Akty 621–636

Transkrypcja

k. 388 (skan 0391, strona prawa – od ok. 1/3 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Dwudziestego Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc

5Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens Pter Wm Pan Jan

6Bal Miedzwiecki Nomine et ex parte Wm Pana Kazimierza

7Kownackiego Dobr Zarwaniec Części pewney Dziedzica

8Solennie pko Ur. JmPani de Szteyne[?] Obodyńskiey niegdy

9Ur. Jaba Obodyńskiego pozostałey Małżące[?] Wdowie y Suk-

10cessorom Onegoż Skarży y Manifestuie się, Oto: JŻ Jako

11niegdy S. P. Ur. JmPan Jakub Obodyński Zaciągnowszy

12na Skrypt ręczny, de data ejus w Wachnowce w Roku Ty-

13siąc Siedmset Szesdziesiąt Szostego Dnia Dwudziestego

14Marca Złotych Polskich Trzechset Osmdziesiąt Sześć w Ka-

15zimierza Kownackiego ad ulteriorem exhibitionem vitalscie[?]

16nieoddał, tak y zwyż wspomnieni Obżałowani a Suk-

17cessorowie onegoż, do tych Czas nieoddali y nieoddaią

18przez co wspomnienie[?] od Zmiankowaney Kwoty y wszy-

19stkiegoż W. Kownackiego pokrzywdzaią Deinbus[?] prae-

20missis ad haerendo temuż Skryptowi ninieyszy Comps Nomi-

21ne quo Supra contra Eandem protestatur et Manifestatur

22Vtr[?] Jan Bal Miedzwiecki mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „600”. Na lewym marginesie k. 387v–388v pionowa adnotacja kolacjonującego „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt: w nagłówku „JPni[?] Obodynskiego[?]” – wyraźnie końcówka „-iego”, choć chodzi o wdowę (Obodyńską); „de Szteyne[?]” – nazwisko rodowe wdowy niepewne (może de Steyn); „Jaba” – zapewne omyłka pisarza za „Jakuba”; „Małżące[?]” – zapewne ‘Małżonce’; „vitalscie[?]” – wyraz niejasny (może ‘vitaliter’?); „wspomnienie[?]” – niepewne; „Deinbus[?] praemissis” – może ‘Quibus praemissis’; „Vtr[?]” przed podpisem – skrót niejasny (w akcie 620 „Vice”).

Tłumaczenia: „Nomine et ex parte” – w imieniu i ze strony; „de data ejus” – z datą; „ad ulteriorem exhibitionem” – do dalszego okazania; „(Quibus) praemissis adhaerendo temuż Skryptowi” – trzymając się tego, co wyżej, i tegoż skryptu; „Nomine quo Supra contra Eandem protestatur et Manifestatur” – imieniem jak wyżej przeciw tejże protestuje i manifestuje.

Streszczenie

22grudnia 1768 r. Jan Bal Miedźwiecki w imieniu Kazimierza Kownackiego, dziedzica części dóbr Zarwańce, manifestował przeciw Obodyńskiej (z domu de Szteyne[?]), wdowie po Jakubie Obodyńskim, i jego sukcesorom: zmarły Jakub Obodyński zaciągnął u Kownackiego na skrypt ręczny, wystawiony w Wachnówce 20 marca 1766 r., 386 złotych polskich i ich nie oddał; również wdowa i sukcesorzy dotąd ich nie zwrócili, krzywdząc Kownackiego. Komparent, trzymając się skryptu, protestuje przeciw wdowie. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 388 (skan 0391, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem

5ptunc Burgrabstwa Grodu Winn. Stawaiąc Osobiście

6Ur. JmPan Jan Jedlecki Jngr[?] Gr. Winn. Jmieniem y z wo-

7li J. O. Xiążęcia JmCi Janusza Tomasza na Nowey Czetwerni[?]

8[reklamant:] Komargrodzie

k. 388v (skan 0392, strona lewa)

1Komargrodzie Borowicach Pochach[?] y Kopijowce Swiatt. Czetwer-

2tyńskiego Podk. J. K. Mci naprzeciwko Wm Panu Danielowi

3Faszczewskiemu[?] M. O. iako też wpilności J. O. Pryncypała Swego wo-

4becznie[?] Swiadczy y Manifestuie się w ten Sposob: JŻ W. Faszczew-

5ski M. O. Maiąc Sobie pozeczone[?] od J. O. Manta Pryncypała Roz-

6nym Zastawnym Kontraktem w Summie Trzynastu Tysięcy

7Złł. Poll. Dobra Wieś Stefanowkę podobawszy Sobie tychże Dobr

8Possessyą, Umyślnie na Termin do podniesienia Summy nie

9Ziechał, ani plenipotenta nie zesłał, J. O. Zas Manta Pryncypał

10Oczyszczaiąc z długu Dobra przerzeczone Swoie Summę pomie-

11nioną Trzynaście Tysięcy Złł. Poll. na Dniu y Terminie dzi-

12sieyszym Kontraktem Oznaczonym w Kancellaryi tuteyszey

13prowe W. Faszczewskiego M. O. Wyliczywszy, ktoby w przytomności

14Strony reponować one Chciał y domagał Się, Aże Kancellarya

15ad Sequestrum Officii Sui dla rożnych niebezpieczeństw y Rewolucyi te-

16raźnieyszych przyiąć niechciała przeto Ur. Mans tęż Summę

17Trzynaście Tysięcy Złł. Poll. przeliczowawszy Jmieniem J. O. Pryn-

18cypała Swego wyręczył, y Zwyręczoney Kancellaryi ninieyszą

19Zakwitował, z Oswiadczeniem Gotowości Każdego Czasu rzeczo-

20ney Summy Wm Danielowi Faszczewskiemu M. O. oddania

21Jan Jedlecki Jngr[?] Gr. W. mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „601”. Na lewym marginesie k. 388v pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt: nazwisko „Faszczewski[?]” (rkp. „Faszczewskiemu”, „Fasztewski” – litery sz/szcz niepewne); „M. O.” – urząd nierozwinięty (może miecznik owrucki); „Jngr[?] Gr. Winn.” – urząd Jana Jedleckiego niepewny (może ‘Instygator grodzki winnicki’); „na Nowey Czetwerni[?]”, „Pochach[?]” – nazwy dóbr w tytulaturze ks. Czetwertyńskiego niepewne (Czetwertnia, Komargród, Borowica, Kopijówka); „Swiatt.” = Świętopełk (przydomek rodowy Czetwertyńskich); „wobecznie[?]”, „pozeczone[?]” (może ‘puszczone’ – oddane w zastaw) – niepewne; „Manta” = Manifestanta.

Tłumaczenia: „ad Sequestrum Officii Sui” – do depozytu swego urzędu; „Mans” – manifestant; „prowe” – zapewne ‘pro’ (dla).

Streszczenie

24grudnia 1768 r. Jan Jedlecki, w imieniu i z woli ks. Janusza Tomasza Świętopełka Czetwertyńskiego, podkomorzego JKMci, pana na Czetwertni[?], Komargrodzie, Borowicy, Pochach[?] i Kopijówce, manifestował przeciw Danielowi Faszczewskiemu[?], M. O.: Faszczewski, trzymający od księcia w zastawie za 13 000 zł wieś Stefanówkę i upodobawszy sobie jej posesję, umyślnie nie zjechał na termin odebrania summy ani nie przysłał plenipotenta. Książę, chcąc oczyścić dobra z długu, odliczył summę w kancelarii grodzkiej w dniu wyznaczonym kontraktem, lecz kancelaria z powodu niebezpieczeństw i obecnej rewolucji nie przyjęła jej do depozytu. Komparent oświadczył gotowość oddania summy Faszczewskiemu w każdym czasie. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 388v (skan 0392, strona lewa – od ok. 2/5 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

4demną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa Grodu Winn.

5Osobiście Stawaiąc Ur. JmPan Jan Jedlecki Jngr[?] Gr. Winn. Jmieniem y

6Zwoli J. O. Xiążęcia JmCi Janusza Tomasza Swiatt. Czetwertyńskiego P. J.

7K. Mci postrzegaiąc w Szelkiey[?] Całości Onego wrocznyszce[?] naprzeciw-

8ko Wm Danielowi Faszczewskiemu[?] M. O. niemniey w pilności J. O.

9Pryncypała Swego Swiadczy y Manifestuie się w ten Sposob y O-

10to: JŻ W. Faszczewski M. O. wiedząc Ostatecznie o Terminie

11Wyliczenia Sobie Summy Trzynastu Tysięcy Złł. Poll. z Dobr Wsi

12Stefanowki J. O. Należącego się Pryncypała Dziedziczney należą-

13cey na dniu Dzisieyszym przypadaiącym Ani Sam do odbie-

14rania tyche Summy nie Ziechał, ani Plenipotenta na mieysce

15Swoie nie zesłał, J. O. zaś Manifestanta Pryncypał, Oczyszcza-

16iąc Dobra Swoie y dług Znosząc Summy przerzeczoną Trzy-

17naście Tysięcy Złł. Poll. przed Aktami ninieyszemi Wm Danie-

18lowi Faszczewskiemu M. O. bądź przez Ręce Plenipotenta O-

19nego Gotów iest oddać y Wyliczyć, Ani mogąc się doczekać ani

20Samego Wm Daniela Faszczewskiego M. O. ani Plenipotenta O-

21nego do Odebrania tyż wyrażoney Summy Chciał tęż Samą Sum-

22mę Trzynaście Tysięcy Złł. Poll. w Grodzie tuteyszym repono-

23wać, Ale Kancellarya ad Sequestrum Officii Sui przyiąć z przy-

24czyny niebezpiecznego do Konserwowania mieysca, y

25rewolucyi teraźnieyszey przyiąć niechciała, przeto Ur. Mani-

26festant, tylekroć rzeczoną Summę Trzynaście Tysięcy Złł.

27Poll. prowe Wm Daniela Faszczewskiego M. O. przeliczowawszy

28one Szaia[?] Officii Jnconti[?] quietatione wyręczył, Oswiadcza-

29iąc oddać Każdego Czasu y Zaraz pierwszą odezwą pomie-

30nioną Summę Trzynaście Tysięcy Złł. Poll. Wm Danielowi

31[reklamant:] Faszczewskiemu

k. 389 (skan 0392, strona prawa – góra)

1Faszczewskiemu M. O. J. O. Pryncypała Swego bydź Gotowym Jan

2Jedlecki Jngr[?] Gr. Winn. mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „602”. Na lewym marginesie pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”. Akt powtarza (z tą samą datą 24 XII) treść aktu 622 – druga manifestacja w tej samej sprawie, wniesiona „in Diligentia”.

Odczyt: „in Diligentia cum P.[?]” – końcówka nagłówka niepewna; „postrzegaiąc w Szelkiey[?] Całości Onego wrocznyszce[?]” – fragment niejasny (może ‘przestrzegając we wszelkiej całości onego … [interesu?]’); „one Szaia[?] Officii Jnconti[?] quietatione” – fragment niejasny (może ‘ope Sua Officii inconsulta quietatione’); „Faszczewski[?]”, „M. O.”, „Jngr[?]” – jak w akcie 622.

Tłumaczenia: „in Diligentia” – w pilności (w obronie interesu); „ad Sequestrum Officii Sui” – do depozytu swego urzędu.

Streszczenie

24grudnia 1768 r. Jan Jedlecki, w imieniu ks. Janusza Tomasza Świętopełka Czetwertyńskiego, podkomorzego JKMci, ponownie manifestował przeciw Danielowi Faszczewskiemu[?], M. O.: Faszczewski, wiedząc o przypadającym tego dnia terminie wypłaty mu 13 000 zł z dziedzicznej wsi księcia Stefanówki, ani sam nie zjechał, ani nie przysłał plenipotenta. Książę był gotów summę wyliczyć przed aktami Faszczewskiemu lub jego plenipotentowi, a gdy się ich nie doczekał, chciał ją złożyć w grodzie, lecz kancelaria nie przyjęła jej do depozytu z powodu niebezpieczeństwa przechowania i obecnej rewolucji. Komparent oświadczył, że książę zapłaci summę w każdym czasie na pierwsze wezwanie. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 389 (skan 0392, strona prawa – od góry)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Comparens Pter Ur. JmPan Stanisław Barań-

6ski Nne et ex pte commissa Potte Wiel. JmPana Jakóba Zarczyńskiego

7Cześn. Sier. Pryncypała Swego Solennie przed Aktami ninieyszemi na-

8pko Wiel. JmCi Panu Pawłowi Rakowskiemu Miecznikowi Winn. in Di-

9ligentia Manifestował się w ten Sposob y Oto: JŻ Wiel. Miecznik Winn.

10wziowszy z ninieyszego Comparentis Pryncypała Potaszu blisko

11Półtorasta Szafunkow, y ten podług Sprawiedliwego Gdańskiego

12Auszłuku, umowiwszy się Za każdy Szafunt Secundum constitutum

13pretium rzetelnie Zapłacić; teraz niesprawiedliwy, jakowys ukazu-

14iąc Auszłuk, a na ukrzywdzenie Comptis Pryncypała goniąc nie-

15należytey formuły Aktorat, O ktorym Zostawszy teraz dopiero infor-

16mowanym, lubo na pomieniony Potasz kilkaset Czerwonych

17Złł. od tegoż Wiel. Miecznika Winn. wziął, y Skrypt na siebie temuż

18in ordyne do dalszego Porachunku dawszy Albo Potaszu, ile

19kwota wyciągać będzie, dodać, lub residuitatem Summy przy-

20wrocić Opisałsię, iednak że widząc, dla siebie w niepokazaniu

21Sprawiedliwego Auszłuku Oczewisto Krzywdę y Ziakowymsię O-

22szukaniem nienależyty podstęp, tenże Compns Jmieniem W. Pryn-

23cypała, tak o niepokazaniu Sprawiedliwego Auszłuku y formowaniu

24nienależytego Aktorata, iakoteż de nullitate et invaliditate pro adpine-

25ntum[?] pomienionego Skryptu wymożonego powtornie in[...]-

26tia Manifestuie się, Oswiadczaiąc Pryncypała Swego niesprawie-

27dliwego pokazanie Auszłuku Jnkwizycyiami Dowieść, y oraz

28iaka Sprawa pokaże się, należytą Uczynić Satysfakcyą, Akto-

29rat tey Manifestacyi Zostawuiąc Sobie Salva melioratione

30ane[?] Actis connotari profitetur Stanisław Barański

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „603”. Na lewym marginesie k. 389 pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt: „pro adpine-ntum[?]” i „powtornie in[...]-tia” – fragmenty niejasne; „ane[?]” – może ‘eandem’; „Ziakowymsię” = ‘z jakowymś’.

Objaśnienia: „Auszłuk” (niem. Ausschlag) – urzędowe brakowanie (sortowanie i ocena) towaru, tu potażu, w Gdańsku; „Szafunt/Szafunk” – jednostka miary potażu (beczka, ok. 4 cetnarów[?]); „Aktorat” – rachunek, obrachunek; por. akt 442 (potaż do Gdańska). Jakub Zarczyński – cześnik sieradzki (por. akty 193, 201, 220).

Tłumaczenia: „Nne et ex pte commissa Potte” – imieniem i z ramienia, z poruczonej plenipotencji; „Secundum constitutum pretium” – według ustalonej ceny; „Comptis” – komparenta; „residuitatem Summy” – resztę summy; „de nullitate et invaliditate” – o nieważność i bezskuteczność; „Salva melioratione … Actis connotari profitetur” – z zastrzeżeniem poprawienia oświadcza, że każe zapisać do akt.

Streszczenie

24grudnia 1768 r. Stanisław Barański, z plenipotencji Jakuba Zarczyńskiego, cześnika sieradzkiego, manifestował in diligentia przeciw Pawłowi Rakowskiemu, miecznikowi winnickiemu: Rakowski wziął od Zarczyńskiego blisko 150 szafunków potażu, umówiwszy się zapłacić za każdy szafunek według ustalonej ceny zgodnie z rzetelnym gdańskim auszłukiem (brakowaniem). Teraz okazuje jakiś niesprawiedliwy auszłuk i na krzywdę Zarczyńskiego przedstawia niewłaściwy rachunek. Zarczyński, który wziął wcześniej od Rakowskiego na poczet potażu kilkaset czerwonych złotych i dał mu skrypt, zobowiązując się do dalszego obrachunku – dostarczenia potażu lub zwrotu reszty summy – widząc krzywdę i oszustwo, manifestuje o niepokazanie rzetelnego auszłuku, o sporządzenie niewłaściwego rachunku oraz o nieważność wymuszonego skryptu; zapowiada dowieść tego inkwizycjami i dać satysfakcję według wyniku sprawy. Podpisał się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 389 (skan 0392, strona prawa – dół, od ok. 3/5 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Antonim Jakowickim Namie-

5snikiem ptunc Burgrabstwa Grodu Winn. Comps Pter

6Ur. JmPan Stanisław Barański Jak Wiedzo[?] o niżey

7wyrażonych Oycowskich[?] y niesprawiedliwych nabożu[?]

8tak powszechnie Wiadome[?] tak zaraz Jmieniem y z ła-

9skawey woli W. JmPana Jakóba Zarczyńskiego Cześ-

10nika Sieradz. Dobr Klucza Suprunowskiego w[espół?] Andrzejow-

11go[?] Kaspra[?] y JW. JmPana Adama Mniszka[?] Chorąż. Nadw.

12[reklamant:] Chorą.

k. 389v (skan 0393, strona lewa)

1Chorą. Nadworn. Koron. Tychże Dobr Dziedzica postrzegaiąc ca-

2łości Substancyi, tychże Pryncypałow Swoich, przychylniey[?] Szy-

3się do dawnieyszych Manifestow Terminow hoc in negotio

4nastąpionych, tudzież Kontraktu, Jnwentarza, Skryptu, Li-

5stow, y Jnnych dokumentow Solennie na pko Wiel. JmmC PP. Jan-

6uszowi[?] Grzykiewiczowi[?] Chorą. Wojsk Korn. y Kazimierzowi

7Pokutyńskiemu[?] Stoln. Latycz. Zięciowi Onego, Dobr wyżwspom-

8nionych Klucza Suprunowskiego Subarędownym Posseso-

9rom Żalił Manifestował, y remanifestował się w niżey Opisa-

10ny Sposob y Oto: JŻ Wiel. Zarczyński maiąc Sobie od JW.

11Chorążego Nadwornego Koronnego puszczone Dobra Supru-

12now y Maydan Suprunowski Kontraktem Arędownym

13podług tegoż Samego Kontraktu, w Summie Dziewięciu

14Tysięcy Stu Pięćdziesiąt Złł. Poll. Wiel. Grzykiewiczowi y

15Pokutyńskiemu też Dobra Suprunow, y Maydan Supru-

16nowski w Subarendowanie Roczne bez Żadnego uciemię-

17żenia Poddaństwu, y Extorsyi większey Jntraty, y bywszem[?]

18pozostaiącey Summy z Jntraty tych Dobr wynikaiącey

19Złł. Poll. Tysiąc pro Commodo JchMciow PP. Ustąpił, puścił Posses-

20syą, y tęż przez Rok Cały Zadney nieczyniąc przeszkody nale-

21życie JchMciom dał wytrzymać, Gdy przy Expiracyi Kontrak-

22tu resztę Summy Cztery Tysiące Czterysta Dwadzieścia

23trzy Złł. Poll. y Groszey Dwadzieścia Dziewięć Wiel. Comptis Pryn-

24cypałowi Zapomnianą[?] Dzierżawy Roczną a JchMość nale-

25żącey wypłacić potrzeba było JchMć Obżałowani na iedyne

26natylko w ten Czas goniąc Zwłoczantis[?] Pryncypała, Ukrzyw-

27dzenie niesprawiedliwe rozne pretensye rożnych Sposo-

28bow Szukali, Żeby się od płacenia tyże resztuiącey Sum-

29my uchylić mogli, iako y do tych Czas Oney niewypłacili, a-

30le y teraz na Zwłokę, y wikłanie Sprawiedliwego Długu idą[?]

31nie maiąc nato w Zględu Że Sami Poddaństwo Uciemiężyli

32Długami poobarczali, Maydan także Długami przeładowa-

33li, Arędarza przez Ustawiczne pognoiki[?], do Ucieczki przymu-

34sili, y Jnne[?], iako dawnieysze Manifestował o to poczynione

35Swiadczą Krzywd, y Szkod naczynili, Manifestami Swemi

36cum Summa Lesione Honoris exibrose[?] Comptis Pptoa[?] po

37Aktach Oczerniaiąc, Zadaiąc, Jakoby ninieyszego Manife-

38stanta Pryncypał Kontrakt między JW. Chorążem Nadwor-

39nym Koronnym a Sobą, O pomienione Dobra Spisany miał uchylić

40a swoy niby niewiarygodny[?] namieysce onego podłożyć, wia-

41domości nadanie[?] przyspisywaniu na Gruncie Kontraktu y

42Jnwentarza tuta Conscientia czyniło, tak tey niesprawie-

43dliwey Obiekcyi Żadnym Sposobem dowieść nie potrafią

44Obżałowani JchMość Obżałowani y oto Jakoby Długow

45na Poddanych Suprunowskich y Maydanu Suprunowskiego

46będących, a na siebie przyiętych, tudzież Raty od Arędarza

47[reklamant:] Suprunowskiego

k. 390 (skan 0393, strona prawa)

1Suprunowskiego niewybrali, a obrachunek Roku Tysiąc Siedmset

2Szesdziesiąt Siodmego Dnia Dwudziestego Szostego Marca, tudzież

3Skrypt in Ordyne do wypłacenia resztuiącey Summy, y przyię-

4cia Długow na Gromadzie znayduiących się Roku y Miesiąca te-

5goż, Dnia Szesnastego w Suprunowie nastąpiony, y dałowany[?]

6ręką W. Pokutyńskiego podpisane dostatecznie świadczą Że resztę Sum-

7my Cztery Tysiące Czterysta Dwadzieścia trzy Złotych y Gr. Dwa-

8dzieścia Dziewięć Polskich pozostali winni, y one Złotem Ważnym

9Obrączkowym przed terminem Expiracyi Possessyi zlikwidowawszy

10y przyznawszy wyżrzeczone Długi bydź Sprawiedliwe rzetelnie wy-

11płacić Obowiązali się, to wszystko Zupełnie Wybrawszy tyże Sum-

12my Cztery Tysiące Czterysta Dwadzieścia trzy Złotych y Groszy

13Dwadzieścia Dziewięć podług Opisu nieoddało, Chcąc uniknąć

14od Płacenia, Oney niesłuszney rożne formuią pretexta Arędarzo-

15wi Zaś rożne przykrości y Krzywdy Czyniąc nieuważaiąc na

16rożne perswazye Comptis Pryncypała, y przestrogi Poddań-

17stwo onego Sam W. Pokutyński do Ucieczki przymusił, a po

18Zbiegłym, Wszelkę Chudobę, Bydła, naczynia Browarne y

19Wszystkie ruchomości tudzież Zboża rożnego Ziarno nakłon[?]

20Sto[?] Zabrał, Maystrow w Gorzelni onego Zabierał, a do Swoiey

21przeganiał Szarwaki pozwolone Kontraktem do Siparacyi[?] Pod-

22danych z Dworu na pańszczyznę Popiołu obracał, y od każdego Pod-

23danego po Cebrze Popiołu za Szarwak albo Groszy Piętna-

24ście za Ceber Zabierał[?] nad Opis Kontraktu y podanie Jnwentarzem

25brał, takie temuż na pobranie Summy kwitow nie dawał, z ktorych

26przyczyn y ponieważ przy wcale[?] Arędarz Żadney miary nie

27dzieiąc[?] się niemogąc Zbiedź[?] musiał, Dwor y Młyn Zepsował,

28y Zasiewow Jnwentarzem podanych nie oddał, kotłow Za-

29kładu[?] Comptis Potta nie retenował, a ni onych zatrzymywał, y

30owszem Żeby Je JchMość Sobie Zabrali po kilkakrotnie rekwirował, tak

31y teraz Onych naiedyne pretensya przez JchMość porzuconych ode-

32brać nie broni, y Oswiadcza się, Że naiedyne formowanie pretensy Są po-

33rzucone. A Zatym, tak O te y Jnne Krzywdy Czasu Prawa Jnkwizy-

34cyiami dowieść się maiące uciemiężenia Poddaństwa, tudzież O nie-

35winne Oczad[?], y Cirkumskrypcyą, Jakoteż O niesłuszne formowa-

36nie pretensyi y niesprawiedliwe Zarzuty niemniey O niewypłace-

37nie Summy Cztery Tysiące Czterysta Dwadzieścia trzy Złotych

38y Groszy Dwadzieścia Dziewięć Polskich. Jdem Comps Nne quorum

39Supra iteratis querit manifestatur et remanifestatur Vicibus Sta-

40nisław Barański

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „604”. Na lewym marginesie k. 389v i 390 pionowo „Legi cum Copia Odolanowski” (na k. 390 „Legi cum Copia”). Na k. 389 akt pisany inną, kaligraficzną ręką z zawijasami (do końca strony); od k. 389v znów ręka zasadnicza.

Odczyt (wiele miejsc niepewnych – #PARTIAL): w nagłówku „cum Reaani[?]” – może ‘cum Reassumptione’ lub ‘cum Remanifestatione’ (por. w tekście „manifestował y remanifestował”); „Grzykiewicz[?]” (rkp. „Grzykiewiczowi”, w nagłówku „Grzykiewiczowi C. W. K.” = Chorążemu Wojsk Koronnych); imię „Jan-uszowi[?]” niepewne; „Pokutyński[?]” – może Połutyński (por. akt 243: Połutyński[?], stolnik latyczowski, Supronowce); „Adama Mniszka[?]” – nazwisko chorążego nadwornego koronnego niepewne (w akcie 627: „Adama z Borzęcina Mniszka Chorąż. Nadw. Koron., Mościskiego[?] Starosty”); „w[espół?] Andrzejow-go[?] Kaspra[?]” – fragment w kaligraficznej ręce niejasny; „Jak Wiedzo[?] … Oycowskich[?] … nabożu[?] … Wiadome[?]” – fragment niejasny; „Zapomnianą[?]”, „Zwłoczantis[?]”, „pognoiki[?]”, „exibrose[?] Comptis Pptoa[?]”, „niewiarygodny[?]”, „nadanie[?]”, „dałowany[?]”, „nakłon[?] Sto[?]”, „Siparacyi[?]”, „Zabierał[?]”, „przy wcale[?]”, „dzieiąc[?]”, „Zbiedź[?]”, „kotłow Zakładu[?]”, „Oczad[?]” – odczyty niepewne.

Objaśnienia: Suprunów i Majdan Suprunowski – klucz suprunowski, dobra chorążego nadwornego koronnego, wydzierżawione Zarczyńskiemu, a przez niego w subarendę Grzykiewiczowi i Pokutyńskiemu; por. Supronowce w aktach 233, 243. „Szarwak” – szarwark, robocizna poddanych; „ceber popiołu” – miara popiołu (do wyrobu potażu); „złoto obrączkowe” – dukaty pełnej wagi (obrączkowe = z nienaruszonym obrzeżem).

Tłumaczenia: „hoc in negotio” – w tej sprawie; „pro Commodo JchMciow” – na korzyść ich mości; „cum Summa Lesione Honoris” – z najwyższą obrazą czci; „tuta Conscientia” – z bezpiecznym sumieniem; „Jdem Comps Nne quorum Supra iteratis querit manifestatur et remanifestatur Vicibus” – tenże komparent imieniem tych, co wyżej, po wielokroć skarży się, manifestuje i remanifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24grudnia 1768 r. Stanisław Barański, w imieniu Jakuba Zarczyńskiego, cześnika sieradzkiego, dzierżawcy klucza suprunowskiego, oraz (w obronie interesu) dziedzica tych dóbr, chorążego nadwornego koronnego Adama Mniszka[?] (z Borzęcina, wg aktu 627), ponowił dawniejsze manifestacje przeciw subarendarzom Suprunowa i Majdanu Suprunowskiego – Januszowi[?] Grzykiewiczowi[?], chorążemu wojsk koronnych, i jego zięciowi Kazimierzowi Pokutyńskiemu[?], stolnikowi latyczowskiemu. Zarczyński, trzymając te dobra kontraktem arendownym za 9150 zł, puścił je pozwanym w roczną subarendę bez uciskania poddanych i bez wyciskania większej intraty, ustępując im na ich korzyść 1000 zł. Przy wygaśnięciu kontraktu pozwani mieli dopłacić resztę 4423 zł 29 gr, lecz szukając pretekstów dotąd jej nie zapłacili; tymczasem obciążyli poddanych i majdan długami, uporczywymi napaściami zmusili arendarza do ucieczki, a w manifestach oczerniali Zarczyńskiego, jakoby podsunął fałszywy kontrakt w miejsce zawartego z chorążym. Obrachunek z 26 marca 1767 r. i skrypt z 16 marca 1767 r. sporządzony w Suprunowie, podpisany przez Pokutyńskiego, dowodzą, że resztę długu przyznali i zobowiązali się zapłacić w złocie przed końcem posesji. Pokutyński miał ponadto zmusić do ucieczki arendarza, zabrać jego dobytek, bydło, naczynia browarne i zboże, zabierać majstrów z gorzelni, obracać szarwarki poddanych na wyrób popiołu i pobierać od każdego poddanego ceber popiołu lub 15 gr, nie dawać kwitów, zniszczyć dwór i młyn i nie oddać zasiewów. Komparent zapowiada dowód inkwizycjami i ponownie manifestuje o krzywdy, nieuczciwe pretensje, zarzuty i niewypłacenie 4423 zł 29 gr. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 390 (skan 0393, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Wtwa Bracł.

6y Jnnych Opatrzny Grzegorz Skaliński[?] w moc wierney Relacyi Swoiey

7Dobrowolnie Zeznał: JŻ On Roku wyż na Akcie wyrażonego Dnia

8Dwudziestego Osmego Novembris, na Affektacyą y prawne Rekwi-

9[reklamant:] zycyą

k. 390v (skan 0394, strona lewa)

1Rekwizycyą Wiel. JmPana Antoniego Czarneckiego Łowczego Droh.

2Dobr Wsi Markowiec Zastawnego y Dożywotniego Possessora w przy-

3tomności Szlachty, Ludzi Wiary godnych Ur. JchMciPanow Anto-

4niego Podwysockiego y Kazimierza Skulskiego[?] dlatym większey wa-

5gi do tego Aktu Sobie przydanemi, był w Dobrach Miescie Stawisz-

6czach y Wsiach Glinkach Basztetkach Słobodach do Klucza Stawiskie-

7go należących, gdzie będąc, a zastawszy w Miescie Stawiszczach Guber-

8natora a Wsiach Słobodach pomienionych Possessorow y Woytow Ro-

9boczych Romana Bohonosiuka Pawła Kulęgo[?] Petra Maciuka Step-

10ka Szewca Waśka Semenowego Daniła Tkacza Jaśka Mielnika Ste-

11fana Kotyhirocha[?] Stefana Siroty Jurka Pobereżnika Jacka Szmaga-

12ja Opsawuty[?] Jacka Wielkiego Juska Fedykowego Zięcia Fedka

13Szwęczyka[?] Semena Starego Bednarza Woytka Maciuka Jwana

14Diaka, Ułasa Andrucha Maciuka Jwana Słobodzianika z Bratem

15y Matką jego Jłka Chimiankowego z Żonami Dziećmi Chudobę y Ca-

16łym JchSprzętem w Same Bunty Chłopskie Gwałtownie y pozbo-

17iem z Dobr Wsi Markowiec do Dobr Klucza Stawiskiego y Słobod Glin-

18ki y Basztanki Zbiegłych y Aktualnie ad Psens, Znayduiących się

19u Pomienionych Possessorow Woytow y Gubernatora Stawiskiego Zewszy-

20tkiemi JchRuchomościami y Maiętkiem Aresztował, y ad Disjudica-

21tionem Juridicam przypowiedział[?], Ktory to Areszt nawyż wspomnio-

22nych poddanych, tak Ur. Gubernator Jako Possessorowie Woyciy[?] Ca-

23ła Gromada benevole Jmieniem Panow Swoich Dziedzicznych Przyjow-

24szy do rozprawy Prawney dotrzymać deklarowali y Submitowali się,

25w Czym On Woźny Szlachto Sobie przytomną Oswiadczywszy się Ztam-

26tąd powrocił, y tu do Akta przybywszy prawdziwego Aresztu Swego

27Uczynił y Zeznał Relacyą de quo Psens Ejusdem Mtis Retts Mtis

28qui Supra Sti[?] Ignarus Signum Crucis posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „605”. Na lewym marginesie k. 390v pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt: woźny „Skaliński[?]” (rkp. „Skalinski”, pierwsza litera z pętlą – może Okaliński); „Skulskiego[?]”, „Kulęgo[?]”, „Kotyhirocha[?]”, „Opsawuty[?]” (może przydomek ‘Opsawuta’ do Szmagaja), „Szwęczyka[?]” – imiona i przezwiska poddanych niepewne; „przypowiedział[?]” – niepewne; „Woyciy[?]” – może ‘Woytowie y’; „Sti[?]” – może ‘Scribendi’ (pisma nieświadomy).

Tłumaczenia: „ad Psens” – obecnie; „ad Disjudicationem Juridicam” – do rozstrzygnięcia prawnego; „benevole” – dobrowolnie; „de quo Psens Ejusdem Mtis Retts Mtis qui Supra” – o czym niniejsza relacja tegoż miesiąca, roku i dnia jak wyżej; „Scribendi Ignarus Signum Crucis posuit” – pisma nieświadomy, postawił znak krzyża.

Streszczenie

Woźny generał województwa bracławskiego i innych, Grzegorz Skaliński[?], zeznał w grodzie winnickim 29 grudnia 1768 r., że 28 listopada 1768 r. na rekwizycję Antoniego Czarneckiego, łowczego drohickiego, zastawnego i dożywotniego posesora wsi Markowce, w obecności szlachty Antoniego Podwysockiego i Kazimierza Skulskiego[?] był w mieście Stawiszcze i we wsiach Glinki, Basztanki i Słobody należących do klucza stawiszczańskiego. Zastawszy tam u gubernatora stawiszczańskiego oraz u posesorów i wójtów słobód zbiegłych w czasie buntów chłopskich (koliszczyzny) gwałtem z Markowiec poddanych – Romana Bohonosiuka, Pawła Kulęgo[?], Petra Maciuka, Stepka Szewca, Waśka Semenowego, Daniła Tkacza, Jaśka Mielnika, Stefana Kotyhirocha[?], Stefana Sirotę, Jurka Pobereżnika, Jacka Szmagaja, Jacka Wielkiego, Juska Fedykowego, zięcia Fedka Szwęczyka[?], Semena Starego, bednarza Wojtka Maciuka, Iwana Diaka, Ułasa Andrucha, Maciuka, Iwana Słobodzianika z bratem i matką oraz Iłka Chimiankowego – z żonami, dziećmi, dobytkiem i sprzętem, aresztował ich wraz z całym majątkiem do rozstrzygnięcia prawnego. Gubernator, posesorowie, wójtowie i cała gromada dobrowolnie przyjęli areszt w imieniu swoich panów i zobowiązali się dotrzymać go do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 391 (skan 0394, strona prawa – od ok. 2/5 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Osobiście Stanowszy Ur. Szymon Pruchnicki

6Jmieniem JW. JmPana Adama z Borzęcina Mniszka[?] Chorą. Nadw.

7Koron. Mościskiego[?] Starosty naprzeciwko JW. JmPanu Adamo-

8wi Myszce Chołoniewskiemu Kasztelan. Buskiemu niemniey Mycha-

9łowi Klimczowi[?] Leśniczemu Andrusiowi Zapeczkowi[?] Jwano-

10wi Krywowiażemu[?] Jwanowi Kuliczenkowi[?] y Jnnym Pobereżnikom

11Protestuie się Oto: JŻ Pobereżnicy Janowscy Huszczyńscy[?] y Pinko-

12wieccy[?] od W. Komisarza Dyspozytorow tychże Dobr Znać[?] z Ros-

13kazu J. W. Kasztelana Buskiego tey że całości Dziedzica od Lat

14kilku Ordynowani Lasy Suprunowskie własnym y w spokoy-

15nym Używaniu Zdawna będące w Dawnieyszych Manifestach Ob-

16szerniey Zwyrażeniem Uroczysk Polan y Sianożęci Ludziom Supru-

17nowskim, z Onych bijąc y Zabieraiąc Odebrali, w tychże Lasach

18Ur. Dyspozytorowie Węglarzow Kilkadziesiąt Osadzili y ci Wę-

19glarze Rok od Roku w Zimie y w Lecie Węgle palą, Las pusz-

20toszą, przez tego ludzi y Żydzi Klucza Janowskiego na budow-

21lę y Opał tenże Las tną, bo Swoy Maią Zabroniony, teraźniey-

22szego zaś Aktu wspomniany Michał Klimcz[?] Leśniczy z Po-

23bereżnikami wyżwyrażonemi y Jnnemi tychże Dobr Ko-

24zakami w tenże Las ludzi Suprunowskich niedopuszcza

25[reklamant:] Onych bije

k. 391v (skan 0395, strona lewa)

1Onych bije Tedora Dudnika w Sadku iego własnym Lasyczym[?]

2Zwanym Pasieczysko dawne Swoie wyczyszczaiącego pobił

3Wołow parę, z Wozem, Woz wraz[?] Oprawny wziął, ale Woły w

4Janowie tydzień w robocie trzymane były, a za wypłaceniem

5Złł. iednego Wołu y Woz przez Zruynowany Wołu oddano a

6noż[?] przepadł, tenże Leśniczy u Płotarczyszynego[?] Poddanego

7Suprunowskiego Siekierę, u Łuka y Jwana Bydłonka w

8Sadku Jch własnym Szniapyn[?] Zwanym drewa na Susz[?] Ziar-

9nie[?] rąbaiących Siekiery poZabierał, Dudniczenkom kilka-

10naście Cebrow Popiołu Wasylowi Rohoziunowi także kilka-

11naście rozrucili, Podobnież y Ludzi Maydanu Suprunow-

12skiego w tychże Lasach Zaito[?] Chomie Kowalowi Petrowi Krzyż-

13nego Synowi. Po trzydzieści nahaiow tenże Michał Leśniczy dać

14kazał, tenże Kowala y Jakowa obwiniać[?] przechwatał się Siekiery

15tymże Ludziom tenże Leśniczy pobrał, y tym Sposobem lu-

16dzi Suprunowskich od Lasow tychże Dobr własnych y wspo-

17koynym Zdawna Używaniu będących odraźili y tenże

18Las wszystek przez potęgę do Janowa przywłaszczyli, co

19wszystko teraz Stawaiący Jmieniem JW. Pryncypała Swego

20tęzno[?] się Skargą. S. Pruchnicki mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „606”. Na lewym marginesie k. 391 i 391v pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt: „Mniszka[?]” – nazwisko chorążego nadwornego koronnego (rkp. „Mniszka”, z predykatem „z Borzęcina”) niepewne; „Mościskiego[?] Starosty” (rkp. „Mostoskiego”/„Mastowskiego”) – niepewne; „Klimczowi[?]”, „Zapeczkowi[?]” (rkp. „Zapeckiowi”), „Krywowiażemu[?]”, „Kuliczenkowi[?]”, „Huszczyńscy[?]”, „Pinkowieccy[?]”, „Znać[?]”, „Lasyczym[?]”, „wraz[?]”, „noż[?]”, „Płotarczyszynego[?]”, „Szniapyn[?]”, „na Susz[?] Ziarnie[?]”, „Zaito[?]”, „obwiniać[?]”, „tęzno[?] się Skargą” (może ‘zaniósł skargę’) – odczyty niepewne; fragment o wołach („Woz wraz Oprawny … a noż przepadł”) niejasny.

Objaśnienia: spór graniczny o lasy między kluczem suprunowskim (dobra chorążego nadwornego koronnego; por. akt 625) a kluczem janowskim (dobra Chołoniewskiego, kasztelana buskiego; por. akty 220–222, 449–451, 529–530); „pobereżnicy” – straż leśna/graniczna; „węglarze” – wypalacze węgla drzewnego; „cebry popiołu” – popiół do wyrobu potażu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29grudnia 1768 r. Szymon Pruchnicki w imieniu Adama z Borzęcina Mniszka[?], chorążego nadwornego koronnego, starosty mościskiego[?], protestował przeciw Adamowi Myszce Chołoniewskiemu, kasztelanowi buskiemu, jego leśniczemu Michałowi Klimczowi[?] i pobereżnikom Andrusiowi Zapeczkowi[?], Iwanowi Krywowiażemu[?], Iwanowi Kuliczenkowi[?] i innym: pobereżnicy janowscy, huszczyńscy[?] i pinkowieccy[?], z rozkazu komisarza i dyspozytorów kasztelana, od kilku lat odbierają ludziom suprunowskim lasy zdawna należące do Suprunowa, bijąc ich i zabierając; dyspozytorzy osadzili w tych lasach kilkudziesięciu węglarzy, którzy wypalając węgiel niszczą las, a ludzie i Żydzi z klucza janowskiego wycinają go na budulec i opał. Leśniczy Michał z pobereżnikami i kozakami nie dopuszcza ludzi suprunowskich do lasu: pobił Fedora Dudnika czyszczącego swoje pasieczysko, zabrał mu parę wołów z wozem (woły tydzień trzymano w robocie w Janowie), zabierał siekiery poddanym (Płotarczyszynemu[?], Łukowi i Iwanowi Bydłonkom), rozrzucono popiół Dudniczenkom i Wasylowi Rohoziunowi, a ludziom z Majdanu Suprunowskiego (Chomie Kowalowi, Petrowi, synowi Krzyżnego) leśniczy kazał dać po 30 nahajów. W ten sposób las przywłaszczono przemocą do Janowa. Komparent zaniósł skargę. Podpisał się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 391v (skan 0395, strona lewa – od ok. 2/5 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

4demną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa Grodu

5Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny Genrał Wwa Bracł. y Jnnych

6Opatrzny Jan Łamanowski[?] w moc wierney Rel. Swoiey, iawnie Zeznał

7JŻ on Roku Miesiąca y Dnia wyżey na Akcie wyrażonych, Pozew

8Gł.[?] Trybunału Kor. Lwowski autentyczny w Kancellaryi Grod. Winn.

9w Jzbie na Stole położywszy, O położeniu y Oszuności[?] Onego, wszystkich

10prawnie Uwiadomił, ktorego Pozwu tenor takowy Stanisław

11August z Bożey Łaski Krol Polski Wielki Xiążę Lit. Ruski Pruski

12Mazowiecki Żmudzki, Jnflantski Kijowski Wołyński Podolski

13Podlaski Smoleński Siewirski y Czerniechowski, Ur. Franciszo-

14kowi[?] Radzimińskiemu, przedtym w Moskiewskim Woysku Słu-

15żącemu, tudzież Franciszkowi Xawerenu Kunegundzie Bar-

16barze y Maryannie Radzimińskim Bratu y Siostrom między

17Sobą Rodzonym, Synowi y Corkom, niegdy Ur. Jozefa Radzimiń-

18skiego, Pozwanym y Przypozwanym, z Osob, y z wszytkich ogułem

19Dobr WW. Przykazuiemy, abyście WW. przed Urzędem Grodzkim

20Bełzkim na Roczkach Gr. Bełzkich nayprzod[?] po daty y po-

21łożenia, teraźnieyszego przypozwu, do Sądzenia przypadaią-

22cych, y Sądzących się, albo w ten Czas, gdy ta Sprawa, przez De-

23kret Sądu Trybunału Kor. Lwowskiego na Skuteczniu[?] Swo-

24ie, rozSądzeniu, dotegoż Urzędu Sądowego odesłana w onych

25Że do Sądzenia przypadnie, y przywołana będzie, Sami Osobiście[?]

26nie, y Zawicie na Jnstancyą Jngra Sądowego, y iego Delatt

27[reklamant:] Wiell

k. 392 (skan 0395, strona prawa)

1Wiell. Marcina Chorążego Winn. Rotmistrza Pancernego Woysk

2naszych y Rzpltey Korn. y Franciszka Podstolego Bracł. Podstaro-

3sty Grodu Winn. Grocholskich Braci między Sobą rodzonych a Sy-

4now niegdy Wiel. Michała y Anny z Radzimińskich Grocholskich Sę-

5dziow Ziem. Bracł. Małt. aktt Stanęli, ktorzy przychylaiące się do Pra-

6wa Słuszności y Dokumentow WW. Przywodzą Czyli raczey z mocy Dekre-

7tu wyżwspomnionego Trybunału Korn. Lwow. między WW. Siedz-

8nymi[?], a Sobą Powodami z drugiey Strony Dnia Dziewiątego Miesiąca

9Listopada w Roku teraźnieyszym Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt

10Osmego nastąpionego Przypozywaią. Oto: JŻ WW. Lubo wiecie że Do-

11bra Wieś Pietniczany w Wwie Bracł. a Powiecie Winn. Zostaiące a do

12Compos Dobr Kalinowskich należące, interveniendibus od JWiel. Heleny

13z Kalinowskich Morsztynowey Woiewodziny Sędomirskiey Prawem

14natury, tych Dobr Dziedziczki JW. Stanisławowi Potockiemu Woie-

15wodzie Bełzkiemu, a zaś od niegoż JW. Franciszkowi Salezyuszowi

16Potockiemu Woiewodzie Kijowskiemu przez ktorego W. Woyciechowi Bo-

17gatkowi na ten Czas Regentowi Grodu Krzemienieckiego[?], a od niego

18Wiel. teraźnieyszym Powodom, recognitis Donationibus, Prawem

19Dziedzicznym dostały się Aktorom ninieyszym, A zaś dobra Sabarow

20w tymże Wwie y Powiecie będące prdeijs[?] tak od Wiel. Teodora Laska[?]

21Woyskiego Bracł., iako też, i od innych wprzod[?] Dziedzicow Dobr po-

22mienionych, in personam Ur. Pawła Zielińskiego, a przez niego J. O.

23X. Stefanowi Czetwertyńskiemu Podkomorzemu Bracławskiemu a

24Zas od J. O. Xcia Stefana Czetwertyńskiego Chorążego Wołyńskiego

25Syna wyż wspomnianego J. O. Xcia Podkomor. Bracł. Ur. Te-

26lickim[?] Subsecutis Resignationibus extantibus Zaś Successoribus

27tychże Ur. Telickich, Jure Caduco, do niegdy Wiel. Michała Grocholskie-

28go Sędziego Ziem. Bracł. Oyca ninieyszych Powodow, przeszły, kto-

29ry vigore Juris, Caduci, będąc tych Dobr Sabarowa Dziedzicem one

30W. Kazimierzowi Chojeckiemu[?] Chorążemu Zytomirskiemu Podwo-

31iewodzemu Sądowemu Kijow. Rezygnował, Połowa Zaś Dobr Wo-

32ronowickich w wyż pomienionym Wwie y Powiecie leżących Laskow-

33szczyzna nazywaiąca się, niegdy Ur. Laskow Dziedziczna, rożnemi

34Onych Długami Zaciągnionemi, a poźniey W. Marcina Radzimińskie-

35go Pisarza Ziem. Bracł. 6 Z [?] potomnie z Martego Wuja Rodzone-

36go Wiel. Aktt Zniesionemi[?], Obciążona Prawem naturalnego Dzie-

37dzictwa, na Synow y Corki niegdy Ur. Teofili Laskowny Ur.

38Marcina Radzimińskiego Małżonki przychodząca, tak do tych

39Że Samych niektorych Stante vita Onych, iako też od Potomstwa

40innych iuż dawniey zmarłych, bo nawet od Wiel. Franciszki

41z Radzimińskich Szembekowey Woyskiey Krakow. Corki, y iedy-

42ney Sukcessorki, Ur. Floryana Radzimińskiego, [...] W. niegdy

43Marcinowi Radzimińskiemu Pisarzowi Ziemskiemu Bracł.

44wyżey wspomnionemu Synowi niegdy W. Michała Radzi-

45mińskiego Stolnika Czerniechowskiego, a Wnukowi wyżey wspom-

46nioney Ur. Teofili Laskowny Ur. Marcina Radzimińskie-

47go Małżonki, z Prawa natury Dziedzictwo Swoie w tych Do-

48brach Woronowickich Laskowszczyzna Zwanych maiącemu

49[reklamant:] Jako też

k. 392v (skan 0396, strona lewa – od góry)

1Jako też Wiel. Michałowi Grocholskiemu Sędziemu Ziemskiemu Bracł. Oycu

2Powodow, rezygnowała Zostala, Jednakże WW. Choć iuż Żadney niemaiąc

3należności do Dobr Wszytkich Pomienionych,ważylisie się ninie-

4yszych powodow, nienależycie, ote Dobra y Summy iakoweś Processo-

5wać, y Jnkwitować, Zaczym teraźnieysi Obżał. Attentis tam Dona-

6tionibus, Bonorumq Cessionibus Summarum, Ac alijs Transacti-

7onibus, ac Juribus rite et legitime Sibi Actoribus Serwientibus, tak

8pro decernenda WW. we wszytkich Aktoratach, od nich ninieyszym Powodom

9Jnstytuowanych in Competenti Actione, iako też do wskazania na WW.

10Win prawnych, wzglądem indebitae Vexae, tudzież pro refusione

11Damnorum, exindè Causatorum, ac in litis expensas erogatorum

12ac pro ulteriori Causae hujus exigentia, ex visceribus negotii Psen-

13temorgente[?], na termin wyż Oznaczony, pozywaią Czyli przypo-

14zywaią, Sitis itaq Juri parituri aliter respon suri Datt we Lwo-

15wie Dnia Siodmego Miesiąca Grudnia Roku Pańskiego, Tysiąc

16Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego. De quo Psens Ejusd. Mtis Retts Mtis

17ignarus Literarum Crucem S. posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „607”. Na lewym marginesie k. 391v–392 pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt (#PARTIAL – liczne miejsca niepewne): w nagłówku „R. G. B.” = Roczki Grodzkie Bełzkie (por. „na Roczkach Gr. Bełzkich” w tekście); „pko[?] Synow” – wyraz niepewny; woźny „Łamanowski[?]” (rkp. „Lamanowski”, może Samanowski); „Oszuności[?]” – może ‘oświadczeniu’ lub ‘osnowie’; „Gł.[?] Trybunału” – skrót niepewny; „Franciszo-kowi[?]” – zapewne ‘Franciszkowi’ (dwóch Franciszków wśród pozwanych: pierwszy, służący dawniej w wojsku moskiewskim, i Franciszek Ksawery); „nayprzod[?] po daty” – może ‘naypierwiey’; „na Skuteczniu[?]”, „Osobiście[?]”, „między WW. Siedz-nymi[?]”, „prdeijs[?]” (może ‘pridem’), „Laska[?]”, „wprzod[?]”, „Telickim[?]”, „Chojeckiemu[?]”, „Krzemienieckiego[?]”, „6 Z [?] potomnie z Martego Wuja” (fragment niejasny, może ‘[…] potomnie z Marcina Wuja Rodzonego’), „Zniesionemi[?]”, „Psentemorgente[?]” – odczyty niepewne; „[...]” – plama atramentu.

Objaśnienia: pozew (adcytacja) wydany z kancelarii królewskiej przy Trybunale Koronnym Lwowskim 7 XII 1768 na podstawie dekretu trybunalskiego z 9 XI 1768, odsyłającego sprawę do grodu bełzkiego (na roczki grodzkie); por. akt 580 (Radzimińscy vs Grocholscy – Pietniczany, Sabarów, Woronowica). Dobra Pietniczany należały do kompleksu dóbr kalinowskich (Helena z Kalinowskich Morsztynowa, wojewodzina sandomierska → Stanisław Potocki, wojewoda bełski → Franciszek Salezy Potocki, wojewoda kijowski → Wojciech Bogatko → Grocholscy).

Tłumaczenia: „interveniendibus” – w następstwie (przy pośrednictwie); „recognitis Donationibus” – przez zeznane donacje; „Subsecutis Resignationibus extantibus” – na mocy istniejących, następujących po sobie rezygnacji; „Jure Caduco” – prawem kaduka; „Stante vita Onych” – za ich życia; „Attentis tam Donationibus, Bonorumque Cessionibus Summarum, ac aliis Transactionibus, ac Juribus rite et legitime Sibi Actoribus Servientibus” – zważywszy zarówno na donacje i cesje dóbr i summ, jak i na inne transakcje i prawa przysługujące należycie i prawnie powodom; „pro decernenda … in Competenti Actione” – dla rozstrzygnięcia we właściwej akcji; „indebitae Vexae” – niesłusznego nękania; „pro refusione Damnorum exinde Causatorum, ac in litis expensas erogatorum” – o zwrot szkód stąd wyrządzonych i kosztów procesu; „pro ulteriori Causae hujus exigentia, ex visceribus negotii praesentis emergente” – dla dalszej potrzeby tej sprawy, wynikającej z istoty niniejszego przedmiotu; „Sitis itaque Juri parituri, aliter respon[sur]i” – stawcie się więc, by być posłusznymi prawu, a nie inaczej; „De quo Praesens … ignarus Literarum Crucem Sanctam posuit” – o czym niniejsza [relacja] …; pisma nieświadomy, postawił znak świętego krzyża.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Jan Łamanowski[?] zeznał w grodzie winnickim, że położył w kancelarii grodzkiej autentyczny pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego i ogłosił jego treść. Pozwem (przypozwem) z 7 grudnia 1768 r. król Stanisław August wzywa Franciszka Radzimińskiego (dawniej w wojsku moskiewskim), Franciszka Ksawerego, Kunegundę, Barbarę i Mariannę, rodzeństwo, dzieci zmarłego Józefa Radzimińskiego, by stawili się przed sądem grodzkim bełzkim na roczkach – zgodnie z dekretem trybunału z 9 listopada 1768 r. – na żądanie Marcina Grocholskiego, chorążego winnickiego i rotmistrza pancernego, oraz Franciszka Grocholskiego, podstolego bracławskiego, podstarościego grodu winnickiego, synów zmarłych Michała i Anny z Radzimińskich Grocholskich, sędziostwa ziemskich bracławskich. Powodowie wywodzą swoje prawa: do wsi Pietniczany (z dóbr kalinowskich – od Heleny z Kalinowskich Morsztynowej przez Stanisława Potockiego, wojewodę bełskiego, Franciszka Salezego Potockiego, wojewodę kijowskiego, i Wojciecha Bogatkę); do wsi Sabarów (od Teodora Laska[?], wojskiego bracławskiego, przez Pawła Zielińskiego, ks. Stefana Czetwertyńskiego, podkomorzego bracławskiego, i jego syna ks. Stefana, chorążego wołyńskiego, Telickich[?], a prawem kaduka – Michała Grocholskiego, który odstąpił je Kazimierzowi Chojeckiemu[?], chorążemu żytomierskiemu); oraz do połowy Woronowicy zwanej Laskowszczyzną (dawniej Lasków, obciążonej długami, przypadającej z prawa natury dzieciom Teofili z Lasków Marcinowej Radzimińskiej; zrzekli się jej m.in. Franciszka z Radzimińskich Szembekowa, wojska krakowska, na rzecz Marcina Radzimińskiego, pisarza ziemskiego bracławskiego, a ten – na rzecz Michała Grocholskiego). Pozwani, nie mając już żadnych praw do tych dóbr, ośmielili się je procesować; powodowie pozywają ich o rozstrzygnięcie we wszystkich sprawach, o kary za niesłuszne nękanie oraz zwrot szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 392v (skan 0396, strona lewa – od ok. 2/5 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

4demną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa

5Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Wwa Bracł. y Jnn.

6Opatt. Kostanty Czayka w Moc wierney Relacyi Swoiey Ustnie y dobro-

7wolnie Zeznał JŻ On Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt

8Osmego, Dnia Dwudziestego Czwartego Decembris, Pozew Kommissyi

9Skarbu Koronnego Rzeczy Pospolitey odniosł, do Dobr Wsi Czerepina[?]

10y tam ten Pozew we Dworze tamecznym w Jzbie na Stole położywszy

11O położeniu y Osnowie Onego, od kogo położo, y w iakiey Sprawie pisa-

12ny był, Prawnie Publikuiąc do wiadomości podał ktorego Pozwu tenor

13Sequitur Ejusmodi. My Kommissarze Rady Ekonomiczney Skarbu

14Koronnego od Rzeczy pospolitey wyznaczeni wam Urodzonym Stani-

15sławowi Miecznikowi Wędyńskiemu[?] Oycu Marcinowi y Jgnacemu

16Czyli Jnnych Jmion Synom Dombrowskim Pozwanym z Sprawy

17niżey wyrazić się maiący, y Dobr ogulnie wszytkich przykazuiemy

18Abyście Waszmość przed Sądem naszym Kondescensoryalnym

19na Terminie Kondescensyi w Poniedziałek poswięcie Nayswiętszey

20Panny Gromniczney w Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Dziewią-

21tego z Dekretu Kommissyi naszey przypadaiącym na Gruncie Dobr

22Miasta Chmielnika agitować się maiącey Osobiście y Zawicie Stanęli

23na Jnstancyą Jnstygatora y iego Delato J. Wiell. Josepha Hrabi

24Woiewody Wołyńskiego Oyca tegoż Jmienia Sandomirskiego y

25Chmielnickiego Starosty, z Tenczyna na Ossolinie Ossolinskich niemniey

26Ur. Jerzego Sinkiewicza[?] Kommissarza y Tegoż Jmienia Truchow-

27skiego[?] Ekonoma wyżey zmiankowanego Starostwa Chmielnickiego

28Walentego Filipowskiego y Jnnych Tudzież niewiernego Szlomy

29Dawidowicza Kupca Obywatela Chmielnickiego Powodow, ktorzy

30przychylaiąc się do Dekretu Kommissyi Rzeczypospolitey Skarbu

31Koronnego tu w Warszawie Dnia Dwudziestego Dziewiątego miesiąca

32[reklamant:] Listopada

k. 393 (skan 0396, strona prawa – góra)

1Listopada Roku Pańskiego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Mię-

2dzy teraźnieyszymi Powodami a Waszmościami Pozwanemi po Otrzy-

3manym Zupełnie na Waszmościach Processu in Contumaciam wypadłego

4tudzież Całego Processu Pozywaią albo raczey do Attentowania wyżey

5wyrażonego Terminu Kondescensyi y Przysłuchania się finalney De-

6cyzyi przypozywaią citamini et adcitamini Sitis Jnro[?] parituri Eunq[?]

7attentaturi et Judicialiter responsuri Datt w Warszawie Dnia Dziesią-

8tego Decembris, Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Roku De

9quo Psens Ejusdem Mtis Retts Mtis qui Supra Sti[?] Jgnarus Crucem

10posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „608”. Na lewym marginesie k. 392v pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt: w nagłówku „po[?] WW. Dembrowskich” – zapewne skrót ‘pko’ (przeciwko); „Czerepina[?]” (rkp. „Czerepina”/„Oorepina” – pierwsza litera niepewna); „Wędyńskiemu[?]” – zapewne ‘Wendeńskiemu’ (miecznik wendeński); „Sinkiewicza[?]”, „Truchowskiego[?]” – nazwiska niepewne; „Jnro[?] … Eunq[?]” – może ‘Juri parituri eumque attentaturi’; „Dziesią-tego” – data dzienna pozwu; „Sti[?]” – może ‘Scribendi’.

Objaśnienia: Komisja Skarbu Koronnego (Rada Ekonomiczna Skarbu) rozpatrywała sprawy celne i skarbowe; tu – spór Ossolińskich (starostwo chmielnickie) i kupca chmielnickiego z Dąbrowskimi, zakończony w Warszawie 29 XI 1768 procesem zaocznym (in contumaciam); termin kondescensji (sądu na gruncie) wyznaczono w Chmielniku na poniedziałek po święcie Matki Boskiej Gromnicznej (2 II) 1769.

Tłumaczenia: „tenor Sequitur Ejusmodi” – treść następuje taka; „in Contumaciam” – zaocznie (za niestawiennictwo); „citamini et adcitamini, Sitis Juri parituri eumque attentaturi et Judicialiter responsuri” – jesteście pozwani i przypozwani; stawcie się, by być posłusznymi prawu, pilnować terminu i sądownie odpowiadać.

Streszczenie

29grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Konstanty Czajka zeznał w grodzie winnickim, że 24 grudnia 1768 r. zaniósł do dworu we wsi Czerepin[?] pozew Komisji Skarbu Koronnego, położył go na stole i ogłosił jego treść. Komisarze Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego wzywali w nim Stanisława Dąbrowskiego, miecznika wendeńskiego[?], i jego synów Marcina i Ignacego, by stawili się na termin kondescensji w poniedziałek po święcie Matki Boskiej Gromnicznej 1769 r. na gruncie miasta Chmielnika, na instancję instygatora oraz powodów: Józefa hr. Ossolińskiego z Tęczyna, wojewody wołyńskiego, jego syna Józefa, starosty sandomierskiego i chmielnickiego, komisarza Jerzego Sinkiewicza[?], ekonoma starostwa chmielnickiego Walentego Filipowskiego i kupca chmielnickiego, Żyda Szlomy Dawidowicza, którzy po uzyskaniu dekretem Komisji z 29 listopada 1768 r. procesu zaocznego wzywają pozwanych do wysłuchania ostatecznej decyzji. Pozew dany w Warszawie 10 grudnia 1768 r. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 393 (skan 0396, strona prawa – od ok. 1/4 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Trzydziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

4demną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa Grodu

5Winn. Postanowiwszy się Osobiście Wm Pan Antoni Piątkowski

6Cześn. Zyd.[?] Dobr Miasteczka Bosowki cum Attinentiis Arędowny

7Possessor, Jak tylko po szczęśliwym powrocie z Zagranicy, y uspokoy-

8nym Buncie Ukrainskim do Akt ninieyszych Grodu Winn. przy-

9bydź mogł, tak Zaraz Zapobiegaiąc dalszemu Uszczerbkowi Swemu

10większemu Substancyi, Oraz ucalaiąc Summy liquidum uniwię-

11ne[?] na Dobra Klucz Bossowski, tudzież przychylaiąc się do Mani-

12festu dawniey Zaniesionego quam Solennissime na pko JWiell.

13Stanisławowi y Karolinie z Xiążąt Radziwiłłow Rzewuskim Chor.

14WWXLitt. Małt Jako Panom y wspomnionych Dobr Dziedzicom

15tudzież Wiel. Stefanowi Grodeckiemu tychże Dobr Generalnemu

16Kommissarzowi y Gromadom Bossowskiey, Uchowackiey[?] Po-

17padiańskiey Ochrimowskiey[?] Gwałt Prawu, y ab eo nieprzykłady[?]

18[...]kowanych Wiolencyi Batow, rabąkow y rokoszow pko Wiel. Compti

19Opodnoszącym Skargi Żali Manifestuie się y Protestuie w niżey O-

20pisany Sposob y Oto: JŻ JW. Rzewuscy Chorą. WWXLitt. Obża-

21łowani Zapomniawszy Dokumentu Wiel. Załęczemu[?] się w Lwowie

22na Kontraktach przy Odebraniu Summy y puszczeniu w Drugie

23Triennium Dobr wspomnionych Miasteczka Bosowki cum At-

24tinentiis[?] in Anno Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Siodmego Do-

25[...] Jnwentarza y liquidacyi Kontrakt z Ukrze-

26nowego wyprowadzenia Jnwentarza danym Acto Castri Leopoli-

27ensium Uciśnionych Poddaństwa [...]

28zoborowanym na Srodopościu podług Opisu, Kommissarza

29niezesławszy, y niedefektowawszy z wielką Stratą Wiel. Compta

30do tych Czas Utrzymuią a gdy Wiel. Grodecki Kommissarz JW.

31Rzewuskich Obżał. iuż po terminie w Dokumencie Opisanym

32y Deklarowanym Srodoposcie do Dobr wspomnionych Zje-

33chał, y Wiel. Załęczy się Konieczny wyprowadzenia Jnwen-

34tarzow y Defektowania, Uciśnionym Poddaństwu, Podług

35Dokumentu u Wiel. Grodeckiego Satysfakcyi do pomina[?]się

36Wiel. Grodecki nescitur Ob quam rationem nie tylko Jnwen-

37[reklamant:] tarzow Spisy

k. 393v (skan 0397, strona lewa)

1tarzow Spisywać nikazał, y nie defektował, ale też podług dawniey opi-

2sanego Kontraktu do wybierania wyciężonych Jntrat, Żadney po-

3mocy nie dał, y tak ten Zawieszony Jnteress y nie uspokoiwszy na-

4leżycie odiechał. A tym Czasem niesłychany y od wiekow nieprak-

5tykowany Bunt y Rokosz Poddaństwa w Całey Ukrainie wszczął

6się pod Czas ktorego od wyż wspomnionych Grommad Czuwa-

7iących na Zdrowiu, Życiu, y Substancya Wiel. Załęczego się niezno-

8sny Upadek y Detryment Swoiey Substancyi poniosł, kiedy Salwowaw-

9szy, Zaledwie tylko Życie Swoie, wszytkie Sprzęty, ruchome y nie-

10ruchome, tudzież y Summy Pieniężne z Jntrat Rocznych wybrać

11się maiące Gotowym Groszem JWiel. Jurysdatorum Swoim Zapła-

12cone na Gruncie z Stawiszcz[?] Kiedziel[?] kilkanaście po Za Granicą

13Znienaczym[?] Expensom tułać się musiał, a tym Czasem Chłopstwo

14widząc się bydź iak im się Zdało w Zupełney Wolności Swoim Bun-

15towniczym domysłem wparszy się w Zamek Bosowski wszytkie

16Wiel. Załęczego się rzeczy Dyspozytora tego Ur. Trochaniewskiego[?]

17w tymże Zamku pozostałe pozabierali, y pomiędzy Siebie, wyżwo-

18spomnione Grommady Podzielili: Szkod nakilkanaście Tysięcy w

19Szelężku[?] w Substancyi Swoiey ponosić musi, A tym iestże nieky-

20tentuiąc się Chłopstwo mała Cumulando pejoribus, Zboża z Spi-

21chlerza wybierać z Tokow Stogi wymłacać Gorzałkę na kotłach

22Wiel. Załęczego się pędzie pomiędzy siebie Dzielić podzielone wypi-

23waty li się, na Wieś Popudnią napaść gdzie Wiel. Manifestis

24Dispozytora Ur. Pana Studzinskiego Kryiącego się Polesie

25z Jnnemi Szlachtą wynaleść y Panasiuka z Ochrymowey

26na Zabicie Okrutny morderstwe pomienionego Dyspozytora

27do Kilkunastu Osob Szlachty utriusq sexus Subordyno-

28wali z Szat także niemniejszy miał Swoiey Substancyi upa-

29dek, bo Papiery, Regestra y Pieniężne Percepty u Dyspozytora

30Zwyczaiem Zostawione y do wiernych rąk oddane pomienio-

31ne Chłopstwo popalili, Lecz y tu Zawziętę na większe Zni-

32szczenie Wiel. Compta z Swoich wyiezdanych nieuspokoiwszy

33Zamysłow, Zboża Ozimego na Pniu Stoiące tratować Jarzyne

34wypasać Stada, tak W. Załęczego się, Jako y Koni Pię Ur.

35Trochaniewskiego, za Zabrane pomiędzy siebie podzieli, Domy

36w Miescie będące iedne popalili Drugie porozbierać y wniwecz

37ruynować Miasto ważyli się. A gdy Wiel. Comps po Zatłumionym

38tym pożarze do Dobr y własności Swoiey przyiechał, ani nic

39Zastawszy, tylko Same Miescie Pustki y mieysca popalonych

40y Porozbieranych Domow przynaymniey aby z ruchomości

41Swoich poczęści mogł odebrać do koniecznego przyznania

42się, porozbieranych rzeczy Ludzi y wspomnione Groma-

43dy, przymusił, ktorzy benevole przyznali Że nie od kogo

44inszego Ze Strony ale od nichże Samych rabunek ten iest

45Uczyniony, y dlatego niektorzy Sprawiedliwey na Siebie

46obawiaią się kary. Za Swoie Szkaradności poumykali Przeto

47[reklamant:] ninieyszy

k. 394 (skan 0397, strona prawa)

1ninieyszy Wiel. Comps przychyliwszy się do Prawa Pospoli-

2tego Kontraktu trzyletniego Arędownego wszytkie hostylita-

3tis y Upadki Wiel. Possessorowi warującego, tudzież Doku-

4mentu wyż pomienionego de praemissis itaq omnibus

5Jteratis quam Solennissime Contra nominatos Jnculpatos

6Salva manente si Opus fuerit, hujus Maaestionis Melioratione

7Manifestatur et protestatur Vicibus; Et Pro Verificationem

8Emissorum Woźnego Generała Wwa Bracławskiego y Jnn.

9Opatrzny Jana Pastkowskiego[?] Przedemną Urzędem Stawił

10ktory w moc wierney Relacyi Swoiey Zeznał JŻ on Roku

11wyż na Akcie wyrażonego Dnia Dwudziestego Drugiego

12Novembris Na Affektacyą y Prawną rekwizycyą Wiel.

13Compta z przytomną Sobie Szlachtą Ur. JmPanami Ja-

14nem Galińskim[?] y Szymonem Brodzińskim dlatym

15większey Wiary do tego Aktu Sobie przydanemi zjeżdżał

16do Dobr Miasteczka Bosowki y Wsi Popudni gdzie widział

17y Oglądał, Mieysca iednych Domow popalonych Dru-

18gich porozbieranych y Spustoszonych, Mosty także po-

19palone, a ztamtąd iechał, na Pola gdzie widział, Łany po-

20tratowane, iedne pozalegane Drugie, a trzecie Spasione

21Co wszystko Mienił bydź poczynione od Gromad Bossowskiey

22Uchowackiey[?] y Popudniańskiey w tym Szlachtą Sobie przy-

23tomną Oswiadczywszy się, Przedemną Urzędem Prawdzi-

24wey Wizyi Zeznał Relacyą Ktorą tak Comps Swoiey Ma-

25nifestacyi, Jako y Woźny Wizyi Relacyi Oprzyięcie do Akt co-

26y Otrzymał, Comparens Piątkowski mp Woźny nieumie-

27iący pisać Znakiem Krzyża S. podpisuie się Jan Pastkowski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „609”. Na lewym marginesie k. 393v–394 pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt (#PARTIAL – liczne miejsca niepewne, zwłaszcza na k. 393 dół): urząd komparenta „Cześn. Zyd.[?]” (w nagłówku „C. Z.”) – prawdopodobnie cześnik żydaczowski (por. akt 632 „Cz. Zyd.”); „Załęczego się” / „Załęczemu się” – powtarzające się sformułowanie niejasne (może ‘żalącego się’ = manifestanta – tak też tłumaczone w streszczeniu); „Uchowackiey[?]” (rkp. „Ukhowackiey”), „Ochrimowskiey[?]”, „Ochrymowey” – nazwy gromad/wsi niepewne; „uniwięne[?]”, „nieprzykłady[?]”, „tinento[?]”, „[...]”, „z Stawiszcz[?] Kiedziel[?]”, „Znienaczym[?]”, „Szelężku[?]”, „pomina[?]się” – niepewne; „Trochaniewskiego[?]” – nazwisko dyspozytora; „Studzinskiego” – dyspozytor ukrywający się na Polesiu; woźny „Pastkowski[?]” (może Pasztkowski); „Galińskim[?]” – niepewne. Linia „y Oglądał” i wiele zdań na k. 393 – składnia rekonstruowana.

Objaśnienia: Bosówka – miasteczko (klucz bosowski) Rzewuskich w województwie bracławskim[?]; „Bunt Ukraiński” – koliszczyzna 1768 r.; Popudnia – wieś (Popudnie) w kluczu; kontrakty lwowskie – doroczne kontrakty (zjazdy szlachty) we Lwowie, na których zawierano dzierżawy; „Triennium” – trzyletnia dzierżawa; „defektowanie” – spisanie ubytków (defektów) w inwentarzu.

Tłumaczenia: „cum Attinentiis” – z przynależnościami; „quam Solennissime” – jak najuroczyściej; „Acto Castri Leopoliensis” – w aktach grodu lwowskiego; „nescitur Ob quam rationem” – nie wiadomo z jakiej przyczyny; „mala Cumulando pejoribus” – mnożąc zło gorszym; „utriusque sexus” – obojga płci; „benevole” – dobrowolnie; „hostilitates” – szkody wojenne (nieprzyjacielskie); „de praemissis itaque omnibus iteratis … Contra nominatos Inculpatos, Salva manente si Opus fuerit hujus Manifestationis Melioratione, Manifestatur et protestatur Vicibus” – o to wszystko ponownie przeciw wymienionym obwinionym, z zastrzeżeniem w razie potrzeby poprawy tej manifestacji, manifestuje i protestuje po wielokroć; „Pro Verificatione Emissorum” – dla potwierdzenia powyższego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31grudnia 1768 r. Antoni Piątkowski, cześnik żydaczowski[?], arendarz miasteczka Bosówki z przynależnościami, zaraz po powrocie zza granicy i uspokojeniu buntu ukraińskiego, ponawiając wcześniejszy manifest, wniósł skargę przeciw Stanisławowi i Karolinie z ks. Radziwiłłów Rzewuskim, chorążym WXL, dziedzicom dóbr, ich komisarzowi generalnemu Stefanowi Grodeckiemu oraz gromadom bosowskiej, uchowackiej[?], popudniańskiej i ochrimowskiej[?]. Rzewuscy, wbrew dokumentowi wydanemu na kontraktach lwowskich przy przedłużeniu mu dzierżawy na drugie trzylecie (1767), nie przysłali komisarza w umówionym terminie (na Śródpoście) dla spisania inwentarza i ubytków; Grodecki przyjechał po terminie, nie spisał inwentarzy ani defektów i nie udzielił pomocy w ściąganiu intrat. Tymczasem wybuchł bunt chłopski na Ukrainie; Piątkowski, ratując życie, musiał tułać się za granicą, a chłopi wtargnęli do zamku bosowskiego i rozgrabili jego rzeczy i rzeczy dyspozytora Trochaniewskiego[?], podzielili je między siebie, wybrali zboże ze spichlerzy, wymłócili stogi, pędzili i pili gorzałkę, napadli na wieś Popudnię, szukając dyspozytora Studzińskiego ukrywającego się z szlachtą na Polesiu, i zamierzali zabić kilkanaście osób szlachty obojga płci; spalili papiery, rejestry i percepty, wytratowali i wypasali ozimy, spalili i rozebrali domy w miasteczku. Po powrocie Piątkowski zastał tylko pustki; gromady przyznały się dobrowolnie do rabunku, a część winnych zbiegła w obawie przed karą. Szkody wynoszą kilkanaście tysięcy. Woźny Jan Pastkowski[?] zeznał, że 22 listopada 1768 r. z szlachtą Janem Galińskim[?] i Szymonem Brodzińskim oglądał w Bosówce i Popudni spalone i rozebrane domy, spalone mosty oraz stratowane, zaległe i spasione łany, co przypisano gromadom bosowskiej, uchowackiej[?] i popudniańskiej. Komparent podpisał się, woźny postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 394 (skan 0397, strona prawa – od ok. 3/5 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Trzydziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y Przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc

5Burgrabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny

6Generał Wwa Bracł. y Jnn. Opatt. Jan Pastkowski[?] ktory w

7moc wierney y Skuteczney Relacyi Swoiey iawnie y Ustnie

8Dobrowolnie Zeznał, JŻ on Roku wyż na Akcie wyrażo-

9nego Dnia Dwudziestego Szostego Novembris z Rekwizy-

10cyi W. JmPana Stefana Piątkowskiego Skarbnika Kow.[?]

11był w Dobrach Wsiach Bożowce[?] y Żytnikach gdzie bę-

12dąc wraz Szlachtą Ur. JmPP. Antonim Witańskim[?]

13y Jozefem Dybskim do tego Aktu Sobie przydanemi

14a Zastawszy tychże we Wsi Zytnikach do Klucza Tety-

15[reklamant:] jowskiego

k. 394v (skan 0398, strona lewa – góra)

1jowskiego należącey Dyspozytora tegoż Woyta Romanka Saw-

2czyszynego[?] Zięcia, Jacka Hatana[?] Popradskiego[?] Starego, Mychay-

3ła Czernysza Klimenika[?], Wasyla Bekała[?], y Całe Gromadę Bo-

4żowiecką, Jacka Dybowca[?] Kwaśnego[?] Starego, Hrycka Karaczego[?]

5Panasa Dewinnego Zięciow Dwoch y Ur. Cujusq Nis Pod-

6rackiego[?] in Ante Dyspozytora Żytnieckiego y Całe Gromade

7Żytniecką, Aktualnych naieźdnikow Oprisorow[?] y rabownikow

8Aresztował, y w Grzywnach Prawem Opisanych ad disjudicatio-

9nem Juridicam przypowiedział, ktory to Areszt teraźnieyszy

10Dyspozytor Żytniki y Bożowski[?] Jmieniem JWW. Dziedzi-

11cow, y Panow Swoich Benevole Przyiowszy do rozprawy Praw-

12ney wyż wspomnionych Aresztem inmodowanych[?] dotrzy-

13mać Deklarował y Submittował się, A tak on Woźny Szlach-

14tą Sobie przytomną Oswiadczywszy się Przedemną Urzę-

15dem Prawdziwego Aresztu Swego Uczynił y Zeznał Rela-

16cyą De quo Psens Ejusd. Mtis Retts Mtis qui Supra Jgna-

17rus Sti[?] Crucis Signum posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „610”. Na lewym marginesie pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt: nazwa wsi w nagłówku „Bużowskiey[?]” a w tekście „Bożowce[?]”, „Bożowiecką”, „Bożowski” – forma niepewna (Bożowce / Bożówka?); „Skarbnika Kow.[?]” (w nagłówku „S. K.”) – urząd nierozwinięty; „Witańskim[?]” – niepewne; imiona i przezwiska poddanych: „Sawczyszynego[?]”, „Hatana[?] Popradskiego[?]”, „Klimenika[?]”, „Bekała[?]”, „Dybowca[?] Kwaśnego[?]”, „Karaczego[?]” – niepewne; „Cujusq Nis Pod-rackiego[?] in Ante Dyspozytora” – fragment niejasny (może ‘cujusvis nominis Podrackiego, ante Dyspozytora’ – byłego dyspozytora); „Oprisorow[?]” – zapewne ‘opryszków’; „inmodowanych[?]” – niejasne.

Objaśnienia: areszt związany ze szkodami z czasu koliszczyzny wyrządzonymi Piątkowskim – por. akt 630 (Antoni Piątkowski, Bosówka) i akt 632 (areszt gromad bosowskiej i in.). Żytniki – wieś klucza tetyjowskiego.

Tłumaczenia: „ad disjudicationem Juridicam” – do prawnego rozstrzygnięcia; „Benevole” – dobrowolnie; „Ignarus Scribendi Crucis Signum posuit” – pisma nieświadomy, postawił znak krzyża.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Woźny generał województwa bracławskiego Jan Pastkowski[?] zeznał w grodzie winnickim 31 grudnia 1768 r., że 26 listopada 1768 r. na rekwizycję Stefana Piątkowskiego, skarbnika kow.[?], z szlachtą Antonim Witańskim[?] i Józefem Dybskim był we wsiach Bożowce[?] i Żytniki. We wsi Żytniki, należącej do klucza tetyjowskiego, aresztował wraz z dyspozytorem wójta Romanka, zięcia Sawczyszynego[?], Jacka Hatana[?], starego Popradskiego[?], Mychajła Czernysza, Wasyla Bekała[?] i całą gromadę bożowiecką, Jacka Dybowca[?], starego Kwaśnego[?], Hrycka Karaczego[?], dwóch zięciów Panasa Dewinnego, Podrackiego[?] (dawnego dyspozytora żytnieckiego) i całą gromadę żytniecką – jako faktycznych najeźdźców, opryszków i rabowników – pod grzywnami prawnymi do rozstrzygnięcia sądowego. Dyspozytor Żytnik i Bożowiec przyjął areszt dobrowolnie w imieniu swoich panów i zobowiązał się dotrzymać go do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 394v (skan 0398, strona lewa – od ok. 2/5 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Trzydziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc

5Burgrabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny

6Generał Wwa Bracł. y Jnn. Jan Pastkowski[?] ktory w moc

7wierney y Skuteczney Relacyi Swoiey Jawnie Ustnie y Dobro-

8wolnie Zeznał, JŻ On Roku wyż na Akcie wyrażonego Dnia

9Dwudziestego Czwartego Novembris na Affektacyą y

10Prawną Rekwizycyą Wiel. JmPana Antoniego Piątkowskiego

11Cz. Zyd.[?] był w Dobrach Wsi Pańskim Mościu[?] w Possessyi

12Dożywotniey Wiel. JmPana Stefana Grodeckiego Reg. Kor.[?]

13Kommissarza Generał. JWW. Rzewuskich gdzie będąc przytom-

14ną Sobie Szlachtą Ur. JmPanami Janem Gajewskim y Szy-

15monem Brodzińskim dlatym większey Wagi do tego

16Aktu Sobie Przydanemi, a Zastawszy Kommissarza tegoż

17Woyta Musija, Jana Burmistrza, Hryhora Konotopa Kuli-

18ka[?] Pilipa Harużara[?] Dziesiętnika, Kozaickiego[?], Hnaska Ko-

19zaka, y Całe Gromade Bossowską, tudzież Woyta Hnata Osad-

20czego, y Całe Gromadę Uchowacką[?], Michayła Bezdzitnego

21Woyta, Jwana Pastoraka[?] Zone Dzieci y Cały Sprzęt Wdo-

22wy[?] tełkow[?] trzech Braci Kozakow Peresiąkowego[?] Syna Kuli-

23ka, Zone Krawcowego Syna Andrija Pełeszuka Umani[?]

24Oczyszynego[?] Syna, z Parobkiem, Umanica Szczerbinę Pisz-

25karza[?], Zadymitem[?], Pałamarzowego Syna Barana

26z Synem, Kozakow wszytkich y Całą Gromadę Popudian-

27[reklamant:] ską Woyta

k. 395 (skan 0398, strona prawa – góra)

1Woyta Kornija Dubczyka[?] z Ochrymowey Panasiuka Kornija y

2Całe Gromadę Ochrymowską, Aktualnych Buntownikow

3Aresztował, y w Grzywnach Prawem Opisanych ad disjudica-

4tionem Juridicam przypowiedział, ktory to Areszt Wiel. Kom-

5missarz Jmieniem JWiel. Dziedzicow Panow Swoich na wyż po-

6mienionych Buntownikom benevole przyiowszy do rozprawy

7Prawney dotrzymać deklarował, y Submittował się, a tak On Woź-

8ny Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczywszy się, Przedemną

9Urzędem Prawdziwego Aresztu Swego Uczynił y Zeznał Relacyą

10De quo presens Ejusd. Mtis Retts Mtis qui Supra Jgnarus Sti[?]

11Crucem S. posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „611”. Na lewym marginesie k. 394v pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt: urząd Antoniego Piątkowskiego „Cz. Zyd.[?]” – prawdopodobnie ‘Cześnik Żydaczowski’ (por. akt 630 „Cześn. Zyd.”, nagłówek „C. Z.”); „Pańskim Mościu[?]” – nazwa wsi (posesja Grodeckiego) niepewna; „Reg. Kor.[?]” – może ‘Regent Koronny’; imiona i przezwiska poddanych niepewne: „Konotopa Kulika[?]”, „Harużara[?]”, „Kozaickiego[?]”, „Uchowacką[?]” (rkp. „Ukhowacką”), „Pastoraka[?]”, „Wdowy[?] tełkow[?]” (fragment niejasny, może ‘wdowy, Wasilkow?’), „Peresiąkowego[?]”, „Umani[?] Oczyszynego[?]”, „Piszkarza[?]”, „Zadymitem[?]”, „Dubczyka[?]” (rkp. „Dubczka”).

Objaśnienia: areszt sprawców rabunku w Bosówce w czasie koliszczyzny – por. akt 630 (manifestacja Antoniego Piątkowskiego przeciw Rzewuskim i gromadom) i 631 (areszt na rekwizycję Stefana Piątkowskiego).

Tłumaczenia: „ad disjudicationem Juridicam” – do prawnego rozstrzygnięcia; „benevole” – dobrowolnie; „Ignarus Scribendi Crucem Sanctam posuit” – pisma nieświadomy, postawił święty krzyż.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Woźny generał województwa bracławskiego Jan Pastkowski[?] zeznał w grodzie winnickim 31 grudnia 1768 r., że 24 listopada 1768 r. na rekwizycję Antoniego Piątkowskiego, cześnika żydaczowskiego[?], z szlachtą Janem Gajewskim i Szymonem Brodzińskim był we wsi Pańskim Moście[?], w dożywotniej posesji Stefana Grodeckiego, komisarza generalnego Rzewuskich. Zastawszy tam komisarza, aresztował jako faktycznych buntowników: wójta Musija, burmistrza Jana, Hryhora Konotopa, dziesiętnika Pilipa Harużara[?], Hnaska Kozaka i całą gromadę bosowską; wójta Hnata Osadczego i całą gromadę uchowacką[?]; wójta Michajła Bezdzitnego, Iwana Pastoraka[?] z żoną, dziećmi i sprzętem, trzech braci kozaków, syna Peresiąkowego[?], Kulika, syna krawcowego, Andrija Pełeszuka, Umanicę Szczerbinę, syna pałamarzowego, Barana z synem, wszystkich kozaków i całą gromadę popudniańską; wójta Kornija Dubczyka[?] z Ochrymowej, Panasiuka Kornija i całą gromadę ochrymowską – pod grzywnami prawnymi do rozstrzygnięcia sądowego. Komisarz w imieniu dziedziców przyjął areszt dobrowolnie i zobowiązał się go dotrzymać do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 395 (skan 0398, strona prawa – od ok. 1/3 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Trzydziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Comparens Pter Ur. JmPan Stanisław

6Witkowski Nomine et Expeciali pro commisse Wiel. JmPana Sasi-

7mowskiego[?] Starsty Turłan.[?] Dobr Tarnawy y Terlicy do Klucza

8Bosowskiego należących Wwtwie y Powiecie Bracł. Sytuowanych

9a Zas Dobr Wsiow Worobijowki Łuki Pikar y Jnnych Suis Juris

10Possessora Pryncypała Swego Jmieniem na przeciwko JW. JmP.

11Rzewuskiemu Chorą. Wiel. Xięstwa Litt. Wyż wspomnionych

12Dobr Dziedzicowi, A Osobliwie Wiel. JmPanu Stefanowi Grodec-

13kiemu Kommissarzowi JWiel. Chorą. Litt. ad que indiligentia

14Sui et Pryncipali Sui Jn hunc Sensu Manifestuie się JŻ Wiel. JmP.

15Grodecki Kommissarz, an Jussus Jllustris magnifici Pryncipali Sui an pro-

16proprio z Części rzeczonych Dobr Worobijowki Łuki Pikar Jn a-

17ctuali ad presens Possessione JWiel. moderni Manifestantis Pryn-

18cypała Zostaiących Czynszow więcey Tysiąca Złł. Polskich

19Kaliter[?] do Siebie należących wybrał, a gdy ninieyszy Manifestans

20w tymże Czasie do Części wspomnionych Dobr dla wybrania

21pomienionych Czynszow y Rat od Wiel. Starosty Turłańskiego[?]

22Pryncypała Swego zjechał, tedy Wiel. Grodecki widząc być

23Jntrasiorus[?] wybranie Jntraty do JWiel. Chorą. Litt. nienależącey

24Ceduł[?] do Gromady Wsi Popowki w Possessyi Wiel. JmP. Kamin-

25skiego ad presens Zostaiącey Jmieniem Wybrania wspom-

26nionych Czynszow dać ważył się ninieyszemu Compsowi kto-

27ry Comps Volens Nolens rozumieiąc Że do Skarbu JWiel. Chorą.

28Litt. pomieniona Wieś Popowka iako Dziedzica należy: Zie-

29chał y tam Szczegulnie Dziewięćdziesiąt Pięć Rubli na Funda-

30mencie wyż wspomnianego Dokumentu Wybrał, a gdy

31więcey wybrać niemogł, tudzież aby dla Possessyi Wiel. Ka-

32minskiego Część rzeczony Wsi Popowki w Prawną Jnno-

33lucio[?] Wiel. Pryncypała nie podał, Ztamtąd do Dobr Części rze-

34[reklamant:] czonych Woro

k. 395v (skan 0399, strona lewa – góra)

1czonych Worobijowki Łuki Białojezora w Possessyi Wiel. Pryncy-

2pała Swego Zostaiących dla wybrania Jntraty odjechał gdzie

3przyiechawszy Jntratę, tylko Czynszow y Rat wybrał gdyż w

4Czasie teraźnieyszym, tak dla Zaciętych powtornie Buntow

5Arędarzow nie Zastał, Jako też Z przyczyny że Wiel. Grodecki

6Kommissarz z tychże Dobr Wsi Pikar wprzody Czynsze

7y podorożczyzne[?] powybierał, Ze Zas Trochim Boyko Po-

8bereżnik z przytym Prawowicie Stefan Rydwanko Andrij

9Braharny Własko Hrednyna[?], Pilip Hryczenko, Nieczypor Pań-

10czyszko[?] Serhij Braharny, Mychayło Kowalenko y Jnni dla

11Swywoli Zagranicę Czyli Bardziey przez przymuszenia

12do porzucenia wyż wspomnionego Trochyma Boyka Pobe-

13reżnika wyż wyrażonych Ludzi przez Ur. Chilińskiego[?] Ge-

14neralnego Leśniczego Zbiegli Zaczym Modernus Comps prze-

15strzegaiąc Całości Substancyi Wiel. Pryncypała Swego tak

16niewybranie Jntraty Jako O Zbieżenie Poddanych przez Swywo-

17le Jndilientia Ejusd. iterata vice queritur et Manifestatur Sal-

18va Ejusd. Manifestationis Melioratione Stanisław Witkowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „612”. Na lewym marginesie k. 395 pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt: nazwisko pryncypała „Sasimowskiego[?]” i urząd „S. T.” = „Starsty Turłan.[?]”, „Starosty Turłańskiego[?]” – niepewne (może Sosnowski? – rkp. wyraźnie „Sasi-mowskiego”); „Expeciali pro commisse” = ‘ex speciali plenipotentia commissa’; „ad que indiligentia Sui” – zapewne ‘atque in diligentia sua’; „Kaliter[?]”, „Jntrasiorus[?]”, „Ceduł[?]”, „Jnno-lucio[?]” (może ‘Jntromissyą’), „podorożczyzne[?]”, „Hrednyna[?]”, „Pańczyszko[?]”, „Chilińskiego[?]” – niepewne; „z przytym Prawowicie” – fragment niejasny.

Objaśnienia: dobra Tarnawa i Terlica należały do klucza bosowskiego Rzewuskich (por. akty 630, 632); wsie Worobijówka, Łuka, Pikary (Białojezioro?) – posesja pryncypała; Popówka – wieś w posesji Kamińskiego.

Tłumaczenia: „Suis Juris” – na własnym prawie; „an Jussus Illustris Magnifici Principalis Sui an proprio [motu]” – czy z rozkazu swego jaśnie wielmożnego pryncypała, czy z własnej woli; „in actuali ad praesens Possessione” – w faktycznym obecnie posiadaniu; „moderni Manifestantis” – obecnego manifestanta; „Volens Nolens” – chcąc nie chcąc; „Modernus Comparens” – obecny komparent; „in diligentia ejusdem iterata vice queritur et Manifestatur, Salva Ejusdem Manifestationis Melioratione” – w obronie tegoż ponownie skarży się i manifestuje, z zastrzeżeniem poprawienia tej manifestacji.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31grudnia 1768 r. Stanisław Witkowski, z plenipotencji Sasimowskiego[?], starosty turłańskiego[?], dziedzica dóbr Tarnawa i Terlica (klucz bosowski, woj. i pow. bracławski) oraz posesora wsi Worobijówka, Łuka, Pikary i innych, manifestował przeciw Stanisławowi Rzewuskiemu, chorążemu WXL, a zwłaszcza jego komisarzowi Stefanowi Grodeckiemu: Grodecki, czy z rozkazu pryncypała, czy z własnej woli, wybrał z części dóbr Worobijówki, Łuki i Pikarów, będących w posiadaniu pryncypała komparenta, ponad 1000 zł czynszów. Gdy komparent zjechał do tych dóbr po czynsze, Grodecki dał mu kartkę (cedułę[?]) do gromady wsi Popówki (w posesji Kamińskiego) na wybranie czynszów; komparent, sądząc, że wieś należy do Rzewuskiego, wybrał tam 95 rubli, a więcej nie zdołał. Następnie w Worobijówce, Łuce i Białojeziorze zebrał tylko czynsze i raty, bo z powodu ponownych buntów nie zastał arendarzy, a Grodecki wcześniej wybrał czynsze z Pikarów. Ponadto pobereżnik Trochim Bojko, Stefan Rydwanko, Andrij Braharny, Własko Hrednyna[?], Pilip Hryczenko, Nieczypor Pańczyszko[?], Serhij Braharny, Mychajło Kowalenko i inni zbiegli za granicę, zmuszeni (jak twierdzi) przez generalnego leśniczego Chilińskiego[?]. Komparent manifestuje o niewybranie intraty i zbiegostwo poddanych. Podpisał się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 395v (skan 0399, strona lewa – od ok. 2/5 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Trzydziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem

5ptunc Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens Pter Wm

6Pan Woyciech Strzybowski[?] Skarbnik Zaw.[?] Towarzysz

7Znaku Pancernego JW. JmPana Starosty y Wiskiego[?], Jak tyl-

8ko po smiertelnym prawie Sobie Komparenta od niżey wyrażo-

9nego Obżałowanego zbiciu nieco do zdrowia przyiść a do Akt

10ninieyszych przybyć mogł tak Zaraz Solennie Swym

11y Wm Pani Maryanny Strzybowskiey[?] Małżąki Swoiey Jmie-

12niem na przeciwko JW. JmPanu Franciszkowi Salezemu

13Potockiemu Woiewodzie Kijowskiemu Dobr Klucza Hoło-

14waniewskiego w Włości Umańskiey Dziedzicowi, a Osobli-

15wie Ur. Benedyktowi Łaszczowi[?] Dobr wyż wspomnionych

16Gubernatorowi, niemniey Kozakom do Osob Dwudziestu

17naniżey wyrażone Wiolencye przysposobionym Skar-

18ży y Protestuie się w ten Sposob. JŻ Ur. Łaszcz[?] Guberna-

19tor Klucza Hołowaniewskiego Naypierwiey ninieyszego Com-

20paranta w Czasie teraźnieyszym przyszłych powtornie

21Haydamackich Buntach z Dobr Wsi Rozkoszny[?] ad Pos-

22sessyi[?] Possessyi Wiel. Comparenta podległey przez Swoie

23pisanie, ktore in hunc Sensu iest wyrażone na małym

24Kortikusku[?], Mosci Panie Skarbniku Dobrodzieiu Jak

25[reklamant:] tylko ta

k. 396 (skan 0399, strona prawa)

1tylko ta Karteczka doydzie, tak iako nay pilniey porzuciwszy

2wszytko przyieżdżay WmPan, Strach wielki Zostaie Ub[?]

3Łaszcz[?] z prowadził, A potym rożne Motiva do Kłotni

4daiąc naypierwiey Sługi Wiel. Comparenta łaiac bi-

5ciem odgrażać Woz własny Comparentis wziąć y Swoy

6Gorzałkę za Granicę wyprawić, a potym gdy Wiel. Com-

7parens o wyż wspomniony Woz albo o inny w Czasu ucie-

8[?]ki Ur. Obżałowanego dopraszał się. Tedy tenże Ur. Łaszcz[?]

9nie tylko Słowy nieuczciwymi z łzyi[?] Dyfamować y łaiać

10kilka Suchych Zadać, ale w większa gdy iuż Wiel. Comps

11Unikaiąc Kłotni y dalszego bicia do Rezydencyi Swoiey

12Uszedł, tedy Ur. Łaszcz[?] Na też Rezydencyą Maiąc w Ręku

13Obuch napadł, y gdy Zadosyć Swoiey Pasyi Uczynić nie

14mogł, Kozakow Blisko Dwudziestu wziąwszy, y na tęż Rezyden-

15cyą powtornie napaść Wiel. Comparenta, tak Sam

16przez Siebie, iako y przez Kozakow Suchemi razami

17niemiłosierdnie zbić Zone broniąco Męża z Krwawić po-

18targać za Włosy targać niemaiąc Litości na płeć ko-

19biecą targać tak Że JŻ Wiel. Compta Małżąka będąc

20przestraszona y Zbita Smiertelnie Chorzeie Dzieci po-

21przestrasać; Konie wyprzęgać z Zamku nie puszczać

22smiał y ważył się, a Zatym Wiel. Comps O tak cięzką

23Krzywdę Swym y Małżąki Swoiey Jmieniem protes-

24tował się y prosił mnie Urzędu O przydanie Woźne-

25go do Opatrzenia razow ktorego Annuendo Affecta-

26tione przydałem Opatrznego Woźnego Generała Mi-

27chała Radlińskiego ktory in Psentia JchMciow Panow

28Stanisława Mastowskiego[?] y Stefana Czyżewskiego[?]

29widział y Oglądał, Wiel. Comparenta Głowę Suche-

30mi razami zbito y Spuchło na prawey Stronie raz

31Udeżany, Krwią Zaszły, Ząb na przedzie wybity y Ca-

32łego zbitego, ktore to Zbicie Słyszał być Zadane od

33Ur. Łaszcza[?] y Kozakow pod Komędą Ur. Obżałowane-

34go Zostaiących, a tak Comps protestacyi iako Woź-

35ny Obdukcyi actis Conotari prosili y Otrzymali

36Woyciech Strzybowski[?] mp Woźny nieumieiący pisać

37Znakiem Krzyża S. podpisuie się +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „613”. Na lewym marginesie k. 395v–396 pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt: nazwisko komparenta „Strzybowski[?]” (rkp. „Strzybowski”/„Strzyhowski”); „Skarbnik Zaw.[?]” (w nagłówku „S. Z.”) – urząd nierozwinięty; „JW. JmPana Starosty y Wiskiego[?]” – fragment niejasny (może ‘Starosty Wiskiego’ – starosta wiski, dowódca chorągwi pancernej); nazwisko gubernatora „Łaszcz[?]” (rkp. „Laszcz”, „Laszczowi”) – niepewne; „Rozkoszny[?]” (rkp. „Roszkoszny”/„Rozkozny”) – nazwa wsi niepewna; „ad Possessyi[?]” – może ‘ad presens’; „Kortikusku[?]” – zapewne ‘karteczce’; „Ub[?]”, „z łzyi[?]”, „Chorzeie” – niepewne; „Mastowskiego[?]”, „Czyżewskiego[?]” – nazwiska świadków niepewne.

Objaśnienia: klucz hołowaniewski (Hołowaniewsk) we włości humańskiej, dobra Potockich; „ponowne bunty hajdamackie” – w drugiej połowie 1768 r., po stłumieniu głównego powstania, trwały lokalne rozruchy. Woźny Michał Radliński – por. akty 41–43, 116, 132.

Tłumaczenia: „in hunc Sensum” – w tym brzmieniu; „Annuendo Affectationi” – przychylając się do żądania; „in Praesentia” – w obecności; „actis Connotari prosili y Otrzymali” – prosili o zapisanie do akt i otrzymali.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31grudnia 1768 r. Wojciech Strzybowski[?], skarbnik zaw.[?], towarzysz znaku pancernego, gdy tylko po śmiertelnym pobiciu nieco przyszedł do zdrowia, protestował w imieniu swoim i żony Marianny przeciw Franciszkowi Salezemu Potockiemu, wojewodzie kijowskiemu, dziedzicowi klucza hołowaniewskiego we włości humańskiej, a zwłaszcza przeciw gubernatorowi tego klucza Benedyktowi Łaszczowi[?] i około dwudziestu kozakom: w czasie ponownych buntów hajdamackich gubernator wezwał komparenta karteczką z wsi Rozkosznej[?], będącej w jego posesji, by „porzuciwszy wszystko przyjeżdżał”, bo strach wielki; potem szukał zwady – łajał i groził biciem sługom, chciał zabrać wóz komparenta, by wysłać za granicę swoją gorzałkę, a gdy komparent upominał się o wóz na czas ucieczki, lżył go i pobił; gdy komparent schronił się w swojej rezydencji, Łaszcz[?] napadł na nią z obuchem, a potem z blisko dwudziestoma kozakami ponownie, zbił komparenta, a broniącą męża żonę pobił do krwi i targał za włosy, tak że ciężko zachorowała, przestraszył dzieci i nie wypuszczał koni z zamku. Woźny Michał Radliński w obecności Stanisława Mastowskiego[?] i Stefana Czyżewskiego[?] oglądał komparenta: głowa zbita i spuchnięta po prawej stronie, nabiegła krwią, wybity przedni ząb i całe ciało zbite – od Łaszcza[?] i kozaków pod jego komendą. Komparent podpisał się, woźny postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 396 (skan 0399, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2[reklamant:] Miesiąca

k. 396v (skan 0400, strona lewa)

1Miesiąca Decembris Trzydziestego Pierwszego Dnia

2Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

3kiemi y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem

4ptunc Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens Pter W.

5JmPan Antoni Kopystyński Stoln. Zem.[?] Subveniendo

6Jndemnitati Substantiae Sui Solennie pko JmPanu Mikoła-

7iowi Storbowskiemu[?] Podcz. Rz.[?] Skarży y Manifestuie się

8Oto: JŻ lubo Wiel. Comparens w Winn. Grodzie w Roku Ty-

9siąc Siedmset Szesdziesiąt Piątym Dnia Dziesiątego Febru-

10arij Skryptow rzeczonych Dwoch każdy z Onych na Sum-

11me Czerwonych Złotych Trzydzieści, a ogulnie kwotę Czerwo-

12nych Złotych Sześćdziesiąt u W. Jabłonowskiego Woiewody

13Podolskiego[?] należące Sobie na Osobę W. Storbowskiego[?] Podcz. Rz.[?]

14Cessyę Uczynił, y [z] are tegoż W. Storbowskiego[?] z tymże Wiel.

15Jabłonowskim Oto Kwit y [z] are Cessyi Process toczyć się a-

16le ponieważ tenże JmPan Storbowski[?] przez List de

17Data Ejus z Maryszkowa[?] Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

18Szostego Dnia Jedynastego Marcii do Uczynienia re-

19tro Cessyi na Osobę tegoż Komparenta Obowiązał się

20y Oney że przez Zatrudnienie y Zamieszanie Rzeczypo-

21spolitey w Grodzie Uczynić nieprzychodzi, Zaczym O-

22strzegaiąc Całości tychże Summ y Processu iako te-

23raz Ur. JmPanu Antoniemu Drużbowiczowi[?] wstą-

24pionych ażeby też przed księgą na Osobę W. Stor-

25bowskiego Cessya tylko iedynie do windykowania

26Uczyniona nieprzynosiła iakowey Ur. Drużbowiczo-

27wi Zięciowi Onegoż trudności, de nullitate tyże w

28wyż wyrażoney Cessyi iako de nullo dato et acceptis

29na Osobę W. Storbowskiego[?] nastąpioney Manifestuie Anto-

30ni Kopystyński mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „614”. Na lewym marginesie k. 396v pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Odczyt: nazwisko obwinionego w nagłówku „Storkowskiemu[?]”/„Storbowskiemu”, w tekście „Storbowskiemu”, „Starbowskiego” – forma niepewna; urząd komparenta „Stoln. Zem.[?]” i obwinionego „Podcz. Rz.[?]” – nierozwinięte; „W. Jabłonowskiego Woiewody Podolskiego[?]” – w rkp. „Wojewody” bez wyraźnego określenia (może raczej skrót „W.” = wielmożnego, a urząd nieczytelny); „[z] are” – w rkp. „y are”/„z are” (zapewne ‘z racji’); „Oto Kwit” – fragment niejasny (może ‘o te kwity’); „z Maryszkowa[?]” – miejsce wystawienia listu niepewne; „Drużbowiczowi[?]” – nazwisko zięcia komparenta niepewne; „Stolnika Zem.” może = ziemi (np. ‘zemlii’?).

Tłumaczenia: „Subveniendo Indemnitati Substantiae Suae” – zapobiegając szkodzie w swoim majątku; „retro Cessyi” – cesji zwrotnej; „de nullitate … tanquam de nullo dato et accepto” – o nieważność … jako z niczego nie danej i nie przyjętej.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31grudnia 1768 r. Antoni Kopystyński, stolnik [?], zapobiegając szkodzie w swoim majątku, manifestował przeciw Mikołajowi Storbowskiemu[?], podczaszemu [?]: 10 lutego 1765 r. w grodzie winnickim komparent scedował na Storbowskiego[?] dwa skrypty, każdy na 30 czerwonych złotych (razem 60), przysługujące mu od wojewody Jabłonowskiego, i w związku z tą cesją toczył się proces Storbowskiego[?] z Jabłonowskim. Ponieważ jednak Storbowski[?] listem z Maryszkowa[?] z 11 marca 1766 r. zobowiązał się do cesji zwrotnej na rzecz komparenta, a z powodu zamieszania w Rzeczypospolitej nie można jej było dokonać w grodzie, komparent – chroniąc całość tych summ i procesu, w które wstąpił teraz jego zięć Antoni Drużbowicz[?], i by cesja na Storbowskiego[?], dokonana jedynie dla windykacji, nie czyniła Drużbowiczowi[?] trudności – manifestuje o nieważność tej cesji jako niedanej i nieprzyjętej. Podpisał się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 396v (skan 0400, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Trzydziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Antonim Jakowickim

5Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa Grodu Winn.

6Comparens Pter Wiel. JmPan Tomasz Budzyn-

7cha[?] Kamiński Cześnik Witebski[?] Zostawszy pokrzyw-

8[reklamant:] dzony niżey

k. 397 (skan 0400, strona prawa)

1dzony niżey wyrażonemi Sposobami Ubespieczaiąc Sub-

2stancyą Swoią Solennie na pko Ur. JmPani Magda-

3lennie Kamińskiey niegdy Ur. Stanisława Kamiń-

4skiego Subdeleg. Grod. Winn. Comparentis Syna[?] Mał-

5żonce pozostałey Wdowie Manifestuie się w ten Sposob

6y Oto: JŻ Ur. z Ruszczycow[?] Magdalenna Kamińska

7nie miawszy Żadnego wniosku Swego ani wyprawy

8po Zeyściu niegdy Ur. Stanisława Kamińskiego Sub-

9delegata Grodzkiego Winn. Małżąka Swego a Com-

10parentis Syna nie Zaprzysiągłszy podług Prawa Re-

11gestru pozostałych Rzeczy bez względu na to że

12na własne Comparenta Pieniądze od Wiel. Szeleniow-

13skiego[?] Stty Trakt.[?] odebrane na też Mobilia Erogowane

14były, ważyła się wszystkie pozostałe Sukienie y Appa-

15rencye Domowe Zabrać niewiedzieć gdzie podziać y

16potracić tak że papiery rożne do Substancyi Wiel. Ma-

17nifestanta leżące Zagarnąć[?], a na Ostatek przesladu-

18iąc Wiel. Compta nie Jako Oyca nie Czyniąc dosyć Tes-

19tamentowey woli Małżąka Swego a Compta Syna

20wszelkie Uszanowanie a przy Sędziwości wieku po-

21zostałey Substancyi potrzeb Opatrowanie Ostrzega-

22iący z Dworku własnego Comptis wyrzucić posłarała[?]

23się tak daleće że Wiel. Maant z Łyma[?] Swei Rodziewo[?] od

24Dzieci powinney Aurygaciom[?] Ludzi po Cudzych Kontach

25tułać się musiał, A Zatym Wiel. Maant ote Krzywdy y

26bez prawia przeciwko tyże wyżey Obżałowaney pow-

27tornie Manifestuie się Zachowuiąc wolność tego Ma-

28nifestu poprawienia. A. B.[?] Kamiński mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „615” – ostatni akt księgi 44-1-4 (31 XII 1768). Pod nim duży ozdobny napis/parafa (może „Zamknięcie” – zamknięcie księgi; odczyt niepewny) i zakrętas. Na lewym marginesie k. 396v pionowo „Legi cum Copia Odolanowski”.

Dalej: k. 397v (skan 0401 lewa) – pusta karta z dawnymi napisami archiwalnymi („Winnickie grodzkie 4661”, „a … 1768”); k. 398 (skan 0401 prawa) – rosyjskie poświadczenie Komisji do uporządkowania ksiąg metrycznych i aktowych guberni kijowskiej, wołyńskiej i podolskiej z 1835 r. o przeszyciu, opieczętowaniu i przenumerowaniu księgi (trzysta dziewięćdziesiąt siedem kart[?]), z podpisami i pieczęcią lakową – nie jest aktem księgi.

Odczyt: „Budzyncha[?]” (rkp. „Budzynu/cha” na przełamaniu wiersza – może „Budzyński”? lub przydomek); „Cześnik Witebski[?]” (rkp. „Witcoski” – może ‘Witebski’ lub ‘Wiecki’); „Synowy[?]” w nagłówku – zapewne ‘Synowey’ (synowej) – choć z treści wynika, że Magdalena była wdową po synu komparenta (Stanisław Kamiński był „Comparentis Syn”), więc synową komparenta; „z Ruszczycow[?]” – nazwisko rodowe niepewne; „Szeleniowskiego[?] Stty Trakt.[?]” – niepewne; „Zagarnąć[?]” – plama atramentu; „posłarała[?]” – zapewne ‘postarała’; „z Łyma[?] Swei Rodziewo[?] od Dzieci powinney Aurygaciom[?]” – fragment niejasny (może ‘z łona swej rodziny … od dzieci powinnej obligacji’); podpis „A. B.[?] Kamiński” – inicjały niezgodne z imieniem Tomasz (do weryfikacji).

Tłumaczenia: „Erogowane” – wydane, wyłożone; „Apparencye” – sprzęty; „Mobilia” – ruchomości.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31grudnia 1768 r. Tomasz Budzyn[?] Kamiński, cześnik witebski[?], manifestował przeciw Magdalenie z Ruszczyców[?] Kamińskiej, wdowie po swoim synu Stanisławie Kamińskim, subdelegacie grodzkim winnickim: po śmierci męża wdowa, nie wniósłszy żadnego wiana ani wyprawy, nie zaprzysięgła według prawa rejestru pozostałych rzeczy i – choć ruchomości te kupiono za pieniądze komparenta, otrzymane od Szeleniowskiego[?] – zabrała wszystkie suknie i sprzęty domowe, nie wiadomo gdzie je podziała, zagarnęła różne papiery dotyczące majątku komparenta, a w końcu, nie okazując mu szacunku jako ojcu i nie wypełniając testamentowej woli męża, postarała się o wyrzucenie sędziwego komparenta z jego własnego dworku, tak że musiał tułać się po cudzych kątach. Komparent ponownie manifestuje się o te krzywdy, zastrzegając prawo poprawienia manifestu. Podpisał się. (Ostatni akt księgi 44-1-4.)