow y Papierow, tudzież

21Weryfikacyi Kalkulacyi z Urod. Radkowskim Jściey się[?] maiącey, Koty[?], miod, przasne[?] y

22rożne rzeczy JW. Koniusz. Koron. własne Urod. Radkowskiemu do Kossakowki

23sprowadzić kazał, y Sam do Kossakowki do Dworku Urod. Strzeleckiego, do Urod. Radkowskie-

24go wniem mieszkaiącego do weryfikacyi zrewidowania Regestrow, dla spokoynego

25czasu przyiechał, y tam w Kossakowce u Urod. Radkowskiego nad temiż Regestrami

26weryfikuiąc kalkulacyą trzy dni siedział, Czwartego Dnia podczas samego Zaiazdu w

27Kochanowce zaszłego, do JW. Leżyńskiego Łowcz. y Deputata Podolt. poiechał, y tam

28ut suppeditor[?] będąc namowiony, aby Urod. Radkowskiego gwałtem z Kossakows-

29ki do Kochanowki wziął, przybrawszy do Siebie Kompanyą y Pocztow nadwor-

30nych JW. Koniusz. Kor. własnych, iako też y Kozakow JW. Leżyńskiego Łowcz. y Deputa-

31ta Podolt. zaciężnych, nieczyniąc żadney rekwizycyi we Dworze Kossakowskim, owszem[?]

32niewiedziawszy[?], ta multem[?] z Ludźmi w Strzelbę y Spisy Uzbroionemi na Wieś Ko-

33ssakowkę, y na Dworek Urod. Strzeleckiego naypierwey naiechawszy, Dworek Do-

34[...]tom[?], y Kozakami obskoczyć, Drzwi do Dworku powybiać, y wszystkie Drzwi

35y Okna Ludziom Zbroynym z Orężem, z odwiedzionemi Kurkami stawać, y at-

36takować kazał, a Sam na Dwor w Kossakowce będący naiechał, Ludzi Dworskich, y W.

37Łupińską[?] Kolligatkę Wiel. Łupińskiey Cześn. Brańskiey nic Sobie niewinną zbił,

38dyffamował, y Samą Wiel. Łupińską CB. na ten czas we Dworze będącą nie-

39przypuścił, atakuiąc zaś Dworek, Poczty y Kozacy rożnych wiolencyi tumul-

40tow we Wsi y Dworku Urod. Strzeleckiego naczynili, Ludzi bili, y Za nimi z orężem

41uganiali się, a gdy z tamtego Dworku tychże naieżdżnikow wygnano, karabi-

42now Dwa, Sam o piąty[?] Spisy, odebrano, tedy tenże Urod. Gałęzowski z temiż Ludź-

43mi na Dwor Kossakowski powtornie po Zachodzie Słońca Samym zmro-

44kiem naiechał, Ludzi wszystkich we Dworze znayduiących się bić, Szar-

k. 20 (skan 0021, strona prawa, góra)

1mować, hałasow y przechwałek naczynił, y Ludzi nic Sobie niewinnych

2wołaiąc Woźnego w nocy aresztował. Zażał zaś[?] JW. Leżyński Łowczy y

3Deputat Podolt. zaiechawszy Kochanowkę, Ludzi Służących Swoich, y Koza-

4kow z Kochanowki do Karczmy w Kossakowce będącey w Dzień y Wieczo-

5rem razy kilka dla przeyrzenia, ieżeli się Szmun Arędarz Kossakowiecki w

6Karczmie znayduie, żeby go można zchwytać, y do Kochanowki zapro-

7wadzić, nasyłał, y zapewne by go wziąć kazał, gdyby tenże Arędarz do

8Lwowa do Wiel. Kasztellanowey Kamińskiey Pani Swoiey nieodiechał.

9Na ostatek tenże JW. Leżyński Łowcz. y Deput. Podolt. Urod. Sulimowskie-

10go Dyspozytora Kossakowieckiego, y Jnnych Ludzi, nic Sobie niewinnych

11aresztował. Więc Niniejszy Urod. Comprns Nne wypełnionego przez Ludzi

12tak JW. Wielopolskiego K.K. iako y JW. Leżyńskiego Łowcz. y Deput. Podolt.

13Kozakow naiazdu na Dobra Kossakowkę, y Dwor, wiolencyi poczynienia,

14przeciwko tym JWW Obwinionym powtornie manifestuie się. Jozef Stani-

15sław Karczewski mppria.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Pismo pośpieszne, wiele miejsc niepewnych: tytuł Kossakowskiej „Kasztellanowey Kamińskiey” (jak w akcie 39); „z Thorzewskich[?] Zaleskich[?] Małżonkow[?]”; „ad Ze[?] Prawem”; „Chomentowskich[?]” (sukcesorowie, przed których zajazdem obawiano się o papiery); „Jściey się[?] maiącey”; „Koty[?], miod, przasne[?]” (wyliczenie rzeczy – może „kotły”, „przędze”); „ut suppeditor[?]”; „owszem[?] niewiedziawszy[?], ta multem[?]” (zapewne „tumultem”); „Dworek Do-[...]tom[?]” (początek wiersza niewyraźny, może „Dworek Dookoła Pocztom”); „W. Łupińską[?] Kolligatkę” – imienia krewnej nie podano; „Sam o piąty[?]” (może „Samopałów”); „Zażał zaś[?]” (może „Także zaś”). Podpis: „Jozef Stanisław Karczewski” (w tekście tylko „Stanisław”).

Kontekst: dalszy ciąg sporu o Kochanówkę (akty 13, 17, 28, 30–31, 35, 39). Kossakówka należała dożywotnio do Kossakowskiej, w posesji Łupińskiej; Radkowski (b. dyspozytor kochanowski, akt 28) mieszkał w dworku Strzeleckiego w Kossakówce. Strona Wielopolskiego wysłała Gałęzowskiego (akt 28), który razem z Kozakami Leżeńskiego najechał Kossakówkę, by zabrać Radkowskiego – por. relacje o aresztach w aktach 30, 31, 39.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex speciali commisso – imieniem i ze szczególnego zlecenia; de authoritate bonorum et honorum – (prawem) opisanych dla bezpieczeństwa dóbr i czci; solenniter – uroczyście; quorumvis nominum et cognominum – jakichkolwiek imion i nazwisk; ut suppeditor – jako podżegacz (?).

Streszczenie

19stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Józef Stanisław Karczewski, z polecenia Katarzyny z Potockich Kossakowskiej, kasztelanowej kamieńskiej, dożywotniej pani klucza kossakowskiego, Felicjanny Łupińskiej, cześnikowej brańskiej, posesorki tych dóbr, Łukasza i Agnieszki Zaleskich[?] oraz administratora Jana Sulimowskiego, zaprotestował przeciw Hieronimowi Wielopolskiemu, koniuszemu koronnemu, Franciszkowi Leżeńskiemu, łowczemu i deputatowi podolskiemu, komisarzowi Antoniemu Gałęzowskiemu, nadwornej kompanii Wielopolskiego i Kozakom Leżeńskiego. Gałęzowski, przysłany do Kochanówki, kazał przewieźć rzeczy Wielopolskiego do Radkowskiego w Kossakówce, sam przez trzy dni weryfikował u niego rachunki w dworku Strzeleckiego, a czwartego dnia, w czasie zajazdu Kochanówki, pojechał do Leżeńskiego i, namówiony, by gwałtem zabrać Radkowskiego, z ludźmi uzbrojonymi w strzelby i spisy najechał Kossakówkę: kazał obstąpić dworek Strzeleckiego, wybić drzwi i z odwiedzionymi kurkami stawać przy drzwiach i oknach, najechał dwór kossakowski, pobił i zniesławił krewną cześnikowej Łupińskiej, a jej samej nie wpuścił; napastnicy bili ludzi i gonili ich z bronią. Wyparci, stracili dwa karabiny i spisy, lecz po zachodzie słońca znów najechali dwór, bili ludzi i w nocy, wołając woźnego, aresztowali niewinnych. Leżeński kilkakrotnie posyłał ludzi do karczmy w Kossakówce, by schwytać arendarza Szmuna, który zdołał wyjechać do Lwowa do swej pani; w końcu kazał aresztować dyspozytora Sulimowskiego i innych. Komparent ponawia protest; podpisał własnoręcznie.

Transkrypcja

k. 20 (skan 0021, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dziewiętnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winn. y Przedemno

4Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Przy-

5sięgłym. Comprns Persliter Urod. JmćPan Stanisław Karczewski, Nne, et ex Spe-

6ciali Commisso Wiel. Katarzyny z Potockich Kossakowskiey Kasztellanowey Kamiń. Dobr

7Kossakowki Przyborowski[?], Kwatowiec[?], Kobyle, Pierśniki[?], Łozowaty, cum aliis

8Villagiis Dożywotniey Pani, niegdy JW. Stanisława Kossakowskiego Kasztell. Kamień.

9tych wszystkich Wsiow Dziedzica pozostałey Małżonki, tudzież JW. y Wiel. Suk-

10cessorow tegoż niegdy JW. Kasztell. Kamiń. Successive do wszystkich Wsiow

11Klucza Kossakowieckiego iure Divino, et naturali Successione z bliższa

12idących się Dziedzicow niewątpliwych, quorum subveniendo Jntegritati Bo-

13norum, inclabitate[?] Haereditariis[?], żeby na potym te Dobra ich Dziedziczne

14Klucz Kossakowiecki przez wielokrotne, tak Specifice, iako y Anonime

15brane Jntromissye u Sukcessorow Kochanowskich y Chomentowskich za-

16kwey[?] nieperpetuowały[?] Dyskussyi żadney, y wątpliwości, Solenniter naprzeciwko

17JW. Hieronymowi Wielopolskiemu Koniusz. Kor., JW. Franciszkowi Leżyń-

18skiemu Łowcz. y Deput. Podolt., Wiel. Marcinowi Rakowskiemu Komorni-

19kowi Granicznemu [Halickiemu – przekreślone], tudzież Wiel. Franciszkowi y Barba-

20rze z Wąsowiczow Zaleskim, Cześn. Nurskim[?] Małż., Wiel. Antoniemu Podst.

21Łanowickiemu[?], Jerzemu Podstol. Liwskiemu[?] Duninom Wąsowiczom, Michało-

22wi lub Jnnego Jmienia, y Maryannie z Wąsowiczow Czechanowskim[?] St. Sochaczew.[?]

23Ludwikowi, y Jgnacemu Ożarowskim Braci, niegdy między Sobą rodzonym, y Jnnym

24wszystkim Sukcessorom, niegdy Urod. Olbrychta Kochanowskiego Manifestu-

25ie się Oto: Jż Urod. Strzyżewski[?] Przodkow obwinionych wszystkich ogulnie nazy-

26waiących się Kobylańskich Dziedzic, lubo Część partykularną Gruntow Kobo-

27[lańskich][?] Urod. Olbrychtowi Kochanowskiemu, niewiedzieć iakowym Prawem Ustąpił,

28Lecz zaś tenże Urod. Strzyżewski[?] Oyciec Dobra Strzyżowkę[?] cum aliis Ter-

29mas[?] Filias ex Dirdine[?] Synowi Swemu oddał, Część Gruntu Kobylańskiego na-

30zywaiącey się, na ktorym Wieś Kossakowka Przyborowska, Kwatowiec[?], Kobyle,

31[Pierś]nikowka[?], Kamienieckowka[?], y Łozowata, ante [fata – przekreślone] Urod. Kochanowskiego Osiadły,

32Dwom Corkom Swoim ex Novagu[?] titulo Haereditatis na wieczność

33oddał y wydzielił, y Dziedziczkami ergo titulum suum uczynił, z ktorych Corek

34Dwoch żadna z nich Swoiey po Sobie Dziedzictwo Dobr Klucza Kossakowskiego Pro-

35[...] Kobylańskich Urod. Olbrychtowi Kochanowskiemu nieprzedawała, ani

k. 20v (skan 0022, strona lewa)

1Summy[?] Donacyi nieuczyniła, a tak Urod. Petronella ze Strzyżewskich[?]

2Kossakowska, iako y iey Druga Rodzona Siostra cum assistentia sui

3maritorum, cum Collateralibus o Awulsyą gruntow Kobylańskich

4in Ordine delimitationis eorundem Bonorum pozywały się, y De-

5kreta Graniczne uti haeredissae actuales otrzymywały, y granicyli.

6Urod. zaś Olbrycht Kochanowski na Części Swoiey Wieś Osadził, y od Swo-

7iego Jmienia Kochanowka nazwał, y iako oney że był proprietarius

8Possessor, tak w niey Samey, od[?] Fata Sui, tylko był in Possessione, Dosyn-

9[...]ych[?] zaś Wsiow na tych Gruntach Kobylańskich longe dże[?] Hostium[?]

10Chmielniciarum[?] przez Dziedziczki posadzonych, y Lokowanych, iako

11Acta, Transactiones, et Decreta varia in se obligentur[?], ullo Titulo et

12Praetextu, nieinteressował się, Dziedzictwa tych Wsiow wyżey wyrażonych

13nie uzurpował, Dziedzicem nigdy się nie pisał, ani był ad Fata Sui

14in Possessione tych Dobr, ale tylko ex Parte Sui, o Grunt do Swoiey Ko-

15chanowki należący z Urod. Kropiwnickiemi[?] na Ow czas Dobr Ka-

16morowa[?] Dziedzicami pozywał się, na ostatek widząc się bydź iuż in

17provecta aetate, y bliskim Smierci, circa Annum Millesimum, Sex-

18centesimum Quadragesimum, tenże Urod. Olbrycht Kochanowski pi-

19sał Dwa Testamenta Ultimae voluntatis in ordine disponendae

20Substantiae, totius mobilis et immobilis inter Successores Kocha-

21novianos et Chomentovianos, tylko Wieś Kochanowkę, temiż Testa-

22mentami wyraził, y Fatis Suis podał Successoribus, JWiel. zaś Wielo-

23polski Koniuszy Koronny post [fata – przekreślone] JWiel. primo Chomentowskiey, secundo

24voto Tarłowey, Wieś Kochanowkę, y Kozińce zaiechawszy, w Jntromis-

25syi Swoiey Wsie do Kossakowki z dawna należące, impertinenter si[?]

26ac ullo iure pedendi[?], cum praeiudicio Successorum Kossakovianorum

27dołożył, nunc recenter zaś in Anno Millesimo Septingentesimo Sexa-

28gesimo Octavo, in Januario, JWiel. Leżyński Łowczy, y Deput. Podolt. z

29Jnnemi Konsukcessorami Swemi, niby na Fundamencie iakowey Kom-

30planacyi, y Dekretu Kompromissarskiego między Sobą, JWiel. Wielopol-

31skim, cum lesione iurium Domine[?] aedificialicii[?] et Successorum

32Kossacovianorum Zawarty, Jntromissyą, nietylko w Dobra Wieś Ko-

33chanowkę, y Kozińce, ale też y w Klucz Kossakowski, Woźnemu przed

34Bramą w Kochanowce obwoływać, y ad Acta Officii[?] Ex[...] Uwiniecienia[?]

35a nomine[?] zapisać kazał, więc Niniejszy Urod. Comprns Zapobiegaiąc

36takowym podstępnym Tranzakcyom Nne quo supra przeciwko tymże Su-

37kcessorom Kochanowskim, y Chomentowskim de nullitate ac invali-

38ditate, tak Jntromissyi anonime et expresse zapisanych, y wszelkich

39Tranzakcyi, Komplanacyi, Dekretow, cum damno praeiudicio aliorum

40Haeredum Dobr Klucza Kossakowskiego, et lesione iurium nastąpionych[?]

41manifestuie się, Offiaruiąc Suos Principales sibi iure vindicaturos

42velle. JS Karczewski mppria.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Tekst prawniczo zawiły, z licznymi wtrętami łacińskimi zapisanymi przez pisarza z błędami; miejsca niepewne oznaczono [?]. Niepewne zwłaszcza nazwy wsi klucza kossakowskiego: „Przyborowski/Przyborowska[?]”, „Kwatowiec[?]”, „Pierśniki[?]/[Pierś]nikowka[?]”, „Kamienieckowka[?]”, „Łozowaty/Łozowata” (por. „Dorowata[?]” w akcie 28 – możliwe, że chodzi o tę samą Łozowatą); nazwiska: „Strzyżewski[?]” (dawny dziedzic gruntów kobylańskich), „Petronella ze Strzyżewskich[?] Kossakowska”, „Kropiwnickiemi[?]”, „Kamorowa[?]”; tytuły: „Cześn. Nurskim[?]”, „Podst. Łanowickiemu[?]”, „Podstol. Liwskiemu[?]”, „Czechanowskim[?] St. Sochaczew.[?]”; formuły łacińskie: „inclabitate[?] Haereditariis[?]”, „zakwey[?] nieperpetuowały[?]”, „Termas[?] Filias ex Dirdine[?]”, „ex Novagu[?] titulo”, „longe dże[?] Hostium[?] Chmielniciarum[?]” (zapewne „longe post Hostium Chmielnicianorum” – długo po (najazdach) wrogów chmielnickich), „impertinenter si[?] ac ullo iure pedendi[?]” (zapewne „impertinenter ac nullo iure petendi”), „Domine[?] aedificialicii[?]”, „ad Acta Officii[?] Ex[...] Uwiniecienia[?]”. Na marginesie nagłówka „Successores … Chomentowianos[?] manifestatur” – zapis skrótowy.

Tłumaczenia łaciny (orientacyjnie): nomine et ex speciali commisso – imieniem i ze szczególnego zlecenia; cum aliis villagiis – z innymi wsiami; iure divino et naturali successione – prawem boskim i przez naturalne dziedziczenie; quorum subveniendo integritati bonorum – ratując całość ich dóbr; specifice et anonime – imiennie i bezimiennie; cum assistentia sui maritorum – z asystencją swych mężów; cum collateralibus – z krewnymi bocznymi; o awulsyą (avulsio) – o oderwanie (gruntów); in ordine delimitationis – w porządku rozgraniczenia; uti haeredissae actuales – jako rzeczywiste dziedziczki; proprietarius possessor – właściciel posiadacz; ad fata sui – do swej śmierci; in provecta aetate – w podeszłym wieku; circa annum 1640 – około roku 1640; testamenta ultimae voluntatis in ordine disponendae substantiae totius mobilis et immobilis – testamenty ostatniej woli dla rozporządzenia całym majątkiem ruchomym i nieruchomym; nunc recenter – teraz świeżo; cum lesione iurium – z naruszeniem praw; de nullitate ac invaliditate – o nieważność i bezskuteczność; offerując suos principales sibi iure vindicaturos velle – oświadczając, że jego mocodawcy zechcą dochodzić swego prawem.

Kontekst historyczny wg aktu: grunty kobylańskie należały niegdyś do Strzyżewskiego[?]; część odstąpił on Olbrychtowi Kochanowskiemu (który założył na niej wieś Kochanówka), resztę – na której powstały wsie klucza kossakowskiego (Kossakówka i in.) – oddał dwóm córkom (w tym Petronelli Kossakowskiej). Ok. 1640 r. Kochanowski w dwóch testamentach rozporządził tylko Kochanówką między sukcesorów Kochanowskich i Chomentowskich. Wielopolski, koniuszy koronny, po śmierci (żony?) z Chomentowskich primo voto, secundo voto Tarłowej, zajął Kochanówkę i Kozińce i do swej intromisji dołączył wsie kossakowskie; w styczniu 1768 Leżeński z konsukcesorami, na mocy komplanacji i dekretu kompromisarskiego z Wielopolskim, kazał woźnemu obwołać intromisję także w klucz kossakowski (por. akty 13, 17, 28–31, 35, 39, 44).

Streszczenie

19stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Józef Stanisław Karczewski, z polecenia Katarzyny z Potockich Kossakowskiej, kasztelanowej kamieńskiej, dożywotniej pani dóbr Kossakówka, Przyborowska[?], Kwatowiec[?], Kobyle, Pierśniki[?], Łozowata i innych, wdowy po Stanisławie Kossakowskim, kasztelanie kamieńskim, oraz sukcesorów tegoż, prawych dziedziców klucza kossakowskiego, zamanifestował się przeciw Hieronimowi Wielopolskiemu, koniuszemu koronnemu, Franciszkowi Leżeńskiemu, łowczemu podolskiemu, Marcinowi Rakowskiemu, komornikowi granicznemu, Franciszkowi i Barbarze z Wąsowiczów Zaleskim, Antoniemu i Jerzemu Duninom Wąsowiczom, Michałowi i Maryannie z Wąsowiczów Czechanowskim[?], braciom Ludwikowi i Ignacemu Ożarowskim i innym sukcesorom Olbrychta Kochanowskiego, aby wielokrotne intromisje sukcesorów Kochanowskich i Chomentowskich nie rodziły wątpliwości co do dziedzictwa klucza. Wywodzi, że grunty kobylańskie należały do Strzyżewskiego[?], który tylko część odstąpił Kochanowskiemu, a resztę, na której osiadły wsie klucza kossakowskiego, oddał dwóm córkom; córki te i ich następcy procesowali się o rozgraniczenie jako rzeczywiste dziedziczki. Kochanowski założył wieś Kochanówkę i tylko nią rozporządził w dwóch testamentach (ok. 1640) między sukcesorów Kochanowskich i Chomentowskich; nigdy nie posiadał wsi kossakowskich. Mimo to Wielopolski, zajeżdżając Kochanówkę i Kozińce, bezprawnie dołączył do swej intromisji wsie kossakowskie, a w styczniu 1768 Leżeński z konsukcesorami, na podstawie komplanacji i dekretu kompromisarskiego z Wielopolskim, kazał woźnemu obwołać intromisję także w klucz kossakowski i wpisać ją do akt. Komparent manifestuje się o nieważność tych intromisji, transakcji, komplanacji i dekretów i zastrzega, że mocodawcy będą dochodzić swych praw; podpisał własnoręcznie.

Transkrypcja

k. 20v (skan 0022, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dziewiętnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winn. y Przedemną Toma-

4szem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn.

5Przysięgłym. Comprns Persliter Wiel. JmćPan Jan Ruszkowski[?] Pod-

k. 21 (skan 0022, strona prawa, góra)

1czaszy[?] Mieło[?] Solennie w pilności Swoiey manifestuie się w ten Sposob:

2Jż Urod. Wacław Ambrożewicz, maiąc Sobie puszczone od Wiel. Kom-

3parenta Dobra Wieś Połowę Silnicy[?] Kontraktem Arędownym zobowiąz-

4kiem, aby przed zaczęciem Roku Possessyi Pieniądze Zupełnie, podług

5likwidowaney Jntraty wyliczył Wiel. Manifestantowi, kiedy nie czyniąc

6dosyć Obowiązkowi tegoż Kontraktu, wytrzymawszy Rok Possessyą na

7Drugi Rok Pieniędzy nie dał, y Sam odiechawszy, dał tak bez żadnego Wiel.

8Komparenta uwiadomienia, Owszem przeto Wiel. Manifestanta niedotrzyma-

9niem przez Urod. Ambrożewicza Kontraktu przymuszonym został,

10Przerzeczone Dobra Wieś Silnicę w Swoią odebrać Possessyą, w czym pow-

11tornie Swoią oswiadcza pilność. J. Ruszkowski[?] mppria.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko komparenta „Ruszkowski[?]” (zapis „Ruzkowski/Ruszkowski”, w podpisie „J Ruszkowski”); urząd „Pod-czaszy[?] Mieło[?]” (zapis „Pod-|czasy Mieło” – może podczaszy mielnicki?, ale to niepewne); na marginesie „Pi[?]” (skrót urzędu); nazwa wsi „Silnicy[?]/Silnicę” (zapis „Silnicy”, „Silnice” – może Sielnica); „Solennie w pilności” – formuła „de diligentia” (o dopełnieniu pilności, tzn. zgłoszeniu w terminie); „dał tak” (zapewne „dał znać”?). Na marginesie: „przeciw Urod. Ambrożewiczom” (liczba mnoga), w tekście tylko Wacław.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; de diligentia – o pilność (manifestacja zachowująca termin, dowód dopełnienia obowiązku); mppria (manu propria) – własnoręcznie.

Streszczenie

19stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Ruszkowski[?], podczaszy[?], zamanifestował się „de diligentia” przeciw Wacławowi Ambrożewiczowi. Ambrożewicz dzierżawił od niego połowę wsi Silnica[?] na podstawie kontraktu arendownego, zobowiązującego go do wypłaty przed początkiem każdego roku posesji pełnej sumy według zlikwidowanej intraty. Nie dotrzymał tego: przetrzymawszy jeden rok, na drugi nie zapłacił i sam odjechał bez uprzedzenia, wskutek czego komparent był zmuszony odebrać wieś w swoją posesję; ponownie oświadcza swą pilność. Podpisał własnoręcznie.

Transkrypcja

k. 21 (skan 0022, strona prawa, środek)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dziewiętnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winn. y Przedemną Tomaszem

4Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Przysięgłym.

5Stanowszy Oczewisto Woźny Jenerał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Andrzey

6Chyrski[?], w moc wierney Relacyi Swoiey, iawnie y Ustnie zeznał: Jż On Ro-

7ku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Miesiąca Januarii, Osmnastego

8Dnia, Pozew Kommissyi Ekonomiczney Warszawskiey Skarbowey Koronney Au-

9tentyczny Odniosł do Dobr miasta Cekinowki Rezydencyi Urod. Metwiń-

10skiego, y tam ten Pozew w Jzbie na Stole położywszy, o położeniu Onego

11prawnie opowiedział temi Słowy: My Kommissarze Rady Ekonomiczney

12Skarbu Koronnego od Rzeczypospolitey Wyznaczeni, Wmci Jozefowi Metwińskiemu

13Ante hac Komory Cekinowskiey[?] Pisarzowi Pozwanemu z Sprawy niżey opi-

14saney, z Osoby y Dobr Wmci ogułem wszystkich rzeczy ruchomych y nie-

15ruchomych nakazuiemy, aby Wmć przed nami, y Sądem Naszym Kom-

16missyi Ekonomiczney Skarbu Koronnego, od położenia Niniejszego Pozwu

17we Czterech Tygodniach, lub w ten czas, gdy ta Sprawa z Regestru Sobie przyzwo-

18itego przypadnie, y przywołana będzie, do Sądzenia w Warszawie Osobi-

19ście prawnie y Zawito Stawił się, a to na Jnstancyą Urod. Marcina Chrzanow-

20skiego Burgrabiego Grodu Warszawskiego Sądu Swego Jnstygatora Przysię-

21głego, y Jego Delatora Urod. Alexandra Krasnosielskiego, ante hac Su-

22perintendenta Skarbu Koronnego, Prowincyi Ukraińskiey, Powoda, ktory Po-

23wod, Stosuiąc się do Prawa Pospolitego pozywa, y przypozywa Wmci do goto-

24wego Pozwu y Jego Zeznania, gotowych Dekretow, y Kondemnat, Zamiast uczynie-

25nia Ekzekucyi do widzenia y przysłuchania się, oraz za Szkodę Honoru, y o Re-

26manowanie[?] przez Pozew do Sądu Naszego evocatorii wydany, iakoby nie

27należyte tegoż Pozwu mimowszy[?] Possessyą Powoda położenie, y Zarzuty, tudzież

28Urod. Officyalistow Skarbu Koronnego do Powodztwa Wmci, nienależyte przyję-

29czenie[?], Wmci przykładnie Ukarania, Zeznania takowego Pozwu y Jnnych O-

30brażliwych czynności z ciąg[?] eliminowania za niesłuszną Wexę, y Jmpe-

31wienie się Dekretom, tudzież na zniesienie Kondemnaty, Osobnych Win

32Zaciągnienia na Powodztwo Wmci niesłusznie uczynić uznanie, y od wszel-

33kich Jmpetycyi Powoda uwolnienia, do przywrocenia Expens Prawnych, do

34przewiedzenia[?] Co Wmci proponowano, y dowiedziono będzie Dan w Warsza-

35wie. Dnia Dwudziestego Decembris. Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt, Siodmego

36Roku. De quo Praesens Eiusdem Mlis Rello Mlis qui Supra, Jgnarus Scriben-

37di Crucem Sanctam posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko woźnego „Chyrski[?]” (zapis „Chyrski/Cyrski”); nazwa komory „Cekinowskiey[?]” – w zapisie ligatura przypomina „Chinowskiey”, lecz rezydencja pozwanego to wyraźnie „Cekinowka” (por. akty 21, 37, 38); „Remanowanie[?]” (może „Reformowanie”/„Remanifestowanie”); „mimowszy[?]”, „przyjęczenie[?]”, „z ciąg[?]”, „przewiedzenia[?]”. Formuły pozwu zawiłe – oddane wiernie wg zapisu.

Por. akt 21 (relacja z 12 I 1768 o innym pozwie Komisji Skarbu dla Metwińskiego na instancję Krasnosielskiego – tam komora „Czekinówka[?]” i data pozwu 20 XII 1767 – zapewne ten sam pozew lub jego duplikat; tu doręczony do Cekinówki), akt 34 (manifest Metwińskiego przeciw Krasnosielskiemu) i akt 37 (pozew Metwińskiego przeciw Barczewskiemu).

Tłumaczenia łaciny: ante hac – przedtem; evocatorii (pozew ewokacyjny) – wzywający przed sąd; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio ministerialis qui supra, ignarus scribendi crucem sanctam posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie umiejąc pisać położył krzyż święty; wexa – szykana procesowa.

Streszczenie

19stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Andrzej Chyrski[?] zeznał, że 18 stycznia 1768 zaniósł do miasta Cekinówki, rezydencji Józefa Metwińskiego, i położył w izbie na stole autentyczny pozew Komisji Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego, dany w Warszawie 20 grudnia 1767. Pozew wzywał Metwińskiego, dawnego pisarza komory cekinowskiej, do osobistego stawiennictwa w Warszawie w ciągu czterech tygodni lub gdy sprawa przypadnie z rejestru, na instancję instygatora Marcina Chrzanowskiego, burgrabiego grodu warszawskiego, i delatora Aleksandra Krasnosielskiego, dawnego superintendenta skarbu koronnego prowincji ukraińskiej. Krasnosielski pozywał go do gotowych pozwów, dekretów i kondemnat, o szkodę na honorze, o ukaranie za wydanie niesłusznego pozwu i obraźliwe czynności, za niesłuszną szykanę i sprzeciw wobec dekretów, o zniesienie kondemnaty, uwolnienie od pretensji i zwrot kosztów. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 21 (skan 0022, strona prawa, dół)

k. 21v (skan 0023, strona lewa, góra)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dziewiętnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winnickiemi, y Prze-

4demną Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winn. Przysięgłym. Stanowszy Oczewiscie Woźny Jenerał Woie-

6wodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Wawrzyniec Sokalski, w moc wierney

7y Suteczney Rellacyi Swoiey dobrowolnie Zeznał: Jż On Roku Tysiąc, Siedm-

8set, Sześćdziesiąt Osmego, Miesiąca Januarii, Szesnastego Dnia, na Af-

9fektacyą, y Prawną Rekwizycyą JW. JmćPana Jozefa z Oboru Kolumny

10Czosnowskiego Winn. y Ułanowskiego St[aros]ty, maiąc przy Sobie Stronę

11Szlachty, Ludzi Wiary godnych Urod. JchMciow PP. Macieia Zborowskie-

12go, y Wawrzyńca Kowalskiego, dla tym większey wagi do tego Aktu So-

13bie użytych, był w Dobrach mieście Bracławiu, gdzie będąc Urod. Ja-

14na Kliwińskiego[?] w Mieście Bracławiu mieszkaiącego, tamże w Zamku

15u Urod. Gubernatora tameyszego pomienionego Kliwińskiego[?] Aresztował, y

16Prawnie przyporęczył, ktory to Areszt Urod. Gubernator Jmieniem Pa-

17na Swego benevole przyiowszy, do rozprawy prawney onego dotrzy-

18mać deklarował, y Submittował się, w czym On Woźny Szlachtą Sobie

19przytomną Oswiadczywszy się, przedemną Urzędem prawdziwego Aresz-

20tu Swego Uczynił, y Zeznał Relacyą. De quo Praesens Eiusd. Mlis Rello Mlis

21Jgnarus Scribendi Crucem Sanctam posuit Wawrzyniec Sokalski. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko aresztowanego „Kliwińskiego[?]” (zapis „Kliwinskiego/Kluwinskiego”); imię „Ja-na” (przeniesienie, prawdopodobne). Nie podano przyczyny aresztu ani imienia „pana” gubernatora bracławskiego.

Tłumaczenia łaciny: benevole – dobrowolnie; submittował się – zobowiązał się; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio, ministerialis ignarus scribendi crucem sanctam posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie umiejąc pisać położył krzyż święty.

Tytuł Czosnowskiego: „Winnicki y Ułanowski Starosta” – potwierdza odczyt „Ułanowski” z aktu 42.

Streszczenie

19stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Wawrzyniec Sokalski zeznał, że 16 stycznia 1768, na rekwizycję Józefa z Oboru Kolumny Czosnowskiego, starosty winnickiego i ułanowskiego, w obecności szlachty Macieja Zborowskiego i Wawrzyńca Kowalskiego, był w mieście Bracławiu i w tamtejszym zamku, u gubernatora, zaaresztował mieszkającego w Bracławiu Jana Kliwińskiego[?]. Gubernator przyjął areszt w imieniu swego pana i zobowiązał się dotrzymać go do rozprawy. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 21v (skan 0023, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedemną To-

4maszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn.

5Przysięgłym Comprns Persliter Urod. JmćPan Stefan Czerniawski, Plenipo-

6tent JWW. Jgnacego, y Teofili z Xiążąt Radziwiłłow Morawskich Jmieniem

7y z wyraźney Woli tychże JWW. Pryncypałow Swoich Dobr Klucza Śpiżniec-

8kiego w Wtwie Bracł. leżących Dziedzicow, przed Aktami Niniejszemi

9postrzegaiąc wszelkiey Całości Stron tym się Oswiadcza: Jż lubo Wiel.

10Będliński[?] Ekonom Klucza Śpiżnieckiego, wraz z Wiel. Kurowskim

11Komornikiem Granicznym Warszawskim, miał Blankiet z Rąk JWW.

12Morawskich Pryncypałow Swoich powierzony Sobie do zaciągnienia Sum-

13my prowizyonalney na czas krotki na Skarb tychże JWW. Panow Swoich, y na

14tymże Blankiecie Kontrakt Zastawny na Dobra Wieś Świtynce[?] w Klu-

15czu Śpiżnieckim będącą dla Wiel. Kluczewskiego Spisali, y Wieś w Posses-

16syą temuż podał, lecz gdy o tym doniosł JWW. Panom Swoim, y że

17stał upewniony, że takowego Kontraktu żadnym Sposobem niechcieli

18akceptować, ani approbować, tylko Kontrakt Arędowny nateż samą

19Wieś, mieć pozwalaią, do wytrzymania więcey Summy, więc a żeby Wiel.

20Possessor wiedział: Jż ten Kontrakt Zastawny żadney w Sobie nie ma mocy

21Zastawy, tylko Arędy do wytrzymania Summy wziętey, ktorey Sami JWW.

22Dziedzice approbować przyrzekaią, tedy o nieważność Onego Kontraktu Za-

23stawnego, iako sine Assensu JWW. Dziedzicow nastąpił, y powtornie w

24pilności Oswiadczywszy się, tę Kopią Manifestu do Akt wpisanie

k. 22 (skan 0023, strona prawa, góra)

1prosit tenże Comparens, y Otrzymał. Stefan Czerniawski mppria.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwa wsi „Świtynce[?]” (zapis „Switynce/Siwitynce”); nazwisko ekonoma „Będliński[?]” (zapis „Będlinski”); „więc a żeby” – zapis jak w rękopisie. Klucz śpiżniecki – por. akt 33 (Wasylkowce w kluczu śpiżnieckim, w posesji Brzezińskiego).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; sine assensu – bez zgody; prosit – prosił; mppria (manu propria) – własnoręcznie.

Objaśnienie: blankiet – podpisany przez mocodawców czysty arkusz, na którym pełnomocnik miał wpisać umowę (tu: zaciągnięcia krótkoterminowej pożyczki); ekonom i komornik wpisali na nim kontrakt zastawny wsi, czego dziedzice nie zatwierdzili – godzą się tylko na arendę do czasu spłaty sumy.

Streszczenie

20stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Stefan Czerniawski, plenipotent Ignacego i Teofili z książąt Radziwiłłów Morawskich, dziedziców klucza śpiżnieckiego w woj. bracławskim, oświadczył w ich imieniu, że ekonom klucza śpiżnieckiego Będliński[?] wraz z Kurowskim, komornikiem granicznym warszawskim, mając powierzony od Morawskich blankiet do zaciągnięcia krótkoterminowej pożyczki na ich skarb, spisali na nim kontrakt zastawny wsi Śwityńce[?] w kluczu śpiżnieckim dla Kluczewskiego i oddali mu wieś w posesję. Dziedzice, gdy się o tym dowiedzieli, nie chcieli zaakceptować zastawu, zgadzając się jedynie na kontrakt arendowny na tę wieś do czasu wytrzymania (odzyskania) pożyczonej sumy. Aby posesor wiedział, że kontrakt nie ma mocy zastawu, lecz tylko arendy, komparent manifestuje się o jego nieważność jako zawartego bez zgody dziedziców i prosi o wpisanie kopii manifestu do akt; podpisał własnoręcznie.

Transkrypcja

k. 22 (skan 0023, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winn. y Przedem-

4no Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn.

5Przysięgłym. Comparens Persliter Urod. Stanisław Karczewski Nne, et ex Specia-

6li Commisso JW. Katarzyny z Potockich Kossakowskiey Kasztellanowey Kamiń.

7Dobr Klucza Kossakowieckiego Dożywotniey Pani, y Wiel. Felicyanny Łupiń-

8skiey Cześn. Brań. tegoż Klucza Kossakowieckiego Possessorki, Quarum Subve-

9niendo Jntegritati Substancyae et Bonorum, ac fundorum avulsorum

10ne exinde patiantur Detrimentum, Solenniter inhaerendo Anterio-

11ribus Manifestationibus, Visionibus, Videndis przez JW. Alexandro-

12wi Borzęckiemu, Staroście Krzemienieckiemu[?], Jgnacemu, y Justynie z Borzę-

13ckich Kalinowskim Starostom Dobrohostskim[?] Dobr Wsi Krzywiec[?]

14Dziedzicom, Wiel. Antoniemu Trzeciakowi[?] Miecz. Chełmińskiemu[?] Dobr Wach-

15nowki Possessorom, Urod. Alexandrowi Obodyńskiemu tejże Wsi Wachnow-

16ki Administratorowi, tudzież Kozakom, y Poddanym Wachnowieckim manife-

17stuie się Oto: Jż JWW. Obwinieni nie kontentuiąc się dawnemi Wiolencyami

18krzywdami nasyłaniem Kozakow, za Zapusty, Sianożęci, Grunta y Dobra

19ktore zostaią na Grunt y Słobodę Stanisławowkę[?] koło Zarzeczny[?] należą,

20ktore na Dziedzicznym Gruncie Kossakowieckim osadzi, w lat kilkanaście

21osłonowaney, Wiolenter[?] Annis Cz.[?] Kozacy Wachnowieccy z rozkazow Panow Swo-

22ich Chatup[?] kilka rozrzucili, rozebrali Drzewo na lepsze podwaliny z roz-

23rzuconych Chatup na podwody zabrali, Poddanego Jednego z Żoną Dzieć-

24mi, y całą Chudobą, Wołami, Końmi wzięli y do Wachnowki zaprowa-

25dzili, Płoty, Ogrody, Chlewy, Obory, Czopy[?] Poddanych Siekierami popo-

26ciąnali[?], popalili, Ludziom wiele rzeczy, Fantow, Siekier, Masła, Serow zabra-

27li, Poddanego Żonę y Dzieci, y rożnych rzeczy zabranych na rekwizycyą od-

28dać niechcieli, y tam przytym naieżdżeć rożnych krzywd Wiolencyi na

29Słobodce pod Kossakowką leżącą naczynili, Zapust Brzozowy z Dobrami na

30krotszy[?] pod Samą Kossakowką będący, fundituś przez Lat cztery wycieli,

31Ludzi broniących bili, za niemi idąc po Zapuście z Orężem uganiali, do

32nich strzelali, Zabory rożne czynili, Grunta, pola, Sianożęci Dziedziczne Kos-

33sakowskie poodbierali, y do Wachnowki Sobie przywłaszczyli, Zbiene[?] po-

34zwawszy rożnym Zbożem co Rok zasiewali, y One zbierali, Sianożęci do

35Kossakowki należące kosili, y Siana zabierali, y co Rok dały się w Siano-

36żęci wdzieraią Stadami, Wołow Swoich, y Koni, Szkodami, y Bydło y Jnnemi

37Stadami Ludzi przyiętemi[?] wypasywali, Wytratowali, Poddanym Klu-

38cza Kossakowieckiego Kosić Sianożęci Swoich, y Gruntow Orać, y Zasiewać za-

39braniali, onych bili, po polach gonili; na ostatek Roku Tysiąc Siedmset

40Sześćdziesiąt Rotego[?] przez Swiat[?] za naturalne Granice, y One przestąpiwszy

41w natych[?] Gruntach Dziedzicznych Kossakowieckich Karczmę wystawili

42Żyda w niey osłonowali, Pertinaciter[?], Roku zaś teraźnieyszego Tysiąc Siedm-

43set Sześćdziesiąt Siodmego[?] na Wiosnę przy teyże Karczmie Słobodę na-

k. 22v (skan 0024, strona lewa, góra)

1mo praeiuditio Gruntow Dziedzicznych Kossakowieckich wy-

2stawili, dalej zaś w Granice Kossakowieckim Pasieku Poddanym Swo-

3im powystawiać kazali, Pola, Sianożęci Grunta w Dobrzyney[?] położyć aż

4do Załtych[?] Mogił ciągnące się, nigdy w kwestyi niebyłych, przez Pod-

5danych Wachnowieckich przy Assystencyi Kozakow gwałtownie pood-

6bierali, y Roku teraźnieyszego Poddanym Klucza Kossakowieckiego w Stepach

7pod Orać Zasiewać na Wiosnę, Latem Sianożęci kosić zabraniaią, Jnd[...]

8Ludzi pozany[?] Sprzedaią, bitą Fanty, Siekiery zabieraią, y na Gruntach Ko-

9ssakowieckich Własnych Za Karczmą Ludziom Bydła uzganiać[?], y paść

10niedopuszczaią, y co Rok daley daley Grunta, Pola, Sianożęci tak

11Kossakowieckie, y Dożowackie[?] Podbieraią, y do Wachnowki Sobie przywła-

12szczaią, Przełogi własne Poddanych Kossakowieckich od Lat pięknych[?]

13Zażywane Violenti modo poodbierali, Pastuchow, y Ludzi pobili, Podda-

14nych Kossakowieckich, Kobylańskich, y Pierśnikowieckich[?], przez odięcie Pol,

15Gruntow Sianożęci, do ostatniey nędzy y nieszczęścia przyprowadzili, y do-

16wzięcia się na Słobody przez niedopuszczenie Onych do własnych Pol,

17Gruntow Sianożęci wieku[?] przymusili, y przymuszaią, przez co Wiele Poddanych

18na Słobody poszchodziło, y Uchodzić zamyślaią, a zatym Jdem Comprens Nne

19mine quorum supra Contra Eosdem JWW. Obwinionych Jnculpatos, Obwinion-

20o Jterata Vice manifestuie się. J. S. Karczewski mppria.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Pismo pośpieszne, liczne miejsca niepewne oznaczone [?]. Szczególnie niepewne: urząd Borzęckiego „Staroście Krzemienieckiemu[?]” (zapis „Krzemysluemu/Przemyslemu” – może przemyskiemu); „Starostom Dobrohostskim[?]”; „Dobr Wsi Krzywiec[?]” (zapis „Krzywiec/Pryłuckiego”); „Trzeciakowi[?] Miecz. Chełmińskiemu[?]” (zapis „Trzeciaków Mieczniku Ostrz.?”); nazwa słobody „Stanisławowkę[?]” i „koło Zarzeczny[?]”; „Wiolenter[?] Annis Cz.[?]”; „Chatup[?]” (chałup); „Czopy[?]”, „popociąnali[?]”, „krotszy[?]”, „Zbiene[?] pozwawszy” (zapewne „zbiegłe/zbożem zasiane”), „przyiętemi[?]”, data „Sześćdziesiąt Rotego[?]” (może „Szostego”) i „Siodmego[?]”, „przez Swiat[?]”, „natych[?]”, „Pertinaciter[?]”, kustosz „Wodo[?] przyięcia”, „Dobrzyney[?]”, „Załtych[?] Mogił” (zapewne „Żółtych Mogił” – kurhany jako znak graniczny), „pozany[?]”, „uzganiać[?]”, „Dożowackie[?]”, „pięknych[?]” (zapewne „kilkunastu”), „Pierśnikowieckich[?]” (por. „Pierśniki[?]” w akcie 45), „wieku[?]”. W tekście „Stanisław Karczewski” (w podpisie „J. S.”).

Tłumaczenia łaciny: nomine et ex speciali commisso – imieniem i ze szczególnego zlecenia; quarum subveniendo integritati substantiae et bonorum ac fundorum avulsorum ne exinde patiantur detrimentum – ratując całość ich majątku i dóbr oraz oderwanych gruntów, aby nie poniosły stąd szkody; solenniter inhaerendo anterioribus manifestationibus, visionibus, videndis – uroczyście opierając się na wcześniejszych manifestacjach, wizjach i oględzinach; violenti modo – gwałtownym sposobem; pertinaciter – uporczywie; idem comparens nomine quorum supra contra eosdem … inculpatos iterata vice manifestat – tenże komparent imieniem wyżej wymienionych przeciw tymże obwinionym ponownie manifestuje.

Objaśnienia: zapust – zarośl, młody las; przełogi – odłogi, ugory; słoboda – nowa osada na wolniźnie; „żółte mogiły” – kurhany stepowe (znak graniczny). Kossakówka, Kobyle, Pierśniki[?] – wsie klucza kossakowskiego (por. akt 45).

Streszczenie

20stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Józef Stanisław Karczewski, z polecenia Katarzyny z Potockich Kossakowskiej, kasztelanowej kamieńskiej, dożywotniej pani klucza kossakowskiego, i Felicjanny Łupińskiej, cześnikowej brańskiej, posesorki tego klucza, ponawiając wcześniejsze manifestacje i wizje, zamanifestował się przeciw Aleksandrowi Borzęckiemu, staroście krzemienieckiemu[?], Ignacemu i Justynie z Borzęckich Kalinowskim, dziedzicom wsi Krzywiec[?], Antoniemu Trzeciakowi[?], miecznikowi, posesorowi Wachnówki, administratorowi Wachnówki Aleksandrowi Obodyńskiemu oraz Kozakom i poddanym wachnowieckim. Zarzucił, że od lat najeżdżają grunty klucza kossakowskiego: Kozacy wachnowieccy rozrzucili kilka chałup w słobodzie Stanisławówce[?] osadzonej na gruncie kossakowskim, zabrali drewno, uprowadzili poddanego z rodziną i dobytkiem do Wachnówki, niszczyli i palili płoty, ogrody, chlewy i obory, zabierali ludziom rzeczy; przez cztery lata wycięli zagajnik brzozowy pod Kossakówką, bijąc i ostrzeliwując broniących; zagarnęli pola i sianożęci kossakowskie, zasiewając je i kosząc, wypasali je bydłem, zabraniali poddanym kossakowskim orać i kosić, bili ich i gonili po polach; przekroczywszy naturalne granice, postawili na gruncie kossakowskim karczmę z Żydem, a przy niej słobodę i pasieki; zabrali pola i sianożęci aż do Żółtych[?] Mogił, odbierają przełogi, zabierają poddanym siekiery i fanty i nie pozwalają paść bydła. Wskutek tego poddani Kossakówki, Kobylego i Pierśnik[?] doprowadzeni są do nędzy i wielu ucieka na słobody. Komparent ponawia manifest; podpisał własnoręcznie.

Transkrypcja

k. 22v (skan 0024, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winn. y Przedemną

4Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Przy-

5sięgłym. Comprns Persliter Urod. JmćPan Paweł Nowosielski Nomine et

6ex Speciali Commisso Wiel. JchMciow Panow Stanisława, y Franciszki z Du-

7ninow Wąsowiczow Starostow Dzierżkowskich[?] Mallż. Dobr

8Wsi Andruszowki Dożywotnich Possessorow, przychylaiąc się do pierwsze-

9go Manifestu Eo Nne Zaniesionego Solenniter przeciwko Wiel. Michałowi

10Jakubowskiemu, Podczaszemu Pomorskiemu[?], Manifestuie y Protestuie się

11Oto: Jż Wiel. Michał Jakubowski trzymaiąc Dobra Wieś Pikow[?]

12z Sąsiedztwie z Dobrami Wsią Andruszowką wynayduiąc rożnych Spo-

13sobow na Części Gruntow, Pol, Lasow, y Sianożęci od pomienionych Dobr

14Wsi Andruszowki Possessyi dożywotniey WWch Pryncypałow podległych

15iakoż Roku przeszłego Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Siodmego in Octobri

16przeszły Kondycyą z Wiel. Michałowskiem Stryniewiczem[?] Starostą Barc-

17kim[?], na Szkodę WWch Pryncypałow Manifestantow, y zniszczenie Dobr

18Wsi Andruszowki Kompromis zmowny między Sobą Uczynili, ktorym

19Kompromissem bez Dokumentow, bez Jnkwizycyi, y dowodow Prawnych

20pod niebytność, y mimo wiadomość WWch Pryncypałow Protestantis, ale

21gwałtownie przy Broni Zaciągnionych Ludzi y Kozakow, Grunta,

22Las, y Sianożęci, Młyn, y Staw, z dawna do Dobr Wsi Andruszowki należą-

23ce, y do tych czas w spokoynym używaniu WWch Pryncypałow Manifestanta

24będące, odebrać usiłowali, chcąc y Dobra Wieś Andruszowkę zruyno-

25wać, y WWch Pryncypałom w Jntracie Szkodę znaczną przynieść, pod

k. 23 (skan 0024, strona prawa, góra)

1czas ktorego bez prawnego y zmownego Kompromissu Ludziom An-

2druszowieckim Zboża y Siana zabierali, y wnowy polie kozali[?], Za-

3ciągnionym zaś Ludziom, Kozakom, y Blachuie[?] Officyalistom Klu-

4cza Lipowieckiego[?], y Czerniawski[?] na wyżey wyrażone bez prawie zpro-

5wadzonym, Lat Andruszowieckich w pień wyciąć dopuścili, y pozwolili,

6a zatym WWch Wąsowiczowie Starostowie Dzierżkowscy[?] Mallż. widząc

7oczewistą krzywdę Swoią, o nieważność tegoż Kompromissu zmownie

8y bezprawnie nastąpionego przeciwko Wiel. Jakubowskiemu iteratis vi-

9cibus manifestuią y Protestuią się, Oswiadczaiąc się przy dawnym uż-

10żywaniu Gruntow, Pol, Lasow, Sianożęci, Młynow do Andruszowki na-

11leżących utrzymywać się. Paweł Nowosielski mppria.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: tytuł Wąsowiczów „Starostow Dzierżkowskich[?]” (zapis „Dzierżkowskich/Dzierżanowskich” – nazwa starostwa nie zidentyfikowana); urząd Jakubowskiego „Podczaszemu Pomorskiemu[?]” (zapis niewyraźny; por. akt 52 „Podczaszy Pomorski”); wieś Jakubowskiego „Pikow[?]” (zapis „Pikow/Pikowce”); „Michałowskiem Stryniewiczem[?] Starostą Barckim[?]” (zapis niejasny – może „Michałem Strzyżewskim, starostą barskim”); „wnowy polie kozali[?]” (może „w nowy polie kazali [orać]”); „Blachuie[?]” (może „Plachuie” – nazwisko lub „Plackie”); „Lipowieckiego[?]” (klucz lipowiecki); „Czerniawski[?]”; „Lat” – zapewne „Las”. Kustosz na k. 22v: „czas ktoro” (odpowiada „czas ktorego”).

Tłumaczenia łaciny: nomine et ex speciali commisso – imieniem i ze szczególnego zlecenia; eo nomine – z tego tytułu; solenniter – uroczyście; iteratis vicibus – ponownie, kolejny raz; mppria (manu propria) – własnoręcznie.

Objaśnienie: kompromis – ugoda polubowna, poddanie sporu sądowi polubownemu; „zmowny” – zawarty w zmowie, bez udziału strony. Andruszówka (pow. winnicki) – wieś, por. 44-1-3 (akty 246, 252 – zastaw Andruszówki, Szembek).

Streszczenie

22stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Paweł Nowosielski, z polecenia Stanisława i Franciszki z Duninów Wąsowiczów, starostów dzierżkowskich[?], dożywotnich posesorów wsi Andruszówka, przyłączając się do wcześniejszego manifestu w tej sprawie, zamanifestował się przeciw Michałowi Jakubowskiemu, podczaszemu pomorskiemu[?]. Jakubowski, trzymający sąsiednią wieś Pików[?], szukał sposobów, by zagarnąć część gruntów, pól, lasów i sianożęci Andruszówki: w październiku 1767 zawarł z Michałem Stryniewiczem[?], starostą barskim[?], zmowny kompromis na szkodę Wąsowiczów, na mocy którego – bez dokumentów, inkwizycji i dowodów, pod nieobecność i bez wiedzy posesorów – gwałtownie, przy pomocy uzbrojonych ludzi i Kozaków, usiłowano odebrać grunty, las, sianożęci, młyn i staw od dawna należące do Andruszówki. W tym czasie zabierano ludziom andruszowieckim zboże i siano, a najęci ludzie, Kozacy i oficjaliści klucza lipowieckiego[?] wycięli w pień las andruszowiecki. Komparent manifestuje się o nieważność zmownego kompromisu i oświadcza, że posesorzy utrzymają się przy dawnym użytkowaniu gruntów, pól, lasów, sianożęci i młynów Andruszówki; podpisał własnoręcznie.

Transkrypcja

k. 23 (skan 0024, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winn. y Przedemno To-

4maszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Przy-

5sięgłym. Stanowszy Oczewiście Woźny Jenrał Wtwa Bracł. y Jnnych Opa-

6trzny Jan Sebelski, ktory w moc prawdziwey, y Suteczney Relacyi Swoiey

7Jawnie, Ustnie y dobrowolnie zeznał: Jż On Roku teraźnieyszego Tysiąc

8Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego, Dnia Dwudziestego Januarii, Pozew Grod.

9Winn. na membranie Autentycznym pisany odniosł do Dobr Wsi

10Pikowa[?], y tam ten Pozew we Dworze w Jzbie na Stole położywszy, o położe-

11niu y Essencyi Onego prawnie Opowiedział, y do Wiadomości doniosł, kto-

12rego Pozwu Tenor takowy. Jozef Kolumna z Obor Czosnowski Ułanowski

13Winnicki Starosta. Wam Wiel. Michałowi Jakubowskiemu, Podczaszemu Po-

14morskiemu[?], tudzież Urod. Stefanowi Dziurskiemu[?] Podstarościemu Pikowskiemu[?],

15quorumvis Nominum Kasperskiemu Pułkownikowi Kozackiemu, Portugal-

16skiemu[?], Sawickiemu, tudzież Robociznym Danilowi Kowalenkowi, Jwanowi

17Kowalczukowi Atamanom, Jackowi czyli Jhnatowi Ostapczykowi, Onufre-

18mu Hłuszczukowi[?], Łabińcowi[?], Hawryłowi Demkowi[?], Omelczukowi, Kon-

19skiemu[?], y Jnnym Kozakom, y Poddanym Pikowskim[?], także z Kozakami y Klu-

20cza Lipieckiego[?], na niżey wyrażone Wiolencye Zaciągnionym, wrożne Oręże

21przybranym, Pozwanym, y stawić się maiącym z Osob y ze wszystkich generaliter

22Dobr Wmciow, Powagą JKMci, y moią Starościńską przykazuię władzą, aby-

23ście Wmość przedemną Samym, lub Sądem y Urzędem moim Grod. Winn.

24na ten czas, gdy ta Sprawa z Regestru Sobie należytego do Sądzenia przypadnie

25y Przywołana będzie, Sami oblicznie y Zawicie Stanęli, y Stawili się

26na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego, y Jego Delatorow Wiel. Stanisława Dunina

27Wąsowicza Starosty Dzierżkowskiego[?], tudzież Urod. Andrzeia Raciborowskiego[?], Jozefa

28Baranieckiego, Kazimierza Andrzeiowskiego Podstarościego Andruszowiec-

29kiego pozostałey, y Sukcessorow niegdy Urod. Jozefa Żołtowskiego[?], także Sukcessorow

30niegdy Robotnego Lewka Bełzłuka[?] okrutnie zabitych Aktorow, ktory Akto-

31rowie et quidem Sukcessorowie Lewka w Assystencyi z Prawa należącey przy-

32chylaiąc się do Prawa Pospolitego, tudzież Manifestow, Aresztow, Obdukcyi, Wizy-

33[ty][?] y całego Procesu, tak dawniey zaczętego, iako y nowo intentowanego

34Wmciow, et quidem Wiel. Jakubowski Podczaszy Pomorski[?] do poniesienia Win

35Prawnych Personalnych y Jnnemonalnych[?], za popełnione wielorakie Wiolencye

36tak dawnieysze, iako y ponowione, za nasyłanie po kilka krotnie Urod. Dziur-

37skiego[?], y Kasperskiego z Kozakami w rożny broń przybranemi, na Kar-

k. 23v (skan 0025, strona lewa, góra)

1czmy, Młyny y Grunta Andruszowieckie, a przez tychże nasłanych Zy-

2da w Karczmie Zbicie, Zrabowanie, Zasadzek czynienie, Ludzi nie-

3winnych Strzelanie, bicie, Obdzieranie, Zboża, Siana, Wołow, Koni y

4rożnych rzeczy Zabieranie, na Życie odgrażanie, Urod. Jozefa Żołtow-

5skiego[?], y Robotnego Lewka okrutnie Zabicie, na Młyny Andruszowieckie

6napadanie, Mielnikow bicie, y Jnnych tudzież Poddanych Andruszowieckich

7wegbach[?] więzienie, Kozakow z rożnych mieysc dla czynienia Wiolencyi

8Zaciąganie, y Jnnych Wiolencyi, Krzywd, Zaborow, Jnkwizycyą dowieść się

9maiących, popełnienie, na Wasmość wskazać się mianych, do Stawie-

10nia Obwinionych Aresztem Jmoclowanych[?], dla wskazania na nich o-

11sobliwych Win Prawem opisanych, tudzież do oddania Zabranych Zbóż

12Siana, Bydła, Koni, y Jnnych rożnych rzeczy, Osobliwym Regestrem Spe-

13cyfikowanych, lub Zapłacenia Onych, do Nadgrodzenia Szkod, Expens

14Prawnych, z tąd pochodzących, na Termin Oznaczony pozywaią, Stoi pa-

15riteri[?], Terminum attentaturi, Ac Pomissa[?] Omnia Judicialiter respon-

16suri. Dan w Winnicy Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego. Dnia

17Osmnastego Januarii. Dequo Praesens Mlis Rello Mlis qui Supra Crucem

18Sanctam posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: nazwisko woźnego Sebelski potwierdza akt 53; wieś „Pikowa[?]” (por. „Pikow[?]” w akcie 51); urząd Jakubowskiego „Podczaszemu Pomorskiemu[?]” (w akcie 51 odczytano „Bracławskiemu[?]” – zapewne błędnie); „Dziurskiemu[?] Podstarościemu Pikowskiemu[?]”; nazwiska Kozaków i poddanych: „Portugalskiemu[?]”, „Hłuszczukowi[?]”, „Łabińcowi[?]” (zapis „Zabrencowi/Łabrencowi”), „Demkowi[?]”, „Konskiemu[?]”; „Klucza Lipieckiego[?]” (zapis „Linieckiego/Lipieckiego”, por. „Lipowieckiego[?]” w akcie 51); „Starosty Dzierżkowskiego[?]” (zapis „Dzierskiego”); „Raciborowskiego[?]”; „Żołtowskiego[?]” (zapis „Zoltowskiego/Zolwowskiego”); „Lewka Bełzłuka[?]” (zapis „Bezłuka/Belzluka”); „Jnnemonalnych[?]” (zapewne „Jnfamonalnych” – kar na cześć); „wegbach[?]” (zapewne „w dybach”); „Jmoclowanych[?]”; łacińska formuła końcowa zapisana z błędami („Stoi pariteri[?]” = „Citati itaque pareatis”?, „Pomissa[?]” = „praemissa”).

Tłumaczenia łaciny: quorumvis nominum – jakichkolwiek imion; generaliter – ogółem; et quidem – i to mianowicie; terminum attentaturi ac praemissa omnia iudicialiter responsuri – mający dopilnować terminu i na wszystkie powyższe zarzuty sądownie odpowiedzieć; de quo praesens ministerialis relatio, ministerialis qui supra crucem sanctam posuit – o czym niniejsza relacja woźnego, który położył krzyż święty.

Kontekst: dalszy ciąg sporu o grunty Andruszówki (akt 51); w pozwie mowa o zabiciu Józefa Żołtowskiego[?] i poddanego Lewka oraz pobiciu i obrabowaniu Żyda w karczmie przez ludzi Jakubowskiego.

Streszczenie

22stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny bracławski Jan Sebelski zeznał, że 20 stycznia 1768 doręczył we dworze we wsi Pików[?], kładąc w izbie na stole, pozew grodzki winnicki wydany 18 stycznia 1768 w Winnicy przez Józefa Kolumnę z Oboru Czosnowskiego, starostę ułanowskiego i winnickiego. Pozwanymi byli Michał Jakubowski, podczaszy pomorski[?], Stefan Dziurski[?], podstarości pikowski[?], pułkownik kozacki Kasperski, Portugalski[?], Sawicki, atamani Danił Kowalenko i Iwan Kowalczuk, Jacko (Ihnat) Ostapczyk, Onufry Hłuszczuk[?] i inni Kozacy i poddani pikowscy[?] oraz Kozacy klucza lipieckiego[?], uzbrojeni do gwałtów. Powodami byli instygator sądowy i delatorzy: Stanisław Dunin Wąsowicz, starosta dzierżkowski[?], Andrzej Raciborowski[?], Józef Baraniecki, pozostały po zabitym podstarościm andruszowieckim Kazimierz Andrzejowski[?] (?), oraz sukcesorowie zabitych Józefa Żołtowskiego[?] i poddanego Lewka Bełzłuka[?]. Zarzuty: wielokrotne nasyłanie Kozaków na karczmy, młyny i grunty Andruszówki, pobicie i obrabowanie Żyda w karczmie, zasadzki, strzelanie do niewinnych ludzi, bicie, obdzieranie, zabieranie zboża, siana, wołów i koni, grożenie śmiercią, okrutne zabicie Żołtowskiego[?] i Lewka, napady na młyny i bicie młynarzy, trzymanie poddanych w dybach[?], ściąganie Kozaków z różnych miejsc. Żądano kar osobistych i na czci, stawienia aresztowanych, zwrotu zabranych rzeczy (wg osobnego rejestru) lub zapłaty, wynagrodzenia szkód i kosztów. Woźny postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 23v (skan 0025, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedemno To-

4maszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn.

5Przysięgłym. Comparens Persliter Urod. JmćPan Stefan Czerniawski, czyniąc

6in diligentia sui coram Actis Praesentibus, na przeciwko Urod. JmćPanu Andrze-

7iowi Odolanowskiemu manifestował się Oto: Jż Urod. Obżałowany bę-

8dąc winnym Długu Niniejszemu Manifestantowi, iescze od Roku Ty-

9siąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Szostego, przez Siebie zaciągniony, a Skryptem

10Swoim assekurowany, nietylko żeby na Terminie w Skrypcie wyra-

11żonym bodał[?], ale od Czasu, do Czasu uwodząc, do tych czas Upoko-

12iłcie[?] nieuczynił, y Kontusza, także Szabli bez Pasow, w Spustkowiu[?] Sobie

13przez Odolanowskiego[?] Oddanych, w Zastaw danych nie wyswobodził[?], y na wiele rekwizycyi

14nieoddał, zaczym idem Sensus[?] Comprns przychylaiąc się do Dokumentu

15Sobie przez JmćPana Obżałowanego danego, etiam prezentowanie tych rze-

16czy w Grodzie otaxowanie, y sprzedanie, lub iak chce Comparens Odebrania[?]

17rzeczy obrucie[?] pozwalaiącego, każdego czasu, iterata Vice manife-

18stowawszy się tenże Kontusz koloru Seledynowym, stary bardzo

19wytarty, z tyłu przedarty, Rękawy, y poły Suknem czarnym y starym pod-

20szyty, a także Szablę wcziarney[?] oprawie z kapturkiem kod[?] tego Srebrnym[?] y

21Pochwy czarny[?] prezentował, a prezentowawszy prosił mnie Urzędu o przy-

22danie Woźnego Jenrał. do otaxowania tychże rzeczy, ktorego Ja Urząd, ex

23Ordine Affectationi przydałem, Woźnego Jenrał. Opatrznego Jana Sebel-

24skiego, ktoren w przytomności, y Uproszonemi do tego Aktu Sobie Szlach-

25tą Urod. Antoniego Pawłowskiego[?], y Jana Wysockiego, wyż wspomniony

26Kontusz Za Złł Dziewięć, Szablę z Kapturami Za Złł Dwadzieścia Cztery[?]

k. 24 (skan 0025, strona prawa, góra)

1otaxował, a tak Urod. Comparens też rzeczy prezentowane, y Urzędow-

2nie otaxowane, Urząd Niniejszy kwitowawszy, rursus do Siebie o-

3debrał, prosząc tak Urod. Comparens Manifestacyi, iako y Woźny ta-

4xy Relacyi do Akt przyięcie, Co y otrzymali. Stefan Czerniawski, Jan Se-

5belski Woźny Jgnarus Scribendi Crucem posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa. Niepewne: „bodał[?]” (zapewne „oddał”); „Upokoiłcie[?]” (zapewne „uspokojenia” – spłaty); „w Spustkowiu[?] Sobie przez Odolanowskiego[?] Oddanych” – fragment poprawiany w rękopisie (nadpisane słowa), sens: rzeczy dane w zastaw; „wyswobodził[?]” (wykupił); „idem Sensus[?]” (zapewne „idem Generosus”); „Odebrania[?] rzeczy obrucie[?]” (zapewne „obrócenia”); „wcziarney[?] oprawie z kapturkiem kod[?] tego Srebrnym[?] y Pochwy czarny[?]” – opis szabli niepewny; świadek „Pawłowskiego[?]” (zapis „Pacwłoskiego?”); kwota taksacji szabli „Dwadzieścia Cztery[?]” (zapis „Dwadzieścia Cztery” niepewny; może „Dwadzieścia” + wyraz następny „Otaxował”).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; in diligentia sui coram actis praesentibus – dla zachowania swej pilności przed niniejszymi aktami; etiam – także; iterata vice – ponownie; ex ordine affectationi – stosownie do żądania; rursus – z powrotem; ignarus scribendi crucem posuit – nie umiejąc pisać położył krzyż.

Objaśnienie: kontusz koloru seledynowego (jasnozielonego) – stary, wytarty, z tyłu przedarty, rękawy i poły podszyte czarnym suknem; szabla z kapturkiem (okuciem głowicy). Taksacja urzędowa przedmiotów zastawionych pozwalała wierzycielowi sprzedać je na poczet długu.

Streszczenie

22stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Stefan Czerniawski zamanifestował się przeciw Andrzejowi Odolanowskiemu, który był mu winien dług zaciągnięty w 1766 r. i zabezpieczony skryptem, lecz nie oddał go w terminie, a mimo wielu wezwań nie wykupił danych w zastaw kontusza i szabli bez pasów. Powołując się na dokument Odolanowskiego, zezwalający na prezentację tych rzeczy w grodzie, otaksowanie i sprzedaż, komparent przedstawił urzędowi stary, wytarty seledynowy kontusz i szablę z kapturkiem w czarnej oprawie i poprosił o woźnego do taksacji. Woźny generalny Jan Sebelski, w obecności szlachty Antoniego Pawłowskiego[?] i Jana Wysockiego, otaksował kontusz na 9 zł, a szablę na 24[?] zł; komparent odebrał rzeczy z powrotem, kwitując urząd. Czerniawski podpisał manifest; woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 24 (skan 0025, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi, y Przedem-

4no Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn.

5Przysięgłym. Osobiście Stanąwszy Urod. JmćPan Antoni Magnuski Jmieniem

6y z Zlecenia JW. JmćPana Adama Myszki Chołoniewskiego, Kasztell. Buskiego

7Dobr Miasta Janowa, Wsiow Huszczyniec[?], Jachowiec, Wyszszych[?] y Mnieyszych

8Pińkowką nazwanych, Sałnika, y Jnnych Dziedzica, tudzież Wiel. JmćPana

9Konstantego Białobłockiego Podczaszego Smol., Antoniego Piaseckiego Sub-

10delegata Grodz. Bełskiego[?], Jana Piotrowskiego, Administratora Sałnickie-

11go, uczyniwszy z Protestacyi, przez niżey wyrażonych Obżałowanych do

12Akt tuteyszych, Dnia Dziewiątego Grudnia, w Roku przeszłym Zanieśio-

13ney, Zarzutami nigdy niedowiedzionemi napełnioney, z istotney Sprawie[?]

14cy[?] samey niebędące[?], Wynalazki y nieprawdziwe, Usiarzaiących[?] się

15Oczernienia, przeciwko JW. JmćPanu Adamowi Mniszkowi Chorąż. Nadworn.

16Koronn. Dobr Wsiow Suprunowa, Sosenki, Lisiewki, y Jnnych ia-

17ko Ostatnim[?] Prawem Possessorowi, Wiel. JmćPanu Bebnowskiemu[?], Podczaszy-

18cowi[?], Jakubowi Zarczyńskiemu, Cześnikowi Sieradzkiemu[?], pomienio-

19nych Dobr Dzierżawcom, [...] Urod. JmćPanu Jgnacemu Rada-

20nowiczowi[?], Skarży, Swiadcy[?], protestuie y reprotestuie, Oto: Jż JchmćPanowie

21Obżałowani, a mianowicie Wiel. Dzierżawcy, dla przyćmienia krzywd po-

22czynionych, pierwsi do Oswiadczenia prawnego pospieszyli, Charzaiąc[?]

23się na Protestantow Oto: Oczy wymyślić nie mogli, a dopiero przeciwko Pra-

24wa Uczynkiem grzeszyć, Sami Codziennie wykraczaiąc, albowiem

25WWmć Dzierżawcy Dobr Suprunowa, nietylko na Maydan Potażowy

26od kilkunastu Lat palący się, lecz na Gorzelnie na kilkanaście Kot-

27łow Wielkich, obrom[?] Arędarskich pędząc Gorzałki, z naywnieyszych[?] Lasy

28Suprunowskie wycinaią, y na cudze bezleśne Wsie wolnego Wrębu

29pozwalaią, One[?] niszczą, iako to do Hlińska, y Jnne, nawet w Lasy

30Janowskie, Huszczyńskie[?] y Jachowskie, gwałtownie wkraczaią[?], Łomy[?]

31robią, y Popioły palić każą, Podwody z Hlińska Woytowe y Jnnych Wiel. Zar-

32czyński Jwasiowi Trefiszenkowi[?], y Jwanowi Pohoranczukowi[?] Kozakom

33Suprunowskim, w Lasy Jachowskie zaprowadzić kazał, y Samiż WWmć

34Dzierżawcy po Lasach JW. Protestanta Pryncypałow Dziedzicznych

35[...] z Pistoletami za Leśniczemi Janowskiemi, y pastuchami[?] Swoich

36Lasow broniącemi Uganiaią się, y Strzelaią, Poddanych Klucza Ja-

37nowskiego biią, Siekiery zabieraią, z Fant obnażaią, nawet na

38dobrowolnych Drogach bić pozwalaią, y Wiolencye czynić, iako to

k. 24v (skan 0026, strona lewa)

1Olchowego, Borysa Samuyła[?] y Powbarszczuka[?], Petra Tambohere-[?]

2-go, Sydora Słobodzianika, Kokowata[?] Wasyla, Panasiuka Owczaren-

3ka, Denysa Kryworuczka, Dmytra Kowala, Hrycha Rysia, Michał-

4ka Wielkiego, Wasyla y Romana Parobkow Dwor[skich, skreślone] <inszych[?]>, Stenia[?] Arenda-

5rza Pisarzowieckiego Parobkow trzech, Ausymowych[?] Parobkow Dwuch,

6Jśka[?], y Błahowiśnego[?] z Zakwaszczyzny[?], Chożarskiego[?] z Pawłowki, Hu-

7mańcow[?] z Huszczyniec, Fedka Kroła, Hrycha Czernysza, Jakowa

8Lukiańczuka, Jaśka Chmielnickiego – Dryżaka, Michayła

9Woytowego Syna, Moszka Rafelczuka[?] Parobkow Dwoch, Hirszka[?] Ko-

10łubka[?] z Gorzelni Dworskiey Huszczynieckiey, w Lasach Janowskich

11bili, Siekiery pozabierali, y Jnnym więcey Czterdziesiąt, krzywd uczynieć

12a Karpeniukom[?] Wiel. Zarczyński pysk[?] zbiiał, a potym Kołodziey[?]

13bić kazał, Andrzeia Ostroczrewego[?] napadszy na drodze Kozacy[?]

14Leśniczy Suprunowscy niemiłosiernie zbili, Siekirę odebrali, Ko-

15żuch nowy, kosztuiący Złł Czternaście, na drobne kawałki podar-

16li, Jwasia Jaworzynego[?] Zięcia, y Jwana Syna Leśniczych Jacho-

17wieckich napadszy w Lesie Wiel. Zarczyński, broniących się niedowa-

18zaiących[?], y na Swoim Gruncie ubezpieczonych z gminem, y Jnnych

19zbiwszy, Spisy pozabierali, Janowskich zaś do Suprunowa przy-

20prowadziwszy Zabranych wyż Wyrażeni Wiel. Dzierżawcy, krzywd o-

21nym czynić kazali, Gromadzie Suprunowskiey, w pierzi[?] do Le-

22śniczych zmierzali Strzylać, Wydrę[?] poddanego Jachowskiego kilku-

23krotnie Maydanicy Suprunowscy z rozkazu WWch Dzierżawcow, ia-

24dącego do Janowa z Drzewem, wraz z Pisarzem Maydanu tamtey-

25szego, okrutnie bili, Wiązali; toż z Zokarbą[?] z Stefanem Synem

26y Dmitrem Zięciem Jch[?] iadącemi na Jarmark do Krzyżawki[?]

27uczynili, onych zbili, Skrwawili, w dyby niewinnych zabiiali, a

28z Jarmarku iadących poddanych Pińkowieckich, Podani Su-

29prunowscy zastąpiwszy na drodze, Ledwie na śmierć niezabili, gdyby

30ze Wsi Dębowca na gwałt Ludzie przybiegłszy nieobronili, Semena

31Stefaniuka, Patałaszenko Suprunowski Chłopca pasącego bydło

32w Lesie Pińkowieckim obuchem od Siekiery dwa razy uderzył,

33Kuczmę, Pas Siatkowy Tkany[?] niebieski zdarł, y Chłopca od Bydła

34odpędziwszy, Byk roczniak w ten czas zginął, Sidła w Lasach

35Jachowieckich Stawiaią, w ktorych pasące się Owce duszą, Jwa-

36na Łapczuka z Zięciem Olexą iadących do Mielnika Suprunowskie-

37go Chtena[?], w samey Wsi Suprunowce z końmi zabraną[?], w pęto

38żelazne zamknąwszy przez dzień trzymano[?], Petra Krawca Leśni-

39czego Pińkowieckiego iadącego z Janowa, Pisarz Maydański na U-

40licy Maydanu Suprunowskiego wziąć kazał, y okrutnie zbi[ł],

41y lżego[?] w dyby zabił, y w nich przez Dni Dwa trzymał, y rów ko-

42ło[?] Maydanu kopać kazał, y w ten czas na Smaliznę[?] z Lasu[?]

43Pińkowieckiego Fur Drew kilkadziesiąt wywiozł, Podwodę Pińko-

44wiecką powracaiącą z Janowa, ktora Wapno woziła, Podstaro-

45ści Suprunowski z Pisarzem Maydańskim, y całą Gromadą Sup-

k. 25 (skan 0026, strona prawa)

1prunowską, na Grobli Suprunowskiey zastąpiwszy, bili, Strzylali,

2za Uciekaiącemi gonili, Dmitra Hrehoruka[?] Ledwie niezabił, kożuch

3kulami podziurawiwszy, a potym tegoż dognawszy do Dworu pro-

4wadzili, biiąc drągami, a przyprowadzonemu, y zbitemu, Wiel. Zar-

5czyński ieszcze Sto kiiow dać kazał, ktory blisko Roku zbity leżał,

6Jwana Semeniszynego[?] Wołow par Osm pasących się na Parani-[?]

7nie[?] Pińkowieckiey do Suprunowa zabrano, Chłopa bito, ieszcze od

8każdego Wołu Wiel. Zarczyńskiemu po Złotemu iednemu dać musiał,

9Myśko[?] y Maydebor[?] Podani Czerepaszynieccy[?] w Lesie Huszczynieckim[?]

10JW. Protestanta Pryncypała Dziedzicznym Zabrani, Siekiery wykupuiąc[?]

11dali po [przekreślone] Ćwiertce[?] Owsa, WWmć Dzierżawcy, Andrusia Stepina[?] Woły

12chodzące na paszy do Maydanu Suprunowskiego Zabrano, y Woła iednego

13Zarżnięto, ktorego Ledwie Skurę wrocili; a Wołu nienadgrodzili, Dru-

14gim zaś Wołem do Pikowa Drwa wozili, y do Jnnych Ludzkich[?]

15Dobr, y tym wożeniem Wołu zamordowali, dotąd nienadgrodzili,

16Mielnik Suprunowski z Haru[?] z pod Pińkowki Łodź potaiemnie wziął

17y na Korytko[?] we Młynie obrucił, a Wiecze[?] z Kyli[?] Osmdziesiątio-

18nny[?] zabrali, Danyło y Jwan Dudniczenki[?] nietylko Siwy[?] Ładek[?]

19alle y Jwana Bednarza Huszczynieckiego obrzeli[?], y obiecany[?] Pa-

20tyża[?] dzier[?] Jch w Gromadzie Suprunowskiey Sadka[?] nie niedali[?], Proś-[?]

21Podani Suprunowscy w własnych Lasach Janowskich Huszczynie-

22ckich wdzieraiąc się wcale[?], przy[?] pod czas Woyny chroniąc się od

23Nieprzyiaciela po Lasach Całkie[?] Siedzieli, y stąd Sobie Lasy Janowskie

24przywłaszczenie[?] poczęli, po Woynie zaś Suprunow, nietylko[?] Dziesię-

25ciny do Pińkowki w Possessyi OO. Jezuitow Kollegium Winnicz. bę-

26dącey, dawał, a potym y Grunta Pińkowieckie przywłaszczył, y na

27Zgonie[?] Pińkowieckim za Groblą zaś Prawliem[?] Szewczuka Pod-

28danego Pińkowieckiego, Maydan postawił, y Wieś Osadził, Jnne

29krzywdy, Wiolencye Dobra JW. Protestanta ponosić muszą, y Roku

30teraźnieyszego, na Wiosnę, y w Żniwa, Wiel. Zarczyński Dzierżawca

31na Wieś Suprunow na Łanusy[?] pieniądze[?] Trelucya[?] Latuchnią[?]

32przymuszał palić Popioły, ktorych że w Lasach Suprunowskich iuż

33spustoszałych palić niemogł na Lasy Janowskie y Jachowieckie

34wyiszł[?], tak daleće że y z Ogrodow Poddaństwo Suprunowskie niegro-

35dziło[?], y w Żniwa żadnego niezarobiwszy Snopka, wiele że Wsi[?]

36prześć[?] na Słobod przymusił, Lecz nim[?] zaś Janowscy ze Swoich

37bronią Lasow, Stąd rożne uformował pretexty, y niesprawie-

38dliwie, tak JW. Kasztelana Buskiego, iako y Wiel. JmćPana Białobło-

39ckiego, y Piaseckiego, wstaw[?] przyległego[?] Urzędnika[?] będących, y niebez-

40prawnie nieczyniących wyż wspomnianym y niesprawiedli-

41wym obrzydłe[?] opisaniem to: co do Suprunowa. Coż zaś tyle

42Wsi Sałnika JW. Protestanta Pryncypała Dziedziczney, Wieś Sałnik,

43Lisiewka, Sosenka, były te[?] wraz[?] Dominij Kalinowskich Dziedzicz-

k. 25v (skan 0027, strona lewa)

1ne, po Ktorych przyszły do JW. JmćPana Franciszka Salezego Po-

2tockiego Dziedzicznego[?] Woiewody Kiiowskiego, Ktory Wieś Lisiewkę,

3Sosenkę, y Jnne w Possessyi WWch Sołtykow[?] będące, niegdy JW. Jmć

4Panu Michałowi[?] Potockiemu Woiewodzie Wołyńskiemu, a Wieś Sał-

5nik w Possessyi WWch Aksakow[?] zostaiący JW. JmćPanu Chołoniewskiemu

6Kasztellanowi Buskiemu Protestanta Pryncypałowi z Używaniem

7Gruntow, Lasow, przez tych że Possessorow niesporzonym[?] wiecz-

8nym Prawem rezygnował, za ktorym gdy tak JW. Woda Wołyńskie-

9go[?] y JW. Kasztellan Buski, obiedwa wyż wyrażone Dobra dla Spo-

10koynieyszey Sąsiedztwa[?] JW. Woda Wołyński Dobr Lisiewki, y Sosenki

11Dziedzic, Grunta stykaiące się z Gruntami Sałnickiemi Obiachał

12y Używanie Onych, tak Wsi Sałnikowi, iako y Swoim Lisiewce

13y Sosence, postanowił, a po Smierci JW. Woiewody Wołyń. JW. JmćPa-

14ni Woiewodzina Wołyńska pozostała Wdowa Wsiow Lisiewki,

15y Sosenki Aktualna Possessorka, y dożywotnia Pani z Statałtery[?] Przy-

16iaciel[?], ktorzy wraz z Przyiaciołmi JW. JmćPana Kasztellana Bu-

17skiego Linią Używania położyli, znakami pewnemi Obwiedli,

18y na Piśmie wyrazili też postanowienie Utwierdziło[?], nigdy

19tedy do żadnych Granic Dziedzic pomienionych Dobr nieprzytyka-

20li się, ani Onych akceptowali, ani wzmianki czynili. Teraz

21zaś za Possessyi JW. Mniszka Chorążego Nadwornego Koronnego, kiedy

22Zarnahiedzie[?] wspomniane poczęli się wrywać[?], y spor wszczęły[?]

23na ułatwienie tego za udaniem się Przyiaciół, y JW. Woda Kiiow-

24skiego Oświadczonym Uspokoienia podięciem się na delineacyą

25Mappy wraz z JWW. Dziedzicami pozwolił, y sprowadziwszy Geo-

26metrow przy attencyi obydwoch Stron też Mappę delineowali,

27po ktorey delineacyi nastąpioney, JW. Chorąży nadw. Kor. do utwier-

28dzenia[?] nieprzystąpił, ani do skutku chciał przyprowadzić, ale wże-

29lone[?] Dobra Lisiewkę, Sosenkę, y Jnne, possessa[?] Dzierżawcom

30sposobność maiącym Dobra Sałnik rożne krzywdy, a osobliwie[?] przy-

31łożenie[?] Dzierżaw, y wyniszczenie Wsiey[?], y przez czynienia Prote-

32stacyi niesłusznych, iakowe[?] przed Sądem Prawdziwego[?] Okazało[?]

33czynie[?], mianowicie Wiel. Zarczyński Dzierżawca Lisiewski mim[o]

34wiadomość, y pretexta JWW. Dziedzicow, iakoby Dobra Sałnik były

35Krolewskie, cum praejudicio dawnego Ziemstwa[?] tych że Dobr, kil-

36kilka Manifestow, ważył się do Akt Grodz. Winn. Zanieść, y od nie-

37ustannego w Lasy Sałnik iezdzenia, wraz z Urod. Jgnacym Ra-

38danowiczem[?] Plenipotentem, y teraz nieuhamuie się, lecz z[...]

39nie, iako y Jnni WWch Dzierżawcy spustoszywszy y wyniszczywszy Lasy

40Lisiewskie, y Sosenskie, za wzmiankowane Ograniczenie w Lasy Sał-

41nickie wkraczaią, gwałtownie gminem naieżdżaią, rąbać każą, y

k. 26 (skan 0027, strona prawa, góra)

1na One nasyłaią Poddanych Swoich, iako to Sawkę[?] Kowalczuka y

2Jacka Pryncypałow[?] z całą Gromadą, żeby zaś bespieczniey w Lasy Sałnic-

3kie mogli naieżdżać, pretext uczynili niby Polowania przez JW. JmćPa-

4na Zielonkę[?] Podkom.[?] Lwowskiego, (lubo bez wiadomości JW. Dziedzica y A-

5ktualnego Possessora być niepowinna.) y tak w Lasach od Sideł[?]

6niewstrzymuią się. Urod. Piotrowskiego Podstarościego Sałnickiego Le-

7dwie z Leśniczemi kilkakrotnie broniących Lasow niezbili, Urod. Nowo-

8sielski Podstarości Sosenski Hładiukowi[?], y Jnnych Woły z Grunta Sałnic-

9kiego zabrawszy, zapytaniem się ieżeliby zbiyte[?] nie przyznawał[?], zięty[?]-

10ło[?], że te ukradł, ale ieszcze Chłopow pokładaiąc bił, Woły po kilku Nie-

11dziel w Stadzie uznalezli Poddani Sałniccy, y iako Swoie wzięli, a Urod.

12Nowosielski maiąc zawziętość do tych Chłopow, znać dobrze był że[?]

13z Jarmarku iachał, Hładiukow iadących z Krzyżawki[?] na dobro-

14wolney drodze napadszy bił, a Szablą rąbać dobywał porwawszy się[?], Ledwie że

15na Jego Uprośba[?], że niezskaleczył[?], a tym czasom Ledwie się Uciekiego[?] o-

16bronili; Oto y Jnne krzywdy, Szkody bicia niewinnych Ludzi, gdy JW. Pan

17Kasztellan Buski rekurrował, y na zjazd przyiaciół oddał[?], ziachali się Przy-

18iaciele z Obuch Stron, ale do żadney pretensyi uspokoienia WW. Zarczyński

19przystąpić niechciał, ani w poznanie[?] Jnteressu. Udać się WWm[?] Przyia-

20ciołom pozwolił, o ktore wszystkie Wiolencye, naiazdy[?], pustoszenia

21Lasow Sałnickich, Janowskich, Huszczynieckich, y Jachowieckich, Szkody,

22krzywdy, bicia okrutne poddanych JW. Protestanta, Strzylania, obdzie-

23rstwo[?], y Jnne pretensye w Czasie Prawa Jnkwizycyami dowieść się ma-

24iące, tudzież o niesprawiedliwe Opisy powtarzaiąc, Skargę y Oświad-

25czenie Swoie, Oto JW. Pryncypała Swego prawnie czynił, Win

26Prawem Opisanych domagaiąc się. Officiose[?] Antoni Magnuski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026, 20:30 UTC). Pismo pośpieszne, w wielu miejscach niepewne; szczególnie niepewne wyliczenia imion poddanych na k. 24v i fragment k. 25 w. 16–20 (łódź, „Wiecze z Kyli”, „Siwy Ładek”, „Patyża dzier … Sadka” – sens niejasny) oraz „na Łanusy pieniądze Trelucya Latuchnią” (k. 25 w. 31). Nazwy rodzin poddanych podano w formie rękopisu.

Nazwy miejscowe: „Huszczyniec” (wcześniej odczytywane „Hulczyniec”) – długie ſ łatwo wziąć za l; zapewne dzisiejsze Гущинці (Huszczyńce) koło Kalinówki. „Pińkówka Wyższa i Mniejsza” (Wyszszych y Mnieyszych Pińkowką nazwanych) – w possessyi jezuitów winnickich. Czerepaszyńce, Sałnik, Sosenka, Lisiewka, Hlińsk, Pików – okolice Kalinówki i Janowa nad Bohem. „Dominium Kalinowskie” – dobra kalinowskie, z których wydzielono Lisiewkę, Sosenkę i Sałnik.

Tłumaczenia i objaśnienia: protestuie y reprotestuie – wnosi protest i kontrprotest (odpowiedź na protestację obżałowanych z 9 XII 1767); maydan potażowy – osada/wypał potażu w lesie; obrom arędarskim – na potrzeby arendarzy (?); cum praejudicio – z uszczerbkiem; rekurrował – odwołał się (do arbitrażu przyjaciół); jnkwizycye – dochodzenia świadków; win prawem opisanych – kar przewidzianych prawem; officiose – urzędowo (?), formuła przy podpisie plenipotenta.

Na marginesach k. 24 (skan 0025) i k. 25v (skan 0027) pionowe dopiski innej ręki, typu „Locus [...] per Lineam” – nieodczytane w całości.

Streszczenie

22stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Magnuski imieniem Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana buskiego, dziedzica miasta Janowa oraz wsi Huszczyńce[?], Jachowce, Pińkówka Wyższa i Mniejsza[?] i Sałnik, a także Konstantego Białobłockiego, podczaszego smoleńskiego, Antoniego Piaseckiego, subdelegata grodzkiego, i Jana Piotrowskiego, administratora sałnickiego, wniósł protestację i reprotestację przeciw Adamowi Mniszkowi, chorążemu nadwornemu koronnemu, posesorowi Suprunowa, Sosenki i Lisiewki, oraz jego dzierżawcom: Bebnowskiemu[?], Jakubowi Zarczyńskiemu, cześnikowi sieradzkiemu[?], i Ignacemu Radanowiczowi[?]. Odpierając ich protestację z 9 XII 1767 jako oszczerczą, zarzucił dzierżawcom, że na potrzeby majdanu potażowego i gorzelni wycięli lasy suprunowskie, a teraz wdzierają się w lasy janowskie, huszczynieckie i jachowieckie, palą tam popioły, zezwalają obcym wsiom (Hlińsk) na wręb, ścigają z pistoletami leśniczych, biją poddanych klucza janowskiego, zabierają siekiery i odzież; wyliczył dziesiątki pobitych i obrabowanych poddanych (m.in. z Huszczyniec, Pawłówki, Pińkówki, Jachowiec), napady na drogach, zakuwanie w dyby, zastawianie sideł, zabór wołów, zniszczenie łodzi przy młynie, postrzelanie D. Hrehoruka[?] i wymierzenie mu stu kijów. Suprunowianie mieli podczas wojny przywłaszczyć sobie lasy janowskie i grunty Pińkówki (będącej w posesji jezuitów winnickich), gdzie postawiono majdan i osadzono wieś. Co do Sałnika – wieś wraz z Lisiewką i Sosenką należała dawniej do dominium kalinowskiego; F. S. Potocki, wojewoda kijowski, odstąpił Lisiewkę i Sosenkę wojewodzie wołyńskiemu (Potockiemu), a Sałnik – Chołoniewskiemu; granicę użytkowania wyznaczyli wówczas przyjaciele stron i wojewodzina wołyńska. Obecnie, za posesji Mniszka, mimo sporządzenia przez geometrów mapy rozgraniczenia, chorąży nie chciał jej zatwierdzić, a dzierżawca Zarczyński zanosił manifesty, jakoby Sałnik był dobrem królewskim, i wraz z plenipotentem Radanowiczem[?] najeżdżał lasy sałnickie pod pretekstem polowania; podstarości sosieński Nowosielski zabrał i bił chłopów sałnickich. Ponieważ Zarczyński odmówił polubownego załatwienia, komparent ponowił skargę o wszystkie gwałty, szkody i niesprawiedliwe oskarżenia, domagając się kar prawnych.

Transkrypcja

k. 26 (skan 0027, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi, Grod. Winn. y Przedem-

4no Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Gro-

5du Winn. Przysięgłym. Osobiście Stanowszy Urod. JmćPan Antoni

6Magnuski Jmieniem, y z Zlecenia JWWch Adama Myszki Choło-

7niewskiego, y Salomei Kostki[?] Małżonkow Kasztell. Buskich, Dobr

8Ometyniec, y Ziatkowiec Dziedzicow, od pierwszego wiadomości po-

9wzięcia, o Manifeście przez niżey wyrażonego Obżał. w Grodzie Tu-

10teyszym w pretexcie uformowaney, w żadnym Sądzie że wszystkich

11miar wagi mieć niemaiącey, y owszem o nieprawny postęp-

12ek[?] Jstotna[?] Wezwania[?], y niesprawiedliwy Opis Winy Zaciągaiącey, w Roku

13przeszłym, Dnia Trzydziestego, y pierwszego Marca Uczynioney,

14przeciwko Urod. JmćPanu Józefowi Mossakowskiemu protestuie się, y re-

15protestuie Oto: Jż JWW. Protestanta Pryncypali, o niegdy Urod. Pio-

16trze Mossakowskim, teraźnieyszego Obżałowanego Oycu, ieżeliby

17kiedy iakimkolwiek Tytułem władał, wyż wyrażonemi, Dobrami

k. 26v (skan 0028, strona lewa)

1Ometyncami, y Ziatkowcami żadney dotąd niemieli wiadomo-

2ści, ani maią: Jeżeli w Roku, Tysiąc, Siedmset, Trzydziestym Czwartym,

3iak w Swoim wyraża[?] Manifeście, Urod. Ninieyszy Obżałowany, nie-

4gdy Urod. Piotr Mossakowski, z przyczyny okrutnego Morderstwa miał

5Umrzeć, ktoż Wmć Katarzynie[?] z Kunyńskich[?] pozostałey wdowie z Su-

6kcessorami Oney Zabronił dalszego wnieraz[?] wspomnionych Dobrach

7Rządu, lub z Dzierżawy, iako się teraz Za szczęścia[?] obwiniony[?], Wtrą-[?]

8ci[?] na Zabicie Poddaństwo Ometyńskie, y Ziatkowieckie po-

9dnieść ręką ważyliby[?], ktore iak przedtym, tak y teraz, przez Wiel.

10JW. Kasztellanowey, a podten czas małoletniey Opiekunow wpro-

11wite[?] zostawały Spokoyności[?], y Zatakie wykroczenie nakarać ieże-

12liby się rezolwować miało, nietylko przez WWch Opiekunow,

13lecz y przez Uspokaiaiących Swawolę Ukraińską przykładnąby

14odebrało karę, naucza[?] też Urod. Obżałowanego Grubowe[?] Oświad-

15czenie, że kiedy w Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestym, Czwartym, u-

16marł Oyciec Jego, to pod czas, bez Krolewia, w ktorym rożne Woy-

17ska w Oyczyznę wtargnione, Zaciągi, a w Ukrainie Wataham ze-

18brawszy kilka tysięcy Kozactwa, rożne krzywdy, Szkody, Mordestwa, Łu-

19piestwa, czynili, osobliwie wspomniony Wataham z Swym Swa-

20wolnym Kozactwem, nietylko Ukrainę, Podole, lecz y Wołyń,

21aż po za Krzemieniec grassował, tego podobnie Wszystko[?] mia-

22ło wydrzeć Życie, niegdy Urod. Piotrowi Mossakowskiemu, ani Pod-

23daństwo Ometyńskie y Ziatkowieckie, bo ieżeli Woiewództwo

24Pograniczne nigdy, y za Szczęśliwym Nayiaśnieyszych Krolow Pa-

25nowaniem, tak przez wtargnienie Swywolnych, iakoż Zebra-

26nie się Kup[?] od Rabunkow, niebyły wolne, a ktoż w Ukrainie[?] Kraiu[?]

27Pogranicznym mogł się pod czas bezKrolewia w Dobrach ubez-

28pieczyć, kiedy y wpośrzod Polski na ten czas żaden w Domu Swo-

29im niebył bespieczny, lecz dobierał Sposobow do Życia y Sprzętow

30Swoich Ocalenia, a iakże Urod. nieraz wspomniony Mossakowski

31te Dobr Ometyniec, miał Zwoić[?], a gdyby y to uczynił, czyż mo-

32głoby Poddaństwo odpowiadać, Za Jego krzywdy, y Szkody przez

33Woyska poczynione, kiedy po osiągnieniu Tronu Polskiego przez

34niegdy Nayiaś.[?] Krola Augusta Trzeciego, wszelkie gwałty, Szkody y

35krzywdy, na Seymie Pacificationis Amnestyą Ukryte, y Woyska

36y Jnnych Wodzowie od rekompensy uwolnione, Lecz Ośmieliwszy[?] się

37Urod. Obżałowany, po kilkadziesiątnym Lat milczeniu, na niewin-

38nych uformowawszy niesprawiedliwy pretext, chce szukać iako-

39wegoś Zysku, zamiast, ktorego Winy Prawem opisane wynaydzie, o

40Krzywdy[?] zadane[?] wyrządzonym[?] do Akt tuteyszych niewinności Oświad-

41czeniu[?], y pro Ausu[?] Ukaranie się prawnie Co czyniąc, y o one

42domagaiąc się JWWch Pryncypałow Ninieyszy Protestans Offen-[?]

43sive[?]. Antoni Magnuski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pismo pośpieszne; niepewne zwłaszcza: imię i nazwisko wdowy po P. Mossakowskim („Katarzynie[?] z Kunyńskich[?]”), „wnieraz”, „Za szczęścia obwiniony, Wtrąci”, „wprowite zostawały Spokoyności”, „miał Zwoić” (może „zwojować” – najechać), formuła końcowa. Nad wyrazami w wierszu 9 k. 26v pisarz wpisał cyfry 1–6, wskazując zmianę szyku wyrazów („ktore iak przedtym, tak y teraz, przez Wiel.”).

Objaśnienia i tłumaczenia: protestuie się y reprotestuie – wnosi protest i kontrprotest; pretext – pozór; bezkrólewie 1733–1734 – po śmierci Augusta II, wojna o sukcesję i najazdy (w tym hajdamackie/kozackie oddziały „watahy” na Ukrainie, Podolu i Wołyniu); Seym Pacificationis – sejm pacyfikacyjny 1736, który amnestią objął szkody z czasu bezkrólewia i zwolnił wojska i ich wodzów od wynagrodzenia szkód; pro ausu – za zuchwalstwo (?); winy prawem opisane – kary przewidziane prawem.

Streszczenie

22stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Magnuski imieniem Adama Myszki Chołoniewskiego i jego żony Salomei z Kostków[?], kasztelanów buskich, dziedziców Ometyniec i Ziatkowiec, zaprotestował przeciw manifestowi Józefa Mossakowskiego zaniesionemu do grodu winnickiego 31 marca 1767. Mossakowski twierdził, że jego ojciec Piotr, władający niegdyś tymi dobrami, został w 1734 r. okrutnie zamordowany (przez poddanych ometynieckich i ziatkowieckich). Protestujący oświadczyli, że nic nie wiedzą o jakimkolwiek władaniu Piotra Mossakowskiego Ometyńcami i Ziatkowcami, nikt nie zabronił jego wdowie dalszej dzierżawy, a poddani, którzy byli zawsze spokojni, zostaliby surowo ukarani, gdyby się czegoś takiego dopuścili. W czasie bezkrólewia 1734 r., gdy wojska wtargnęły do kraju, a na Ukrainie wataha kilku tysięcy Kozaków grasowała aż po Krzemieniec, nikt w kraju pogranicznym nie był bezpieczny i to ona mogła pozbawić Mossakowskiego życia; zresztą wszystkie gwałty i szkody tamtego czasu objęła amnestia sejmu pacyfikacyjnego. Obżałowany po kilkudziesięciu latach milczenia szuka niesprawiedliwego zysku, za co powinien ponieść kary prawne, czego komparent imieniem pryncypałów się domagał.

Transkrypcja

k. 26v (skan 0028, strona lewa, dół)

k. 27 (skan 0028, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedem-

4na Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winn. Przysięgłym. Comprs Pler Urodzony JmćPan Miko-

6łay Obuchowski, nne et ex parte JW. Józefa Ciołka[?] Komorowskiego,

7Pułkownika Woysk Kor. Dobr Wsi Zabokrzycza, Woycickowskiego[?] pri-

8ante[?] Dziedzica Pana Swoiego, postrzegaiąc wszelkiey Całości Sub-

9stancyi Pryncypała Swoiego, solennie naprzeciwko WWmć Panom Tade-

10uszowi[?] y Michałowi Miastkowskim, Miecznikom Urz. Braci między

11sobą rodzonym Jurisdatorem Comprtis Pryncypała, skarży protę-

12struie się Oto: Jż JchMć Obżałowani, żadney niemaiąc Excepcyi w

13Kontrakcie Resignationis, bardziey Się Obowiązali[?], aby od wszel-

14kich Jmpedimentow, w prawnych, y nieprawnych, od kogokol-

15wiek, o Dobra Wieś Zabokrzycz Zachodzących bronili y Zastępo-

16wali, ktorym Obowiązkom sprzeciwiaiąc się, nietylko często Swo-

17ią bytnością y używaniem[?] Lasu[?] Comprtis Pryncypała Dziedzicznych

18Uciemiężaią, fomentuią, bez rekwizycyi maiącego Dyspozycyą bi-

19cią[?], grabią, Zabieraią, alę w kilkunastu Ludzi napadszy na Łan Ży-

20ta ozimego w Comprtis Pryncypała własnego, więcey kop pół-

21torasta Vi et violenti modo zabrali, przy ktorey własności Pańskiey

22obstaiącego Urod. Comparenta zmierzywszy do Siebie z pistoletow

23mało Życia niewydarli, a tak Wołami Pańskiemi, y Poddanemi

24zaprowadziwszy in Usum sui Obrocili, y tak nieznośne czy-

25nią przeszkody w Possessyi, fomentuią <fomentuiące> Poddaństwo, wielki

26Skarbowi Detryment czynią. Oco wszystko tenże Comprs Nne Cu-

27ius supra ratione Omissorum Omnium Contra praenominatos

28Jnculpatos iterata manifestatur vice. Mś[?] Obuchowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: przydomek „Ciołka[?]” przy Komorowskim; „Woycickowskiego[?] pri-ante[?]” (może nazwa drugiej wsi lub zniekształcone „pro tunc”); imię „Tadeuszowi[?]”; „Miecz. Urz.” – zapewne miecznikom urzędowskim; „bicią[?]”; „używaniem[?] Lasu[?]”. Nad „fomentuią” pisarz dopisał końcówkę („fomentuiące”).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex parte – imieniem i ze strony; jurisdator – zbywca dóbr zobowiązany do ewikcji (obrony nabywcy w posiadaniu); exceptio – zastrzeżenie, wyjątek; contractus resignationis – kontrakt rezygnacji (zbycia) dóbr; impedimenta – przeszkody; comparentis principalis – pryncypała komparenta; vi et violenti modo – siłą i gwałtownie; in usum sui – na swój użytek; fomentuią – podburzają; super quo omni idem comparens nomine cuius supra ratione omissorum omnium contra praenominatos inculpatos iterata manifestatur vice – o co wszystko tenże komparent imieniem jak wyżej z racji wszystkich pominiętych [rzeczy] przeciw wymienionym obwinionym ponownie się manifestuje; mp. (manu propria) – własnoręcznie.

Streszczenie

23stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Mikołaj Obuchowski imieniem Józefa Ciołka[?] Komorowskiego, pułkownika wojsk koronnych, dziedzica wsi Zabokrzycze, zamanifestował się przeciw braciom rodzonym Tadeuszowi[?] i Michałowi Miastkowskim, miecznikom urzędowskim[?], od których jego pryncypał nabył dobra. Choć w kontrakcie rezygnacji zobowiązali się bez zastrzeżeń bronić nabywcy przed wszelkimi przeszkodami prawnymi i bezprawnymi dotyczącymi Zabokrzycza, sami przebywając tam i korzystając z lasu uciskają dobra, podburzają poddanych, biją i grabią; ostatnio z kilkunastoma ludźmi napadli na łan żyta ozimego należący do Komorowskiego i przemocą zabrali ponad 150 kop, przy czym celując z pistoletów omal nie pozbawili życia komparenta pilnującego pańskiej własności, a zboże wywieźli pańskimi wołami i poddanymi na własny użytek. Przez to czynią przeszkody w posesji i wielką szkodę skarbowi pryncypała. Obuchowski podpisał manifestację.

Transkrypcja

k. 27 (skan 0028, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi, Grod. Winn. y Przedem-

4na Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa Gro-

5du Winn. Przysięgłym. Comparens Pler Urod. JmćPan

6Mikołay Obuchowski Nomine, et ex Parte JW. Józefa Po-

7tockiego Krayczego Koronnego Dobr Zabokrzycza, y Jn-

8nych Dziedzica, postrzegaiąc wszelkiey Całości Gruntow,

9y Lasow Pryncypała Swoiego, ażeby przez częste do

10wdzieranie się w dalszym czasie iakowego nieponiosł

11detrymentu, w Substancyi Swoiey, solennie naprze-

k. 27v (skan 0029, strona lewa)

1ciwko WW. JchMć Panom Stanisławowi Miedzwieckie-

2mu, Podstolemu Bracł.[?] Dziedzicowi, y Michałowi Zalew-

3skiemu, Łowczemu Zwinogrodz. Dobr Słobody Zabokrzyc-

4kiey, quovis Juris titulo Possessorowi, Skarży Żali, manife-

5stuie y Protestuie się w ten niżey opisany Sposob, y Oto:

6Jż JchMć Obżałowani żadnego nie maiąc pretextu do La-

7sow Zabokrzyckich y wstępu, iedynie tylko szukaiąc Kłu-

8tni, nieuważaiąc na Sąsiedzką przyiaźń y zachowanie

9Oneyże, śmieli y ważyli się, nietylko Lasy Ludziom Swoim

10Słobody Zabokrzyckiey wycinać y pustoszyć, na Stronę wy-

11wozić y przedawać, ale co większa Urod. Macieia[?] Kowalskie-

12go Lasow pilnuiącego z Kozakiem zastąpiwszy w Lesie

13naypierwey z konia ztrąciwszy bić tremendissime, Kaletkę[?]

14Szablę, y Spisę przy nim będącą odebrać, y tak codzienne

15czyniąc wiolencye, też pomienione Lasy dewastuią[?], w tych

16że Lasach Pasieki stawiaią, Dziesięciny należącey niedaią,

17y Jnne oppressye zadaią; Oco wszystko tenże Comprs, tak

18o niesłuszne wdzieranie się w Lasy Zabokrzyckie, y Jnnych

19pustoszenie, iako też o zbicie Urod. Macieia[?] Kowalskiego y Ko-

20żaka przy nim będącego Lasow pilnuiących, Pasieki stano-

21wienie, y tey Dziesięciny nieoddanie, y o Jnne pretensye, no-

22mine Cuius supra Contra Pratos Jnculpatos, iterata mani-

23festat et protestatur vice, offerendo hanc Jnjuriam iure

24vindicaturum Velle. Mć[?] Obuchowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: urząd Miedzwieckiego („Podstolemu Bracł.[?]” – skrót niejasny), imię leśniczego („Macieia[?]”), „Kaletkę[?]”, „dewastuią[?]” (por. nagłówek marginalny „o dewastowanie Lasow”).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex parte – imieniem i ze strony; quovis iuris titulo possessor – posesor z jakiegokolwiek tytułu prawnego; tremendissime – jak najstraszliwiej; nomine cuius supra contra praefatos inculpatos iterata manifestat et protestatur vice, offerendo hanc iniuriam iure vindicaturum velle – imieniem jak wyżej przeciw wspomnianym obwinionym ponownie się manifestuje i protestuje, oświadczając, że tej krzywdy zamierza dochodzić prawem; mp. (manu propria) – własnoręcznie.

Objaśnienie: Słoboda Zabokrzycka – osada (słoboda) przy Zabokrzyczu; spisa – broń drzewcowa; pasieki – barcie/ule ustawiane w lesie; dziesięcina – danina (np. z pasiek) należna dziedzicowi lasu.

Streszczenie

23stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Mikołaj Obuchowski imieniem Józefa Potockiego, krajczego koronnego, dziedzica Zabokrzycza, zamanifestował się przeciw Stanisławowi Miedzwieckiemu, podstolemu bracławskiemu[?], i Michałowi Zalewskiemu, łowczemu zwinogrodzkiemu, posesorowi Słobody Zabokrzyckiej. Obżałowani, nie mając żadnego prawa do lasów zabokrzyckich, pozwalają ludziom ze Słobody wycinać i pustoszyć te lasy, wywozić i sprzedawać drewno; ponadto ich ludzie napadli w lesie na leśniczego Macieja[?] Kowalskiego i towarzyszącego mu Kozaka, zrzucili go z konia, okrutnie pobili i zabrali mu kaletkę[?], szablę i spisę. W lasach stawiają pasieki i nie oddają należnej dziesięciny. Komparent manifestował się o pustoszenie lasów, pobicie leśniczego i Kozaka, pasieki i dziesięcinę, zapowiadając dochodzenie krzywdy prawem.

Transkrypcja

k. 27v (skan 0029, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedem-

4na Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winn. Przysięgłym. Comprs Pler Urod. JmćPan Mikołay Obu-

6chowski Nne et ex Parte JW. Józefa Potockiego Krayczego Koronnego

7Dobr Wsi Zabokrzycza, y Jnnych Dziedzica, widząc tak znaczne

8krzywdy Poddaństwa, y uciemiężenia, odięcie Gruntow, przez

9znaczny Detryment w Skarbie Pryncypała, solennie naprzeciwko

10WW. JchMć PP. Antoniemu Komornikowi Granicznemu, Ziemi

11Halickiey, y Kaźmierzowi Skarbnikowi Mielnickiemu[?] quovis Juris titulo

12Części pewnych[?] Wsi Zabokrzycza Possessorom Szawłowskim Braci[...]

13Skarży, y Protestuie się Oto: Jż JchMć Obżałowani nie zachowuiąc Spo-

14koyności[?], bardziey szukaiąc Sposobow krzywdy Comparentis Pryncypa-

15ła, Grunta odeymuią, własnego Używania Arędarzow nachodzą[?], raty[?] wymagaią, Słu-

k. 28 (skan 0029, strona prawa)

1gi u Ludzi zbieraią y Poddanych do Cerkwy należących odłącza-

2ią, we Swoim Rynku pod grzywnami Jntraty czynią, niena-

3każą[?], Poddanych biią, morduią, Lasy pustoszą, dezoluią[?]

4Konie na Exekucyi, Kozakom za winne Arędarzow długi pła-

5cącym[?], zabrawszy tychże Kozakow, y tremendissime zbiwszy do

6Kancellaryi odsyłaią, y do niewinnych Expens przyprowa-

7dzaią, Tranzakcyami ustawicznemi, y niesprawiedliwemi

8Obieckami[?], w ktorychże Tranzakcyach wyraźnemi niewinność

9Comparentis Pryncypała Czernią, Sami nieznośne y codzienne

10tak Poddaństwu Comprtis Pryncypała krzywdy, do tegoż[?] dokuczliwości

11y Uciemiężenia na Urod. Mikołaia Obuchowskiego Dyspozytora

12zuiącem[?] Zdrowia, y Honoru, przechwałki czynią, Zbić odgraża-

13ią się, Jako też znaczną w Jntracie przez tychże wyrażone Gwałty

14Szkodę ponosi Possessya[?], y iuż na kilka tysięcy uczynili; Oco wszyst-

15ko uciekaiąc się ad Asylum Sacro Sanctae Justitiae, de Omis-

16sis Omnibus iterata nne Cuius supra Manifestatur vice offeren-

17do has Jnjurias Jllustrem Magnificum Principalem iure vin-

18dicaturum Velle. Mikołay Obuchowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: urząd Kazimierza Szawłowskiego („Skarbnikowi Mielnickiemu[?]”), „Części pewnych[?]”, koniec k. 27v i kustosz („Arędarzow nachodzą[?], raty[?] wymagaią, Słu-/gi u Ludzi zbieraią”), „nienakażą[?]”, „dezoluią[?]”, „płacącym[?]”, „Obieckami[?]”, „zuiącem[?] Zdrowia”.

Por. 44-1-3: Antoni Szawłowski – łowczy przemyski, komornik graniczny ziemi halickiej.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex parte – imieniem i ze strony; quovis iuris titulo – z jakiegokolwiek tytułu prawnego; tremendissime – jak najstraszliwiej; ad asylum sacrosanctae iustitiae – do schronienia przenajświętszej sprawiedliwości; de omissis omnibus iterata nomine cuius supra manifestatur vice, offerendo has iniurias illustrem magnificum principalem iure vindicaturum velle – o wszystko pominięte ponownie imieniem jak wyżej się manifestuje, oświadczając, że jaśnie wielmożny pryncypał zamierza tych krzywd dochodzić prawem.

Streszczenie

23stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Mikołaj Obuchowski imieniem Józefa Potockiego, krajczego koronnego, dziedzica Zabokrzycza, zamanifestował się przeciw braciom Szawłowskim – Antoniemu, komornikowi granicznemu ziemi halickiej, i Kazimierzowi, skarbnikowi mielnickiemu[?] – posesorom części wsi Zabokrzycze. Zarzucił im, że odbierają grunty dworskie, nachodzą arendarzy, ściągają ludzi, odłączają poddanych należących do cerkwi, pod karą grzywien ustanawiają dochody na własnym targu, biją poddanych, pustoszą lasy, zabierają konie na egzekucję, a Kozaków płacących długi arendarzy pojmali, okrutnie pobili i odesłali do kancelarii, narażając ich na koszty; ponadto ciągłymi transakcjami i oszczerstwami czernią pryncypała, a dyspozytorowi Obuchowskiemu grożą pobiciem i ujmą na zdrowiu i honorze. Szkody w dochodach sięgają kilku tysięcy złotych. Komparent manifestował się o wszystko, zapowiadając dochodzenie krzywd prawem.

Transkrypcja

k. 28 (skan 0029, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedem-

4na Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winn. Przysięgłym. Comprs Pler Urod. JmćPan Mikołay

6Obuchowski Nne et ex Parte JW. Józefa Potockiego Krayczego Kor.

7Dobr Wsi Zabokrzycza y Jnnych Dziedzica, zapobiegaiąc Dobr y Gruntow

8Pryncypała Swoiego, ażeby przez rożne Sposoby, y gwałtowne przy-

9właszczenia Dziedzictwa, Pryncypał nieponiosł Szkody, te naprzeciwko

10Wiel. Józefowi Wilińskiemu, quovis iure siedzącemu, niemniey

11Wiel. Janowi Ruszkowskiemu Podcz.[?] Mścisł.[?], na ukrzywdzenie Grun-

12tow Pryncypała goniącemu[?], skarży, żali, protestuie się Oto: Jż Wiel.

13Wiliński niemaiąc się gdzie podzieć, u Wiel. Tadeusza Miastkowskiego

14Jurisdatora Pryncypała uprosiwszy Chałupę Poddanego Jnwen-

15tarskiego Jmieniem Juseta[?], ze wszelkim Obeyściem y ogrodze-

16niem, do krotkiego Czasu przemieszkania deklaruiąc, powin-

17ny y należący Czynsz z tegoż Gruntu do Skarbu importować, Zaś

18Sobie nieprzywłaszczaiąc Possessyi; a kiedy w Rok czyliwe[?] Dwa

19tenże Wiel. Miastkowski, ażeby Urod. Wiliński z Chałupy Jnwentarskiey

20ustąpił, obwieszczał, Urod. Wiliński, wymagaiącą prośbą dalsze-

21go siedzenia dopraszał się, ktorym Subtelnym Sposobem wynalazłszy

k. 28v (skan 0030, strona lewa)

1Lat kilka siedząc w Roku teraźnieyszym, po uczynioney na JW. Com-

2parentis Pryncypała Donacyi, y sna[?] stąpionych[?] mało[?] nych[?] tam

3Zapisach, absolutnie iakieś Sobie zmyśliwszy Prawka, ktoż[?] z Wiel.

4Ruszkowskim Coniunctim[?], też Chałupę Jnwentarską z Ogroda-

5mi, y całym Obeyściem, niemaiąc mocy y Prawa, ku[?] szczegulnemu

6ukrzywdzeniu Skarbu JW. Comprtis Pryncypała, iakowymsi zgoła ża-

7nym Dokumentem ustąpił, y tak bez prawnie między Sobą Za-

8chowawszy Umowę, tenże Wiel. Ruszkowski Chałupy Jnwentarskiey

9oddać niechce, y ieszcze przystanego Woźnego Jakuba Tarnawskiego

10z Szlachtą Urod. Janem Maruszewskim[?], y Franciszkiem Kozielskim[?]

11dla wzięcia w tenże Grunt na JW. Pryncypała Comprtis Jntromissyi,

12tenże Wiel. Ruszkowski z Urod. Turskim[?], y Pasterskim[?] horrendissime

13zbili, y tak własny Grunt Dziedziczny JW. Comprtis Pryncypała z dawna

14bez żadney kwestyi do Skarbu należący, y Chałupę Jnwentarską w Swo-

15ią absolutną obiąwszy Possessyą, ustąpić niechce, A zatym tenże Com-

16prs przychylaiąc się we wszystkiem do Prawa Pospolitego, ktore każdej

17własności odzywać zakazuie, Oco Woźny tymże wyż wyrażonym Obżało-

18wanych oderwanie Gruntu przywłaszczenie Chałupy Jnwentarskiey

19ukrzywdzenie Skarbu Jntraty, niesprawiedliwe bicie Woźnego y

20Szlachty Circa Officiosum Actum, Jako też o nieważność wszelkich

21Jakowych[?] zmyślonych Tranzakcyi, niewątpliwe JW. Pryncypała Com-

22prtis Dziedzictwo krzywdzących, y o Jnne pretensye z przyczyn Obżało-

23wanych wynikaiące, y Jnkwizycyą dowieść się maiące, iterata Nne Cuius

24supra manifestat vice. Mś[?] Obuchowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: urząd J. Ruszkowskiego („Podcz. Mścisł.[?]”), „goniącemu[?]”, imię poddanego „Juseta[?]”, „czyliwe[?]”, początek k. 28v w. 2–4 („y sna stąpionych mało nych tam Zapisach … Prawka, ktoż z Wiel. Ruszkowskim Coniunctim”), nazwiska świadków woźnego „Maruszewskim[?]”, „Kozielskim[?]” i pomocników Ruszkowskiego „Turskim[?], y Pasterskim[?]”, wiersz 18 („ktore każdej własności odzywać zakazuie, Oco Woźny tymże…”).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex parte – imieniem i ze strony; quovis iure – z jakiegokolwiek prawa; jurisdator – zbywca dóbr; coniunctim – wspólnie; horrendissime – najstraszliwiej; circa officiosum actum – przy czynności urzędowej; inkwizycja – dochodzenie przez świadków; iterata nomine cuius supra manifestat vice – ponownie imieniem jak wyżej się manifestuje; mp. – własnoręcznie.

Streszczenie

23stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Mikołaj Obuchowski imieniem Józefa Potockiego, krajczego koronnego, dziedzica Zabokrzycza, zamanifestował się przeciw Józefowi Wilińskiemu i Janowi Ruszkowskiemu, podczaszycowi mścisławskiemu[?]. Wiliński, nie mając gdzie mieszkać, uprosił u Tadeusza Miastkowskiego, jurysdatora (poprzedniego właściciela) dóbr, chałupę poddanego inwentarskiego Juseta[?] z obejściem na krótko, zobowiązując się płacić czynsz do skarbu dworskiego; gdy po roku czy dwóch Miastkowski kazał mu ustąpić, prosił o dalsze mieszkanie, i tak siedział kilka lat. W bieżącym roku, już po donacji dóbr na rzecz Potockiego, Wiliński bez prawa odstąpił chałupę z gruntami Ruszkowskiemu, który nie chce jej oddać, a woźnego Jakuba Tarnawskiego z szlachtą (Janem Maruszewskim[?] i Franciszkiem Kozielskim[?]), przybyłych dla intromisji Potockiego w ten grunt, wraz z Turskim[?] i Pasterskim[?] okrutnie pobił. Komparent manifestował się o oderwanie gruntu, przywłaszczenie chałupy, szkodę w dochodach, pobicie woźnego i szlachty przy czynności urzędowej oraz o nieważność zmyślonych transakcji.

Transkrypcja

k. 28v (skan 0030, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedem

4na Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winn. Przysięgłym. Comprs Pler Urod. JmćPan Mikołay

6Obuchowski Nne et ex Parte JW. Józefa Potockiego Krayczego Koronnego

7Dobr Zabokrzycza, y Jnnych Dziedzica postrzegaiąc wszelkiey Całości do

8Lasow, Gruntow do tychże należących, ażeby przez niżey wyrażo-

9nych[?] maiących[?] w dalszym czasie większego nieponiosł Detrymentu, So-

10lennie naprzeciwko WW. JchMć Panom Michałowi Łabęckiemu[?], Cześnik.[?] Var-

11[...]kiemu, Józefowi Szoporowskiemu[?] Stoln.[?] Latt.[?], Antoniemu Szo-

12porowskiemu[?] Braciey między Sobą rodzonym, Antoniemu Ko-

13mornikowi Granicznemu Halickiemu, y Józefowi, czyli Jmnie[?]

14Wienia[?] Cześn.[?] Halickiemu Szawłowskim Braci, Dobr Terkowa[?]

15Dziedzicom, y Possessorom, Skarży, żali, manifestuie, y Protestuie się

16Oto: Jż WW. Obżałowani wiedząc dostatecznie o tym, że Lasy do Za-

17bokrzycza należące, nie są do Terkowa[?] przyległe, one nie-

k. 29 (skan 0030, strona prawa)

1tylko na Opał, y rożne potrzeby Swoie wyrąbuią, ale co większa do ro-

2żnych postronnych Wsiow przedaią, y Swoim Poddanym na Stronę

3wywozić dopuszczaią, y penitus dezoluią, na pełżenie[?] Gorzałek

4Nieużytecznie wycinaią, Budowlę niepotrzebne wymyślaią, kwity na

5rąbanie Ludziom postronnym na kilkadziesiąt Fur wydaią,

6y niesłusznie wdzieraią się. A zatym tak o niesłuszne wdzieranie

7się w też Lasy, Onych dezolowanie, na Stronę wywożenie, y Ludziom

8postronnym wywozić dopuszczenie, y o Jnne krzywdy tenże Com-

9parens Nne Cuius supra, contra praefatos Jnculpatos, iterata

10manifestat, et protestatur vice offerendo, hanc Jnjuriam, iure

11vindicaturum Velle. M. Obuchowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: nazwiska i urzędy obżałowanych w w. 10–14 k. 28v („Łabęckiemu[?], Cześnik.[?] Var-[…]kiemu” – może „Warszawskiemu”/„Wareckiemu”; „Szoporowskiemu[?] Stoln. Latt.[?]” – może stolnikowi latyczowskiemu; „Józefowi, czyli Jmnie[?] Wienia[?] Cześn. Halickiemu” – imię drugiego Szawłowskiego niepewne, por. akt 58: Kazimierz, skarbnik mielnicki[?]); nazwa wsi „Terkowa[?]”; „pełżenie[?] Gorzałek” (zapewne „pędzenie”).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex parte – imieniem i ze strony; penitus – całkowicie; dezolować – niszczyć, pustoszyć; nomine cuius supra contra praefatos inculpatos iterata manifestat et protestatur vice, offerendo hanc iniuriam iure vindicaturum velle – imieniem jak wyżej przeciw wspomnianym obwinionym ponownie się manifestuje i protestuje, oświadczając, że tej krzywdy zamierza dochodzić prawem; mp. – własnoręcznie.

Streszczenie

23stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Mikołaj Obuchowski imieniem Józefa Potockiego, krajczego koronnego, dziedzica Zabokrzycza, zamanifestował się przeciw Michałowi Łabęckiemu[?], braciom Józefowi i Antoniemu Szoporowskim[?] oraz braciom Szawłowskim (Antoniemu, komornikowi granicznemu halickiemu, i drugiemu[?]), dziedzicom i posesorom dóbr Terkowa[?]. Obżałowani, wiedząc, że lasy zabokrzyckie nie przylegają do Terkowej[?], wyrąbują je nie tylko na opał i własne potrzeby, lecz sprzedają drewno do obcych wsi, pozwalają swoim poddanym wywozić je na stronę, wycinają na pędzenie gorzałki i niepotrzebne budowle, a obcym ludziom wydają kwity na wyrąb kilkudziesięciu fur. Komparent manifestował się o wdzieranie się w lasy, ich pustoszenie i wywożenie, zapowiadając dochodzenie krzywdy prawem.