Akty 61–80

Transkrypcja

k. 29 (skan 0030, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedem-

4na Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa Gro-

5du Winn. Przysięgłym. Stanowszy Osobiście Woźny Jenrał Woiewództwa Bra-

6cławskiego, y Jnnych Opatrzny Błażey Taszycki, co moc prawdziwey wier-

7ney, y skutecznej Relacyi Swoiey, iawnie, iaśnie, ustnie, y dobrowolnie ze-

8znał: Jż On Roku teraźnieyszego, Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,

9Dnia Dwudziestego Drugiego Januarij, na Affektacyą, y prawną Rekwi-

10zycyą Wiel. JmćPana Jgnacego na gornym Cieszkowie[?] Cieszkowskiego

11Podcz.[?] Czerniee.[?], był w Dobrach Miescie Niemirowie, gdzie będąc a ma-

12iąc przy sobie Strony Szlachty, Ludzi wiary godnych, Urod. JchMć Panów

13Jana Wolańskiego, y Stefana Junickiego[?] sobie podług prawa, dla tym

14większey wagi, y wiary przydanych pracowitych Petra Szkurdenka,

15Chwedka Szkurdenka, Trynka[?] Szkurdenka, Palija Szkurdenka, Olexę

16Bereżenka, Hrycka Złotonoszenka, [Petra] Zaporożca przysiężnego Zięcia

17Hrycka Bartaka, y Buraczka haydamackim sposobem, Dobra Wieś

18Kaczówkę[?] rabuiących, y więcey nad trzy tysiące Złł Pol. u Robo-

19czego Martynow[?] w przytach[?] gotowych pieniądzach, z dzierżawcą po-

20pełniaiących zastawy Wiel. JmćPana Żołtowskiego Cześn.[?] Nowogr.[?]

21Kommissarz w tychże Dobrach Klucza Niemirowskim maiącego,

22tychże wyż wyrażonych Złoczyńcow, każdego z osobna w pięćset Grzyw-

23nach aresztował, y prawnie przyporęczył, ktoren Areszt Wiel. Pan

24Kommissarz dobrowolnie przyiąwszy do rozprawy prawney, Jmieniem

25JW. Dziedziców, tychże występnych Ludzi dotrzymać deklarował, a tak

26tenże Woźny tak Strona Szlachtą przy Sobie będącą Oświadczywszy się

27z tamtąd odiachał, y tu przed Urzędem stanowszy prawdziwą Za-

28niesionego Aresztu, uczynił, y zeznał Relacyą, Woźny nieumieiący

k. 29v (skan 0031, strona lewa, góra)

1pisać, znak krzyża ręką kładnie Błażey Taszycki. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: nazwisko i urząd rekwirenta („Jgnacego na gornym Cieszkowie[?] Cieszkowskiego Podcz.[?] Czerniee.[?]”; w nagłówku „Wiel. Cieszkowskiego P.C.”), świadek „Junickiego[?]”, imiona hajdamaków („Trynka[?]”, „Oleksę[?] Bereżenka[?]”, „Złotonoszenka[?]”, „Burdaka[?]”), nazwa wsi „Kaczówkę[?]”, „u Roboczego Martynow[?] w przytach[?]” (sens niejasny – może „u Roboczego [?] Martynowa”), „Żołtowskiego Cześn.[?] Nowogr.[?]” – komisarz klucza niemirowskiego. Akt 62 (areszt hajdamaków w Niemirowie na rekwizycję Grocholskiego) wymienia te same osoby i pozwala porównać nazwiska: Petro, Chwedko, Trynko[?], Palij Szkurdenkowie, Oleksa[?] Burdenko[?], Hryć[?] Złotonoszenko, Petro Zaporożec, Hryćko Bartak, Buraczka[?].

Poprawiono wg aktu 62: Olexa Bereżenko, [Petro] Zaporożec, Buraczek (w rękopisie aktu 61 imię „Petra” przed „Zaporożca” zapewne opuszczone przez pisarza).

Objaśnienia: hajdamacy – zbrojne grupy rozbójnicze (często z udziałem Zaporożców) na Ukrainie prawobrzeżnej, poprzedzające koliszczyznę 1768 r.; przyporęczyć – oddać pod poręczenie (dozór) właściciela lub urzędnika dóbr; areszt w 500 grzywnach – pod karą 500 grzywien w razie wypuszczenia; affektacja – żądanie; rekwizycja – wezwanie urzędowe.

Streszczenie

23stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Błażej Taszycki zeznał, że 22 stycznia 1768 na żądanie Ignacego Cieszkowskiego[?], podczaszego czernihowskiego[?], był w mieście Niemirowie i w obecności szlachty Jana Wolańskiego i Stefana Junickiego[?] aresztował – każdego pod karą 500 grzywien – hajdamaków: Petra, Chwedka, Trynka[?] i Palija Szkurdenków, Olexę Bereżenkę, Hryćka Złotonoszenkę, Petra Zaporożca (zięcia przysiężnego), Hryćka Bartaka i Buraczka, którzy rabowali wieś Kaczówkę[?] i zabrali ponad 3000 zł w gotówce. Aresztowanych przekazał pod dozór komisarza klucza niemirowskiego (z ramienia Żołtowskiego[?]), który przyjął areszt i zobowiązał się imieniem dziedziców dostawić ich do rozprawy prawnej. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 29v (skan 0031, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedemna

4Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winn. Przysięgłym. Stanowszy Osobiście Woźny Jenrał Woiewódz-

6twa Bracł. y Jnnych Opatrzny Sebastyan Dzikowski, w moc wierney

7Relacyi Swoiey iawnie zeznał: Jż On Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedm-

8set Sześćdziesiąt, Osmego, Dnia Dwudziestego Januarij, na Affektacyą

9y prawną Rekwizycyą Wiel. JmćPana Michała Grocholskiego Sędziego

10Ziemskiego Bracł., maiąc przy sobie Stronę Szlachty, Ludzi Wiary

11godnych, Urod. PP. Mikołaia Federowicza[?] y Macieia Koźmiatowskiego[?]

12dla tym większey wiary, do tego Aktu użytych, był w Dobrach Mieście Nie-

13mirowie JW. JmćPana Piotra Potockiego Starosty Sniatyńs. Dziedzicz-

14nych, gdzie będąc pracowitych Petra Szkurdenka, Chwedka Szkurden-

15ka, Tyszka[?] Szkurdenka, Palija Szkurdenka, Olexy Bereżenka,

16Hryćka Złotonoszenka, Petra Zaporożca Przysiężnego Zięcia, Hryć-

17ka Bartaka, Buraczka, poddanych JW. Starosty Sniatyńskiego Dzie-

18dzicznych, a hultaynych Haydamakow, złodzieystwem y rozboystwem

19bawiących się, ktorzy Roboczego Wasyla Szewca Obywatela Worono-

20wieckiego a dziedzicznego W. Rekwirenta Poddanego, nocną porą zra-

21bowali, y gotowych Pieniędzy, oprocz Jnnych Fantow Złł Pol. Tysiąc

22wzięli, w Zamku tameyszym u Wiel. JmćPana Żołtowskiego Kommis-

23sarza każdego z osobna, w Grzywnach Pięćset, Aresztował, y praw-

24nie przyporęczył, ktory Areszt Wiel. JmćPan Kommissarz benevole

25Jmieniem JW. Pana Swego przyiowszy, pomienionych Aresztowa-

26nych do rozprawy prawney dotrzymać deklarował, y Submitto-

27wał się, o czym On Woźny Szlachtą pomienioną Sobie przytom-

28ną, oświadczywszy się, z tamtąd powrocił, y tu przedemną Urzędem

29prawdziwego Aresztu Swego uczynił, y zeznał Relacyą. De quo Oreno[?]

30Ejusdem Militis[?] Relatio[?], Woźny nieumieiący pisać Krzyż Swięty kła-

31dnie Sebastyan Dzikowski. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: świadkowie „Federowicza[?]”, „Koźmiatowskiego[?]”; imię „Tyszka[?]” (w akcie 61 odczytane „Trynka[?]”); formuła końcowa „De quo Oreno[?] Ejusdem Militis[?] Relatio[?]”. Data aresztu w tekście: „Dnia Dwudziestego Januarij” (20 I) – w akcie 61 areszt tych samych osób 22 I.

Akt równoległy do aktu 61 (ci sami hajdamacy aresztowani w Niemirowie, przyporęczeni komisarzowi Żołtowskiemu). Wyliczenie osób w tym akcie pozwala poprawić akt 61: Olexa Bereżenko (pewne), Petro Zaporożec – zięć przysiężny, Buraczek (nie „Burdak”).

Objaśnienia i tłumaczenia: hajdamacy – zbrojne grupy rozbójnicze na Ukrainie prawobrzeżnej; hultayny – włóczęga, łotr; przyporęczyć – oddać pod poręczenie (dozór); benevole – dobrowolnie; submittował się – zobowiązał się (poddał się); de quo … relatio – o czym relacja tegoż woźnego (?).

Streszczenie

23stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Sebastian Dzikowski zeznał, że 20[?] stycznia 1768 na żądanie Michała Grocholskiego, sędziego ziemskiego bracławskiego, w obecności szlachty Mikołaja Federowicza[?] i Macieja Koźmiatowskiego[?] był w Niemirowie, mieście Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego, i na zamku u komisarza Żołtowskiego aresztował – każdego pod karą 500 grzywien – poddanych starosty, a zarazem hajdamaków-rozbójników: Petra, Chwedka, Tyszka[?] i Palija Szkurdenków, Olexę Bereżenkę, Hryćka Złotonoszenkę, Petra Zaporożca, Hryćka Bartaka i Buraczka, którzy nocą obrabowali Wasyla Szewca, mieszkańca Woronowicy i poddanego Grocholskiego, zabierając 1000 zł gotówki i inne rzeczy. Komisarz przyjął areszt imieniem pana i zobowiązał się dostawić aresztowanych do rozprawy. Woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 29v (skan 0031, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedem-

4na Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winn. Przysięgłym. Comprs Pltr Wiel. JmćPan Michał Bi-

6lina[?] Miastkowski Miecznikowicz[?] Urzędowski Dobr połowy[?] Zu-[?]

7ki[?] Zabokrzyckiey Dziedzic, y Naturalny, po Antecessorach Swo-

k. 30 (skan 0031, strona prawa)

1ich Sukcessor, ponioszy, tak znaczne krzywdy, od niżey wyrażone-

2go w Substancyi Swoiey, przyszedszy ad Acta praesentia Castren-

3sia Vinnicensia w ten Sposob, przeciwko Wiel. JmćPanu Janowi, An-

4toniemu [przekreślone: kipie] Sominis[?] Jełło[?] Bakorzewskiemu[?], Podstolemu Podla-

5skiemu zanosi Manifestacyą: Jż tenże Wiel. Obżałowany na-

6bywszy za wyż wyrażone Dobra Część Zabokrzycka, w Woiewo.

7Bracł. a Powiecie Winn. leżące, od Wiel. Manifestanta Donacyi

8y pozyskawszy od tegoż, in Anno nunc pridem elapso Tysiąc

9Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego, Dnia Dwunastego Februarij, kwit

10z Summy Dwoch Tysięcy Złł Pol. de persoluto pretio, ad mentem

11kontraktu Resignationis, między Wiel. Manifestantem z iedney, a Wiel.

12Obżałowanym z Drugiey Strony zawartego, in Vim ktorego kontra-

13ktu szczegulnie potrzebnemi czasy, y potrzebnemi rzeczami wziąć od te-

14goż Wiel. Obżałowanego Summy Złł Pol. Pięćset Dziewięćdziesiąt Czte-

15ry, a o Summę resztuiącą, Tysiąc Czterysta y Sześć Złł Pol., ad men-

16tem tegoż kontraktu, kiedy u Wiel. Obżałowanego Listownie oraz

17y przez Przyiaciół rekwirował, żadnym Sposobem oddać niechciał,

18y recusat, w czym wielką Wiel. Manifestantowi krzywdę czyni, że wła-

19sności Onego nieoddał, y nieoddaie, owszem nadstawać[?] y Życiu prze-

20chwałki czyni, dosyć chcąc wszystkiemi Siłami Tranzakcye in

21suo robore zachować y według Opisu dotrzymać; ażeby Wiel. Obża-

22łowany kwitem zasłaniaiąc się wspomnianey Summy Tysiąca Czte-

23rechset y Sześciu Złł Pol. do tych czas nieoddał, więc Wiel. Manifes-

24tans przymuszony został de nullitate, ac in solidum[?], wyż wspom-

25nionych Tranzakcyi, to iest kontraktu Resignationis, Roboracyi

26Onego, Donacyi, y kwitu de persoluto pretio z Wiel. Obżałowanym, o

27Część Zabokrzycka nastąpionych manifestować się, y z Wiel. Janem

28Felixem dwoch Jmion Kopczyńskim, w tychże Dobrach przez

29Antecessorow Wiel. Manifestanta Ewerowanych[?], Possessyi przed

30teraźnieyszą Expulsyą będącym, o wyż wyrażone Dobra, Jnteress

31do Skutku przyprowadzić, y skomplanować, oświadczaiąc Diligen-

32cyą Swoią: Że w każdym Sądzie y Urzędzie nietylko Sam, lecz y Żo-

33na Swoia Juramentem komprobować [będzie], Jako więcey nad Summę

34Pięćset, Dziewięćdziesiąt, Cztery, Złł Pol. ad Complementum Dwoch Ty-

35sięcy gotowemi Pieniędzmi Siedmdziesiąt Dwa, Złł Koniem[?], Dwa-

36ście Osmdziesiąt Osm[?], Zygarkiem Sto Czterdzieści Osm[?], Parą Pi-

37stoletami Dziewięćdziesiąt Złł Pol. odebrał, a więcey ani Pieniędz-

38mi gotowemi, ani żadnemi rzeczami, nad wyż wyrażone pie-

39niądze, y rzeczy z rąk Wiel. Obżałowanego nieperceptował, Pienią-

40dze, Parę Koni[?], Zygarek, Pistolety in natura oddać oświadcza, y de-

41klaruie Wiel. Obżałowanemu, przeto iterum de nullitate wspom-

42nionych Tranzakcyi przed Aktami teraźnieyszemi manife-

43statur. Michał Miastkowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: imię/przydomek i urząd komparenta („Michał Bilina[?] Miastkowski Miecznikowicz[?] Urzędowski Dobr połowy[?] Zuki[?] Zabokrzyckiey”; w nagłówku „Miecz. Urzędowskiego”, por. akt 56: bracia Tadeusz[?] i Michał Miastkowscy, miecznicy urzędowscy); imię i nazwisko obżałowanego („Janowi, Antoniemu [kipie – przekreślone] Sominis[?] Jełło[?] Bakorzewskiemu[?]”, w nagłówku „Bakorzewskiemu[?] P.P.” – podstoli podlaski[?]); „Ewerowanych[?]” (zapewne „ewinkowanych”); „in solidum[?]”. Wyliczenie świadczeń (72 zł gotówką, koń[?] 288[?] zł, zegarek 148[?] zł, para pistoletów 90 zł) daje ok. 598 zł wobec deklarowanych 594 zł – liczby niepewne.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; ad acta praesentia castrensia Vinnicensia – do niniejszych akt grodzkich winnickich; in anno nunc pridem elapso – w roku niedawno upłynionym; de persoluto pretio – z zapłaconej ceny; ad mentem – stosownie do; contractus resignationis – kontrakt odstąpienia dóbr; in vim – na mocy; recusat – odmawia; in suo robore – w swojej mocy; de nullitate – o nieważność; roboracja – zatwierdzenie (oblata) kontraktu; ad complementum – na uzupełnienie; nieperceptował – nie otrzymał; in natura – w naturze; iterum de nullitate … manifestatur – ponownie się manifestuje o nieważność.

Streszczenie

23stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Michał Miastkowski, miecznikowic[?] urzędowski, dziedzic części Zabokrzycza po przodkach, zamanifestował się przeciw Janowi Antoniemu Bakorzewskiemu[?], podstolemu podlaskiemu[?]. Obżałowany nabył od niego na mocy donacji część Zabokrzycza (woj. bracławskie, pow. winnicki) i 12 lutego 1767 uzyskał kwit z zapłaty 2000 zł zgodnie z kontraktem rezygnacji, choć faktycznie dał tylko 594 zł; pozostałych 1406 zł, mimo wezwań listownych i przez przyjaciół, nie chce oddać, a nawet grozi komparentowi, chcąc utrzymać transakcje w mocy. Wobec tego Miastkowski manifestował się o nieważność kontraktu rezygnacji, jego roboracji, donacji i kwitu, zapowiadając porozumienie w sprawie tych dóbr z Janem Feliksem Kopczyńskim, który przed obecnym wyzuciem posiadał je z ewikcji przodków komparenta. Oświadczył, że wraz z żoną gotów jest przysięgą stwierdzić, iż otrzymał tylko: 72 zł w gotówce, konia[?] (288[?] zł), zegarek (148[?] zł) i parę pistoletów (90 zł), i że pieniądze oraz rzeczy gotów zwrócić w naturze.

Transkrypcja

k. 30 (skan 0031, strona prawa, dół)

k. 30v (skan 0032, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedemną

4Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winn. Przysięgłym. Comprs Pltr Urod. JmćPan Michał Dzieża Cze-

6ściow[?] Dobr Wsiow Płaszowki, Pociapek, y Noworoczy w Woie. Wo-

7łyńskim, Powiecie Krzemien. leżących Dziedzic, Subveniendo in-

8tegritati Substantiae Suae, aby z niżey wyrażonych przyczyn nie-

9poniosł w niey żadney krzywdy, przeciwko JW. JmćPani Siedlnice[?] lub

10Jnnego Jmienia z Potockich Bilińskiey, Woiewodzinie Chełmiń.

11a mianowicie Urod. JchMć PP. Ludwikowi Jezierskiemu, y Sta-

12nisławowi Łomaszewskiemu[?], Dyspozytorom teyże JW. Wode-

13dziny Chełmińskiey na on czas będącym Manifestuie się Oto: Jż

14Urod. Jezierski, y Łomaszewski[?], sprowadziwszy Urod. Mani-

15festanta do Dobr Kaykur[?] JW. Woiewodziny Chełmińskiey Pani Swo-

16iey, y tam przez dni kilka przytrzymawszy, upoiwszy Variis Soli-

17citationibus, nieumieiącego dobrze czytać, a pisać cale nie, za-

18tym dobrze podpoiwszy, do Podpisu iakowegoś Skryptu wzglę-

19dem Części Dobr Wsiow Płaszowki, Pociapek, y Noworoczy

20niewiadomo Manifestantowi w iakim Sensie napisanego, Ono-

21rem[?] Pani Swoiey służącego w Dobrach Kaykurach[?] przywie-

22dli, a nadto Lasow Manifestantis własnych Dziedzicznych trzy-

23maiąc także w wyż wyrażonych Dobrach Części, Sam JW. Woie-

24wodzina przez moc y siłę manifestantowi używać, y pożytko-

25wać broni, y niedopuszcza, y Jnne krzywdy czynić odważa się,

26Lasy Płaszowieckie, Pociapskie, y Noworoczkie wycinać każe,

27y dezolować, y na swoy pożytek obraca, oco wszystko iako y o Skrypt,

28ktory ieśliby iakowy in praeiudicium Urod. Manifestanta Substan-

29cyi był napisany, a przez tegoż Komparenta praemisso modo

30podpisany, aby temuż Manifestuiącemu się w czym napotym

31nieszkodził, dla tego o nieważność Onego, iako nieprawnie wy-

32muszonego, et ratione Omissorum manifestuie się, Salva Ejus-

33dem Manifestationis, za doświadczeniem się de Contentis wspom-

34nionego Skrypta melioratione. Comprs nieumieiący pisma

35znakiem Krzyża Swiętego podpisuie się Michał Dzieża. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: „Cześciow[?]” (może „Części” – dziedzic części wsi); imię wojewodziny („Siedlnice[?] lub Jnnego Jmienia” – pisarz nie znał imienia); nazwisko dyspozytora „Łomaszewskiemu[?]”; nazwa dóbr wojewodziny „Kaykur[?] / Kaykurach[?]”; „Onorem[?] Pani Swoiey służącego” (sens: na korzyść swojej pani). Nazwy wsi: Płaszówka, Pociapki (Poczapki), Noworocze – odczyt dość pewny, identyfikacja niepewna.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; subveniendo integritati substantiae suae – zabezpieczając całość swego majątku; variis solicitationibus – rozmaitymi namowami; in praeiudicium – na szkodę; praemisso modo – wyżej opisanym sposobem; et ratione omissorum – i z racji rzeczy pominiętych; salva eiusdem manifestationis … melioratione – z zastrzeżeniem poprawy (uzupełnienia) tej manifestacji po zapoznaniu się z treścią wspomnianego skryptu.

Streszczenie

23stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Michał Dzieża, dziedzic części wsi Płaszówka, Pociapki i Noworocze w województwie wołyńskim, powiecie krzemienieckim, zamanifestował się przeciw wojewodzinie chełmińskiej Bilińskiej z Potockich (imienia nie podano) oraz jej ówczesnym dyspozytorom Ludwikowi Jezierskiemu i Stanisławowi Łomaszewskiemu[?]. Dyspozytorzy sprowadzili go do dóbr wojewodziny Kaykury[?], przetrzymali kilka dni, spoili i namowami nakłonili tego słabo czytającego i nieumiejącego pisać człowieka do podpisania skryptu dotyczącego jego części owych wsi, napisanego w nieznanej mu treści na korzyść ich pani. Ponadto ludzie wojewodziny zabraniają mu korzystać z jego własnych lasów i każą wycinać i niszczyć lasy płaszowieckie, pociapskie i noworockie na swój pożytek. Dzieża manifestował się o te krzywdy i o nieważność wymuszonego skryptu, zastrzegając sobie uzupełnienie manifestacji po poznaniu jego treści; jako niepiśmienny podpisał się krzyżem.

Transkrypcja

k. 30v (skan 0032, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Prze-

4demną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Przysięgłym. Comparentes Pltr WW.

6JchMć PP. Jan Felix bi[?] nominis, y Franciszka z Zalewskich

k. 31 (skan 0032, strona prawa)

1Kopczyńscy Subdelegatowie Grodzcy Winn. Małż. Dobr Części Wsi

2Zabokrzyckiey, w Woie. Bracł. a Powiecie Winn. leżących Dzie-

3dzice, y Aktualni vigore Jurium Sibi servientium, nieprzerwa-

4nie od Lat Sześciu przed teraźnieyszą Expulsyą Possessorowie,

5niespodziana, y prawie nieprakty[ko]wana od niżey wyrażo-

6nych, Dnia Trzynastego Miesiąca teraźnieyszego poniosłszy Expulsyą[?]

7wolę[?], przyszedłszy do Akt tuteyszych Grod. Winn. z żalem, y niepo-

8hamowanym płaczem, naprzeciwko JWW. JchMć PP. Józefowi na Za-

9wadzie[?] Potockim Krayczemu Koronnemu, Staroście Leżayskiemu Opieku-

10nowi, Franciszkowi, y Wincentemu Potockim Woiewodzicom Po-

11znańskim Małoletnim, w Opiece tegoż JW. Kraycego Koronn.

12zostaiącym, Braci między sobą rodzonym, Dobr Klucza Niemi-

13rowskiego Dziedzicom, niemniey JW. JmćPanu Pawłowi Sta-

14rzyńskiemu Generałowi Woysk Koronnych Autoramentu Cudzo-

15ziemskiego, tychże Dobr Arędownemu Possessorowi, iako

16też WW. JchMć PP. Franciszkowi Cześnikowi Kowalskiemu[?],

17Gubernatorowi Niemirowskiemu Starszemu, y Andrzeio-

18wi Łowczemu Kruszwickiemu Kommissarzowi Dobr JW. Starzyń-

19skiego, Młodszemu Żołtowskim, Braci między sobą Rodzonym,

20Janowi Bakorzewskiemu[?] Podstolemu Podlaskiemu, JWW. Woiewo-

21dziców Poznańskich Plenipotentowi, tudzież Urod. Józefowi Bo-

22guckiemu Chorążemu Milicyi Nadworney Niemirowskiey, po Załogach

23w różnych miejscach[?] stoiących[?], Michałowi Stefanowi Lipow[?] Tytuł Palestran-

24ta Grod. Winn. maiącemu, Marcinowi Kotawickiemu[?] Manu-

25aliście w Officio Bartkowskiego[?] Cześn. Mińskiego, Woyciechowi

26Bycu[?], y Franciszkowi Synowi Rusiyanom[?] z Kopijowskiego[?]

27Dworu przystanym, oraz Odwatym[?] Brockowi Hurzeskanowi[?],

28Atymowi Rożkowowi, Jwanowi Sousowi[?], Kornijo-

29wi Kerpaćowi[?], Jwanowi Szeromachowi[?], Andryiowi Zaporoż-

30cowi, Pismiennemu, Andryiowi Mohyle, Semenowi Sabatyń-

31cowi, Pańkowi Burakowi, Petrowi Dowhaniowi[?], Kaczorowi Za-

32porożcowi, y Jnnym Kozakom Sawińcom do Osob Dziedzictwu

33w tey zło przybranym, po Jmionach y przezwiskach, JchMć Ob-

34żałowanym, lepiey wiadomym, do niżey wyrażoney Akcyi subor-

35dynowanym, świadczą y manifestuią się Oto: Jż JchMć Obżał.

36niewiedzieć quo praetextu: że Dnia wyż wyrażonego, w nocy o go-

37dzinie Dziewiątey z Wieczora na Sumę[?] Wodochryszcza Ruskie[?], wysta-

38wszy Urod. Józefa Boguckiego z Kozakami Sawińcami w Osob plu-

39binus[?] Dwudziestu z Miasta Niemirowa, do Wsi Części Zabokrzy-

40ckiey, ktory nastawszy prosto w Dwor Manifestantium wiechawszy,

41tenże Dworek wartami Kozackiemi ostawić kazał, a Sam

42z kilku Sawińcami Orężnemi do Jzby wszedszy, Samą tylko Ma-

43nifestantkę z Dziećmi swoiemi zastawszy[?], przestraszył, oświad-

44czaiąc że na Zaiazd z Ludźmi przyszedł, Konie WW. Manife-

45stantow ze Staynie wyprowadziwszy, owoż do Stayni wprowadzić

46kazał, ktorym Siano Dworskie, Owies, y Zboże Snopami dawać.

k. 31v (skan 0033, strona lewa)

1Dnia Osmnastego Ejusd. nieobserwuiąc Swięta Ruskiego Pod-

2danych Manifestantium dla tychże Swoich Koni Owies

3Dworski młocić wypędził, y tegoż Dnia Obrazy od Scian pood-

4rywać, y wszystkie Apperencya[?] Stołeczka[?] z Jzby na podwo-

5rze wyrzucić, Kozakom Swoim dysponował, y też rzeczy przed

6wieczorem do Chatupy[?] pracowitego Andryia Tkacza, a re-

7paracyi własney Manifestantium z wielką szkodą zwieść kazał,

8a tak Samey Manifestantki, iako też y z Dziećmi Jey ze Dworu

9ustąpić przymusił, y we Dworze nocować zabronił, y że wszyst-

10kim ze Dworu wyciągnął, w ktorey Chatupie z Dziećmi Swoiemi

11w ciasnocie, y zimnie, Manifestans przenocowawszy. Dnia Dzie-

12więtnastego Ejusd. rano poszedł do Dwora Swego dla oglądania

13się, a w tym czasie WmćPan Michał Zalewski Possessor

14Wsi Słobodki, a Brat rodzony Manifestantki przysłał Seda-

15Haydeczka[?] Swego prosząc Manifestanta do Siebie, Urod. Bogu[c]-

16ki, z tym się zaraz odezwał, nieponydzie[?] Jmć z tąd nigdzie, ieżeli

17JmćPan Zalewski chce, niechay do mnie przyidzie, obaczy się z

18JmćPanem Kopczyńskim, y kiedy przyszedł WmćPan Zalewski po-

19przywitaniu się, Urod. Bogucki szukaiąc iakowoś pretexty do

20tegoż W. Zalewskiego, wziowszy Pistolet z Kozaka, tamże we Dwo-

21rze w Jzbie, po raz drugi[?] wystrzelił, a tym samym bardzie[y]

22Kozakow w pomocy[?] Swoiey maiących do większey Wiolencyi

23zfomentował, y Za Jechawszy[?] ze Dworu na Słobodkę do W. Zalew-

24skiego Kozak z Janczarką, aż do Stawu obok Manifestanta idąc

25assystował, gdzie Manifestans Dzieci Swoie z Urod. Jakubem

26Dołżańskim Dyrektorem w Chatupie nadmienioney w chłodzie

27y głodzie y ciasnocie zostawiwszy, Urod. Bogucki in Vilipendium Ho-

28noru Manifestantium, czyniąc w teyże Jzbie Kotę[?] na Drzwiach

29namalował, y onego pokazuiąc temuż P. Dyrektorowi oświadczał

30Andryi Pismienny Kozak strasząc Dzieci Manifestantium, mo-

31wiąc Onym, aby tey Jzdebki[?] ustępowali, strzelaniem z Rusznicy

32odgrażał, a Wiel. Manifestans aż do Dnia Dwudziestego tegoż

33Miesiąca, we Dworze W. Zalewskiego bawiąc się, dano znać przed

34godziną Siodmą tegoż samego Dnia, od Manifestantki że

35na Saniach[?] przyiachała, prosząc aby się widział, ktora iż Męża

36Swego y z Dziećmi wygnanego ze Dworu zastawszy dla wspomnia-

37ney Jzdebki dla obaczenia Dzieci Swoich wstąpiła, powzięta

38wiadomość że Manifestans wyieżdża do Kopiorowki[?] do W. Bar-

39[t]kowskiego Cześn. Mińskiego, gdzie się znaydował WmćPan Buko-

40rzewski[?] dla umollifikowania żalowego bez prawnego Zaiazdu

41kazał znać o Swoim przybyciu, oraz prosząc do Siebie dla rozmo-

42wienia się, dokąd kiedy Manifestans przyiechał, w tym momen-

43cie Urod. Bogucki ze Czterma Kozakami Orężnemi do teyże

44Jzdebki przyszedłszy, nietylko wyiazdu, lecz y wychodu zabronił,

45dwoch Kozakow w Jzbie, a dwoch w Sieniach z Janczarkami

46postawił, y tam pod wartą Obydwa Manifestantow, wraz z

k. 32 (skan 0033, strona prawa)

1Dziećmi JmćPanną Dorotą Trawińską Cześn.[?] Córką[?] Godzin kilka trzymaiąc, pracowitego Alexandra Stangryta we

2Dworze pod wartą osadził, a w tym czasie doniesiono, że ktoś

3do Dworu przyiachał, tak zaraz Manifestantes posłali dowie-

4dzieć się, kto przyiachał? Opowiedziano, że JchMć PP. Kotowiecky[?]

5Stefanowicz, powtornie posłali, upraszaiąc JchMć do Siebie,

6ktory niechcąc być, aż w połgodziny przyszedszy JmćPan Ste-

7fanowicz z Starawarach[?], y przy kadownicy[?] mowiąc, y nibyten

8komplement czyniąc, że to czynić musi, co mu kazano, tak

9Manifestantes JmćPana Stefanowicza upraszali, aby JmćPanu

10Boguckiemu perswadował, aby z pod warty Manifestantow JmćPannę Cześnikownę Trawińską, y małeńkie Dzieci uwolnił, przyszedł

11potym tenże JmćPan Bogucki Manifestantkę oraz Corkę Jey JmćPannę Cześnikownę Trawińską z teyże Jzdebki, wraz z Dziećmi

12maleńkiemi, z wielką Uymą honoru potrącaiąc wygnał, a Sa-

13mego Manifestanta, pod tąż wartą Kozacką zostawił, ktora z

14Dziećmi Swoiemi, w czasie teraźnieyszych, ciężkich mrozow

15na Słobodkę do WmćPani Miedzwieckiey, piechotą poszedszy, Dzieci ob-

16lokowała[?], a Sama do Zięci powrociła, widzieć chcąc się z Mężem

17pod wartą siedzącym dzięki[?], oraz Chleba, y Omasty wydać zabro-

18nił, lecz widzieć się z Mężem swoim niedopuścił, Jeszcze z więk-

19szą Uymą Honoru, y potrącaniem Kozakom odegnać kazał, a Sa-

20mego Manifestanta z teyże Jzdebki pod wartą, aż do Dwora zapro-

21wadziwszy, tamże we Dworze pod tęż wartą, gdzie iuż Alexan-

22der Stangryt był w Sekwestrze osadził, a zaś Urod. Józefa Mu-

23tinowskiego[?] Siestrzeńca rodzonego Manifestantis pod wartą wiąza-

24wszy do Locha Szpichlerza, Urod. Stefanowicz z Kozakami wodząc

25wykrzykał, y spisywał, Gorzałkę z Locha z Baryłki do Dworu wnosi-

26li, tymże Kozakom toczyć y pić pozwolił, y na gorę Jzdebną

27po Drabinie włażąc, na ktorey naywięcey Depozytu Gospodar-

28skiego było z Urod. Boguckim zrzucał, y na Regestr ad Libitum

29swoie pisał, y potym z pod warty z Jzby Dworskiey nieuwolnili,

30poki Regestru przez Urod. Obżałowanych spisaney, na dyspo-

31zycyi Urod. Kotowickiego ręką swoią własną W. Manifestans

32niepodpisał; pianym Kozakom we Dworze, y na podworzu

33Urod. Bogucki strzelać bez potrzeby pozwalał, Starozakonne-

34go Dawida Arędowarza[?] pół Kwarta Koni na Andziei[?] w Części Za-

35bokrzyckiey u Manifestantow będącego, bez żadney przyczyny

36Urod. Bogucki pod wartę wziąć kazał, y o Pieniądze ukrzywdzaiąc[?]

37się, nahaiami bić dysponował, Gorzałkę, Mięso, Owies, Słoninę[?]

38zabrać z karczmy dla Kozakow kazał, za ktorym Kozak Jwan

39Szromacha[?] uciekł pod ciemny wieczor na Słobodkę do Dworu JW.

40Miedzwieckiey w Jzbie z Janczarką wszedł, od ktorey W. Mani-

41festantka Janczarkę odebrawszy, u Siebie do Dnia zatrzymała,

42y do Grodu do prezenty oddać miała, ale że Urod. Bogu-

k. 32v (skan 0034, strona lewa)

1cki napadnienie z Kozakami na Dworek W. Miedzwieckiey odgrażał,

2przeto Janczarkę natychmiast oddać musiała, kotły z Browaru prze-

3mować[?], Wymiar ze Młyna brać, Zboże młocić Urod. Bogucki dyspo-

4nował, Barany, Jndyki, Gęsi, kaplony, Ryby, Miodu, Masła, Syry, Sło-

5niny, y wszystko co do konsumpcyi należy in Commoditatem Usu

6sui obracaią, Gumno wymłacaią, Siano, Owies Manifestanti-

7um końmi swoiemi paszą, dosyć iniuriis fundamento bez żad-

8ney konwikcyi prawney, nawet bez wydanego Pozwu nieczeka-

9wszy, od własney Fortuny y Chleba Manifestantow wygnali, y Ex-

10pulsyą Manifestantom uczynili, ktory od swoiey Substancyi

11oddaleni zostawszy, Chleb, Owies, Siano, y co tylko do konsum-

12pcyi należy, kupować muszą, Len nietarty w Stayni złożony

13przed końmi ściełą[?], na maiątki rozbieraią, y na koty wytykaią,

14Bydło, Klacze Folwarczne, Owce, kozy, Swinie y Drob wszela-

15ki, bez dozoru, y przez trzymanie Browaru na takowych

16ciężkich mrozach zginąć musi, Siedm kadek zatartych w Bro-

17warze Robota[?] po trzymaniu Gorzelnika[?] Aoglarza[?] y Browaru, Mroży-

18powysiadali[?], W. Bukorzemski[?] maiąc z Listem prosząc po Stę-

19py do Kopiorowki od W. Manifestantki Parą końmi w Sanek

20Swego Alexandra Stangryta, konie zwrocił[?] y Szoramiści[?]

21Siebie do Glinianca[?] bez żadney przyczyny wziąć kazał, na List

22nawet nieodpisał, Stangryta w Klopśkowce[?] związać chciał, kto-

23ry piechoto do Zięci przyiść musiał, a końmi z Szorami y Wo-

24zkiem przez Niedziel Cztery ieżdżąc żeduie[?] na rekwizycyą od-

25dał, Szkody wiele we wszystkiem Urod. Bogucki z Kozakami

26zfomentowawszy, z Rady tegoż W. Bukorzemskiego[?], a za Ordynan-

27sem WWch Żołtowskich Braci przez gwałtowne wyrzuce-

28nie z własney Possessyi, Manifestantom naczynił, ktore szko-

29dy w rzeczach rożnych Czasu Prawa Jnkwizycyą dowiedzione

30y osobliwym Regestrem spisane będą. A zatym powtor-

31nie pko wyż Obżałowanym Manifestantes Salva Sibi o-

32nus[?] fuerit melioratione, tudzież de nullitate Regestru

33coactive przez Siebie, niby na odebrane rzeczy podpi-

34sanego, Udawszy się ad Asilum Sae Justitiae żalą się.

35Jan Felix Kopczyński mp Franciszka Kopczyńska.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pismo pośpieszne; wiele nazwisk niepewnych, zwłaszcza w wyliczeniu Kozaków-Sawińców (k. 31 w. 25–31) i domowników (k. 31: „Woyciechowi Bycu[?], y Franciszkowi Synowi Rusiyanom[?] z Kopijowskiego[?] Dworu”, „Odwatym[?] Brockowi Hurzeskanowi[?]”). Nazwisko plenipotenta wojewodziców poznańskich zapisane „Bakorzewski”/„Bukorzemski” (por. akt 63 – Jan Antoni Bakorzewski[?], podstoli podlaski). Niepewne także: „Sumę[?] Wodochryszcza Ruskie” (święto Wodochreszcza – Jordanu, 6/18 I st. st.), „Kotowiecky[?]” / „Kotowicki”, „z Starawarach[?]”, „Mutinowskiego[?]”, „Kopiorowka[?]”, „Glinianiec[?]”, „Klopśkowce[?]”, k. 32v w. 3 i 17–24.

Daty: najazd 13 I 1768 (w nocy o godz. 9 wieczorem), dalsze gwałty 18, 19 i 20 I 1768. Dziewiętnasty stycznia – Michał Zalewski, posesor Słobódki, brat rodzony manifestantki (por. akt 57).

Tłumaczenia łaciny i objaśnienia: comparentes personaliter – stawiwszy się osobiście; bi nominis – dwojga imion; vigore iurium sibi servientium – na mocy przysługujących im praw; expulsja – wyzucie z posiadania; quo praetextu – pod jakim pozorem; in vilipendium honoris – na zniewagę czci; in commoditatem usus sui – na swój użytek; iniuriis fundamento – z krzywdą (bez podstawy); konwikcja – przekonanie sądowe (wyrok); coactive – pod przymusem; salva sibi … melioratione – z zastrzeżeniem poprawy (uzupełnienia); ad asylum sacrae iustitiae – do schronienia świętej sprawiedliwości; Sawińcy – Kozacy nadworni (od dowódcy Sawy?) w milicji niemirowskiej; janczarka – długa strzelba; kaplony – kapłony.

Streszczenie

23stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Feliks Kopczyński i jego żona Franciszka z Zalewskich, subdelegatowie grodzcy winniccy, dziedzice i od sześciu lat nieprzerwani posesorzy części wsi Zabokrzycze (woj. bracławskie, pow. winnicki), z płaczem zamanifestowali się przeciw Józefowi Potockiemu, krajczemu koronnemu i staroście leżajskiemu, opiekunowi małoletnich Franciszka i Wincentego Potockich, wojewodziców poznańskich, dziedziców klucza niemirowskiego; Pawłowi Starzyńskiemu, generałowi wojsk koronnych, arendownemu posesorowi tych dóbr; braciom Żołtowskim – Franciszkowi, cześnikowi, gubernatorowi niemirowskiemu, i Andrzejowi, łowczemu kruszwickiemu, komisarzowi; Janowi Bakorzewskiemu[?], podstolemu podlaskiemu, plenipotentowi wojewodziców; Józefowi Boguckiemu, chorążemu milicji nadwornej niemirowskiej; Michałowi Stefanowiczowi, palestrantowi grodzkiemu; Marcinowi Kotowickiemu[?], manualiście, i kilkunastu Kozakom „Sawińcom”. 13 stycznia 1768 o 9 wieczorem Bogucki z ok. 20 Kozakami przybył z Niemirowa do Zabokrzycza, obstawił dworek wartami, zastraszył manifestantkę z dziećmi, wprowadził swoje konie do stajni, karmił je pańskim sianem i owsem. 18 stycznia, w święto ruskie, kazał poddanym młócić owies, zdzierać obrazy ze ścian i wyrzucać sprzęty, a rzeczy przewieźć do chaty tkacza; rodzinę wyrzucono ze dworu i zmuszono do nocowania w ciasnej, zimnej chacie. 19 stycznia Bogucki, gdy przybył Michał Zalewski, brat manifestantki, posesor Słobódki, strzelił z pistoletu w izbie, a na drzwiach na pośmiewisko namalował kota; Kozak Andrij Piśmienny straszył dzieci. 20 stycznia manifestanta wraz z córką Dorotą Trawińską, cześnikówną, i dziećmi trzymano pod wartą, potem kobiety i dzieci wypędzono (piechotą, w mróz, na Słobódkę do Miedzwieckiej), a Kopczyńskiego trzymano pod strażą razem ze stangretem Aleksandrem Stangrytem; jego siostrzeńca Józefa Mutinowskiego[?] związano; Stefanowicz i Bogucki spisali rzeczy według własnego uznania i zmusili Kopczyńskiego do podpisania rejestru. Kozacy pili gorzałkę z piwnicy i strzelali; arendarza Dawida pobito nahajami i zabrano z karczmy żywność; zajęto browar, młyn, drób, ryby, miód, masło, sery, len, a bydło, owce i trzoda bez dozoru giną; zabrano też parę koni ze stangretem. Wszystko to uczyniono z rady Bakorzewskiego[?] i na rozkaz Żołtowskich, bez wyroku i pozwu, wyzuwając manifestantów z posesji. Kopczyńscy manifestowali się o expulsję i szkody (do udowodnienia inkwizycją i osobnym rejestrem) oraz o nieważność wymuszonego rejestru.

Transkrypcja

k. 32v (skan 0034, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarii, Dwudziestego, Szostego, Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Grodzkiemi Winn. y Przedemną To-

k. 33 (skan 0034, strona prawa)

1maszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Przy-

2sięgłym. Comprs Pltr Urod. Andrzey Brudnicki Nne et ex parte Wiel. Jana

3Pawła binominis Berezy[?] Cześn. Witeb.[?] przyrodniego, y WW. Michała

4y Andrzeia Surdzińskich[?] Stolnikow Zwirsk.[?] Braci między sobą rodzo-

5nych Dobr Stubnika[?], y Jnnych Dziedziców, tudzież imiony y władzy

6Dziedzictwa tychże WW. Pryncypałow całey Gromady Poddaństwa Dobr

7Stubnickiego Jmieniem, Skarży, y solennie pko WW. JchMć PP.

8Antoniemu Wielogorskiemu Woyskiemu Bracł., Andrzeiowi

9Alexandrowi Dwoyga Jmion, y Franciszce z Barczewskich[?] Wie-

10logorskim Woyskim Bracł. Aktami Grod. Winn. Manifestuie się Oto:

11Jż wyż wspomnieni WW. Wielogorscy, lubo przez Syna Swego

12czyniący y Manifest pko komparentom zanoszący, z wielkiey

13wagi[?] Sobie, cribroso calamo procalium[?] expressione plena et ob-

14jectis derogare honor[?], y całość Rady Dziedzicznego nad Swym

15Poddaństwem WW. Comparentis Pryncypałow, bo niewinną[?] przy

16ostrożności Dworskiey będącą Gromadę Stubnicką obwiniać

17a Dwor zachowuiący Skromność y przyiaźń Sąsiedzką w niewinnemi

18sprawiedliwości Atassowac[?] y nagonić śmiele y ważyli się: Ale ŁWW.[?]

19Wielogorscy na wszelką pretendowaną krzywdę Sąsiedzką, y do Gromady Stu-

20bnickiey uformowaną przez WW. Babeckowskiego[?] Brata Swego

21iako Przyiaciela z Strony Swey użytego, z pozwolonego rozsądzenia

22WW. Comprtis Pryncypałow odebrali sprawiedliwość, Zaczym przez za-

23pomnienie znać Załagodzonych Sąsiedzkich niechcąc wznie[ca]nie

24spraw zakończonych czynić, ktore z potczym[?] Sąsiedzkie zachowanie

25Przyiaźni Swey skutek odebrały. Powtornie Manifestem Swym

26zadać, Obiiciendo zaboy, krzywdy, spasienia, ktore Sami po kilko-

27krotnie przez Poddaństwo Swe popełnili, iako dostateczniey

28poźnieysze ogłoszą Manifesta. Potym Roboczego Matwea[?] Mogu-

29towskiego[?] Sprawcę całe haydamackiey osobem[?] z gardłem

30z Dobr Wsi Michałowki WW. Comprtis Pryncypałow dziedziczney

31dziatany[?], chcąc poteryi w czasie blisko przyszłym, przybrawszy

32Sobie Ludzi WW. Obżałowani z Miasta Łodyżyna[?], porabaiąc w Za-

33pustach Stubnickich wyż wzmiankowanego Arędarza wpodłez[?]

34ubili, skaleczyli y zaniedbanego porzucili, y tak rożnorodnie[?] y

35Poddaństwo Stubnickie nieustraszenie na wszelkie, ktore cza-

36su Sprawy Osobistey Tranzakcyami dowodzić się będą, czynią

37y czynić nieprzestaią. Teraz zaś na Gruncie Stubnickim, y Zo-

38nie[?] Dworskim WW. Comprtis Pryncypałow, gdy Harasym Aza-

39nitenka Popowicz[?] Jmie Marek[?] Arentarz[?] y Dziedzictwa przyna-

40leżyty wykopali, y torbane odrawszy, chcąc tymczasem u Siebie podrzymać[?]

41z Urod. Daubnarowiczem[?] Podstarościm WW. Obżał. Lisz[?]

42Co pomieniony Skarb wykopali na Zawsze z Wiszeniem[?] Ja-

k. 33v (skan 0035, strona lewa)

1me z zwidzeniem[?] Ludzi z boku patrzącym zarżnęli: Ergo

2Jstinctam[?] movere Actionem, iż WW. Comprtes Pryncypałowie

3deklaruią. Teraz zaś będąc tuta in foro Conscientiae, iż bez

4władzy rządu Dziedzicznego nad Poddaństwem Swym od Boga

5y Prawa pozwolonym, eximendo też Poddaństwo zwierzchności[?]

6swey Dworskiey y Osoby Swey, iako Dziedzicow, od oczernienia y ob-

7winienia nie sprawiedliwego WW. Comprtis Pryncypałow, de de-

8rogata Rządu honestate sui cribro[?] iure agere in foro Cau-

9sae congruo et competenti oświadczaiąc się. Że iż WW. Obżał.

10obwiniwszy Roboczego Omeryka[?] Arestem, podług Prawa Za-

11tym odtychże WW. Comprtis Pryncypałow do rozprawy praw-

12ney przyporęczonego, iż WW. Comprtis Pryncypałowie z przyczyny

13zatrudnienia Sprawuiącego niegrzecznie[?] po mieszkaniu w Do-

14brach Swych Stubnickich obawiaią się, aby przeciąg Czasu wię-

15trzymanym więzieniu, quo facto ucieczka nieprawidłowo prze-

16szkodziła Prawu w dotrzymaniu do Sprawy. Zaczym niniey-

17szy Comprs Nne cuius supra ex mente Legis Stabilienia[?] pro-

18mptitudinem[?], ex re, et Persona Sui Stronie WW. Obżał. dekla-

19ruiąc, y oświadczaiąc teraz ad Sequestrum w Zamku Niemi-

20rowskim, tegoż Roboczego Omeryka, lokuiąc y oddaiąc Stawić[?]

21in Termino, tam de Locatione Arestem pretendowanego, iako y

22krzywdy wyż wyrażone, tudzież Honoru Swego y oczernienia Pod-

23danych Contra Supra fatos iterate queritur et Manifes-

24tatur. Andrzey Brudnicki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pismo pośpieszne; odczyt w wielu miejscach orientacyjny (zwłaszcza k. 33 w. 11–14, 20–37 i k. 33v w. 1–9, 17–18). Komparent wg podpisu: Andrzej Brudnicki. Imię i nazwisko pryncypała „Jana Pawła binominis Berezy[?] Cześn. Witeb.[?] przyrodniego” niepewne; „Surdzińskich[?] Stolnikow Zwirsk.[?]” niepewne; nazwa dóbr „Stubnik[?]” (Stubniki?) niepewna; „Omeryk[?]” – imię aresztowanego poddanego niepewne.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex parte – imieniem i ze strony; binominis – dwojga imion; cribroso calamo – piórem „sitowym”, dziurawym (tj. nierzetelnie) [?]; expressione plena et obiectis – pełne wyrażeń i zarzutów; derogare honori – uwłaczać czci; obiiciendo – zarzucając; ergo distinctam movere actionem – zatem wszczynać osobną sprawę; in foro conscientiae – przed trybunałem sumienia; eximendo – wyjmując (spod zarzutu); de derogata … honestate … iure agere in foro causae congruo et competenti – o ujmę czci dochodzić prawem przed właściwym sądem; ex mente legis – stosownie do prawa; ad sequestrum – do aresztu (przechowania); in termino – w terminie; de locatione – o osadzenie; contra supra fatos iterate queritur et manifestatur – przeciw wyżej wymienionym ponownie się skarży i manifestuje.

Korekta wg aktu 82 (odpowiedź Wielogórskich z 29 I 1768, pismo wyraźniejsze): dobra „Stubnik[?]” to zapewne Hubnik; „Surdzińscy[?]” – Swidzińscy, stolnikowicze zwinogrodzcy (nie „źwirscy[?]”); „Jan Paweł Bereza[?]” – Jan Paweł Borzyk[?], cześnik witebski; „Omeryk[?]” – Hawryło Osmeryk; matka Antoniego Wielogórskiego – Franciszka z Barciowskich[?]. Do weryfikacji na skanie przy rewizji.

Streszczenie

26stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Andrzej Brudnicki imieniem Jana Pawła Berezy[?], cześnika witebskiego[?], oraz braci Michała i Andrzeja Surdzińskich[?], stolników [źwirskich?], dziedziców dóbr Stubnik[?], a także całej gromady poddanych stubnickich, zamanifestował się przeciw Antoniemu Wielogórskiemu, wojskiemu bracławskiemu, oraz Andrzejowi Aleksandrowi i Franciszce z Barczewskich[?] Wielogórskim. Wielogórscy przez syna zanieśli manifest, w którym oczernili niewinną gromadę stubnicką i dwór, choć dawne sąsiedzkie krzywdy zostały polubownie załatwione z udziałem ich krewnego Babeckowskiego[?]; zarzucili zabójstwa, krzywdy i spasienia, które w rzeczywistości sami popełniali przez swoich poddanych. Ponadto poddani Wielogórskich z miasta Łodyżyna[?] napadli w zapustach stubnickich na arendarza Matwieja[?] Mogutowskiego[?], oskarżonego przez nich o udział w hajdamackich sprawach, okaleczyli go i porzucili; wykopali też jakiś skarb na gruncie stubnickim. Wobec obwinienia poddanego Omeryka[?] i jego aresztu komparent oświadczył, że oddaje go do sekwestru na zamku niemirowskim, z obowiązkiem stawienia w terminie, i ponowił skargę o krzywdy i zniesławienie dziedziców i poddanych. Podpisał Andrzej Brudnicki.

Transkrypcja

k. 33v (skan 0035, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego, Szostego, Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y

4Przedemną Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Przysięgłym. Comprs Pltr Urod. JmćPan Jan

6Leto[?] Nowicki Nne et ex Parte WmćPana Franciszka Rokickiego Łow-

7czego Smoleń.[?] Dobr Bukaiowki[?], y Łesiowki[?] Suo Titulo Possessora, Solennie

8pko Wiel. Wielohorskiemu Podstoll. Parnawskiemu[?], Dobr Żywotowki Dziedzi-

9cowi, Ludziom, y Kozakom Onegoż, Skarży y Manifestuie się Oto: Jż

10Tenże Wiel. Wielohorski uchowawszy[?] pod przyległości Dobr, Gruntow

11y Lasow, Wiel. Pryncypała, niekontentuiąc się dawnemi Wiolencyami Wiel.

12Pryncypałowi przez Siebie, y Ludzi Swych poczynionemi, ktore Ma-

13nifesta distinctim poczynione dostatecznie opiewaią, cho-

14ciaż[?] przez gwałtowny wstęp, Possessionem Sui et Usum firmare

15śmiał, y ważył się, ich antelatiores, tak y ad Praesens na Lazy z

16Gruntu do wyięcia y demoliowania Onegoż, Pasieki[?] Sua ad-

k. 34 (skan 0035, strona prawa)

1miniculo, brachio Kozackim nadwornych y przybranych nasy-

2łać, his non contentus, teraz in recenti nastawszy cum

3adminiculo Codom[?] Ludzi na Futor y Pasieczyska Wiel. Pryncypała

4Dworskie desertam orabiam[?] przez wzięcie, nawet krzyżane-

5go[?] Owoc Drzewa uczynili, a tak vilipendendo, że do tych czas

6prosecutis Causis, oszczędstwa[?] Zabory, Gwałty, naiazdy, bicia, ka-

7leczenia z Dzierstwa[?], y uciemiężenie Poddaństwu Swoiemu nie po-

8niosł w strzemięźliwości, też Same krzywd czynić nie przesta-

9wał, y powielokrotnie licencyeli[?], o ktore to iako antelatiores,

10tak y ad Praesens poczynione krzywdy prawnie dopominać się

11nne tegoż Pryncypała offieruiący[?], teraz ratione praemis-

12sorum nne quo supra queritur et Manifestat. Et in continen-

13ti, ac pro Verificatione Comprsor[?] idem Comprs Koni pa-

14rę, Jednego karego, a Drugiego kasztanowatego, w futorze[?] przy

15uczynionym Sadow[?] y Lasow od Ludzi wyż wzmiankowanego

16Wiel. Wielohorskiego porzucone prezentował, y do wyrzucenia[?]

17Stronie circa Acta zostawił. Jan Leto[?] Nowicki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pismo pośpieszne, odczyt w wielu miejscach orientacyjny. Niepewne: przydomek komparenta „Leto[?]” (podpis „Jan Leto Nowicki”); urząd Rokickiego „Łow. Smoleń.[?]”; nazwy dóbr „Bukaiowki[?]”, „Łesiowki[?]”; urząd Wielohorskiego „Podstoll. Parnawskiemu[?]”; „uchowawszy[?]”, „na Lazy[?]”, „Codom[?]”, „desertam orabiam[?]”, „krzyżanego[?]”, „z Dzierstwa[?]”, „licencyeli[?]”, „Sadow[?]”. Wielohorski = Wielogórski (por. akt 66 i 44-1-3, gdzie Wielhorscy/Wielogórscy).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex parte – imieniem i ze strony; suo titulo possessor – posesor ze swego tytułu; distinctim – osobno; possessionem sui et usum firmare – utwierdzić swoje posiadanie i użytkowanie; antelatiores – wcześniejsze (krzywdy); ad praesens – obecnie; adminiculo brachio Cosacorum – z pomocą zbrojnej ręki Kozaków; his non contentus – nie poprzestając na tym; in recenti – świeżo; vilipendendo – lekceważąc; prosecutis causis – mimo toczących się spraw; ratione praemissorum nomine quo supra queritur et manifestat – z powodu powyższego imieniem jak wyżej skarży się i manifestuje; et in continenti ac pro verificatione – i zaraz, dla potwierdzenia; circa acta – przy aktach.

Streszczenie

26stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Leto[?] Nowicki imieniem Franciszka Rokickiego, łowczego smoleńskiego[?], posesora dóbr Bukajówka[?] i Łesiówka[?], zamanifestował się przeciw Wielohorskiemu, podstolemu parnawskiemu[?], dziedzicowi Żywotówki, oraz jego ludziom i Kozakom. Obżałowany, nie poprzestając na wcześniejszych gwałtach (opisanych w osobnych manifestach), przez gwałtowny wstęp usiłował utwierdzić swoje posiadanie przyległych gruntów i lasów Rokickiego i nasyłał zbrojnych Kozaków nadwornych na tamtejsze pasieki; ostatnio jego ludzie najechali chutor i pasieczysko dworskie, niszcząc je i ogołacając drzewa owocowe; mimo toczących się spraw nie ustaje w zaborach, najazdach, biciu i okaleczaniu poddanych. Dla potwierdzenia komparent zaprezentował parę koni – karego i kasztanowatego – porzuconych przez ludzi Wielohorskiego w chutorze, i zostawił je przy aktach.

Transkrypcja

k. 34 (skan 0035, strona prawa)

1[pozostała część strony pusta – tekst aktu nie został wpisany; na stronie tylko zakreślenie pustego miejsca]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pod numerem 68 pisarz wpisał jedynie nagłówek marginalny; reszta k. 34 pozostała pusta i została zakreślona (por. akt 8 – wpis niewprowadzony). Nazwiska w nagłówku niepewne („Szewalskiego[?]” – może Szewelski; „Gendrowi[?]”).

Streszczenie

Wpis niewprowadzony: na k. 34 zachował się tylko nagłówek marginalny „Nro 68 – Manifestacja urodzonego Szewalskiego[?] przeciw Gendrowi[?] i innym”; treści manifestacji nie wpisano, a puste miejsce zakreślono.

Transkrypcja

k. 34v (skan 0036, strona lewa)

1[górna część strony pusta, zakreślona]

2Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,

3Miesiąca Januarij Dwudziestego Szostego Dnia.

4Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedem-

5ną Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winn. Przysięgłym. Comprs Pltr Urod. JmćPan Adam

7Kowalski Swym, y Urod. JmćPana Alexandra Kowalskiego Bra-

8ta Swego rodzonego Jmieniem, iak tylko mogł, ad Acta Praesen-

9tia przybyć, tak natychmiast przestrzegaiąc Całości Substancyi,

10Zdrowia, Honoru, y Zycia z wielką boleścią Serca Swoiego, chcąc

11pozyskać Swiętą Sprawiedliwość, naprzeciwko WmćPanu Antoniemu

12Pinowskiemu[?] Dobr Kiszczyniec[?], po niegdy PP. Grzegorzu Pinow-

13skim Bracie Swoim, Jakiegokolwiek prawa, bądź Opisanego,

14Possessori, Skarży, żali, y Manifestuie się, Oto: Jż JmćPan Obżałowany

15będąc dostatecznie informowanym o Prawie Rycerskim[?], kto-

16re nikogo krzywdzić niepozwala, a osobliwie Obrabuiącego[?] Ży-

17cia całego, bez naymnieyszey noty, Urod. Żałuiących się, y dobrze

k. 35 (skan 0036, strona prawa)

1wiadomym, będąc krzywdy niesprawiedliwey bez prawnie uczy-

2nioney Comprtes Bratu przez niegdy WmćP. Grzegorza Pi-

3nowskiego Brata Swoiego, iże krotkim idącego podściwemi y

4Szlacheckiemi Oporządzeniu żyiącego, Szczęścia y Fortuny

5śmiał zdybawszy in procinctu Viel[?] zabrać Konie, Konia kare-

6go valoris Sto Piędziesiąt Złł Pol., Konia Siwego valoris Czterysta

7Złł Pol., Konia Gniadego valoris Złł Pol. Trzysta, Konia Myszatego[?] Złł

8Pol. Sto Piędziesiąt, Kulbakę nową ze wszystkiemi należytościami

9Złł Piędziesiąt, Szorow nowych parę Złł Pol. Siedmdziesiąt, Cho-

10mąt nowy Złł Czterdzieści, Wozek kuty obity Złł Sto, Kaftanow

11nowych Dwa Złł Sześć, Uzdeczkę nową Jedną Złł Pięć, Uzdzienicę nową

12Pięć Złł Jeden, Lice rzemienne Złł Sześć, Zgrzebło Jedno Złł Dwa,

13Trzepaczka Jedna Złł Jeden, Sznurowanie z Arkanem Złł Trzy,

14Buty nowe Szafianowe Złł Dwanaście, Nóż Angielski Złł Trzy, Bie-

15siagi[?] Złł Czterdzieści Pięć, Pistoletow para Złł Czterdzieści Pięć, Pistolet

16Pojedynczy[?] Jeden Złł Dwadzieścia, Lądownica[?] Złł Piętnaście, Szercia[?] Wil-

17czemi podszyta Mosiężnemi Złł Trzysta, Szercia[?] Koperowa Mo-

18siężnemi Barankami podszyta Złł Sto, Osmdziesiąt, Żupan Gro-

19deturowy Złł Sto, Kontusz Karmazynowy Sto Dwadzieścia Pięć, Kon-

20tusz granatowy nowy Złł Siedmdziesiąt, Kontusz Stary Chłopców

21Złł Piętnaście, Czapka z Sinym Barankiem Złł Trzydzieści, Czapka z

22Chłopca Złł Pięć, Pas Perski Złł Sto Czterdzieści, Pas Jedwabny nowy Złł

23Czterdzieści, Pościeli Dwie Złł Pięć, Pas rzemienny awtowany[?] Złł Dzie-

24więć[?], Worow nowych Trzy Złł Jeden, Skarb wołowa wielka Złł

25Dwanaście, Chustka pułjedwabna Złł Pięć, Chustka ordynaryina nowa

26Złł Trzy, Koszula nowa Złł Pięć, Spodnie nowe Złł Dwanaście, Spo-

27dnie Drugie nowe Złł Jedenaście, Łańcuch Srebrny Karawoie[?]

28ki Złł Trzysta, Szyn[?] dalszych Zelaza[?] Dziewiętnaście Złłote Trzydzieści

29Osm, Kanagiryk[?], Książka Łacińska wielka Złł Pięć, Przesiadło[?] Jedno

30wielkie Jedne[?] Złł Dziewięć, Rzemitek mosiężnych Dwie Złł Piętnaście,

31Kołdra nowa Złł Trzydzieści Cztery, Obicie robiony Przedniey nowe

32Jedne Złł Sto Dwadzieścia, Kilim wielki Złł Czterdzieści, Woska

33nietopionego Kamieni[?] Sto Osmdziesięciu Pięciu Złł Osmset Wro-

34żek[?] z obręczką Srebrną y Stęga[?] wielka Złł Piędziesiąt, Szabla

35nowa z pochwami iedwabnemi Złł Osmdziesiąt, Krzesiwo Zelaz-

36nych Sto do obiicania Obicia Złł Trzy, Sukna Granatowego

37na Czapkę Złł Cztery, Olstro do pistoletow nowe Złł Cztery, Wereta

38nowa iedna Złł Dwa, Zaniemki[?] Jedwabney Łokci Pięć Złł Pięć, Pieniądz[?]

39<wzięt[?]> gotowe ukradziono[?] Złł Pięć, Pierzka nowa matrycalna na Pieniądze Złł Pięć, Kie-

40pa skurzana z Zamkiem Złł Dwa, Chustka iedna Dubeltowa nowa

41Złł Dziewięć, ktore to zabranie więcey iak na Pięć Tysięcy Złł wraz

k. 35v (skan 0037, strona lewa, góra)

1-z Stratą y Expensą wynoszące, ze wszystkiem ogołociwszy nadam[?]

2et Generum[?] w Więzieniu trzymał, y przez czas więcey Tygo-

3dniowy ustawicznie prawie bił y znęcał się, y rożne krzy-

4wdy czynił. A gdy dowiedziawszy się Bracie[?] Comprs do Dobr Wsi

5Kiszczyniec[?], dla uczynienia perswazyi, aby tey krzywdy

6Comptis Bratu poprzestał, czynić naywiększą krzywdę

7ruinę goniąc, Samego Oyca w Areszt nieprzyzwoity wzią

8rozkazał, y przez cały Tydzień wcięty, Detencyi trzymał, Rzeczy za-

9brane młocąc[?], in Usum sui Obrocił, y tak dziecinnemi zaptę-

10paści[?] czasy uczyniony krzywdę, kwitować in carcere bez

11Comptes Ojcu będącemu niewinnemu in quem finem kazał.

12A potym po Smierci P. WW. Brata Swego WW. Obżał. zosta-

13wszy Sukcessorem, tak Dobr, iako y Rzeczy wszystkich, na

14zwłokę goniąc y na zaprzepaszczenie Substancyi Comptis Bra-

15tu satysfakcyą uczynić, owiadczał się, ktorey do tych czas

16nieuczynił, y wciągnąwszy w czas kilkaletny używać Siebie

17na wyniszczenie Ostatniey Substancyi każe. Przeto tenże Urod.

18Comparens Swym, y Brata Swoiego, tak o poczynione krzyw-

19dy, iako też w Więzieniu kwitu wymuszonego, o rzeczy zabra-

20ne, y do tych czas w Siebie zatrzymane iterum atque iterum

21coram Actis Praesentibus queritur et manifestatur, prosząc o przyięcie co-

22piam Actis connotari[?] Co y otrzymał. Adam Kowalski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pismo pośpieszne; niepewne zwłaszcza: nazwisko obżałowanego „Pinowski[?]” (nagłówek „W. Pinowskiemu[?] o harcerzy[?]” – może „o karczmę[?]”), nazwa dóbr „Kiszczyńce[?]”, początek k. 35v („nadam et Generum[?]”), w. 9–11 („dziecinnemi zaptępaści[?] czasy”). W wyliczeniu rzeczy (k. 35) liczne nazwy i kwoty niepewne: „Biesiagi[?]”, „Lądownica[?]”, „Szercia[?]” (szuba?) „Wilczemi” / „Koperowa” podszyta, „Grodeturowy” (z gros de Tours), „awtowany[?]”, „Karawoie[?]”, „Szyn[?] dalszych Zelaza[?]”, „Kanagiryk[?]”, „Przesiadło[?]”, „Wrożek[?] z obręczką Srebrną”, „Zaniemki[?]”, „Pierzka … matrycalna”. Akt 68 (sam nagłówek) – możliwy nieudany początek tej sprawy; nazwisko w nim odczytano „Szewalskiego[?]”, w akcie 69 nagłówek „Kowalskich”.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; ad acta praesentia – do niniejszych akt; in procinctu – w drodze (w pogotowiu); valoris – wartości; in usum sui – na swój użytek; in carcere – w więzieniu; in quem finem – w tym celu; iterum atque iterum coram actis praesentibus queritur et manifestatur – raz po raz skarży się i manifestuje przed niniejszymi aktami.

Streszczenie

26stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Adam Kowalski swoim imieniem i brata Aleksandra zamanifestował się przeciw Antoniemu Pinowskiemu[?], posesorowi dóbr Kiszczyńce[?] po zmarłym bracie Grzegorzu Pinowskim[?]. Grzegorz Pinowski, wbrew prawu rycerskiemu, napadł w drodze na Aleksandra Kowalskiego, szlachcica żyjącego uczciwie, i zabrał mu cztery konie (kary 150 zł, siwy 400 zł, gniady 300 zł, myszaty 150 zł), kulbakę, uprząż, wózek, pistolety, szablę, odzież (żupan, kontusze, szuby, pasy, czapki), łańcuch srebrny, książkę łacińską, kilim, obicie, wosk i wiele innych rzeczy – łącznie ponad 5000 zł; ponadto więził go ponad tydzień, bił i znęcał się nad nim. Gdy ojciec Kowalskich przybył do Kiszczyniec[?] perswadować, sam został aresztowany na tydzień, a w więzieniu wymuszono kwit. Po śmierci Grzegorza Antoni Pinowski, jako sukcesor dóbr i rzeczy, obiecywał zadośćuczynienie, lecz od kilku lat zwleka. Kowalski manifestował się o krzywdy, wymuszony w więzieniu kwit i zatrzymane rzeczy; podpisał manifestację.

Transkrypcja

k. 35v (skan 0037, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego Szostego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y

4Przedemną Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Przysięgłym. Comprs Pltr Urod. Jmć

6Pan Józef Zuchalski Swym, y Urod. JmćPana Jana Zarz[...][dziura w papierze]

7Przestrzegaiąc Praw Swoich, niemniey, y Zdrowia, Stanu[?], Ho-

8noru[?], y Życia a uciekaiąc się do Swiętey Sprawiedliwości, tak tylko

9przed oddaleniem się z tych Kraiow, po uwolnieniu się z więzie-

10nia, przez czas niemały zatrudniony będąc, do Akt ninie-

11szych przybyć mogł, Tak natychmiast z niżey powiedzianym[i?][dziura]

12Zatem napko Urod. Janowi Radkowskiemu Antea Dyspo-

13zytorowi Kochanowskiemu Skarży, żali, y protestuie się

14w ten Sposob, y Oto: Jż JmćP. Obżałowany niepamiętaiąc

15na miłości prawie Braterskiey, y Chrześciańskiey, ktory

k. 36 (skan 0037, strona prawa)

1doznawał od Urod. Comparenta, będąc w ostatniey nędzy, y nie-

2ryi[?] zagrzebanym[?], natenczas gratuito modo w Dobrach Wsi

3Kebermankowey[?] mieszkaiący, żadnego do życia nie maiąc

4Sposobu, w poczcie[?] będąc, nietylko z Odzienia, ale z samego po-

5żywienia otrzymał[?], y ważył się subtelnych, y niegodziwych Sposo-

6bow zażyć, a [...][?] widząc, y że ma Assygnacyą Urod. Comprs za

7Dyspozycyą JW Wielopolskiego JW Pana Swego do odebrania z

8Dobr Miasta Starego Konstantynowa Summy Szesnastu[?] Ty-

9sięcy Złł przez Ręce Urod. JmćP. Ekonoma Tameyszego pro Re

10et Interesse JW Pana Swego, Stutaiący się po Kochanowce na

11ten czas, a widząc zatrudnionego Ekonomiką Kochańską[?]

12niby[?] przysługuiąc się, y chcąc ulżyć[?] pracy Komparentowi

13obowiązał się, zakląwszy[?] się prawie na Dzieciach, y Żonie

14Summę odebrać maiącą się z Konstantynowa przywieść,

15ze wszystkiem przyrzekszy, prawie bydź Sługą usłużyć[?]. A tak

16modernus Comprs upatrzywszy bydź Człeka poczciwego Charakte-

17ru, tak Groszem na Drogę, iako y wszelką Suffiencyą[?] pro-

18widował, ktora się tylko mogła znaleść, ktory to JmćP. Obwi-

19niony, ani podług Obowiązku Swego czyniąc, ani JW Pana KK.

20Interessa chcąc dopilnować, Opatrzony we wszystko od Kom-

21parenta, scita[?] via z fałszywym, y niesprawiedliwym oczer-

22nieniem, dla wyrobienia na siebie Dyspozycyi Kochanowskiey,

23ktorą za podsunięciem fałszywym, tak Sług, y Przyiacioł JW KK.

24wymogł, y też Kochanowską Dyspozycyą odebrał, a odebrawszy

25Za Strawę[?] y Sposob, Sobie do życia dany, niegodziwą nienawiść

26powziąwszy, a to z przyczyny, iże Chudoby, y Substancyi JWo

27Pana KK. czyniący krzywdy, po razy kilka był przestrzegany,

28ażeby nie czynił, tak starał się, ażeby nietylko ze Zdrowia y

29Substancyi, ale też y Życia wyzuć, iakoż przybywszy do Chorą-

30gwi, y wziąwszy na porękę Słowa na S. P.[?] Urod. Dydyńskiego[?] Złł

31Pięćset, Konie Pięć valoris Czerw. Złł Trzydzieści Dwa, Woz z

32Chamonterem[?] Talerow Trzy, Pistoletow parę Łamanych

33valoris Czerw. Złł Dziesięć, Pistoletow parę Ordynaryinych

34Czerw. Złł Dwa, Bekieszkę Moskiewskiemi kotami podbitą, z Wszelkiemi[?]

35Potrzebami Czerw. Złł Trzynaście, Pasieki Pniow Osmnaście, una

36cum adgeneratione zabrał. Ale większa Samego w nieprzyzwoitym

37więzieniu, y w Kaydanach na Nogi y Ręce włożonych, w ciężkim

38więzieniu, głodem, Chłodem, mogąc[?] prawem nieskonwinkowanego,

39nie Sobie[?] niewinnego iako nayzwiększego Złoczyńcę więził, więz-

k. 36v (skan 0038, strona lewa)

1ący Lat Dwoch, y do swego Pana opisywał, niewinnie potępiał, z Dwo-

2ru[?] napadszy dwoie ich y Pan-[...] więzi[?], y Pułtow[?] przysłał[?] Czter-

3nastu na trzymanie w niewoli, Oswiadczał[?] się Urod. Ignacego

4Zybowskiego[?] mala habita ratione tyrańsko rozgami Zbić kazał,

5y Ledwie żywego wypuścił. Urod. Jana Zarzy[?], ktory za wiadomo-

6ścią WW Sędziego Grod. Winn., y Urod. Komparenta z Psiarnią y

7chartami z wielką Expensą nabytemi wyprawionego[?] w dro-

8dze z rożnych Stron przybranemi Ludźmi na dobrowolney

9Drodze po nieprzyiacielsku napadł, Psiarnię zabrał, Samego

10Urod. Zarzy[?] w więzy swe wziął, do Kochanowki niewolni-

11czo przyprowadził, a przyprowadziwszy nad zamiar[?] w Zam-

12ku kazawszy rozciągnąć z Obelgą y Hańbą zprowadzonego[?] Ludu

13Jnquam maximum Ludibrium odbieraiąc prawie razem Zdro-

14wie, Honor, y Życie, nielitościwie kijmi, Duch tylko zostawu-

15iąc w Ciele, poty, poki na Kiiach[?] nieustał bić kazał, A potym

16Z tym się Oswiadczył, ktoryby kolwiek z Szlachty, albo li też z Chło-[?]

17pow miałby dla użalenia się do JW Pana KK. wyiechać, te-

18dy, y kiedy Szlachcic podobnie zbytkował się będę[?], a ieżeli

19Chłop tot zabiię[?] zapłacę Koniuszemu[?] Summę, temi Słowy

20zawsze się popisywał przed Ludźmi, y co tylko było okrutności[?]

21tak Ludziom Poddanym, Jako y Zaciężnym[?] się czynił, y wyrzą-

22dzał, Co wszystko Tenże Urod. Comprs Suo, et Cuius supra

23Nne iterata[?] vice protestowawszy się na Dowod prawdy

24y Krzywdy Swoiey, kaydany Zelazne do tych czas z wyrą-

25bionych[?] ręcznych[?], tylko z Nog maiąc, ad[?] coram Officio

26prezentował, a prezentowawszy ob non nullas et certas

27Rationes dla sparcia Sprawy Swoiey do Siebie wziął.

28Józef Zuchalski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pismo pośpieszne; papier z dziurami (k. 35v, k. 36). Nazwisko drugiego poszkodowanego niepewne: na k. 35v „Jana Zarz[...]” (dalej dziura w papierze), na k. 36v dwukrotnie „Zarzy[?]” – może skrót od Zarzycki[?]. Niepewne także: nazwa wsi „Kebermankowey[?]”, w której Radkowski mieszkał z łaski komparenta; „Zybowskiego[?]”; „Dydyńskiego[?]”; „Chamonterem[?]” (zapewne rodzaj uprzęży lub budy wozu); „Pułtow[?] przysłał[?] Czternastu” (k. 36v w. 2–3); notka marginesowa „Lect.[?] cum Copia perlecta[?]” (zapewne potwierdzenie kolacji wpisu z kopią).

Skrót „JW Pana KK.” = Jaśnie Wielmożnego Pana Koniuszego Koronnego – Hieronima Wielopolskiego, koniuszego koronnego, właściciela Kochanówki (por. akty 28, 30–31, 35, 39, 44–45, 50: spór o Kochanówkę, komisarz A. Gałęzowski vs b. dyspozytor J. Radkowski); w tekście też „JW Wielopolskiego JW Pana Swego”. Zuchalski był więc oficjalistą (zapewne ekonomem) Wielopolskiego.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; antea dyspozytor – dawny dyspozytor; gratuito modo – darmo; pro re et interesse – w sprawie i interesie; modernus comparens – niniejszy komparent; scita[?] via – (rozmyślną) drogą; valoris – wartości; una cum adgeneratione – wraz z przychówkiem (rojami); mala habita ratione – bez względu (na stan, prawo); inquam maximum ludibrium – mówię, największe pośmiewisko; suo et cuius supra nomine iterata vice – swoim i wyżej wymienionego imieniem po raz wtóry; ad coram officio – przed urzędem; ob nonnullas et certas rationes – z pewnych względów.

Streszczenie

26stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Józef Zuchalski swoim i Jana Zarzy[?] imieniem, zaraz po uwolnieniu z więzienia, zaprotestował przeciw Janowi Radkowskiemu, dawnemu dyspozytorowi kochanowskiemu. Radkowski, niegdyś w ostatniej nędzy, mieszkał darmo w dobrach wsi Kebermankowa[?] i był żywiony i odziewany przez Zuchalskiego. Gdy Zuchalski miał asygnację Hieronima Wielopolskiego, koniuszego koronnego, na odebranie 16 000[?] zł z dóbr Starego Konstantynowa przez tamtejszego ekonoma, Radkowski, przebywający w Kochanówce, przysiągł na żonę i dzieci, że pieniądze przywiezie; Zuchalski zaopatrzył go na drogę. Radkowski jednak fałszywymi oskarżeniami i poduszczeniem sług i przyjaciół koniuszego wyrobił sobie dyspozycję kochanowską, a znienawidziwszy Zuchalskiego (który go upominał, by nie krzywdził dóbr), zabrał mu 500 zł, 5 koni (32 czerw. zł), wóz, dwie pary pistoletów, bekieszę podbitą kotami moskiewskimi i 18 pni pszczół z rojami, a jego samego trzymał dwa lata w kajdanach na rękach i nogach, o głodzie i chłodzie, bez wyroku. Kazał też zbić rózgami Ignacego Zybowskiego[?], a Jana Zarzy[?], wysłanego z psiarnią i chartami, napaść w drodze, zabrać psy, przywieźć go w więzach do Kochanówki i w zamku publicznie bić kijami do nieprzytomności; chełpił się, że każdego szlachcica, który pojedzie skarżyć się do koniuszego, tak samo zbije, a chłopa zabije i zapłaci za niego. Zuchalski okazał w urzędzie żelazne kajdany (ręczne zbite, zostały mu nożne) i zabrał je z powrotem jako dowód; podpisał protestację.

Transkrypcja

k. 36v (skan 0038, strona lewa, dół)

1[pozostała część strony pusta – tekst aktu nie został wpisany; puste miejsce zakreślone kreskami]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pod numerem 71 pisarz wpisał jedynie nagłówek marginalny (po protestacji Zuchalskiego, akt 70); dolna część k. 36v pozostała pusta i została zakreślona (por. akty 8 i 68 – wpisy niewprowadzone). Nazwiska niepewne: „Scha-/bickiego[?]” (może Szabicki); obżałowany „Barczewskiemu[?]” – być może ten sam Barczewski, co w sprawie komory cekinowskiej (por. akt 37).

Streszczenie

Wpis niewprowadzony: na k. 36v zachował się tylko nagłówek marginalny „Nro 71 – Manifestacja imieniem urodzonego Schabickiego[?] przeciw Barczewskiemu[?]”; treści manifestacji nie wpisano, a puste miejsce zakreślono.

Transkrypcja

k. 37 (skan 0038, strona prawa)

1[górna część strony pusta, zakreślona]

2Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

3Miesiąca Januarij Dwudziestego Szostego Dnia.

4Przed Urzędem, y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y

5Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem

6Burgrabstwa Grodu Winn. Przysięgłym. Comprs Pltr Urod. Jmć

7Pan Jan Wituszyński[?] Nne et ex Parte JWWch Potockich Wo-

8iewodziców Poznańskich, y Urod. Jana Bukoiemskiego, Dobr

9Części Łuki Zabokrzyckiey[?] Dziedzica, Przychylaiąc się we wszyst-

10kim do Prawa Pospolitego de calumniatoribus, opisanego, So-

11lennie napko WW JchMćPanstwu Janowi, Felixowi, y Fran-

12ciszce z Zalewskich Kopczyńskim Subdel. Grod. Winn., nullo

13iure do Dziedzictwa Urod. Bukoiemskiego Cisnącym się u-

14sum fructum biorącym, Skarży, żali, y protestuie się, oto:

k. 37v (skan 0039, strona lewa)

1Jż WW Kopczyńscy, siedząc na Części pewney za kontraktem

2zastawnym, w Dobrach Wsi Łuce Zabokrzyckiey od WW Miedź-

3wieckiego Podstolego Bracł., z Strony[?] WW Tadeusza Miastkowskie-

4go pochodzącey, Część zaś na WW Michała Miastkowskiego na[...]-

5wie[?] z Prawa natury należącą, a WW Bukoiemskiemu modo

6hereditario w tychże Dobrach Łuce Zabokrzyckiey post praesti-

7tam satisfactionem zbytą, bez WW Kopczyńscy absoluta po-

8testate do swoiey Dzierżawy przywłaszczywszy od kilku czasow

9trzymali; a kiedy WW Miedźwiecki Uti Sortis certae heres a-

10b[?] Termini Kontraktu Assygnati WWch Kopczyńskich awi-

11zował, y owszem kupnie Oznaymił, WW Kopczyńscy iunctim[?]

12ziechawszy do WW Bukoiemskiego, ażeby JchMMć[?] na swo-

13iey Części pomieszkał[?], dopraszali się, na ktorych załączo-

14ne prośby, gdy przychylny z wrodzoną[?] miłością pod-

15temi pozwolił Obowiązkami, ażeby WW Kopczyński pier-

16wiey[?] Summę Złłtch Trzy Tysiące, Pięćset, modo simpli-

17cis debiti zaciągnioną ab Actu Scripti za niedziel dwa-

18dzieścia[?], Drugą Summę Dwa Tysiące, Pięćset, Czterdzieści y

19Cztery, Złłtch pro pretio Bonorum Łuki Zabokrzyckiey WW

20Bukoiemskiemu, iako Dziedzicowi, na Swięto Swiętych Trzech

21Krolow Rzymskich[?], w Roku Teraźnieyszym, Tysiąc, Siedm-

22set, Sześćdziesiątym, Osmym, bez żadney zwłoki, y Exku-

23zy, sub nullitate, ac invaliditate Omnium Transactio-

24num zapłacił, una cum Prowizyą[?] Summy wydaney,

25podług ktorych Sposobow we wszystkiem postępuiąc Urod. Com-

26partis Pryncypał, gdy Listownie po razy Dwa z prośbą re-

27kurował, WW Kopczyński miasto oddania Summy nale-

28żytey, niesprawiedliwemi wybiegami, y racyami list na-

29pełniwszy przysłał, Sam wraz z WWą Małżonką, przed roż-

30nemi Osobami honor, y niewinność czerniąc, a kiedy [dziura]

31Comprtes Pryncypał, y uż też z niewodze[?] cierpliwości uwo-

32dził się, y WW Antoniego Załkowskiego[?] z Urod. Michałem Ste-

33fanowiczem w przyiacielstwie zobligowawszy, wysłał do

34WWch Kopczyńskich, przed ktoremi pominowszy[?] z oddanie[m]

35Summy, za własność Dziedzictwa umowioney, ani też d[e]-[dziura]

36klarowawszy, Ustąpienia z Dobr podług Rewersu danego

37iedynie tylko dyffamował, odgrażał zuchwale[?], y tak iedyna Com-

38partis Pryncypała przed Przyiaciołami, Zelżywością na-

k. 38 (skan 0039, strona prawa)

1pełniwszy, żadney Rezolucyi nie dali, po ktorey wiadomości Urod.

2Comprtis Pryncypał wyiechawszy do Kopiorowki[?] WW Bart[?]-

3kowskiego Cześnika Mińskiego[?] Brata Żony Swoiey, pełną Obli-

4wych[?] zastał Zelżywości, y Honoru zniewagę, do ktorey pono-

5wienia Urod. JmćPan Kopczyński z WW Zalewskich Swoim[?]

6przybywszy na Samym wstępnym[?] przywitaniu hultaiem

7publicznie nazywał, fabrykacyą[?] Zadawał, y tak aż do zmor-

8dowania się, niegodziwie bawiąc[?] się, kalumniią Oswiadczy-

9wszy, Swoią[?] Summą, pierwszą, Trzy Tysiące, Pięćset Złł za-

10ciągnioną, Drugą Dwa Tysiące, Pięćset, Czterdzieści Cztery Złł

11pro pretio Bonor. Łuka Zabokrzycka Oznaczoną, y należą-

12cą na Srodę na rano na godzinę Siodmą oddać, y wyliczyć

13WW Bukoiemskiemu przyrzekł, gdzie dążąc do Siebie, zdy-

14bawszy Kozakow JW Potockiego Krayczego Kor. Dobr Zabo-

15krzycza Dziedzica, tylko ze Koni Sześć, Lasy od Szpikowa

16obieżdżaiących, ktorych znaiąc dla Siebie łaskę, że WWch

17Kopczyńskich od wypędzenia WW Miedźwieckiego Obro-

18nili, natychmiast do Siebie zaprosił, y wszelką wygodę

19czynił, Oswiadczył się, a dla uformowania[?] w[...] wszystkich[?]

20pretensyi[?], niemaiąc nic, kiedy na czas umowiony, że wszyst-

21kim wyprowadził się do Stubiedki[?], a Kozakom zostawiwszy

22Barytkę Wodki, w Łuce oblokował[?], iakoż y Kwit[?] WW

23Kopczyńskiego podpisany, y WW Comprtis Pryncypałowi

24przysłany, iako wszystkie rzeczy odebrał, Swiadczy, O czym

25WW Bukoiemski dowiedziawszy się, iako prawdziwy Dziedzic

26do Swoiey własności wrocić się musiał, y Kozakow zaproszo-

27nych wypędził, ale że WW Kopczyńscy na iakowość napaść[?]

28Bydło, Drob bez dozoru Człeka porzucili, zabrać niechcia-

29wszy, ktore WW Comprtis Pryncypał oddawał, y teraz oddać

30gotow. Z ktorych Przyczyn Człeka naiąwszy trzymać musi

31niewinnie dotąd[?], ażeby tedy z własney napaści y upor[...]-

32wey[?] nieodebrania, iakowey w Chudobie WW Kopczyńscy

33nieponieśli Szkody, Tenże Comprns Nne Pryncypała Swego

34ni[?] przestrzega, że iako nie zabierał, owszem oddawał, y od-

35dać [dziura] gotow będzie, Co przysięgą stwierdzić gotow będzie. A zatym tak o

36Zelżywą kalumnią Urod. Bukoiemskiego, Varijs coram Ho-

37minibus niesłuszne y niesprawiedliwe opisanie, iako

k. 38v (skan 0040, strona lewa, góra)

1też o zapłacenie Summy Trzech Tysięcy, Pięćset Złłtch

2pożyczanym Sposobem wziętey, Una cum provizione, o u-

3czynienie kalkulacyi, z Części Łuki Zabokrzyckiey sine ul-

4la satisfactione trzymaney, przywrocenie Prowentow

5wszelkich, o niegodziwe postępki, z racyi namowy Urod. Mia-

6stkowskiego, y przymuszenie do reklamacyi, y o Jnne Pre-

7tensye naprzeciwko tymże WW Kopczyńskim Nne quod su-

8pra iterata manifestat, ac remanifestat, vice Offerendo

9has Lesiones, ac Injurias iure vindicaturum Velle, Com-

10parens nieumieiący Pisma Znakiem Krzyża Swiętego podpi-

11suie się Jan Wituszyński +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pismo pośpieszne, liczne dziury w papierze (k. 37, 37v, 38). Niepewne m.in.: nazwisko manifestanta „Wituszyński[?]” (podpis krzyżykiem, w podpisie też „Wituszyński”); „Załkowskiego[?]” (k. 37v); „do Kopiorowki[?] WW Bart[?]kowskiego Cześnika Mińskiego[?]” (k. 38 w. 2–3; odczyt wsparty aktem 63, gdzie w Kopiorówce[?] przebywał Bakorzewski[?] u Bartkowskiego, cześnika mińskiego); „JmćPan Kopczyński z WW Zalewskich Swoim[?]” (k. 38 w. 5 – może chodzi o Kopczyńskiego z żoną z Zalewskich); „Stubiedki[?]” (por. Stubnik[?] w aktach 66–67); „Kwit[?]”; „oblokował[?]”; w. 8–10 na k. 37v („na[...]wie z Prawa natury”, „iunctim[?]”, „pomieszkał[?]”). Wyrażenie „na Swięto Swiętych Trzech Krolow Rzymskich[?]” – termin płatności: 6 stycznia 1768.

Łuka Zabokrzycka to zapewne ta sama „część Lukii[?]”, o którą Bukojemski spierał się z Kopczyńskimi w akcie 12. Sprawa należy do serii o Zabokrzycze / Łukę Zabokrzycką (akty 56–60, 63, 65: Miastkowscy, Miedźwiecki, Kopczyńscy wyrzuceni z części Zabokrzycza przez milicję niemirowską; J. Potocki, krajczy kor.). Tutaj strona Bukojemskiego twierdzi, że Kopczyńscy, trzymający część Łuki Zabokrzyckiej zastawem od Miedźwieckiego, nie zapłacili sum i sami porzucili dobra.

Tłumaczenia łaciny: de calumniatoribus – o oszczercach (prawo pospolite o potwarcach); nullo iure – bez żadnego prawa; usum fructum – użytek, pożytki; modo hereditario – sposobem dziedzicznym; post praestitam satisfactionem – po dokonanej zapłacie; absoluta potestate – samowładnie; uti sortis certae heres – jako dziedzic pewnej części; ex termini contractus – z terminu kontraktu; modo simplicis debiti – sposobem prostego długu; ab actu scripti – od daty zapisu; pro pretio bonorum – jako cenę dóbr; sub nullitate ac invaliditate omnium transactionum – pod nieważnością wszystkich umów; una cum provisione – wraz z prowizją (odsetkami); varijs coram hominibus – przed różnymi ludźmi; sine ulla satisfactione – bez żadnej zapłaty; nomine quo supra iterata manifestat ac remanifestat – imieniem jak wyżej ponownie manifestuje i remanifestuje; offerendo has laesiones ac iniurias iure vindicaturum velle – oświadczając, że te szkody i krzywdy chce dochodzić prawem.

Streszczenie

26stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Wituszyński[?] imieniem Potockich, wojewodziców poznańskich, oraz Jana Bukojemskiego, dziedzica części Łuki Zabokrzyckiej, zaniósł manifestację (powołując się na prawo o potwarcach) przeciw Janowi Feliksowi Kopczyńskiemu, subdelegatowi grodzkiemu winnickiemu, i Franciszce z Zalewskich Kopczyńskiej. Kopczyńscy trzymali zastawem część Łuki Zabokrzyckiej od Miedźwieckiego, podstolego bracławskiego (część pochodzącą od Tadeusza Miastkowskiego), oraz bezprawnie część należącą do Bukojemskiego, który kupił ją dziedzicznie. Gdy Miedźwiecki wypowiedział kontrakt, Kopczyńscy prosili Bukojemskiego o pozwolenie dalszego pobytu; zgodził się pod warunkiem zapłaty 3500 zł długu i 2544 zł ceny za dobra do święta Trzech Króli 1768. Kopczyński zamiast płacić odpowiadał wykrętnymi listami, wraz z żoną szkalował Bukojemskiego, a wysłannikom (A. Załkowskiemu[?] i M. Stefanowiczowi) odmówił zapłaty i ustąpienia z dóbr. W Kopiorówce[?], u szwagra Bukojemskiego, Bartkowskiego[?], cześnika mińskiego[?], nazwał go publicznie hultajem; obiecał wypłacić sumy w środę rano, lecz – ugościwszy Kozaków J. Potockiego, krajczego koronnego (pana Zabokrzycza), którzy wcześniej bronili Kopczyńskich przed wypędzeniem przez Miedźwieckiego – wyprowadził się do Stubiedki[?], zostawiwszy im baryłkę wódki; Bukojemski musiał wrócić do swej własności i wypędzić Kozaków. Bydło i drób porzucone przez Kopczyńskich Bukojemski gotów oddać i trzyma przy nich na swój koszt człowieka; zaprzecza, by cokolwiek zabrał, i gotów to stwierdzić przysięgą. Manifestant ponawia skargę o oszczerstwa, o zapłatę 3500 zł z prowizją, o obrachunek z dzierżawy części Łuki Zabokrzyckiej trzymanej bez zapłaty i zwrot pożytków, o namowę Miastkowskiego i inne pretensje; podpisał się krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 38v (skan 0040, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego Szostego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y

4Przedemną Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winn. Przysięgłym. Stanąwszy Ocze-

6wisto Woźny Jenłł WWwa Bracł. y Jnnych Opatrzny, Antoni Ble-

7niewski[?] w mowie[?] wierney Rzeczy Swoiey dobrowolnie zeznał: Jż

8On Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego, Dnia Dwudzieste-

9go Dziewiątego Novembris, na Affektacyą, y prawną Rekwizycyą

10WW JmćPana Jana Jelo[?] Bukoiemskiego PP. maiąc przy sobie Stro-

11ny Szlachtę, Ludzi Wiary godnych Urod. JchMćPP. Bazylego[?] Jaworz[?]-

12skiego, y Jana Jedelskiego[?] maioris evidentiorisque Testimonii

13gratia Sibi adhibitos, Widział Kolaskę zielonym Suknem y

14Kramrasem[?] obitą, Skurami Juchtowemi Moskiewskiemi

15pokrytą, poddartą, Sukienna Materya, iako Skury, Siedło y Drą-[dziura]

16żki połamane, Sztaby od Kół żelazne pogubione, Koła same

17w Szprychach połamane, Szruby pogubione, Drągi nawet

18połamane, Materace podarte, y Całą Kolaskę popsutą zieżdżo-

19ną, podartą y zdemolowaną, ktore to popsucie nastąpiło z

20własney WW JmćPana Michała Miastkowskiego Miecz. Urz. kto-

21rey[?] pożyczywszy[?] Trzy Cwierci Roku ieżdżąc, popsuł[?] przy[...][dziura]

22ktora WW Rekwirenta Czerw. Złł Dwadzieścia, Pięć, kosztowała. Co

23widziawszy y oglądawszy prawdziwey Wizyi uczynił, y zeznał Re-

24lacyą, Suppo[?] praesens Ejusdem Ministlis Relatio Ministlis quo supra igna-

k. 39 (skan 0040, strona prawa, góra)

1rus scribendi Crucem[?] Sanctam posuit. Antoni Bleniowski[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Nazwisko woźnego „Bleniewski[?]” niepewne – w tekście „Ble-/niewski”, pod relacją (k. 39, pierwszy wiersz) „Bleniowski[?]” (może Bielniewski, Chmielowski); niepewne też nazwiska świadków („Bazylego[?] Jaworz[?]skiego”, „Jana Jedelskiego[?]”), „Jelo[?]” przy imieniu Bukojemskiego (może przydomek), „Kramrasem[?]” (rodzaj tkaniny obiciowej), „kto-/rey[?] pożyczywszy[?]” i koniec w. 21 (dziura w papierze). Formuła końcowa łacińska zniekształcona: „Suppo[?] praesens ejusdem ministerialis relatio, ministerialis quo supra ignarus scribendi, crucem sanctam posuit”.

Skrót „PP.” przy nazwisku Bukojemskiego = podstoli podolski (por. akt 12); „Miecz. Urz.” = miecznik urzędowski (Michał Miastkowski, por. akty 56–60, 63). Wizja ma związek ze sporem o Zabokrzycze / Łukę Zabokrzycką (akt 72).

Tłumaczenia łaciny: maioris evidentiorisque testimonii gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; [suppono?] praesens eiusdem ministerialis relatio – niniejsza relacja tegoż woźnego; ministerialis quo supra ignarus scribendi crucem sanctam posuit – woźny jak wyżej, nieumiejący pisać, postawił znak krzyża świętego.

Streszczenie

26stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Antoni Bleniewski[?] zeznał, że 29 listopada 1767, na żądanie Jana Bukojemskiego, podstolego podolskiego, w obecności szlachty – Bazylego Jaworz[?]skiego i Jana Jedelskiego[?] – oglądał jego kolaskę, obitą zielonym suknem i pokrytą moskiewskimi skórami juchtowymi: sukno i skóry podarte, siedzenie i drążki połamane, żelazne sztaby od kół i śruby zgubione, koła połamane w szprychach, materace podarte, cała kolaska zjeżdżona i zdemolowana. Zniszczenie nastąpiło z winy Michała Miastkowskiego, miecznika urzędowskiego, który pożyczył[?] kolaskę i jeździł nią przez trzy kwartały roku. Kolaska kosztowała Bukojemskiego 25 czerwonych złotych. Woźny był niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 39 (skan 0040, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego Szostego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Nnieyszemi Grod. Winn. y Przedem-

4ną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winn. Przysięgłym. Comprns Pltr Urod. JmćPan Jan Wi-

6tuszyński Nne et ex Parte WW JmćPana Jana Jelo[?] Bukoiemskiego Pod-

7stoll. Podolskiego. Dobr połowy Łuki Zabokrzyckiey Dziedzica, iako przy-

8[...]ko sub Die Vigesima Tertia Praesentis o niezaniesionym[?] przez ni-

9żey wyrazić się maiącego cum reclamatione Transactionum Ma-

10nifestacie dowiedzieć się mogł, tak zaraz postrzegaiąc wszelkiey Ca-

11łości Substancyi Pryncypała Swoiego, a przychylaiąc się do Prawa

12de Juramentationibus[?] Opisanego, niemniey Zakładow w Kontrak-

13cie Resignationis, między WW Compartis Pryncypałem z Jedney,

14a WW Obżałowanym z Drugiey Strony zawartym opisanych, So-

15lennie napko WW JmćPanu Michałowi Miastkowskiemu Miecz.

16Urz. Compartis Pryncypała Jurisdatorowi Skarży y protestuie

17się oto: Jż WW Miastkowski maiąc Zapętne[?] Łatki[?] y niezmysło-

18ną[?] Część Wsi Łuki Zabokrzyckiey modo hereditario WW Com-

19partis Pryncypałowi zbyć, przyiechawszy w Dom do WW Bu-

20koiemskiego umowiwszy, a umowione zapisawszy preti-

21um, za zbycie Dobr rzeczonych, w ktorym to czasie przyuczy-

22nionym, y spisanym Kontrakcie Resignationis, oraz w u-

23pełney[?] Constitutione[?] pretii odebrawszy Satysfakcyą do Rąk Swo-

24ich, Dopiero Donacyą, y Kwit dla Comprtis persoluti pretio coram Ac-

25tis Castrensibus Vinnicensibus zeznał, po ktorey satysfa-

26kcyi y zawartych Tranzakcyach, we Cztery Miesiące, będąc pilnie

27potrzebny dla uspokoienia długow we Wsi Woyciechowce winnych

28przy ustąpieniu tey Possessyi zbiegłszy się do WW Compartis Pryncypała

29y tam przez Dni Dwa siedząc y ustawicznie prosząc, roczący[?] iak

30Złłt Polsk Osmset, na własną swoią potrzebę pożyczył, czego Do-

31kumenta in Originali WW Compartis Pryncypałowi dane, y

32służące swiadczą, w dalszym przeciągu Czasu po wysiedzeniu[?]

33przez WW Compartis Pryncypała Possessyi, Ziechawszy Tenże WW

34Miastkowski usilnie, ażeby Żonę Swoią z Woyciechowiec do Kos-

35sarżyniec[?] mogł wywieść, o pożyczenie Kolaski, wartuiącey Czerw.

36Złłt Dwadzieścia Pięć prosił, ktorey Obligacyi, lubo Comprtis

37Pryncypał wymawiał się, przecież na nieustanne proś-

k. 39v (skan 0041, strona lewa)

1by, do krotkiego Czasu pożyczył, wymawiaiąc ażeby bez zło-

2ży[?] była oddana, ktorą WW Miastkowski wziąwszy, całe Trzy

3Cwierci Roku Dniem, y Nocą za iakowemiści Interessami biega-

4iąc, nietylko Koła, Sztaby popsuł, pogubił, ale też Materyą

5Skury, Cwieki z gołą zubszystkiem[?] penitus, y padło nawet po-

6psuł[?] y zdeterminował[?], y tak popsutą w Nocy, uciekaiąc opętno[?]

7y Furmanem Swoim do Niniaca[?] przysłał, ktorem, że śpią-

8cych zastał, Konie do Koni Compartis Pryncypała wypuścił

9y na Dedniem samym, chcąc Konie Compartis pokradać y

10umknąć. Co widząc Stróż przy Koniach będący, wołać począł

11y łapać usiłował, z ktorego Okrzyku Furman pieszo u-

12ciekł, a Konia ze Siodłem y Uździeczką zostawił. Oco WW Obżałowa-

13ny urażony, a od WWch Kopczyńskich podmowiony, pomi-

14nowszy sprawiedliwe fundamenta Compartis Pryncypała pewne

15y opisane, ażeby reklamował ważył się. A zatym o winy za

16niedotrzymanie Tranzakcyami, y Opisach Swoich, ile po uczy-

17nioney Satysfakcyi, iako też o niezapłacenie Summy rzeczo-

18ney Dawney[?], więcey Złł Polsk Osmset, wynoszącey, tudzież o zapła-

19cenie Kolaski Czerwonych Złł Dwadzieścia Pięć wartuiącey po-

20życzonym Sposobem wziętey, y o Jnne pretensye, Contra prae-

21nominatum Jnculpatum Nne cuius supra Manifestatur

22Remanifestatur Vice Offerendo hanc Jniuriam Magis Prin-

23cipalis Jure Vindicaturum Velle. Comprns nieumieiący Pisma

24Znakiem Krzyża Sgo podpisuie się Jan Wituszyński +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pismo pośpieszne, dziury w papierze. Niepewne m.in.: początek w. 8 na k. 39 („przy-/[...]ko sub Die Vigesima Tertia Praesentis o niezaniesionym[?] … Manifestacie” – chodzi o manifestację z reklamacją transakcji wniesioną przez Miastkowskiego 23 stycznia 1768); „de Juramentationibus[?]”; „Zapętne[?] Łatki[?] y niezmysłoną[?] Część” (zapewne dziedzicznie przypadającą część); „Constitutione[?] pretii”; „roczący[?] iak”; „do Kos-/sarżyniec[?]”; „do Niniaca[?]” (może Ilińce, por. akt 75 „w Jlinianu[?]”); „z gołą zubszystkiem[?] penitus”; „zdeterminował[?]”.

Akt łączy się z relacją woźnego o popsutej kolasce (akt 73) i z manifestacją przeciw Kopczyńskim (akt 72; manifestant ten sam – Jan Wituszyński[?], podpisany krzyżykiem). „Jurisdator” – zbywca dóbr, zobowiązany do ewikcji. Wieś Wojciechowce, w której Miastkowski miał długi – por. akt 56 („Wojciechowce[?]”).

Tłumaczenia łaciny: sub die vigesima tertia praesentis – dnia 23 bieżącego (miesiąca); cum reclamatione transactionum – z reklamacją (odwołaniem) transakcji; contractus resignationis – kontrakt rezygnacji (zbycia dóbr); modo hereditario – sposobem dziedzicznym; pretium – cena; persoluti pretii – zapłaconej ceny; coram actis castrensibus Vinnicensibus – przed aktami grodzkimi winnickimi; in originali – w oryginale; penitus – całkowicie; contra praenominatum inculpatum nomine cuius supra manifestatur, remanifestatur – przeciw wyżej wymienionemu obwinionemu imieniem jak wyżej manifestuje się i remanifestuje; vice offerendo hanc iniuriam magis principalis iure vindicaturum velle – oświadczając, że tę krzywdę mocodawcy chce dochodzić prawem.

Streszczenie

26stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Wituszyński[?] imieniem Jana Bukojemskiego, podstolego podolskiego, dziedzica połowy Łuki Zabokrzyckiej – dowiedziawszy się o manifestacji z reklamacją transakcji, wniesionej 23 stycznia przez Michała Miastkowskiego, miecznika urzędowskiego – zaprotestował przeciw Miastkowskiemu jako jurysdatorowi. Miastkowski sprzedał Bukojemskiemu dziedzicznie swoją część Łuki Zabokrzyckiej, spisał kontrakt rezygnacji, odebrał całą cenę i zeznał donację z kwitem w aktach grodzkich winnickich. Cztery miesiące później, potrzebując pieniędzy na spłatę długów we wsi Wojciechowce, przez dwa dni prosił Bukojemskiego i pożyczył od niego 800 zł (na co są dokumenty). Następnie pożyczył kolaskę wartą 25 czerwonych złotych, by przewieźć żonę z Wojciechowiec do Kossarżyniec[?]; jeździł nią trzy kwartały, zniszczył koła, sztaby, skóry i obicie, a w końcu przysłał furmana, który nocą próbował ukraść konie Bukojemskiego, lecz spłoszony przez stróża uciekł pieszo, zostawiając konia z siodłem. Urażony tym i namówiony przez Kopczyńskich Miastkowski ośmielił się reklamować transakcję. Manifestant skarży się o niedotrzymanie transakcji, niezapłacenie 800 zł, zapłatę za kolaskę (25 czerw. zł) i inne pretensje; podpisał się krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 39v (skan 0041, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego, Siodmego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedemną

4Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winnickiego Przysięgłym. Comprns Pltr Urod. JmćPan Jan Felix bi-

6nominis Kiedewicz[?] Kopczyński Subdell. Grod. Winn., iako prędzey[?]

7ko dowiedzieć się mogł, Że w Protokule Zapisowym Actorum Ca-

8strensium Vinnicensium, Oblata Assekuracyi od Manifes-

9tanta W Janowi Bukoiemskiemu na Summę Trzy Tysiące,

10Pięćset Złłtch znayduie się niby Onemu dana, Oraz Wiadomość[?] [dziura]

11Manifestacyi od Tegoż JmćPana Bukoiemskiego pko Manifestanto-

12wi o niezapłacenie Summy Trzech Tysięcy, Pięćset, Złłtch in Die

13Secunda Januarij, Anno praesenti uczyniona, tak zaraz

14przysiedłszy[?]

k. 40 (skan 0041, strona prawa)

1przysiedłszy, ad Eadem Acta napko Temuż W Janowi Bukoiem-

2skiemu Podstoll. Podol. Swiadczy, y manifestuie się Oto: Jż Ten

3ze Obżałł.[?] zawarszy in Anno praeterito Millesimo Septin-

4gentesimo, Sexagesimo, Septimo, Die Decima Sexta Aprilis

5w Jlinianu[?] między Sobą z Jedney, a Teraźnieyszym Manifes-

6tantem z Drugiey Strony Kontrakt Resygnationis, o Dobra

7połowy Łuki Zabokrzyckiey, o Summę Trzy Tysiące, Pięćset,

8Złłtch Liczenia teyże Summy na Swięto przeszłych Trzech Kro-

9low Rzymskich naznaczoney, po spisaniu ktorego Kontrak-

10tu roborowaniu przed temiż Aktami Anno eodem Die Vi-

11gesima Secunda Aprilis, wymogł Manifestantu na Blan-

12kiet dla napisania Assekuracyi, na też Samą Summę z te-

13goż Kontraktu wynikaiącą, prze[?] Obżałowany maiąc Sobie Konfi-

14dowany Blankiet, niewedług Umowy z Manifestantem w Win-

15nicy, kiedy u Siebie w Jlinianu[?] Sub Die Decima Quarta Martii

16z podpisem nawet Przyiaciół Urod. Jozefa Rybczyńskiego y Mi-

17chała Stefanowicza ad Velle, et Libitum Suum, Assekuracyą napi-

18sał własną Swoią Ręką, nie wspomniawszy[?] Kontraktu tyl-

19ko prosty dług Sobie przyznał, a tak z Jedney Summy Trzech

20Tysięcy, Pięćset, Złłtch Dwie Sobie podobnych uczynił, et Sub-

21reptitie z Manifestantem postąpił. Albowiem na Dniu Czter-

22nastym, Miesiąca Marca, Anno elapso w Jlinianu[?] WW Obża-

23łowany na uczynienie Donacyi wziął Summy Złłtch Pię-

24set, a tamże tegoż Roku na Dniu Dziesiątym Aprilis a Tegoż

25in vim Constituti pretii wziął Czerw. Złł Dwadzieścia, Osm

26Obrączkowych, a przecie na Obydwoch Aktach Przyiaciołmi[?]

27było, y nie ma podpisanych, y bez Manifestatis żadnego

28z JchMMciow niewidzieli, iako się Urod. Michał Stefanowicz Sam

29przyznał, że dopiero Anno praesenti w Kancellaryi Winn.

30przy podaniu per Oblatam wspomnianey Assekuracyi ad Af-

31fectationem WW Obżałowanego za Przyiaciela podpisał się.

32Przeto iako Ci Przyiaciele przytomni przy zaciągnieniu

33Summy u WW Obżałowanego przez Manifestanta nie byli, tak Teraź-

34nieyszy Manifestans żadney Summy Trzech Tysięcy, Pięćset

35Złłtch niebrał, y z Rąk WW Bukoiemskiego nieliczył, więcey nad

36Evasionem[?] Juratoriam Zabiera się. Zatym De nullitate, ac In-

37validitate wspomnianey nieraz Assekuracyi, ex nulla Data

38et accepta subsecutae, et conscriptae itidem Contra Magnifi-

39cum Jnculpatum manifestatur. Jan Felix Kopczyński mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: wyraz po „Jan Felix bi-/nominis” („Kiedewicz[?]” – może przydomek rodowy lub zniekształcony wyraz); „Wiadomość[?]” (dziura w papierze); „Obżałł.[?]”; nazwa miejscowości „w Jlinianu[?]” (trzykrotnie; zapewne Ilińce – por. „do Niniaca[?]” w akcie 74, gdzie chodzi zapewne o to samo miejsce); „Przyiaciołmi[?]”; „Evasionem[?] Juratoriam” (wykręcanie się przysięgą). Formuła w nagłówku „Służącey[?]” niepewna.

Akt jest kontrmanifestacją wobec manifestacji Bukojemskiego z 2 stycznia 1768 o niezapłacenie 3500 zł (wpisanej zapewne w drugiej księdze grodzkiej) i wobec aktu 72. Kopczyński twierdzi, że asekuracja na 3500 zł powstała przez nadużycie in blanco podpisanego blankietu i podwaja jedyną sumę z kontraktu rezygnacji połowy Łuki Zabokrzyckiej (16 IV 1767, roborowanego w grodzie winnickim 22 IV 1767). Kontrakt zawarto między Bukojemskim a Kopczyńskim – zestawić z aktami 72 i 74 (strona Bukojemskiego).

Tłumaczenia łaciny: binominis – dwojga imion; acta castrensia Vinnicensia – akta grodzkie winnickie; oblata – wpis (dokumentu) do akt; in die secunda Januarii anno praesenti – dnia 2 stycznia roku bieżącego; ad eadem acta – do tych samych akt; in anno praeterito millesimo septingentesimo sexagesimo septimo die decima sexta Aprilis – w roku zeszłym 1767 dnia 16 kwietnia; contractus resignationis – kontrakt rezygnacji (zbycia); anno eodem die vigesima secunda Aprilis – tegoż roku 22 kwietnia; sub die decima quarta Martii – dnia 14 marca; ad velle et libitum suum – według swej woli i upodobania; subreptitie – podstępnie; anno elapso – roku ubiegłego; in vim constituti pretii – na poczet ustalonej ceny; per oblatam – przez oblatę; ad affectationem – na żądanie; evasionem iuratoriam – wykręt przysięgą; de nullitate ac invaliditate … assecurationis ex nulla data et accepta [pecunia] subsecutae et conscriptae – o nieważność i nieskuteczność asekuracji, wystawionej i spisanej bez żadnej danej i przyjętej (sumy); itidem contra magnificum inculpatum manifestatur – również przeciw wielmożnemu obwinionemu manifestuje się.

Streszczenie

27stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Feliks Kopczyński, subdelegat grodzki winnicki, dowiedziawszy się o oblacie w aktach grodu winnickiego asekuracji na 3500 zł, rzekomo danej przez niego Janowi Bukojemskiemu, podstolemu podolskiemu, oraz o manifestacji Bukojemskiego z 2 stycznia 1768 o niezapłacenie tej sumy, zamanifestował się przeciw niemu. Twierdzi, że 16 kwietnia 1767 w Jlinianu[?] (Ilińcach?) zawarli kontrakt rezygnacji połowy Łuki Zabokrzyckiej za 3500 zł płatne na Trzech Króli 1768, roborowany w grodzie 22 kwietnia; Bukojemski wymógł od niego blankiet na asekurację tej sumy, a potem wbrew umowie sam wypisał na nim asekurację (datowaną 14 marca, z podpisami przyjaciół Józefa Rybczyńskiego i Michała Stefanowicza) jako na prosty dług, robiąc z jednej sumy dwie. Przy rzekomych wypłatach (500 zł 14 marca 1767 na donację i 28 czerwonych złotych obrączkowych 10 kwietnia na poczet ceny) przyjaciół nie było, co Stefanowicz sam przyznał – podpisał się dopiero przy oblacie w kancelarii winnickiej na prośbę Bukojemskiego. Kopczyński oświadcza, że żadnej sumy 3500 zł nie brał, a Bukojemski szuka wykrętów; manifestuje się o nieważność asekuracji wystawionej bez wypłaty pieniędzy; podpisał się własnoręcznie.

Transkrypcja

k. 40 (skan 0041, strona prawa, dół)

k. 40v (skan 0042, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego, Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedemną Toma-

4szem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn.

5Przysięgłym. Osobiście postanowiwszy się WW JmćPan Daniel Łasz-

6czewski Miecznik Owrucki, Dobr Wsi Podmet[?] w Woiewodztwie Bracł.

7Sytuowanych Zastawny Possessor, ostrzegaiąc Całości Substan-

8cyi Swoiey, Solennie napko JOXciu JmćP. Antoniemu Swiato-

9pełk Czetwertyńskiemu Staroscie[?] Danicz.[?] Dobr Klucza

10Januszgrod.[?] Dziedzicowi Panu, tudzież Kozakom, y Ludziom Groma-

11dzkim tegoż Klucza Januszgrodzkiego manifestuie, y pro-

12testuie się Oto: Jż JOXże JmćP. Antoni Czetwertyński Starosta

13Danicz.[?] obiąwszy w Possessyą Swoią Dobra Klucz Januszgrod-

14zki[?] przypadaiącym[?] między Sobą Obżałowanym z Jedney, a JOXięciem

15JmćP. Januszem Czetwertyńskim Podkomorzym JKMości Bra-

16tem Swoim z Drugiey Strony nastąpionym Działem, a chcąc

17nienależycie rozległość Gruntow tychże Dobr Swoich rozszerzyć,

18a tym samym Sąsiedzką[?] Przyiaźń z gwałtu niezaniedbał, Ludzi y

19Kozakow Swoich Januszgrod.[?] na Grunta, y Sianożęci Dobr Podmet[?]

20do Klucza Komargrodzkiego należących, Possessyi WW Komparenta

21Zastawney, podległych w dawnym Używaniu, bo od Lat Dwudzie-

22stu WW Manifestanta będące, nasłać, y tam Siana Kopic więcey

23Dwochset zgromadzonego, a zaś na pokosach leżącego więcey na

24Trzysta Kopic zgromadzić, y zabrać, na reszcie zaś tychże Sia-

25nożęci Podmetyńskich[?], Kozakom Swoim Korzenie[?] wystawić

26Konie wypasać rozkazywał, Kosarzow przez WW Protestanta

27Sta Dwudziestu wystanych[?], cały Dzień po polu gonić, y Je-

28dnemu z Onych Wasylowi Pospolitakowi[?] na Karku[?] więcey

29Dwochset wyliczyć, a przytym Łan Żyta Ozimego wytrato-

30wać ważył się. Oco gdy WW Manifestant chciał prawnie keyznie[?],

31JOXże JmćP. Starosta[?] Danicz.[?] przy Przyiaciołach Siana pomienio-

32ne przez Siebie zabrane oddać Deklarował, po ktore to Sia-

33no, gdy WW Comprns Podwody posłał, JOXże JmćP. Obżałowany

34żadnym Sposobem brać niedopuścił, przez Co WW Kompare-

35nta do znacznych Szkód y tych miar[?] w Chudobie poniesionych

36przyprowadził. A zatym Tenże WW Comprns za pobiegaiącą ta-

37kowemu Uszczerbkowi Substancyi Swoiey, powtornie, a so-[dziura]

38lennie napko Temuż JOXciu JmćP. Starościcowi[?] Danicz.[?] protes-

39tuie się, chcąc o to prawnie czynić niezaniechać. Daniel Łaszczewski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: nazwa wsi „Podmet[?]” (dwukrotnie „Dobr Podmet”, raz przymiotnik „Podmetyńskich[?]”) w kluczu komargrodzkim (Komargród, woj. bracławskie); skrót urzędu ks. Czetwertyńskiego „Staroscie Danicz.[?]” (powtarza się czterokrotnie: „Starosta Danicz.”, „Starościcowi Danicz.” – może skrót nazwy starostwa, nierozwiązany); nazwa klucza „Januszgrod.[?]” – w nagłówku zapisana jak „Janupgrod.”, przy Kozakach wyraźniej „Januszgrod” (Januszgród?); „przypadaiącym[?]”; „Sąsiedzką[?]”; „Korzenie[?] wystawić” (może koszary, kosze?); „wystanych[?]”; „Wasylowi Pospolitakowi[?] na Karku[?] więcey Dwochset wyliczyć” (wymierzył ponad 200 razów); „prawnie keyznie[?]” (k. 40v w. 33); „tych miar[?]”. Skrót przy nazwisku w nagłówku „Mi.[?]” – zapewne miecznik.

Akt 96 (remanifestacja strony Czetwertyńskiego, 3 II 1768) potwierdza nazwy: wieś Podmet, klucz januszgrodzki (Januszgród); skrót tytułu ks. Antoniego tam również „Stti Danicz.”.

Spór dotyczy granic między kluczem komargrodzkim (w którym Łaszczewski od 20 lat trzymał zastawem wieś Podmet[?]) a kluczem januszgrodzkim[?], który ks. Antoni Czetwertyński objął w wyniku działu z bratem ks. Januszem Czetwertyńskim, podkomorzym JKM (por. akt 22 – ks. Czetwertyński; Kozacy dworscy).

Tłumaczenia: JOXciu (Jaśnie Oświeconemu Księciu); „Kopic” – kopa siana (stóg); „pokosy” – skoszona trawa leżąca w rzędach; „podwody” – furmanki; „Uszczerbek Substancyi” – szkoda majątkowa.

Streszczenie

27stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Daniel Łaszczewski, miecznik owrucki, zastawny posesor wsi Podmet[?] (w woj. bracławskim, w kluczu komargrodzkim), zaprotestował przeciw ks. Antoniemu Światopełk-Czetwertyńskiemu, staroście danicz.[?], dziedzicowi klucza januszgrodzkiego[?], oraz jego Kozakom i gromadzie. Książę, objąwszy klucz po dziale z bratem, ks. Januszem Czetwertyńskim, podkomorzym JKM, chcąc poszerzyć grunty, nasłał ludzi i Kozaków na grunty i sianożęcia Podmetu[?], od 20 lat używane przez Łaszczewskiego; zabrali ponad 200 kop zebranego siana i ponad 300 kop leżącego w pokosach, kazali Kozakom wypasać konie na reszcie łąk, przez cały dzień gonili po polu 120 kosarzy wysłanych przez Łaszczewskiego, jednemu z nich, Wasylowi Pospolitakowi[?], wymierzyli ponad 200 razów, i wytratowali łan żyta ozimego. Gdy Łaszczewski chciał dochodzić sprawy, książę przy przyjaciołach obiecał zwrócić siano, lecz gdy po nie posłano podwody, nie pozwolił go zabrać. Łaszczewski, ponosząc znaczne szkody, ponownie protestuje i zapowiada dochodzenie prawne; podpisał protestację.

Transkrypcja

k. 41 (skan 0042, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego Osmego, Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedemną

4Antonim Jakowickim pro tunc Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego. Pltr Comparens WW JmćPan Maciey Matkoski[?]

6Łowczy Drohicki, Dobr Wsi Zatuża[?] do Włości Umańskiey należą-

7cych, przeszły Arendowny Possessor, iak prędko po uspokoionych

8w Kraiu tuteyszym Buntach Chłopskich do Akt niniejszych

9przybyć mogł, tak zaraz przed Temiż Aktami napko WW Jmć

10Panu Józefowi Kamienieckiemu Podczaszemu Owruckiemu[?], Tychże

11Dobr Dożywotniemu Possessorowi, Żali y manifestuie się w

12takowy Sposob, y Oto: Jż WW Obżałowany, maiąc Sobie od JWo Woie-

13wody Kijowskiego Dobr Włości Umańskiey Dziedzica, Wieczysta[?] tylko na-

14zwiskiem Załuży[?] do osadzenia Słobody, w tychże Włości nadaną,

15a niemogąc Sam Onego dla odległości Swoiey osadzić, y reparo-

16wać, niniejszego Manifestanta wielkiemi Obligacyami zniewolił,

17żeby tę Słobodę w Swoiey miał attencyi, y iak mogł przyprowadził

18do Perfekcyi; WW Żalący się czyniąc zadosyć tey Obligacyi, gdy pomienio-

19ną Słobodę własnym Kosztem, y Expensem Swoim w głuchym

20Stepie rekognoskować[?], y osadzać począł, do takiey perfekcyi Dobra

21przyprowadził w krotkim Czasie, że z Samey Arendy Karczemney

22Trzy Tysiące Złłtch wynoszącey Jntraty WW Obżałowanemu przyspo-

23sobił. Potym za Kontraktem Trzyletnim Arendownym od WW

24Obwinionego przez kilkoro Trzylecia[?] trzymaiąc, co raz niemniey

25Dobra reparuiąc, y co raz więcey, a więcey Awantażu przymnażaiąc,

26gdy w Roku ostatnim Trzylecia Expiracya Kontraktu wychodziła,

27Tenże Żalący się tak za reparacyą Dobr, iłeże Je do znaczney Per-

28fekcyi przyprowadził, iako też od dawnie[?] Złłtch Czterysta prze-

29branych[?] Ludzi za niedobor Złł Dwiescie Siedmdziesiąt, przy pożałych[?]

30nadgrodzenia dopominał się, WW Obwiniony nietylko tego nie od-

31dał, y nienadgrodził. Ale co większa rożne przeszkody w Possessyi

32czyniąc, Arendarzowi, ktory Pięćset, Siedmdziesiąt, y kilka Złłtch

33WW Manifestantowi za Rata[?] niewypłacone pozostał się winien, Chudo-

34ty[?] y Jnne ruchomości pod niebytność Manifestanta wydać kazał, Co

35y przytym Żalącego się niemało ukrzywdził. W tym zaś czasie

36Expiracyi gdy niniejszy Żalący się widząc blisko nadchodzące nie-

37bezpieczeństwo, Bunty Chłopskie oczewistym grożące nieszczęściem

38po kilkaletnie[?] Zwyczaiem, y Prawem pierwszego Possessora

k. 41v (skan 0043, strona lewa)

1o mil kilka wywozu[?] podwod, na wywiezienie ruchomości Swoich

2dopraszał się, WW Obwiniony niemaiąc nato względu, że do tak

3znaczney Perfekcyi nietylko Dobra przyprowadził, ale też y za

4reparacyą, y Jnne użyte wydatki poczynione krzywdy żadney

5Satysfakcyi nieodebrał, żadną miarą Podwod na Mil kilka

6przynaymniey pozwolić niechciał, przez ktorą niewczesność[?]

7do takiey nieszczęśliwości Manifestanta przyprowadził, że pod

8czas Rabunku w Umaniu będącego, Samże w tey Słobodzie[?]

9tey że Wsi Zatuża[?], Samego tylko Żalącego się z Duszą wypu-

10ściwszy, y zbereteszem[?] zrabowali, y na Kilkadziesiąt Tysięcy, iako o-

11sobnym Regestrem czasu Prawa specyfikowano będzie, Szkody

12naczynili, y do wielkiey ruiny przyprowadzili. A zatym niniejszy

13Manifestans uciekaiąc się do Swiętey Sprawiedliwości napko Tenże

14Wyrażonemu Obżałowanemu, o tak nieznośne krzywdy, powtor-

15nie manifestował się, y Salwę tey Manifestacyi melioro-

16wanie zostawiwszy, ato wszystko prawnie czynić niezanied-

17bać Oswiadczył się. Maciey Matkowski[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Nazwisko manifestanta niepewne: w tekście „Matkoski[?]”/„Matłoski[?]”, w podpisie i nagłówku „Matkowski[?]” (w kustoszu aktu 76 „Matłaszewskiego[?]”). Nazwa wsi „Zatuża[?]” (dwukrotnie) i „nazwiskiem Załuży[?]” (może Zaruża, Załuża); w nagłówku skróty „Ł. D.[?]” (łowczy drohicki) i „P. O.[?]” (podczaszy owrucki[?]). Niepewne też: „rekognoskować[?]”, „przez kilkoro Trzylecia[?]”, „od dawnie[?] Złłtch Czterysta przebranych[?] Ludzi za niedobor”, „pożałych[?]”, „za Rata[?]”, „Chudoty[?]”, „po kilkaletnie[?]”, „zbereteszem[?]” (k. 41v w. 10).

Akt wpisano przed Antonim Jakowickim, „pro tunc” (wówczas) namiestnikiem burgrabstwa – nowa osoba na tym urzędzie w księdze. Wzmianki o „uspokojonych buntach chłopskich w kraju tutejszym” i o „rabunku w Humaniu” w akcie datowanym 28 I 1768 są zastanawiające (wielka rzeź humańska – czerwiec 1768); może chodzi o wcześniejsze napady hajdamackie na włość humańską (por. akty 61–62 – hajdamacy w Niemirowie), albo data roczna aktu wymaga weryfikacji – do sprawdzenia przy dalszych aktach.

Słobodą nazywano nowo zakładaną osadę z okresem wolnizny (zwolnienia osadników od powinności). „Wojewoda kijowski, dziedzic włości humańskiej” – Franciszek Salezy Potocki (por. akt 26). Tłumaczenia: pro tunc – wówczas; personaliter comparens – stawiwszy się osobiście; attencja – staranie; awantaż – korzyść; salvo … melioratione – z zastrzeżeniem poprawy (manifestacji).

Streszczenie

28stycznia 1768 przed Antonim Jakowickim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Maciej Matkowski[?], łowczy drohicki, były arendowny posesor wsi Zatuża[?] we włości humańskiej, gdy tylko po uspokojeniu buntów chłopskich mógł przybyć do akt, zamanifestował się przeciw Józefowi Kamienieckiemu, podczaszemu owruckiemu[?], dożywotniemu posesorowi tych dóbr. Kamieniecki otrzymał od wojewody kijowskiego, dziedzica włości humańskiej, nadanie na założenie słobody, lecz nie mogąc jej sam osadzić z powodu odległości, zobowiązał do tego Matkowskiego[?]. Ten własnym kosztem w głuchym stepie osadził słobodę tak, że sama arenda karczemna dawała 3000 zł dochodu. Potem trzymał dobra w arendzie przez kilka trzyletnich kontraktów, stale je ulepszając. Gdy kontrakt wygasał, upominał się o zwrot nakładów, 400 zł i 270 zł za niedobór, lecz Kamieniecki nie tylko nie zapłacił, ale kazał wydać arendarzowi, winnemu Matkowskiemu[?] ponad 570 zł zaległych rat, jego rzeczy. Gdy w obliczu grożących buntów chłopskich Matkowski[?] prosił, według zwyczaju, o podwody do wywiezienia ruchomości na kilka mil, Kamieniecki odmówił; w czasie rabunku w Humaniu napastnicy splądrowali słobodę w Zatuży[?], z której sam manifestant uszedł z życiem, wyrządzając szkody na kilkadziesiąt tysięcy złotych (rejestr ma być przedstawiony w sądzie). Manifestant ponawia skargę, zastrzega poprawienie manifestacji i zapowiada dochodzenie prawne; podpisał się.

Transkrypcja

k. 41v (skan 0043, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego, Dziewiątego, Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Grod. Winn. y Przedemną Tomaszem Czar-

4kowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Przysięgłym.

5Comprns Pltr Urod. JmćPan Mikołay Wiszniowski[?] Jmieniem WW

6Jana y Heleny z Bobrowskich[?] Ruszkowskich Podczaszych Mści-

7sławskich[?] Małł. in diligentia Edictem[?] Solennie manifestuie się:

8Jż Urod. Comprns w Dobrach Zabokrzycza Części pewney Jmieniem

9WWch Ruszkowskich Podczasz. Mścisławskich[?] Małł., podług Prawa

10Cztero niedzielney[?] spokoynie, bez żadney przeszkody, y przerwania

11aktualnie wysiedział Possessyi, y dalszey Kontynuacyi Posses-

12syi, tey Części Wsi Zabokrzycza przez WWch Pryncypałow Swo-

13ich oswiadczywszy, powtornie in Diligentia eiusdem[?] manife-

14stował się. Comprns nieumieiący pisać Krzyż kładnie Mikołay

15Wiszniowski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny zapisany niewyraźnie („Nro 78”, cyfra 8 o nietypowym kształcie). Niepewne: nazwisko komparenta „Wiszniowski[?]” (może Wiśniowski), nazwisko rodowe Heleny „z Bobrowskich[?]”, urząd „Podczaszych Mścisławskich[?]” (skrót w nagłówku „P. M.”), formuła „in diligentia Edictem[?]” (zapewne „in diligentia edicti” – w wykonaniu dekretu/przepisu) oraz „Cztero niedzielney[?]” (czteroniedzielne – czterotygodniowe spokojne wysiedzenie posesji wymagane prawem).

Akt należy do serii o Zabokrzycze (akty 56–60, 63, 65, 72–75); Ruszkowscy (Ruszkowski wymieniony w akcie 59) objęli część Zabokrzycza. Tłumaczenia: in diligentia – dla dopilnowania (wykonania); de expleta possessione – o dopełnionej (wysiedzianej) posesji; in diligentia eiusdem – dla dopilnowania tegoż; maritalium (Małł.) – małżonków.

Streszczenie

29stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Mikołaj Wiszniowski[?] imieniem małżonków Jana i Heleny z Bobrowskich[?] Ruszkowskich, podczaszych mścisławskich[?], zamanifestował, że według prawa spokojnie, bez żadnej przeszkody i przerwy, wysiedział przez cztery niedziele (tygodnie) posesję pewnej części wsi Zabokrzycze w imieniu Ruszkowskich, i oświadczył dalsze trwanie ich posesji. Komparent był niepiśmienny – postawił krzyżyk.

Transkrypcja

k. 41v (skan 0043, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego, Dziewiątego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winn.

k. 42 (skan 0043, strona prawa)

1y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa

2Grodu Winnickiego Przysięgłym. Comprns Pltr Wielebny w Bogu

3Ksiądz Kondrat Kutlubowicz Dobr Wsi Moczułek[?] Starych Klucza U-

4mańskiego Paroch, przybywszy do Akt Tuteyszych Grod. Winn.

5krzywdy Swoie, ktorych dalej znieść, y zatrzeć niepodobna, za-

6biegaiąc Onym, udaie się do Swiętey Sprawiedliwości, przed Te-

7miż Aktami napko JWW JmćPanu Stanisławowi Kostce Or-

8tyńskiemu Podczaszemu Zwinogrodz.[?] Posłowi na Seym Warszaw-

9ski z Wwtwa Bracł., Teraźnieyszemu Dobr Tychże Moczułek[?] Pos-

10sessorowi Panu, y Ludziom Jego manifestował się, w takowy Sposob

11y Oto: Jż WW Podczaszy Zwinogrod.[?] nietylko że od dawnych czasow

12rożne krzywdy, Wiolencye, nasyłanie Kozakow, y Dragonii Umań-

13skich na Domostwo y pomieszkanie Manifestanta, wielokrotnie Sta-

14czynienia Wiolencyi, zabierania rożnego Bydła, Samego Zapania[?] do

15Umania wziętego prowadzenia, y tam bez niewinnie przez niedziel

16kilka wraz z niewolnikami inkarcerowania, dania Sobie Czerwo-

17nych[?] Pietnaście[?], przymuszenia, oddalenia od własnych Erekcyą ozna-

18czonych pół[?] Sianożęci, Futorow, Pasieczysk, Stawkow, y Jnnych

19przynależytości do Cerkwi wyznaczonych, ważył się czynić, Co ie[?]

20kolwiek, y co rocznie czyniąc, y w Roku przeszłym niezaniechaw-

21szy tychże Wiolencyi, Dyspozytora, y Kozakow Swoich, do wypełnienia

22Onych Licencyonował[?], ktorzy rożnemi czasy, nietylko w Domu Własnym,

23ale też w Cerkwi, Cmentarzu y na kożdym miejscu Manife-

24stantowi Spokoyności niedawali, w Gospodarstwie rożne krzywdy,

25prepedycye, y Szkody, czynili, Ludzi Służących, nawet Cerkiewnych

26y ktory w Gospodarstwie do robienia zaciągnieni byli rożnym

27Sposobem oddalali, nieustanne krzywdy wyrządzali, y niemało

28krzywd przez wszystek czas Manifestant z Uszczerbkiem znacz-

29nym w Substancyi poniosł; iako o tym osobliwie spisane Pun-

30kta świadczyć będą, Wołow par trzy, z Chutora zaięli, y do JW Obża-

31łowanego zapędzili, ktore Manifestans nolens volens, mocno

32spracowane, Trzynasto Rublami w niedziel kilka wykupić ma-

33siał[?], a tak ustawiczne y rożne Wiolencye krzywdy y Szkody cier-

34piąc Manifestant, ktore czasu Prawa, Jnkwizycya[?] doswiadczone bę-

35dą, y powtornie oto manifestowawszy się, Copią do Akto-

36przyięcie[?] prosił, co y otrzymał. X. Kondrat Kutlubowicz mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: nazwa wsi „Moczułek[?] Starych” (Moczułki Stare? – w kluczu humańskim; dwukrotnie „Moczułek”), skrót urzędu Ortyńskiego „Podczaszemu Zwinogrodz.[?]” (zapewne zwinogrodzki – Zwinogródka/Zwinogród; w nagłówku „P. Z.”), „Samego Zapania[?] do Umania wziętego” (k. 42 w. 15 – może „samego zabrania”), „Czerwonych[?] Pietnaście[?]”, „pół[?] Sianożęci”, „Licencyonował[?]”, „Trzynasto Rublami” (trzynastoma rublami – wykup wołów), „Jnkwizycya[?]”. Nazwisko w nagłówku „Kotlubowicza[?]”, w tekście i podpisie „Kutlubowicz”.

Ortyński, poseł na sejm warszawski z województwa bracławskiego – zapewne na sejm 1767–1768 (sejm Repninowski). „Erekcja” – akt fundacyjny uposażenia cerkwi (parafii unickiej); por. akt 26 – skarga unickiego parocha z włości humańskiej przeciw Potockiemu.

Tłumaczenia: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; inkarcerowanie – uwięzienie; prepedycje – przeszkody; nolens volens – chcąc nie chcąc; licencjonować – upoważnić, puścić samopas.

Streszczenie

29stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, ks. Kondrat Kutlubowicz, paroch wsi Moczułki Stare[?] w kluczu humańskim, zamanifestował się przeciw Stanisławowi Kostce Ortyńskiemu, podczaszemu zwinogrodzkiemu[?], posłowi województwa bracławskiego na sejm warszawski, posesorowi Moczułek[?], i jego ludziom. Ortyński od dawna wyrządzał mu krzywdy: nasyłał Kozaków i dragonię humańską na jego dom, zabierał bydło, kazał go zaprowadzić do Humania i przez kilka tygodni trzymać w więzieniu z niewolnikami, wymusił 15 czerwonych złotych[?], odebrał wyznaczone erekcją cerkwi sianożęcia, futory, pasieczyska, stawki i inne przynależności. W ubiegłym roku jego dyspozytor i Kozacy nie dawali parochowi spokoju w domu, w cerkwi i na cmentarzu, przeszkadzali w gospodarstwie, odpędzali ludzi służebnych i cerkiewnych; zajęli z chutora trzy pary wołów, które ksiądz musiał po kilku tygodniach wykupić zmordowane za 13 rubli. Szkody wykaże osobny spis punktów i inkwizycja w czasie sądu. Manifestant ponowił skargę i prosił o przyjęcie kopii do akt; podpisał się.

Transkrypcja

k. 42 (skan 0043, strona prawa, dół)

k. 42v (skan 0044, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego Dziewiątego, Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedem-

4ną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego, Przysięgłym. Comprns Pltr JmćPan Jan

6Kalixt[?] Barszewicz[?] Jmieniem, y z wyraźney Woli JW JmćPana

7Franciszka z Leżenic Leżeńskiego Łowczego, y Deputata Woie-

8wodztwa Podoll., postrzegaiąc Całości Substancyi Tegoż JW Pryn-

9cypała Swego, przychylaiąc się do Prawa y Swiętey Sprawiedli-

10wości, niemniey do Jnnych Dokumentow Swoich Suo Loco pro-

11tracta[?] Jurie[?] pokazać się maiących, quam solennissime na-

12pko WW JmćPanu Marcinowi Rakowskiemu Komornikowi Gra-

13nicznemu Kaliskiemu[?] Skarży, żali, manifestuie, y remanife-

14stuie się, idąc in Eum Sensum, y Oto: Jż JmćP. Obżałowany zapom-

15niawszy dobroczynności y świadczenia Sobie, niemniey Porcyi

16y Protekcyi, nizkąd indziey, tylko od JW Comprntis Pryncypała

17iedynie mianych, y z tych wziowszy krok[?], tak do wiadomości Praw

18Oyczystych, iako też y do maiątku nie zna się do Obowiązkow,

19ani zgadze[?] nie iest głową[?], ale przygłowkiem[?] do Sukcessyi

20Plewieckich[?] idącym, ani pierwszeństwa y Starszeństwa, co

21do zpokrewnienia, nieuważaiący, ani na Dobrodzieystwa żad-

22ne pamiętaiący, iako to wziął Summy, a osobliwie że z Dobr

23Jankowice w Wwtwie Sędomirskim, a Powiecie Radomskim

24będących Cztery Tysiące Złłtch JW Comparentis Pryncypało-

25wi należących, więcey iuż iak od Lat Dziewięciu, do tych czas

26bez żadney prowizyi, et sine ulla gratitudine trzyma, oprocz

27tego na Sprawę Kochanowską zawsze po kilka czasem, a cza-

28sem po kilkanaście Czerwonych Złłtch, ile potrzeba wyciągała,

29bierał, a na Swoią potrzebę Czerwonych Złłtch Osm, na co osob-

30ne są Dokumenta, wziął, trzymał WW Obżałowany Circiter

31Lat Osm, Część od JW Comprntis Pryncypała w Kowarcław-

32skim[?], a Powiecie Zydaczewskim[?], ktora czyniła Jntraty [dziura]

33Złłtch Dwiescie, insuper zato żadney Satysfakcyi nieuczynił,

34przy zgodzie z Zięciem JmćPani Plewieckiey[?], a Bratowey JW

35Comparentis Pryncypała Czerwonych Złłtch Pietnaście na Jn-

k. 43 (skan 0044, strona prawa)

1teress Jnny, a na Swoy pożytek obrocił, przypuściwszy WW Ob-

2żałowanego z JW Kossakowską Kasztellanową Kamieńską

3Sprawę uczynił, Wpis[?] w nienależytym Regestrze w Jnte-

4ressie JW Comprntis Pryncypała, y tak cassavit, pienądze[?] nie-

5maiąc Zlecenia, na JW Podolsk.[?] pro evocatione Złłtch Polsk Tysiąc

6Dwiescie. Ktore odebrał WW Obwiniony od JW Wielopolskie-

7go Koniuszego Koronnego, przy zawarciu Komplanacyi y na-

8stąpieniu Dekretu Kompromissarskiego Złłtch Polsk Czternaś-

9cie Tysięcy Czterysta, pro Re wszystkich Społ[?] Konsukcessorow

10należących, y te in Usum Sui obraca, nabywać stara się, y do

11Restytucyi[?] się nie zna, y Jnnych wiele Summ nienależycie Sobie ap-

12plikował, y do tych czas trzyma, a nadto mniey sprawiedliwe Kro-

13ki, y nienależyte Tranzakcye Opisy coram Actis czyni, y prze-

14ciwnie na uszczerbek goniąc Osnowie[?] prawdy opisuie, Oco wszyst-

15ko Tenże Comprns Jmieniem JW Pryncypała Swego, iterum

16atque iterum Contra praefatum Jnculpatum queritur, manife-

17statur, Remanifestatur, et reprotestatur. Jan K.[?] Barszewicz[?] mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: imię i nazwisko komparenta „Jan Kalixt[?] Barszewicz[?]” (w podpisie „Jan K. Burzewicz[?]”); urząd Rakowskiego „Komornikowi Granicznemu Kaliskiemu[?]”; „protracta[?] Jurie[?]”; „wziowszy krok[?]”; „ani zgadze[?] nie iest głową[?], ale przygłowkiem[?] do Sukcessyi Plewieckich[?] idącym” – sens: Rakowski nie jest pierwszym (głową), lecz dalszym spadkobiercą w sukcesji po Plewieckich[?]; „w Kowarcławskim[?] … Powiecie Zydaczewskim[?]” (może „w Kluczu …”, powiat żydaczowski); „Wpis[?]”; „na JW Podolsk.[?] pro evocatione”; „Społ[?] Konsukcessorow”; „Restytucyi[?]”; „Osnowie[?] prawdy”.

Akt łączy się ze sprawą Kochanówki: Leżeński vs Rakowski (akty 13, 17) oraz kompromis z Hieronimem Wielopolskim, koniuszym koronnym, i spór z Katarzyną z Potockich Kossakowską, kasztelanową kamieńską (akty 28, 30–31, 35, 39, 44–45, 50). Według manifestacji Rakowski odebrał od Wielopolskiego przy zawarciu komplanacji i wydaniu dekretu kompromisarskiego 14 400 zł należnych wszystkim konsukcesorom.

Tłumaczenia łaciny: suo loco – na swoim miejscu; quam solennissime – jak najuroczyściej; in eum sensum – w tym duchu (sensie); sine ulla gratitudine – bez żadnej wdzięczności; circiter – około; insuper – ponadto; cassavit – skasował (unieważnił); pro evocatione – za przywołanie (pozew, ewokację sprawy); pro re – w sprawie, na rzecz; in usum sui – na swój użytek; coram actis – przed aktami; iterum atque iterum contra praefatum inculpatum queritur, manifestatur, remanifestatur et reprotestatur – raz po raz przeciw wspomnianemu obwinionemu skarży się, manifestuje, remanifestuje i reprotestuje.

Streszczenie

29stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan K.[?] Barszewicz[?] imieniem Franciszka z Leżenic Leżeńskiego, łowczego i deputata województwa podolskiego, zamanifestował się przeciw Marcinowi Rakowskiemu, komornikowi granicznemu kaliskiemu[?]. Rakowski, zapominając o dobrodziejstwach i protekcji otrzymanych wyłącznie od Leżeńskiego, nie uznaje jego starszeństwa w sukcesji po Plewieckich[?]: od ponad 9 lat trzyma bez prowizji 4000 zł należnych Leżeńskiemu z dóbr Jankowice w województwie sandomierskim, powiecie radomskim; na sprawę kochanowską pobierał po kilka lub kilkanaście czerwonych złotych, a 8 czerwonych złotych wziął na własne potrzeby (są na to dokumenty); przez około 8 lat trzymał część dóbr Leżeńskiego w powiecie żydaczowskim[?], dającą 200 zł dochodu, bez żadnego rozliczenia; 15 czerwonych złotych uzyskanych przy ugodzie z zięciem Plewieckiej[?], bratowej Leżeńskiego, obrócił na własny pożytek; prowadząc bez upoważnienia sprawę z Kossakowską, kasztelanową kamieńską, spowodował nienależyty wpis do rejestru i wydał 1200 zł; wreszcie odebrał od Hieronima Wielopolskiego, koniuszego koronnego, przy komplanacji i dekrecie kompromisarskim 14 400 zł należnych wszystkim konsukcesorom i zatrzymał je dla siebie, a nadto czyni w aktach niesprawiedliwe zapisy. Manifestant ponawia skargę, manifestację i protestację; podpisał się.