Akty 101–120

Transkrypcja

k. 56 (skan 0058, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Februarij, Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens Personaliter

6Ur. JeyMość Pani Elżbieta z Mierzwińskich Paruszewska w As-

7systencyi Ur. Antoniego Wolańskiego widząc się bydź u-

8krzywdzoną tak na Honorze, iako y Substancyi przez niżey

9wyrazić się maiących, tak zaraz przed Aktami niniejszemi

10Grodzkiemi Winn. naprzeciwko Ur. WW. JmćPanstwu Rosnow-

11skim Małż. skarży, żali, manifestuie y protestuie się przed te-

12mi Aktami w ten niżey opisany Sposob y oto: Jż Ur. JchMość

13Małżonkowie obwinieni będąc w Sąsiedztwie bliskim z ni-

14nieyszą Komparentką zażące się w Mieście Brahiłowie w Dob-

15rach JW. Szczęsnego[?] Potockiego Woiewody Kijowskiego niechcąc

16zachowywać miłości bliźniego y Sąsiedzkiey Przyiaźni w każdym

k. 56v (skan 0059, strona lewa)

1Czasie wynaydowali Sposoby iako y teraz nie przestaią o-

2nych zażywać prawie co dzienie nie znośne krzywdy czynią

3y dysgusta wyrządzaią a co większa Honorowi Szlacheckiemu

4Sławę nieskażytelną nie tylko Sami przez Siebie Sławę biorą

5ale y Subordynowane osoby rożnych Kondycyi Ludzi na uszczerbek

6namawiaią na Dworek Komparentow napadaią a napadszy do

7okien Strzelać, Drzwi wybiiać, a wybiwszy wpadszy do Jzbi nazy-[?]

8ie gonić y Smiercią grozić ważą się przez co niniejsza Kom-

9parentka z Małżonkiem Swoim y Dziećmi iuż poprzestraszone

10mi po cudzych kontach uciekaiąc y odstępuiąc Swoiey własno-

11ści przez takowy Gwałt y niebespieczeństwo chronić się mu-

12szą w czym ieszcze nie maiąc zadosyć ciż obwinieni rozmyt[?]

13wynayduią Sposobow, aby z własnego Dworku nie sobie nie

14winnych wypędzić, do[?] gdy obiedli[?] Chałupę ciż obwinieni

15gratuito modo w tymże mieście wyż wspomnionym w

16Dobrach JW. Potockiego Wwdy Kijow: tak zaraz w porze Gospo-

17darskiey Wiosny w Ogrodach przez Swoie Bydła wgate[?] y nie

18wgate[?] rozne krzywdy czynili, co widząc niniejsza Komparentka

19w Sąsiedztwie Sama z Małżonkiem Swoim ile spokoiu Szukaiąc y

20Sąsiedzkiey przyiaźni często kroć by tego poprzestali perswadowała

21w czym nigdy Skutku dla Siebie nie odbierali. Po tym Przyiacioł

22pobliższych y te Jnteressa wiadomych z upraszaniem do onych

23że przestali ale y na to mniey maiąc względow w dalszym cza-

24sie Jesiennym rożnych Jarzyny dobra w Ogrodach opatrzo-

25nych y zboża w lewadach będących przez Swoie zawziętości do

26naymnieyszego Szczętu zniszczyli. Co widząc tak Komparentka u-

27dawszy się do Swiętey Sprawiedliwości tak o swoię krzywdę y

28prześladowanie iakotez o niewinną Honoru nieskażytelnego wzię-

29cia Sławę, iakotez y o inne krzywdy co czasu Prawa pokazać

30się agere zamiedbywać[?] starać się usilnie salva manente p[ro]

31correctionem huius manifestationis si opus fuerit Corre-

32ctione Elżbieta Paruszewska. Jako asystent podpisuię się

33A: Wolański.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 10–11 X 2026; początek k. 56 – sesja 22:31 UTC 10 X, k. 56v – sesja 00:30 UTC 11 X). W rękopisie numer marginalny „97” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 101). Nazwisko komparentki w podpisie wyraźnie „Paruszewska” (w nagłówku marginalnym „Parusz[?]ewskiey”); nazwisko obwinionych „Rosnowscy[?]” – niepewne, w tekście tylko na k. 56. Niepewne: „nazy-/ie” (może „na szyie” albo omyłka pisarza), „rozmyt[?]” (zapewne skrót „rozmaitych”), „do[?] gdy obiedli[?] Chałupę” (może „co gdy osiedli”), „wgate[?] y nie wgate[?]” (zapewne „wgacone y nie wgacone” – ogrodzone i nieogrodzone?), „zamiedbywać[?]” (zapewne omyłka za „nie zaniedbywać”). „Szczęsnego[?] Potockiego” – Franciszek Salezy Potocki był wojewodą kijowskim (1756–1772), dziedzicem Brahiłowa; imię w rękopisie odczytane niepewnie.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; pro tunc – ówczesny; gratuito modo – bezpodstawnie, samowolnie; agere – czynić (wnosić sprawę); salva manente pro correctione huius manifestationis si opus fuerit correctione – z zastrzeżeniem poprawienia tej manifestacji, gdyby zaszła potrzeba.

Streszczenie

5lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Elżbieta z Mierzwińskich Paruszewska, w asystencji Antoniego Wolańskiego, zamanifestowała się przeciw Rosnowskim[?] małżonkom, swym bliskim sąsiadom w mieście Brahiłowie (dobra wojewody kijowskiego Potockiego). Zarzuca im, że od dawna nie zachowują sąsiedzkiej przyjaźni, codziennie wyrządzają krzywdy i szargają jej honor szlachecki; sami i przez nasłane osoby różnej kondycji napadają na dworek komparentów, strzelają do okien, wybijają drzwi, wpadają do izby i grożą śmiercią, tak że komparentka z mężem i dziećmi, przestraszeni, musi uciekać po cudzych kątach; usiłują ich wypędzić z własnego dworku; wiosną bydłem niszczyli ogrody, a jesienią do szczętu zniszczyli warzywa w ogrodach i zboże w lewadach. Mimo jej perswazji i wstawiennictwa przyjaciół nie zaprzestali. Komparentka zapowiada dochodzenie krzywd na drodze prawa, z zastrzeżeniem poprawienia manifestacji; podpisała się wraz z asystentem.

Transkrypcja

k. 56v (skan 0059, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt osmego

2Miesiąca Februarij Piątego dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzk. Winnick. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens Personaliter Ur. JmćPan

6Pan Józef Malinowski Nne & ex speciali Commisso JW. Miko-

7łaja Junoszy Piaskowskiego Podkomorz. Krzemien. Dobr Krasnego z przy-

8ległościami Dziedzica solenie na JO. JW. Joachimowi Poto-

9ckiemu Podczaszemu Wielk. Księstwa Litt. Dobr Murachwy z Przy-

10ległościami Dziedzicowi Panu, tudzież Atamanom, Sotnikom

11y Kozakom tychże Dobr Murachwy w Oręża przysposobionym[?]

12na Wiolencyą przybranym w Oryginalnych Terminach po

k. 57 (skan 0059, strona prawa)

1Jmionach y Przezwiskach wyrażonym skarży y protestuie się

2oto: Jż ciż Kozacy nie odbieraiąc żadney nagany za swoie

3w Wiolencyach przestępstwa owszem od Zwierzchności swo-

4iey maiąc pochwałę, w codziennych coraz większych Zuch-

5ści[?] w wyrządzaniu Poddanym JW. Pryncypała Manifestantis

6krzywdach zapalczać się, y tak dzień w dzień na Grunta własne

7Krasnianskie żadney kwestyi nie podpadaiące naieżdżaią,

8naiechawszy[?] gdzie kogo w tychże Polach a osobliwie w La-

9sach przydybać mogą, od iednych Pieniądze biorą, dru-

10gich z Fant obdzieraią, Jnych niewinnie to Stusakami[?]

11to nahaykami częściey też Ratyszczami biiąc kaliczą y nie

12znośne przykrości wyrządzaią, y tak pominowszy wielom

13Poddanym Krasnianskim poczynione krzywdy, tych za nie

14chcąc trudno[?], iako to robotnych[?] Kowala Nastyszczca[?], ktorego Ra-

15tyszczami nahaykami y Jnnemi Jnstrumentami to stoiące-

16go, to leżącego rożnie tak ciężko zbili, że ledwo żywy został

17y Dmytrowey Syna, Kozaka podobnymże Sposobem utrak-

18towali tak dalece, że krew uszyma się lała. Rzeczy onym

19pozabierali iako czasu Sprawy osobliwym Regestrem po-

20kazano będzie, o ktore takowe Krzywdy niniejszy Pro-

21testans imieniem JW. Pryncypała Swego naprzeciwko

22wyż wyrażonym iakoto Ludzi bicie y Fant obnażanie

23Rzeczy zabieranie, od Gruntow y Lasow odstraszanie a Sobie

24do Murachwy nie należące przywłaszczanie iterato quam

25Sollenissime protestat salva manente melioratione.

26Et in verificationem praemissorum Stanowszy oczewisto Woźny Gene-

27ral Wdztwa Bracławskiego y Jnne. opatrzny Maciey Woyciki[?]

28w moc wierney Rel. Swoiey iawnie zeznał. Jż on Roku#

291767 d. 15 Xbris na Affektacyą y Prawną rekwizycyą JW. JmćP.

30Mikołaia Junoszy Piaskowskiego Podkomorz. Krzem: Piasczyn-[?]

31skiego, Taraszczańskiego Starosty, maiąc przy sobie Stronę

32Szlachty Ludzi wiary godnych Urodz. JchMciow Panow

33Antoniego Baranieckiego y Jakuba Nowowieyskiego był

34w Dobrach Mieście Krasnym gdzie będąc Roboczych[?] Ko-

35wala Nastycza[?] maiącego Plecy zbite raz wedle razu krwa-

36wo zsiniałe spuchłe, ręce poprzebijane obie z narusze-

37niem Kości[?] od ratyszcz ucho prawe zkrwawione, kto-

38rym z głowy krew ciekła, Dmytrowego Syna Kozaka także

39Suchemi razami wszystkiego zbitego spuchłego y schorza-

40łego w widzianiu y urzędownie oglądawszy Szlachtą Sobie

41przytomną oświadczywszy się z tamtąd odiechał y tu ad

42Acta przybywszy przed Urzędem niniejszym uczynił y zez-

43nał Rellacyą w czym Comparens Protestacyi Woźny

44Wizyi Relacyi do Akt oprzyięcie prosili co y otrzyma-

45li. Józef Malinowski. Woźny nie umieiący pisania

46Krzyż Swięty kładzie + Maciey Woyciki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „98” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 102). Nazwisko mocodawcy (litera P z zawijasem, łatwa do pomylenia z R) ustalone wg aktu równoległego 23: Mikołaj Junosza Piaskowski, podkomorzy krzemieniecki, dziedzic Krasnego – ten sam spór z Joachimem Potockim, podczaszym litewskim, i Kozakami murafskimi; tytuł starościński „Piasczyn-skiego[?]” (w akcie 23 „Piaseczyńskiego[?]”) i taraszczański (w akcie 23 „Tarczeżańskiego[?]” – tu wyraźnie „Taraszczańskiego”). Woźny w akcie 23 odczytany „Wójcicki[?]”, tu „Woyciki[?]” – zapewne ta sama osoba. Murafa zapisana „Murachwa”. Niepewne także: „przysposobionym[?]”, „Zuch-ści[?]” (skrót „zuchwałości”), „naiechawszy[?]” (w rękopisie wygląda na „napichawszy”), „Stusakami[?]” (rodzaj broni/kija), „tych za nie chcąc trudno[?]” (tekst zapewne zepsuty), „robotnych[?]”/„Roboczych[?]” oraz imię kowala „Nastyszczca[?]”/„Nastycza[?]” (dwie różne formy w tym samym akcie), „Kości[?]”, nazwisko woźnego „Woyciki[?]”. Notka pionowa „Legi cum Copia…” na lewym marginesie k. 56v stoi obok końca aktu 101 i początku 102 – przynależność i podpis („Chodykiewicz[?]”) niepewne.

Tłumaczenia łaciny: nomine et ex speciali commisso – imieniem i ze szczególnego zlecenia; manifestantis – manifestującego; iterato quam sollenissime protestat salva manente melioratione – ponownie jak najuroczyściej protestuje z zastrzeżeniem poprawienia (uzupełnienia); et in verificationem praemissorum – a na potwierdzenie powyższego; ad acta – do akt; legi cum copia et paragrafo uno – przeczytałem z kopią i jednym paragrafem (notka kolacjonowania).

Streszczenie

5lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Józef Malinowski, imieniem i ze szczególnego zlecenia Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, dziedzica dóbr Krasne, zaprotestował przeciw Joachimowi Potockiemu, podczaszemu wielkiemu litewskiemu, dziedzicowi dóbr Murafa (Murachwa), oraz atamanom, sotnikom i Kozakom murafskim. Kozacy, nie karani, a nawet chwaleni przez zwierzchność, codziennie najeżdżają bezsporne grunty krasnieńskie, w polach i lasach napadają poddanych, jednym zabierają pieniądze, drugich obdzierają z rzeczy, biją kijami, nahajkami i ratyszczami; m.in. ciężko pobili kowala Nastyszczca[?] i syna Dmytrowej, kozaka, aż krew lała się z uszu; zabrane rzeczy wykaże osobny rejestr. Protestuje o bicie ludzi, zabór rzeczy, odstraszanie od gruntów i lasów oraz przywłaszczanie sobie gruntów do Murafy nienależących. Woźny generalny województwa bracławskiego Maciej Woyciki[?] zeznał, że 15 grudnia 1767 na żądanie podkomorzego, ze szlachtą Antonim Baranieckim i Jakubem Nowowieyskim, był w mieście Krasne i oglądał kowala z plecami zsiniałymi od razów, przebitymi rękami i zakrwawionym uchem, oraz zbitego i spuchniętego syna Dmytrowej. Podpisał Malinowski; woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Transkrypcja

k. 57v (skan 0060, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzk. Winnick. y przede-

4mną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnick. Comprns Pltr Ur. JmćPan Stanisław

6Bielski Nne et ex Speciali Commisso JW. JmćPana Jerzego

7Wandalina[?] z Koncyc Mniszka Generała Wielkopolskiego Bia-

8łocerkiewskiego etc. Stty, tudzież W. Szymona Ryłskiego[?] Stolnika Czer-

9wonogrodzk. Ekonoma Stwa Białocerkiewskiego y Ur. Burkata[?]

10Rotmistrza Ludzi nadwornych tegoż Stwa Jmieniem zapobie-

11gaiąc niewinney napaści y obiekcyom przez ktorych za-

12milczenie aby na potym iakowe nie wynikneły Pozory y

13pretexta do uzurpacyi gruntow sollenissime na JO. JW.

14JchMościom Panstwu Michałowi y Kazimierze z Ogińskich

15Brzostowskim Podskarbim Wielkim Wiel. X. Litt. Małż. tudzież

16Ur. JmćPanu Antoniemu Kuleszy Vicegerentowi Grodzk. Winn.

17niżey wyrażoną Protestacyą zaniesioną swiadczy y protes-

18tuie się oraz na protestacyą Roku 1767 Dnia 4 Grudnia w

19Grodzie niniejszym niesłusznie zaniesioną reprotestuie się

20oto: Jż JW. JchMć Panstwo Brzostowscy Podskarbiowie

21WXL. uczyniwszy Donacyą na Dobra Klucz Torczycki

22W. Szymonowi Jacyniczowi Horodnemu[?] Słonimsk. nie wiedzieć

23pod iakim kolorem iaka Oblata tey że Donacyi Dnia 22.

249bris Jntromissya W. Jacynicza Dnia 4go Xbris Roku

251766 w Aktach niniejszych zapisane swiadczą, iednakże

26iakowemiś Mandatami niby o rozgraniczenie wydane-

27mi (ktore koniecznie pewnego y niewątpliwego potrzebuią

28Dziedzica) zastrzegaiąc się a bynaymniey nie uważaiąc na sta-

29rodawne Autentyczne Granice między Dobrami Stwa Bia-

30łocerkiewskiego a Dobrami Klucza Torczyckiego Wołodarskie-

31go y Jnnemi nastąpione oczewiście Duktow y Znakow

32granicznych ewinkuiące dotąd w nie przestępnym obrębie

33przez Ludzi Stwa Białocerkiewskiego sacro sancte zachowa-

34ne nie dosyć że WW. Possessorowie[?] y Poddanstwo Dobr Klucza

35Torczyckiego nie ktore Siedliska y Uroczyska od Wieku do

36Stwa Białocerkiewskiego odgraniczone y należące pretextuie

37uzurpować w Grunta y Lasy własne Białocerkiewskie in-

38truzyinie[?] wdzierać się przywłaszczać y też Lasy do Browa-

39row Maydanow y na inne potrzeby wycinać dopuścili

40iako o tym kwerymonie plena Acta loquuntur, ale też cudzym

41Dobrom Klucza Wołodarskiego w Stepach będącym wolnego

42wrębu prywatnie pozwoliwszy też podwody wraz z Gro-

43madamy Parchomowską y Michałowiecką w Possessyi W.

44Jacynicza Horodn. Słonimsk. zostaiącemi wraz złączywszy do

45kilkuset podwod wyprowadzaiącemi tumultuarie na własny

46Grunt y Dąbrowę bez żadney Dyskwizycyi do Stwa Białocer-

47kiewskiego ab Avo

k. 58 (skan 0060, strona prawa)

1et Avo należące y w aktualnym Spokoynym używaniu będą-

2ce czyli przez WW. Possessorow Klucza Torczyckiego, czyli przez

3Jnne Subordynowane osoby nasłać y też Lasy wniwecz wy-

4cinać, wywozić y pustoszyć Pola zaś y sianożęci gwałtownie

5bez żadney potrzeby szczegulnie zaś[?] przez racyą dalszego

6wdzierania się po oraniu dopuścili ktorego własnych La-

7sow Stwa Białocerkiewskiego nie tylko przez Ludzi Torczyc-

8kich podobno na korzyść przydanych; ale też postronnych

9Wołodarskich bez uwagi pustoszenia y Pol orania że

10tylko obiazdka Ludzi Białocerkiewskich skromnie y spo-

11koynie przy okazaniu Starodawney Granicy zakazywała

12tedy Ur. JmćPan Kulesza Vicegerent Grodzk. Winn. Pleni-

13potent JWW. Obżałowanych zważaiąc tak ciężką odpowiedź

14za tak wielką Dezolacyą Lasow y gwałtowne w cudze Grun-

15ta wdzieranie się unikaiąc Win Prawnych że wszystkie

16Ludzi Torczyckich y Wołodarskich gwałtowne y zmowne

17postępki Lasow Białocerkiewskich wycinanie, Pol pora-

18nie Ludzi pokładanie, bicie, Siedlisk przywłaszczenie y

19Jnne Wiolencye y uzurpacye niewinnie y niesłusznie

20na Ludzi Stwa Białocerkiewskiego retorquendo Protesta-

21cyą Swoią wyżey de Actu wyrażoną, nie należycie o-

22pisał, a tym Samym własne Grunta, Lasy y Uroczyska

23Stwa Białocerkiewskiego w iakowey[?] Czasowi[?] Wątpliwość

24podać usiłuie, o ktorą Cyrkumskrypcyą wdzieranie się

25w Grunta y Dezolacyą Lasow Tenże Comprns przychylaiąc

26się do Autentycznych Granic, y dawnieyszych Mani-

27festow tudzież ostrzegaiąc całości wyż wyrażonych Grun-

28tow powtorną solenną una cum remanifestatione zano-

29si protestacyą. Stanisław Bielski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „99” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 103). Mocodawca: w rękopisie „Jerzego Wandalina[?] z Koncyc[?] Mniszka Generała Wielkopolskiego Białocerkiewskiego etc. Stty” – zapewne Jerzy August Wandalin Mniszech; pierwsza litera drugiego imienia wygląda na „M” („Mandalina”), przydomek „z Koncyc” = z (Wielkich) Kończyc, gniazdo Mniszchów. Niepewne także: nazwisko ekonoma „Ryłskiego[?]” i rotmistrza „Burkata[?]”, „Horodnemu[?] Słonimsk.” (zapewne skrót urzędu – horodniczy słonimski; Szymon Jacynicz – por. 44-1-3 akty 173–177, 396–399), „Possessorowie[?]”, „intruzyinie[?]” (intruzyjnie), „Obiezdżce[?]” w nagłówku (objazdki?), „w iakowey[?] Czasowi[?] Wątpliwość”. Daty: oblata donacji 22 XI, intromisja Jacynicza 4 XII 1766; protestacja Kuleszy (odpowiedź na którą stanowi akt) – 4 XII 1767.

Tłumaczenia łaciny: comparens personaliter nomine et ex speciali commisso – stawiwszy się osobiście imieniem i ze szczególnego zlecenia; sollenissime – najuroczyściej; sacro sancte – święcie, nienaruszalnie; plena acta loquuntur – pełne akta mówią (świadczą); tumultuarie – tłumnie, burzliwie; ab avo et atavo – od dziada i pradziada; retorquendo – obracając (zarzut) przeciw; de actu – w akcie, aktem; una cum remanifestatione – wraz z ponowną manifestacją.

Streszczenie

5lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Stanisław Bielski, imieniem Jerzego Wandalina[?] Mniszcha, generała wielkopolskiego, starosty białocerkiewskiego, oraz Szymona Ryłskiego[?], stolnika czerwonogrodzkiego, ekonoma starostwa białocerkiewskiego, i Burkata[?], rotmistrza ludzi nadwornych starostwa, zaprotestował przeciw Michałowi i Kazimierze z Ogińskich Brzostowskim, podskarbim wielkim litewskim, oraz ich plenipotentowi Antoniemu Kuleszy, wicegerentowi grodzkiemu winnickiemu, i zareprotestował na protestację Kuleszy z 4 grudnia 1767. Brzostowscy, oddawszy klucz torczycki w donacji Szymonowi Jacyniczowi (oblata 22 XI, intromisja 4 XII 1766), zasłaniając się mandatami o rozgraniczenie i lekceważąc starodawne granice między starostwem białocerkiewskim a kluczami torczyckim i wołodarskim, pozwolili posesorom i poddanym torczyckim przywłaszczać siedliska i uroczyska białocerkiewskie, wycinać lasy na browary i majdany, a ludziom z klucza wołodarskiego – wraz z gromadami parchomowską i michałowiecką (w posesji Jacynicza), łącznie do kilkuset podwód – wywozić drzewo z dąbrowy białocerkiewskiej, pustoszyć pola i sianożęci. Kiedy objazdka białocerkiewska spokojnie zakazywała tego, wskazując dawną granicę, Kulesza, chcąc uniknąć odpowiedzialności, w swej protestacji fałszywie obrócił zarzuty wyrębów, zaorywania pól, bicia ludzi i zaboru siedlisk przeciw ludziom starostwa i usiłował podać w wątpliwość własne grunty starostwa. Komparent, opierając się na autentycznych granicach i dawniejszych manifestach, ponowił protestację; podpisał się.

Transkrypcja

k. 58 (skan 0060, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzk. Winnick. y prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesni-

5kiem Grodu Winnick. Comprns Pltr Ur. JmćPan Jgnacy

6Godziemba Dąbski Skarbnikowicz Krakowski Dobr Wsi Torko-

7[w]a[?] pewney części Zastawny Possessor, iak tylko do Akt ni-

8nieyszych przybyć mogł, tak zaraz postrzegaiąc Assekuracyi

9całości Honoru, Zycia y Zdrowia na JO. Ur. JmćPana Jó-

10zefa Wileńskiego solennie z wielkim żalem manifes-

11tuie y protestuie się w niżey opisany Sposob y oto: Jż

12Ur. JmćPan Obwiniony niemaiąc żadney pretensyi

13słusznie Sobie niewinnego po razy kilka na własny Dwo-

14rek W. Komparenta napadał y tyż. dyffamował, rożne prze-

15groźki czynił z Capkami[?] do Zębow porywał się, y uderzyć[?]

16pretendował wszędy pomiędzy ludźmi przechwałki czynił

k. 58v (skan 0061, strona lewa)

1Zycia Zdrowia biciem na każdym mieyscu Zdybawszy odgrażał

2ze Dworka wyprowadzić bić kijami oświadczał się, et his

3verbis movit = Pytay[?] się wielu, że ia Szlachcie kijami da-

4wałem a przepadło y tobie dam to przepadnie, nim rostu-

5rasz[?] ze mną to ziemie będziesz jadł. gdzie W. Manifestans przez

6kilka Czasow Sam słysząc y będąc przestrzeżony od rożney

7kondycyi Ludzi o przegrożkach chronił się, a gdy W. Compa-

8rens dla Obowiązku Chrześciańskiego do Kopijowki[?] do Koś-

9cioła na Fest Nayswiętszey Panny Maryi Gromniczney

10poiechał y nabożenstwa wysłuchawszy poszedł do JmćX.

11X. Kanonika do Plebanii do ktorego miał Jnteress, gdzie Ur.

12Obżałowanego zastał ktory zaraz obaczywszy mniey uwa-

13żaiąc na osobę Duchowną y Plebanią wziął łaiać ostatnie-

14mi y uszczypliwemi[?] Słowy dyffamować Ludziom Swoim

15kazał szarpać Kireie zdzierać y rożne dysgusta y ludibria przed

16Aktami wyrazić się nie mogące wyrządzał. Na ostatek z Probos-

17twa wyprowadziwszy Chłopom Swoim na Dziedzińcu szar-

18pać, Kireie zdzierać, Szablę od boku odrywać Suknię zwalać

19podrzeć Kapuzę nową zedrzeć y nie oddać nie kontentuiąc się

20tym horendissime zaczął bić, wpadłego na ziemię piersia-

21mi nie miłosiernie pastwić się. Z ziemi wstałego do

22wyż wyrażoney Plebanii uciekaiącego w Sieniach złapaw-

23szy o odrzwiki[?] tak głową Comparentis w Kark kilka-

24kroć pięścią uderzyć w nos bić y skrwawić y za włosy tar-

25gać, y do tych czas przegrożki rożne czyni y czynić śmiał

26y waży się, a zatym tenże Comprns o takowe krzywdy y o-

27presye powtornie manifestowawszy y protestowawszy się

28prosił mnie Urzędu o przydanie Woźnego ktorego, ia an-

29nuendo affectationi przydałem Woźnego Generała Wdztwa

30Bracławskiego y Jnnych opatrznego Błażeja Leniowskiego kto-

31ry w przytomności Szlachty Ur. JchMciow Panow Antonie-

32go Pawłowskiego y Jana Zmikowskiego[?] y wielu w Kan-

33cellaryi przytomnych widział na W. Affektancie w Kirei

34Rzdau[?] Ceny rozdarty Vilis[?] poszarpane w Bekieszki

35potrzeby Złotem przerabiane, iedne poodrywane w dru-

36gich rutyczki[?] Złote poodrywane Bekieszki perłowe

37Franciszkiey Sukna zwalane Futro w onym poszar-

38pane na W. Affektancie Kark zbity spuchły na ręce pra-

39wey palec wielki y średni Spuchły y obrażony, kto-

40re to razy y podarcie Sukni mienił bydź poniosłe od

41Ur. Wileńskiego. w czym on Woźny Szlachtą Sobie przy-

42tomną oświadczywszy się prawdziwey obdukcyi y wizyi

43uczynił y zeznał Rellą. J. Godziemba Dąbski. Woźny nie u-

44mieiący pisać znak Krzyża kładnie Błażey Leniowski. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „100”, przed nim skreślone „20” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 104). Wieś zastawna – „Torko-[w]a[?]” (początek wiersza zalany plamą; zapewne Torków, wieś sąsiadująca z Zabokrzyczem – por. 44-1-3 akt 355a). Kościół, do którego udał się komparent – „Kopijowki[?]” (Kopijówka?). Niepewne także: „z Capkami[?] do Zębow” (sens: rzucał się z pięściami do zębów), „uderzyć[?]”, „Pytay[?]”, „rostu-rasz[?]”, „uszczypliwemi[?]” (w rękopisie skrót „usztwemi”), „odrzwiki[?]” (odrzwia), nazwisko świadka „Zmikowskiego[?]”, opis szat „w Kirei Rzdau[?] Ceny rozdarty Vilis[?] poszarpane” (zapewne: kireja wysokiej ceny rozdarta, pętlice poszarpane), „rutyczki[?]” (guziczki?), „Franciszkiey Sukna” (sukno francuskie). Święto Matki Boskiej Gromnicznej – 2 lutego 1768.

Tłumaczenia łaciny: et his verbis movit – i tymi słowami odezwał się; manifestans – manifestujący; horendissime – najstraszliwiej; ludibria – zniewagi, pośmiewisko; comparentis – komparenta; annuendo affectationi – przychylając się do żądania; affectans – żądający (wizji); cum obductione – z obdukcją.

Streszczenie

5lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Ignacy Godziemba Dąbski, skarbnikowicz krakowski, zastawny posesor części wsi Torków[?], zamanifestował się przeciw Józefowi Wileńskiemu. Wileński bez żadnej słusznej pretensji kilkakrotnie napadał na dworek komparenta, znieważał go, groził, że wyprowadzi go z dworku i obije kijami („pytaj się wielu, że ja szlachcie kijami dawałem i przepadło, i tobie dam, to przepadnie”), tak że Dąbski musiał się ukrywać. Gdy w święto Matki Boskiej Gromnicznej komparent po nabożeństwie w kościele w Kopijówce[?] poszedł w interesie do księdza kanonika na plebanię, zastał tam Wileńskiego, który – nie zważając na osobę duchowną – zelżył go, kazał swoim ludziom szarpać i zdzierać z niego kireję, na dziedzińcu probostwa jego chłopi zdzierali z niego kireję, odrywali szablę, zbrukali suknie i zabrali nową kapuzę; Wileński bił leżącego, a gdy ten uciekał na plebanię, w sieni uderzał go głową o odrzwia, bił pięścią w kark i w nos do krwi i targał za włosy; nadal grozi. Woźny generalny Błażej Leniowski w obecności szlachty Antoniego Pawłowskiego i Jana Zmikowskiego[?] oraz wielu obecnych w kancelarii obejrzał rozdartą i poszarpaną kireję, bekieszki ze złotem i perłami z oderwanymi ozdobami, zbrukane futro oraz spuchnięty kark i obrażone palce prawej ręki komparenta. Podpisał Dąbski; woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 58v (skan 0061, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Februarij, Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzk. Winnick. y przedem-

4ną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem Bor-

5grabstwa Grodu Winnick. Stanowszy oczewisto Woźny

k. 59 (skan 0061, strona prawa)

1Generał Wdztwa Bracławskiego y Jnnych opatrzny Jan Szczyn-[?]

2ski in vim Suae verae ac fidelis Rellnis palam publice liberè

3recognovit, Jż on Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

4Dnia trzeciego Februarij Pozwow Ziemskich Wdztwa Podolsk.

5na Membranach autentycznych pisanych in numero

6Dwa d quidem pierwszy odniosł do Dobr Wsi Sielnicy[?] a

7Drugi Die Quarta Ejusdem Mensis w Rohuzie[?] położył y tam

8te pozwy w Dworach Ubach[?] na Stołach położywszy o

9położeniu y Execucyi Onych od kogo, przeciw kogo y w Jakiey

10Sprawie pisane były prawnie publikuiąc do wiado-

11mości podał de tenore tali: = Stanislaus Augustus Dei

12Gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithvaniae, Russiae, Prus-

13siae, Masoviae, Samogitiae, Kijoviae, Volhyniae, Podoliae,

14Podlachiae, Smolensciae, Severiae, Czerniechoviae. Vo-

15bis Gnsis Simoni, Francisco, et Joanni Ruszkowskim Fratri-

16bus inter Vos Germanis Patruelibus de Quasi[?] scripta

17Bonis vestris aliter omnibus mandamus ut in Terminis

18Districtibus Camenecen. Palatinatus Podoliae Diâ 5ta iuxta Legem

19Commun. Cadentium Camenecii celebrandis proximis post praesentem

20positionemque[?] comparatis ad Jnstantiam Generosi Judicii Nostri

21Ejusdem Delti[?] Gnsi Martini Ruszkowski olim Gnsi Stanislai

22Ruszkowski cum olim Gsa Ludovica Weyrowna[?] procreati Fi-

23lii tum Gsi Simonis Ruszkowski Fratris germani natu

24minoris Actor. Qui Vos, inhaerendo manifestationibus Suis co-

25ram Actis authen. Regni factis citat sui potius ad praeden-

26tiam[?] Actoratus cum Gsis Rosniackie[?] tum ex loco delicti

27adcitant[?] ad videndum et audiendum attentandumque non ob-

28stantibus quibusvis Transactionibus Singnanter Complanatione

29Anni Millesimi Septingentesimi Quadragesimi noni

30sub dote[?] et cum praejudicio Juris Naturae omissis non nul-

31lis Summis nec Cedente comparatione ac aliis ex ratio-

32nibus de Lege subsistere non valenti ad comportationem Do-

33cumentorum Substantiam olim Gsi Stanislai Ruszkowski cir-

34caque Summam una cum provisionibus, Vestium Vestimen-

35torum Argenteriae[?] Cenis[?] Cupri; Stanni, bovum, Vaccar. Equor.

36Equiraturae[?], pecor., ponduum[?], apum cum adgeneralis[?] mobilis Cun-

37di[?] dolior., trinor.[?], totius Substantiae mobilis fatis olim Gsi

38Stanislai Ruszkowski derelictae per vos apprehensae in-

39stantaneè[?] Subsequendas vos compelli ex quibus compor-

40tatis constitutaque massa Substantiae ac liquidatis oneribus

41per se acto ex onere parentis de proprio deportatis reliqua[?]

42substantiam inter se actorem et Gsum Simonem Ruszkowski

43exdividendam declarari portionem Gsi Simonis Ruszkowski

44uti Jmpotis mentis sub dispositionem Sui Actoris Haeredis de-

45mandari valorem interceptorum Equorum Equiraturae, pecorum pe-

46cudum, ac aliarum rerum Scorsivo[?] Rgro specificato proprio Corpo-

47rali Juramento non obstante taxa vestra si quid interceperint Sol-

48vendum injungi et ad massam Substantiae adnecti onera

49Dni Jpse Ruszkowski propria per se Acto evitando Jnvo-

k. 59v (skan 0062, strona lewa, góra)

1lutionem Juris ac importunas molestias Creditorum de-

2portata ex portione ac Substantia tua una cum provisio-

3nibus modernis Actori solvenda decerni ratione vero sui Acto

4in Bonis Krynicany[?] et Wrobłowce inequitationis Acto Con-

5cussionis[?] Violentiarum attentationis paenis condignis puniri ac Con-

6traque[?] Causae Exigentia Status Decerni et Sententiam

7Sus[?] pariter Terminum attentaturi et Judicialiter respon-

8suri. Datum Camenecii Podoliae Feria 2da post Festum Jmmaculatae

9Conceptionis B. V. M. proxima Anno Domini Millesimo

10Septingentesimo Sexagesimo Octavo. de quo Generosus Ejusdem

11Mobilis[?] Rellnis Mobilis quod Supra Crucem S. posuit Jan Szczyński[?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „101”, przed nim skreślone „21” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 105). Nazwisko stron „Ruszkowski” – litera R z zawijasem (podobna do K); por. Ruszkowscy w aktach 46, 59, 78 (Zabokrzycze). Łaciński tekst pozwu przepisany przez pisarza grodzkiego niestarannie, z licznymi skrótami i zapewne zniekształceniami – przepis miejscami orientacyjny. Niepewne m.in.: nazwisko woźnego „Szczyński[?]” (początek nazwiska nieczytelny), wieś „Sielnicy[?]” i „w Rohuzie[?]” (Rohoźna? Rohozie?), „Ubach[?]” (obu?), „de Quasi[?] scripta”, „positionemque[?]”, „Delti[?]”, matka powoda „Ludovica Weyrowna[?]”, „Rosniackie[?]”, „adcitant[?]”, „sub dote[?]”, „Argenteriae[?] Cenis[?]”, „Equiraturae[?]”, „ponduum[?]”, „adgeneralis[?] mobilis Cundi[?] dolior., trinor.[?]”, „instantaneè[?]”, „Scorsivo[?] Rgro” (osobnym rejestrem), dobra „Krynicany[?] et Wrobłowce”, „Concussionis[?]”, „Sus[?]”, „Mobilis[?] Rellnis Mobilis” (zapewne zniekształcone „nobilis relationis”). Data wydania pozwu w rękopisie „1768”, lecz pozew doręczono 3 II 1768 – zapewne omyłka za 1767 (poniedziałek po 8 XII 1767 = 14 XII 1767).

Tłumaczenia łaciny (orientacyjne): in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libere recognovit – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; de tenore tali – tej treści; Stanislaus Augustus Dei gratia rex Poloniae… – Stanisław August z łaski Bożej król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, smoleński, siewierski, czernihowski; Vobis generosis Simoni, Francisco et Ioanni Ruszkowskim fratribus inter vos germanis, patruelibus… mandamus ut in terminis districtibus Camenecensibus palatinatus Podoliae… comparatis – Wam, urodzonym Szymonowi, Franciszkowi i Janowi Ruszkowskim, braciom rodzonym między sobą, a stryjecznym (powoda)… nakazujemy, abyście stanęli na rokach kamienieckich województwa podolskiego (sądzonych w Kamieńcu według prawa pospolitego, najbliższych po niniejszym pozwie i jego położeniu); ad instantiam generosi Martini Ruszkowski, olim generosi Stanislai Ruszkowski cum olim generosa Ludovica Weyrowna procreati filii, tum generosi Simonis Ruszkowski fratris germani natu minoris, actoris – na żądanie urodzonego Marcina Ruszkowskiego, syna zmarłego Stanisława Ruszkowskiego i zmarłej Ludwiki Weyrówny[?], a także (w imieniu) urodzonego Szymona Ruszkowskiego, rodzonego brata młodszego, powoda; ad videndum et audiendum… non obstantibus quibusvis transactionibus, signanter complanatione anni 1749 – abyście widzieli i słyszeli… mimo jakichkolwiek ugód, zwłaszcza komplanacji z 1749 r. (zawartej z pokrzywdzeniem prawa natury, z pominięciem niektórych sum i nieprawnej); ad comportationem documentorum, substantiam olim generosi Stanislai Ruszkowski… vestium, argenteriae, cupri, stanni, boum, vaccarum, equorum, equiraturae, pecorum, apum… per vos apprehensae… vos compelli – (że będziecie) zmuszeni do zniesienia dokumentów i całej ruchomej substancji po zmarłym Stanisławie Ruszkowskim (szat, srebra, miedzi, cyny, wołów, krów, koni, stada, bydła, pszczół, beczek itd.), przez was zagarniętej; ex quibus comportatis constitutaque massa substantiae ac liquidatis oneribus… reliquam substantiam inter actorem et generosum Simonem Ruszkowski exdividendam declarari, portionem generosi Simonis Ruszkowski uti impotis mentis sub dispositionem actoris heredis demandari – aby po zniesieniu i utworzeniu masy spadkowej oraz spłacie długów resztę uznano za podlegającą podziałowi między powoda a Szymona Ruszkowskiego, a część Szymona, jako niepoczytalnego (niezdrowego na umyśle), oddano pod zarząd powoda jako dziedzica; valorem interceptorum… proprio corporali iuramento… solvendum iniungi – aby nakazano zapłacić wartość zabranych koni, stada, bydła i innych rzeczy, wyszczególnionych w osobnym rejestrze, na podstawie przysięgi powoda; evitando involutionem iuris ac importunas molestias creditorum – dla uniknięcia zawikłania prawnego i natarczywości wierzycieli; ratione vero… in bonis Krynicany et Wrobłowce inequitationis… violentiarum attentationis poenis condignis puniri – zaś z powodu najazdu na dobra Krynicany[?] i Wróblowce oraz gwałtów – aby ukarano was odpowiednimi karami; iudicialiter responsuri – mający sądownie odpowiadać; datum Camenecii Podoliae feria secunda post festum Immaculatae Conceptionis B. V. M. proxima – dan w Kamieńcu Podolskim w najbliższy poniedziałek po święcie Niepokalanego Poczęcia NMP.

Streszczenie

5lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Jan Szczyński[?] zeznał, że 3 lutego 1768 doręczył pierwszy z dwóch pozwów ziemskich województwa podolskiego (na pergaminie) w dobrach Sielnica[?], a drugi 4 lutego w Rohoznie[?], kładąc je na stołach w obu dworach i ogłaszając treść. Przytoczony pozew króla Stanisława Augusta wzywa braci rodzonych Szymona, Franciszka i Jana Ruszkowskich na roki ziemskie kamienieckie z powództwa ich stryjecznego brata Marcina Ruszkowskiego (syna zmarłego Stanisława i Ludwiki Weyrówny[?]), działającego także za swego młodszego brata Szymona, niezdrowego na umyśle. Powód – mimo komplanacji z 1749 r., zawartej z pokrzywdzeniem i z pominięciem niektórych sum – żąda zniesienia dokumentów i całego ruchomego spadku po Stanisławie Ruszkowskim (szaty, srebro, miedź, cyna, woły, krowy, konie, stado, bydło, pszczoły itd.), zagarniętego przez pozwanych, utworzenia masy spadkowej, spłaty długów i podziału reszty między siebie i brata Szymona (którego część ma przejść pod jego zarząd), zwrotu wartości zabranych rzeczy według osobnego rejestru i przysięgi powoda oraz ukarania pozwanych za najazd i gwałty w dobrach Krynicany[?] i Wróblowce. Pozew wydano w Kamieńcu w poniedziałek po święcie Niepokalanego Poczęcia NMP (w rękopisie rok 1768 – zapewne 1767). Woźny postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 59v (skan 0062, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzk. Winnick. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem Borgrab-

5stwa Grodu Winnick. Comprns Pltèr W. JmćPan Antoni Przyszyn-

6ski Łowczy Trembowelski Swym y W. Joanny z Witosławskich

7Przyszyńskiey Łowcz. Trębl. Małżonki Swey Jmieniem Dobr Deszko-

8wiec[?] y Jnnych ex lumbis Witosławianis tam gradu Succesio-

9nis quam et quaesito Dziedzicki y Dziedzic z niemałym uża-

10leniem się iako nayuroczyściey JO. JW. Marcinowi Dydyńskie-

11mu Kasztelanowi Lubacz. Pryncypałowi y W. JmćPanu Antoniemu

12Kaniegowskiemu[?] Skarb. Rohat. Tegoż JW. Kasztelana umocowane-

13mu swiadczy manifestuie się y remanifestuie oto: Jż JW. Dydyński

14Kasztelan Lubacz. z powodu niechęci ktoiey ku W. Komparentowi

15w każdych wyrokach Sądowych Prawu y Sprawiedliwości zado-

16syć czyniącym, y one we wszelkich przepisach dopełniaiącym

17w tychże WW. remanifestuiących się zarzutami niesprawiedliwemi

18Urzędownie opisać Swemu Wiel. Umocowanemu zlecił, ktoren

19to Wiel. Umocowany na Ukształcenie y okazanie Powodztwa y

20Sprawy Swoiego JW. Pryncypała a na obwinienie nie istotne WW.

21Żalących się rożności postępkow y przeczyskow[?] Prawnych w od-

22miennych okolicznościach y z rożnemi Osobamy w rożnych

23Sądach y Urzędach niektore zaś z WW. Komparentami, iako rów-

24nie y należnie Dobr Deszkowiec Dziedzicami w ieden tłum y zbiór

25ziednoczywszy o przestępstwo y o nie dosyć uczynienie wskazaniom

26Dekretowym WW. Remanifestantow obwinia y oczernia, Urzę-

27dowe uskarżenia się JW. Uciążliwym albo moc Prawa zawie-

28raiącym Dekretom Prawem pozwolone, zuchwałym nie zacho-

29waniem y konwulsią mieni y tłumaczy, w wydatkach przez

30nych na własne potrzeby y wymagania JW. Kasztell. WW.

31Komparentow przyczyną bydź okrzyka[?] y od nich nie iako nad-

32grodzenia nie należytego wymuszać oświadcza się, niedopilno-

33wanie upadnienie y omieszkanie Czasow y Terminow Praw-

34nych przez JW. Kasztelana w onegoż powodztwach na WW. uskar-

35żaiących się zwłokę nigdy nieczynioną zwala y Jnne o[sz]czer-

36nym Manifestu Opisem obficie nie przyzwoitości przyłącza

37y słownie y z iedney na drugą przenosi stronę, bo WW. Compa-

38rentes zawsze ułatwienia y uspokoienia nayrychleyszego z JW.

k. 60 (skan 0062, strona prawa)

1Kasztelanem życząc te nay więcey Sobie kroki słodzą[?], ktore y

2trudu y utraty są dalekiemi, iakoż po upadłych Termi-

3nach, Akt kondescencyi pro legali maiąc na Termin ozna-

4czony sprowadzenia W. Geometry W. Niedźwiedzkiego[?] Pod.[?]

5Mścisławskiego iako umocowanego Swego sprowadzili y

6attestować czasu delineacyi Mappy do Dobr Deszkowiec do-

7iechać obowiązali gdzie W. Niedźwiecki[?] w Dobrach Deszko-

8wcach będąc Wiel. Kaniegowskiemu[?] Skar. Roh. y Starobrzań-[?]

9skiemu Sekretarzowi JW. Kasztelana, iż dla attestowania de-

10lineowania Mappy w Osobie y na mieyscu W. Komparen-

11tow ziechał y offerencyą za fatygę Wielmo Geometrze przywiozł

12oświadczył, a że trzy Dni iuż po Terminie Wiel. Geometry

13nie widział, a nie o ziechaniu uwiadomiony niebył, za czym

14iako po upadłym Terminie odiechał, po odiechaniu ktorego

15W. Kaniegowski y Starobrzański[?] w Niedziel dwie blizko po

16upadłym y Dekretem oznaczonym Terminie Wielmo Geometrę

17bez żadnego obwieszczenia Stron podług chcenia y żądania

18y Sprawy potrzeby z przestąpieniem Granic y dopiero pry-

19watnie Mappę odrysować y Dobra Deszkowce ograniczyć bez

20Stron przytomności ważył się, y chcąc nie prawne czynności

21wyrokom Dekretow przeciwne ugruntować Jmieniem JW.

22Kasztelana Wielmo Komparentom nie pilność y nie attentowa-

23nie Aktu Geometrycznego w Samey Osnowie upadłego zadaie,

24y ostrością piora dotyka znaczność y wielość wydatkow u-

25tratę y uszczerbek JW. Kasztelana oświadcza y tych zyskowa-

26nia Sposoby na Wielmo Remanifestantach wynayduie. Więc

27Wiel. Comparens Swym y W. Małżonki Swoiey Jmieniem

28czyniący ostrzegaiąc całości Substancyi Fortuny, tudzież

29Honor Swoy y Sławę niezmazaną ocalaiąc nie znayduiąc się

30w przewinieniu przestępstwa Prawa y Dekretow, zapobiegaiąc

31wytężonemu w potomkach[?] zaciemnionych[?] Substancyi Swey y

32Domu Witosławskich ku upadkowi nachylenia chcąc Prawa

33Spadkowe y nabyte w nienaruszony zachować ważności, o

34uraźliwe opisanie y nie należyte konwulsye Dekretow za-

35rzuty nigdy nie dowiedzione, tudzież o prywatne bez obecno-

36ści Stron y Jch umocowanych po upadłym Terminie przez

37Wielmo Geometrę Mappy udziałanie manifestuie się y przeciw-

38ko Wielmu Kaniegowskiemu manifest przez Siebie Wiel.

39Komparentow w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego

40Dnia Dwonastego Octobris w Grodzie Winnickim opisa-

41nym remanifestuie się. A. Przyszyński mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „102”, przed nim skreślone „22” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 106). Dobra sporne: „Deszkowiec[?]” / „Deszkowce” (w dopełniaczu „Deszkowiec”, w miejscowniku „w Dobrach Deszkowcach”) – lokalizacja nieustalona; dziedzictwo po Witosławskich. Plenipotent Dydyńskiego „Kaniegowski[?]” (formy: „Kaniegowskiemu”, „Kaniegowski”; w pierwszym wystąpieniu wygląda na „Kanijowskiemu”), sekretarz kasztelana „Starobrzański[?]”, geometra „Niedźwiedzki[?]/Niedźwiecki[?] Pod.[?] Mścisławski” (zapewne podczaszyc lub podstoli mścisławski). Niepewne także: „przeczyskow[?]”, „okrzyka[?]”, „słodzą[?]”, „w potomkach[?] zaciemnionych[?]”. Poprzednia manifestacja Przyszyńskich przeciw Kaniegowskiemu – 12 X 1767 w grodzie winnickim (przywołana w akcie). Notka pionowa „Legi cum Copia…” – jak przy akcie 102 (por. tam).

Tłumaczenia łaciny: ex lumbis Witoslavianis tam gradu successionis quam et quaesito – z krwi (lędźwi) Witosławskich, zarówno drogą sukcesji, jak i nabycia; pro legali – jako prawny; comparentes – komparenci; Ł. T. Małż. – łowczych trembowelskich małżonków; K. L. – kasztelanowi lubaczewskiemu.

Streszczenie

5lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Przyszyński, łowczy trembowelski, swoim i żony Joanny z Witosławskich imieniem, dziedzice dóbr Deszkowce i innych (po Witosławskich), zamanifestował i zaremanifestował się przeciw Marcinowi Dydyńskiemu, kasztelanowi lubaczewskiemu, i jego plenipotentowi Antoniemu Kaniegowskiemu[?], skarbnikowi rohatyńskiemu. Kasztelan z niechęci polecił plenipotentowi oczernić ich w manifestacji: mieszając różne sprawy i osoby, zarzucił komparentom przestępstwo i niewykonanie wyroków, ich prawne skargi nazwał zuchwałym łamaniem dekretów, obwinił ich o swoje wydatki i zwłoki w terminach. Tymczasem Przyszyńscy zawsze dążyli do zgody: po upadłych terminach, mając akt kondescensji, na wyznaczony termin sprowadzili jako swego umocowanego geometrę Niedźwieckiego[?], który przybył do Deszkowiec z należnością za fatygę dla geometry kasztelana, lecz – czekawszy trzy dni po terminie i nie zastawszy geometry ani zawiadomienia – odjechał. Po jego wyjeździe Kaniegowski i sekretarz kasztelana Starobrzański[?] blisko dwa tygodnie po terminie, bez zawiadomienia stron, prywatnie kazali geometrze narysować mapę i ograniczyć Deszkowce z przekroczeniem granic, a następnie przypisali komparentom zaniedbanie. Komparent w obronie majątku, honoru i praw spadkowych domu Witosławskich manifestuje się o zniesławienie i jednostronne sporządzenie mapy oraz remanifestuje przeciw Kaniegowskiemu, podtrzymując swój manifest z 12 października 1767; podpisał się.

Transkrypcja

k. 60 (skan 0062, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt osmego

2Miesiąca Februarij Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzk. Winnick. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem Borgrab-

5stwa Grodu Winnick. comprns Pltèr Ur. JmćPan Stanisław

6[B]ielski nomine et ex Speciali Commisso JW. JmćPana

7Franciszka Salezego na Złotym Potoku Potockiego Woie-

8wody Generała Ziem Kijowskich Dobr Klucza Brahyłow-

9skiego Dziedzica y Wiel. Franciszka Koryatowicza Kurcewicza

k. 60v (skan 0063, strona lewa)

1Cześnika Żytomirsk. tegoż Klucza Brahyłowskiego Ekonoma iak tyl-

2ko o wydanym Sobie Manifestantom na Przeswietną Kommissyą

3Warszawską Skarbu Kor. ile w niesprawiedliwym Jnteressie o-

4pacznie napisanym Pozwie dowiedzieć się mogł, tak zaraz na-

5przeciwko JO. Xiążęciu Kasprowi Lubomirskiemu Woiewodzicowi

6Krakowskiemu y Ur. Gabryelowi Chmielowskiemu Ekonomowi

7Michałowi Łozickiemu Gubernatorowi Ostropolskiemu skar-

8ży y manifestuie oto: Jż gdy podwod wyż wspomnionego

9JOX. JmćLubomirskiego Obrato[?]: więc iak trzysta przez Grun-

10ta Dobr Klucza Brahyłowskiego przechodząc pod wsią Poto-

11kiem Dni cztery oczekuiąc na resztę Taboru Swego, stali

12gdzie z tak mnostwem Koni wielkim Stoiąc y pasąc w zbo-

13żach rożnych znacznych Szkod Poddanym Klucza Brahyłow-

14skiego naczynili y na rekwizycyą tychże Poddanych żadney

15Satysfakcyi ani bonifikacyi nie uczyniwszy przez Miasto

16Brahyłow przechodzili gdzie Wiel. Kurcewicz powziowszy

17wiadomość o Szkodach Ludziom JW. Comptis Pryncypała po-

18czynionych za uskarżeniem się tychże do Przystawy podwod

19pomienionych posłał z perswazyą aby nadgrodę zapopasio-

20ne Zboża uczynił o co urażony tenże Przystawa wprzod zdys-

21gustowawszy Comptis JW. y W. Pryncypałow Żyda[?] z podwody[?]

22iedney przez złość zrzucił a ztąd uformowawszy Sobie na-

23pasną do JW. Comptis Pryncypała pretensyą z powiększy[?]

24iakowyściś[?] nie należytey awy[?] znać do JOX. Jmci obwinio-

25nego Pana Swego doniosł a JOX. Jmć Obżałowany y Jego

26Gubernatorowie na fałszywe doniesienie w napaśney Spra-

27wie czyli[?] o grabież zamostową niby popełnioną do Prze-

28swietney Kommissyi Warszaw. nie należycie zapozwawszy w

29Jnwokacyą Prawną niesłusznie wciągnoł, a zatym tenże Ur.

30Comparens nomine quo Supra na JchMciow tymże wyż wyra-

31żonym JchMciow powtornie manifestuie się. S. Bielski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „103”, przed nim skreślone „23” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 107). Pierwsza litera nazwiska komparenta zalana plamą – „[B]ielski” wg podpisu „S. Bielski mpp.” (ten sam plenipotent co w akcie 103). W nagłówku marginalnym „Wk.” przy Potockim = wojewodzie kijowskiemu, przy Lubomirskim = wojewodzicowi krakowskiemu; końcowe „o Owce[?]” – odczyt niepewny. Niepewne także: „Obrato[?]” (zapewne zniekształcone określenie – może „obrotem”), „Żyda[?] z podwody[?] iedney” (możliwe też „Żyta z podwod”), „z powiększy[?] iakowyściś[?] nie należytey awy[?] znać” (fragment zepsuty przez pisarza), „czyli[?]”. „Grabież zamostowa” – zapewne pobranie (zajęcie) za myto mostowe w Brahiłowie (por. akt 29 – spór Lubomirski vs Potocki o mostowe w Brahiłowie przed Komisją Skarbu).

Tłumaczenia łaciny: nomine et ex speciali commisso – imieniem i ze szczególnego zlecenia; comparentis principalis – mocodawcy komparenta; nomine quo supra – imieniem jak wyżej; invocatio – wezwanie (pozew) przed sąd.

Streszczenie

5lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Stanisław Bielski, imieniem Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego, dziedzica klucza brahiłowskiego, oraz Franciszka Koryatowicza Kurcewicza, cześnika żytomierskiego, ekonoma tegoż klucza, zamanifestował się – gdy tylko dowiedział się o pozwie wydanym na nich przed Komisję Skarbu w Warszawie – przeciw ks. Kasprowi Lubomirskiemu, wojewodzicowi krakowskiemu, oraz jego ekonomowi Gabrielowi Chmielowskiemu i gubernatorowi ostropolskiemu Michałowi Łozickiemu. Około trzystu podwód Lubomirskiego, przechodząc przez grunty klucza brahiłowskiego, stało cztery dni pod wsią Potok, czekając na resztę taboru, i mnóstwem koni wypasało zboża, wyrządzając poddanym znaczne szkody, za które nie dali żadnego zadośćuczynienia. Gdy przechodzili przez Brahiłów, Kurcewicz na skargę poddanych posłał do przystawy podwód z prośbą o wynagrodzenie zboża; przystawa, urażony, w złości zrzucił z jednej podwody Żyda[?] i z tego uczynił pretensję do mocodawcy, donosząc swemu panu; Lubomirski i jego gubernatorowie na podstawie fałszywego doniesienia niesłusznie pozwali Potockiego przed Komisję Skarbu o rzekomą „grabież zamostową”. Komparent ponowił manifestację; podpisał się.

Transkrypcja

k. 60v (skan 0063, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Februarij, Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzk. Winn. y przedem-

4ną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem Bor-

5grabstwa Grodu Winn. Comprns Pltèr Ur. JmćPan Jan Fla-

6szyński[?] Jmieniem y z wyraźney Woli JW. Franciszka y

7Ludwiki z Denhoffow Ledochowskich Stów Włodzimirskich

8Dobr Klucza Tetyiowskiego z przyległościami Dziedziców Małż.

9solennie naprzeciwko W. Stanisławowi Worcellowi Sędziemu Ziem-

10skiemu Halickiemu Dobr Bałabanowki z przyległościami

11Dziedzicowi Panu Ur. iakiegokolwiek Jmienia Matkowskie-

12mu Gubernatorowi Łukaszowieckiemu, Jgnacemu Wołoc-[?]

13kiemu, Stepanowi Brzosniowskiemu Tegoż Wiel. Sędziego Ziem.

14Hal. Sługom, Wasilkowskiemu Pułkownikowi, niemniey od-

15ważnym Łukowi Atamanowi Jakowenkowi, y Asawule Ket-

16basynemu[?] Synowi tudzież Kozakom Łukaszowieckim, Bałaba-

17nowskim y z całey włości pomienionych Dobr w oręż przyspo-

k. 61 (skan 0063, strona prawa)

1sobionym co dzienno wiolencye czyniącym skarzył y protesto-

2wał się oto: Jż JchMć Obżałowani wiedząc doskonale o Opisie mię-

3dzy JWW. Pryncypałami Manifestantis z iedney a W. Sędzią Ziem.

4Hal. z drugiey Strony od wstrzymania się od wycinania La-

5su do rozsądzenia się y rozeznania Gruntow nastąpionych

6przecież wbrew Prawu postąpiwszy, y wspomnionemu Opi-

7sowi Ur. Matkowski Gubernator, Pułkownik, Ataman y Asa-

8wuła z Kozakami Orężnemi Łukaszowieckiemi Roku przeszłego

9Dnia 24. Xbris do Sześciu Sta[?] z Sto podwodami w Lasy Tetyiowskie

10naiechawszy Drzewa w pień wycinali potym w Roku teraźniey-

11szym Dnia pierwszego Stycznia Tenże JmćPan Gubernator Łu-

12ko Ataman, Jakowenko y Asawuła Kietbasyn[?] Syn w Lesie

13Tetyiowskim od Figury Stadnickiey za Jarem od Uharowskich[?]

14Lachow ciągnących się, z kilkudziesiąt Podwodamy naiechawszy

15a do każdey podwody dla prędszego pospiechu po kilku Ludzi

16maiąc Dębinę w pień wycinali. Dnia Dwodziestego drugiego

17Stycznia Roku Teraźnieyszego wyż wyrażeni JchMć Obżało-

18wani z kilku dziesiąt Kozakami y Podwodami Łukaszowskiemi

19Chmielowieckiemi y Jnnemi Dobr W. Worcella Sędziego Ziem.

20Halic. w Lasy za Figurę od głębokiey doliny ku Stadnicy cią-

21gnące się, naiechawszy Drzewa w pień wycinali po tym tegoż

22czasu zpędziwszy z całey Włości Dobr Bałabanowskich y Łukaszo-

23wieckich Podwody wspomnione Lasy zaiechali gdzie iedni za-

24pańszczyznę[?] drudzy dla tym większego Spustoszenia Lasu wy-

25pędzeni w podwody z Siekirami, od ktorych odłączywszy

26się w Lesie iakoto: Wasyl Prociuko[?] z Łukaszowki, Jwan Pro-

27cienko, Hrycko Trochymow Syn, Wasyl Zajarny[?] z Jachowiny[?],

28Trochym y Ostap z Łobodzianik[?], z Hołakim[?] Kyryłkiem Juro-

29wego Synem Bałabanowskim przy tym większey pomocy Ko-

30zakow Zywotowskich, wycinali, y więcey dwoch Tysięcy Dem-

31bow wycieli. Dnia Dwodziestego Czwartego Stycznia wyż wy-

32rażeni podobnież postąpiwszy Lasy Tetyiowskie wyż wspo-

33mniane w pień wycinali od ktorych Podwod więcey Sta iakim

34mianem[?] w pień wycinali, od ktorych[?] Potap To-

35kitimnik[?], Artem Tymoszenko, Maxym Honczarenko, Potap To-

36maszenko, Andrzey y Hrycko Kowbasenki z Łukaszowki przez

37Oporniczość[?] przyostawszy, ponarąbywawszy do Łukaszowki

38zaprowadzili. Dnia Dwodziestego Osmego Stycznia Roku tegoż

39odważny Petro Umanin Kozak y Jnni Łukaszowiecy w znacz-

40nym kwocie zastąpiwszy na dobrowolney Drodze Ludzi Justko-

41wieckich iadących z Lasu własnego Tetyiowskiego stoiące po-

42de Wsią Wysokim Drwa wiozących Podwod Dwadzieścia Dwie

43iakoto Wasyla Szewca, Dawida Prusaka, Demka Czmyrowego[?]

44y Jnnych pokładaiąc, a zaś Leszka Szewca, Ustyna Parobka, Maxy-

45ma Ołeynikowego Syna, Dmitra Sołtnego[?], Pawła Zawalnego[?], Wa-

46syla Kuczmenka, Mykaytyna. Tedy na Szewca Mikitę Czmy-

47rowego, Onufrya, Jacka Zaiąca, Jakowa Diaka Semena Pilip-

48czuka[?], Leska Kowala, Andrya Krawca Pilipa Podwalnika

49Kostia Mielnika Zwolinskiego do Łukaszowki zapędziwszy Drwa

50pozrzucać y pokładanych bić okrutnie kazali. Dnia Dwodziestego

k. 61v (skan 0064, strona lewa)

1Dziewiątego Stycznia Roku tegoż Kozakow dziesięciu Łukaszowiec-

2kich między Drogami, iedną z Tetyiowa do Justkowiec a dru-

3giego do Łukaszowki idącemi stoiących upatrywali Ludzi Justko-

4wieckich z Drwamy iadących do Domow iakoż Roboczych Osta-

5pa y Hrycka Kołeśniczukow, Wasyla Pryjcza[?], Semena Broda-

6ja, Zinka Pawła y Fedka Rabokoniukow[?] zaiowszy z Lasow

7Tetyiowskich z Babich Łoz[?] z pod wysokiego Jdących do Łuka-

8szowki zapędzili, ktorych zapędzonych Drwa pozrzucać przy-

9musiwszy Ur. Gubernator Matkowski bić kazał, tych nie win-

10nie bito. Dnia Osmnastego Lutego Roku tegoż wyż wyraże-

11ni Kozacy z kommendą Swoią y Podwodami z całey Włości

12Łukaszowieckiey spędzonemi w Lasy Dembowe Tetyiowskie za-

13iachawszy podobnymże Sposobem, Drzewa wycinali, a wycięte do

14Łukaszowki zaprowadzili, oprocz tego Ur. Wasylkowski Pułko-

15wnik Semena y Mykołę Parobkow Hrzedarskich[?] Stefana Cham-

16skiego[?] y Harasyma Poddanego Stadnickiego z Drwami w Le-

17sie Tetyiowskim rąbanemi na dobrowolney Drodze zastąpiw-

18szy do Łukaszowki zaprowadził y tam Drwa pozrzucać

19kazał przez co Lasy do szczętu zruynować y w Pola obrocić

20zamyślaią, Poddanych Klucza Tetyiowskiego przez rożne

21uciemiężenia, bicia kaleczenia rozpędzić usiłuią, z goła

22Dobra JWW. Pryncypałow do szczętu spustoszyć rożnemi wy-

23nalazkami pretenduią. Więc niniejszy Manifestans, widząc

24nieznośne Krzywdy JWW. Pryncypałow Swoich Lasow spu-

25stoszenie y zruynowanie y Jnne przykrości czynione naprzeciwko

26wyż wyrażonym strata quam Sollenissime protestatur.

27Et in verificationem praemissorum tenże Comparens stawił przedem-

28ną Woźnego Generała Opatrz. Andrzeja Przegorzeńskiego[?], ktory

29z przytomną Sobie Szlachtą Ur. JchMć PP. Janem Sosnowskim

30y Franciszkiem Domaradzkim ziezdżał w Lasy Tetyiowskie

31gdzie od Figury Stadnickiey za Jarem od Uharowych[?] Lachow

32ciągnących się na kilka Tysięcy Dembow swieżo ściętych y

33na tym mieyscu same tylko Pięńki widział y oglądał, kto-

34re to Dęby przez Ludzi Łukaszowieckich Chmielowieckich y Jn-

35nych Wsiow do Łukaszowki należących mienił bydź wycię-

36te y do Dobr Łukaszowki zaprowadzone w czym tęż Szlach-

37tą oświadczywszy się przedemną Urzędem prawdziwey wi-

38zyi Swoiey zeznał Rellą. Prosząc tak Comparens protestacyi,

39iako y Woźny Wizyi Rellą do Akt oprzyięcia co y otrzymali.

40Comprns Jan Flaszyński[?] mpp. Woźny nie umieiący pisać

41Krzyż S. kładnie Andrzey Przegorzeński[?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „104”, przed nim skreślone „24” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 108). Komparent „Jan Fla-szyński[?]” (podpis „Jan Flaszyński mpp”) – zapewne ten sam plenipotent Ledóchowskich, którego w akcie 32 odczytano „Hłaszyński[?]”. W nagłówku: S. W. = starostów włodzimierskich; S. Z. H. = sędziemu ziemskiemu halickiemu (Worcell – por. akty 89–90, areszty na rzecz Worcella). Data „Dnia Osmnastego Lutego Roku tegoż” – wyraźna, lecz późniejsza niż data wpisu (5 II 1768); zapewne omyłka pisarza (może 18 stycznia). Datę „24. Xbris” roku przeszłego odczytano jako 24 grudnia 1767 (litera X niewyraźna). Niepewne m.in.: „Wołockiemu[?]”, „Ketbasynemu[?]/Kietbasyn[?]” (syn Kiełbasy?), „do Sześciu Sta[?] z Sto podwodami” (liczba niejasna), „Uharowskich[?]/Uharowych[?] Lachow” (nazwa miejscowa), „zapańszczyznę[?]”, „Prociuko[?]”, „Zajarny[?] z Jachowiny[?]”, „Łobodzianik[?]”, „z Hołakim[?] Kyryłkiem”, „mianem[?]”, „Tokitimnik[?]”, „Oporniczość[?]”, „Czmyrowego[?]”, „Sołtnego[?]”, „Zawalnego[?]”, „Pilipczuka[?]”, „Pryjcza[?]”, „Rabokoniukow[?]”, „z Babich Łoz[?] z pod wysokiego” (uroczyska), „Hrzedarskich[?]”, „Chamskiego[?]”, nazwisko woźnego „Przegorzeński[?]”. Wieś „Wysokie” („pode Wsią Wysokim”) – może uroczysko.

Tłumaczenia łaciny: manifestantis – manifestującego; quam sollenissime protestatur – jak najuroczyściej protestuje; et in verificationem praemissorum – a na potwierdzenie powyższego.

Streszczenie

5lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Flaszyński[?], imieniem Franciszka i Ludwiki z Dönhoffów Ledóchowskich, starostów włodzimierskich, dziedziców klucza tetyjowskiego, zaprotestował przeciw Stanisławowi Worcellowi, sędziemu ziemskiemu halickiemu, dziedzicowi Bałabanówki, jego gubernatorowi łukaszowieckiemu Matkowskiemu, sługom Ignacemu Wołockiemu[?] i Stepanowi Brzośniowskiemu, pułkownikowi Wasilkowskiemu, atamanowi Łukowi Jakowence, asauli Kiełbasynowi[?] oraz zbrojnym Kozakom łukaszowieckim i bałabanowskim. Mimo umowy (opisu) między stronami o powstrzymaniu się od wyrębów do czasu rozsądzenia granic, ludzie Worcella 24 grudnia 1767 i wielokrotnie w styczniu (1, 22, 24, 28, 29) i lutym 1768 najeżdżali z setkami podwód lasy tetyjowskie (m.in. od Figury Stadnickiej za jarem) i wycinali dęby – ponad dwa tysiące – zwożąc je do Łukaszówki; zastępowali na drodze poddanych z Justkowiec wiozących drwa z własnego lasu, kazali zrzucać drwa i okrutnie ich bili; pułkownik Wasilkowski zabrał też drwa poddanym Stadnickiego. Komparent zarzuca im zamiar zrujnowania lasów, obrócenia ich w pola i rozpędzenia poddanych klucza tetyjowskiego. Woźny generalny Andrzej Przegorzeński[?] ze szlachtą Janem Sosnowskim i Franciszkiem Domaradzkim oglądał w lasach tetyjowskich pnie kilku tysięcy świeżo ściętych dębów, wyciętych – jak mu wskazano – przez ludzi z Łukaszówki, Chmielowiec i innych wsi. Podpisał Flaszyński[?]; woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 61v (skan 0064, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktamy niniejszemi Grodzk. Winn. y prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem

5Borgrabstwa Grodu Winn. Comprns Pltèr Ur. JmćPan Mar-

6cin Łaszkowski Jmieniem y z wyraźney Woli Wiel. JmćPana

7Stanisława Woyny Orańskiego Stolnika Czernich. Dobr Klucza Oran-[!]

8skiego Dziedzica, ostrzegaiąc całości Gruntow y Lasow Tegoż Wiel.

9Pryncypała Swego solennie naprzeciwko Wiel. JmćPanu Stanisławowi

k. 62 (skan 0064, strona prawa)

1Worcellowi Sędziemu Ziemskiemu Halickiemu Dobr Klucza Bałaban-

2skiego iakim kolwiek Prawem Possessorowi Panu tudzież Ur. Ur. quo-

3rumvis nominum Brzosniowskiemu Kommissarzowi Wołoczkiemu[?]

4Dotrzańskiemu[?] Gubernatorom, nie mniey y Atamanom y Kozakom Klu-

5cza Bałabanowskiego na niżey wyrazić się maiące Wiolencye y naiazdy

6licencyowanym skarży y manifestuie się oto: Jż JchMć Obwinieni Kom-

7missarz y Gubernatorowie od Wiel. Worcella Sędziego Ziem. Halic. licency-

8owani Zwyczaiem u Siebie dawniey praktykowanym postępuiąc a

9Prawo Pospolite we wszystkim nadweręzaiąc Krzywdy Sąsiedzkiey nie na-

10leżycie pragnąc zebrawszy Podwod z Klucza Bałabanowskiego kilku set

11niesłusznie y niesprawiedliwie z przestąpieniem granic y dawnego uży-

12wania w Lasy własne Oratowskie od dawien dawnych w używaniu

13y spokoynym dzierżeniu Oratowskim będące przy Assystencyi Koza-

14kow liczbę dwochset wynoszących y własnie iakby do nie przyiacielskie-

15go boiu uarmowanych naiechawszy nocną porą Dębow koło Pasieki czy-

16li Futora Wielebnego w Bogu Xiędza Daniela Parocha Oratowskiego, Sześć-

17dziesiąt Sześć wycieli a zaś Czarnego Lasu na kilka Tysięcy z Pnia zrąba-

18li, y do Dobr Klucza Bałabanowskiego zaprowadzili; a na tym nie przestaiąc

19nieznośnieysze Krzywdy poczynili, kiedy na Chałupy po Futorach znay-

20duiące się napadaiąc aż Kozacy tam Drzwi wyłamywali, Chudo-

21bę[?] Bekieszę[?] Wiktuały rożne y wszelkie Sprzęty pozabierali y że wszystkie-

22go Poddanych Klucza Oratowskiego ogołocili y zniszczyli y wiele Krzywd y

23nieznośnych Opressyi naczynili, a zatym tenże Comprns Nne quo supra naprzeciwko

24tymże JchMciom Obżało: de praemissis iniuriis powtornie manifestuie się. Comprns

25nie umieiąc pisać Krzyż S. kładnie Marcin Łaszkowski. . . . . . . . .

26Et in verificationem praemissorum stanowszy oczewisto Woźny Generał Wdztwa Bracław.

27y Jnnych opatrzny Błażey Taszycki w moc wierney Rel. Swoiey dobro-

28wolnie zeznał, Jż on Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

29Osmego Dnia Czwartego Februarij na Affektacyą y prawną Rekwizycyą

30Wiel. JmćPana Stanisława Woyny Orańskiego Stolnika Czernich. maiąc

31przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Ur. Jozefa Jarowskie-[?]

32go y Stefana Zakrzewskiego, był w Lasach Oratowskich gdzie będąc około

33to Futoru Parocha Oratowskiego Dębow Sześćdziesiąt Sześć, a zaś Czarne-

34go Lasu na Produkcye[?] zdolnego bez liczby Pni ściętych widział y og-

35lądał y w tym Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się z tam-

36tąd powrocił y tu ad Acta przybywszy przedemną Urzędem prawdzi-

37wey Wizyi Swoiey uczynił y zeznał Rellą. Woźny nie umieiący pi-

38sać Krzyż S. kładnie. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „105” (bez skreślenia; omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 109). W tekście klucz mocodawcy nazwany „Oranskiego” (omyłka pisarza za „Oratowskiego” – dalej konsekwentnie „Oratowskie”, „Paroch Oratowski”); por. Woyna Orański w aktach 83, 88, 90 (areszty w Zarudziu, Lipowcu). Niepewne: „Wołoczkiemu[?] Dotrzańskiemu[?] Gubernatorom” (nie wiadomo, czy to dwa nazwiska; por. w akcie 108 „Jgnacemu Wołockiemu[?]”), „Chudobę[?] Bekieszę[?]”, nazwisko świadka „Jarowskiego[?]”, „na Produkcye[?] zdolnego” (zapewne: zdatnego do użytku/budulca), w nagłówku marginalnym „o Wiolencye[?]”. Nazwisko komparenta: w tekście „Mar-cin Łaszkowski”, w podpisie krzyżowym „Marcin Laszkowski”.

Tłumaczenia łaciny: quorumvis nominum – jakichkolwiek imion; nomine quo supra – imieniem jak wyżej; de praemissis iniuriis – o powyższe krzywdy; et in verificationem praemissorum – a na potwierdzenie powyższego; ad acta – do akt.

Streszczenie

8lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Marcin Łaszkowski, imieniem Stanisława Woyny Orańskiego, stolnika czernihowskiego, dziedzica klucza oratowskiego, zamanifestował się przeciw Stanisławowi Worcellowi, sędziemu ziemskiemu halickiemu, posesorowi klucza bałabanowskiego, oraz jego komisarzowi Brzośniowskiemu, gubernatorom Wołoczkiemu[?] i Dotrzańskiemu[?], atamanom i Kozakom bałabanowskim. Za przyzwoleniem Worcella zebrali oni kilkaset podwód i z eskortą około dwustu uzbrojonych jak do bitwy Kozaków nocą wjechali w lasy oratowskie, z przekroczeniem granic, wycięli 66 dębów koło pasieki (futoru) ks. Daniela, parocha oratowskiego, i kilka tysięcy drzew czarnego lasu, wywożąc je do klucza bałabanowskiego; Kozacy napadali też chałupy po futorach, wyłamywali drzwi, zabierali dobytek, odzież, żywność i sprzęty, ogołacając poddanych. Komparent, niepiśmienny, postawił krzyż. Woźny generalny Błażej Taszycki zeznał, że 4 lutego 1768 ze szlachtą Józefem Jarowskim[?] i Stefanem Zakrzewskim oglądał w lasach oratowskich pnie 66 dębów koło futoru parocha i niezliczone pnie drzew czarnego lasu.

Transkrypcja

k. 62 (skan 0064, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt osmego

2Miesiąca Februarij Osmego Dnia

3[dalej puste miejsce, przekreślone poziomą kreską – tekst relacji nie został wpisany]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). Na marginesie liczba „26” (przekreślona lub podkreślona – w tym miejscu pisarz nie dał numeru w ciągu „105…”); w opracowaniu akt 110. Po formule daty reszta strony k. 62 pusta, przekreślona długą kreską – wpis niewprowadzony (por. akty 8, 68, 71, 91). Skróty w nagłówku: „B. W.[?]” (może burgrabiego winnickiego?) i „S. D.[?]” – nierozwiązane; nazwiska „Dyakowski[?]”, „Iwanowski[?]” niepewne.

Streszczenie

Wpis niewprowadzony: pod datą 8 lutego 1768 pisarz zapisał tylko nagłówek marginalny – relacja Dyakowskiego[?] na rzecz Iwanowskiego[?] o sumę – i formułę daty; tekstu relacji nie wpisano, a wolne miejsce przekreślono.

Transkrypcja

k. 62v (skan 0065, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzk. Winn. y prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem

5Borgrabstwa Grodu Winn. stanowszy oczewisto Woźny Generał

6Wdztwa Bracławskiego y Jnnych Opatrzny Jan Wiśniowski w

7moc wierney Rell. Swoiey iawnie zeznał, Jż on Roku Teraź-

8nieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Dnia trzeciego

9Februarij na Affektacyą y prawną Rekwizycyą Wiel. Mar-

10cina Chorążego Winn. y Franciszka Podstolego Bracławskiego

11Podstarosty Grodz. Winn. Grocholskich Braci Dobr Klucza Zozow-

12skiego Zastawnikow y Dożywotnikow Possessorow, maiąc przy sobie

13strony Szlachty Ludzi wiary godnych Ur. JchMciow Andrzeja Wrob-

14lewskiego y Piotra Pawłowskiego evidentioris Testimonii gratiâ

15do tego aktu użytych, był w Dobrach Mieście Lipowcu, gdzie

16będące Sławetnych Hryhora y Mikołę Bezsmertniukow Mie-

17szczan Ostrowskich Crimine furti redargutos w Zamku Lipo-

18wieckim in Carceribus zostaiących w Urzędowego Kompana

19na mieyscu Gubernatorskim będącego aresztował, ktory Areszt

20JmćPan Kompan benevole przyiowszy pomienionych Złodzie-

21iow do rozprawy Prawney dotrzymać deklarował y submito-

22wał się a tak on Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświa-

23czywszy się, prawdziwego Arestu przedemną Urzędem uczy-

24nił y zeznał Rellą. Jan Wyszniowski. Woźny nie umieiący

25pisać znak Krzyża S. kładnie +

Objaśnienia i tłumaczenia

Górna połowa k. 62v pusta (przekreślona kreską); tekst zaczyna się w połowie strony.

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „106”, przed nim skreślone „27” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 111). Woźny: w tekście „Jan Wisniowski”, w podpisie „Jan Wyszniowski”. „Kompan” – zapewne nazwisko urzędnika zastępującego gubernatora lipowieckiego („w Urzędowego Kompana na mieyscu Gubernatorskim będącego … JmćPan Kompan”), choć może to też być określenie funkcji (towarzysz) – niepewne. „Mieszczan Ostrowskich” – z miasteczka Ostrów[?] (lokalizacja nieustalona). Zozów – klucz Grocholskich (por. 44-1-3 akt 470 – intromisja do klucza zozowskiego).

Tłumaczenia łaciny: evidentioris testimonii gratia – dla wyraźniejszego świadectwa; crimine furti redargutos – oskarżonych (przekonanych) o kradzież; in carceribus – w więzieniu; benevole – życzliwie, dobrowolnie.

Streszczenie

8lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny Jan Wiśniowski zeznał, że 3 lutego 1768, na żądanie braci Marcina Grocholskiego, chorążego winnickiego, i Franciszka Grocholskiego, podstolego bracławskiego i podstarościego grodzkiego winnickiego, zastawnych i dożywotnich posesorów klucza zozowskiego, w obecności szlachty Andrzeja Wróblewskiego i Piotra Pawłowskiego, był w mieście Lipowiec i w zamku lipowieckim aresztował przetrzymywanych w więzieniu mieszczan ostrowskich Hryhora i Mikołaja Bezsmertniuków, oskarżonych o kradzież, oddając ich pod straż Kompana, zastępującego gubernatora, który dobrowolnie zobowiązał się zatrzymać złodziei do rozprawy sądowej. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 62v (skan 0065, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzk. Winn. y przedemną

k. 63 (skan 0065, strona prawa)

1Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem Borgrab-

2stwa Grodu Winn. Stanowszy oczewisto Woźny Generał Woiewodz-

3twa Bracł. y Jnnych Opatrzny Piotr Mirancuk[?] in vim

4Suae verae ac fidelis relationis palam publice liberèque reco-

5gnovit, Jż on Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego. poz-

6wow Grodzkich[?] Trybunał. Lwowsk. in Numero trzy in una

7eademque Continentia pisanych et quidem pierwszy Die Sexta Fe-

8bruarij do Dobr Sudliszcze[?] Drugi Die Sexta Februarij do Dobr

9Deszkowiec. Trzeci eadem Die do Dobr Wsi Jakuszyniec poroz-

10woził, y tam te pozwy we Dworach w Jzbach na Stołach

11położywszy od kogo były dane prawnie do Wiadomości przy-

12wiozł de Tenore tali: = Stanisław August z Bożey Łaski

13Krol Polski Wielki Xiąże Litewski; Ruski; Pruski; Mazowiecki;

14Zmodzki; Jnflantski; Kijowski; Wołyński; Podolski; Podlaski Smo-

15leński; Siewierski; y Czerniechowski Wam JW. Marcinowi y Ka-

16tarzynie z Witosławskich Dydyńskim Kasztelanom Lubaczewskim

17Małżonkom Wielmo Stanisławowi y Urszuli z Witosławskich Szcze-

18niowskim Stolnikom[?] Trakt.[?] Małżonkom Antoniemu y Joannie także

19z Witosławskich Przyszyńskim Łowcz. Trembl. Małż.: niegdy Wiel.

20Łukasza Witosławskiego Łowcz. Trembl. Sukcessorom Dobr Deszko-

21wiec Dziedzicom pozwanym z Sprawy niżey opisaney z osob y

22Dobr waszych aliter wszelakich przykazuiemy, abyście WMć

23przed Sądamy Ziemskiemi lub Urzędami Grodz. Kondescensoryal-

24nemi na Terminie Kondescencyi z Dekretu Trybunał. Lwowsk.

25y Dekretu limitationis w Dobrach wsi Deszkowcach między W.

26W. Kredytorami Anno currenti post Dominicam invocavit w pierw-

27szy Poniedziałek przypadaiący sami osobliwie y zawicie stane-

28li na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Delat. Przewielebne-

29go w Bogu JmćXiędza Antoniego Bagieńskiego Rektora Colle-

30gii Vinnic. Soc: Jesu y całego Zgromadzenia tegoż Collegium Ak-

31torow, ktorzy przychylaiąc się do Prawa Pospolitego y Zapisu

32obligationis od Ur. Samuela Bohuszenka[?] Deszkowskiego Collegio

33Vinnic. zeznanego WWMciow Pozywaią do zapłacenia Summy Dwudzie-

34stu Tysięcy Złł. Pollt: una cum provisione ab eadem provenien-

35ti przez Ur. Samuela Bohuszenka Deszkowskiego na kon-

36trakt Zastawny u Collegium Vinnic. zaciągnioney na Dobrach

37wsi Sietniczanach[?] modo Obligatorio extenduiącey się y aspe-

38kurowaney[?] a zaś Dekretem Tribunał. Lubel. Anni 1755 do

39Dobr Deszkowiec y Sukcessorow tegoż Ur. Samuela Bohaszenka[?]

40Deszkowskiego odesłaney Aż Aktorowie WWMciow na Termin wyż

41oznaczony do zapłacenia tyże Summy ex vi Dziedzictwa Desz-

42kowiec tegoż Ur. Samoela Deszkowskiego pozywaią. Sitis pari-

43turi Terminum attentaturi et Judicialiter responsuri. Pi-

44sany we Lwowie Dnia Dziesiątego Januarij Tysiąc Siedm-

45set Sześćdziesiąt Osmego Anno de quo Generosus Mtus[?] Rella: Nobilis[?]

46ignarus scribendi Crucem posuit.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „107”, przed nim skreślone „28” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 112). Dobra Deszkowce (w rękopisie „Deszkowice/Deszkowiec/w Deszkowcach”) – te same co w akcie 106 (Przyszyńscy, sukcesorzy Witosławskich, spór z Dydyńskim o rozgraniczenie) – tu wymienione jako dziedzictwo dawnego dłużnika kolegium Samuela Bohuszenka[?] Deszkowskiego. Niepewne: nazwisko woźnego „Mirancuk[?]” (Mirańczuk?), „pozwow Grodzkich[?]” (pozew wydany jednak przez trybunał lwowski – może „pozwow Głownych”), wieś „Sudliszcze[?]” (w rękopisie „Sudliszcze”), „Jakuszyniec” (Jakuszyńce), „Stolnikom[?] Trakt.[?]” – skrót tytułu Szczeniowskich (por. akt 98 – Szczeniowscy podczaszowie żytomierscy[?]), nazwisko „Bohuszenka[?]/Bohaszenka[?]”, „Sietniczanach[?]”, „aspekurowaney[?]” (zapewne „assekurowaney”), „Mtus[?] … Nobilis[?]” (zniekształcone „ministerialis … nobilis”). Pierwsza niedziela Wielkiego Postu (Invocavit) w 1768 r. przypadała 21 lutego, więc termin kondescensji – poniedziałek 22 lutego 1768.

Tłumaczenia łaciny: in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque recognovit – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; in una eademque continentia – jednej i tej samej treści; die sexta Februarii – 6 lutego; eadem die – tegoż dnia; de tenore tali – tej treści; aliter – inaczej (tj. z wszelkich dóbr); anno currenti post Dominicam Invocavit – w roku bieżącym po niedzieli Invocavit; ab eadem provenienti – (z prowizją) od niej płynącą; modo obligatorio – w sposób obligacyjny (jako zapis dłużny); sitis parituri, terminum attentaturi et iudicialiter responsuri – macie być posłuszni, stawić się na termin i sądownie odpowiadać; ministerialis … nobilis ignarus scribendi crucem posuit – woźny … nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Streszczenie

8lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny Piotr Mirancuk[?] zeznał, że 6 lutego 1768 doręczył trzy jednobrzmiące pozwy trybunału lwowskiego – do dóbr Sudliszcze[?], Deszkowce i Jakuszyńce – kładąc je na stołach w dworach. Przytoczony pozew króla Stanisława Augusta (Lwów, 10 stycznia 1768) wzywa sukcesorów Łukasza Witosławskiego, łowczego trembowelskiego, dziedziców dóbr Deszkowce: Marcina i Katarzynę z Witosławskich Dydyńskich, kasztelanów lubaczewskich, Stanisława i Urszulę z Witosławskich Szczeniowskich oraz Antoniego i Joannę z Witosławskich Przyszyńskich, łowczych trembowelskich, aby stanęli przed sądem kondescensyjnym w Deszkowcach w pierwszy poniedziałek po niedzieli Invocavit 1768, na instancję instygatora i ks. Antoniego Bagieńskiego, rektora Kolegium Winnickiego Towarzystwa Jezusowego, wraz z całym zgromadzeniem. Jezuici, na podstawie zapisu obligacyjnego Samuela Bohuszenka[?] Deszkowskiego, domagają się zapłaty 20 000 zł z prowizją – sumy zaciągniętej przez niego na kontrakt zastawny na dobrach Sietniczany[?], a dekretem trybunału lubelskiego z 1755 r. odesłanej na dobra Deszkowce i sukcesorów Deszkowskiego. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 63v (skan 0066, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzk. Winn. y przedem-

4ną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem Borgrab-

5stwa Grodu Winn. stanowszy oczewisto Woźny Generał Wdztwa

6Bracławskiego y Jnnych Opatrzny Wawrzyniec Sokalski

7w moc wierney Rell. swoiey iawnie zeznał: Jż on Roku Ty-

8siąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Dnia Osmego Februarij Po-

9zew Kommissyi Woyskowey Warszawskiey odniosł do Mia-

10sta Pikowa, y tam ten Pozew w Chorągwie niżey wyrażonemu

11Pozwanemu w Jzbie na stole położywszy o położeniu y Expensyi[?]

12Jego prawnie opowiedział Tenoris Ejus modi = My Kommi-

13sarze Rady Woienney od Rzpltey wyznaczeni Tobie Wiel. Bal-

14tazarowi Podhorskiemu Towarzyszowi Chorągwi Husarskiey w

15Woysku Koronn. z osoby Zołdu y Dobr Twoich ogólnie wszys-

16tkich władzy naszey nakazuiemy, abyś WMć przed Sądem Na-

17szym Kommissyi Woyskowey w Warszawie agitować się ma-

18iący w czter[y] od położenia Pozwu niniejszego Tygodnie Osobiście

19prawnie y zawicie stawił się na Jnstancyą Wiel. Dominika Podhor-

20skiego Chorążego Chorągwie Panc.[?] JO. Xiążęcia JmćCzartoryskiego Stoln.

21W. X. Litt. Powoda ktory przychylaiąc się do Praw Artykułow

22Woyskowych tudzież do Remissyi Feria 4ta post Dominicam Exaudi

23Anno 1767 na Gruncie Dobr Wsi Berek[?] z Mocy Dekretu Trybu-

24nału Koronn. Lwowsk. przez W. Michała Stoiszyna[?] Stożyńskie-[?]

25go Podczasz. Ziem. Krzem. y Andrzeja Dubrawskiego Podstarosty

26Grodz. Owruckiego Sędziow Kondescensoryalnych ekspedyowaney y Rękoma Onych

27przy zwykłey pieczęci podpisaney nie mniey do Manifestu w

28tey Sprawie, ieżeli uczyniony będzie pozywa WMci o to:

29Jż WMć mniey uważnie przestąpiwszy Artykuły y Prawa

30Woyskowe, pominąwszy rowność, będąc okryty zaś Funkcyi De-

31putackiey prawem bezpieczeństwa oneyże, ile w Punkcie Satis-

32fakcyi w Casie takowym Wiel. Powod uczynić Sobie niemogł

33y do Oney WMci na ten czas powołać Prawo zabroniło, ważyłeś

34się uczynić Ciężką Randze Officerskiey, y ważyłeś się wymowić

35Słowa też Rangę tyczące, iako szerzey w wyż namienioney

36Remissie przed Sąd y Urząd adnotowana iest, a zato kary

37przykładne osobiste y pieniężne z Decyzyi Sądu Naszego po-

38niosł, koszta prawne nadgrodził o co pozwany masz WMć

39bydź prawu posłuszny Terminu pilnować y na wszystko Są-

40downie wniesione odpowiedzieć. Dan w Warszawie D. 7 Janua[rii]

41Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt — Osmego Roku de quo Generosus Mtus[?]

42Rella Mtus[?] ignarus Litt. Crucem S. posuit Wawrzyniec Sokalski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „108”, przed nim skreślone „29” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 113). Dolna część strony k. 63v pusta. W nagłówku marginalnym „KWW.[?]” – zapewne „Kommissyą Woyskową Warszawską”; „Ch. Z.[?]” przy Dominiku – skrót urzędu (chorążego?); słowo „Husarskiego” w nagłówku skreślone, choć w tekście pozwu Baltazar jest towarzyszem chorągwi husarskiej. Niepewne: „Expensyi[?]” (zapewne „Exekucyi”), „Chorągwie Panc.[?]” (skrót niewyraźny, może „Pans.”), wieś „Berek[?]”, sędziowie kondescensyjni „Michała Stoiszyna[?] Stożyńskiego[?], Podczaszego Ziem. Krzem.” i Andrzej Dubrawski, podstarości grodzki owrucki; „uczynić Ciężką[?]” (zapewne zniewagę – wyraz pominięty przez pisarza); „Mtus[?]” = ministerialis. Feria 4 post Dominicam Exaudi 1767 = środa po VI niedzieli wielkanocnej, 3 VI 1767.

Tłumaczenia łaciny: tenoris eiusmodi – takiej treści; feria quarta post Dominicam Exaudi – w środę po niedzieli Exaudi; casus – przypadek; de quo generosus ministerialis relationem (fecit), ministerialis ignarus litterarum crucem sanctam posuit – o czym urodzony woźny złożył relację; woźny, nie znając pisma, postawił krzyż.

Streszczenie

8lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny Wawrzyniec Sokalski zeznał, że tegoż dnia zaniósł do miasta Pików i położył w kwaterze chorągwi, w izbie na stole, pozew Komisji Wojskowej (Rady Wojennej) w Warszawie dla Baltazara Podhorskiego, towarzysza chorągwi husarskiej wojska koronnego. Pozew (Warszawa, 7 stycznia 1768) wzywa go, by w ciągu czterech tygodni stanął przed Komisją na instancję Dominika Podhorskiego, chorążego chorągwi pancernej[?] ks. Czartoryskiego, stolnika litewskiego. Powód, opierając się na artykułach wojskowych i remisji z 3 czerwca 1767, wydanej na gruncie wsi Berek[?] przez sędziów kondescensyjnych trybunału lwowskiego (Michała Stożyńskiego[?], podczaszego krzemienieckiego, i Andrzeja Dubrawskiego, podstarościego owruckiego), zarzuca pozwanemu, że – korzystając z bezpieczeństwa funkcji deputackiej powoda, który nie mógł wówczas żądać satysfakcji – znieważył jego rangę oficerską; żąda kar osobistych i pieniężnych oraz zwrotu kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 64 (skan 0066, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Dziesiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Onufrym Czaykowskim pro tunc

5Namiesnikiem Borgrabstwa Grodu Winnickiego stanow-

6szy Oczewisto Woźny Generał Wdztwa Bracł. y Jnn. Opatrz-

7ny Jan Hałuiewicz[?] w Moc wierney y Skuteczney Rell.

8Swoiey, iawnie y dobrowolnie zeznał, Jż on Roku Tysiąc

9Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Dnia Osmego Februarij

10Pozwow Tribunał. Kor. Lwowsk. odniosł do Dobr Wsi Silnicy

11in Numero dwa y tam te Pozwy w Dworach niżey wyra-

12żonych Pozwanych pokładszy, o położeniu y Expensyi

13Onych od kogo były dane prawnie publikuiąc do

14wiadomości podał, de tenore tali: = Stanislaus Augustus

15Rex Poloniae, Magnus Dux Lithvaniae, Russiae, Prussiae, Ma-

16soviae, Samogitiae, Livoniae, Kijoviae, Podoliae, Podlachiae

17Severiae Czerniechoviae, Vobis Mgcis ac Gnsis Casimiro Slu-

18powski[?], Ruszkowskim Conjugibus, Pasterskim Conjugibus, et

19Josepho Parenti; et Stephano Filio Patkowskim[?], tum De-

20tro[?] Oborski, ac aliis qui ad Causam praesentem spectare

21videmini; Cittis de Personis causa infra scripta Bonisque

k. 64v (skan 0067, strona lewa)

1vestris Generaliter omnibus mandamus et Coram Officio Castren-

2si Capitaneali Laticoviensi, in Primis et proximis ejusdem

3Officii ab hinc celebrandis querellarum Terminis perso-

4naliter, peremptorieque compareatis, ad Jnstantiam Jnstigatoris

5ejusdem Officii, ac ejus Delatoris Magnifici Leonardi

6Martini Swieykowski, Subjudicis Terrestris Pallatinatus

7Braclaviensis Bonorum Villae Silnica seu Kuźmince, Haeredis Acto-

8ris, qui ad paratam Causam et actionem in Officio Castren.

9Laticoviensi pendentem paratamque Condemnationem in-

10antea cadentia nempe Feria Tertia post Festum S. An-

11dreae Apostoli Anno immediate elapso Millesimo, Septin-

12gentesimo, Sexagesimo Septimo, hocce in Officio Super Vo-

13bis disparentibus optentam citat, seu potius loco peragen-

14dae executionis adcitat, ad videndum et audiendum Vos

15in Negotio principali anterioribus Terminis comprehenso

16ad respondendum Stringi, respectu vero optentae Condem-

17nationis poenas ad mentem Legis super Vobis irrogari,

18Compensationem Damnorum exinde causatorum refusionemque

19Littis expensarum per Vos cittos pro re Mgci Actoris demandari,

20Ceteraque pro Causae hujus Exigentia contra Vos statui decerni

21et sententiari Sitis parituri Terminum attentaturi atque ad

22haec et alia fusius Vobis in Termino Termini proponen-

23da Judicialiter responsuri. Datum Leopoli in Crastino San-

24ctorum Trium Regum Anno Domini Millesimo, Septingentesimo, Sexa-

25gesimo, Octavo. De quo Generosus ejusdem Mtis[?] Rell. Mtis[?] ignarus

26scribendi Crucem S. posuit. Jan Haluiewicz[?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Górna część k. 64 pusta (dwie poziome kreski); tekst od ok. 40% wysokości strony.

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „109”, przed nim skreślone „31” (pisarz pominął „30”; omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 114). Od 10 II 1768 wpisy przed Onufrym Czaykowskim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego (nowy namiestnik). Wieś Silnica (Silnica seu Kuźmince) – dziedzictwo Świeykowskiego; por. akt 105 (pozwy Ruszkowskich doręczone do „Sielnicy[?]”) i akt 46. Niepewne: nazwisko woźnego „Hałuiewicz[?]/Haluiewicz[?]” (z zawijasem przed H), skróty w nagłówku „na S. L.[?]” (zapewne „na Sąd Latyczowski”/„na Sejmik”?) i „P. Z. B.[?]” (podsędka ziemskiego bracławskiego – zgodnie z tekstem „Subjudicis Terrestris”), nazwisko w nagłówku „Słupowskiego[?]”, w pozwie „Casimiro Slupowski[?], Ruszkowskim Conjugibus” – pisarz zapewne zniekształcił („Casimiro … Ruszkowskim coniugibus”), „Patkowskim[?]” (może Pałkowskim), „Detro[?] Oborski” (może „Petro”), „Mtis[?]” = ministerialis. Termin kondemnaty: feria III post festum S. Andreae 1767 = wtorek 1 XII 1767. Pozew dany we Lwowie „in crastino SS. Trium Regum” = 7 I 1768.

Tłumaczenia łaciny: Stanisław August, król Polski, wielki książę litewski… – Wam, wielmożnym i urodzonym Kazimierzowi … Ruszkowskim małżonkom, Pasterskim małżonkom, Józefowi ojcu i Stefanowi synowi Patkowskim[?], a także Piotrowi[?] Oborskiemu i innym, którzy wydajecie się mieć związek z niniejszą sprawą, pozwanym, z osób dla sprawy niżej opisanej i ze wszystkich waszych dóbr, nakazujemy, abyście przed urzędem grodzkim starościńskim latyczowskim na pierwszych i najbliższych odtąd odprawianych przez ten urząd rokach skargowych osobiście i zawicie stanęli, na instancję instygatora tegoż urzędu i jego delatora, wielmożnego Leonarda Marcina Świeykowskiego, podsędka ziemskiego województwa bracławskiego, dziedzica wsi Silnica albo Kuźmińce, powoda, który do gotowej sprawy i akcji, zawisłej w urzędzie grodzkim latyczowskim, i do kondemnaty uzyskanej przeciw wam, niestawającym, na poprzednio przypadłym terminie, tj. we wtorek po św. Andrzeju Apostole roku minionego 1767, pozywa, a raczej przypozywa w miejsce przeprowadzenia egzekucji: abyście widzieli i słyszeli, że w sprawie głównej, objętej wcześniejszymi terminami, zostaniecie zmuszeni do odpowiedzi, a z racji uzyskanej kondemnaty – że zostaną na was nałożone kary według prawa, nakazane wynagrodzenie wynikłych stąd szkód i zwrot kosztów sądowych na rzecz powoda, a inne rzeczy według potrzeby sprawy postanowione, zadekretowane i osądzone. Macie być posłuszni, stawić się na termin i na to i inne rzeczy, szerzej wam na terminie przedstawione, sądownie odpowiadać. Dan we Lwowie nazajutrz po Trzech Królach roku Pańskiego 1768. O czym urodzony tegoż (urzędu) woźny złożył relację; woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż święty.

Streszczenie

10lutego 1768 przed Onufrym Czaykowskim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny Jan Hałuiewicz[?] zeznał, że 8 lutego 1768 doręczył do wsi Silnica dwa pozwy trybunału koronnego lwowskiego, kładąc je w dworach pozwanych. Pozew króla Stanisława Augusta (Lwów, 7 stycznia 1768) wzywa Kazimierza Ruszkowskiego z żoną, Pasterskich, Józefa i Stefana (ojca i syna) Patkowskich[?], Oborskiego i innych przed gród latyczowski na najbliższe roki skargowe, na instancję instygatora i delatora Leonarda Marcina Świeykowskiego, podsędka ziemskiego bracławskiego, dziedzica wsi Silnica albo Kuźmińce. Powód, mając już przeciw nim kondemnatę uzyskaną w grodzie latyczowskim 1 grudnia 1767, żąda zmuszenia ich do odpowiedzi w sprawie głównej, wymierzenia kar z kondemnaty, wynagrodzenia szkód i zwrotu kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 64v (skan 0067, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Dziesiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną

4Onufrym Czaykowskim pro tunc Namiesnikiem Borgrabstwa

5Grodu Winnickiego Comparens Pltr Ur. JmćPan Antoni

6Magnuski W. JmćPana Jozefa z Kozarzewa Borzęckiego

7Stoln. Nowogrodz. Dobr Wsi Uhorzey[?] w Wdztwie Bracł. leżą-

8cych Dziedzica Jmieniem y z wyraźney woli, wiedząc[?] [...]

9Uskarżonego niniejszego Pryncypała Manifestantis so-

10lennie naprzeciwko JW. Stanisławowi Fortunatowi Nowo-

11wieyskiemu Stście Bracławskiemu Ur. Janowi y Tomaszowi Brodow-[?]

12skim niesłusznie w Proces inwolwuiącym, tudzież Opatrz-

k. 65 (skan 0067, strona prawa)

1Opatrznym Andrzejowi Matyaszewskiemu, y Teodorowi Jaskie-

2wiczowi Woźnym wiarołomnym skarżył, manifestował y

3protestował się oto; Jż JW. Starosta Bracławski Obżałowany

4wiedząc doskonale, że W. Pryncypał Manifestantis po W.

5S. P. Kajetanie Jwanowskim Skarb. Oszmiańskim żadnym

6nie iest Sukcessorem y nic do Substancyi po tymże W.

7S. P. Jwanowskim pozostałey nie Jnteressuie się, przecież

8maiąc Pretensyą do tegoż S. P. W. Jwanowskiego S. O. za

9iakowegoś Szewela w Dobrach Jankowcach Arędę Karczem-

10ną trzymaiącego z Długami: iako JchMć Obżałowani w

11Swoim podstępnym Terminie wyrażaią, zbiegłego De-

12kretem Grod. Winn.: Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt

13Trzeciego, Dnia Siedmnastego Stycznia między JW. Obża-

14łowanym a W. S. P. Jwanowskim y Jnnymi wypadłym przez

15W. S. P. Skarbnika Oszmian. pomienionego Szewela JW.

16Obżałowanemu przed Aktami Grod. Winn. wydać nakaza-

17nym, po nie nastąpioney Satisfakcyi, w Termina Praw-

18ne W. Pryncypała Mntis wdzięć niezapomnieli y napaś-

19nie iakoby Arędę w Dobrach Wsi Uhorzey W. Pryncypała

20Manifestantis Possessyi podległych, tam nieznaiący wspomnio-

21ny Szewel trzymać miał, w mowie y Terminie dodrzywa-[?]

22żyli się, a co większa wiedząc doskonale, że W. Pryncypał Mani-

23festantis w Spokoyności Possessyi Swoiey zostaiący żadnych

24Sprawek w Grodzie Winn. niemaiący w odległości Kraiu

25od Winnicy): bo na Wołyniu za Łuckiem: rezyduie tych

26podstępnych Krokow użyli w Termin po S. P. W. Jwa-

27nowskiego wydany niesłusznie dotyczyli y Opatrzny Andrzey

28Matyaszewski na nieznayduiącego się Niewiernego Szewe-

29la niebędąc w Dobrach Wsi Uhorzey Rellacyą Arestu y Po-

30zwow wiarołomnie zeznał, potym uformowawszy o zbi-

31cie Siebie nigdy niedowiedzioną Pretensyą iakoby w

32Dobrach Wsi Uhorzey przez Ur. Jurkiewicza tych Dobr Dyspo-

33zytora wraz z JW. Starostą Bracł. Aktorat wsparł, y pod-

34stępnie na Rokach Grod. Winn. Dnia Dwudziestego Dziewią-

35tego Stycznia z Wpisu pod liczbą Trzydzieści Trzy JW. Sta-

36rosty Bracł. przeciwko JW. Potockiemu Wdzie Kijow. y

37W. Pryncypałowi in Lucro Extraditionis Jnfidelis Szewel

38Super Solo Mało[?] Borzęcki Principale Comparentis Jednę;

39powtorną z Wpisu tegoż JW. Starosty Bracł. y Opatrzne-

40go Andrzeja Matyaszewskiego, pko JW. Pryncypałowi y

41Jnnym Dnia Trzydziestego Pierwszego Stycznia Roku prze-

k. 65v (skan 0068, strona lewa)

1szłego z Regestru Ordynaryinego Kondemnaty otrzy-

2mali: w czym oczewisty podstęp pokazuie się, a to-

3tym Sposobem, gdyby w Samey Rzeczy był od kogo

4Opatrzny Andrzey Matyaszewski Woźny zbity, tedy

5by przyznaniu sub Die Octava Januarij Anni Prae-

6sentis od JW. Starosty Bracł. po W. Pryncypała Ma-

7nifestantis o niesłuszne wydanie Niewiernego Szewela nie-

8znayduiącego się w Uhorzey Relacyi, zaraz manifestować

9się, y obdukcyą zbitych razow uczyniłby, lecz znać

10że pod ten czas, nie był zbity gdy zeznawał Relacyą; a

11potym obawiaiąc się podobno zadania Sobie razow dla

12tego niebędąc u Uhorzey powtornego Pozwu o zbicie Siebie

13Opatrznego Andrzeja Matyaszewskiego Woźnego Wiaro-

14łomnego od JW. Starosty Bracł. y Jnn. po W. Prin-

15cypała Mantis przez Opatrznego Teodora Jaskiewicza Woź-

16nego podobnież wiarołomnego Relacyą sub Die Decima

17Secunda Januarij Anni Praesentis do Akt podali, y pier-

18wey przed Czasem zapobiegaiąc Swemu nieszczęściu przez

19Jmaginacyą Sobie wniesionemu, takowy podstęp uczynili;

20potym dopiero pod Dniem Dziewiętnastym Stycznia

21tegoż Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Siodmego Wi-

22dendo uskarżenia się Jmieniem JW. Starosty Bracł.

23y Jnn. pko W. Borzęckiemu Stoln. Nowogr. Pryncypałowi

24Mantis w Grodzie Winn. o pobicie Opatrznego często wspo-

25mnianego Andrzeja Matyaszewskiego, zapisali, tym

26prędzey chcąc Podstępności Swoię ukryć, Kondemnat

27Dwie na Rokach Grod. Winn. otrzymali y nie należycie

28W. Pryncypała Mantis wyż wyrażonym Sposobem impro-

29cessowali, przeto o te wszystkie podstępne Kroki JchMciow

30Obżałłch niniejszy manifestuiący się Jmieniem W. Prin-

31cypała Swego naprzeciwko wyż wyrażonym JchMciom

32Obżałłm nie mniey do non subsistentia wydanych pomie-

33nionych Terminow y nieważności Subreptitie na Ro-

34kach Grod. Winn. otrzymanych wyż wspomnionych Kon-

35demnat zanosi użalenie, zostawuiąc W. Pryncypałowi

36Swemu Salvę poprawienie niniejszey manifestacyi.

37Antoni Magnuski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „110”, przed nim skreślone „32” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 115). Wieś mocodawcy „Uhorzey[?]” (dopełniacz i miejscownik: „Dobr Wsi Uhorzey”, „w Uhorzey”; może Uhorze/Uhorsk) – lokalizacja nieustalona. Niepewne także: „wiedząc[?] [...]” na końcu wiersza (dziura w papierze), nazwisko „Brodowskim[?]”, „dodrzywa-żyli się[?]” (tekst zepsuty, sens: „ważyli się”), „Super Solo Mało[?] Borzęcki Principale Comparentis” (fragment zniekształcony – zapewne sprawa „in lucro extraditionis infidelis Szewel super solo … Borzęcki”), skrót „S. N.[?]” w nagłówku (= stolnika nowogródzkiego). Data „Roku 1767” przy 19 stycznia – zapewne omyłka za 1768 (cała sprawa toczy się w styczniu 1768; kondemnaty 29 i 31 stycznia „roku przeszłego” – także zapewne 1768, sprzecznie z datą wpisu). Kajetan Iwanowski, skarbnik oszmiański – nieżyjący. Szewel – Żyd, arendarz karczmy w Jankowcach, zbiegły z długami.

Tłumaczenia łaciny: de non subsistentia terminorum – o nieważność (bezpodstawność) terminów; nomine et ex speciali voluntate – imieniem i z wyraźnej woli; in lucro extraditionis infidelis Szewel – w sprawie (o korzyść z) wydania niewiernego (Żyda) Szewela; sub die octava Ianuarii anni praesentis – pod dniem 8 stycznia roku bieżącego; sub die decima secunda Ianuarii – pod dniem 12 stycznia; widendo – (zapewne) widząc; subreptitie – podstępnie, przez zatajenie; salva – z zastrzeżeniem.

Streszczenie

10lutego 1768 przed Onufrym Czaykowskim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Magnuski, imieniem Józefa z Kozarzewa Borzęckiego, stolnika nowogródzkiego, dziedzica wsi Uhorza[?] w województwie bracławskim, zamanifestował się przeciw Stanisławowi Fortunatowi Nowowiejskiemu, staroście bracławskiemu, Janowi i Tomaszowi Brodowskim[?] oraz woźnym Andrzejowi Matyaszewskiemu i Teodorowi Jaśkiewiczowi. Starosta, mając pretensję do zmarłego Kajetana Iwanowskiego, skarbnika oszmiańskiego, o zbiegłego z długami Żyda Szewela, arendarza karczmy w Jankowcach (dekretem grodu winnickiego z 17 I 1763 Iwanowski miał go wydać), wciągnął w proces Borzęckiego, choć ten nie jest sukcesorem Iwanowskiego, twierdząc, że Szewel trzyma arendę w Uhorzy[?]. Woźny Matyaszewski, nie będąc w Uhorzy[?], fałszywie zeznał relację o areszcie i pozwach na nieobecnego tam Szewela, potem zmyślono pretensję, że został pobity przez dyspozytora Jurkiewicza; Jaśkiewicz złożył relację o pozwie za pobicie, a strona starosty uzyskała na rokach winnickich (29 i 31 stycznia) dwie kondemnaty przeciw Borzęckiemu, który mieszka daleko, na Wołyniu za Łuckiem, i nie miał wiadomości o sprawie. Komparent wskazuje na podstęp: gdyby woźny był pobity, zaraz by się zamanifestował i dał obejrzeć rany. Wnosi manifestację o nieważność terminów i podstępnie uzyskanych kondemnat, z zastrzeżeniem jej poprawienia; podpisał się.

Transkrypcja

k. 65v (skan 0068, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Februarij, Dziesiątego Dnia

k. 66 (skan 0068, strona prawa)

1Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winn. y prze-

2demną Onufrym Czaykowskim pro tunc Namiesnikiem Bor-

3grabstwa Grodu Winnickiego stanowszy oczewisto Woźny

4Generał Wdztwa Bracławsk. y Jnnych Opatrzny Michał Ra-

5dliński w Moc wierney Rell. Swoiey iawnie zeznał, Jż

6On Roku teraźnieyszego Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt,

7Osmego Dnia Dziewiątego Lutego Pozew Grod. Winn. na

8Membranie autentycznym pisany odniosł do Dobr Miasta

9JKMci Bracławia y tam ten Pozew we Dworze, w Jzbie, na

10Stole położywszy o Expensyi onego Prawnie opowie-

11dział Tenoris Sequentis. Jozef z Obor Kolumna Czosnow-

12ski Winnicki Ułanowski Starosta Woysk Kor. Pancerny

13Rotmistrz JW. Stanisławowi Fortunatowi Nowowieyskie-

14mu Staroście Bracławskiemu Opatrznym Andrzejowi Matyaszew-

15skiemu y Teodorowi Jaśkiewiczowi, Woźnym wiarołom-

16nym Pozwanym z Osob, Sprawy niżey pisaney y Dobr

17WMciow ogołem wszelakich Ruchomych y Sum Pienięż-

18nych powagą JKM. a moią Starościńską przykazuię chcą-

19cy, abyście WMć przedemną Samym lub Sądem y Urzę-

20dem moim Grod. Winn. na Rokach Grod. Winn. nayblizszych

21przypadaiących y sądzących się Sami osobiście stanęli

22na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Delat. W. JmćPana Jó-

23zefa z Kozarzewa Borzęckiego Stoln. Nowogrod. Chorążego znaku

24Pancernego JW. Mniszchowskiego[?] St. Łosickiego[?] Negotii

25et cassandi Aktora, ktory przychylaiąc się do Prawa Po-

26spolitego y Samey Słuszności niemniey Manifestu ca

27in re zaniesionego WMciow do Skasowania bez win nie-

28słusznie Procesu in Nullo Negotio otrzymanego do pod-

29niesienia win Prawnych za niesłuszną Wexę, uznania

30nienależytey WMci Akcyi, tak względem formowania

31Żyda do W. Aktora nienależącego, iakoteż o po-

32bicie Woźnego w Dobrach W. Aktora niebędącego y nie-

33słuszny Pretext formuiącego. Was zaś wiarołomni Wo-

34źniowie do poniesienia win przykładnych osobistych y

35pieniężnych na Was wskazać się maiących, za wiarołomne

36zeznanie, do kompensowania Szkod y Expens na Prawo

37erogowanych y o Jnne Pretensye szerzey czasu Sprawy

38mianować się maiące na wyż oznaczony Termin pozywa.

39Sitis parituri. Pisan w Winnicy. Anno Millesimo, Septingentesimo

40Sexagesimo

k. 66v (skan 0069, strona lewa)

1Sexagesimo Octavo. Die Quinta Februarij. De quo Generosus

2Mtis[?] Rell. Mtis[?] ignarus Litt. Crucem S. posuit Mi-

3chał Radliński +. Comparens Pltèr Ur. Woyciech Jgna-

4cy Burbiński Jmieniem W. Jozefa z Kozarzewa Borzę-

5ckiego Stoln. Nowogrod. z mocy Plenipotencyi danej od te-

6goż de Actu ejus w Bohołubach[?] Roku teraźnieyszego

7Dnia Piątego Stycznia datowaney Sobie zeznawaiącemu

8ad hunc actum approbowania Terminu ad Cassandum

9wydanego służącey zdrowy będąc na ciele y umyśle

10odstąpiwszy Swey własney należney Ziemskiey Jurisdyk-

11cyi Prawa, Forum Powiatu, y Woiewodztwa, a pod ten

12akt dobrowolnego zeznania cale się poddaiąc y w tey[?] zaś

13wiadomo iawno czyni, y dobrowolnie zeznaie, Jż JmćZe-

14znawaiący Termin na Roki Grod. Winn. od W. Jozefa

15Borzęckiego Stoln. Nowogrod. po JW. Nowowieyskiego Stę Bra-

16cł. wydany ad Cassandum Processum in Omnibus Pun-

17ctis, Clausulis et Ligamentis approbuie, konfirmuie y raty-

18fikuie mocą dobrowolnego zeznania Woyciech Jgnacy

19Burbiński mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „111”, przed nim skreślone „33” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 116). Akt jest kontynuacją sprawy z aktu 115 (Borzęcki vs Nowowiejski – Żyd Szewel). Pozew wydał starosta winnicki Józef Kolumna Czosnowski „z Obor” (starosta winnicki i ułanowski, rotmistrz pancerny). Niepewne: „na R.[?]” w nagłówku (zapewne „na Roki”), tytuł Borzęckiego w pozwie „Chorążego znaku Pancernego JW. Mniszchowskiego[?] St. Łosickiego[?]” (chorąży chorągwi pancernej starosty łosickiego?), „w Bohołubach[?]” (miejsce wystawienia plenipotencji), „y w tey[?] zaś”, „Mtis[?]” = ministerialis. W pozwie data wydania 5 II 1768, doręczenie 9 II 1768.

Tłumaczenia łaciny: tenoris sequentis – następującej treści; negotii et cassandi actor – powód w sprawie i o kasację; in re – w sprawie; in nullo negotio – bez żadnej sprawy (bez podstawy); sitis parituri – macie być posłuszni; anno millesimo septingentesimo sexagesimo octavo die quinta Februarii – roku 1768, dnia 5 lutego; de actu eius – z datą; ad hunc actum – do tej czynności; ad cassandum (processum) in omnibus punctis, clausulis et ligamentis approbuie – dla skasowania procesu we wszystkich punktach, klauzulach i więzach zatwierdza.

Streszczenie

10lutego 1768 przed Onufrym Czaykowskim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny Michał Radliński zeznał, że 9 lutego 1768 zaniósł do królewskiego miasta Bracławia i położył w dworze pozew grodu winnickiego, wydany 5 lutego 1768 przez starostę winnickiego Józefa Kolumnę Czosnowskiego, wzywający Stanisława Fortunata Nowowiejskiego, starostę bracławskiego, oraz woźnych Andrzeja Matyaszewskiego i Teodora Jaśkiewicza na najbliższe roki grodzkie winnickie na instancję Józefa z Kozarzewa Borzęckiego, stolnika nowogródzkiego. Borzęcki domaga się skasowania procesu uzyskanego przeciw niemu bez podstawy, ukarania starosty za niesłuszną akcję (o Żyda, który do niego nie należał, i o rzekome pobicie woźnego w jego dobrach) oraz ukarania woźnych za fałszywe relacje i zwrotu szkód i kosztów (por. akt 115). Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż. Następnie Wojciech Ignacy Burbiński, plenipotent Borzęckiego (plenipotencja z 5 stycznia 1768, wystawiona w Bohołubach[?]), dobrowolnie zatwierdził ten pozew we wszystkich punktach i podpisał się.

Transkrypcja

k. 66v (skan 0069, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij Dziesiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winn. y prze-

4demną Onufrym Czaykowskim pro tunc Namiesnikiem Bor-

5grabstwa Grodu Winn. stanowszy oczewisto Woźny Gnł

6Wdztwa Ruskiego y Jnnych Opatrzny Maciey Woycicki

7w moc wierney Rell. Swoiey iawnie zeznał, Jż On Roku

8Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego Dnia Siodmego

9Februarij, Pozew Grod. Winn. na Membranie Autentycz-

10nym pisany odniosł do Dobr Muraffy y tam ten Po-

11zew we Dworze w Jzbie na Stole położywszy o Expensyi

12onego Prawnie opowiedział Tenoris ejus modi = Jozef

13z Obor Kolumna Czosnowski Winnicki Ułanowski Starosta

14Woysk Kor. Pancerny Rotmistrz JW. Joachimowi Poto-

15ckiemu Podczaszemu Wielk. Xięs. Litt. Dobr Muraffy Dzie-

16dzicowi Panu, Ur. Olszewskiemu tychże Dobr Guberna-

17torowi Pozwanym Szpotakowskiemu Sotnikowi y Koza-

18kom Muraffiańskim, w Oręż na Wiolencyą przysposobio-

19nym stawić się maiącym, z Osob, Sprawy niżey pisaney

20y Dobr WMciow ogułem wszelkich ruchomych y Sum

21Pieniężnych Powagą JKM. a moią Starościńską przy[ka]-

k. 67 (skan 0069, strona prawa)

1władzą abyście WMć przedemną Samym lub Sądem y

2Urzędem moim Grodzkim Winn. na Rokach Grod. Winn.

3nayblizszych przypadaiących y Sądzących się, lub w ten

4czas, gdy ta Sprawa z Regestru Sobie należytego do Sądze-

5nia przypadnie y przywołana będzie, sami osobiście sta-

6neli na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Delt. JW. Mi-

7kołaia Junoszy Piaskowskiego Podkomorzego Krzemien. Piaseczyń.[?]

8Taraszczan. Starosty Dobr Krasnego z Przyległościami

9Dziedzica Ur. Kazimierza Olenskiego[?] Teodora Popowskiego[?]

10Jozefa Olszyńskiego[?] Jana Didkowskiego[?] Bazylego Trabow-[?]

11skiego Aktorow, ktorzy przychylaiąc się do Prawa Pospolitego

12Manifestow, Arestow, Wizyi, Obdukcyi, Terminow eaptu-[?]

13towanych y Jnnych dokumentow WMciow do poniesienia

14win na WMciow wskazać się maiących za nieuśmierzli-[?]

15wość Ludzi WMci JW. Podczaszy Litt. za ustawiczne naieżdża-

16nie Gruntow Krasniańskich przez Ludzi WMci; za wy-

17cinanie Lasow y zdrzewowanie, Ludzi bicie, y kaliczenie

18z Fant obnażanie, Rzeczy zabieranie, Koni y Zboż z włas-

19nych Pol Krasnianskich gwałtownie zabranie, wszystkich

20Krzywd wyrządzanie, Poddanych z Pol Krasnianskich spę-

21dzenie y Lasow odstraszenie, do stawienia Arestami ju-

22nodowanych[?], dla poniesienia z nich Win przykładnych

23osobistych, Kryminalnych, y Pieniężnych pro quolibet

24Delicto distinctim wskazać się maiących, a w niestawieniu

25do odpowiedzenia za nich, do przywrocenia Siana y Zboż

26tudzież Fantow rożnych Rzeczy zabranych wraz z nawiązką,

27do kompensowania Krzywd poczynionych, Lasow po-

28wycinanych y zdrzewowanych, do nadgrodzenia Szkod

29y Expens na Prawo erogowanych y Jnne Pretensye, na

30wyż oznaczony Termin pozywaią. Pisan w Winnicy Dnia

31Trzeciego Februarij Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt

32Osmego. Et incontinenti tenże Woźny wyż wyrażony Te-

33goż Roku y Dnia na affektacyą JW. Mikołaja Junoszy

34Piaskowskiego Podkom. Krzem. maiąc przy sobie Stronę Szla-

35chty Ludzi wiary godnych Ur. JchMć PP. Mikołaja Jastrzęb-[?]

36skiego y Adama Zagierskiego[?] tamże będąc w Muraffie

37Odważnego Szpotakowskiego Sotnika tudzież Atamanow

38y Kozakow Muraffiańskich u Wuyta tameysze[go] y Groma-

39dy w Oryginałach Prawem opisanych iako Wiolatorow

40arestował y Prawnie przypowiedział, ktory Arest bez woli

41JW. Dziedzica Jmieniem iest przyięty, w czym Woźny Szla-

42chtą Sobie przytomną oświadczywszy się z tamtąd odjechał

k. 67v (skan 0070, strona lewa, góra)

1y tu ad Akta przybywszy prawdziwego arestu y

2Pozwu Relacyą uczynił y zeznał. De quo Generosus Mtis[?]

3Rell. Mtis[?] Jgnarus Literarum Crucem posuit Maciey Woy-

4cicki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „112”, przed nim skreślone „34” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 117). Ciąg dalszy sporu Krasne–Murafa (akty 23, 102); woźny ten sam co w akcie 102 (tu wyraźnie „Woycicki”, woźny generalny „Wdztwa Ruskiego”). Gubernator Olszewski i sotnik „Szpotakowski” – w akcie 23 „Olszewski” i „Szpotak[?]”. Niepewne: tytuł „Piaseczyń.[?]”, nazwiska współpowodów (poddanych lub szlachty krasnieńskiej) „Olenskiego[?], Popowskiego[?], Olszyńskiego[?], Didkowskiego[?], Trabowskiego[?]”, „eaptutowanych[?]” (zapewne „kaptowanych”), „nieuśmierzliwość[?]”, „junodowanych[?]” (może „wynotowanych”), świadkowie „Jastrzębskiego[?]” i „Zagierskiego[?]”, „Mtis[?]” = ministerialis. Areszt Kozaków „u wójta i gromady” – czyli oddanie ich pod odpowiedzialność wójta murafskiego; „ktory Arest bez woli JW. Dziedzica Jmieniem iest przyięty” – sens niejasny (może: przyjęty nie bez woli dziedzica).

Tłumaczenia łaciny: tenoris eiusmodi – takiej treści; pro quolibet delicto distinctim – za każde przestępstwo z osobna; et incontinenti – i niezwłocznie; de quo generosus ministerialis relationem (fecit), ministerialis ignarus litterarum crucem posuit – o czym urodzony woźny złożył relację; woźny nieumiejący pisać postawił krzyż.

Streszczenie

10lutego 1768 przed Onufrym Czaykowskim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny Maciej Woycicki zeznał, że 7 lutego 1768 położył w dworze w Murafie pozew grodu winnickiego (wydany przez starostę Józefa Kolumnę Czosnowskiego w Winnicy 3 lutego 1768) dla Joachima Potockiego, podczaszego wielkiego litewskiego, dziedzica Murafy, jego gubernatora Olszewskiego, sotnika Szpotakowskiego i Kozaków murafskich. Pozew wzywa ich na roki grodzkie winnickie na instancję Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, dziedzica Krasnego, oraz Kazimierza Oleńskiego[?], Teodora Popowskiego[?], Józefa Olszyńskiego[?], Jana Didkowskiego[?] i Bazylego Trabowskiego[?] – o ustawiczne najazdy na grunty krasnieńskie, wycinanie lasów, bicie i kaleczenie ludzi, obdzieranie z rzeczy, zabór koni, siana i zboża, spędzanie poddanych z pól i odstraszanie od lasów; powodowie żądają stawienia aresztowanych dla ukarania (kryminalnie i pieniężnie, za każde przestępstwo osobno), zwrotu zabranych rzeczy z nawiązką oraz wynagrodzenia szkód i kosztów. Tegoż dnia woźny, ze szlachtą Mikołajem Jastrzębskim[?] i Adamem Zagierskim[?], aresztował w Murafie u wójta i gromady sotnika Szpotakowskiego, atamanów i Kozaków murafskich jako sprawców gwałtów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 67v (skan 0070, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarij, Dziesiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Onufrym Czaykowskim pro tunc Namie-

5snikiem Borgrabstwa Grodu Winn. stanowszy ocze-

6wisto Woźny Gnł Wdztwa Ruskiego y Jnnych Opatrzny

7Maciey Woycicki w Moc wierney Rell. Swoiey iaw-

8nie zeznał, Jż On Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdzie-

9siąt, Osmego Dnia Siodmego Februarij Pozew Grod.

10Winn. na Membranie autentycznym pisany odniosł

11do Dobr Kuźminiec y tam ten Pozew we Dworze w Jzbie

12na Stole położywszy o Expensyi Onego Prawnie opowie-

13dział Tenoris Sequentis = Jozef z Obor Kolumna Czosnow-

14ski Winnicki Ułanowski Starosta, Woysk Kor. Pancer-

15ny Rotmistrz W. Bogdanowi Ostrowskiemu Chorąże-

16mu Bracławskiemu Dobr Klucza Kuźminieckiego Dziedzicowi

17Panu, Ur. Tomaszowi Sawickiemu Kommissarzowi iakie-

18go kolwiek Jmienia Kupowskiemu Gubernatorowi

19Dobr W. Chorążego Bracławskiego Pozwanym, niemniey Gro-

20madom Kuźminskiey y Sobolnickiey[?], stawić się maią-

21cym, z Osob, Sprawy niżey pisaney y Dobr WMciow ogu-

22łem wszelakich ruchomych y Sum Pienięznych Po-

23wagą JKM. a moią Starościńską przykazuię władzą

24abyście WMć na Rokach Gr. Winn. nayblizszych przy-

25padaiących y sądzących się, lub w ten czas gdy ta

26Sprawa z Regestru Sobie przyzwoitego do Sądzenia

27przypadnie y przywołana będzie Sami osobiście sta-

28neli, na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Dett. Staro-

29zakonnych Morducha Sulimowicza Oyca, Leyby y Suli-

30ma Synow, niemniey Szewela Zięcia tegoż Morducha Oby-

31watelow Krasnianskich, przed tym w Kluczu Kuźmi-

32nieckim, Arędy trzymaiących Aktorow, ktorzy przychyla-

33iąc się do Prawa Pospolitego, Manifestu, Arestu, y Jnnych

34Dokumentow WMciow do Poniesienia Win na WMciow

k. 68 (skan 0070, strona prawa)

1wskazać się maiących, Osobistych, Kryminalnych y Pienięż-

2nych za niewinną Jnkarceracyą Starozakonnych Akto-

3row, za zabranie Kotłow, z Rurami Miedzianemi, Kadek[?]

4Przykadkow[?], Kuff, Beczek, Cebrow, Czerpakow, Spustow, Li-

5jek, Konew, Stutna[?], Bedni, z rożnemi fantami, Wozow,

6Sani, Koni, Wołow, Krow, Skor, Rzemienia rożnego, y Jn-

7nych wiele rzeczy, czasu Sprawy osobliwym Regestrem

8Specyfikować się maiących, niemniey długi na Groma-

9dach zostaiące, do przywrocenia tychże rzeczy wraz z Wi-

10nami y nawiązką do kompensowania Szkod y Expens

11na Prawo Erogowanych na wyż oznaczony Termin

12pozywaią, Pisan w Winnicy Dnia Trzeciego Februarij

13Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego. De quo Generosus

14Mtis[?] Rell. Mtis[?] Jgnarus Litt. Crucem posuit Maciey Woycicki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „113”, przed nim skreślone „35” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 118). Ciąg dalszy sprawy arendarzy krasnieńskich z Bogdanem Ostrowskim o Kuźmińce (akt 95; por. też akty 25, 87, 114 – Kuźmińce/Silnica). Niepewne: „Sobolnickiey[?]” (gromada wsi Sobolnik? Sobolówka?), „Kadek[?] Przykadkow[?]” (kadzie i przykadki – naczynia gorzelnicze), „Stutna[?]” (stągwie?), „Bedni” (bednie – kadzie), „Mtis[?]” = ministerialis.

Tłumaczenia łaciny: tenoris sequentis – następującej treści; incarceratio – uwięzienie; de quo generosus ministerialis relationem (fecit), ministerialis ignarus litterarum crucem posuit – o czym urodzony woźny złożył relację; woźny nieumiejący pisać postawił krzyż.

Streszczenie

10lutego 1768 przed Onufrym Czaykowskim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny Maciej Woycicki zeznał, że 7 lutego 1768 położył w dworze w Kuźmińcach pozew grodu winnickiego (wydany przez starostę Józefa Kolumnę Czosnowskiego w Winnicy 3 lutego 1768) dla Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, dziedzica klucza kuźminieckiego, jego komisarza Tomasza Sawickiego, gubernatora Kupowskiego oraz gromad kuźmińskiej i sobolnickiej[?]. Pozew wzywa ich na roki grodzkie winnickie na instancję Żydów Mordki (Morducha) Sulimowicza, jego synów Lejby i Sulima i zięcia Szewela, obywateli krasnieńskich, dawniej arendarzy w kluczu kuźminieckim – o niewinne uwięzienie i zabór kotłów z rurami miedzianymi, kadzi, kuf, beczek, cebrów, czerpaków, konwi i innych sprzętów gorzelniczych, wozów, sań, koni, wołów, krów, skór i rzemieni (wykaz w osobnym rejestrze) oraz o długi gromad; żądają kar, zwrotu rzeczy z nawiązką i wynagrodzenia szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 68 (skan 0070, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Februarij, Jedynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przede-

4mną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Borgrabstwa

5Grod. Winn. Przysięgłym Comparens Pltèr Ur. JmćPan Andrzey

6Szkowski[?] Jmieniem W. JmćPana Pawła Rakowskiego Mieczni-

7ka Winn. postrzegaiąc całości tegoż W. Pryncypała Swo-

8iego solennie naprzeciwko W. Jozefowi Odrowążowi Bebnowskiemu[?]

9Podczasz. Jnowrocł. manifestuie się y protestuie o to, Jż

10W. Bebnowski wiedząc, a kupiwszy z gonie Wołow przez

11W. Rakowskiego Miecz. Winn.: to iest w liczbie Sto, Sześćdziesiąt,

12cztery Sztuk będących: z ktorym w Roku przeszłym in Septem-

13bri uczyniwszy Targ słowny, y asekurowawszy się kilka-

14krotnie Listami: że zapłaci bez naymnieyszego zawodu

15każdego Woła bez braku po Czerwonych Złotych Cztery y

16Trzy: na Fundamencie takiego upewnienia, lubo W.

17Rakowski Miecz. Winn. miał od rożnych JchMciow życzących

18Sobie zapłacenia tych Wołow, iednakże Stałości

19zachowuiąc Rzetelności zwykłey niechciał przywrocenia

20Swego ubliżyć, ato nie bez znaczney Swoiey Szkody, Ponie-

21waż W. Bebnowski in Spatio Niedziel kilku miał zapła-

22cić, w czym nie dotrzymawszy iednosłowności na umowio-

23ny czas, pierwiey Listami asekurował się, Paszę zapłacić pod

24czas głębokiey Zimy, w czym żeby W. Comparentis Pryncypał

25nadgradzać[?] ile teraz Sążeń Siana płacić musi po Zł. Dwa-

k. 68v (skan 0071, strona lewa, góra)

1Dwadzieścia Sześć powtornie naprzeciwko Temuż W. Bebnowskie-

2mu o przyprowadzenie do Expensy na kilka Tysięcy wyno-

3szącey, manifestuie się y protestuie, oświadczaiąc niniejszy

4Komparent, W. Pryncypała Swego o takową Sedukcyą: gdy-

5by W. Obżałowany, w czasie dalszym nie miał zapłacić podług

6Targu Wołow y powrocić Expensy: Prawne postulowanie

7całości Swoiey prosząc Praesentem Copiam actis connotari.

8Andrzey Szkowski[?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „114”, przed nim skreślone „36” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 119). Wpis z 11 II 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa (dzień wcześniej – Onufry Czaykowski). Niepewne: nazwisko komparenta „Szkowski[?]” (w tekście „Szkowski”, w podpisie „Szkowski” – może Łaszkowski/Sękowski), nazwisko obżałowanego „Bebnowski[?]” (wyraźnie „Bebnowski”/„Bebnowiski”, może Bębnowski), przydomek „Odrowąż”, „z gonie[?]” (zapewne „z gonu” – stado pędzone), „po Czerwonych Złotych Cztery y Trzy” (sens niejasny – może 4 i 3 czerwone złote w zależności od jakości), „niechciał przywrocenia Swego ubliżyć” (zapewne „przyrzeczenia”), „nadgradzać[?]” (w rękopisie „najkorodowat”/„nagrodował”?). Cena siana: 26 zł za sążeń.

Tłumaczenia łaciny: in Septembri – we wrześniu; in spatio – w przeciągu; praesentem copiam actis connotari – (prosząc), aby niniejszą kopię wpisano do akt.

Streszczenie

11lutego 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Andrzej Szkowski[?], imieniem Pawła Rakowskiego, miecznika winnickiego, zamanifestował się przeciw Józefowi Odrowążowi Bebnowskiemu[?], podczaszemu inowrocławskiemu. We wrześniu 1767 Bebnowski kupił od Rakowskiego stado 164 wołów na słowny targ, kilkakrotnie zapewniając listownie, że zapłaci za każdego wołu po 4 i 3 czerwone złote w ciągu kilku tygodni. Rakowski, mimo innych chętnych kupców, dotrzymał słowa, lecz Bebnowski nie zapłacił w terminie, a potem obiecał zapłacić przynajmniej za paszę na czas głębokiej zimy – i tego nie dotrzymał, przez co Rakowski musi kupować siano po 26 zł za sążeń i ponosi koszty na kilka tysięcy złotych. Komparent protestuje o takie oszukanie i zastrzega dochodzenie prawne, jeśli Bebnowski nie zapłaci za woły i nie zwróci kosztów; podpisał się.

Transkrypcja

k. 68v (skan 0071, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Februarij Jedynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną To-

4maszem Czarkowskim Namiesnikiem Borgrabstwa Grod. Winn. Przy-

5sięgłym Comparens Pltèr Ur. JmćPan Fabian Piotrowicz Pro-

6wentow Starostwa Litynskiego Aktualny Pisarz nomine et

7ex Speciali Commisso JW. JmćPana Jgnacego Swidzinskie-

8go Stty Lityn. ostrzegaiąc całości Prowenciey[?] Skarbu

9Kor. z Kwarty Starostwa Litynskiego pochodzącey y Pro-

10wentu Starościńskiego, Lustracyą Roku Tysiąc Siedmset

11Sześćdziesiąt, Piątego, na Fundamencie Praw Rzpltey na-

12stąpioną opisanego solleniter przeciw Niewiernym Da-

13widowi Rabinowiczowi Obywatelowi Kahału Chmielnic-

14kiego, iako principalnemu Hersztowi Buntow Kahału

15Litynskiego, Abramkowi Leybowiczowi, Zusiowi Jckowi-

16czowi, Leybie Szymonowiczowi, Szymonowi Majorowiczowi,

17Abramkowi Aronowiczowi, Jckowi Jankielowiczowi y

18Jnnym Żydom Obywatelom całey Synagogi Litynskiey

19z przerzeczonym Dawidem Rabinowiczem in Uno Con-

20ditamine zostaiącym żałował y manifestował się o to,

21Jż przerzeczeni Niewierni, Obżałowani, niekontentuiąc

22się utorowanemi dotąd Sposobami nazmiszczenie Prowen-

23tu Starostwa Litynskiego przez wyięcie y zatracenie Kot-

24łow, pokilkokrotnie z Skarbu Zamkowego nadanych [...]

25umnieyszenie wymiarow Młynowych przez nie obserwo-

26wanie Kontraktow Sobie danych y niewypłacenie

27Rat pochodzących attentowanemi, uczyniwszy wiele Szkod

28y Prawnych Expens w Jntentowaney namową y zabie-

29gami przez rzeczonego Dawidka Rabinowicza do Sądow

30Przeswietney Kommissyi Assessorskiey nienależytym

31Pretextem Sprawie niby o nietrzymanie Praw y Przy-

32wilejow Synagodze Litynskiey służących uformowaney

33iako Dekret nastąpiony do Jndagowania zupełne[go]

k. 69 (skan 0071, strona prawa, góra)

1w Sobie wyrazu nie maiąc y na tym dosyć, że manifes-

2stem Swoim post intentatam actionem w Grodzie Win-

3nickim zaniesionym irrealia nonnulla et nunquam

4probabilia prout in tractu Causae deducetur, zadali

5na ostatek expirowane Arędy w Dobrach Wsiow So-

6szcie[?] y Woniaczynie[?] do Starostwa Litynskiego należą-

7cych według Opisania Lustracyi wyż mianowaney

8puszczone, porzucili; y żadnym Sposobem Sprawiedli-

9wie podanym, trzymać niechcą chyba za dyminucyą

10znaczną Prowentu Lustracyą Sprawiedliwie opisane-

11go nastąpioną, iako y z Jnszemi Arędami tegoż Starostwa

12po expirowanych w Swym czasie Kontraktach toż czynić

13odgrażaią. Przeto Modernus Manifestans providendo omnimo-

14dae indemnitati Skarbu Kor. y Prowentu Principalis Sui

15oraz oświadczaiąc się szukać niezawodnych Sposobow całości

16przy remitowey[?] Żydow trzymania Arędy aby w Swoim Czasie

17niebyły takowe Szkodki, za niesłuszne poczytanie niniejszy Ma-

18nifest zanosi y oświadcza się. Fabian Piotrowicz

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer marginalny „115”, przed nim skreślone „37” (omyłkowa numeracja od 1 II 1768; w opracowaniu akt 120). W nagłówku marginalnym „S. L.” = starosty lityńskiego. W tekście wyraźnie „Starostwa Litynskiego”, „Synagogi Litynskiey” – Lityn. Niepewne: „Prowenciey[?]”, „[...]” po „nadanych” (dziura w papierze), „Wsiow Soszcie[?] y Woniaczynie[?]” (wsie starostwa lityńskiego – formy miejscownikowe; może Soszne i Woniaczyn), „przy remitowey[?] Żydow” (sens niejasny), „Szkodki” (szkody). Lustracja starostwa z 1765 r.

Tłumaczenia łaciny: nomine et ex speciali commisso – imieniem i ze szczególnego zlecenia; solleniter – uroczyście; in uno conditamine – w jednej zmowie (spółce); post intentatam actionem – po wytoczeniu akcji; irrealia nonnulla et nunquam probabilia, prout in tractu causae deducetur – niektóre rzeczy nierzeczywiste i nigdy niemożliwe do udowodnienia, jak się okaże w toku sprawy; modernus manifestans providendo omnimodae indemnitati – obecny manifestant, starając się o całkowite zabezpieczenie (przed szkodą); principalis sui – swego mocodawcy.

Streszczenie

11lutego 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Fabian Piotrowicz, aktualny pisarz prowentów starostwa lityńskiego, imieniem Ignacego Świdzińskiego, starosty lityńskiego, w obronie dochodów skarbu koronnego z kwarty i prowentu starościńskiego, opisanego w lustracji z 1765 r., zamanifestował się przeciw Dawidowi Rabinowiczowi, Żydowi z kahału chmielnickiego, jako głównemu prowodyrowi buntów kahału lityńskiego, oraz Abramkowi Lejbowiczowi, Zusiowi Ickowiczowi, Lejbie Szymonowiczowi, Szymonowi Majorowiczowi, Abramkowi Aronowiczowi, Ickowi Jankielowiczowi i innym Żydom z synagogi lityńskiej. Zarzuca im, że niszczą prowent starostwa: zabrali i zmarnowali kotły wielokrotnie dawane ze skarbu zamkowego, uszczuplili wymiar młynowy, nie przestrzegali kontraktów i nie płacili rat; za namową Rabinowicza pozwali starostę przed Komisję Asesorską pod pozorem nieprzestrzegania przywilejów synagogi lityńskiej, a w manifeście w grodzie winnickim zarzucili rzeczy nieprawdziwe; wreszcie porzucili wygasłe arendy we wsiach Soszne[?] i Woniaczyn[?] należących do starostwa i nie chcą ich trzymać inaczej niż ze znacznym obniżeniem prowentu, grożąc tym samym w innych arendach. Komparent zastrzega szukanie środków ochrony skarbu i prowentu mocodawcy; podpisał się.