Akty 81–100

Transkrypcja

k. 43 (skan 0044, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego, Dziewiątego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Prze-

4demną Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Przysięgłym. Comprns Pltr Urod. JmćPan Jan

6Radkowski Swym, y Urod. JmćPani Fortunaty z Zbikowskich[?] Małż.

7Swey Jmieniem, przestrzegaiąc Całości Substancyi, niemniey

8Zdrowia, Honoru, y Życia, a uciekaiąc się do Swiętey Sprawiedli-

9wości, iże niepraktykowanie będąc ukrzywdzonym z wielkim

10żalem napko JW z Leżenic Leżeńskiemu Łowcz.[?] y Deputato-

11wi Wwtwa Podoll. na Trybunał Kor. Prowincyi Małopolskiey, a

12osobliwie Urod. Antoniemu Gałęzowskiemu, Pisarzowi Prowen-

13tow JW Wielopolskiego Koniuszego Kor., niemniey Urod. Józefo-

14wi Zuchalskiemu, Janowi Zarzycie[?], tudzież Kozakom Zaciągnio-

k. 43v (skan 0045, strona lewa)

1nych po Jmionach y Przezwiskach niewiadomym w oczy do

2Osob kilkunastu zgromadzonym y Subordynowanym in postę-

3rażeniu[?] maiącym, Skarży, żali, protestuie się, y na zaniesiony

4Manifest Reprotestuie się w ten Sposob y Oto: Jż JchMość Obżało-

5wani, a osobliwie Urod. Gałęzowski Pisarz Prowentu Obersta-[?]

6ie[?]-go JW Wielopolskiego Koniusz. Kor. Pana Comprntis, nieuwa-

7żaiąc na Swiętą Sprawiedliwość, y Obowiązek, że Sługa wyraż-

8ney Dyspozycyi Pana Swego nigdy excedere niepowinien, y ow-

9szem[?] Dobra Pańskiego Całość rowno z Zdrowiem y Życiem Swo-

10im przestrzegać ma, uchyliwszy tę wszystkie Obowiązki, nie-

11szukaiąc Całości Pańskiey, iak tylko do Dobr Kochanowki przy-

12był dla oddania Tychże Dobr WW Rakowskiemu w Possessyą,

13tak zaraz takie Jmprezie Swoiey czyniąc w czesznie[?] oswiadczony temi

14Słowy: Że Pana Radkowskiego wezmę, okuię, gdzie zechcę poprowadzę, y

15co mi się podoba, to znim zrobię, niby ukrywaiąc Zamysły Swoie we

16wszystkim bardzo przychylnym dla Swey całowey[?] pretensyi y nie-

17sprawiedliwego wziątku, nieprzystępuiąc do Jnteressu, naypierwey

18do rezydencyi Urod. Komparenta, że wszystkim wyprawadził się, a wy-

19prowadziwszy się, atoli z Zamku Kochanowskiego na Kossakowkę

20wyniosł się, do Urod. Komparenta po razy kilka Ludzi rożnych przy-

21bywał, oswiadczaiąc Exekucyą na Stronie Dobr Kossakowki ex-

22pedyować[?], potym gdy zaiechał JW Leżeński Łowcz. y Deputat Po-

23doll. wraz wspoł z Jnszemi Dziedzicami Dobr Kochanowki,

24wyprowadziwszy się z Rezydencyi Dobr Kossakowki, gdzie miał Kal-

25kulacyą expedyować z Urod. Komparentem do Dobr Kochanowki, a

26zprowadziwszy Ludzi do Osob kilkunastu, czyli maiąc Sobie danych

27od wspoł Dziedzicow Kochanowskich z Zamku w Orsz[?] rożnych

28przybranych, hostiliter prawie na Dobra Wieś Kossakowkę, a-[dziura]

29Rezydencyą Comprntis z Temiż napadł, Budynek osadził[?], Ludzi we

30Drzwiach y Oknach zbroyno y dobytą Bronią porostawiał, Same-

31go niewinnego w więzieniu iakies nieprzyzwoite wzią[?]

32pretendował, więzi y prowadzi niewiedzieć gdzie miał, a że Ra[?]-[dziura]

33ną dispositione Urod. Komparenta wręce niedostał, ato zlękni[?]-

34ącemi się Sposoby, oprocz Małż. Comprntis y Dziedzica[?], ktory

35użaliwszy się przestrachu, y krzywdy Ludzi przeieżdżaiący[?] Pan-

36szczatki[?] Kossakowsey[?] z Siennem, gwałt y nasład[?] uczyniły Si[?]-

k. 44 (skan 0045, strona prawa)

1ne siti[?] Comprtis, iedynie z miłosierdzia y uletowania[?] się bro-

2nili, y Onych że Naczelnikow[?] z Dworku wrzucili, ktory Obżałowa-

3ny Urod. Gałęzowski niebędąc ukontentowany naiechaniem Dwor-

4ku, ale ieszcze daley sięgaiąc na Zamek Kossakowski z Temiż Lu-

5dźmi naiechał Urod. Komparenta, niezastawszy, Jnne dysty-

6gwowane[?] Osoby Słył[?] Dyffamował, y tak z hałasem y tumul-

7tem do Dobr Kochanowki wiechał, dokąd wiechawszy Zasadzki[?]

8nawet koło samego Dworu Kossakowskiego, osobliwie

9nocą czynić nieprzestał, Papiery Antea, nim na Kossakow-

10kę sprowadził się, podeszłym Sposobem, iako to rachunki, Rege-

11stra, kwity y Jnne Dokumenta, a osobliwie rachunki expedyowa-

12ne przez Urod. Turczyńskiego[?] Rachmistrza JW Czosnowskiego Sta[?]. Winn. z

13Dyspozycyi WW JmćPana Wielopolskiego K. K. W.[?] czynione, y Regestr Kocha-

14nowski zapieczętowany zabrał. Przytym Regestra remanentowe JW Ko-

15niuszego Kor., perceptowe y expenzowe rożne, iako też podrożne, Nad-

16to List od WW Kniewęgłowskiego[?] Generalnego Plenipotenta JW Koniusz.

17Kor. do Urod. Komparenta pisany, y Dokumentem będący długu win-

18nego Komparentowi na Złłtch Polsk Sześćset, Dziewięćdziesiąt, Trzy, Gro-

19szy Dwadzieścia Cztery, odebrał, Czeka[?] służącego Kozaka pracowitego Charamn[?]-

20tę przez Urod. Zuchalskiego, y Pracowitego Proka[?] Poddanego Kochanow-

21skiego do Siebie odmowił, Ludzi Gromadę Kochanowską Sam przeieżdża-

22iąc[?] po Chałupach, y przez Urod. Zuchalskiego, y Zarzę do niespra-

23wiedliwie formowaney pretensyi y z Kary namawiał, groził, y za-

24żeby in rerum Natura niebędące rzeczy prawili, y bić odgrażał się.

25JW zaś Obżałowany Leżyński maiąc dawne Uraże do Urod. Kom-

26parenta względem Dobr Kochanowki, teraz takowe czyniąc

27groźki, iż nic maiący w Dobrach przeszłey Dyspozycyi Urod. Kom-

28parentowi do uczynienia kalkulacyi na tymże Gruncie przechwałka-

29mi zagradza, ktorą gotow zawsze, y oswiadcza się sprawiedliwych Usług

30Swoich kilkaletnich zdać rachunek, y Renzi iako iest sprawiedliwy za-

31przysiądz; a Urod. Zuchalski y Zarzyba[?], iako zawsze zyskli się bawić rożnemi

32inkonwenienciami, ktore iawne są, iako osobne Doku-

33menta Swiadcże[?] et notitia Convictis[?] Jch Życia enarrant, a nad-

34to Listy z Dyspozycya Wziętą w Areszt[?] jeśli są, iako to od JW Koniu-

35szego Koronnego Pana, WW Jaroszeckiego[?] Sekretarza, y WW Kniewęgłowskie-

36go[?] Generalnego Plenipotenta, niemniey WW Strzeminskiego[?] Podmi-

37strza JW Koniusz. Kor. w Sobie de actu, et Data in Originali opiewa-

38ią, Jnsuper[?] w Ukrzywdzeniu[?] wielu[?] Honoru y Substancyi Urod. Komprnta JchMMć

39Obżałowani Gałęzowski, y Zuchalski ad Acta przyiechawszy prze-ciw-

40ne

k. 44v (skan 0046, strona lewa, góra)

1ne istotney prawdzie, y nie z żadney przyczyny sprawiedliwości, tylko

2z istotney zawziętości Zawsze niesprawiedliwe y niedowiedzione rzeczy

3pozadawali[?] y Samą krzywdą y oczernieniem Honoru Comprntis w

4Aktach wieczność maiących niesprawiedliwe Opisy y Protestacye

5poczynili: O ktore to tak nieznośne y niepraktykowane krzywdy wy-

6żey wyrażone, iako też oczernienie nigdy nieskażitelney Sławy, sto[?]-

7bierti[?] JchMM. Wyż Wyrażonym JchMM. Obwinionym nec non de Jnde-

8ligentia[?], że zawsze chce Urod. Comprns sprawiedliwą kalkulacyą uczy-

9nić, aby tylko sposobność y Bezpieczność od Osob czwarciach[?] nalezio-

10na była, Suo et cuius supra Nne quam solennissime iterum

11atque iterum queritur et protestatur. Jan Radkowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pismo staranne, ale długie zdania z licznymi skrótami; dziury w papierze na k. 43v. Niepewne m.in.: nazwisko rodowe żony „z Zbikowskich[?]”; nazwisko drugiego oskarżonego „Janowi Zarzycie[?]” / „Zarzę” / „Zarzyba[?]” (w akcie 70 – „Jan Zarzy[?]”; zapewne Zarzycki); tytuł Gałęzowskiego „Pisarz Prowentu Obersta-/ie[?]-go” (może „Oberstallmeistra” = koniuszego, albo nazwa dóbr); „w czesznie[?]”; „całowey[?] pretensyi”; „z Zamku w Orsz[?]”; „Budynek osadził[?]”; „Ra[?]-ną dispositione”; „Pan-szczatki[?] Kossakowsey[?] z Siennem”; koniec k. 43v i początek k. 44 („Si-/ne siti[?] … uletowania[?]”); „Turczyńskiego[?] Rachmistrza”; „K. K. W.[?]” (może „Koniuszego Koronnego Wielmożnego”); „Kniewęgłowskiego[?]”, „Jaroszeckiego[?]”, „Strzeminskiego[?] Podmistrza” (może „Podstarościego” / „Podkoniuszego”); „Czeka[?] … Charamn[?]-tę” i „Proka[?]” (imiona kozaka i poddanego); „Renzi[?]” (k. 44 w. 31; może „Rewizyi”); „czwarciach[?]” (k. 44v).

Akt jest odpowiedzią (reprotestacją) Radkowskiego na protestację Zuchalskiego z 26 I 1768 (akt 70) i wiąże się ze sprawą Kochanówki/Kossakówki (akty 13, 17, 28, 30–31, 35, 39, 44–45, 50, 80). Radkowski, dawny dyspozytor dóbr Kochanówka z ramienia H. Wielopolskiego, koniuszego koronnego, przy przekazywaniu dóbr Marcinowi Rakowskiemu (współdziedzicowi) wyprowadził się z zamku kochanowskiego do Kossakówki.

Tłumaczenia łaciny: hostiliter – po nieprzyjacielsku; dispositio – rozporządzenie; in rerum natura – w rzeczywistości; inconvenientia – wybryki, niestosowności; et notitia convictus[?] eorum vitae enarrant – i znajomość ich życia (sposobu bycia) to opowiada; de actu et data in originali opiewają – co do aktu i daty opiewają w oryginale; insuper – ponadto; nec non de indiligentia[?] – a także o niedbalstwo; suo et cuius supra nomine quam solennissime iterum atque iterum queritur et protestatur – swoim i wyżej wymienionej imieniem jak najuroczyściej raz po raz skarży się i protestuje.

Streszczenie

29stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Radkowski swoim i żony Fortunaty ze Zbikowskich[?] imieniem zaprotestował i zareprotestował (wobec wniesionego manifestu) przeciw Franciszkowi z Leżenic Leżeńskiemu, łowczemu i deputatowi podolskiemu na Trybunał Koronny, a zwłaszcza przeciw Antoniemu Gałęzowskiemu, pisarzowi prowentów Hieronima Wielopolskiego, koniuszego koronnego, oraz Józefowi Zuchalskiemu, Janowi Zarzy[?] i kilkunastu zaciężnym Kozakom. Gałęzowski, przybywszy do Kochanówki, by oddać dobra w posesję Rakowskiemu, chełpił się, że weźmie Radkowskiego, okuje i zrobi z nim, co zechce; Radkowski wyprowadził się z zamku kochanowskiego do Kossakówki. Gdy przyjechał Leżeński z innymi współdziedzicami Kochanówki, a Radkowski miał złożyć im obrachunek, Gałęzowski z kilkunastoma ludźmi, przydanymi przez współdziedziców, najechał zbrojnie dworek w Kossakówce, obstawił drzwi i okna ludźmi z bronią, chciał Radkowskiego uwięzić i uprowadzić, a nie zastawszy go – bo ludzie żony z litości wyparli napastników – najechał zamek kossakowski, znieważył obecne tam osoby i nocą urządzał zasadzki koło dworu. Wcześniej podstępem zabrał rachunki, rejestry, kwity i dokumenty Radkowskiego (m.in. rachunki rachmistrza Turczyńskiego[?] starosty winnickiego J. Czosnowskiego, zapieczętowany rejestr kochanowski, rejestry remanentowe, perceptowe i ekspensowe oraz list generalnego plenipotenta Kniewęgłowskiego[?] stanowiący dowód długu 693 zł 24 gr wobec Radkowskiego), odmówił mu sług, a przez Zuchalskiego i Zarzę namawiał i straszył gromadę kochanowską, by zeznawała nieprawdę. Leżeński z dawnej urazy przeszkadza mu złożyć rachunek, który Radkowski gotów zdać i zaprzysiąc; Zuchalski i Zarzy[?] są znani z wybryków, a listy koniuszego, sekretarza Jaroszeckiego[?], plenipotenta Kniewęgłowskiego[?] i Strzemińskiego[?] świadczą o jego rzetelności. Gałęzowski i Zuchalski wnieśli do akt niesprawiedliwe protestacje szkalujące jego honor. Radkowski protestuje i oświadcza gotowość do sprawiedliwej kalkulacji, jeśli tylko zapewni mu się bezpieczeństwo; podpisał się.

Transkrypcja

k. 44v (skan 0046, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego, Dziewiątego, Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedem-

4ną Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winn. Przysięgłym. Comprns Pltr WW JmćPan Antoni

6Wielogórski Woyszczyc Bracł., Sędzic[?] Grod. Winn. Swym, y WWch JmćPa-

7nostwa Andrzeia, Alexandra Dwoyga Jmion, y Franciszki z Bar-

8ciowskich[?] Wielogórskich Woyskich, y Sędziow[?] Grodzkich Brac-

9ławskich, iako też y Grod. Winn. Małż. Dobr Części Wsiorowkory[?]

10y Hubnika Dziedzicow, legitime spłodzony Syn, iako też Urod.

11Jakuba Dawnorowicza[?] Tychże Dobr Części Hubnika Admi-

12nistratora, niemniey Roboczych Hawryła [...] Jkawitenka[?], Mi-

13chała Popowicza, Ostapa Dierzkowego[?] Zięcia, y Jnnych Podda-

14nych Hubnickich, y całey Gromady Dobr Części Wsi Hubnika

15Jmieniem, przestrzegaiąc Całości Substancyi, Zdrowia, Honoru [dziura]

16Swego, iako Rodzicow Swoich, niemniey Życia Poddanych Swoich, iak tyl-

17ko do Akt niniejszych przybyć, o Manifestacyi Swieżo[?] przeciw-

18ko Sobie, y WWch Rodzicom Swoim Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdzie-

19siąt Osmego, Dnia Dwudziestego Szostego Januarij w Grodzie

20Niniejszym od niżey WW Obżałowanego dowiedzieć się mogł, tak [dziura]

21zaraz[?] miast[?] zapobiegaiąc nienależytym y bezprawnym Opi-

22som, aby in post nieszkodziły Sławie, y nieskażitelnemu Ho-

23norowi, napko WW JchMMć PP. Janowi, Pawłowi binominis

k. 45 (skan 0046, strona prawa)

1Borzykowi[?] Cześnikowi Witepskiemu, Michałowi y Andrzeiowi Swidzińskim,

2Braci między Sobą rodzonym, Stolnikowicom Zwinogrod., Tych

3Wsi Hubnika Części pewnych Dziedzicom, tudzież y całey Gromadzie Dobr Części

4Dobr Wsi Hubnika WWch Obżałowanych Skarży, żali, manife-

5stuie, y na manifest zaniesiony cum Forma cavillatione re-

6manifestuie się w ten Sposob, y Oto: Jż JchMMć Obżałowani uchy-

7laiąc Prawa Oyczyste, y postępu w Sąsiedztwie zachować się maiące,

8nietylko zrywaiąc y psuiąc, co raz nowe, a niepotrzebne Ustawie[?]

9wynaydując, Poddanym Swym krzywdy czynić Ludziom WWch

10Manifestantow pozwalaią, y choć kiedy żadnie[?] rekwizycya o

11krzywdzie WWch Żalących się Sprawiedliwości tey, iuste et aequa-

12te czynić niekażą, iako niedawno Hawryło Osmeryk, ławnic[?]

13Życie Swoie samą kradzieżą[?] Koni, Bydła, y rożnych Rzeczy pędzą-

14cy, gdy u WWch Comprntis Rodzicow Poddanego Roboczego JE-

15drzeia[?] Szewca Jęczmienia z Toku wykradł, y postała[?] Szpie-

16gom się [?] Szkodnikiem do Gumna swego uczynił, a upomina-

17iącego się o Szkodę swą, Dzieci wyrwawszy, na ręku będące, nay-

18pierw Samego nie, niewinnego dziecięciem tymże bił, potym

19Dzieci o Ziemię uderzył, że bez Ducha zabite, natych miast zo-

20stało, a za tak wielki Exces, tylko od WWch Obżałowanych, kilka-

21naście plagami y materną[?] Przymową[?] ukarany został, wyko-

22panie Skiby[?] iakowegoś Skarbu w Gruncie Spolnym, niedział-

23nym, przez Roboczych Hawryła Osawulenka[?], Ostapa Dierz-

24kowego Zięcia, y Michajła Popowicza nie niewinnym zarzut

25uczynili, y Onych uzdowanym Arestem nienależycie przy-

26porzątkli[?], Co raz z Urod. Administratorem, ktorych Bezwin-

27dy, lub Jakowych ci Rzeczy, iako nigdy wyż Wyrażani Podda-

28ni nieuchopywali[?] y nie naleźli, ani Manifestantis Rodzi-

29ni nieoddawali, Tak Jnkwizycya odwieść się, y Paratorie[?] wa-

30dyz[?] Zawsze gotowi są, a gdyby quo casu przy Teraźnieyszym

31in Republica Zamieszaniu, wewnętrznym zwyczaiem prak-

32tykowanym w tym Kraiu, ktory z Onych Poddanych naslo-

33bodę ze Wsi uciekł, aby Comparentis WWo Rodzic niewinnej

34Jnwektywie nie podpadali, Rygorowi Prawa in Casu re-sultato

35de diligentia, iako też, o nienależyty zarzut, y w Aktach Opis

36Nne Suo, et Cuius supra powtornie manifestuie, y remani-

37festuie się. Antoni Wielogórski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne m.in.: nazwisko rodowe matki „z Barciowskich[?]” (w akcie 66 – „z Barczewskich[?]”); „Sędzic[?] … Sędziow[?] Grodzkich Bracławskich”; nazwa „Dobr Części Wsiorowkory[?]” (k. 44v w. 9 – może inna wieś Wielogórskich albo zniekształcone „Wsi Hubnika”); „Dawnorowicza[?]”; imiona poddanych („Hawryła [...] Jkawitenka[?]”, „Osawulenka[?]” – zapewne ten sam Hawryło Osawulenko; „Dierzkowego[?]”); nazwisko pozwanego „Borzykowi[?]” (w kustoszu i na początku k. 45 – „Borzykow”; w akcie 66 – „Jan Paweł Bereza[?]”); „cum Forma cavillatione[?]”; „Ustawie[?]”; „ławnic[?]”; „Szpiegom się [?] Szkodnikiem”; „materną[?] Przymową[?]”; „Skiby[?]”; „przyporzątkli[?]”, „Bezwindy[?]”, „nieuchopywali[?]”, „Paratorie[?] wadyz[?]”. Notka u dołu k. 45 to nagłówek następnego aktu (83), odczyt orientacyjny.

Akt jest odpowiedzią na manifestację z 26 I 1768 (akt 66), w której Andrzej Brudnicki imieniem Berezy[?] i Surdzińskich[?] skarżył się na Wielogórskich. Zestawienie obu aktów pozwala skorygować odczyty aktu 66: dobra „Stubnik[?]” to zapewne Hubnik (wieś nad Bohem w pow. bracławskim), „Surdzińscy[?]” – Swidzińscy, „stolnicy źwirscy[?]” – stolnikowicze zwinogrodzcy, a „Bereza[?]” – Borzyk[?] (Jan Paweł, cześnik witebski). Wzmianka o „teraźniejszym zamieszaniu w Rzeczypospolitej” odnosi się zapewne do konfederacji radomskiej i niepokojów 1767–1768.

Tłumaczenia łaciny: legitime – prawowicie; in post – na przyszłość; binominis – dwojga imion; cum forma cavillatione – z formalnym zarzutem (podstępu); iuste et aequate – sprawiedliwie i słusznie; quo casu – w którym to przypadku; in Republica – w Rzeczypospolitej; in casu resultato de diligentia – w razie wynikłym dla dopilnowania; nomine suo et cuius supra – swoim i wyżej wymienionych imieniem.

Streszczenie

29stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Wielogórski, wojszczyc bracławski, imieniem swoim i rodziców Andrzeja Aleksandra i Franciszki z Barciowskich[?] Wielogórskich, wojskich bracławskich, dziedziców części Hubnika, a także administratora Jakuba Dawnorowicza[?] i poddanych hubnickich (Hawryła Osawulenki[?], Michała Popowicza, zięcia Ostapa Dierzkowego[?]) i całej gromady, wniósł manifestację i remanifestację przeciw Janowi Pawłowi Borzykowi[?], cześnikowi witebskiemu, oraz braciom Michałowi i Andrzejowi Swidzińskim, stolnikowiczom zwinogrodzkim, dziedzicom innych części Hubnika – w odpowiedzi na ich manifestację z 26 stycznia (akt 66). Zarzuca im, że łamiąc prawa sąsiedzkie pozwalają swoim poddanym krzywdzić ludzi Wielogórskich i nie dają sprawiedliwości: niedawno Hawryło Osmeryk, żyjący z kradzieży koni i bydła, wykradł z toku jęczmień poddanemu Wielogórskich, szewcowi Jędrzejowi[?], a gdy ten upominał się o szkodę, wyrwał mu z rąk dziecko, bił nim, po czym uderzył dzieckiem o ziemię, tak że zginęło na miejscu – za co dziedzice ukarali go jedynie kilkunastoma plagami. Zarzut, jakoby poddani Wielogórskich wykopali skarb na gruncie wspólnym niedziałowym, jest fałszywy, a obwinionych poddanych bezprawnie aresztowano; gotowi są oni oczyścić się w inkwizycji. Na wypadek, gdyby w obecnym zamieszaniu w Rzeczypospolitej któryś z poddanych zbiegł na słobodę, Wielogórscy zastrzegają, że nie ponoszą za to winy. Manifestant ponawia manifestację o nienależyty zarzut i wpis do akt; podpisał się.

Transkrypcja

k. 45 (skan 0046, strona prawa, dół)

k. 45v (skan 0047, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Dwudziestego Dziewiątego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Prze-

4demną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Przysięgłym. Stanowszy Oczewisto

6Woźny Generał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Olexa[?]

7Dzidziak[?] w mowie wierney Rzeczy Swoiey zeznał: Jż On Ro-

8ku Teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego, Dnia

9Dwudziestego Piątego Januarij, na Affektacyą y prawną Re-

10kwizycyą WWch Stanisława y Urszuli Rzewuskich[?], Staro-

11stow Trachtemirowskich[?] Małż., maiąc przy Sobie Strone

12Szlachty, Ludzi Wiary godnych, Urod. Jana Okulskiego[?], y Micha-

13ła Horowskiego[?], evidentioris testimonii gratia, do tego Ak-

14tu użytych[?], był w Dobrach Wsi Zarudzia[?] w Wwtwie Bracł. leżą-

15cych, gdzie będąc we Dworze tameyszym, u Urod. Cwocha[?]-

16cickiego[?] Administratora, y u Woyta Fedka aresztował Roboczego Ma-

17xyma Pancarza[?], Poddanego WWch Rekwirentow dziedzicznego

18z Dobr Siedlisz[?] z Żoną, Dziećmi, końmi, wołami, do Zarudzia

19zbiegłego, ktory Aresztt Administrator tameyszy, niemniey

20y Fedko Woyt bene vole przyiowszy, pomienionego Maxy-

21ma Pancarza Siedliskiego, iako Zbiega Aresztem[?] [?]nodowa-

22nego do Rozprawy prawney, dotrzymać Jmieniem Pana Swego

23deklarowali, y submittowali się, a tak On Woźny, Szlachta so-

24bie przytomna oswiadczywszy się po zaniesionym Urzędow-

25nym Areszcie, tamże nieodstępnie Pozew Grodzki Winn.

26Autentyczny w Jzbie na Stole położył, o położeniu y Ofiaro-

27waniu[?] Onego prawnie wszystkich uwiadomił, Ktorego Pozwu Tenor

28taki: Jozef Kolumna z Bor[?] Czosnowski, Winnicki y Ułanowski Starosta: WW Stanisławowi Brańskiemu[?] Podcza-

29szemu, Dobr Wsi Zarudzia Dziedzicowi, Pozwanemu z Sprawy

30niżey wyrażoney, z Osob, y Dobr Swoich generaliter wszystkich

31przykazuię, abyś Wmość przedemną Samym, lub Urzędem

32moim Grod. Winn. na Rokach w ten czas, gdy ta Sprawa

33z Regestru Sobie należytego do sądzenia przypadnie, przy-

34wołana będzie, Sam, Osobiście, y Sawicie[?] Stanął, Na Jnstancyą

35Jnstygatora Sądowego, y Jego Delatorow WWch Stanisława

k. 46 (skan 0047, strona prawa, góra)

1y Urszuli z Mikołajewskich[?] Rzewuskich[?], Starostow Trachtemirow-

2skich Małżonkow, Dobr Siedlisz[?] Dziedzicow, Aktorow, ktorzy Akto

3przychylaiąc się do Prawa pospolitego, tudzież Aresztow Urzędo-

4wych Wmci do wydania Roboczego Maxyma Pancarza Pod-

5danego Siedliskiego z Dobr Tychże Siedlisz[?] z Żoną, Dziećmi, Koń-

6mi, wołami, y wszelkim Sprzętem Domowym do Dobr

7Wmci Wsi Zarudzia zbiegłego, y tam będącego Areszt-

8tami iuż dwoma Urzędownie przyporzczonego[?], a w niewyda-

9niu do zapłacenia Kary Prawem Opisaney, do nadgrodzenia Szkod

10ztąd pochodzących, y Kosztow na Proces prawny erogowa-

11nych na wyż Oznaczony Termin Wmci Pozywa. Sam się po-

12staraj. Dan w Winnicy. Dnia Osmnastego Januarij, Ty-

13siąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego Roku.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne: imię i nazwisko woźnego „Olexa[?] Dzidziak[?]” (na marginesie podpisu brak – relacja kończy się tekstem pozwu); nazwisko rekwirentów „Rzewuskich[?]” (w tekście raz „Rzewuskich”, w nagłówku skrót „Rzewu-/skich[?]”) i nazwisko rodowe Urszuli „z Mikołajewskich[?]”; urząd „Starostow Trachtemirowskich[?]” (Trachtemirów); nazwy wsi „Zarudzie[?]” (Zarudzia) i „Siedliska[?]” (Siedlisz, przymiotnik „Siedliski”); nazwiska świadków „Okulskiego[?]”, „Horowskiego[?]”; administratora „Cwochacickiego[?]”; pozwanego „Brańskiemu[?] Podczaszemu” (w nagłówku „W Brańskiego P. Ob.[?]”); „[?]nodowanego”; „Sawicie[?]” (zapewne „sufficienter” – dostatecznie); „przyporzczonego[?]” (przypieczętowanego?). Data pozwu (18 I) wcześniejsza niż areszt (25 I) – pozew wydany z góry na wypadek niewydania zbiega.

Korekta wg aktu 90 (areszt w Zarudziu u Honoraty Orańskiej, podczaszyny czernihowskiej, 18 XII 1767): pozwany dziedzic Zarudzia to zapewne Stanisław ORAŃSKI, podczaszy czernihowski (nie „Brański[?]”) – w nagłówku skrót „W Orańskiego P. Cz.[?]”.

Korekta wg aktu 98 (4 II 1768): Stanisław i Urszula z Nitosławskich SZCZENIOWSCY, podczaszowie żytomierscy[?], starostowie trechtymirowscy[?] – rekwirenci w tym akcie to zapewne oni (nie „Rzewuscy[?] … z Mikołajewskich[?]”); „Siedliska[?]” mogą być wsią w kluczu czerlenkowskim[?]. Do weryfikacji na skanie 0047.

Tłumaczenia łaciny: evidentioris testimonii gratia – dla wyraźniejszego świadectwa; bene vole – chętnie, życzliwie; generaliter – ogólnie (ze wszystkich osób i dóbr); erogowanych – wydanych (kosztów); tenor – brzmienie (pozwu).

Streszczenie

29stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Olexa[?] Dzidziak[?] zeznał, że 25 stycznia 1768, na żądanie Stanisława i Urszuli z Mikołajewskich[?] Rzewuskich[?], starostów trachtemirowskich[?], dziedziców Siedlisk[?], w obecności szlachty Jana Okulskiego[?] i Michała Horowskiego[?], udał się do wsi Zarudzie[?] w województwie bracławskim i we dworze, u administratora Cwochacickiego[?] i wójta Fedka, zaaresztował roboczego Maksyma Pancarza, dziedzicznego poddanego Rzewuskich[?] z Siedlisk[?], który zbiegł do Zarudzia[?] z żoną, dziećmi, końmi i wołami. Administrator i wójt przyjęli areszt i zobowiązali się imieniem pana zatrzymać zbiega do rozprawy prawnej. Woźny zostawił też na stole w izbie pozew grodu winnickiego (wydany 18 stycznia 1768 przez Józefa Czosnowskiego, starostę winnickiego i ułanowskiego), wzywający Stanisława Brańskiego[?], podczaszego, dziedzica Zarudzia[?], na roki grodzkie winnickie na instancję instygatora i delatorów Rzewuskich[?] – o niewydanie zbiegłego poddanego mimo dwóch urzędowych aresztów, o zapłatę kary, nagrodzenie szkód i kosztów.

Transkrypcja

k. 46 (skan 0047, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Januarij Trzydziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winn.

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Przysięgłym. Comprns Pltr Urod. JmćPan

6Andrzey Sękowski[?] Nne et ex speciali Commisso JO Xiążąt JchMMć

7Antoniego, Włodzimierza Aty[?] Wołyńskiego[?] Oyca, y Kaietana Podko-

8morzyca[?] JKMci, Syna Swiatopełkow Czetwertyńskich, pko JW Ma-

9rzannie z Xiążąt Czetwertyńskich Sadowskiey[?] Starościnie Bełzkiey[?]

10Primo Voto[?], W Hilaremu Rozcinskiemu[?] Teraznieyszemu[?] Zięciowi Swojemu[?]

11Urzędowi Uciążliwemu[?], tudzież Mikołaiowi Rdzi[?] Janickiemu

12Stolnikowiczowi Jnstancyi[?] Plenipotentowi mimo Woli Pryncypa-

13łow swoich czyniącemu, manifestuie się w ten Sposob y Oto:

14[?] Jaśnie[?] Janicki Stolnik Jnstancyi lubo dostatecznie był wiadomy, że

15JOO Xiążęta JchMMć Pryncypałowie Dekretu z JO Starościną Bełzką[?]

16[...]nienską[?] z Regestru Expulsionum w Roku Tysiąc, Siedmset, Sześć-

17dziesiąt, Siodmym wypadłego, iako Swe Prawa w Sobie

18zawieraiącego Akceptować niechcieli, owszem wydanemi

19przeciwko Temuż Dekretowi terminami exekucyą Onego ta-

20mować usiłowali, Wmć iednak Janiszewski[?] Plenipotent

21też Termina przy Sobie maiąc, Kłaść[?] Onych Sądownie

k. 46v (skan 0048, strona lewa, góra)

1na Terminie Kondescensyi niechciał, ale iudicatam Offi-

2cij Conditis[?] iakby zaakceptowanego Dekretu następnie

3attentował, zaczym o nieważność tego Aktu Kondescenso-

4ryalnego, tak pko Stronie, iako też Urzędowi, oraz Urod.

5Plenipotentowi, Jmieniem Tychże JOO Xiążąt Pryncypałow Swoich

6iterato queritur et manifestatur. Andrzey Sękowski[?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Niepewne m.in.: nazwisko komparenta „Sękowski[?]” (w podpisie podobnie); tytuły książąt Czetwertyńskich („Włodzimierza Aty[?] Wołyńskiego[?] Oyca” – może „Włodzimierskiego Starosty”; „Kaietana Podkomorzyca[?] JKMci”); nazwisko i urząd obżałowanej „Marzannie z Xiążąt Czetwertyńskich Sadowskiey[?] Starościnie Bełzkiey[?] … [...]nienską[?]”; „W Hilaremu Rozcinskiemu[?] … Zięciowi[?] … Urzędowi Uciążliwemu[?]” (sens niejasny – może chodzi o urzędnika kondescensji); „Mikołaiowi Rdzi[?] Janickiemu Stolnikowiczowi Jnstancyi[?]” i dalej „Janiszewski[?]” (zapewne ta sama osoba – plenipotent); „Conditis[?]”. Odczyt całości orientacyjny.

Akt 85 (ten sam plenipotent i data, pismo wyraźniejsze) podaje tytuły: ks. Antoni – „Włodzimirza[?] Starosta Woronowski[?]”, Marianna Sadowska[?] – „Starościna Bnińska[?]” (zamiast „Bełzka[?]”); obżałowanym jest tam też ks. Janusz Czetwertyński, starościc daniłowski[?], podkomorzy JKM.

Sprawa dotyczy kondescensji (zjazdu sądowego na grunt) dla egzekucji dekretu z rejestru ekspulsyjnego (expulsionum) z 1767 r. w sporze książąt Czetwertyńskich z siostrą/krewną Marianną z Czetwertyńskich; por. akt 76 (ks. Antoni Czetwertyński, dział z bratem Januszem) i akt 22.

Tłumaczenia łaciny: ex speciali commisso – ze szczególnego zlecenia; primo voto – z pierwszego męża; registrum expulsionum – rejestr spraw o wyzucie z dóbr; iudicatam officii – osądzoną (rzecz) przez urząd; attentował – usiłował (bezprawnie) przeprowadzić; iterato queritur et manifestatur – ponownie skarży się i manifestuje.

Streszczenie

30stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Andrzej Sękowski[?] ze szczególnego zlecenia książąt Antoniego (ojca) i Kajetana (syna, podkomorzyca JKM[?]) Światopełk-Czetwertyńskich zamanifestował się przeciw Mariannie z książąt Czetwertyńskich Sadowskiej[?], starościnie bełzkiej[?] z pierwszego męża, przeciw Hilaremu Rozcińskiemu[?] oraz plenipotentowi Mikołajowi Janickiemu[?], stolnikowiczowi, działającemu wbrew woli swych mocodawców. Książęta nie przyjęli dekretu wydanego w sprawie z rejestru ekspulsyjnego w 1767 r. i wydanymi terminami (pozwami) usiłowali wstrzymać jego egzekucję; mimo to plenipotent, mając te terminy przy sobie, nie złożył ich sądownie na terminie kondescensji, lecz pozwolił urzędowi przeprowadzić czynności, jak gdyby dekret był przyjęty. Manifestant w imieniu książąt ponownie manifestuje się o nieważność aktu kondescensji przeciw stronie, urzędowi i plenipotentowi; podpisał się.

Transkrypcja

k. 46v (skan 0048, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Januarij, Trzydziestego, Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Prze-

4demną Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem Burgra-

5bstwa Grodu Winn. Przysięgłym. Comprns Pltr Urod. JmćPan Andrzey

6Sękowski[?] Nne, et ex speciali Commisso JOO Xiążąt JchMMć Antoniego

7Włodzimirza[?] Starosty Woronowskiego[?] Oyca, tudzież Kaietana

8Podkomorzyca[?] JKMci Syna, Swiatopełkow Czetwertyńskich, solennie

9napko JO Xiążęciu JmćP. Januszowi Swiatopełkowi Czetwertyńskiemu,

10Starościcowi Daniłowskiemu[?] Podkomorzemu JKMci, niemniey

11JO Maryannie z Xiążąt Czetwertyńskich Sadowskiey[?], Starościnie

12Bnińskiey[?]; a to przychylaiąc się do dawnieyszych Manifestow swo-

13ich, y manifestuie się w ten Sposob y Oto: Jż lubo Dekreta w Try-

14bunale Kor. ninym[?] Lwowskim, Tysiąc, Siedmset, Sześćdzie-

15siąt, Szostego, Dwa, Jeden, z JO Starościną Bnińską[?], Drugi zaś

16z JO Xiążęciem Starościcem Daniłowskim[?] Działowy, tudzież Dwa Jeden[?]

17dopiero przeszłym, Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmym,

18z JO Starościną Bnińską[?], z nienależytego Regestru Expul-

19sionum wszystkie Substancye Oyczyste, y macierzyste JO X.

20Jgnacego Czetwertyńskiego ad Tolens[?] Zakonnika Ojcu[?] Starsz[?]

21ące[?] zaś nastąpiły, gdy iednak z Dekretow tych Uciążliwość y obra-

22cona[?] Szczegolnie[?] Substancya do nieakceptowania Tychże Dekre-

23tow JO Manifestanta Pryncypałow przymusza, zaczym Remanifes[?]-

24tencya[?] Onych przywracaiąc się, oraz do Dekretu Roku Tysiąc

25Siedmset, Sześćdziesiąt, Pierwszego, w Trybunale Lubel., między

26Sprawami Woiewodztwa Bracł. z Kredytorami Tegoż Xcia

k. 47 (skan 0048, strona prawa, góra)

1Jgnacego nastąpionego iterato manifestuie się, prosząc[?] Pre-

2sentem[?] Actis Connotari, Co y otrzymał. Andrzey Sękowski mp

3[dalsza część strony pusta; wpisano kilkakrotnie słowo „Vacuum”]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pismo staranne, lecz treść skrótowa i odczyt części zwrotów niepewny: „Włodzimirza[?] Starosty Woronowskiego[?]” (por. akt 84, gdzie ten sam tytuł odczytano niepewnie jako „Włodzimierza Aty[?] Wołyńskiego[?]”); „Starościcowi Daniłowskiemu[?]” (w akcie 76 ks. Antoni Czetwertyński nazwany „Starostą Danicz.[?]” – zapewne ten sam rdzeń: Daniłów?); „Starościnie Bnińskiey[?]” (w akcie 84 – „Bełzkiey[?]”); „w Trybunale Kor. ninym[?] Lwowskim” (może „niegdyś Lubelskim”?); „ad Tolens[?] Zakonnika Ojcu[?] Starsz[?]-ące[?]” (w. 21–22 – sens niejasny); „obracona[?] Szczegolnie[?]”; „Remanifes[?]-tencya[?]”. Na k. 47 po zakończeniu aktu pozostawiono resztę strony pustą z wielokrotnym słowem „Vacuum”.

Akt łączy się z aktem 84 (ten sam plenipotent, ci sami mocodawcy, ta sama data) i z aktem 76 (ks. Antoni Czetwertyński; dział z bratem ks. Januszem, podkomorzym JKM). Spór dotyczy dekretów trybunalskich z lat 1761, 1766 i 1767 (w tym działowego z ks. Januszem i z rejestru ekspulsyjnego z Marianną Sadowską[?]) o substancję ojczystą i macierzystą po ks. Ignacym Czetwertyńskim.

Tłumaczenia łaciny: ex speciali commisso – ze szczególnego zlecenia; registrum expulsionum – rejestr spraw o wyzucie z posesji; iterato manifestatur – ponownie manifestuje się; praesentem actis connotari – (prosił) aby niniejszą (manifestację) wpisano do akt; vacuum – puste (miejsce).

Streszczenie

30stycznia 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Andrzej Sękowski[?] ze szczególnego zlecenia książąt Antoniego (ojca), starosty włodzimierskiego[?]/woronowskiego[?], i Kajetana (syna), podkomorzyca JKM, Światopełk-Czetwertyńskich zamanifestował się przeciw ks. Januszowi Światopełk-Czetwertyńskiemu, starościcowi daniłowskiemu[?], podkomorzemu JKM, oraz Mariannie z książąt Czetwertyńskich Sadowskiej[?], starościnie bnińskiej[?], nawiązując do wcześniejszych manifestacji. Oświadczył, że dekrety Trybunału Koronnego (lwowskiego[?]) z 1766 r. – jeden z Sadowską[?], drugi działowy z ks. Januszem – oraz dwa dekrety z 1767 r. z Sadowską[?] z nienależytego rejestru ekspulsyjnego, dotyczące całej substancji ojczystej i macierzystej po ks. Ignacym Czetwertyńskim, są dla mocodawców uciążliwe, wobec czego nie przyjmują ich i ponawiają swoje manifestacje; zarazem odwołują się do dekretu Trybunału Lubelskiego z 1761 r., wydanego w sprawach województwa bracławskiego z wierzycielami ks. Ignacego. Prosił o wpisanie manifestacji do akt i podpisał się. Resztę k. 47 pozostawiono pustą („Vacuum”).

Transkrypcja

k. 47av (skan 0050, strona lewa)

1[strona bez tekstu aktowego – ozdobne pociągnięcia pióra i u dołu napis „Mensis Februarius”]

k. 48 (skan 0050, strona prawa)

1Mensis Februarius. Anni Millesimi, Septingentesimi, Septuagesimi[!],

2Octavi:

3Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

4Miesiąca Februarij Pierwszego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winn. y Przedemną Tomaszem

6Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grod. Winn. Przysięgłym. Sta-

7nowszy Oczewisto Woźny Gratt.[?] Wwa Bracł. y Jnnych Opatt. Jan Cyrański[?]

8w mowie wierney Rell. Swoiey, dobrowolnie zeznał, Jż On Roku teraznie-

9yszego Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego, Dnia Trzydziestego Sty-

10cznia Pozew Gtówny[?] Trybunału Kor. Lwows. Autentyczny odniosł do

11Dobr Wsi Horyszkowki[?], y tam ten Pozew we Dworze tameyszym na Sto-

12le położywszy, o położeniu y Oddaniu[?] Onego prawnie opowiedział.

13Tenore Tali: Stanislaus Augustus Dei gratia Rex Poloniae, Ma-

14gnus Dux Lithvaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Kijoviae,

15Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Livoniae, Smolensciae, Severiae, Czernie-

16choviaeque. Vobis Illmo Januszio Swiatopełk Duci Czetwertyński Succa-

17merario[?] Sacrae Regiae Maiestatis, Illmae Magnificae Mariannae de Ducibus Czetwer-

18tyński Sadowska Capitaneae Bonisl.[?] aliisque Illmi Jgnatii Ducis Cze-

19twertyński ad Exeres[?] Regiae Scholar[?] Pij.[?] ad utrasque Substantias

20tam Paternam Czetwertynicianam, quam Maternam Hamiowia-[?]

21nam, quovis Titulo ac Praetextu sese interessantibus Creditori-

22bus, et quidem Praesentiae indigentibus cum eadem de Lege requisita,

23non indigentibus vero solismet ipsis Citatis de Causa infra scripta,

24Mandamus, ut coram Judicio nostro Generali Tribunali Regni Leopoliensi data et posi-

25tionis[?] Vestris pariter Omnibus mandamus et coram Judicio no-

26stro Ordinario Generali Tribunali Regni Leopoliensi ad data et positi-

27ones[?] Praesentis Citationis in Quartis Septimanis, seu Tunc, dum,

28et quando Causa Praesens ex Regestro Sibi Competenti quam cele-

29riori inscriptione quavis legitima inciderit ad iudicandum. Iter pe-

30remptorie comparetis, ad Jnstantiam Jnstigatoris Judicii Nostri eiusque Delato-

31rum Illmorum Vladimirii Capitanei Woronov.[?] Parentis et Caietani Succamerarii

32Sacrae Regiae Maiestatis Filii Ducum Swiatopełkow Czetwertyński Actorum, qui Actores

33ad Videndum ad haerendo Legibus Regni Magnorumque Suis, eo Nunc factis, utant[?] Vos, ad Videndum

34attentandumque[?] Vos relevatis Decretis Tribunalitiis Regni Leopoliensis Annorum Millesimi

35Septingentesimi Sexagesimi Sexti, binis, et Millesimi Septingentesimi

36Sexagesimi Septimi, binis, Cassatisque Actibus, ex iisdem Decretis Subse-

37cutis, Processuque quovis Sub Actoribus obtento, Sine Poenis Sublato, effectuationem

38in integro Decreto Tribunalitio Regni Lublinensi Anni Millesimi Septingentesimi Sexa-

39gesimi Primi, demandari[?], damna Causata, Litisque Expensas refundi; Ceteraque

40pro Causae Praesentis exigentia Statui et Sententiae Litis pariter et Judicialiter

41responderi[?]. Datum Leopoli feria Sexta post Festum Sanctorum Trium Regum proxima

42Anno Domini Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo. De quo Praesens Gtówny[?]

43Rell. Actis qui supra Crucem Sanctam posuit [+]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „Nro 83” – zapewne pomyłka pisarza przy rozpoczęciu nowego miesiąca (poprzednie akty nosiły już numery 83–85); w niniejszym opracowaniu numeracja aktów prowadzona dalej kolejno (86), a następny akt oznaczony w rękopisie „84” ma nr 87. W nagłówku miesiąca pisarz napisał omyłkowo „Septuagesimi” zamiast „Sexagesimi”.

Niepewne: nazwisko woźnego „Cyrański[?]” (może Cyrański/Ciraski); „Gtówny[?]” (zapewne „Główny”); nazwa wsi „Horyszkowki[?]” (Horyszkówka?); „Capitaneae Bonisl.[?]” (Marianna Sadowska[?] – starościna bnińska[?]/bonisławska[?], por. akt 85); „ad Exeres[?] Regiae Scholar[?] Pij.[?]” (sens niejasny – może „ad heredes”, sukcesorzy); „Hamiowianam[?]” (nazwa substancji macierzystej); „Vladimirii Capitanei Woronov.[?]” – w akcie 85 tytuł ks. Antoniego „Włodzimirza[?] Starosty Woronowskiego[?]” (tu imię odczytywalne jako Włodzimierz – możliwe, że ojciec Kajetana nosił imiona Antoni Włodzimierz). Środkowa część formuły pozwu (w. „ad Videndum ad haerendo Legibus … utant Vos”, „attentandumque”) odczytana orientacyjnie; łacina pisarza miejscami zniekształcona.

Tłumaczenia łaciny: Stanisław August z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, inflancki, smoleński, siewierski i czernihowski. Wam, jaśnie oświeconemu Januszowi Światopełk księciu Czetwertyńskiemu, podkomorzemu JKM, jaśnie oświeconej Mariannie z książąt Czetwertyńskich Sadowskiej[?], starościnie [bnińskiej?], i innym wierzycielom ks. Ignacego Czetwertyńskiego, mającym interes w obu substancjach – ojcowskiej czetwertyńskiej i macierzystej – z jakiegokolwiek tytułu, obecnym (z prawem wymaganym) i nieobecnym, nakazujemy, abyście przed Naszym sądem generalnym Trybunału Koronnego lwowskiego w czwartym tygodniu od daty i położenia niniejszego pozwu, albo gdy sprawa z właściwego rejestru przypadnie do sądzenia, stawili się zawity (peremptorie) na instancję instygatora Naszego sądu i jego delatorów, jaśnie oświeconych książąt Światopełk-Czetwertyńskich: Włodzimierza[?] (Antoniego), starosty woronowskiego[?] – ojca, i Kajetana, podkomorzego JKM – syna, powodów, by zobaczyć, jak dwa dekrety Trybunału lwowskiego z 1766 i dwa z 1767 r. zostaną uchylone, akty z nich wynikłe skasowane, wszelki proces przeciw powodom zniesiony bez kar, a dekret Trybunału lubelskiego z 1761 r. nakazany do pełnego wykonania; by zwrócić szkody i koszty sporu oraz odpowiedzieć na inne wymogi sprawy. Dan we Lwowie w piątek po święcie Trzech Króli 1768 [8 stycznia 1768]. – „Crucem sanctam posuit” – postawił znak krzyża (woźny niepiśmienny).

Streszczenie

1lutego 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Jan Cyrański[?] zeznał, że 30 stycznia 1768 zaniósł do dworu we wsi Horyszkówka[?] i położył na stole autentyczny pozew Trybunału Koronnego lwowskiego, wydany we Lwowie 8 stycznia 1768 w imieniu króla Stanisława Augusta. Pozew wzywał ks. Janusza Światopełk-Czetwertyńskiego, podkomorzego JKM, Mariannę z książąt Czetwertyńskich Sadowską[?] i wszystkich wierzycieli ks. Ignacego Czetwertyńskiego, mających interes w jego substancji ojcowskiej i macierzystej, na Trybunał lwowski w czwartym tygodniu (lub gdy sprawa przypadnie z rejestru), na instancję instygatora i delatorów – książąt Antoniego (Włodzimierza[?]), starosty woronowskiego[?], i jego syna Kajetana, podkomorzego JKM – o uchylenie dwóch dekretów trybunalskich z 1766 i dwóch z 1767 r., kasację wynikłych z nich aktów i procesów oraz o pełne wykonanie dekretu Trybunału lubelskiego z 1761 r., a także o zwrot szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk. (Akt wiąże się z manifestacjami z 30 stycznia – akty 84–85.)

Transkrypcja

k. 48 (skan 0050, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Februarij, Pierwszego Dnia.

k. 48v (skan 0051, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną Tomaszem Czar-

2kowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grod. Winn. przysięgłym. Comprns

3Pltr Starozakonny Zymcha Herszkowicz Obywatel Krasniański Swym

4y Starozakonnych Srula Mośkowicza Barszcznika[?] Jch My Syn[?] Hersz[?]kowskie-

5go[?] Arona Sachianskiego[?], Arędarzow, Srula Gisiowego[?] Syna Jcka[?] z Nowe-

6go Miasta, Marka Wołoszyna, Obywatelow Krasniańskich, Jmieniem,

7iak tylko powziąć mogł wiadomość, o niesłusznie przez Opatrznego Sta-

8nisława Wroblewskiego, na affektacyą JOX. JmćP. Franciszka Lubomirskiego

9Miecznika Kor. na Siebie manifestantow, iakoby na iakowychsi niby Dłuż-

10nikow włożonym Areszcie, y przed Aktami Grod. niniejszemi, Anno

11Praeteriti[?], Die Septima Decembris, zeznanym, tak zaraz napko Temuż

12JOXciu JmćP. Franciszkowi Lubomirskiemu Miecz. Kor. Stronie, tudzież

13Temuż Opatrznemu Stanisławowi Wroblewskiemu Woźnemu manifestował

14się oto, Jż Starozakonni Manifestanci żadnych Arend w Dobrach JOX. Miecznika Kor.

15nigdy nietrzymali, ani też Summ żadnych na Membrany, czyli Skrypta nie-

16zaciągali, y gdyż żadnym Pretextem nic nie są winni, a niesłusznie y niena-

17leżycie w Dobrach Krasnym na affektacyą JO. Obżałowanego zostali Aresztowa-

18ni, przezto o nienależyte Aresztu włożenie, a przez to iakowychsi niesprawiedli-

19wey Pretensyi formowanie, oswiadczywszy Swoią niewinność manifesto-

20wał się, Salva reservatione[?] si opus fuerit melioratione. Szymcha Herszkowicz po

21Hebraysku podpisany.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „84” – kontynuacja omyłkowej numeracji od początku lutego (por. akt 86 = „Nro 83” rękopisu). Niepewne: w nagłówku „Zymchy Barysz[?]nika[?]” (może „Barszcznika” – zawód: wytwórca/szynkarz barszczu?), w tekście „Srula Mośkowicza Barszcznika[?] Jch My Syn[?] Hersz[?]kowskiego[?]” (fragment zawiły – może chodzi o syna Herszka), „Arona Sachianskiego[?]”, „Srula Gisiowego[?] Syna Jcka[?] z Nowego Miasta”; imię manifestanta w tekście „Zymcha”, w podpisie „Szymcha”. „Anno Praeteriti[?]” – zapewne „anno praeterito” (1767). Akt dotyczy relacji woźnego Wróblewskiego z 7 XII 1767 – wpisanej zapewne w drugiej księdze grodzkiej (44-1-3).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; anno praeterito die septima Decembris – roku ubiegłego 7 grudnia; membrany – zapisy dłużne, skrypty; salva reservatione, si opus fuerit, melioratione – z zastrzeżeniem poprawienia (manifestacji), gdyby zaszła potrzeba.

Streszczenie

1lutego 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, starozakonny Zymcha (Szymcha) Herszkowicz, obywatel krasnieński, swoim imieniem i starozakonnych Srula Mośkowicza, Arona Sachianskiego[?] (arendarzy), Srula Gisiowego[?] z Nowego Miasta i Marka Wołoszyna, obywateli krasnieńskich, zamanifestował się przeciw ks. Franciszkowi Lubomirskiemu, miecznikowi koronnemu, i woźnemu Stanisławowi Wróblewskiemu. Wróblewski na żądanie księcia nałożył na nich w dobrach Krasne areszt jako na rzekomych dłużników i zeznał go w grodzie winnickim 7 grudnia 1767. Manifestanci oświadczają, że nigdy nie trzymali żadnych arend w dobrach miecznika koronnego, nie zaciągali żadnych sum na zapisy i nic nie są winni; manifestują się o nienależyty areszt i formowanie niesprawiedliwej pretensji, zastrzegając poprawienie manifestacji. Zymcha Herszkowicz podpisał się po hebrajsku.

Transkrypcja

k. 49 (skan 0051, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną To-

4maszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grod. Winn.

5przysięgłym stanowszy oczewisto Woźny Gratt.[?] Wwa Bracł. y Jnnych

6Opatt. Błażey Tarzycki[?] w mowie wierney y Skuteczney Rell. Swo-

7iey dobrowolnie zeznał, Jż On Roku teraznieyszego Tysiąc Siedm-

8set Sześćdziesiąt Osmego Dnia Trzydziestego Stycznia, na Affektacyą

9y prawną rekwizycyą Wo Stanisława Woyny Orańskiego Stoll.

10Czerniechow., maiąc przy sobie Strone Szlachty Ludzi wiary godnych

11Urod. JchMość Panow Jozefa Jaworskiego y Stefana Jabłońskiego[?]

12do tego Aktu prawnie użytych, był w Dobrach Mieście Lipowcu

13gdzie będąc u Ur. Dąbrowskiego Gubernatora Lipowieckiego JmćP.

14Pana Kompana[?] Sutkownika z Kozakami w Komendzie Jego, Lu-

15dzi[?] iusvis nominis et cognominis Koniuszego[?], tudzież niewiernych

16Żydow, a osobliwie Szmula[?] Arędarza Lipowieckiego, tudzież wszy-

17stkich Mieszczan w Dziesięciu Tysiącach Grzywien Polskich a-

18resztował, ktory to Areszt Ur. Dąbrowski na Sotkownika[?] Kozą-

19kow, Ludzi Gromadzkich y Żydow dobrowolnie Jmieniem JOXcia JmćP.

20Jabłonowskiego Wwdy Poznań. Pana Swego przyiowszy, do roz-

21prawy prawney, dotrzymać deklarował y submittował się, W

22czym On Woźny Szlachtą Sobie przytomną oswiadczywszy się

23ztamtąd powrocił, y tu ad Acta przybywszy, prawdziwą wiado-

24mość[?] Aresztu Swego przedemną Urzędem, uczynił y zeznał.

25Rell. De quo Praesens Ejusdem Ministerialis Rell. Actis qui supra Signum

26Crucis posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „85” (omyłkowa numeracja lutowa; por. akty 86–87). Niepewne: nazwisko woźnego „Tarzycki[?]”; świadka „Jabłońskiego[?]”; „Pana Kompana[?] Sutkownika” (Kompan – nazwisko lub przezwisko sotnika kozackiego, dalej „Sotkownika”); „Ludzi iusvis nominis et cognominis Koniuszego[?]” (fragment niejasny – może „ludzi jakiegokolwiek imienia i przezwiska, koniuszego”); „Szmula[?] Arędarza”. Przedmiot wiolencji nie jest w relacji określony – areszt na rzecz Woyny Orańskiego zabezpiecza sprawę o gwałty (wiolację).

Tłumaczenia łaciny: cuiusvis nominis et cognominis – jakiegokolwiek imienia i przezwiska; ex parte – ze strony, na rzecz; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; actis qui supra signum crucis posuit – który jak wyżej postawił do akt znak krzyża.

Streszczenie

1lutego 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Błażej Tarzycki[?] zeznał, że 30 stycznia 1768, na żądanie Stanisława Woyny Orańskiego, stolnika czernihowskiego, w obecności szlachty Józefa Jaworskiego i Stefana Jabłońskiego[?] udał się do miasta Lipowca i u tamtejszego gubernatora Dąbrowskiego zaaresztował w 10 000 grzywien polskich sotnika Kompana[?] z Kozakami pod jego komendą, ludzi gromadzkich, Żydów – zwłaszcza arendarza lipowieckiego Szmula[?] – i wszystkich mieszczan lipowieckich. Gubernator Dąbrowski przyjął dobrowolnie areszt imieniem swego pana, ks. Jabłonowskiego, wojewody poznańskiego, i zobowiązał się zatrzymać aresztowanych do rozprawy prawnej. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Transkrypcja

k. 49 (skan 0051, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną Tomaszem Czarkow-

4skim Namiesnikiem Burgrabstwa Grod. Winn. przysięgłym stanowszy oczewisto

5Woźny Gratt. Wwa Bracł. y Jnnych Opatt. Antoni Horochowski[?], ktory w mowie wier-

6ney Rell. Swoiey dobrowolnie zeznał, Jż On Roku wyż na Akcie wyrażonego

7Dnia Dwudziestego Osmego Januarij na affektacyą y prawną rekwizycyą

8W. Stanisława Worcella Sędziego Ziemskiego Halickiego, maiąc przy sobie Stro-

9nę Szlachty Ludzi wiary godnych Urod. JchMość Panow Jana Kulika y

10tegoż Jmienia Sosińskiego[?] do tego Aktu dla tym większey wagi użytych, był

11w Dobrach Mieście Granowie, gdzie będąc, zastawszy Urod. JmćPana Cyhus[?]-

12vis[?] Nominis Hadziewicza[?] na ten czas Funkcyą Gubernii Granowskiey

13w niebytności Wo JmćPana Tamipenskiego[?] Generalnego Dobr Włości Gra-

14nowa Gubernatora sprawuiącego, u ktorego Moszka Wołowicza[?] z Dobr Bata-

15[...]owki[?] na Osm Tysięcy zabrawszy do Dobr Granowa zbiegłego y tam o-

16siadłego, tudzież rzeczy Onego, tak u niego, iako też y po rożnych Żydach bę-

17dące, niemniey niewierną Chasielkie[?] Arędarkę Hatabanowskę[?] w Granowie vio-

18lenti modo wziętą y bez niewinnie w więzieniu osadzoną aresztował y prawnie

k. 49v (skan 0052, strona lewa)

1w Grzywnach Prawem opisanych przyporęczył, ktory Areszt Urod. JmćPan Ha-

2dziewicz Jmieniem JOXcia JmćP. Czartoryskiego Wwdy y Generała Ziem Ruskich

3Pana Swojego Dobr wzpomnianych Granowa Dziedzica benevole przyiow-

4szy do rozprawy prawney pomienionych Aresztem innodowanych[?] dotrzy-

5mać deklarował y Submittował się, w czym On Woźny Szlachtą Sobie przyto-

6mną oswiadczywszy się ztamtąd powrocił, y tu ad Acta przybywszy prawdzi-

7wego Aresztu Swego uczynił y zeznał Rell. de quo Praesens Ejusdem Ministerialis Rell.

8Ministerialis qui supra Crucem S. posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „86” (omyłkowa numeracja lutowa; por. akty 86–88). Nagłówek mówi o „Areszcie Moszka[?] Leybowicza y Jnnych”, w tekście aresztowany nazwany „Moszka Wołowicza[?]” – możliwe, że chodzi o tę samą osobę (Moszko syn Lejby, Wołowicz[?]). Niepewne: nazwisko woźnego „Horochowski[?]”, świadka „Sosińskiego[?]”, urzędnika „Cyhusvis[?] Nominis Hadziewicza[?]” (zapewne „cuiusvis nominis” – imienia nieznanego), gubernatora generalnego „Tamipenskiego[?]”, nazwa wsi „Bata[...]owki[?]”, kwota „na Osm Tysięcy”, imię i nazwisko arendarki „Chasielkie[?] … Hatabanowskę[?]”, „innodowanych[?]” (obłożonych aresztem). Skrót tytułu Worcella w nagłówku „S. Z. H.” = sędzia ziemski halicki.

Tłumaczenia łaciny: ex parte – na rzecz, ze strony; cuiusvis nominis – jakiegokolwiek imienia; violenti modo – gwałtem; benevole – dobrowolnie; submittował się – zobowiązał się, poddał; innodowany – obłożony (aresztem); de quo praesens eiusdem ministerialis relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; crucem sanctam posuit – postawił znak krzyża świętego.

Streszczenie

1lutego 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Antoni Horochowski[?] zeznał, że 28 stycznia 1768, na żądanie Stanisława Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, w obecności szlachty Jana Kulika i Sosińskiego[?], udał się do miasta Granowa i u Hadziewicza[?], pełniącego tymczasowo funkcję gubernatora granowskiego pod nieobecność generalnego gubernatora włości granowskiej Tamipenskiego[?], zaaresztował pod grzywnami prawnymi starozakonnego Moszka Wołowicza[?] (Lejbowicza), zbiegłego z dóbr Bata[...]ówki[?] do Granowa i tam osiadłego, wraz z jego rzeczami u niego i u innych Żydów, a także arendarkę Chasię[?] Hatabanowską[?], gwałtem zabraną i niewinnie więzioną w Granowie. Hadziewicz[?] przyjął areszt imieniem swego pana, ks. Czartoryskiego, wojewody i generała ziem ruskich, dziedzica Granowa, i zobowiązał się zatrzymać aresztowanych do rozprawy prawnej. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Transkrypcja

k. 49v (skan 0052, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną Tomaszem Czarkow-

4skim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Przysięgłym stanowszy Ocze-

5wisto Woźny Gratt. Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Antoni Horochowski[?] w

6mowie prawdziwey Rell. Swojey dobrowolnie zeznał, Jż On Roku niedawno

7zeszłego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego, Dnia Osmnastego Grudnia

8na affektacyą y prawną rekwizycyą Wo JmćPana Stanisława Worcella Sę-

9dziego Ziemskiego Halickiego, maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary

10godnych Urod. JchMość Panow Jana Kulika y Józefa Podbielskiego[?] co maio-

11ris Testimonii gratia do tego Aktu użytych, był w Dobrach Wsi Zarudziu

12gdzie będąc, a zastawszy Samą WW Honoratę Orańską Podczaszynę, ktorey ro-

13boczych Wasyla Kowala, y Kurmę[?] Kozakow niegdy Ur. Czajkowskiego[?]

14zabojcow w Grzywnach Prawem na zabojcow opisanych aresztował y

15prawnie przyporęczył, ktory Areszt W. Honorata Orańska Podczaszyna Czernie[howska]

16Jmieniem Wo Stanisława Orańskiego Podczaszego Czernie[howskiego] Małżonka Swojego

17benevole przyjowszy pomienionych Aresztowanych do rozprawy praw-

18ney dotrzymać deklarowała, a tak On Woźny Szlachtą Sobie przytomną

19oswiadczywszy się przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu Swego uczy-

20nił Rell. De quo Praesens Ejusdem Ministerialis Rell. Ministerialis qui supra Crucem S. po-

21suit.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „87” (omyłkowa numeracja lutowa; por. akty 86–89). Niepewne: nazwisko woźnego „Horochowski[?]” (ten sam co w akcie 89), świadka „Podbielskiego[?]”, „Kurmę[?] Kozakow” (może imię Kozaka lub „gromadę”), „niegdy Ur. Czajkowskiego[?]” – zapewne zabity szlachcic (rodzaj sprawy: zabójstwo; areszt „w grzywnach na zabójców opisanych”).

Akt pozwala skorygować akt 83: dziedzicem (dzierżawcą) Zarudzia jest Stanisław Orański, podczaszy czernihowski, z żoną Honoratą; w akcie 83 nazwisko pozwanego odczytano „Brańskiemu[?] Podczaszemu” – to zapewne „Orańskiemu Podczaszemu”. Por. też akt 88 („Stanisław Woyna Orański, Stoll.[?] Czerniechow.”).

Tłumaczenia łaciny: maioris testimonii gratia – dla większego świadectwa; benevole – dobrowolnie; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; crucem sanctam posuit – postawił znak krzyża świętego.

Streszczenie

1lutego 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Antoni Horochowski[?] zeznał, że 18 grudnia 1767, na żądanie Stanisława Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, w obecności szlachty Jana Kulika i Józefa Podbielskiego[?], udał się do wsi Zarudzie i zastawszy tam Honoratę Orańską, podczaszynę czernihowską, zaaresztował w grzywnach przewidzianych prawem na zabójców jej poddanych roboczych – Wasyla Kowala i Kurmę[?] Kozaków – zabójców Czajkowskiego[?]. Orańska przyjęła areszt imieniem męża, Stanisława Orańskiego, podczaszego czernihowskiego, i zobowiązała się dostawić aresztowanych do rozprawy prawnej. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Transkrypcja

k. 49v (skan 0052, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij

3[pozostała część strony pusta – tekst aktu nie został wpisany; puste miejsce zakreślone]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). Pod numerem (w rękopisie „7”/„87”[?] – kontynuacja omyłkowej numeracji lutowej) pisarz wpisał tylko nagłówek marginalny oraz rok i miesiąc; treści relacji nie wpisano, a dolną część k. 49v zakreślono (por. akty 8, 68, 71). Niepewne: nazwa miejscowości „Sarnowie[?]” (może Sarnów lub Zarnów) i skrót urzędu „S. P.[?]”.

Streszczenie

Wpis niewprowadzony: na k. 49v zachował się nagłówek „Areszt Srula Lejbowicza w Sarnowie[?] na rzecz Jakubowskiego[?]” i początek daty („Roku 1768, miesiąca lutego”); treści relacji o areszcie nie wpisano, a puste miejsce zakreślono.

Transkrypcja

k. 50 (skan 0052, strona prawa)

1[górna część strony pusta, zakreślona dużym znakiem „Z”]

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

3Miesiąca Februarij trzeciego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnic-

5kiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namie-

6snikiem pro tunc[?] Burgrabstwa Grod. Winn. stanowszy Ocze-

7wisto Woźny Generał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny

8Michał Radliński w mowie wierney Rell. Swoiey dobro-

9wolnie zeznał, Jż On Roku Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

10siąt Osmego Miesiąca Januarij Dwudziestego piątego Dnia

11na Affektacyą y prawną Requizycyą Starozakonnego Jan-

12kiela Srolowicza Kupca y Obywatela Horochowskiego[?] ma-

13iąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Ur.

14JchMć PP. Antoniego Łomirowskiego[?] y tegoż Jmienia Kanie[w]-

15skiego dla tym większey wagi do tego Aktu Sobie użytych

16był w Dobrach Miasteczku Woronowicy w Wwtwie Bracław-

17skim Powiecie Winn. leżących, gdzie będąc niewiernych Borucha

18Leyzorowicza Komarowskiego, Szmujła Leybowicza także

19Komarowskiego, Jankiela Leybowicza Stepanowskiego[?], Szmuj-

20ła Srolowicza Paryjowskiego[?], Euzera Herszkowicza Woro-

21nowickiego Arędarza we Dworze Miasteczka Woronowicy

22u Ur. Gubernatora, Woyta y Gromady całey aresztował y

23prawnie przyporęczył, ktory Areszt Ur. Gubernator, Woyt

24y cała Gromada na wyż wyrażonych Jmieniem Pana Swego

k. 50v (skan 0053, strona lewa, góra)

1benevole przyiowszy do rozprawy prawney dotrzymać dekla-

2rował y Submittował się, w czym On Woźny Szlachtą Sobie

3przytomną oswiadczywszy się ztamtąd powrocił, y tu przy-

4bywszy przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu Swego

5uczynił y zeznał Rell. Ministerialis qui supra Crucem S. posuit Mi-

6chał Radliński +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „88” (omyłkowa numeracja lutowa). Akt wpisano przed nowym namiestnikiem Wojciechem Jagiełłowiczem („Namiesnikiem pro tunc[?]” – w rękopisie „optune”, zapewne „pro tunc” = ówczesnym). Niepewne: „Horochowskiego[?]” (Horochów?), nazwiska świadków „Łomirowskiego[?]” i „Kanie[w]skiego”, przydomki aresztowanych „Stepanowskiego[?]”, „Paryjowskiego[?]” (por. Paryjówka w aktach 10–11). Pan Woronowicy nie jest w relacji wymieniony; następny akt (93) dotyczy Jankiela Srolowicza i Grocholskiego – Woronowica należała zapewne do Grocholskich.

Tłumaczenia łaciny: pro tunc – na ten czas; benevole – dobrowolnie; ministerialis qui supra crucem sanctam posuit – woźny jak wyżej postawił znak krzyża świętego.

Streszczenie

3lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Michał Radliński zeznał, że 25 stycznia 1768, na żądanie starozakonnego Jankiela Srolowicza, kupca i obywatela horochowskiego[?], w obecności szlachty Antoniego Łomirowskiego[?] i Kaniewskiego, udał się do miasteczka Woronowica w województwie bracławskim, powiecie winnickim, i we dworze, u gubernatora, wójta i całej gromady, zaaresztował starozakonnych Borucha Lejzorowicza Komarowskiego, Szmujłę Lejbowicza Komarowskiego, Jankiela Lejbowicza Stepanowskiego[?], Szmujłę Srolowicza Paryjowskiego[?] i Euzera Herszkowicza, arendarza woronowickiego. Gubernator, wójt i gromada przyjęli areszt imieniem swego pana i zobowiązali się zatrzymać aresztowanych do rozprawy prawnej. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Transkrypcja

k. 50v (skan 0053, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego

2Miesiąca Februarij, trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem pro tunc

5Burgrabstwa Grod. Winn. stanowszy oczewisto Woźny Gene-

6rał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Michał Radliński w

7mowie wierney Rell. Swoiey dobrowolnie zeznał, Jż On Roku

8Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Miesiąca Januarij Dwu-

9dziestego piątego Dnia Pozew na Kommissyą Skarbową

10Warszaw. odniosł do Dobr Miasteczka Woronowicy, y tam ten

11Pozew we Dworze na Stole położywszy, o położeniu Onego

12prawnie publikuiąc do wiadomości przywiodł de Teno-

13re tali: My Kommissarze Rady Ekonomiczney Warszawskiey

14Skar. Kor. Wiel. Franciszkowi Grocholskiemu Podst. Bracław.

15Podst. Grod. Winn. Dobr Woronowicy z Przyległościamy Dziedzicowi

16Panu pozwanemu, niemniey niewiernemu Boruchowi

17Leyzorowiczowi Komarowskiemu, Szmujle Leybowiczowi tak

18że Komarowskiemu, Zawelowi[?] Leybowiczowi, takż[e?]

19mu Szmujle Srolowiczowi Stepanowskie[mu?] Paryjowskiemu, Euszy[?] Hersz-

20kowiczowi Woronowskiemu Arędarzom pozwanym y stawić

21się maiącym z Sprawy niżey pisaney z Osob y Dobr

22Wmciow ogułem wszelakich przykazuiemy, abyś Wmć Wiel.

23Grocholski Podst. Bracł. Podstar. Grod. Winn. przed Sądem naszym

24od tąd za niedziel cztery, lub w ten czas gdy ta Sprawa

25z Regestru Sobie do Sądzenia przypadnie, Osobiście y Zawi-

26cie stanął y niewiernych wyżey wyrażonych Arędarzow

27Swoich Aresztem innodowanych stawił na Jnstancyą Jnsty-

28gatora Sądowego y Jego Dell. Starozakonnego Jankiela Sro-

29lowicza Kupca y Obywatela Horochowskiego[?] Aktt. ktory Aktor

30przychylaiąc się do Prawa pospolitego y Kontraktu między

31Sobą Aktorem z jedney a niewiernemi wyżey wyrażone-

32mi Arędarzamy pozwanemy y stawić się maiącemy de

33Acto eius et data w nim wyrażonych Drugiey Strony

34dwiescie dwa[?] Spustow Gorzałki spisanego y zawartego

35Jnnych Dokumentow Swoich w tey Sprawie służących

36Wiel. Grocholskiego Podstar. Grod. Winn. pozywa do stawie-

37nia y przymuszenia Niewiernych z wyż wyrażonych Arę-

38darzow Wmci do zapłacenia każdego Spustu Gorzałki z przy-

39czyny na Terminie Kontraktem oznaczonym nieoddania

40po Złł Poll. dwadzieścia y cztery, Szkod y Utrat w Handlu

41ztąd pochodzących nie mniey opędzenia[?] kłotni[?] y za[...]

42na różnych niniejszego Aktora zyskach nadgrodzenia Ex-

43pens prawnych, podrożnych y Jnnych wrocenia, a w nie-

44stawieniu y nie przymuszeniu do zapłacenia za Onych, O

45ceteraque Causae Praesentis exigentia na Termin wyż oznaczo-

46ny pozwani ieszcze; Stawcie się więc do odpowiedzenia

47Sądownie. Dan w Warszawie Dnia Drugiego Stycznia Ty-

k. 51 (skan 0053, strona prawa, góra)

1Sądownie. Dan w Warszawie Dnia Drugiego Stycznia Ty-

2siąc Siedmset Sześćdziesiąt osmego Roku.

3De quo Praesens ejusdem Ministerialis Rell. Ministerialis qui supra ignarus scri-

4bendi Crucem S. posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „89” (omyłkowa numeracja lutowa). Słowa „Sądownie. Dan w Warszawie Dnia Drugiego Stycznia Ty-” zapisano zarówno na końcu k. 50v, jak i (jako ciąg dalszy) na początku k. 51 – zdublowanie przez pisarza. W nagłówku „P. B. P.[?]” – zapewne „Podstolego Bracławskiego, Podstarościego”. Niepewne: „Zawelowi[?]” (w akcie 92 – „Jankiel Lejbowicz”), „Szmujle Srolowiczowi Stepanowskie[mu?] Paryjowskiemu” (pisarz połączył dwa przydomki), „Euszy[?]” (w akcie 92 – Euzer), „dwiescie dwa[?] Spustow” (może „dwieście dwadzieścia dwa”), „opędzenia[?] kłotni[?] y za[...]”. Instancja: Komisja Skarbu Koronnego (w pozwie nazwana „Radą Ekonomiczną Warszawską Skarbu Koronnego”).

Akt 92 (areszt aresztowanych w Woronowicy na żądanie Jankiela Srolowicza) i 93 (pozew do Komisji Skarbu) dotyczą tej samej sprawy: kontraktu na dostawę gorzałki; Woronowica należała do Franciszka Grocholskiego, podstolego bracławskiego i podstarościego grodzkiego winnickiego (por. akty 13, 17 – Kozacy Grocholskiego; 61–62 – Niemirów).

Tłumaczenia łaciny: de tenore tali – w takim brzmieniu; de actu eius et data – (kontraktu) z jego aktem i datą; ceteraque causae praesentis exigentia – i inne wymogi niniejszej sprawy; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; ministerialis qui supra ignarus scribendi crucem sanctam posuit – woźny jak wyżej, nieumiejący pisać, postawił znak krzyża świętego.

Streszczenie

3lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Michał Radliński zeznał, że 25 stycznia 1768 zaniósł do dworu w miasteczku Woronowica i położył na stole pozew komisarzy Komisji Skarbu Koronnego (Rady Ekonomicznej Warszawskiej), wydany w Warszawie 2 stycznia 1768. Pozew wzywał Franciszka Grocholskiego, podstolego bracławskiego i podstarościego grodzkiego winnickiego, dziedzica Woronowicy z przyległościami, a także arendarzy woronowickich – Borucha Lejzorowicza i Szmujłę Lejbowicza Komarowskich, Zawela[?] Lejbowicza, Szmujłę Srolowicza Paryjowskiego[?] i Euzera Herszkowicza – by za cztery tygodnie (lub gdy sprawa przypadnie z rejestru) stanęli przed Komisją na instancję instygatora i delatora, starozakonnego Jankiela Srolowicza, kupca i obywatela horochowskiego[?]. Srolowicz, powołując się na kontrakt z arendarzami na dostawę 222[?] spustów gorzałki, żądał od Grocholskiego stawienia arendarzy (obłożonych aresztem – akt 92) i przymuszenia ich do zapłaty po 24 zł za każdy nieoddany w terminie spust, wynagrodzenia szkód w handlu i zwrotu kosztów prawnych i podróżnych. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Transkrypcja

k. 51 (skan 0053, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktamy niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem pro tunc Burgrab-

5stwa Grod. Winn. stanowszy Oczewiście Woźny Generał Wwa Bracł.

6y Jnnych Opatrzny Maxym Klimoszewski[?] w mowie prawdziwey, wier-

7ney y Skuteczney Relacyi Swoiey iawnie Ustnie y dobrowolnie ze-

8znał, Jż On Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

9Osmego, Miesiąca Stycznia ... rożnych Pozwow na Membra-

10nach Ziemskich Wwa Wołyń. in una eademque[?] Essentia pisa-

11nych na Roczki Grodzkie Krzemienieckie wydanych in Numero

12trzy na rożne porożnych[?] miejsca, et quidem pierwszy

13do Dobr Wsi Awiżyna[?] Popełni[?] Wiel. Jozefa y Rozalii z Mag-

14nuskich Primo niegdy W. Franciszka Kurdwanowskiego Cho-

15rążego Nowogrod., secundo et ad Praesens voto Puchalskiego Pułkow-

16nika Skar. Dworn.[?] Małż. Dnia dwudziestego Siodmego Stycznia;

17Drugi do Dobr Wsi Dzałowki[?] w Possessyi Wiel. Pawła

18y Anny z Magnuskich Radeckich Łow. Grabow.[?] Małż. Dnia

19dwudziestego dziewiątego tegoż miesiąca; Trzeci do Dobr Wsi

20Semenek[?] w possessyi W. Adama y Joanny z Magnuskich

21Pieniewskich Cześ. Lubaczewskich[?] Małż. będących Dnia pierwszego te-

22bruarij[?] w Wwie Bracł. a Powiecie Winnickim leżących po-

23niżey wyrażonych pozwanych odniosł y tam te Pozwy

24w Dworach we Jzbach na Stołach distinctim położywszy

25o położeniu y Oddaniu Onych od kogo y po kogo y w ia-

26kiey Sprawie pisane były prawnie opowiedział y do wia-

27domości doniosł, ktorych Pozwow tenor iest takowy.

28Stanisław August z Bożey Łaski Krol Polski Wielki Xiąże

29Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Zmudzki, Jnflantski, Kijow-

30ski, Wołyński, Podolski, Podlaski, Smoleński, Siewierski

31y Czernichowski. Wam Wiel. Annie Wiel. Pawła Radeckiego

32Łowczego Grabow.[?], Rozalii Primo niegdy W. Franciszka Kur-

33dwanowskiego Choraż. Nowogrod. ad Praesens W. Jozefa Puchalskiego

34Pułkow. Skar. Dworn., Joannie W. Adama Pieniewskiego Cześ. Lubacz.[?],

35Matżonkom[?] Magnuskim niegdy W. Franciszka y Angeli z Bibrow[?]

36Małżonkom Corkom, nie dawno Magnuskich Podczas. Drem.[?] Małżonkom Corkom, nie dawno

37zmarłego Wiel. niegdy Stanisława Magnuskiego Podcza-

38szyca Trembowel. Siostrom rodzonym y potym że Bracie

39Swoim naturalnym Sukcessorkom, w Assystencyi Mężow

40Swoich pozwanym y przypozwanym z Osob y Dobr generaliter wszy-

41stkich przykazuiemy, Abyście wszyscy przed Sądem Grodzkim na

42Roczkach Grod. Krzemienieckich po Daniu y położeniu tego

43Pozwu naypierwiey do Sądzenia przypadaiących y Sądzą-

44cych się, a w nie dojściu tych na innych blizko nastąpia-

45iących sami Osobiście y zawicie stanęli na Jnstancyą Jnstyga-

46tora Sądowego y Jego Delatorow JOX. JmćP. Barbary z Duninow[?]

47na Sztyppinie[?] Duninow Sanguszkowy Mar[szał]kowey W. Lit. y pomiędzy

48innych Dobr Smiernia[?] niegdy JOX. JmćP. Pawła Karola Lubar-

49towicza Sanguszka Marszałka W. Lit. zostawionych Xięstwa Zasławskiego

k. 51v (skan 0054, strona lewa)

1dożywotniey Pani W. Kazimierza Cyślińskiego[?] Miasta Zasła-

2wia Gubernatora, tudzież roboczych Petra y Jacha Mamczurow

3poddanych Mokijowieckich[?] Małż. oraz Starozakonnych Jan-

4kiela Owsyiowicza, Dawidka winiarza, Moszkowey winiar-

5ki wdowy, Gierszona, Szewela Swima[?] Kotlarza Obywatelow

6Zasławskich, Jcka Arędarza y Leyby Rzeźnika Szepetowskich[?]

7w Assystencyi tegoż W. Cyślińskiego[?] Gubernatora Zasławskiego czy-

8niących Aktorow, ktorzy Aktorowie przychylaiąc się do Pra-

9wa pospolitego y Sprawiedliwości, iako też Dekretu Kondescen-

10syalnego na Gruncie Dobr Wsi Sosnowki między niniejsze-

11mi Aktoratamy z iedney, a między W. Stanisławem Magnus-

12kim Podczaszycem Trębowel. y Jnnemi z drugiey Strony Roku prze-

13szłego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego, Dnia Szostego Kwiet-

14nia przez Urząd Grod. Krzemieniecki ferowanego, tegoż Roku y Mie-

15siąca Dnia Dwudziestego Osmego do Akt Grod. Krzem. per Oblatam po-

16wiedzianego nie mniey Procesu w tey Sprawie z tymże między

17W. Stanisławem Magnuskim nastąpionego y Dawnieyszego

18Terminu Wmciow do oddania y zapłacenia Summ teraźniey-

19szym Aktorom należących, iako to pracowitym Mamczurom

20Złł Sto trzydzieści osmiu, Starozakonnym Jankielowi Owsyio-

21wiczowi Pięćset czterdzieści osmiu Złł Poll., Dawidkowi Winia-

22rzowi Tysiąca Sto trzydziestu dwoch Złł, Groszy 21, Moszkowey

23winiarce wdowie Sto piętnasto Złł, Gierszonowi Czterdziestu

24dziewięciu Groszy dwudziestu pół trzecia[?], Szewelowi Sześcin-

25set dwudziestu Sześciu Złł, Groszy dwudziestu pięciu, Swimo-

26wi Kotlarzowi pięciu dziesiąt czterech Złł, Jckowi Arędarzo-

27wi Złł Dwudziestu trzech, Leybie Rzeźnikowi Złł trzydziestu,

28Groszy osmnastu wyż rzeczonym Dekretem Kondescen-

29syalnym przysądzonych y na terminie tymże Dekretem

30oznaczonym przez tychże Starozakonnych Aktorow zaprzy-

31siężonych, ią cum provisione ab Actu Rei iuramento

32exicti[?], ato z Summy od JO Aktorki Ma nie raz wspom-

33nionego niegdy W. Stanisława Magnuskiego na wykupno

34namienionych Dobr Sosnowki cirka Manifestanem[?] Anno

35elapso 1767 Die 28 Aprilis w Konwencie WW. OO. Francisz-

36kanow Krzemien. reponowany y do tych czas leżący do

37zastąpienia y zniesienia Win Prawnych tak za proces na

38niegdy Wiel. Stanisławie Magnuskim otrzymany, iako y za

39sprzeciwienie się wyż wyrażonemu Dekretowi Kondescen-

40syalnemu wskazać się maiących do podniesienia tey reponowaney

41Summy restituiącey, iteli[?] iakowa po wypłaceniu Długow

42Wmciow należyć pokaże się do zakwitowania JO Aktorki z to-

43talney Summy Sześciu tysięcy czterech set dwoch dziestu

44dwoch Złł Poll., Groszy dwudziestu in Exemptionem rzeczo-

45nych Dobr Sosnowski temuż niegdy W. Magnuskiemu

46wyliczoney do nadgrodzenia Szkod y Expens Prawnych, Cię

47Aktorowie na Termin wyż oznaczony pozywaią, albo

48raczey post extinctum Caput niegdy W. Stanisława Magnus-

49kiego ad paratum Dekretu przypozywaią Litis par-

50tium[?] Edicl.[?] Dan w Krzemieńcu Tysiąc Siedmset Sześć-

51dziesiąt Osmego Roku Dnia Dziewiętnastego Januarij. De

52quo Praesens Ejusdem Ministerialis Rell. Ministerialis qui supra Crucem S.

53posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „90” (omyłkowa numeracja lutowa). Formularz pozwu wpisano pośpiesznie; odczyt części nazw i kwot niepewny: woźny „Klimoszewski[?]”; wsie „Awiżyna[?]” (może Awratyn?), „Dzałowki[?]”, „Semenek[?]” (Semenki?), „Mokijowieckich[?]” (Mokijowce?); „Łow. Grabow.[?]” (łowczy grabowiecki?), „Cześ. Lubaczewskich[?]”, „Podczas. Drem.[?]” (w innych miejscach Stanisław Magnuski – podczaszyc trembowelski); „z Bibrow[?]” (matka sióstr Magnuskich – Angela z Bibrów[?]); „na Sztyppinie[?]” (zapewne zniekształcone „primo voto”/„z domu”); „Smiernia[?]” (może „Szemienia” – nieczytelne); nazwisko gubernatora zasławskiego „Cyśliński[?]” (może Cyliński); „Swima[?]”; „Szepetowskich[?]” (Szepetówka); kwoty „Gierszonowi 49 gr 20 pół trzecia[?]” niejasne; „iteli[?]”, „exicti[?]”, „cirka Manifestanem[?]”, „Litis partium[?] Edicl.[?]”.

Sprawa: Sanguszkowa, dożywotnia pani księstwa zasławskiego (po mężu Pawle Karolu Sanguszce, marszałku w. lit.), wraz z gubernatorem Zasławia oraz poddanymi i Żydami zasławskimi (wierzycielami) domagała się, by z sumy 6422 zł 20 gr, złożonej przez nią w konwencie franciszkanów w Krzemieńcu (28 IV 1767) na wykup dóbr Sosnówka od zmarłego Stanisława Magnuskiego, zaspokojono długi zasądzone dekretem kondescensyjnym grodu krzemienieckiego z 6 IV 1767; pozwane są jego siostry i sukcesorki: Rozalia (1° v. Kurdwanowska, 2° v. Puchalska), Anna Radecka i Joanna Pieniewska. Pozwy doręczono w ich wsiach w pow. winnickim.

Tłumaczenia łaciny: in una eademque essentia – w jednym i tym samym brzmieniu; in numero – w liczbie; distinctim – oddzielnie; primo voto … secundo et ad praesens voto – z pierwszego męża … z drugiego i obecnego; generaliter – ogólnie; per oblatam – przez oblatę; cum provisione ab actu rei iuramento – z prowizją od dnia zaprzysiężenia (sumy); anno elapso – roku ubiegłego; in exemptionem – na wykupienie; post extinctum caput – po śmierci osoby (pozwanego); ad paratum decreti – do wykonania dekretu.

Streszczenie

3lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Maksym Klimoszewski[?] zeznał, że w styczniu 1768 doręczył trzy jednobrzmiące pozwy na roczki grodzkie krzemienieckie (pisane na membranach ziemskich województwa wołyńskiego): 27 stycznia do wsi Awiżyn[?] w posesji Józefa i Rozalii z Magnuskich Puchalskich (1° v. Kurdwanowskiej, wdowy po chorążym nowogrodzkim; Puchalski – pułkownik skarbowy dworny[?]); 29 stycznia do wsi Dzałówka[?] w posesji Pawła i Anny z Magnuskich Radeckich, łowczych grabowieckich[?]; 1 lutego do wsi Semenki[?] w posesji Adama i Joanny z Magnuskich Pieniewskich, cześników lubaczewskich[?] – wszystkie w województwie bracławskim, powiecie winnickim. Pozew, wydany w Krzemieńcu 19 stycznia 1768 w imieniu króla, wzywał siostry i sukcesorki zmarłego Stanisława Magnuskiego, podczaszyca trembowelskiego (córki Franciszka i Angeli z Bibrów[?] Magnuskich) na instancję instygatora i delatorów: ks. Barbary z Duninów Sanguszkowej, marszałkowej w. lit., dożywotniej pani księstwa zasławskiego, gubernatora Zasławia Kazimierza Cyślińskiego[?], poddanych Petra i Jacha Mamczurów oraz Żydów zasławskich i szepetowskich (Jankiela Owsiowicza, Dawidka winiarza, wdowy Moszkowej, Gierszona, Szewela, Swima kotlarza, Icka arendarza, Lejby rzeźnika). Powodowie żądali, na podstawie dekretu kondescensyjnego grodu krzemienieckiego z 6 IV 1767 w sprawie dóbr Sosnówka, zapłaty przysądzonych im sum (od 23 do 1132 zł) z prowizją, z sumy złożonej przez Sanguszkową 28 IV 1767 w konwencie franciszkanów krzemienieckich na wykup Sosnówki od Magnuskiego, oraz kwitu dla Sanguszkowej z całej sumy 6422 zł 20 gr, a także zwrotu szkód i kosztów; po śmierci Magnuskiego przypozywano jego sukcesorki do wykonania dekretu. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Transkrypcja

k. 52 (skan 0054, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedem-

4ną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem pro tunc Burgrab-

5stwa Grod. Winn. Comparens personaliter Starozakonny Ley-

6ba Morduchowicz Obywatel Krasniański Swym y Starozakon-

7nych Morducha Sulimowicza Oyca y Sulima Syna tegoż a Bra-

8ta Swego, tudzież Szewela Szwagra Swego Obywatelow podob-

9nież Krasniańskich przed tym na Arędzie w Dobrach Klucza

10Kuzminieckim będących nieznośnie ukrzywdzonych Solennie na-

11przeciwko Wiel. JmćPanu Bogdanowi Ostrowskiemu Chorąż.

12Bracł. Dobr Klucza Kuzminieckiego tu w Wwie Bracł. leżących

13Dziedzicowi Panu, Ur. Tomaszowi Sawickiemu Kommissarzowi,

14Ur. iakiegokolwiek Jmienia Kosowskiemu Gubernatorowi

15tegoż Wiel. Choraż. Bracł., nie mniey Gromadom Kuzminieckiey

16y Sobotnieckiey[?] skarżył y protestował się oto: Jż Ur. Sawicki

17Kommissarz gonąc na zgubę y ruinę Manifestantow Lat

18osm w Dobrach Klucza Kuzminskim Arędę trzymaiących y rze-

19telnie co Rok z należytości uspakaiaiących się, wypłacaiących, wy-

20nayduiąc rożnych sposobow ukrzywdzenia, y gdy Starozakon-

21ni bez porachunku podług Kontraktow Sobie należących z wy-

22płaconych Summ nad należytość zliquidowania się do prasa-

23li[?] y usilnie domagali się, JmćP. Obżałowany zatrudnieniem

24rożnym odmawiaiąc się, w zwłokę puszczał, w czym Starozakon-

25ni Manifestantes miarkując Swoie ukrzywdzenie do Samego W.

26Choraż. Bracł. a pod ten czas Pana Swego udali się, żebrząc łaski

27Jego aby z Kwitow co wypłacili zrachowani Summy mogli po-

28zyskać. Wiel. Choraż. Bracł. z żądaniem Onych do Ur. Sawickiego

29odesłał. Ur. Sawicki naypierwey Roku 1765 Die 27. 7bris kwitow

30z wypłaconych Summ Sto trzydzieści Dwa bez żadnego pora-

31chunku z liquidowania Onych potym Roku tegoż Dnia Os-

32mego Novembris Sto osmdziesiąt Dwa wziowszy rewersa na

33wzięcie Onych iednak bez wyrażenia kwoty Summy dał, po-

34tym urościwszy pretensyą nie należytą Manifestantow bez żad-

35ney przyczyny niedziel czterny[?] funkcyonował[?] Rzeczy: iako to

36Kotłow pomnieyszych Sześć nawie[?], Kocioł pół-torarzowy[?] z rurą[?]

37mi miedzianemi Kadek Sześćdziesiąt, Przyhadkow[?] cztery, Be-

38czek gorzałczanych cztery, Lijek drewnianych pięć, Spustow Ctt-

39ry[?], Czerpakow dziesięć, Cebrow dziesięć, Beczek z Lochu dwadzie-

40ścia, Miarek winnickich sześć, Konew rzeznych[?] dwadzieścia

41cztery, Płutna Pilszczkow[?] dwa, Kadni[?] z rożnemi Fantami

42Dwie, Wozow parowych cztery, Sani parowych Osm, Bryk[?] Je-

43den, na Woz Skora obbitą, Wołow cztery, Krow pięć, Koni parę

44Jedną Koporeskich[?], Pistoletow parę Stalowych, Mustuk[?] srebrny,

45Uzdę rzemienną[?] z Rzemieniem, Szlamy[?], Kantarami Lica[?]

46rzemienne[?] parę, Kocioł Miedziany Tołuszowi[?] od Sut-

47ni[?], Szuffę wartaiącą Czerwony złoty iedną, Pół-kuffkow cztery

48Piłę poprzeczną do Drzewa, Jnnych wiele porządkow Drewnia-

49nych rożnego naczynia, ktore w czasie Prawa osobliwym

k. 52v (skan 0055, strona lewa, góra)

1Regestrem produkowane, tudzież długi na Gromadach pozos-

2tałe także Regestrami probowane będą, pozabierał y Manifestan-

3tow zupełnie wyzuł y ogołocił, w ktorych takowych krzy-

4dach swoich szukaiąc Ludzi do Swiętey Sprawiedliwości se-

5dania się przymuszeni y niezno[sno]ść krzywd swoich do

6oswiadczenia przynagleni, w czym do Akt niniejszych Grod.

7Winn. przybywszy solennie a powtornie na przeciwko Wiel.

8Choraż. Bracł. Panu y wyż wyrażonym zaniesła wrażenia[?]

9offiaruiąc się tak o Exhaeredacyą[?], iako y zabranie rzeczy tu-

10dzież o rożne krzywdy Swoie prawnie czynić, prosząc do

11Akt przyięcie Kopii co y otrzymali. Leyba Mordkowicz po

12Hebraysku podpisany.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer „10” przekreślony i poprawiony na „91” (omyłkowa numeracja lutowa). Data „Februarij Drugiego Dnia” (2 lutego) – akt wpisano po aktach z 3 lutego. Niepewne: „Sobotnieckiey[?]” (gromada Sobotnicka?), „do prasali[?]”, „niedziel czterny[?] funkcyonował[?]” (zapewne „zafunkcyonował” – zajął, skonfiskował), w wyliczeniu rzeczy: „Sześć nawie[?]”, „pół-torarzowy[?] z rurą[?]mi”, „Przyhadkow[?]”, „Spustow Cttry[?]”, „Konew rzeznych[?]”, „Płutna Pilszczkow[?]”, „Kadni[?]”, „Bryk[?]”, „Koporeskich[?]”, „Mustuk[?]”, „Szlamy[?]”, „Lica[?]”, „Tołuszowi[?] od Sutni[?]”, „Szuffę”; „zaniesła wrażenia[?]”, „Exhaeredacyą[?]”. Przedmioty to głównie wyposażenie gorzelni i browaru (kotły, kadzie, beczki, spusty, lejki, czerpaki, cebry) oraz inwentarz.

Por. akt 25 (areszt rzeczy arendarzy żydowskich w Kuźmińcach). „Klucz kuźminiecki” (Kuźmińce) – dobra Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; pro tunc – na ten czas; 27 7bris (Septembris) – 27 września; manifestantes – manifestujący.

Streszczenie

2lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, starozakonny Lejba Mordkowicz, obywatel krasnieński, swoim imieniem i ojca Mordki Sulimowicza, brata Sulima oraz szwagra Szewela – dawnych arendarzy w kluczu kuźminieckim – zaprotestował przeciw Bogdanowi Ostrowskiemu, chorążemu bracławskiemu, dziedzicowi klucza kuźminieckiego, jego komisarzowi Tomaszowi Sawickiemu, gubernatorowi Kosowskiemu oraz gromadom kuźminieckiej i sobotnieckiej[?]. Arendarze przez 8 lat rzetelnie płacili arendę, lecz komisarz Sawicki unikał obrachunku; gdy prosili chorążego, odesłał ich do Sawickiego. Ten odebrał im 27 września 1765 r. 132 kwity, a 8 listopada 182 kwity z wypłaconych sum (dając rewers bez kwoty), po czym pod pozorem nienależnej pretensji zajął ich rzeczy: kotły, kadzie, beczki, lejki, czerpaki, cebry, miary winnickie, wozy, sanie, woły, krowy, konie, pistolety, srebrny munsztuk, uprząż, szubę i wiele innych sprzętów (wykaz zostanie przedstawiony w sądzie), a także długi na gromadach – i tak całkowicie ich ogołocił. Manifestant ponawia skargę i zapowiada dochodzenie prawne; podpisał się po hebrajsku.

Transkrypcja

k. 52v (skan 0055, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktamy niniejszemy Grodzkiemi Winnickie-

4my y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens Per-

6sonaliter W. JmćPan Jan Paweł Miedźwiedzki Stta[?] Miński[?]

7Nomine et ex parte JOX JmćP. Antoniego Swiatopełka Czet-

8wertyńskiego Stti Danicz.[?] Dobr Klucza Januszgrod. Dziedzica

9solennie przeciwko W. JmćP. Panu Danielowi Łaszczew-

10skiemu Miecznikowi Owruckiemu Dobr Wsi Podmet Suo titulo Pos-

11sessorowi, Kozakom y Gromadzie tęże Wsi skarżył y ma-

12nifestował się oto: Jż W. Łaszczewski widząc dowodnie o

13granicach nigdy nie nadwątlonych między Dobramy

14Klucza Januszgrodz. a Wsią Podmetanni[?] w Spokoynym y

15nienaruszeniu ustawicznym używaniu Poddaństwa Janusz-

16grodz. bytych Gruntach y Sianożęciach do pierw Sam stan-

17te Possessione sui dla rozprzestrzenienia się Poddaństwa

18Wsi Podmet y dla użytku Swego większego gwałtownie

19tak Sam, iako y Poddaństwo Swe licencyował do co raz

20większego w Szyku[?] w Grunta Januszgrodz. iakoż w Roku

21blizko przeszłym zebrawszy Ludzi z Kosamy y Kozakow z

22Orężem na Grunta y Sianożęci Januszgrodzkie z onemiż

23napadł, Kozactwo na Zasadzie w zboża ulokowawszy y

24wystawiwszy Kosarzom Swym Sianożęci ciąć y kosić dopuścił,

25także corocznie w Koszuiąc się w Sianożęci Januszgrodz. Pra-

26wa y Granice do ubliżenia, a Poddaństwo do nieznośney[?]

27przywiodł, gdzie gdy JOX JmćP. iako Dziedzic Swey własnoś-

28ci ostrzegaiąc całości w przod Przyiacielską Perswazyą potym

29poddaństwu zuchwałemu nadgrożeniem nie mogł żadnego

30uczynić powściągnienia, gdyż W. Łaszczewski nainformował

31swe Poddaństwo do wszelkich ataków y uszczypliwych od-

32głosow, y O. Xiąże dla wstrzymania iedynego z poddanych

33gwałtownie od ony[?] Woyny[?] Więzieniem razy kilka natykać[?]

34kazał y gruntu zas po uczynioney wizyi przestąpienia gra-

35nicy Siana kopic dwadzieścia zabrał. W. zaś Łaszczew-

36ski podaiąc w Kontrowersyą Grunta Dziedziczne Xcia Antto-

37niego a pokrywaiąc tak wielkie krzywdy przez Siebie

k. 53 (skan 0055, strona prawa, góra)

1y Poddaństwo Swe Ludziom y Pospulstwu Januszgrodz. poczy-

2nione Manifestem Swym tak Samego JOXcia Antoniego iako

3y Poddaństwo wraz z Ludźmi Onegoż opisywać śmiał y

4ważył się, dla czego niniejszy Komparent Nomine quo supra

5o pokrzywdzenie y przestąpienie granic, o poczynienie krzywd

6y pokoszenie Sianożęci manifestuie ac contra Primam od

7W. Łaszczewskiego manifestationem remanifestat. Jan

8Paweł Miedźwiedzki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „92” (omyłkowa numeracja lutowa). Akt jest remanifestacją wobec protestacji Daniela Łaszczewskiego z 27 I 1768 (akt 76) i potwierdza tamtejsze odczyty: wieś Podmet (tu wyraźnie „Wsi Podmet”), klucz januszgrodzki (Januszgród), tytuł ks. Antoniego Czetwertyńskiego „Stti Danicz.[?]” (nierozwiązany skrót starostwa). Niepewne: „Stta[?] Miński[?]” przy nazwisku komparenta (może „Stolnik Miński” lub „Starościc”), „Wsią Podmetanni[?]”, „w Szyku[?]”, „w Koszuiąc się[?]”, „do nieznośney[?]” (koniec wiersza uszkodzony – dziura), „od ony[?] Woyny[?] Więzieniem razy kilka natykać[?]” (sens niejasny).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex parte – imieniem i ze strony; suo titulo – swoim tytułem (prawem); stante possessione sui – przy trwającym swoim posiadaniu; nomine quo supra – imieniem jak wyżej; ac contra primam … manifestationem remanifestat – i przeciw pierwszej manifestacji … remanifestuje.

Streszczenie

3lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Paweł Miedźwiedzki imieniem ks. Antoniego Światopełk-Czetwertyńskiego, starosty danicz.[?], dziedzica klucza januszgrodzkiego, zamanifestował się przeciw Danielowi Łaszczewskiemu, miecznikowi owruckiemu, posesorowi wsi Podmet, oraz Kozakom i gromadzie tej wsi. Granice między kluczem januszgrodzkim a Podmetem nigdy nie były naruszane, a grunty i sianożęcia od dawna spokojnie używali poddani januszgrodzcy; Łaszczewski jednak, chcąc się rozszerzyć, puszczał na nie swoich poddanych, a w ubiegłym roku sam z ludźmi z kosami i Kozakami z bronią napadł na grunty januszgrodzkie, ustawił Kozaków w zasadzce w zbożach i kazał kosić sianożęcia, co czyni co roku. Gdy perswazje i groźby nie pomogły, książę kilkakrotnie więził jednego z poddanych, a po wizji przekroczenia granicy zabrał 20 kop siana. Łaszczewski, kwestionując dziedziczne grunty księcia i ukrywając własne krzywdy, opisał w swym manifeście (akt 76) księcia i jego ludzi; dlatego komparent manifestuje się o naruszenie granic, krzywdy i skoszenie sianożęci oraz remanifestuje przeciw manifestacji Łaszczewskiego; podpisał się.

Transkrypcja

k. 53 (skan 0055, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktamy niniejszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens

6Personaliter W. JmćPani Franciszka z Wrzeszczow[?] Ru-

7sieckich[?] Zełechowska[?] Wrzeszczowa[?] Łow. Czer.[?] w Assystencyi W.

8Jozefa Sokolnickiego czyniąca w ostrożności Swojey iak

9prędko do Akt niniejszych przybyła, tak zaraz ostrzega-

10iąc Całości Swojey Substancyi, żeby iakowey szkody y odkąd-

11kolwiek nie podpadała Subjekcyi y ruinie, Solennie wraz

12z recessem manifestuie się y protestuie oto: Jż JmćPani

13maiąc Swoie podług Praw czyste Summy nigdy nie nad-

14wieruszone y nadwieruszyć się niemogące, więc przychy-

15laiąc się do Praw a Exdywizyonalnych[?] Posagowych y Jn-

16nych Summ Stanu białey Głowy ubezpieczaiących, czyniąc

17Onym ze Zadosyć a chcąc ubezpieczyć tak dla Siebie iako

18y Sukcessorow, czyste Summy odstępuiąc od wszelkiey y całey

19Substancyi Męża Swego, a zachowuiąc Swoją ostrożność iuxta[?]

20in ea diligentia powtornie w Assystencyi wyż wyrażoney

21manifestuie się y protestuie. Franciszka Wrzeszczowa[?] y

22iako Assystent podpisuie się Jozef Sokolnicki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „93” (omyłkowa numeracja lutowa). Niepewne: nazwiska manifestantki („z Wrzeszczow[?] Rusieckich[?] Zełechowska[?] Wrzeszczowa[?]” – w tekście ciąg kilku nazwisk: rodowe, z pierwszego małżeństwa i obecne; podpis „Franciszka Wrzeszczowa[?]”), urząd męża „Łow. Czer.[?]” (łowczy czernihowski? czerski?), „Exdywizyonalnych[?]” (może „Exkwizycyonalnych” / „Ewikcyjnych”), „iuxta[?]”. Mąż manifestantki nie jest wymieniony z imienia.

Typowa manifestacja zabezpieczająca żony („recessus a bonis mariti”) – odstąpienie od majątku męża dla zachowania pierwszeństwa sum posagowych i oprawnych wobec wierzycieli męża; „stan białej głowy” – stan kobiety zamężnej/wdowy (prawa kobiet do posagu i wiana).

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; recessus – odstąpienie (od majątku); in ea diligentia – dla tego dopilnowania (zabezpieczenia); in diligentia sui ac recessu – dla swego zabezpieczenia i odstąpienia.

Streszczenie

3lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Franciszka z Wrzeszczów[?] Rusieckich[?] Zełechowska[?] Wrzeszczowa[?], łowczyna czernihowska[?], w asystencji Józefa Sokolnickiego, zamanifestowała się dla zabezpieczenia swojego majątku, by nie podlegał żadnej szkodzie ani obciążeniu. Powołując się na prawa zabezpieczające sumy posagowe i inne sumy kobiet zamężnych, które są czyste i nienaruszalne, chcąc zachować je dla siebie i swoich sukcesorów, odstąpiła (recessus) od całej substancji swego męża i ponowiła manifestację; podpisała się wraz z asystentem.

Transkrypcja

k. 53 (skan 0055, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktamy niniejszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Compa-

6rens Personaliter Urod. JmćPan Antoni Walewski[?] Lewkow-

7ski Jmieniem y z wyraźnego zlecenia W. JmćPana Stanisława

8na Wielkim Szczeniowie[?] Szczeniowskiego Podczasz. Żyto.[?] Stti Trecht.[?]

9Porucznika Znaku Pancernego Woyska Kor. JmćP. [...] Hetmana[?]

10y Rzpltey Wwa Bracław. Kommissarza y W. Urszuli z Nito-

11sławskich Małż. widząc bydź WW. Swoich Pryncypałow nie

12winnie zaniesionemi do Akt Grodu tuteyszego z Strony W.

13JmćPana Jozefa Zagórskiego Choraż. Wołyń. Manifestami

k. 53v (skan 0056, strona lewa)

1opisanych, ażeby zamilczenie w dalszym Czasie nie ob-

2winiło w pilności Swojey postrzegaiąc całości Gruntow y

3Lasow do Dobr Klucza Czerlenkowskiego należących, Solen-

4nie naprzeciwko W. JmćPanu Jozefowi Zagórskiemu Choraż.

5Wołyń. Dobr Łuki w bliskości Dobr Wsi Jaroszowki[?] do

6Klucza Czerlenkowskiego należącey Prawu dziedzicznemu

7Wiel. Skarżących się Pryncypałom podległey Dziedzicowi, Lu-

8dzi na wdzieranie się w Grunta, pustoszenie Lasow Jarosz-

9kowskich licencyiącemu zanosi użalenie w niżey opisany Spo-

10sob: Jż lubo z mocy Jnskrypcyi Kompromissarskiey Grodow-

11nie między Wiel. Skarżącemi się Pryncypałami y JmćPP. Suk-

12cessorami niegdy W. Łukasza Nitosławskiego Łowczego Trębow.[?]

13a Wielm. Obwinionym za pisaney uspokoienie Zupełne Spra-

14wy Graniczney między Dobrami Wsią Łuka, a Dobrami

15Wsią Jakoszówką[?] y Jnne Klucza Czerlenkowe, pod rozsądzenie

16y rozeznanie Sądu polubownego podaiącey Dekret Polubowny

17Kompromissarski przez Stronę W. Żalącego się Pryncypałow nie

18naruszenie akceptowany w Lemicie[?] będący, w dzierania się w

19Grunta y Lasy czynienia Szkod pod Winami Prawnemi zabro-

20nił, przecież W. Obwiniony pomimo Opis wspomnionego Dek-

21retu Kompromissarskiego Sobie postępuiąc Grunta y Siano-

22żęci Jaroszowieckie Dziedziczne zdawna do tychże dobr należą-

23ce nie kwestyonowane pod Siebie podgarnęli, bo aż po Dolinę

24narwiskiem Kozaczka[?] za Sztak[?] do Kochanówki na Chiżyńce

25idący, na ktorym z dawnych Czasow Karczma była do Dobr

26Wsi Jaroszkowki należąca y daley ku Bohowi rozbieraiąc się

27używaią znaki graniczne Grunta Dobr Jaroszkowki od Dobr Łuki

28dzielące Poddani Łuczańscy popsuli y ponadwerężali y tak wie-

29le Gruntow od Dobr Jaroszowki y Jnne Klucza Czerlenkowskiego

30WW. JmćPaństwa Szczeniowskich Sttow Treb.[?] dziedzicznych przy-

31właszczyli, Że nie tylko Ludzie Łuczańscy ale y Witawscy[?] Dobr

32także Wiel. Chorąż. Wołyń. nie należycie wmieszawszy się trzy-

33maią y używaią, nadto Lasy do Klucza Czerlenkow. należące wy-

34cinaią pustoszą, mianowicie zaś Las Strupow zdawna do Dobr

35Wsi Jaroszowki należący dawnieyszemi Czasy, a bardziey w tym

36Roku w pień wycinaią y dezoluią, iakoż na dniu wczoray-

37szym Ludzie Dobr Łuki przybrawszy Sobie Ludzi z Dobr Wi-

38tawy[?] y Jnne Szlachty gracialistow w Dobrach W. Chorąż.

39Wołyńskiego mieszkaiących na podwod kilka Set z Ludźmi

40w Oręż przybranemi na Las Czarny nazywaiący się Strupow

41y inne przyległe naiechali y Ze pnia nie uważaiąc nayzdob-

42nośći Drzewa rąbali, pustoszyli, wycinali, manifestami zaś Swo-

43iemi o sprzeciwienie się Zawartym Tranzakcyom y Polubowne-

44mu Dekretowi Wiel. żalącego się Pryncypała o poczynione ia-

45kowy krzywdy obwiniaią dla czego niniejszy Comparens o

46poczynione Szkody w dzieranie się w Grunta przestępowanie y

47popsucie znakow Granicznych, przywłaszczenie Sianożęci, pus-

48toszenie niezmierne Lasow Klucza Czerlenkowskiego nie winnie

49Manifestami

k. 54 (skan 0056, strona prawa)

1Manifestami opisanie Jmieniem Pryncypałow Swoich uskarżywszy się

2o przyięcie tey Manifestacyi do Akt prosił co y otrzymał, Et in verificatio-

3nem praemissorum stawił tu na Urzędzie Woźnego Generała Opatrznego Olexę

4Łysaka, ktory w mowie prawdziwey Rell. Swoiey iawnie y dobrowolnie zeznał,

5Jż On na affektacyą y prawną rekwizycyą W. JmćPana Stanisława

6na Szczeniowie Szczeniowskiego Podczasz. Żyt. Stty Trecht. Porucznika

7JKMci y Rzeczypltey. Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

8siąt Osmego Dnia Trzeciego Februarij maiąc przy sobie Stronę Szlachty

9Ludzi wiary godnych Urod. JchMość Panow Tadeusza Krasowskiego y Fe-

10licyana Zuderackiego[?] był w Lesie Strupow nazwanym y Jnnych

11przyległych Dobr Jaroszowki Klucza Czerlenkowskiego Dziedziczney

12należących, gdzie będąc widział y urzędownie oglądał iako zna-

13cznie zdezolowane w ruinie obrocone w pień wycięte dawnieyszemi

14Czasy y w teraźnieyszym naybardziey Roku, bo więcey iak nakilka-

15naście Tysięcy Wozow Drzewa świeżo w tym Roku wyciętego Lasy

16zeszczętem zniszczone y zruynowane, y to słyszał że te zruynowanie

17Lasow przez Ludzi W. Chorążego Wołyńskiego tak Dobr Wsi Łuki

18iako y Jnnych stało się, co wszystko widziawszy y urzędownie o-

19glądawszy ztamtąd powrocił y przedemną Urzędem prawdziwey

20Wizyi Swoiey uczynił y zeznał Rell. De quo Praesens Ejusdem Ministerialis Rell.

21A in continenti Comparens qui supra Jmieniem wspomnionych WW.

22Stanisława y Urszuli Szczeniowskich Podczasz. Żytom. Sttow Trecht.

23Małż. czyniących stawił tu na Urzędzie Same Konie, Siekiery

24Ludzi Witawskich Lasy wycinaiących zabrane: to iest Koni in Nu-

25mero Dwadzieścia Siedm, Sani in Numero Czternaście, Chomon-

26tow Cztery, Szli z naszelnikami Par Dziesięć, Siekier Siedm, co wszy-

27stko Officiose coram Actis presentowawszy dla Strony Circa Acta

28do wyręczenia zostawił. Antoni Walewski[?] Lewkowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „94” (omyłkowa numeracja lutowa). Niepewne: nazwisko komparenta „Walewski[?] Lewkowski” (w podpisie „Antoni Walewski Lewkowski”); tytuły Szczeniowskiego: „Podczasz. Żyto.[?]” (podczaszy żytomierski), „Stti Trecht.[?]” / „Sttow Treb.[?]” (starosta trechtymirowski?), „Porucznika Znaku Pancernego Woyska Kor. JmćP. [...] Hetmana[?]”; „na Wielkim Szczeniowie[?]” / „na Szczeniowie”; „Łowczego Trębow.[?]” (Nitosławski); nazwy: „Jaroszowki[?]/Jaroszkowki/Jakoszówką[?]” – zapewne ta sama wieś (Jaroszówka), „Klucza Czerlenkowskiego” (Czerlenków?), „Witawskich/Witawy[?]”, „Doliną narwiskiem Kozaczka[?] za Sztak[?]”, „Chiżyńce” (Chyżyńce), „w Lemicie[?]” (może „w Limicie”), „Zuderackiego[?]”.

Ten akt pozwala skorygować akt 83: rekwirentami tamtego aresztu (Stanisław i Urszula, „Starostowie Trachtemirowscy[?]”) byli zapewne ci sami Stanisław i Urszula z Nitosławskich SZCZENIOWSCY, a nie „Rzewuscy[?] … z Mikołajewskich[?]” – do weryfikacji na skanie 0047 przy rewizji.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; et in verificationem praemissorum – a dla potwierdzenia powyższego; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; in continenti – natychmiast; comparens qui supra – komparent jak wyżej; in numero – w liczbie; officiose coram actis praesentowawszy – urzędowo przed aktami okazawszy; circa acta – przy aktach. „Gracjaliści” – szlachta osiadła na gruncie pańskim z łaski (gratis); „szli z naszelnikami” – szleje (uprząż) z naszelnikami.

Streszczenie

4lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Walewski[?] Lewkowski z wyraźnego zlecenia Stanisława Szczeniowskiego, podczaszego żytomierskiego[?], starosty trechtymirowskiego[?], porucznika chorągwi pancernej i komisarza województwa bracławskiego, oraz jego żony Urszuli z Nitosławskich zamanifestował się – w odpowiedzi na manifesty Józefa Zagórskiego, chorążego wołyńskiego, dziedzica Łuki – przeciw Zagórskiemu. Choć kompromisarski zapis i dekret polubowny (akceptowany przez Szczeniowskich) ustaliły granice między Łuką a Jaroszówką[?] i innymi wsiami klucza czerlenkowskiego i zakazały pod karami wdzierania się w grunty i lasy, poddani łuczańscy i witawscy[?] Zagórskiego zawładnęli gruntami i sianożęciami jaroszowieckimi aż po dolinę „Kozaczka[?]” na drodze do Kochanówki i Chyżyniec (gdzie dawniej stała karczma jaroszowiecka) i dalej ku Bohowi, zniszczyli znaki graniczne i wycinają lasy, zwłaszcza las Strupów. Poprzedniego dnia ludzie z Łuki i Witawy[?] wraz z gracjalistami, z kilkuset podwodami i z bronią, napadli las Czarny zwany Strupowem i wycinali drzewo. Woźny Oleksa Łysak zeznał, że 3 lutego 1768 wraz ze szlachtą Tadeuszem Krasowskim i Felicjanem Zuderackim[?] oglądał las Strupów i przyległe lasy jaroszowieckie – zniszczone i wycięte w pień, w samym tym roku ponad kilkanaście tysięcy wozów drzewa – i słyszał, że uczynili to ludzie chorążego wołyńskiego. Komparent okazał w urzędzie zabrane ludziom witawskim 27 koni, 14 sań, 4 chomąta, 10 par szlei i 7 siekier i zostawił je przy aktach; podpisał się.

Transkrypcja

k. 54 (skan 0056, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Februarij, Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grod.

5Winn. Comparens Pltr W. JmćPan Antoni Walewski Lewkowski

6niegdy W. Daniela Lewkowskiego Syn W. Jana Lewkowskie-

7go rodzony Synowiec, oraz W. Bazylego Skarbn.[?] Mieiskiego[?] bez

8potomnie z tego Swiata zeszłego Brat Stryieczno rodzony y po

9tymże W. Bazylim Lewkowskim wraz z Jnnemi naturalny Suk-

10cessor przychylaiąc się do dawnieyszych Sprawiedliwych o krzyw-

11dy rożne poczynionych Tranzakcyi y Prawnych Protekcyi[?], o-

12w[?] postrzegłszy się bydź tym więcey tak przez Dekret Trybunał.

13Kor. Lwows. w Roku blisko przeszłym Tysiąc Siedmset, Sześćdzie-

14siąt, Szostym. Dnia Trzydziestego Maja między Sprawami Wwa

15Kijows. wypadły, iako też tym bardziey przez Dekret Kondescens.

16w Roku

k. 54v (skan 0057, strona lewa)

1w Roku przeszłym Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Siodmym Dnia

2Dwudziestego Lipca w Dobrach Wsi Wielkim Szczeniowie między

3W. Jgnacym Lewkowskim z Jedney, Wielebnym Konwentem

4Tryhorskim[?] OO. Bazylianow przez Wielebnego JmćXiędza Jozefa-

5ta Przewoźniekiewicza[?] Superiora czyniącym, z Drugiey, a W.

6Żalącym się z Trzeciey Strony przez Urzędy Grod. Vicegerency-

7alne Zytomir. nastąpiony ukrzywdzonym, a nadewszystko ini-

8teraz dostatecznie zważywszy W. JmćPana Jgnacego Lewkowskie-

9go Brata Comparentis rodzonego, na wyzucie Manifestanta

10z Substancyi tak Prawem Natury, po tymże niegdy Ur. Bazylim

11Lewkowskim bezpotomnym na Komparenta spadłey, iako

12też po Antecessorach iuste et legitime należącey nie spra-

13wiedliwe y nie słuszne usiłowanie gravi cum Querimonia tako-

14wą przeciw Temuż W. JmćPanu Jgnacemu Walewskiemu Lewkow-

15skiemu tudzież Wieleb. w Bogu JmćXiędzu Jozefatowi Przewoźnikiewi-

16czowi Superiorowi Konwentu Tryhorskiego[?] y całemu zgromadze-

17niu tegoż Konwentu y Urzędom Grodzkim Vicegerencyalnym

18Zytomir. nie mniey Jnnym, ktorzy do tey Sprawy należą, nale-

19żeli, lub należeć powinni, solenną w niżey opisany Sposob

20zanosi Manifestacyą oto: Jż lubo oskarżeni praecipue W. Jgnacy

21Lewkowski nie tylko, że w Substancyi po Antecessorach na W.

22M[anifest]anta Prawem Natury spadłey tegoż Manifestanta ukrzyw-

23dził, ale też iuż w oczewistey rzeczy, gdy Ur. niegdy JmćPan

24Bazyli Walewski Lewkowski Brat Comparentis Stryieczno-ro-

25dzony, ktory etiam własną Manifestantis Substancyą w Ręku

26miał, y z Oney przez wiele Lat pożytkował, a potym steriliter z

27tego Swiata zszedł, y Substancyą ruchomą y nieruchomą,

28Summy gotowe y Apparencye, Srebra, Złoto, Kleynoty, Doku-

29menta, Papiery y Munimenta rożne Fati Diuis[?] zostawio-

30ny, też Substancyą znaczną do rownego działu etiam W. Ma-

31nifestantowi przynależącą podał, lecz tenże Ur. Jgnacy Lewkow-

32ski Brat Comparentis nie dawszy znać W. Manifestantowi o

33zeyściu tegoż Ur. niegdy Bazylego Lewkowskiego Sam też

34Substancyą nie należycie zagarnął, a co większa, ażeby niniey-

35szy Protestans wiadomości o teyże niemiał fortunie, Doku-

36menta y Munimenta rożne fatis tegoż Ur. Bazylego Lewkow-

37skiego pozostałe, przez Siebie zabrane Consulto et praemeditate

38nad Praktykę w Ogień wrzucił y popalił, y w tym excessie

39Swoim tak nienależytym przed W. Manifestantem utaiwszy

40Proces z W. Manifestantem przez Lat niemało z niemałym

41Sumptem Querulanta o Swoią własność upominaiącego się

k. 55 (skan 0057, strona prawa)

1sprowadził y Dekreta z niemałym W. Żalącego się pokrzywdzeniem

2w Prześwietnym Trybunale Kor. Lwows. otrzymywał, aż dopiero teraz

3pod czas agituiącey się w Dobrach Wielkim Szczeniowie w Wwtwie Kijows.

4Sytuowanych Kondescensyi przez Przysięgę o Testament tegoż Ur.

5niegdy Bazylego Lewkowskiego Punktami przez Siebie Spisanemi

6z tym niegodziwym postępkiem Swoim oczewiście wydał się, iednak lubo

7w tychże Punktach czyli Sądowi Kondescens. propria Oris Confessio-

8ne o popalonych przez Siebie Dokumentach przyznał się, przecież

9ieszcze skrytą na ukrzywdzenie teraźnieyszego Manifestanta maiąc

10Jntencyą, iakie było Dokumenta y na iakiey by Substancyi były, nie

11wyraził, Urzędy zaś Kondescens. nie wiedząc gdzie to iakie Summy

12Ur. niegdy Bazylego Lewkowskiego extenduią się, z pokrzywdzeniem

13Prawa Natury Manifestantis Summę Dziesięć Tysięcy Złotych Poll.

14pro Re Konwentu Tryhorskiego OO. Bazylianow indebite przysądzi-

15li, a Ur. Jgnacego Lewkowskiego coby słuszniey do wyrażenia przy-

16naymniey iakie to Dokumenta przez Testamentu popalił, władza

17Sądu Swego nie przymusili, A tak gdy Wiel. Skarżący się staraniem

18JmćObżałowanego nie tylko przez Dekreta Prześwietnego Trybunału

19Lwows. obarczony, ale też Kondescens. przez Urzędy Grod. Vicegeren-

20cyalne Zytomir. ferowanym Dziesięć Tysięcy Złotych Poll. WW. OO.

21Bazylianom Tryhorskiego Konwentu nie zważywszy wprzod ca-

22ley Substancyi zupełności, nie rozstrząsnąwszy Summ na Kartach

23będących, nie przemianowawszy, czyli się więcey nad Summę OO.

24Bazylianom przysądzoną, Sukcessorom Naturalnym zostać

25może przysądzaiącym Summopere Laesus et Jniuriatus został, de

26Jnexistentia Decretorum Tribunall. de nullitate et Jnvaliditate Sen-

27tentiae Officiorum Vicegerens. Condescens. Summam Conventui

28Tryhorscens.[?] Decem Millium Florenor. Polonicalium Adiudicantis

29Magnificus Comprns Suo et Consuccessor. Suor. Nomine iterum

30iterumque manifestat. Antoni Walewski Lewkowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „95” (omyłkowa numeracja lutowa). Niepewne: „Tryhorskich[?]/Tryhorskiego/Tryhorscens.[?]” (konwent bazylianów w Tryhorach – w nagłówku „Try-/horskich”); nazwisko superiora „Przewoźniekiewicza[?]/Przewoźnikiewiczowi”; „Skarbn.[?] Mieiskiego[?]” (k. 54 – tytuł Bazylego Lewkowskiego, może „Skarbnika Mielnickiego”?); „Prawnych Protekcyi[?]”; „Fati Diuis[?]” (k. 54v); „ini-/teraz”; „nad Praktykę” (może „nad prawo”). Komparent podpisuje się „Antoni Walewski Lewkowski” – ten sam, co w akcie 98 (plenipotent Szczeniowskich); spór toczy się o dobra w Wielkim Szczeniowie (woj. kijowskie).

Tłumaczenia łaciny: gravi cum querimonia – z ciężką skargą; praecipue – zwłaszcza; steriliter – bezpotomnie; consulto et praemeditate – rozmyślnie i z premedytacją; propria oris confessione – własnym wyznaniem ust; indebite – nienależnie; summopere laesus et iniuriatus – wielce pokrzywdzony i zelżony; de inexistentia decretorum tribunalitiorum, de nullitate et invaliditate sententiae officiorum vicegerentialium condescensionalium summam conventui Tryhorscensi decem millium florenorum Polonicalium adiudicantis – o nieistnienie (nieważność) dekretów trybunalskich, o nieważność i nieskuteczność wyroku urzędów wicegerencjalnych kondescensyjnych, przysądzającego konwentowi tryhorskiemu sumę 10 000 złotych polskich; magnificus comparens suo et consuccessorum suorum nomine iterum iterumque manifestat – wielmożny komparent swoim i swoich współsukcesorów imieniem raz po raz manifestuje.

Streszczenie

4lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Walewski Lewkowski, syn zmarłego Daniela, bratanek Jana, a stryjeczny brat i jeden z naturalnych sukcesorów zmarłego bezpotomnie Bazylego Lewkowskiego, zamanifestował się przeciw swemu bratu Ignacemu Walewskiemu Lewkowskiemu, konwentowi OO. Bazylianów w Tryhorach[?] (superior ks. Jozafat Przewoźniakiewicz[?]) i urzędom grodzkim wicegerencjalnym żytomierskim. Bazyli Lewkowski długo użytkował majątek przypadający także manifestantowi, a po jego śmierci zostały znaczne dobra ruchome i nieruchome, gotówka, srebra, złoto, klejnoty i dokumenty. Ignacy, nie zawiadomiwszy brata o śmierci Bazylego, zagarnął całą substancję, a żeby manifestant nie dowiedział się o majątku, rozmyślnie spalił dokumenty zmarłego; przez lata procesował się z nim i uzyskiwał dekrety w Trybunale lwowskim. Dopiero podczas kondescensji w Wielkim Szczeniowie (woj. kijowskie), przeprowadzonej 20 lipca 1767 przez urząd grodzki wicegerencjalny żytomierski, przyznał się w złożonych punktach do spalenia dokumentów, nie ujawniając jednak, czego dotyczyły; urząd, nie znając rozmiaru spadku, nienależnie przysądził konwentowi bazyliańskiemu 10 000 zł z części należnej manifestantowi z prawa natury. Manifestant, ciężko pokrzywdzony, manifestuje się swoim i współsukcesorów imieniem o nieważność dekretów trybunalskich i wyroku kondescensyjnego przysądzającego konwentowi 10 000 zł; podpisał się.

Transkrypcja

k. 55 (skan 0057, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Februarij, Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną Woy-

4ciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem Burgrabstwa Grod.

5Winn. Comprns Pltr W. JmćPan Antoni z Dargowiska[?] Gałęzowski

6Kommissarz do Expediowania Kalkulacyi z Ur. Radkowskim Dis-

7tute[?] Jnstrumentu[?] Sobie służącego do Dobr Kochanowki zesłany Swym

8y JW. JmćPana na Zywcu Piaskowey Skale Hrabi Hieronima Wie-

9lopolskiego Koniuszego Kor. Zarnowieckiego y Przemyskiego[?]

10Stty Generała Leutnanta Woysk JKMci y Rzeczypltey Regimentarza

11Generalnego Partyi Małopolskiey, tudzież JW. JmćPana Leżeńskiego

12Łowczego y Deputata Podolsk. Jmieniem postrzegaiąc całości Sub-

13stancyi JW. Pryncypała Swego ile widząc meram et veram

k. 55v (skan 0058, strona lewa)

1cavillationem eiusdem Principalis Sui iakotez broniąc Honoru nieskażytelne-

2go JW. Deputata Podoll. przez Oczernienie Crudo Calamo w Aktach tuteyszych

3wyrażonego quam primum Acta Praesentia adire et notitiam de Sini-

4stra Protestatione od niżey wyrażonych Obżałowanych Die Decima nona Ja-

5nuarij Anno Praesenti ad Acta porrecta powziąć mogł, tak natych miast

6z wielkim żalem naprzeciwko JW. Katarzynie z Potockich Kossakowskiey Ka-

7sztelanowey Kamińskiey Dobr Klucza Kossakowskiego Dożywotniey Pani

8iakotez W. Felicyannie Łupińskiey pozostałey Wdowie tychże Dobr Arędowney

9Possessorce, W. Łukaszowi y Agnieszce z Tchorzewskich Zalińskim Małż.

10na ten czas Dyspozycyą Przyiacielską w Dobrach Wsi Kossakowce ma-

11iącym Ur. Stanisławowi Karczewskiemu do Opisow tak JW. Comparen-

12tis Pryncypała iakotez JW. Leżyńskiego Łowcz. y Deputta Podoll. radą

13y Pomocą będącemu Janowi Sulimowskiemu Administratorowi Kossa-

14kowieckiemu y tegoż Jmienia niemniey y Fortunacie z Krzyżowskich[?] Rad-

15kowskim Dobr Kochanowki antea Dispozitorom Małż., tudzież całey

16Gromadzie Kossakowieckiey skarży, żali, protestuie y reprotestuie się w ten

17sposob y oto: Jż JchMość Obżałowani, a osobliwie Ur. Radkowski Dispo-

18zytor Kochanowiecki, niechcąc postrzegać Prawa Oyczystego y Swiętey

19Sprawiedliwości, a naybardziey w porządku ażeby się każdy, iak powinien u spra-

20wiedliwych z trzymaney y powierzoney Sobie Substancyi, widząc y wiedząc

21doskonale, że tutâ Conscientiâ czyniąc zadosyć obowiązkowi Swoiemu Ur.

22Comprns zesłany do Dobr Kochanowki od JW. Pryncypała Swojego, nie swoią

23ale tegoż JW. Pryncypała Swego podług Charakteru y Obowiązku Urzędu

24Swego ile uważaiąc znaczne koszta y Stratę wielką w złocie Całość

25Substancyi ucalić, żądaiąc iak naylepiey adesse Jnteressowi dla nie

26zgody JWW. Dziedzicow Kochanowki y zamieszania obscuritatem Sui

27iakotez rospatrzenia się y uczynienia Dobrego Porządku chcąc iak nayspo-

28koyniey z Ur. Radkowskim Jnteress skrzywdy[?] JW. Pryncypała Swoje-

29go w Substancyi uczyniony załatwić, gdzie że nie przyszło do tego prze-

30to po uspokoionym zamieszaniu w Kochanowce na Grunt przyzwoitey Kal-

31kulacyi Szukania Ur. Radkowskiego Ur. Comprns powinił, y nie mo-

32gąc się doczekać iak powinno dla uczynienia Kalkulacyi Ur. Radkowskie-

33go do Kochanowki; a widząc krzywdę wielką w Regestrach tak JW.

34Pryncypałowi Swemu iakotez y Ludziom Poddanym podziałaną przez

35tegoż często rzeczonego Ur. Radkowskiego w Dobru Pańskim y zbytecznym[?]a

36nie sprawiedliwy przez Lat cztery uszczerbek y znaczny upadek Skarbu[?]

37handel na Swoy pożytek własny, a nie dozor, y marnotrawstwo w tych

38Dobrach Kochanowce nastąpiony bonô Animô et rectâ Conscientiâ

39z Perswazyą Ludzi w pokoju y Skromności ut redderet rationem

40vilificationis Suae posłał, w czym wcześnie pocznwaiąc się[?]

41Ur. Radkowski, iż tak zawinił, że niema tey wielkiey [dziura]

42dy czym iak kompensować JW. Comparentis Pryncypałowi

43zawczasu ostatnich y niegodziwych Sposobow szukać zaczął, rady y dow-

44cipu nie potrzebnego targnienia się na Ludzi Pana Swego a JW. Comparentis

k. 56 (skan 0058, strona prawa)

1Pryncypała tudzież Ludzi Gromadę Kossakowską kilka Spustami

2Gorzałki upoiwszy zfumentował[?] y zbuntował, Ur. Sulimowskiego

3Bydłem y Jnnym datkiem danym aby się z Gromadą na Ludzi

4JW. Comparentis Pryncypała dobrą myślą y z perswazyią przy-

5bytych y choć z tak wielkim zawodem Substancyi y Skarbu

6iako dawnieyszy Manifest opiewa JW. Comptis Pryncypała

7naydobrowolniey y naypoważniey postępuiących pretensye na

8iazdu iakiegoś uformowawszy krzywdę wyż wyrażoną w daw-

9nieyszym Manifeście y Obelgę uczynili, y nie sprawiedliwie

10cudzego Sługę dotąd niewiszczaiącego się protegowali y pro-

11tegują, a na poparcie Swey niesprawiedliwey roboty y prze-

12ciwney Prawu protekcyi przez Ur. Stanisława Karczewskiego

13Protestacyą, w ktorey rzecz Swoią nie w Słowie iakieś Krzywdę reimon-

14struiąc[?], ktora nigdy się niestała, ale tylko w Samych Słowach

15uformowaney pretensyi funduiąc się niesprawiedliwie, tak

16Ur. Komparenta iako y JW. Pryncypała Comptis y JW. Leżyń-

17skiego Łowcz. y Deputata Podoll. opisali, irrealia et haudquaquam

18deducenda pozadawali. O co wszystko Jdem Comparens Nne Suo

19et Jllmi Principalis Sui, iakotez y JW. Łowcz. y Deputt. Podoll.

20o żądanie niesłusznych Wiekcyi[?] Onemuż tak przeciw JW. Kasztela-

21nowi[?] Kamień., W. Łupińskiey, Zalińskim, iakotez Ur. Stanisł.

22Karczewskiemu o Opis y Lżyca Honoru zwyż wspomnionych,

23iakotez Ur. Radkowskim o nie stawienie się na Grunt do Kalku-

24lacyi y o Jnne wszelkie Swoie zadane Lżyce, przychylaiąc

25się do dawnieyszego Manifestu powtornie protestuie y re-

26protestuie się prosząc hanc Copiam Actis connotari co y

27otrzymał. Antt. z Dargowiska Gałęzowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10 X 2026). W rękopisie numer marginalny „96” (omyłkowa numeracja lutowa). W nagłówku „Reprotta Nne JW. Wielopolskiego y Jnnych pko JO. Kossakowskiey K. K.” – K. K. = kasztelanowej kamieńskiej. Niepewne: przydomek „z Dargowiska[?]” (w podpisie „Antt. z Dargowiska Gałęzowski”), „Distute[?] Jnstrumentu[?]”, „Zarnowieckiego y Przemyskiego[?] Stty” (tytuły starościńskie Wielopolskiego), „z Krzyżowskich[?]” (w akcie 81 żona Radkowskiego – „Fortunata z Zbikowskich[?]”: jedno z odczytów błędne), „skrzywdy[?]”, „zbytecznym[?]a”, „Skarbu[?]”, „pocznwaiąc się[?]”, „zfumentował[?]” (zapewne „sfermentował” – podburzył), „reimonstruiąc[?]”, „Wiekcyi[?]” (ewikcji?), „Kasztelanowi[?]”.

Akt należy do sprawy Kochanówki/Kossakówki (akty 28, 30–31, 35, 39, 44–45, 50, 70, 80, 81). Jest odpowiedzią strony Wielopolskiego na protestację z 19 I 1768 wniesioną przez Stanisława Karczewskiego imieniem Kossakowskiej (akt 44–45) i na reprotestację Radkowskiego (akt 81).

Tłumaczenia łaciny: meram et veram cavillationem eiusdem principalis sui – czysty i prawdziwy wykręt (podstęp) wobec tegoż swego mocodawcy; crudo calamo – surowym (ostrym) piórem; quam primum acta praesentia adire et notitiam de sinistra protestatione … die decima nona Ianuarii anno praesenti ad acta porrecta – jak tylko mógł przybyć do niniejszych akt i powziąć wiadomość o złośliwej protestacji … podanej do akt 19 stycznia roku bieżącego; tuta conscientia – z bezpiecznym (czystym) sumieniem; adesse interesso – być obecnym przy interesie; obscuritatem sui – zawiłość (sprawy); bono animo et recta conscientia – w dobrej wierze i z czystym sumieniem; ut redderet rationem vilificationis suae – aby zdał sprawę ze swego marnotrawstwa; irrealia et haudquaquam deducenda – rzeczy nierzeczywiste i wcale nie do udowodnienia; idem comparens nomine suo et illustrissimi principalis sui – tenże komparent swoim i jaśnie wielmożnego mocodawcy imieniem; hanc copiam actis connotari – aby tę kopię wpisano do akt.

Streszczenie

5lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni z Dargowiska[?] Gałęzowski, komisarz wysłany do Kochanówki dla przeprowadzenia kalkulacji z Radkowskim, swoim imieniem, Hieronima Wielopolskiego (koniuszego koronnego, generała lejtnanta i regimentarza partii małopolskiej) oraz Franciszka Leżeńskiego, łowczego i deputata podolskiego, zaprotestował i zareprotestował – w obronie honoru zniesławionego w protestacji z 19 stycznia 1768 – przeciw Katarzynie z Potockich Kossakowskiej, kasztelanowej kamieńskiej, dożywotniej pani klucza kossakowskiego, Felicjannie Łupińskiej, arendownej posesorce, Łukaszowi i Agnieszce z Tchorzewskich Zalińskim (dyspozytorom w Kossakówce), Stanisławowi Karczewskiemu, administratorowi Janowi Sulimowskiemu, dawnym dyspozytorom kochanowskim Radkowskim i gromadzie kossakowieckiej. Twierdzi, że Radkowski, zarządzając dobrami Kochanówka przez cztery lata, prowadził handel na własny pożytek i marnotrawił majątek, ze szkodą dla pana i poddanych; komparent łagodnie wzywał go do obrachunku, lecz Radkowski uchylał się i nie stawił na grunt do kalkulacji. Zamiast tego Gałęzowski zarzuca Kossakowskiej i jej ludziom, że kilkoma spustami gorzałki upoili i zbuntowali gromadę kossakowiecką, przekupili bydłem Sulimowskiego, by z gromadą wystąpił przeciw ludziom Wielopolskiego, zmyślili pretensję o najazd, ochraniają cudzego sługę (Radkowskiego), a przez protestację Karczewskiego oczernili komparenta, Wielopolskiego i Leżeńskiego zarzutami nierzeczywistymi. Ponawia protestację i reprotestację; podpisał się.