Akty 581–620

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 370 (skan 0373, strona prawa)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca, Decembris, Trzynastego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y przedemną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem ptunc

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy Osobisto Woźny

6Generał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Mikołay Sabatow-

7ski, Ktory w moc wierney Relacyi Swoiey dobrowolnie ze-

8znał. Jż on Roku na Akcie wyrażonego Dni Rożnych na

9Affektacyą y Prawną Rekwizycyą J. O. X. JmC Stanisławowi

10Lubomirskiemu Wojewody Bracławskiego w przytomności

11Szlachty Ludzi godnych Ur. JmC. Panow Kazimierza Wit-

12kowskiego, y Macieja Oszmulkiewicza[?], et quidem Dnia Pięt-

13nastego Nowembris był w Dobrach Wsiach Cerniowcach[?] Cer-

14niowce[?] Borowce Kalitynce Wołodziowce, Dnia Szesnastego

15ejusdem w Dobrach Wsiach Pokutyńcach, Saińkach[?], Dnia

16Siedmnastego ejusdem Mensis Babczyńcach, Rozniatowcach[?]

17Dnia Osmnastego ejusdem Antonowcach Widłach. Dnia

18ejusdem Dwudziestego ejusdem w Babatyńcach[?] Mirzwińcach[?]

19Dnia Dwudziestego Pierwszego ejusdem w Buszyhlebowcach[?]

20Dzikowcach, Dnia Dwudziestego Drugiego ejusdem w Arbi-

21jowcach[?] Dębkowcach[?] Dnia Dwudziestego trzeciego ejusdem

22w Secianie[?], Dnia Dwudziestego Czwartego w Pilinowcach[?]

23w Kotorusawie[?] Rusawce, Dnia Dwudziestego Szostego

24ejusdem w Jurkowce Pinkowce. Dnia Dwudziestego

25Osmego ejusdem w Kaczkowce Werbce Dnia Dwudzies-

26tego Dziewiątego ejusdem w Tomaszpolu, Miastkowcach, Dnia

27Pierwszego Mensis Decembris w Szarapanowcach Dnia

28Drugiego ejusdem w Lewkowcach, Sokołowcach, Dnia

29trzeciego ejusdem w Dziugastrze[?], w Hruskotyszczach[?] y

30[kustosz:] Słobodzie

k. 370v (skan 0374, strona lewa – górna część)

1Słobodzie Chrestyskiey[?] Dnia Czwartego ejusdem w Liszczanie[?], Dnia

2Piątego w Haraczkowce Dnia Szostego ejusdem w Popie-

3luchach, y Słobodzie Popieluszcze[?], Dnia Dziewiątego ejusdem

4w Rudnice, Dnia Dziesiątego ejusdem w Rozboyney gorze

5będąc Dobra wyż wspomnione Awizował, y Owytupnie[?]

6JchMość Panom Possessorom Oznaymił, A wtym Szlachtą

7Sobie Przytomną Oswiadczywszy się Powrocił, y tu ad Acta

8przybywszy prawdziwey Swoiey Awizacyi Uczynił y Ze-

9znał Relacyą, de quo praesens ejusdem Mllis. Rell. Mllis.

10qui Supra Sti[?] Jgnarus Signum Crucis posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „560”. Wpis 13 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym (protunc) namiestnikiem. Awizacje od 15 XI do 10 XII 1768 (pierwsza data – „Piętnastego Nowembris” – odczyt prawdopodobny). Cel awizacji nie został w akcie określony (zapewne zawiadomienie posesorów dóbr wojewody o czynnościach jego „officium”, np. lustracji lub poborze).

Odczyt: nazwy wsi w wielu miejscach niepewne: „Cerniowcach[?] Cerniowce[?]” (Czerniowce?), „Saińkach[?]” (Sajanki?), „Rozniatowcach[?]”, „Babatyńcach[?] Mirzwińcach[?]”, „Buszyhlebowcach[?]”, „Arbijowcach[?] Dębkowcach[?]” (rkp. „Arbi-/jowce Denbkowce”), „Secianie[?]”, „Pilinowcach[?]”, „Kotorusawie[?]” (rkp. „Kotorusawi”), „Dziugastrze[?]”, „Hruskotyszczach[?]”, „Słobodzie Chrestyskiey[?]”, „Liszczanie[?]”, „Słobodzie Popieluszcze[?]”; pewniejsze: Borowce, Kalitynce, Wołodziowce (Włodziowce?), Pokutyńce, Babczyńce, Antonowce, Widły, Dzikowce, Rusawka, Jurkowce, Pinkowce, Kaczkowce, Werbka, Tomaszpol, Miastkowce, Szarapanowce, Lewkowce, Sokołowce, Haraczkowce, Popieluchy, Rudnica, Rozbójna Góra; „Owytupnie[?]” – niejasne; świadek „Oszmulkiewicza[?]” – niepewne; nagłówek „ad Offm” – ‘ad officium’ (lub ‘ad affectationem’).

Objaśnienia: „Awizacja” – urzędowe zawiadomienie (przez woźnego) posesorów i gromad o zarządzeniu lub terminie; „dni różnych” – w różne dni; „Rozbójna Góra” – nazwa miejscowa; dobra wymienione leżą w kluczach tomaszpolskim, szarapanowskim, popieluskim itp. (powiat bracławski, nad Rusawą).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

13grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Mikołaj Sabatowski zeznał przed ówczesnym namiestnikiem Antonim Jakowickim[?], że na żądanie ks. Stanisława Lubomirskiego, wojewody bracławskiego, w obecności szlachty Kazimierza Witkowskiego i Macieja Oszmulkiewicza[?], w różne dni od 15 listopada do 10 grudnia 1768 r. objeżdżał kolejno dobra i wsie – m.in. Czerniowce[?], Borowce, Kalitynce, Wołodziowce, Pokutyńce, Babczyńce, Antonowce, Widły, Dzikowce, Rusawkę, Jurkowce, Pinkowce, Kaczkowce, Werbkę, Tomaszpol, Miastkowce, Szarapanowce, Lewkowce, Sokołowce, Haraczkowce, Popieluchy, Rudnicę i Rozbójną Górę – i we wszystkich dokonał awizacji, oznajmiając ją posesorom; po powrocie złożył relację. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 370v (skan 0374, strona lewa – od ok. 1/3 wysokości)

1Roku. Tysiąc. Siedmset. Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris. Czternastego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Antonim Jakowickim[?] Namies-

5nikiem ptunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Com-

6parens Pttiter Ur. JmC Pan Tomasz Gronkiewicz Dobr

7Dmytraszowki[?], Kukuty[?] y Bołhan Ekonom, tu w Wwie

8Bracławskim leżących W. JmC Pana Jana Godziemby

9Wardyńskiego Podkom. Par. tychże Dobr vigore ju-

10rium Sibi Servientium post extinctum Caput niegdy

11S. P. W. JmC Pana Andrzeja Godziemby Wardyńskiego

12Stolnika Latycz. Oyca Swoiego Possessora Jmieniem

13tegoż W. Pryncypała Swoiego takową przed Aktami niniey-

14szemi Grodzkiemi Winnickiemi proprij Districtus in Di-

15ligentia zanosi Manifestacyą. Jż ten że Ur. Maans Jmie-

16niem J. W. Pryncypała Swego zacząwszy od Dnia Dwu-

17nastego Miesiąca Listopada Roku Teraznieyszego Ty-

18siąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego w Dobrach wspom-

19nianych Dmytraszowce[?] Kukutach[?] y Bołhanie Siedzieć Possessyą

20[kustosz:] Ktorą

k. 371 (skan 0374, strona prawa – górna część)

1Ktorą Przez Niedziel Cztyry Kontynuiąc na Dnia Dziesią-

2tym Miesiąca Grudnia Roku teraznieyszego w tych że

3Dobrach Dmytraszowce[?] Kukutach[?] y Bołhanie Sine ulla

4praepeditione wysiedział, y wypełnił, Przeto de expleta

5eadem pacifica Possessione Jmieniem tegoż Wiell. Pryncy-

6pała Swego powtornie in Diligentia tegoż manifestu

7ie się. Tomasz Gronkiewicz mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „561”. Wpis 14 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem. Posesja wysiedziana od 12 XI do 10 XII 1768 (cztery tygodnie).

Odczyt: nazwy dóbr „Dmytraszowki / Dmytraszowce[?]”, „Kukuty / Kukutach[?]” (nagłówek: „Kuku-/tow”) – niepewne; „Bołhan / Bołhanie” – prawdopodobnie Bołhan (Bołhań?) w województwie bracławskim; „Podkom. Par.” – podkomorzy parnawski (por. akty 569, 572–573).

Objaśnienia: „vigore iurium sibi servientium post extinctum caput” – na mocy przysługujących mu praw po śmierci (ojca); „Possessyą siedzieć” – faktycznie przebywać w dobrach (posiadanie spokojne przez określony czas, tu cztery tygodnie, umacniało tytuł); „sine ulla praepeditione” – bez żadnej przeszkody; „de expleta pacifica possessione” – o wypełnionym (dopełnionym) spokojnym posiadaniu; „in diligentia” – dla zachowania staranności.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14grudnia 1768 r. Tomasz Gronkiewicz, ekonom dóbr Dmytraszówka[?], Kukuty[?] i Bołhan w województwie bracławskim, należących na mocy praw po śmierci Andrzeja Godziemby Wardyńskiego, stolnika latyczowskiego, do jego syna Jana Godziemby Wardyńskiego, podkomorzego parnawskiego, zamanifestował in diligentia, że imieniem swego pana od 12 listopada 1768 r. przez cztery tygodnie, do 10 grudnia, bez żadnej przeszkody „wysiedział” posesję tych dóbr, i tym samym zgłasza dopełnienie spokojnego posiadania. Podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 371 (skan 0374, strona prawa – od ok. 1/4 wysokości)

1Roku. Tysiąc. Siedmset, Szesdziesiąt. Osmego.

2Miesiąca. Decembris. Czternastego. Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Antonim Jakowickim[?] Namies-

5nikiem ptunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego.

6Comparens Pttiter Ur. JmC Pan Jan Dudziński Dobr Za-

7bokrzycza cum Attinentiis Ekonom Wiell. JmC Pana Jana

8Godziemby Wardyńskiego Podkom. Parnaw. tych że Dobr

9vigore Jurium eidem Servientium post decessum Caput

10niegdy S. P. Wiell. JmC Pana Andrzeja Godziemby Wardyń-

11skiego Stolnika Latycz. Oyca Swoiego Possessora Jmieniem

12tegoż Wiell. Pryncypała Swego takową in Diligentia przed

13Aktami tuteyszemi Grodzkiemi Winn. proprij Distri-

14ctus czyni Manifestacyą. Jż ten że Ur. Maans Jmieniem

15Wiell. Pryncypała Swego zacząwszy od Dnia Dwudzies-

16tego Miesiąca Novembris Anno praesenti Millesimo Septingen-

17tesimo Sexagesimo Octavo w Dobrach wspomnianych

18Zabokrzyczu y Tarnawie cum attinentiis Siedzieć Possessyą

19Ktorą przez Niedziel Cztyry Kontynuiąc na Dniu Dzie-

20siątym[?] Miesiąca Grudnia, w tych że Dobrach Zabokrzy-

21czu y Tarnawie cum Attinentiis sine ulla praepeditione

22ac Contradictione wypełnił przeto de expleta eadem paci-

23fica in praememoratis

k. 371v (skan 0375, strona lewa – górna część)

1in praememoratis Bonis Possessione Nne cujus Supra in Diligentia

2iterum Manifestatur Jan Dudziński mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „562”. Wpis 14 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem. Posesja wysiedziana od 20 XI 1768 przez cztery tygodnie (data końcowa w rkp. „Dzie-/siątym[?]” – zapewne pisarz powtórzył formułę z aktu 582; przy rozpoczęciu 20 XI cztery tygodnie upływałyby 18 XII).

Odczyt: w nagłówku „Tarnawy”, w tekście „Tarnawie” – wieś Tarnawa (Tarnawka?) przyległa do Zabokrzycza; „Dudziński” – ekonom (por. akt 569 – „Jakub Polek[?] Dudziński” wśród ludzi Wardyńskiego); „post decessum Caput” – formuła jak w akcie 582 („post extinctum caput”).

Objaśnienia: posesja „wysiedziana” przez cztery tygodnie bez sprzeciwu – czynność umacniająca prawo do posiadania (tu wobec sporu z J. Sosnowskim o Zabokrzycze – akty 569, 572–573); „sine ulla praepeditione ac contradictione” – bez żadnej przeszkody i sprzeciwu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14grudnia 1768 r. Jan Dudziński, ekonom dóbr Zabokrzycze z przyległościami, imieniem Jana Godziemby Wardyńskiego, podkomorzego parnawskiego, posesora tych dóbr z prawa po zmarłym ojcu Andrzeju Godziembie Wardyńskim, stolniku latyczowskim, zamanifestował in diligentia, że od 20 listopada 1768 r. przez cztery tygodnie bez żadnej przeszkody i sprzeciwu „wysiedział” posesję dóbr Zabokrzycze i Tarnawa z przyległościami, i tym samym zgłasza dopełnienie spokojnego posiadania (por. spór z J. Sosnowskim – akty 569, 572–573). Podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 371v (skan 0375, strona lewa – od ok. 1/8 wysokości)

1Roku. Tysiąc. Siedmset. Szesdziesiąt. Osmego,

2Miesiąca. Decembris. Czternastego. Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickie-

4mi y przedemną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem ptunc

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens Pttiter Ur. JmC

6Pan Tomasz Guzyński[?] Dobr Godziemby[?] Bakszy y Mierzwney[?]

7Ekonom tu w Wwie Bracł. a Włości Pohrebyskiey[?] leżących Wiell.

8JmC Pana Jana Godziemby Wardyńskiego Podk. Parn. tych

9że Dobr vigore jurium eidem Servientium post decessum

10Caput niegdy S. P. Wiell. JmC Pana Andrzeja Godziemby War-

11dyńskiego Stoln. Latycz. Oyca Swoiego Possessora Jmieniem

12tegoż Wiell. Pryncypała Swoiego takową przed Aktami

13niniejszemi Grodzk. Winn. proprij Districtus in Diligentia

14zanosi Manifestacyą. Jż ten że Ur. Compns Jmieniem Wiell.

15Pryncypała Swego zacząwszy od Dnia Czternastego Miesiąca

16Listopada Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt

17Osmego w Dobrach wspomnionych Godziembie[?] Bakszy y

18Mierzwney[?] Siedzieć Possessyą Ktorą przez Niedziel Cztery kon-

19tynuiąc na Dniu Dwunastym Miesiąca Grudnia Roku

20niniejszego, w tych że Dobrach Godziembie[?] Bakszy y Mierzt-

21ney[?], Sine ulla praepeditione wysiedział, y wypełnił, zaczym de

22expleta eadem pacifica Possessyone Jmieniem tegoż Wiell. Pryn-

23cypała Swego powtornie in Diligentia Ejusdem Manifestu-

24ie się. Tomasz Guzyński[?] mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „563”. Wpis 14 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem. Posesja wysiedziana od 14 XI do 12 XII 1768 (cztery tygodnie).

Odczyt: nazwisko ekonoma „Guzyński[?]” (rkp. „Guzyński”/„Gurzyński”) – niepewne; nazwy dóbr „Godziemby / Godziembie[?] Bakszy y Mierzwney / Mierztney[?]” – bardzo niepewne (może jedna miejscowość „Godziemba” lub nazwa własna pisana jak przydomek Wardyńskich – możliwe przeniesienie przez pisarza); „Włości Pohrebyskiey[?]” (rkp. „Woseci Poborzkiey”/„Pohorzkiey”?) – niepewne.

Objaśnienia: jak w aktach 582–583 – posesja „wysiedziana” przez cztery tygodnie bez przeszkód umacniała tytuł do posiadania dóbr po śmierci poprzedniego posesora.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14grudnia 1768 r. Tomasz Guzyński[?], ekonom dóbr Godziemba[?], Baksza[?] i Mierzwna[?] w województwie bracławskim (włość pohrebyska[?]), imieniem Jana Godziemby Wardyńskiego, podkomorzego parnawskiego, posesora tych dóbr po zmarłym ojcu Andrzeju Godziembie Wardyńskim, stolniku latyczowskim, zamanifestował in diligentia, że od 14 listopada do 12 grudnia 1768 r. przez cztery tygodnie bez żadnej przeszkody „wysiedział” posesję tych dóbr, zgłaszając dopełnienie spokojnego posiadania (por. akty 582–583). Podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 371v (skan 0375, strona lewa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca, Decembris, Czternastego, Dnia,

3[kustosz:] Przed Urzędem

k. 372 (skan 0375, strona prawa)

1Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

2przedemną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem ptunc

3Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Comparens Pttiter Ur. JmC

4Pan Stefan Czerniawski Swym y Ur. JmC Pana Alexandra

5Czerniawskiego Brata Swoiego rodzonego Dobr Wsi Krupo-

6deryniec w Kluczu Pohrebyskim zastawnego Possesora Jmie-

7niem wziowszy wiadomość y Jnformowanym będąc od roz-

8nych Osob Szkodzie tak Brata Swoiego Ur. Alexandra Czer-

9niawskiego jako też Swoiey ancimaiąc[?] Łatwości restytu-

10cyi, przez rekwizycyą tak Osobistą jako też Listowną y przy-

11iacielską od niżey Obżałowanych wyrażonych Solennie przed

12Aktami niniejszemi zanosi Querelle in Eum Modum naprzeciwko

13W. JmC Panu Franciszkowi lub innego Jmienia Wroblew-

14skiemu Mieczn. Owrucz. Dobr Miasta Pohrebyszcz ad praesens

15Possessorowi Panu, Osobliwie Ur. Cujusvis Nnis. Szyszkowskiemu

16tegoż W. Wroblewskiego Pohrebyskiemu Gubernatorowi tudzież

17Ur. Kuderewiczowi Millicyi na Dworney JW. Chorąż. Litt. Rot-

18mistrzowi. Jż Ur. Szyszkowski Gubernator z Ur. Kuderewiczem

19w Czasie Buntow Chłopskich grabowania przez Haydamakow

20Dworow Szlacheckich Otrzymawszy się w Dobrach Pohreby-

21szczach zapowzięto wiadomością Sobie ze Haydamaka na

22zwiskiem Mykytka zagraniczny z Drugiemi Krajututeyszego[?]

23Buntownikami w Dobrach Krupoderyńcach Possessyi Comptis

24Brata z Dworem zrabowali Skrzynie, Sepety, Kufry ze rze-

25czami roznemi tudzież Apparencyą Dworska Obicia Tu-

26reckie, Cyny, Miedzie, Kulbaki, Strzelby, Skory, Pościel y

27konie zabrawszy do Wsi Szarazyńce[?] Cwierć mili od Pohre-

28byszcz, a collateraliter ze Wsią Krupoderyńcami będącey

29zaprowadzili, Ktorych Ludzie Gromadni Szarazyniecy[?] do-

30wiedziawszy się, że Moskwa y Donce Okolicznie Haydama-

31kow Jmią y Łapią wspomnionego Mykytkę y wspoł

32kolegow Jego pobrali y powiązali, tedy Ur. Szyszkowski z

33[kustosz:] Szwagrem

k. 372v (skan 0376, strona lewa)

1Szwagrem Swoim Ur. Sinkowskim[?] Kuderewiczem Rotmistrzem

2y zebranemi Kozakami Sobie Pohrebyskiemi do tych że . . .

3Wsi Szarazyniec[?] przybył, y zastawszy już powiązanych przez

4Gromadę Szarazyniecką wspomnionego Mykytkę y Drugich Hay-

5damakow, tudzież rzeczy niemało roznych przez onych na rabo-

6wanych, y tam ze sprowadzone te wszytkie rzeczy y Konie

7Ur. Szyszkowski do Siebie do Pohrebyszcz zabrał, jakoż pałubit[?]

8ex inquisitione ze Sami na Wozy swoie wynoszą Skadli[?] y

9Ur. Sinkowski[?] Szwagier Ur. Szyszkowskiego Obicia Comptis

10Brata ze Dworu Krupoderynieckiego wzięte do Wozu wy-

11nosił, a koni trzy Ur. Szyszkowski do Pohrebyszcz zaprowa-

12dziwszy, iednego rekwiruiącym Ludziom Krupoderynieckim

13przywrocił, Dwa zaś przed temiż na toku między Stogami

14kryt, Ktore na ten Czas wyrwawszy się z toku prosto do Krupo-

15deryniec do Dworu przybiegli tylko że Ur. Szyszkowski Koza-

16kom, w tez tropy zatemiż Końmi wysłał, y już z podworza, a

17bardziey ze Stani znowu do Pohrebyszcz Jchmośc Obżałowani

18wzięli, z Ktorych iednego Ktorego Ur. Sinkowskiemu[?] Szwa-

19growi Swemu dał, a Ur. Sinkowski[?] raz Ur. Witwickiemu

20do Wsi Dowhalowki[?] za talerow jedynascie przedał, a ztamtąd

21Drugij raz Szlachcicowi za Czerwonych Złotych Sześć dostał y

22się y u niego z Dech[?] Drugiego zaś y innych rzeczy Etiam Oczy-

23wiscie widzianych na wielokrotne rekwizycye, przywrocić niechcą

24w Pasie y Spodniach Ponsowych rownie Chodzi y w Jnnych rze-

25czach wiedzie ani powiedzieć u kogoby się jakie znaydowały

26oswiadczał się, czego Wiell. Wroblewski nieczyniwszy iako Swemu

27Dyspozytorowi Obrznie[?] naumartwienie gorsze Ur. Comptis Brata

28o Krzywdę Swoię y Szkodę dopominaiącemu się przymawiaiącemu

29niezganiwszy[?] iszcze[?] y Sam przymawił, Ur. zaś Kuderewicz maiąc

30Obowiązek wyraźny od W. Grodeckiego Kommisarza Dobr JW. Chorąż. Litt.

31aby krzywdzie niniejszego Compta z Ludźmi Klucza Pohrebyskiego

32zawy[?] danie Koni Onego Haydamakom uczynił Sprawiedliwość

33tego niechciał uczynić y ani na Grunt dla indygacyi zjachał

34ani na rekwizycyą Listowną nie odpisał dlaczego idem Comps

35o tę krzywdę

k. 373 (skan 0376, strona prawa – górna część)

1o tę krzywdę iterata vice manifestuie się. Stefan Czerniawski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „564”. Wpis 14 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem. Nagłówek i data zapisane na dole k. 371v, tekst od k. 372.

Odczyt: „Franciszkowi lub innego Jmienia Wroblewskiemu Mieczn. Owrucz.” – imię niepewne dla samego pisarza; por. Wróblewski – miecznik wendeński (akty 261, 358) – tu „Mieczn. Owrucz.” (miecznik owrucki) – do porównania; „Krupoderyniec / Krupoderyńcach” – wieś Krupoderyńce (por. Czerniawscy – akty 440–441, 444–445); „Szarazyńce[?] / Szarazyniecy[?]” – wieś niepewna; „Mykytka” – hajdamak; „Krajututeyszego[?]” (‘kraju tutejszego’); „Sinkowskim[?]”/„Senkowski[?]” – nazwisko szwagra niepewne; „pałubit[?]”, „Skadli[?]”, „z Dech[?]”, „Obrznie[?]”, „niezganiwszy[?] iszcze[?]”, „zawy[?] danie” – niejasne; „Dowhalowki[?]” – wieś niepewna; „ancimaiąc[?]” – zapewne ‘nie mając’.

Objaśnienia: „Moskwa y Donce” – oddziały rosyjskie i kozacy dońscy tłumiący koliszczyznę (1768); „Hajdamacy” – zbuntowani chłopi i kozacy; „Sepety” – skrzynie, kufry; „Apparencja dworska” – wyposażenie dworu; „Obicia tureckie” – tureckie tkaniny obiciowe; „Cyny, miedzie” – naczynia cynowe i miedziane; „Kulbaki” – siodła; „Milicja nadworna JW. Chorążego Litt.” – milicja dworska J. W. Rzewuskiego, chorążego litewskiego, dziedzica Pohrebyszcz (por. akty 557, 562); „indygacja” – dochodzenie; „Talar, czerwony złoty” – monety; „Ponsowe spodnie” – spodnie koloru ponsowego (jaskrawoczerwonego).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14grudnia 1768 r. Stefan Czerniawski, w imieniu własnym i brata Aleksandra, zastawnego posesora wsi Krupoderyńce w kluczu pohrebyskim, nie mogąc mimo osobistych, listownych i przyjacielskich rekwizycji odzyskać zagrabionych rzeczy, zaniósł skargę przeciw Franciszkowi[?] Wróblewskiemu, miecznikowi owruckiemu, posesorowi Pohrebyszcz, jego gubernatorowi pohrebyskiemu Szyszkowskiemu i Kuderewiczowi, rotmistrzowi milicji nadwornej chorążego litewskiego. W czasie buntów chłopskich hajdamak Mykytka z innymi buntownikami zrabował dwór w Krupoderyńcach (skrzynie, kufry, obicia tureckie, cynę, miedź, siodła, strzelby, skóry, pościel i konie) i wywiózł łup do wsi Szarazyńce[?], ćwierć mili od Pohrebyszcz; gdy tamtejsza gromada, dowiedziawszy się, że Moskale i Kozacy dońscy łapią hajdamaków, związała Mykytkę i jego towarzyszy, Szyszkowski ze szwagrem Sinkowskim[?], Kuderewiczem i kozakami przyjechał i zabrał wszystkie rzeczy i konie do Pohrebyszcz; z trzech koni jednego oddał, dwa pozostałe, które uciekły do Krupoderyniec, kazał kozakom odebrać ze stajni; jednego Sinkowski[?] sprzedał Witwickiemu za 11 talarów, a ten dalej szlachcicowi za 6 czerwonych złotych; rzeczy Szyszkowski zatrzymał, sam chodzi w pasie i spodniach ponsowych z łupu. Wróblewski nie ukarał swego dyspozytora i jeszcze sam ubliżał poszkodowanemu, a Kuderewicz, choć komisarz Grodecki polecił mu wymierzyć sprawiedliwość, nie przyjechał na grunt i nie odpisał. Komparent ponownie się manifestuje; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 373 (skan 0376, strona prawa – od ok. 1/12 wysokości)

1Roku. Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Decembris Czternastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem ptunc Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Comparens Pttiter Ur. JmC Pani Helena

6z Sokulskich Lubkowska[?] ponigdy S. P. Janie Lubkowskim[?] pozostała

7Wdowa Swym y Synow Swoich Jmieniem postrzegaiąc wszelkiey

8całości Substancyi Swoiey aby w dalszym Czasie iakowego naniey

9nieponiosła ubliżenia jak tylko po Smierci Męża Swego mogła

10do Akt niniejszych przybyć tak zaraz takową w pilności Swo-

11iey zaniosła Manifestacyą Oto: Jż S. P. Jan Lubkowski[?] Mąż Ur. Compns

12wszedłszy w Kompromiss y przyiacielską ugodę z J. O. X. JmCi z

13Denhoffow Sanguszkową Marsz. W. X. Litt. y J. W. Ledochowskiemi

14Statt. Włodzim. za poczynione Krzywdy y Oppressyę, a chcąc zupełną

15tak za Swoie Sprawiedliwą pretensyę, Jako też y za inszych w ten

16że w chodzących interes zupełną wziąć Satysfakcyą, Cze przez

17nastąpioną Przyiacielską Ugodę y Dekret Kompromissarski Ktory

18nakazaną Ur. S. P. Janowi Lubkowskiemu[?] Mężowi Compt. za iego

19tyko pretensyę, y iego ukrzywdzenia od Strony zupełną wziąć Satys-

20fakcyą nie niety kaiąc[?] inszych pretensyi zostawiaiąc każdemu

21z Osobna Drogię do upomnienia się, y windykowania Swego Ukrzyw-

22dzenia Przeto jako żadney od J. O. X. JmCi Marsz. W. X. Litt. y od J. W.

23Statt. Włodzim. pro parte Ur. Jana Sokulskiego y Krzyżanowskiego za

24Jch Sprawiedliwe pretensye niewziął, Ur. niegdy S. P. Jan Lubkowski[?] Mąż

25Compt. Solucyi, tudzież O nieważność jakowey kolwiek Dokumentu Ur. Krzy-

26zanowskiemu od S. P. Męża Compt. danego tak powtornie Solennie

27Manifestowawszy się, prosiła mnie

28Owyz wspomnioną rzecz w pilności Swoiey Manifestu Compns nieumie-

29iąca Pisać Krzyż S. kładnie, Helena Lubkowska ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „565”. Wpis 14 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem. W lewym górnym rogu zakończenie aktu 585 (podpis Stefana Czerniawskiego).

Odczyt: nazwisko „Lubkowska / Lubkowskim[?]” (rkp. „Lubkowska”/„Lubhowska”/„Zubkowska”?) – niepewne; „z Sokulskich” – nazwisko rodowe prawdopodobne; „Sanguszkową Marsz. W. X. Litt.” – Konstancja z Denhoffów Sanguszkowa, marszałkowa wielka litewska (por. akt 551 – ks. Janusz Sanguszko, ordynat ostrogski); „Ledochowskiemi Statt. Włodzim.” – Ledóchowscy, starostowie włodzimierscy; „Cze przez” – zapewne ‘że przez’; „nie niety kaiąc[?]” – zapewne ‘nie tykając’ (nie dotykając); „Jana Sokulskiego y Krzyżanowskiego” – osoby, których pretensje ugoda nie obejmowała (por. Krzyżanowski – akt 356); fragment końcowy „prosiła mnie / Owyz wspomnioną rzecz” – składnia zawiła.

Objaśnienia: „Kompromis” – poddanie sporu sądowi polubownemu (kompromisarskiemu); „Dekret kompromisarski” – wyrok sądu polubownego; „Oppresja” – ucisk, krzywda; „Solucja” – zapłata; „windykowanie” – dochodzenie roszczeń.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14grudnia 1768 r. Helena z Sokulskich Lubkowska[?], wdowa po Janie Lubkowskim[?], w imieniu własnym i synów, jak tylko po śmierci męża mogła przybyć do akt, zamanifestowała in diligentia: jej zmarły mąż zawarł kompromis i przyjacielską ugodę z ks. Konstancją z Denhoffów Sanguszkową, marszałkową wielką litewską, i Ledóchowskimi, starostami włodzimierskimi, w sprawie wyrządzonych krzywd i ucisków; dekret kompromisarski przyznał satysfakcję tylko za jego własne pretensje, zostawiając innym osobną drogę dochodzenia. Ponieważ mąż nie otrzymał żadnej zapłaty za słuszne pretensje Jana Sokulskiego i Krzyżanowskiego, wdowa manifestuje się o to oraz o nieważność wszelkich dokumentów danych przez zmarłego męża Krzyżanowskiemu. Jako niepiśmienna postawiła krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 373 (skan 0376, strona prawa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Decembris Czternastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa Grodu

5Winn. Stanowszy Osobiscie Woźny Gnłł. Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny

6Jan Tarawski[?] w Moc Prawdziwey Relacyi Swoiey jawnie y Dobrowolnie

7zeznał. Jż on

k. 373v (skan 0377, strona lewa)

1Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia

2Siodmego Grudnia na Affektacyą y Prawną Rekwizycyą W. JmP.

3Gabryela Antoniego Bobrowskiego S. K.[?] Maiąc przysobie Stronę Szlachty

4Ur. JchMościow P. Jana Kotnickiego[?] y Jakuba Majowskiego[?], był w Mieście Jego

5K. Mości w Winnicy w Kancellaryi Grodz. Winn. gdzie zastawszy Li-

6czenie Summy od J. O. X. JmCi Kajetana na nowey Czetwertni Komargro-

7dzie[?] Swiatt. Czetwertyńskiego Pod. J. K. Mości[?] Cztery Tysięcy Pięćset in rem

8W. JmC Pana Jozefa Wrzeszcza L. C.[?] też Summę u J. O. X. JmCi Kajetana

9Czetwertyńskiego Pod. J. K. Mości Aresztował, y Prawnie przyporęczył, Ktory

10to Arest Ur. JmC P. Ludwik Jurkowski Kommissarz, tegoż X. JmCi jako

11Summę wyż wyrażoną Cztery Tysiące Pięćset złotych Poll. liczący bene-

12vole przyiąwszy y Jmieniem J. O. Pryncypała Swego tey Summy do

13rozprawy Prawney Deklarował się y Submittował, a tak On pomieniony

14Woźny Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczywszy się Prawdziwego przed

15demną Urzędem Uczynił y Zeznał Aresztu Relacyą prosząc o przyięcie

16y do Akt zapisanie co y otrzymali Woźny qui Supra nieumieiący pi-

17sać Krzyż Swięty Kładnie ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „566”. Wpis 14 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem; areszt 7 XII 1768 w kancelarii grodu winnickiego, podczas wypłacania (liczenia) sumy.

Odczyt: nagłówek „P. B.[?] K.[?] Rossi[?]” – skróty niejasne; nazwisko woźnego „Tarawski[?]” (rkp. „Jan Tarawski”/„Taraw[s]ki”; por. Jan Tarański[?] – akt 544, J. Tarhański – akty 301–347) – niepewne; tytuł Bobrowskiego „S. K.[?]” / „Skarbn. Kijowskiego[?]” – niepewny; świadkowie „Kotnickiego[?]” (wpisane innym atramentem nad wierszem), „Majowskiego[?]” – niepewne; „na nowey Czetwertni Komargrodzie[?]” – zapewne ‘na Nowej Czetwertni, [dziedzica] Komargrodu’ (por. Czetwertyńscy – Komargród, akty 275, 286); „Pod. J. K. Mości[?]” – może ‘podczaszy’ lub ‘podkomorzy J.K.Mci’ – urząd niepewny; „Jozefa Wrzeszcza L. C.[?]” – nazwisko i skrót urzędu niepewne (rkp. „Wrzeszcza”).

Objaśnienia: „Areszt sumy” – zajęcie (zatrzymanie) pieniędzy należnych dłużnikowi na zabezpieczenie roszczeń wierzyciela; „in rem” – na rzecz; „przyporęczył” – oddał pod poręczenie; „benevole” – dobrowolnie; „submittował się” – zobowiązał się (zatrzymać sumę do rozprawy).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Jan Tarawski[?] zeznał przed ówczesnym namiestnikiem Antonim Jakowickim[?], że 7 grudnia 1768 r., na żądanie Gabriela Antoniego Bobrowskiego, skarbnika kijowskiego[?], ze szlachtą Janem Kotnickim[?] i Jakubem Majowskim[?], w kancelarii grodu winnickiego, zastawszy wypłacanie sumy 4500 zł przez ks. Kajetana Świętopełk-Czetwertyńskiego z Nowej Czetwertni na rzecz Józefa Wrzeszcza[?], zaaresztował tę sumę u księcia i oddał ją pod poręczenie. Ludwik Jurkowski, komisarz księcia, liczący tę sumę, dobrowolnie przyjął areszt imieniem swego pana i zobowiązał się zatrzymać sumę do rozprawy sądowej. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 373v (skan 0377, strona lewa – dolna część)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca, Decembris, Szesnastego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem ptunc Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Comparens Pttiter Ur. JmC Pan Deonizy Radzi-

6szewski Jmieniem y z wyraźney Woli W. JmC Pana Jana Pieńkowskiego

7Cześnika Owruckiego, przestrzegaiąc Całości zdrowia Ejusdem Pryncy-

8palis Sui Ktore dla Słabości ad ire Acta niemogącego Solemniter

9na pko W. quorum vis Nomine Zmijowskiemu Matuszewskiemu

10Zawadzkiemu Kompaniy, tudzież Szeregowym, pod Komendą tych

11że będących Skarży Zali Manifestuie y Protestuie w ten niżey Opi-

12sany Sposob y Oto: Jż Jch Mość Obżałł. mniey zważaiąc na Pra-

13wa Rzpolite, Ktore wszelkim wiolencyom Drogę zagradza

14Smieli y ważyli się przejeżdżaiąc przez Dobra Miasto Dziuń-

15kow JW. Antoniego Przezdzieckiego P. W. X. Litt. gdzie W. Matu-

16szewski y Zmijowski maiąc Ludzi Podkomendą Swoią na

17Zamek naiechawszy W. Pieńkowskiego C. O. nulla habita ratio-

18ne nay przod w Gębę bić za Włosy targać rąbać

19temi tak znacznemi nie Kontentuiąc się wiolencyami

20[kustosz:] ciami

k. 374 (skan 0377, strona prawa – górna część)

1ciami jeszcze z Dworu Zaleb[?] Ludziom pod Komendą na ten Czas

2Jch będącym czynili nierespektuiąc na stan Szlachecki płazami

3nic Sobie niewinnego bić kaleczyć y Chcąc prawie nieżywego usiło-

4wali, Po Ktorym tak Okrutnym y niemiłosiernym Zbiciu jeszcze

5Chcąc się niewinnemi pokazać tegoż Wiel. Komparentis Pryncypa-

6ła ze wszelkich pretensyi y Zbicia Okrutnego Kwitowania przy-

7musili, Ktoren Volens Nolens Obawiaiąc się y Ochraniaiąc Życia Swo-

8iego na Świecie od Jchmc Obżałł. pisanych odpisał się. A zatym

9tenże Comparens Nne Cujus Supra tak O niesłuszne na Zamek

10naiechanie niemiłosierdnie Zbicie Lżenie Dyffamowanie y roz-

11ne Jnkonweniencie Stanowi Szlacheckiemu nieprzystoyne

12Czynienie, tudzież de nullitate niesłusznie wymożonego Kwitu iterata

13Vice Manifestatur et Protestatur Offerendo hanc In Juriam Jure Vin-

14dicaturum Velle Salva hujus Maaonis Melioratione Comps i-

15gnarus Scribendi D. Radziszewski ✠ Et In Verificationem Comis-

16sorum Stanowszy Oczewisto Woźny Gnł. Wwa Bracł. y Jnnych

17Opatt. Piotr Pyszniewski[?] w moc Wierney y Skuteczney Relacyi

18Swoiey jawnie zeznał, Jż On Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt

19[Osmego] Dnia Siodmego Decembris był w Zamku Dziuńkow-

20skim gdzie będąc z przytomną Sobie Szlachtą do tego Aktu

21wziętemu Urodz. Deonizym Radziszewskim y Janem Studzińskim

22Widział y Oglądał Wiell. Jana Pieńkowskiego C. O. Okrut-

23nie Zbitego Suknie porąbane, y rękę Skaleczoną y Całego już

24do Życia niepodobnego Ktoren przez tak Okrutne Zbicie Sła-

25bości Zdrowia do tych Czas leży co widziawszy y Oglądawszy

26Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczywszy się Stamtąd Odjechał

27y tu ad Acta przybywszy prawdziwey Wizyi y Obdukcyi Swo-

28iey uczynił y Zeznał Relacyą de quo praesens ejusdem Mllis Rell.

29Mllis qui Supra Crucem S. posuit. Piotr Pyszniewski[?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „567”. Wpis 16 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem; wizja i obdukcja woźnego 7 XII 1768 (w rkp. brak słowa „Osmego” po „Szesdziesiąt”).

Odczyt: obwinieni – „quorum vis Nomine Zmijowskiemu Matuszewskiemu Zawadzkiemu Kompaniy” – nie jest jasne, czy „Zawadzki” to trzecia osoba, czy nazwa (np. kompania Zawadzkiego); „Dziuńkow” – miasto Dziunków (dobra ks. Antoniego Przeździeckiego, podkanclerzego litewskiego) – prawdopodobne; „z Dworu Zaleb[?]” – niejasne (por. „Zaleb[?]” w akcie 576); nazwisko woźnego „Pyszniewski[?]” (rkp. „Pysznieski”/„Pyszniewski”) – niepewne; świadek „Studzińskim” – prawdopodobne; „Szeregowym” – szeregowcom (żołnierzom).

Objaśnienia: „Kompania, szeregowi” – oddział wojskowy (żołnierze pod komendą obwinionych); „płazami” – płazem szabli; „kwitowanie przymusić” – wymusić pokwitowanie (zrzeczenie się roszczeń); „volens nolens” – chcąc nie chcąc; „de nullitate” – o nieważność; „offerendo hanc iniuriam iure vindicaturum velle” – oświadczając, że chce dochodzić tej krzywdy prawem; „obdukcja” – urzędowe oględziny ran.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16grudnia 1768 r. Dionizy Radziszewski imieniem Jana Pieńkowskiego, cześnika owruckiego, który z powodu choroby nie mógł sam przybyć do akt, zamanifestował przeciw Matuszewskiemu, Żmijowskiemu (i Zawadzkiemu?) oraz szeregowcom z ich kompanii: przejeżdżając przez miasto Dziunków ks. Antoniego Przeździeckiego, podkanclerzego litewskiego, obwinieni z ludźmi pod swoją komendą najechali zamek, gdzie bez żadnej przyczyny bili Pieńkowskiego w twarz, targali za włosy, rąbali, a ludzie ich bili go płazami, nie zważając na stan szlachecki, aż był prawie nieżywy; potem, chcąc się wybielić, zmusili go do pokwitowania ich z wszelkich pretensji. Komparent manifestuje się o najazd, pobicie, zniesławienie i o nieważność wymuszonego kwitu; jako niepiśmienny postawił krzyż. Zaraz potem woźny Piotr Pyszniewski[?] zeznał, że 7 grudnia 1768 r. w zamku dziunkowskim, ze szlachtą Dionizym Radziszewskim i Janem Studzińskim, oglądał okrutnie pobitego Pieńkowskiego z porąbanym ubraniem i okaleczoną ręką, leżącego dotąd w ciężkim stanie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 374 (skan 0377, strona prawa – dolna część)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami niniejszemi, Grodzkiemi Winnickiemi,

4y przedemną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem ptunc

5Burgrabstwa, Grodu, Winn. Comparens Pttiter Ur. JmC Pan

6Antoni Ruszkowski Dobr Rybnicy, Gederyma[?], Jerzowa[?] y Saraci[?]

7Administrator, tu w Wwie Bracł. a Włości Pobereżkiey[?]

8leżących, Wiell. JmC Pana Jana Godziemby Wardeńskiego Podk.

9Parnawskiego, tych że Dobr Vigore Jurium Eidem Ser-

10vientium post Extinctum Caput, niegdy S. P. Wiell. JmC

11Pana Andrzeja Godziemby Wardeńskiego Stoll. Latt. Oyca

12Swoiego

k. 374v (skan 0378, strona lewa – górna część)

1Swoiego Possessora Jmieniem tegoż W. Pryncypała Swego, takową

2przed Aktami niniejszemi Grod. Winn. proprii Districtus in

3Diligentia zanosi Manifestacyą. Jż ten że Ur. Compns Jmieniem

4W. Pryncypała Swego zacząwszy na Dniu Szesnastym Miesią-

5ca Listopada Roku niniejszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt

6Osmego w Dobrach wspomnianych Wsiach Rybnicy Gedery-

7mie[?], Jerzowie[?], y Saracce[?] Siedzieć Possessyą, Ktorą przez Nie-

8dziel Cztery Kontynuiąc na Dniu Czternastym Miesiąca Gru-

9dnia Roku teraznieyszego, w tych że Dobrach Rybnicy Ge-

10derymie[?], Jerzowie[?] y Saracce[?] Sine ulla praepeditione wysiedział

11y wypełnił, Przeto de Expleta Eadem pacifica Possessione Jmie-

12niem tegoż W. Pryncypała Swego in Diligentia Ejusdem itera-

13tis Manifestatur Vicibus, Compns pisać nieumieiący zna-

14kiem Krzyża S. podpisuie się. Antoni Ruszkowski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „568”. Wpis 17 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem. Posesja wysiedziana od 16 XI do 14 XII 1768 (cztery tygodnie). W tym i następnym akcie nazwisko pisane „Wardeński” (w aktach 569, 572–573, 582–584 „Wardyński”).

Odczyt: nazwy wsi „Gederyma / Gederymie[?]”, „Jerzowa / Jerzowie[?]” (rkp. „Jrzowie”), „Saraci / Saracce[?]” – niepewne; „Rybnica” – prawdopodobne; „Włości Pobereżkiey[?]” (rkp. „Poberezkiey”) – niepewne (por. akt 584 „Włości Pohrebyskiey[?]” – być może ten sam wyraz, do porównania); komparent „Ruszkowski” – prawdopodobne.

Objaśnienia: jak w aktach 582–584 – posesja „wysiedziana” przez cztery tygodnie bez przeszkód umacniała tytuł do posiadania dóbr po śmierci poprzedniego posesora; „iteratis vicibus” – powtórnie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17grudnia 1768 r. Antoni Ruszkowski, administrator dóbr Rybnica, Gederyma[?], Jerzów[?] i Saraca[?] w województwie bracławskim (włość pobereska[?]), imieniem Jana Godziemby Wardeńskiego, podkomorzego parnawskiego, posesora tych dóbr z prawa po zmarłym ojcu Andrzeju Godziembie Wardeńskim, stolniku latyczowskim, zamanifestował in diligentia, że od 16 listopada do 14 grudnia 1768 r. przez cztery tygodnie bez przeszkód „wysiedział” posesję tych wsi, zgłaszając dopełnienie spokojnego posiadania (por. akty 582–584). Jako niepiśmienny podpisał się krzyżem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 374v (skan 0378, strona lewa – od ok. 1/3 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi, y przedemną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem

5ptunc Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens Pttiter Ur. JmC

6Pan Jozef Markowski Dobr Ujarzyniec[?] Administrator, tu w

7Wwie Bracł. a Włości Krasnianskiey[?] leżących, Wiell. JmC Pana

8Jana Godziemby Wardeńskiego Podk. Parnawskiego, tych że

9Dobr Vigore Jurium Ejusdem Servientium post Extinctum Caput

10niegdy S. P. Wiell. JmC Pana Andrzeja Godziemby Wardeńskie-

11go Stolnika Latt. Oyca Swego Possessora Jmieniem tegoż Wiell.

12Pryncypała Swego, takową przed Aktami niniejszemi Grod.

13Winn. proprii Districtus, in Diligentia zanosi Manifesta-

14cyą: Jż ten że Ur. Compns Jmieniem Wiell. Pryncypała Swo-

15iego zacząwszy od Dnia Osmnastego Miesiąca Listopada

16Roku Teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osme-

17go, w Dobrach wspomnionych Wsi Ujarzyńcach[?] siedzieć Possessyą

18Ktorą przez Niedziel Cztery Kontynuiąc na Dniu Szesnastym Mie-

19siąca Grudnia, Roku niniejszego, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt

20Osmego, w tych że Dobrach Ujarzyńcach[?] Sine ulla praepeditione et

21contradictione wysiedział y wypełnił, przeto de Expleta Eadem Pacifica

22Possessione Jmieniem tegoż Wiell. Pryncypała Swego Jdem Compns ite-

23ratis in Diligentia Ejusdem Manifestat Vicibus. Jozef Markowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „569”. Wpis 17 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem. Posesja wysiedziana od 18 XI do 16 XII 1768.

Odczyt: nazwa wsi „Ujarzyniec / Ujarzyńcach[?]” (rkp. „Ujarzynic”, „Uparzyńcach”) – niepewna; „Włości Krasnianskiey[?]” (rkp. „Krasnianskiey”/„Krośnianskiey”) – niepewne (może włość krasnieńska – Krasne?).

Objaśnienia: jak w aktach 582–584, 589.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17grudnia 1768 r. Józef Markowski, administrator dóbr Ujarzyńce[?] w województwie bracławskim (włość krasnieńska[?]), imieniem Jana Godziemby Wardeńskiego, podkomorzego parnawskiego, posesora tych dóbr po zmarłym ojcu Andrzeju Godziembie Wardeńskim, stolniku latyczowskim, zamanifestował in diligentia, że od 18 listopada do 16 grudnia 1768 r. przez cztery tygodnie bez przeszkód i sprzeciwu „wysiedział” posesję tej wsi, zgłaszając dopełnienie spokojnego posiadania. Podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 374v (skan 0378, strona lewa – dół)

k. 375 (skan 0378, strona prawa)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi, Winnickiemi, y

4przedemną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem ptunc Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Comparens Pttiter W. JmC Pan Antoni Tyniewicz[?]

6Kornelowski Podcz.[?] Żydacz.[?] Swym y W. JmC Michała Tyniewicza[?]

7Kornelowskiego Podcz.[?] Żydacz.[?] Brata Swego Rodzonego Jmieniem na

8pko J. W. JmC Panu Adamowi Chołoniewskiemu Kaszt. Buskiemu, tu-

9dzież Wiell. Cujusvis Nnis Piaseckiemu[?] Subdeleg. Bełz.[?] Dobr zda-

10wna zwanych Biernaszowki[?] ad praesens Radawki[?] Possessorowi, nie-

11mniey Szlachcie, y Kozakom, naniżey wyrażone Wiolencye przybra-

12nym, y przysposobionym, Skarżył, y Protestował się w ten Spo-

13sob, y Oto: Jż Ciż JchMc Obżałowani nietylko że w Latach przeszłych

14rożne krzywdy Manifestantom poczynili, w Grunta, Sianożęci, pomimo

15Granice gwałtownie wdarli się; Zapusty Dąbrowie od Lat Sześć-

16dziesiąt jeszcze przez S. P. Oyca Manifest. zakonserwowane Wycięli, y

17Zdytolowali[?], Ludzi Manifest. napadowieckich bili, Obdzierali, Jnnych

18ranili, Ale y w Roku Teraznieyszym Coraz więcey świeżych Wiolencyi

19przymnażaiąc, Łany Dworskie y Poddanych Napadowieckich poorać,

20Sianożęci pokosić, Zapust wyżwyrażony do szczętu Rąbać, Wiell. Pia-

21seckiemu[?] Poddanym, y Szlachcie Swoiey Radziszewskiey[?] pozwala, Pod-

22danki Napadowieckie Manifest. z odzieży Zewszystkiey poobdzierać, ludziom

23Swoim licencyował, Ciż Wiolatorowie po kilkakrotnie we Wsi Napadowce

24Possessyi Manifest. podległey wpadali się, Poddanych y Szlachtę Strwożywszy

25ze Swoich Własności Odpędzali, Szkody Manifest. niemało w Dobytku

26y rożnym przyczynno Zyli[?], O co wszystko Jdem Manifestans Suo et Cujus Supra

27nne Contra Praefatos Jnculpatos Jteratis Manifestuie się Vicibus, Prosząc o wszy-

28stko Actis Connotari co y otrzymał. Antoni Tyniewicz[?] Kornelowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „570”. Wpis 17 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem. Nagłówek na dole k. 374v, tekst na k. 375.

Odczyt: „Tyniewicz[?] Kornelowski” (rkp. „Tyniewicz”/„Tymiewicz”) – nazwisko niepewne; „Podcz.[?] Żydacz.[?]” (rkp. „Podcz. Zydacz.”/„Podst. Zydacz.”) – urząd niepewny (podczaszowie żydaczowscy?); „Chołoniewskiemu Kaszt. Buskiemu” – czytelne „Buskiemu” (por. 449–451, 529–530 – kasztelan buski; w 220–222, 576 „bełski”); „Piaseckiemu[?] Subdeleg. Bełz.[?]” – nazwisko i urząd niepewne; „Biernaszowki[?] ad praesens Radawki[?]” – nazwy dóbr niepewne; „Zdytolowali[?]” – niejasne (może ‘zdetalowali’, wytrzebili); „Radziszewskiey[?]” – niepewne; „Napadowce / napadowieckich” – wieś Napadówka/Napadowce – prawdopodobne; „przyczynno Zyli[?]” – niejasne.

Objaśnienia: „Sianożęci” – łąki; „Zapusty, dąbrowie” – zarośla i lasy dębowe; „Łany dworskie” – pola folwarczne; „Wiolatorowie” – gwałciciele (cudzych granic i posesji); „iteratis vicibus” – powtórnie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17grudnia 1768 r. Antoni Tyniewicz[?] Kornelowski, podczaszy żydaczowski[?], w imieniu własnym i brata Michała, zaniósł protestację przeciw Adamowi Chołoniewskiemu, kasztelanowi buskiemu, Piaseckiemu[?], subdelegatowi bełskiemu[?], posesorowi dóbr dawniej zwanych Biernaszówką[?], obecnie Radawką[?], oraz ich szlachcie i kozakom. Obwinieni już w latach poprzednich wdzierali się przemocą w grunty i łąki protestujących, wycięli zapusty i dąbrowy chronione od sześćdziesięciu lat przez ich ojca, bili, obdzierali i ranili poddanych z Napadówki; w bieżącym roku zaorali łany dworskie i poddańskie, pokosili łąki, do szczętu wyrąbali zapust, kazali obdzierać z odzieży poddanki napadowieckie, kilkakrotnie wpadali do wsi Napadówka, przepędzali poddanych i szlachtę i wyrządzali szkody w dobytku. Komparent ponownie manifestuje się o to wszystko; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 375 (skan 0378, strona prawa – dolna część)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedem-

4ną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa Grod.

5Winn. Comparens Pttiter Wiell. JmC Pan Antoni Kornelowski Nne et ex pte

6W. JmC Pana Michała Tyniewicza[?] Kornelowskiego Pod.[?] Żydacz.[?] Brata

7Swego Rodzonego, na pko Wiell. JmC Panu Czarnickiemu[?] Łow. Ciech.[?]

8Dobr Markowiec[?] w Wdztwie Kijowskiem Sytuowanych Possessorowi Skarżył y

9Manifestował się Oto: Jż tenże JmC Obżałł. niemało z Osoby Comptis

10Brata Przyiaźni Sąsiedzkiey w roznych Okolicznosciach A osobliwie pod

11[kustosz:] Czas

k. 375v (skan 0379, strona lewa)

1Czas Attaku Fortecy Berdyczowskiey y zamieszania w tym kraju Wiadome-

2go, Ktoremu Pastwiska dla Stada na Gruntach Swoich pozwoliwszy

3niemało Szkody w Sianożęciach y Zbożu z Okoliczności tryciu się z Sta-

4dem przez Ludzi JmC Obżałł. poniosł, Ludziom JmC Obżałł. Żywności

5nieżałował, rzeczy rożne Obżałł. przez Czas Długi Brat Comptis w Siebie

6Konserwował, y Potym jedne Swemi podwodami na Wołyń Wyszłał,

7w Drugie temi Czasy Obżałł. poodbierał, y więcey jakich tylko z O-

8soby Comptis Brata Uczynności żądał, tych wszytkich doznał, Jn

9Gratitudinem Czego A osobliwie Że Łąki na Gruncie Comptis Brata

10Stadem Swoim popasł, Sianożęci na kosarzow Sto na Gruncie Swoim

11Markowieckim bez Dziesięciny pozwolił, Jako Assygnacya przez tegoż Obżałł.

12Wydana Swiadczy, Fidendo temuż JmC Obżałł. Że jest Przyiacielskim Sąsia-

13dem, Te Sianożęci Sto Kosarzow skosił y Ustyrty tamże złożył, Ktore

14JmC Obżałł. niesłusznie zapomniawszy O Swiadczonych Dobrodziey-

15stwach przez Brata Comptis Zabrał, A że w teraznieyszym Roku O Siano trud-

16no tak że y kupić niemożna Dobytek Folwarczny Comptis Brata wyzdy-

17cha dlaczego, pisciendo[?] Jntegritate Comptis Brata Swego, o takowe bez-

18prawie y krzywdy niemało uczynione Jterata Contra Praefatum Jnculpatum Ma-

19nifestuie się. Antoni Tyniewicz[?] Kornelowski Et Jn Continenti Stanow-

20szy Oczewiscie Woźny Gnłł. Wwa Bracł. y Jnnych Szlachetny Błażey Liniew-

21ski Ktory w moc prawdziwey Retti Swoiey Dobrowolnie zeznał: Jż on Ro-

22ku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia Dziesiątego Decembris

23na Affektacyą y prawną Rekwizycyą Wiell. JmC Pana Michała Kornelowskie-

24go Pod.[?] Żydacz.[?] zjeżdżał na Grunt Markowiecki gdzie będąc a maiąc przy

25Sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary Godnych Ur. JmC PP. Stanisława

26Asikiewicza[?] y Pawła Ostrowskiego dla tym większey Wagi y Walorem

27Zyrtych[?] Widział, te mieysce gdzie Swieżo W. Requirenta Styrta Siana

28Zabrana, Ktorey mieysce Sążniow Krzyżowych mierzył y Sążni Piętnaś-

29cie naliczył, y Urzędownie Wizyę Swoię tamże Uczyniwszy Słyszał, że

30to Siano przez W. Czarnickiego[?] Posse. Wsi Markowiec Zabrano y wtym Szlach-

31tą Sobie przytomną Oswiadczywszy się Stamtąd powrocił y przedemną

32Urzędem Stanowszy prawdziwey Swoiey Wizyi Uczynił y zeznał Rett.

33De quo Praesens Ejusd. Mllis Rett. Mllis Jgnarus Scribendi Signum S. Cru-

34cis posuit Błażey Liniewski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „571”. Wpis 17 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem; wizja woźnego 10 XII 1768.

Odczyt: obwiniony „Czarnickiemu[?] Łow. Ciech.[?]” (rkp. „Czarnickiemu Łow: Cich:”) – nazwisko i urząd niepewne; „Markowiec / Markowieckim” – wieś Markowce[?] w województwie kijowskim – prawdopodobne; „tryciu się z Stadem” – niejasne (może ‘wycieraniu się’, wydeptaniu przez stado); „pisciendo[?]” – zapewne ‘prospiciendo’ (dbając o); „Asikiewicza[?]” – nazwisko niepewne; „Zyrtych[?]” – niejasne (zapewne w formule ‘dla większej wagi i waloru [relacji]’); „Ustyrty / Styrta” – stóg (sterta) siana.

Objaśnienia: „Attak Fortecy Berdyczowskiey” – oblężenie twierdzy (klasztoru karmelitów) w Berdyczowie przez wojska rosyjskie w czerwcu 1768 (konfederacja barska); „zamieszanie w tym kraju” – koliszczyzna 1768; „kosarz” – miara łąki (tyle, ile skosi jeden kosiarz w ciągu dnia); „bez dziesięciny” – bez oddania dziesiątej części; „sążeń krzyżowy” – sążeń kwadratowy; „in gratitudinem” – w podzięce (ironicznie).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17grudnia 1768 r. Antoni Tyniewicz[?] Kornelowski imieniem brata Michała, podczaszego żydaczowskiego[?], zamanifestował przeciw Czarnickiemu[?], łowczemu ciechanowskiemu[?], posesorowi dóbr Markowce[?] w województwie kijowskim: w czasie ataku na twierdzę berdyczowską i zamieszek Michał Kornelowski udzielił sąsiadowi pastwiska dla stada (ponosząc szkody w łąkach i zbożu), żywił jego ludzi, przechowywał przez długi czas jego rzeczy i odesłał część własnymi podwodami na Wołyń; w zamian Czarnicki[?] pozwolił mu skosić bez dziesięciny łąkę na sto kosarzy na swoim gruncie markowieckim (na podstawie wydanej asygnacji), lecz gdy siano zostało skoszone i złożone w stogach, zabrał je, przez co – wobec drożyzny siana – folwarczny dobytek Kornelowskiego zdycha. Zaraz potem woźny Błażej Liniewski zeznał, że 10 grudnia 1768 r., ze szlachtą Stanisławem Asikiewiczem[?] i Pawłem Ostrowskim, oglądał na gruncie markowieckim świeże miejsce po zabranym stogu (15 sążni kwadratowych) i słyszał, że siano zabrali ludzie Czarnickiego[?]. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 375v (skan 0379, strona lewa – dolna część)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem ptunc Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewiscie Woźny Generał Wwa

6Bracławskiego y innych Opatrzny Daniel Bodakowski in Omni

7Sui vere ac fidelis relationis palam publice recognovit, Jż On Roku

8Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia Szesnastego Decembris

9ad Affectationem juridicam requisitionem Jaśnie Wiell. Katarzyny

10[kustosz:] z Potockich

k. 376 (skan 0379, strona prawa)

1z Potockich Kossakowskiey Kaszt. Kamien. maiąc przysobie Stronę

2Szlachty Ur. JmCiow P. P. Alexandra Maczyńskiego[?] Woyciecha Doma-

3szyńskiego[?] maioris evidentioris testimonij gratia adhibitos był w

4Dobrach Mieście Tywrowie gdzie będąc we Dworze Wiell. JmCi Pana Ja-

5roszyńskiego Pod. Stol. Winn.[?] niewiernego Srula Arędarza Tywrowskie-

6go, Woły Krowy Konie Wozy rozmaite ruchomości przez tegoż niewier-

7nego Srula u Poddanych Kossakowieckich[?] Zudania[?] Zabrane u Wiell.

8Słotwinskiego Kommissarza y Gubernatora tudzież Gromady Tywrow-

9skiey w Grzywnach Prawnych Aresztował, Ktory Areszt Wiell. Słot-

10winski Kommissarz y Gubernator Tywrowski Jmieniem Pana Swego

11na pomienionego Srula Arendarza na Woły Krowy Konie y rzeczy rze-

12czy Seorsivo Regestro specifikować się maiące benevole przyiąw-

13szy ad disjudicationem Causae pomienionego Srula y rzeczy rozma-

14ite z Dobytkiem Ludziom Kossakowieckim[?] Zabrane dotrzymać deklaro-

15wali się, atak on Woźny Szlachtą Sobie Przytomną oswiadczyw-

16szy się stamtąd tu ad Akta Stanowszy przedemną Urzędem Uczy-

17nił y Zeznał prawdziwego Aresztu Relacyą de quo praesens Ministe-

18rialis Rett. Mllis Jgnarus Scribendi Crucem posuit, D. Bodakowski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „572”. Wpis 17 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem; areszt 16 XII 1768.

Odczyt: „Maczyńskiego[?]”, „Domaszyńskiego[?]” – nazwiska świadków niepewne; „Jaroszyńskiego Pod. Stol. Winn.[?]” – urząd niepewny (podstoli winnicki? – por. Z. Jaroszyński, akt 571; 44-1-3 akt 240 – część Tywrowa); „Kossakowieckich[?] Zudania[?]” – niejasne (może ‘poddanych kossakowskich [z wsi] Zudanie[?]’); „rzeczy rzeczy” – powtórzenie w rkp.; „Seorsivo Regestro” – osobnym rejestrem.

Objaśnienia: „Arendarz” – dzierżawca propinacji (karczmy); „Komisarz i gubernator tywrowski” – zarządca dóbr Tywrów; „ad disiudicationem causae” – do rozstrzygnięcia sprawy; „areszt w grzywnach prawnych” – zatrzymanie pod karą grzywien.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Daniel Bodakowski zeznał przed ówczesnym namiestnikiem Antonim Jakowickim[?], że 16 grudnia 1768 r., na żądanie Katarzyny z Potockich Kossakowskiej, kasztelanowej kamienieckiej, ze szlachtą Aleksandrem Maczyńskim[?] i Wojciechem Domaszyńskim[?], we dworze Jaroszyńskiego w miasteczku Tywrów aresztował u komisarza i gubernatora tywrowskiego Słotwińskiego oraz gromady tywrowskiej Żyda Srula, arendarza tywrowskiego, wraz z wołami, krowami, końmi, wozami i różnymi ruchomościami, które zabrał on poddanym Kossakowskiej. Słotwiński imieniem swego pana dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się zatrzymać arendarza i rzeczy (do wyszczególnienia w osobnym rejestrze) do rozstrzygnięcia sprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 376 (skan 0379, strona prawa – od ok. 3/5 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem ptunc Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewiscie Woźny Generał Wwa Bracł.

6y Jnnych Opatrzny Wawrzyniec Jarzyński[?] w moc Wierney y praw-

7dziwey Rett. Swoiey jawnie zeznał, Jż on Roku teraznieyszego Ty-

8siąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego, Dnia Czternastego Decembris

9na Affektacyą y prawną rekwizycyą J. Wiell. Konstantego y Augusty

10z Ogińskich Platerow Wojewodow Mścisł. Małż. Dobr Daszowa

11Dziedzicow A osobliwie Starozakonnych Jewela Jankielowicza, Pey-

12sacha Meylichowicza, Leyzora Kuszelowicza, Obywatelow Daszowie-

13ckich, maiąc przysobie Stronę Szlachty Ur. JmC Panow Kazimie-

14rza Zielinskiego, y Piotra Zimnickiego evidentioris testimonij

15gratia, prawnie Sobie dotego Aktu Użytych zjeżdżał do Dobr na-

16przod Murafy J. Wiell. Potockiego Podczaszego[?] Litt. Dziedzicznych, y tam

17Miedzi kamieni Dwadzieścia y Trzy Starozakonnego Jewela Jan-

18kielowicza Obywatela Daszowskiego w podróży zagrabioney oraz

19y Membrany trzy, Złł. Poll. Dwa Tysiące Osmset Dziesięć wy-

20noszące Starozakonnych Peysacha Meylichowicza y Leyzora Ku-

21szelowicza Obywatelow Daszowieckich u Rabina Murachwiań-

22skiego przytrzymane Aresztował tudzież Starozakonnego Da-

23wida Jechelowicza Obywatela Murachwiańskiego w sprawie między

24Soba

k. 376v (skan 0380, strona lewa – górna część)

1Sobą Zawiedzioney, Arysztem Prawnym tamże na Gruncie przyporęczył,

2pod Zakładem Summy y także rzeczy tyle dwoie wynoszącey; Zjeżdżał oraz

3do Dobr Miasta Szarogroda y tam w przytomności wyżwyrażonych

4Szlachty, Starozakonnego Meylicha Ołowicza[?] y Brata jego Moszka

5Obywatelow Szarogrodzkich w sprawie Między temiż Rekwirenta-

6mi Zawiedzioney na Gruncie Aresztował, Ktore to Aresztta tak w Mu-

7rafie Zastał[?] Ur. JmC Pan Olszewski Ekonom Murafiański, jako y

8w Szarogrodzie Ur. JmC Pan [luka] Ekonom Szarogrodzki

9Jmieniem Pryncypałow Swoich benevole przyiąwszy tak rzeczy jako

10y Żydow Aresztowanych dotrzymać deklarowali się, A wtym Woźny

11Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczywszy się Stamtąd powrocił y tu przy-

12bywszy przed Urzędem niniejszym prawdziwego Aresztu Swego Uczy-

13nił y Zeznał Relacyą de quo praesens Ejusd. Mllis Rett. Mllis qui Supra

14ignarus Scribendi Signum Crucis posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „573”. Wpis 17 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem; areszt 14 XII 1768. W tekście pozostawiona luka na nazwisko ekonoma szarogrodzkiego.

Odczyt: nazwisko woźnego „Jarzyński[?]” (rkp. „Jarzyński”/„Jarzyński”) – niepewne; „Augusty z Ogińskich” – Augustyna (por. akt 547); „Murafy … Potockiego Podczaszego[?] Litt.” – urząd niepewny (rkp. „Podcz.”/„Podstol.”?); „Miedzi kamieni Dwadzieścia y Trzy” – 23 kamienie (miara wagi) miedzi; „Membrany trzy” – trzy dokumenty na pergaminie (zapisy dłużne?) na 2810 zł; „Meylicha Ołowicza[?]” – nazwisko niepewne; „Zastał[?]” – w rkp. „Zastle”.

Objaśnienia: „Starozakonni” – Żydzi; „Obywatele daszowieccy” – mieszczanie żydowscy Daszowa (dobra Platerów); Murafa i Szarogród – miasteczka; „rabin murachwiański” – Murafa (Murachwa); „pod zakładem sumy y rzeczy tyle dwoie wynoszącey” – pod rygorem zapłaty podwójnej wartości; „kamień” – jednostka wagi (ok. 13 kg).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Wawrzyniec Jarzyński[?] zeznał przed ówczesnym namiestnikiem Antonim Jakowickim[?], że 14 grudnia 1768 r., na żądanie Konstantego i Augustyny z Ogińskich Platerów, wojewodów mścisławskich, dziedziców Daszowa, oraz Żydów daszowskich Jewela Jankielowicza, Pejsacha Meylichowicza i Lejzora Kuszelowicza, wraz ze szlachtą Kazimierzem Zielińskim i Piotrem Zimnickim, zajechał najpierw do Murafy (dóbr Potockiego) i tam aresztował 23 kamienie miedzi zagrabionej w podróży Jewelowi Jankielowiczowi oraz trzy dokumenty pergaminowe na 2810 zł należące do Pejsacha Meylichowicza i Lejzora Kuszelowicza, zatrzymane u rabina murachwiańskiego, a także oddał pod poręczenie Żyda Dawida Jechelowicza z Murafy, pod zakładem podwójnej wartości; następnie w Szarogrodzie aresztował Żydów Meylicha Ołowicza[?] i jego brata Moszka. Areszty przyjęli ekonomowie: murafski Olszewski i szarogrodzki, zobowiązując się zatrzymać rzeczy i ludzi. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 376v (skan 0380, strona lewa – od ok. 1/3 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim[?] Namiesnikiem ptunc Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny Gnłł. Wwa Bracł. y

6Jnnych Opatt. Teodor Janowski w moc Wierney y Skuteczney Rett. Swo-

7iey jawnie y Dobrowolnie zeznał: Jż On Roku, Tysiąc, Siedmset,

8Szesdziesiąt Osmego Dnia Dwunastego Decembris na Affek-

9tacyą y prawną rekwizycyą J. W. Adama Myszki Chołoniewskiego

10Kaszt. Buskiego maiąc przysobie Stronę Szlachty Ludzi wiary go-

11dnych Ur. JmC PP. Stanisława Dębowskiego y Symeona Pieńkow-

12skiego dla tym większey wiary y wagi do tego Aktu użytych

13był w Dobrach Wysokim w Wwie Bracł. a Pow. Winn. w Posse-

14syi W. Tyszkowskiego zostaiących, gdzie będąc Pracowitych Łaź-

15nika y Piotra Kowala z Synami trzema z Dobr Janowa Zbiegłych

16y tam bytem Osiadłych y znayduiących Wykotłow[?], Ze wszytkim

17Onych Sprzętem Domowym Końmi Wołami Krowami Zonami

18Dziećmi w Dworze tameyszym u Woyta y Gromady Całey w Grzyw-

19nach prawem Opisanych Aresztował, y prawnie przyporęczył, Ktory

20Arest Ur. Dyspozytor y Cała pomieniona Wieś Wysokie Jmieniem

21Pana Swojego benevole przyiąwszy pomienionych Wykotłow[?] Zbie-

22głych, do rozprawy prawney dotrzymać Deklarowali y Submittowa-

23li się, Atak on Woźny Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczywszy

24się Stamtąd powrocił, y tu ad Acta przybywszy prawdziwego

25Aresztu Swojego uczynił y zeznał Relacyą de quo praesens ejusd.

26Mllis Rett. Mllis qui Supra ignarus Literarum Crucem S. posuit.

27Teodor Janowski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „574”. Wpis 17 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?], ówczesnym namiestnikiem; areszt 12 XII 1768.

Odczyt: „Łaźnika” – może imię/przezwisko lub zawód (łaziebny); „Wykotłow[?]” (rkp. „Wykotłow”) – niejasne (może ‘wychodźców’, zbiegów); „Wysokim … w Possesyi W. Tyszkowskiego” – wieś Wysokie (por. akty 540–542 – S. Tyszkowski, posesor Wysokiego; tu potwierdzone, że Wysokie leży w województwie bracławskim, powiat winnicki); „Symeona Pieńkowskiego” – prawdopodobne.

Objaśnienia: „Zbiegli poddani” – chłopi, którzy uciekli z dóbr pana (tu z Janowa, dóbr A. M. Chołoniewskiego, por. akty 220–222); „areszt w grzywnach” – zatrzymanie pod karą grzywien u wójta i gromady.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Teodor Janowski zeznał przed ówczesnym namiestnikiem Antonim Jakowickim[?], że 12 grudnia 1768 r., na żądanie Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana buskiego, ze szlachtą Stanisławem Dębowskim i Symeonem Pieńkowskim, był we wsi Wysokie (województwo bracławskie, powiat winnicki), w posesji Tyszkowskiego, i tam u wójta i całej gromady aresztował zbiegłych z dóbr Janów chłopów: Łaźnika i Piotra Kowala z trzema synami, osiadłych w Wysokim, wraz z całym dobytkiem, końmi, wołami, krowami, żonami i dziećmi. Dyspozytor i gromada dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się zatrzymać zbiegów do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 376v (skan 0380, strona lewa – sam nagłówek na dole strony)

k. 377 (skan 0380, strona prawa – od góry)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny Gntł. Wwa

6Bracł. y Jnnych Opatrzny Jozef Dereszewicz. Jn vim Suae Verae ac fi-

7delis Relationis palam publice libereq. recognovit. JŻ On Roku

8Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego. Dnia, Dziewiątego Decem-

9bris na Affektacyą y prawną rekwizycyą J. W. Adama Myszki Cho-

10łoniewskiego, Kaszt. Buskiego, maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi

11wiarygodnych Ur. JmC PP. Teodora Janickiego y Jozefa Sklarskiego

12dla tym większey wiary do tego Aktu użytych był w Mieście Pieczarze

13w Wwie Bracł. a Powiecie Winn. leżącym a Dziedzicznym J. W. Poto-

14ckich Woiew. Pozn.[?] gdzie będąc Starozakonnych, Zelmana, y Josia Obywa-

15telow tameyszych w Zamku tameyszym Pieczarskim u Ur. Guber-

16natora Jakoteż u Woyta, y Całey Gromady pomienionych Żydow a-

17resztował, Ze wszytką Onych Chudobą y dobytkiem prawnie przyporę-

18czył, Ktory Arest pomieniony Ur. Gubernator y Cała Gromada

19Jmieniem Panow Swoich, benevole przyiowszy do rozprawy praw-

20ney dotrzymać deklarowali, y Submittowali się. Wczym On Woźny

21Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczywszy się Stamtąd powrocił, y

22tu ad Acta przybywszy prawdziwego Aresztu Swojego uczynił y

23zeznał Rett. de quo praesens ejusd. Mllis Rett. Mllis qui Supra

24Crucem S. posuit. Jozef Dereszewicz ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „575”. Nagłówek zaczyna się na dole k. 376v („Arest Żydow w Pieczarze ex Rqne”), kończy na górze k. 377. Wpis 17 XII 1768 przed Antonim Jakowickim, ówczesnym namiestnikiem; areszt 9 XII 1768 (nad „Dnia” drobne „B”/znak wstawki).

Odczyt: „Dereszewicz” – w tekście i podpisie „Dereszewicz” (por. akty wcześniejsze – woźny Józef Derszewicz/Dereszewicz); „Sklarskiego” – czytelne, choć możliwe „Skłarskiego”; „Woiew. Pozn.[?]” – skrót niepewny w rozwinięciu (Wojewodów/Wojewodziców Poznańskich); „Jakoteż u Woyta” = „jako też”, tj. u gubernatora i u wójta.

Objaśnienia: „Starozakonni” – Żydzi; „gubernator” – zarządca dóbr prywatnych (tu klucza pieczarskiego); „przyporęczył” – oddał pod odpowiedzialność (poręczenie) gubernatora i gromady; formuła „Crucem S. posuit” – woźny niepiśmienny postawił krzyż.

Streszczenie

17grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Józef Dereszewicz zeznał przed ówczesnym namiestnikiem Antonim Jakowickim, że 9 grudnia 1768 r., na żądanie Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana buskiego, ze szlachtą Teodorem Janickim i Józefem Sklarskim, był w mieście Pieczara (województwo bracławskie, powiat winnicki), dziedzicznym Potockich, i tam w zamku pieczarskim u gubernatora oraz u wójta i całej gromady aresztował Żydów Zelmana i Josia, mieszczan pieczarskich, z całą ich chudobą i dobytkiem. Gubernator i gromada w imieniu swoich panów przyjęli areszt i zobowiązali się zatrzymać aresztowanych do rozprawy. Woźny postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 377 (skan 0380, strona prawa – od ok. 3/5 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa

5Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny Gntł. Wwa Bracł. y Jnn. Opatt.

6Teodor Janowski w moc wierney Relacyi Swoiey dobrowolnie zeznał, Jż

7On Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt Osmego Dnia Czternastego

8Decembris na Affektacyą y prawną Rekwizycyą J. W. Adama Mysz-

9ki Chołoniewskiego Kasztelana Buskiego, Maiąc przy Sobie Stronę Szlach-

10ty Ludzi Wiary godnych Ur. JmC PP. Symeona Pieńkowskiego y Sta-

11nisława Dębowskiego dla tym większey wagi do tego Aktu użytych był

12w Dobrach Mieście Przyłuce w Wwie Bracł. a Powiecie Winn. leżących

13gdzie będąc Starozakonnych Leybę y Josia Obywatelow Przyłuckich

14Dłużnikow w Zamku tameyszym u Ur. Gubernatora y Całey Gro-

15mady pomienionych Dłużnikow Ze wszelką Onych Chudobą y Sprzętem

16[reklamant:] w Grzywnach

k. 377v (skan 0381, strona lewa – od góry)

1w Grzywnach prawem Opisanych Aresztował, y prawnie przyporęczył, Ktory

2Arest Zamek y Cała Gromada benevole przyiowszy pomienionych Żydow

3do rozprawy prawney dotrzymać Deklarowali, y Submitowali się, wczym

4on Woźny Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczywszy się, Stamtąd po-

5wrocił, y tu ad Acta przybywszy prawdziwego Aresztu Swojego uczynił,

6y zeznał Relacyą de quo praesens Ejusd. Mllis Rett. Mllis qui Supra Cru-

7cem S. posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „576”. Wpis 17 XII 1768 przed Antonim Jakowickim, ówczesnym namiestnikiem; areszt 14 XII 1768. Na marginesie pionowo nota kolacjonującego („…Odolanowski”).

Odczyt: „Leybę” (rkp. „Leybe”); „Ktory Arest Zamek y Cała Gromada” – tj. zamek (urzędnicy zamkowi) i gromada przyjęli areszt; podpisu woźnego brak – tylko krzyż.

Objaśnienia: „Starozakonni” – Żydzi; „Dłużnicy” – tu dłużnicy kasztelana Chołoniewskiego (por. akt 596 – Pieczara); „w Grzywnach prawem Opisanych” – pod karą grzywien przewidzianą prawem; „Crucem S. posuit” – woźny (niepiśmienny) postawił krzyż.

Streszczenie

17grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Teodor Janowski zeznał przed ówczesnym namiestnikiem Antonim Jakowickim, że 14 grudnia 1768 r., na żądanie Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana buskiego, ze szlachtą Symeonem Pieńkowskim i Stanisławem Dębowskim, był w mieście Przyłuka (województwo bracławskie, powiat winnicki) i tam w zamku, u gubernatora i całej gromady, aresztował pod grzywnami Żydów Leybę i Josia, mieszczan przyłuckich, dłużników kasztelana, z całą ich chudobą i sprzętem. Zamek i gromada dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się zatrzymać dłużników do rozprawy. Woźny postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 377v (skan 0381, strona lewa – od ok. 1/4 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedem-

4ną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa Grodu Winn.

5Comparens Pter. Ur. JmC Pan Athanazy Gwoździowski niegdy Urodzonych Ja-

6na y Katarzyny z Abrahamowiczow Gwoździowskich, Syn a niegdy Ur. Stefana

7y Heleny Gwoździowskich Wnuk przyszedłszy ad annos discretionis lat Swych

8w ktorych Rząd własciwy ex Lumbis antecessorum Substancyi z prawa

9pozwolony, uskarżaiąc się na przywłaszczenie[?] osierociałego od rożnych JchMciow

10umianowicie Jastrzębskich Micowskich w Substancyi w Woiewodztwie

11Wołyńskim y Ziemi Lwowskiey byłey ex Domo Starożytnego Jmienia za-

12ninieyszego Komparenta Spadaiącey tudzież w Summach y szkodzie[?] Szla-

13checkiey przez podgarnienie Substancyi y dokumentow Domu Swego, sta-

14rożytnego, biorąc przed się w tych że JchMciow y Jnnych windykowa-

15nie prawne teraz ut innotescit Actis y iakowey w nieupominaniu

16się prawney nie podpadać praescripcyi Solenniter queritur et Protestatur

17Athanazy Gwoździowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „577”. Manifestacja „de diligentia” – zastrzeżenie (protestacja) dla zachowania praw, aby niedochodzenie roszczeń nie powodowało przedawnienia.

Odczyt: „na przywłaszczenie[?]” (rkp. „na p…rzyw…enie”, zatarte) – niepewne; „szkodzie[?]” (rkp. „szkodzey/spłodzey”) – niepewne; „Rząd własciwy” – tj. własny zarząd majątku, przysługujący z prawa po osiągnięciu pełnoletności; „umianowicie” = ‘a mianowicie’; „podgarnienie” = ‘zagarnięcie’; „za ninieyszego” – zapewne ‘na niniejszego’.

Tłumaczenia: „Comparens Personaliter” – stawiwszy się osobiście; „ad annos discretionis” – do lat rozeznania (pełnoletności); „ex Lumbis antecessorum” – z lędźwi (tj. po) przodków; „ex Domo” – z domu (rodu); „ut innotescit Actis” – jak wiadomo aktom (niniejszym podaje do akt); „praescripcyi” – przedawnieniu; „Solenniter queritur et Protestatur” – uroczyście skarży się i protestuje; „de Diligentia” – (manifestacja) o pilność, tj. dla zachowania terminu/prawa.

Streszczenie

17grudnia 1768 r. Atanazy Gwoździowski, syn zmarłych Jana i Katarzyny z Abrahamowiczów Gwoździowskich, wnuk zmarłych Stefana i Heleny Gwoździowskich, osiągnąwszy pełnoletność i prawo do zarządu majątkiem po przodkach, stawił się przed namiestnikiem Antonim Jakowickim i skarżył się, że różni panowie, a mianowicie Jastrzębscy i Micowscy, zagarnęli[?] po jego osieroceniu substancję (majątek) w województwie wołyńskim i ziemi lwowskiej, spadającą na niego ze starożytnego domu, a także sumy, ze szkodą[?] dla niego, przywłaszczając majątek i dokumenty jego rodu. Zapowiadając dochodzenie praw od nich i innych, uroczyście protestował, aby zwłoka w upominaniu się nie spowodowała przedawnienia. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 377v (skan 0381, strona lewa – od ok. 1/2 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa

5Grodu Winn. Comparens Pter Ur. JmC Pan Jan Bal[?] Miedźwiedzki[?] in no(mi)ne

6et ex parte Wielebnego w Bogu JMci X. Bazylego Kremiżowicza Dziekana

7Żywotowskiego Ritus Graeci uniti pko Wiel. JMci Panu Lipinskiemu Ko-

8missarzowi Dobr Klucza Tetyiowskiego tudzież Całemu Kahałowi Miasta

9Tetyiowa Skarży y Manifestuie się, Oto: JŻ Wiel. Lipinski ad obloquentiam

10Skryptow y membranow na Summy Tysięcy Dziesięć przez Kremiżowicza

11pożyczone dla Starozakonnych Mieszczan, y Obywatelow Miasta Tetyiowa

12tegoż Wielebnego w Bogu JMci X. Bazylego Kremiżowicza danych Zapędzi[?]-

13wszy się, na rzetelność, y istotę rzetelnych Długow, gdy powagą Pańskiey[?]

14Swoiey ex vi Zwierzchnosci Swoiey Zamkowey autoryzował, y utwierdził, Za

15Dłużnikow Zaś tych że Zupełny Kahał, Tetyiowski iako Zawsze Obywa-

16telow Swoich, Skrypt porękoymy temuż wspomnianemu Wieleb. X. Dziek.[?]

17y Ubespieczenie Summy na Dłużnikach będącey na osobach sprzętach

18Swych ruchomosciach, y Domach ubespieczył, y Ostrzegł, Zaczym Ostrze-

19gaiąc ninieyszy Comparens Całych Długow Sprawiedliwych y istotnych przez

20Zwierzchność Zamkową y Kahał Mieyski przyznanych Ciężar wypłaca-

21[reklamant:] nia

k. 378 (skan 0381, strona prawa – od góry)

1nia Zaonychże natychże do odpowiedzenia Sięgniony[?] Zapatrzywszy się

2na Hultaystwo Poddanstwa Kraju Zbuntowanego, rabunki Zaboystwa

3rożnych Osob czyniących, a Wszelz Boże na Dłużnikach nieprzyiaciel-

4ską Ręką Spełnionych lub Spełni się Z woli Boga Naywyższego rządey[?]

5powstałych[?] Szkodzie przychylaiąc się do Opisow y Membranow Mieszczan

6Tetyiowskich przez Kahał, tameyszy, y Zwierzchność Dworską, porękoymie

7stwierdzanych de Securitate Corrend. Debitorum nomine quo Supra

8Contra Supra annotatis iterata queritur et Manifestatur Vice Jan Bal[?]

9Miedźwiecki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „578”. Po akcie reszta k. 378 pusta (zamaszysta kreska wypełniająca).

Odczyt: nazwisko duchownego w nagłówku „Krężomowicza[?]”, w tekście trzykrotnie „Kremiżowicza” – przyjęto formę z tekstu; komparent: w tekście „Jan Bal Miedzwiedzki”, w podpisie „Jan Bal Miedzwiecki” – nazwisko niepewne (może Niedźwiecki); „Zapędzi-wszy[?]” (rkp. „Zapadzi-/wszy”) – niepewne; „Pańskiey[?]” – niepewne; „Wieleb. X. Dziek.[?]” (rkp. „X. Dat.”) – rozwinięcie niepewne; „Sięgniony[?]”, „rządey[?] powstałych[?]” – fragmenty niepewne; „Wszelz Boże” – zapewne ‘wszelkie [szkody], co Boże uchowaj’ – niejasne; „Iterata” – ponowna (manifestacja).

Na lewym marginesie k. 377v/378 nota kolacjonującego: „Legi cum Copia Stefan Odolanowski” – podaje imię kolacjonującego Odolanowskiego z poprzednich aktów (Stefan).

Tłumaczenia: „in nomine et ex parte” – w imieniu i ze strony; „Ritus Graeci uniti” – obrządku greckiego unickiego; „ad obloquentiam” – zapewne ‘na poświadczenie / ku zaręczeniu’ (dosł. ‘dla wypowiedzenia’); „de Securitate Corrend. Debitorum” – o zabezpieczeniu dłużników (długów) podlegających poprawie; „nomine quo Supra” – imieniem jak wyżej; „Contra Supra annotatis iterata queritur et Manifestatur” – przeciw wyżej wymienionym ponownie skarży się i manifestuje.

Objaśnienia: Tetyjów – miasto (klucz dóbr) na Ukrainie, w 1768 r. dotknięte koliszczyzną (rzeź Tetyjowa przez hajdamaków); stąd w akcie „Hultaystwo Poddanstwa Kraju Zbuntowanego, rabunki, zaboystwa”. Kahał – gmina żydowska. Komisarz – zarządca dóbr w imieniu właściciela.

Streszczenie

17grudnia 1768 r. Jan Bal[?] Miedźwiecki[?], w imieniu ks. Bazylego Kremiżowicza, dziekana żywotowskiego obrządku greckokatolickiego (unickiego), manifestował przed namiestnikiem Antonim Jakowickim przeciw Lipińskiemu, komisarzowi dóbr klucza tetyjowskiego, oraz całemu kahałowi miasta Tetyjowa. Kremiżowicz pożyczył Żydom, mieszczanom tetyjowskim, 10 000 zł na skrypty i membrany; Lipiński swoją zwierzchnością zamkową zatwierdził rzetelność tych długów, a kahał tetyjowski poręczył za dłużników, zabezpieczając sumę na ich osobach, ruchomościach i domach. Wobec buntu chłopskiego (hajdamaczyzny), rabunków i zabójstw oraz szkód, jakie mogły spaść na dłużników, komparent ponownie zastrzegł, że ciężar wypłaty sprawiedliwych długów, uznanych przez zwierzchność zamkową i kahał, spoczywa na poręczycielach (kahale i dworze), i manifestował się dla zabezpieczenia długu. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 378v (skan 0382, strona lewa – od góry)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną

4Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa, Grodu Winn.

5Comparens Pter WJMC Pan Jan Bal[?] Miedźwiecki nomine et ex parte

6Wielebnego w Bogu JMci X. Bazylego Mokrzyckiego Pisarza Apostolskiego[?]

7Proboszcza Mieyskiego Tetyiowskiego Solennie przeciwko Przedmieszczanom

8Dobr Tetyiowa y Poddanstwa całego Klucza Tetyiowskiego tudzież y Koza-

9kom Skarży y Manifestuie się Oto: JŻ wyżey wspomnianego Poddaństwa

10a więcey[?] rządu[?] y Pasterstwa Jego Parochiani bezbożności y niedowiar-

11stwa od Swiątyni Boskiey oderwane podiowszy Złośliwą Rękę na Pasterza

12Swego na Dom onegoż napadli y Zabić usiłowali Ludzi jednych bili kłu-

13li Kaleczyli Jnnych rozpędzili Swiątnicę Boską od Bieliszy[?] rzeczy kos-

14cielne y Apparament Bogu poswięcony zabrali, Dom y Pomieszkanie

15y Żelenki[?] rzeczy y sprzęt gospodarski y kapłański zabrali zrabo-

16wali Dom Boży y kapłańskie pomieszkanie spustoszywszy Chudo-

17bę wszelkiego natwiskie[?] kłuli zabijali y zabrali, Zgoła mantile totum

18ad nihilum przywiedli Dlaczego ninieyszy Comparens tegoż WJMci

19X. Mokrzyckiego Jure agere w naypierwszey Otwarciu Jurysdykcyi Są-

20dowey Okrycode[?] Swiątnicy Boskiey y Straża[?] Jey Ofiaruiąc Regestr

21Szkod wszelkich w Sądzie lub Urzędzie deklaruiąc teraz nomine quo

22supra de praemissis uskarża się y protestuie Jan Bal Miedźwiecki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „579”. Komparent – ten sam co w akcie 599 (tu w podpisie wyraźnie „Miedzwiecki”).

Odczyt: „Pisarza Apostolskiego[?]” (rkp. „Pisarza Apostr[...]skiego”) – tytuł niepewny (może ‘protonotariusza apostolskiego’); „a więcey[?] rządu[?]” (rkp. „awiuzki rządz”) – fragment niejasny; „od Bieliszy[?]” – może ‘od bielizny’ (szaty, płótna liturgiczne); „Żelenki[?]” – niejasne (może ‘zielenki’, sprzęty); „natwiskie[?]” – niejasne (może ‘na zwierzynie’, ‘inwentarz’); „Okrycode[?] … Straża[?]” – fragment niejasny (może ‘o krzywdę Świątnicy Boskiej i straży jej’).

Tłumaczenia: „Comparens Personaliter” – stawiwszy się osobiście; „nomine et ex parte” – imieniem i ze strony; „Parochiani” – parafianie; „mantile totum ad nihilum przywiedli” – dosł. ‘cały obrus (dobytek) obrócili wniwecz’; „Jure agere” – dochodzić prawem; „nomine quo supra de praemissis” – imieniem jak wyżej o rzeczach powyższych.

Objaśnienia: napad dotyczy wydarzeń koliszczyzny (hajdamaczyzny) 1768 r. w Tetyjowie – parafianie i kozacy (zbuntowani) zaatakowali duchownego unickiego, ograbili cerkiew (swiątnicę) i plebanię.

Streszczenie

17grudnia 1768 r. Jan Bal[?] Miedźwiecki, w imieniu ks. Bazylego Mokrzyckiego, proboszcza miejskiego tetyjowskiego, manifestował przed namiestnikiem Antonim Jakowickim przeciw przedmieszczanom dóbr Tetyjów, poddanym całego klucza tetyjowskiego i kozakom. Parafianie, oderwawszy się od świątyni, podnieśli złośliwą rękę na swego pasterza: napadli na jego dom i usiłowali go zabić, jednych domowników bili, kłuli i kaleczyli, innych rozpędzili; z cerkwi zabrali rzeczy kościelne i poświęcony aparament, z domu – rzeczy i sprzęt gospodarski i kapłański; zrabowali dom Boży i plebanię, a dobytek zabrali lub wybili, obracając wszystko wniwecz. Komparent zapowiedział dochodzenie praw przy pierwszym otwarciu sądów i złożenie rejestru szkód, a tymczasem protestował. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 378v (skan 0382, strona lewa – od ok. 1/2 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedem-

4ną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa Gro-

5du Winn. Comparens Pter Ur. JmC P. Jan Bal[?] Miedźwiecki nomi-

6ne et ex parte Wielebnego w Bogu JMci X. Bazylego Kremiżowicza Dzie-

7kana Żywotowskiego Proboszcza Teleżynieckiego Solennie przeciwko Przed-

8mieszczanom Dobr Tetyiowa y Poddanstwu Z Całego Klucza Tetyiow-

9skiego tudzież y Kozakom Skarży y Manifestuie się Oto: JŻ wyżey Spom-

10niane poddaństwo Tetyiowskie w buntach Hultayskich y rozbiy-

11cach znayduiący się y było Regestrem y nomen Klatwą[?] Osob

12Osobliwym wzmiankowane napadłszy na Dom y pomieszkanie Wie-

13lebnego Żalącego się, cujus nomine res est Jako nieprzyiaciele Wiary

14Chrzescianskiey y Sług Boskich Cerkiew odbili Cerkiewne rzeczy, y

15Ofiary Boskie zabrali w Domu Onegoż Ludzi bili kłuli rozpędzili

16Chudobę, pienądze[?] rzeczy y ruchomosci tudzież Chudobę zabrali do

17Szczętu na życie Onegoż godzili y gonili ktorego rabunku Szkod

18wielkich y wszelkich Osobliwy Regester w Sądzie y Urzędzie po-

19dać Strona deklaruie y przy naypierwszey Sądu lub Urzędu Jury-

20zdykcyi prawnie dopomnieć się Ofiaruie, teraz zaś is idem Com-

21[reklamant:] parens

k. 379 (skan 0382, strona prawa – od góry)

1Comparens ut innotescat przez kogo Strona ponosi krzywdę Zabuy-

2stwo rabunki y Szkody coram Actis praesentibus nomine quo Su-

3pra uskarża się y protestuie Jan Bal Miedźwiecki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „580”. Ten sam komparent co w aktach 599–600.

Odczyt: „P. T.[?]” w nagłówku – może ‘Proboszcza Teleżynieckiego’ lub ‘Proboszcza Tetyjowskiego’; „Teleżynieckiego” (rkp. „Telezynieckiego”) – parafia w Teleżyńcach (wieś koło Tetyjowa; por. akt 604); „Klatwą[?]” (rkp. „Klatwą”/„Klatwa”) – może ‘klątwą’ (wyklęci imiennie) – niepewne; „rozbiycach” = ‘rozbojach’; „pienądze[?]” (rkp. „pienidze”).

Tłumaczenia: „cujus nomine res est” – w czyim imieniu sprawa się toczy; „is idem Comparens ut innotescat” – tenże komparent, aby było wiadomo; „coram Actis praesentibus” – wobec niniejszych akt; „nomine quo Supra” – imieniem jak wyżej.

Objaśnienia: por. akty 599–600 – szkody ks. Kremiżowicza i ks. Mokrzyckiego w Tetyjowie podczas koliszczyzny 1768 r. Akt 602 (rkp „581”) – areszt gromady i kozaków w Tetyjowie z ramienia obu duchownych.

Streszczenie

17grudnia 1768 r. Jan Bal[?] Miedźwiecki, w imieniu ks. Bazylego Kremiżowicza, dziekana żywotowskiego, proboszcza teleżynieckiego, manifestował przed namiestnikiem Antonim Jakowickim przeciw przedmieszczanom dóbr Tetyjów, poddanym całego klucza tetyjowskiego i kozakom. Poddani tetyjowscy, uczestnicy buntów hultajskich i rozbojów (wymienieni imiennie w osobnym rejestrze), jako nieprzyjaciele wiary chrześcijańskiej i sług Bożych napadli na dom duchownego, odbili cerkiew i zabrali rzeczy cerkiewne i ofiary, w domu bili i kłuli ludzi, zabrali do szczętu pieniądze, rzeczy, ruchomości i dobytek, a samego księdza ścigali, nastając na jego życie. Strona zapowiedziała złożenie rejestru szkód w sądzie i dochodzenie praw przy pierwszym otwarciu jurysdykcji, a tymczasem protestowała. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 379 (skan 0382, strona prawa – od ok. 1/6 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewiscie Woźny Generalny Wwa

6Bracł. y Jnnych Opatrzny Andrzey Wulwarski[?] authenticatus Juratus Of-

7ficio praesenti notus in vim Suae Verae ac fidelis Relationis palam pu-

8blice libereq. ac per expressum zeznał, JŻ on Roku, Tysiąc, Siedm-

9set, Szesdziesiąt Osmego Dnia Piątego Decembris ad affec-

10tationem Juridicamq. requisitionem W. w Bogu JMci X. Bazy-

11lego Kremiżowicza Dziekana Żywotowskiego Proboszcza Telety-

12nieckiego[?] y Bazylego Mokrzyckiego Pisarza Apostolskiego

13Plebana Mieyskiego Tetyiowskiego Ritus Graeco uniti ma-

14iąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urod.

15Piotra Tomaszewskiego y Jozefa Węglinskiego majoris ac

16credentioris testimonij gratia Sobie ad hunc Actum przy-

17danych był w Dobrach Mieście Tetyiowie Woiewodztwie

18Bracł. a Powiecie Winn. Sytuowanych gdzie będąc w Zam-

19ku w Zwierzchnosci Zamkowey u Samego Wiel. Lipinskie-

20go tych że Dobr Kommissarza Gromadę chłopską tak

21na przedmiesciu Tetyiowskim jako y po Wsiach Klucza

22tegoż będące, tudzież Kozakow Tetyiowskich jako na Ra-

23bunkach w Domach Onychże requirentow w Bunty tego-

24roczne będących przez ktorych Zabuystwa Zabory rabunki

25y Szkody Znaczne w Domach JchMciow przez też Hultaystwo po-

26czynione Aresztował, y prawnie do rozprawy w Sądzie przy-

27poręczył, ktorego to Aresztu istotney y Rzetelney przedemną

28Urzędem pomienionym Wielebny[?] uczynił y zeznał Relacyą

29Woźny ut Supra Jgnarus Scribendi Crucem S. posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „581”. Areszt 5 XII 1768, wpis 17 XII 1768 przed Antonim Jakowickim. Por. manifestacje ks. Kremiżowicza i ks. Mokrzyckiego (akty 599–601).

Odczyt: nazwisko woźnego „Wulwarski[?]” (rkp. „Wulwarski”) – niepewne; „Teletynieckiego” (w akcie 601 „Telezynieckiego”) – tj. teleżyniecki, parafia w Teleżyńcach (por. akt 604); „Wielebny[?]” przed „uczynił” – w rkp. zapewne omyłkowo zamiast ‘Woźny’ (por. dalej „Woźny ut Supra”); „Ritus Graeco uniti” – tak w rkp.

Tłumaczenia: „authenticatus Juratus Officio praesenti notus” – uwierzytelniony, zaprzysiężony, znany niniejszemu urzędowi; „in vim Suae Verae ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum” – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie; „ad affectationem Juridicamque requisitionem” – na żądanie i prawne wezwanie; „majoris ac credentioris testimonij gratia” – dla większego i wiarygodniejszego świadectwa; „ad hunc Actum” – do tej czynności; „Jgnarus Scribendi Crucem S. posuit” – nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża świętego.

Objaśnienia: „Bunty tegoroczne” – koliszczyzna (powstanie hajdamackie) 1768 r.; areszt dokonany na ręce komisarza Lipińskiego, zwierzchności zamkowej w Tetyjowie.

Streszczenie

17grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Andrzej Wulwarski[?] zeznał przed namiestnikiem Antonim Jakowickim, że 5 grudnia 1768 r., na żądanie ks. Bazylego Kremiżowicza, dziekana żywotowskiego, proboszcza teletynieckiego, oraz ks. Bazylego Mokrzyckiego, pisarza apostolskiego, plebana miejskiego tetyjowskiego (obu obrządku greckokatolickiego), ze szlachtą Piotrem Tomaszewskim i Józefem Węglińskim, był w mieście Tetyjów (województwo bracławskie, powiat winnicki) i tam w zamku, u samego komisarza dóbr Lipińskiego, aresztował gromady chłopskie z przedmieścia tetyjowskiego i ze wsi klucza oraz kozaków tetyjowskich, którzy w tegorocznych buntach dopuścili się w domach duchownych zabójstw, zaborów, rabunków i znacznych szkód, i oddał ich pod poręczenie do rozprawy sądowej. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 379 (skan 0382, strona prawa – od ok. 4/5 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem

5ptunc Burgrabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewiscie

6[reklamant:] Woźny

k. 379v (skan 0383, strona lewa – od góry)

1Woźny Generał Wwa Bracł. y Jnn. Opatt. Andrzey Wulwar-

2ski w moc wierney y Skuteczney Relacyi Swoiey jawnie

3ustnie y Dobrowolnie zeznał, JŻ On Roku Tysiąc Siedm-

4set Szesdziesiąt Osmego Dnia Piątego Decembris na

5Affektacyą y prawną rekwizycyą Przew. W. w Bogu JMci X Ba-

6zylego Kremiżowicza maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi

7Wiary godnych Ur. JMciow PP. Piotra Tomaszewskiego y Jozefa

8Węglinskiego eo majoris ac Credentioris Testimonij gratia

9Sibi ad hunc actum adhibitos był w Dobrach Mieście Tety-

10iowie, w Wwie Bracł. a Powiecie Winn. Sytuowanych gdzie

11będąc z Jmion y Przezwisk na Skryptach wyrażonych Staro-

12zakonnych Mieszczan y Obywatelow Tetyiowskich y Cały

13Kahał, Długiem Wiel. X. Rekwirenta Onerowany u Zwierzchno-

14ści Zamkowey Gromady[?] ze wszelką onychże majętnością tudzież

15Sprzętem y Chudobą Onychże Aresztował, y prawnie w Sum-

16mie Dwudziestu Tysięcy przyporęczył, ktoren to Arest

17Wiel. Lipiński tych że Dobr Kommissarz benevole przy-

18iowszy do rozprawy prawney dotrzymać deklarował y Sub-

19mitował się, w czym on Woźny Szlachtą Sobie przytom-

20ną Oswiadczywszy się Ztamtąd powrocił, y tu ad Akta przy-

21bywszy prawdziwego Swoiego Aresztu, uczynił y zeznał

22Relacyą Mllis qui Supra ignarus Literarum Crucem S.

23posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „582”. Areszt 5 XII 1768 (tego samego dnia co akt 602), wpis 17 XII 1768.

Odczyt: w nagłówku „Kretomowicza[?]” (por. „Krężomowicza” w nagłówku aktu 599) – w tekście „Kremiżowicza”; „Kahał Tywrowski[?]” – w nagłówku wyraźnie „Tywrowski”, ale tekst mówi o kahale tetyjowskim (zapewne omyłka pisarza nagłówka); „u Zwierzchności Zamkowey Gromady[?]” – składnia niejasna (może ‘u zwierzchności zamkowej [i] gromady’); „ktoren” – tak w rkp.

Tłumaczenia: „eo majoris ac Credentioris Testimonij gratia Sibi ad hunc actum adhibitos” – dla większego i wiarygodniejszego świadectwa przybranych sobie do tej czynności; „Onerowany” – obciążony (długiem); „Mllis qui Supra ignarus Literarum Crucem S. posuit” – opatrzny jak wyżej, nie znając pisma, postawił znak krzyża świętego.

Objaśnienia: chodzi o dług 10 000 zł z manifestacji w akcie 599 (skrypty Żydów tetyjowskich, poręczone przez kahał i zatwierdzone przez komisarza Lipińskiego); areszt „w sumie 20 000” – zapewne z podwójną kwotą jako zabezpieczeniem (por. „w Grzywnach”).

Streszczenie

17grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Andrzej Wulwarski[?] zeznał przed namiestnikiem Antonim Jakowickim, że 5 grudnia 1768 r., na żądanie ks. Bazylego Kremiżowicza, ze szlachtą Piotrem Tomaszewskim i Józefem Węglińskim, był w mieście Tetyjów (województwo bracławskie, powiat winnicki) i tam u zwierzchności zamkowej aresztował wymienionych z imion i przezwisk w skryptach Żydów, mieszczan tetyjowskich, oraz cały kahał, obciążony długiem księdza, z całym ich majątkiem, sprzętem i dobytkiem, oddając ich pod poręczenie w sumie 20 000 [zł]. Komisarz dóbr Lipiński dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się utrzymać go do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 379v (skan 0383, strona lewa – od ok. 1/2 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc

5Burgrabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewiscie Woźny Gnałł.

6Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Andrzey Wulwarski Authenti-

7catus Juratus Officio Praesenti notus in vim Suae Verae ac fide-

8lis Relationis palam publice libereq. ac per expressum zeznał

9JŻ On Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

10Dnia Piątego Decembris ad affectationem Juridicamq. requisitio-

11nem JW. JMci Pani Hrabiny Krasickiey Starosciny Moreckiey[?] tu-

12dzież Ur. Mikołaja Zaleskiego Maiąc przy Sobie Stronę Szlachty

13Ludzi wiary godnych Urodz. Piotra Tomaszewskiego y Jozef-

14fa Węglinskiego majoris ac credentioris testimonij gratia

15Sobie ad hunc actum przydanych był w Dobrach Miescie

16Tetyiowie gdzie będąc w Zamku w Zwierzchnosci Zamko-

17wey, y samego Wiel. Lipinskiego tych że Dobr Kommissarza

18[reklamant:] Gromadę

k. 380 (skan 0383, strona prawa – od góry)

1Gromadę Chłopską przedmieyską y wieyską, tudzież Kozakow Z Całego Klu-

2cza Tetyiowskiego jako na rabunkach we Dworze y Wsi Teleżyń-

3cach w Buntach tego Roczne będących przez ktorych Zabuy-

4stwa Zabory rabunki y Szkody Znaczne w Dobrach Teleżyń-

5cach Się poczynione Aresztował, y prawnie do rozprawy

6prawney przyporęczył Ktorego to Aresztu istotną y rze-

7telną uczynił y zeznał Relacyą Woźny ut Supra Jgna-

8rus Scribendi Crucem Sanctam posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „583”. Areszt 5 XII 1768 (ten sam dzień i ci sami świadkowie co w aktach 602–603).

Odczyt: „Moreckiey[?]” (rkp. „Moreckiey”; w nagłówku skrót „S. M.”) – tytuł starościński niepewny (może ‘Mereckiej’ – starostwo mereckie); „Zaleskiego” – prawdopodobne; „Teleżyńcach” – wyraźnie dwukrotnie, co potwierdza nazwę parafii ks. Kremiżowicza („Proboszcza Teleżynieckiego”, akty 601–602).

Tłumaczenia: „Authenticatus Juratus Officio Praesenti notus” – uwierzytelniony, zaprzysiężony, znany niniejszemu urzędowi; „ad affectationem Juridicamque requisitionem” – na żądanie i prawne wezwanie; „Jgnarus Scribendi Crucem Sanctam posuit” – nie umiejąc pisać, postawił krzyż święty.

Objaśnienia: Teleżyńce – wieś koło Tetyjowa, dobra Krasickiej; „Bunty tegoroczne” – koliszczyzna 1768 r.

Streszczenie

17grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Andrzej Wulwarski[?] zeznał przed namiestnikiem Antonim Jakowickim, że 5 grudnia 1768 r., na żądanie hrabiny Krasickiej, starościny moreckiej[?], oraz Mikołaja Zaleskiego, ze szlachtą Piotrem Tomaszewskim i Józefem Węglińskim, był w mieście Tetyjów i tam w zamku, u zwierzchności zamkowej i komisarza dóbr Lipińskiego, aresztował gromady chłopskie z przedmieścia i wsi oraz kozaków z całego klucza tetyjowskiego, którzy w tegorocznych buntach dopuścili się we dworze i wsi Teleżyńce zabójstw, zaborów, rabunków i znacznych szkód, i oddał ich pod poręczenie do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 380 (skan 0383, strona prawa – od ok. 1/3 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

4mi y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc

5Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens Pter Ur. JmC Pan

6Adam Popławski[?] Cz. Postyn.[?] nne et ex Speciali Commisso Ur.

7JmC Pana Kazimierza Gniewkowskiego Vicegerenta Przemys-

8kiego Dobr Wsi Szukaywody do Włosci Umańskiey należą-

9cych Arędownego Possessora, w Osobności tegoż Pryncypa-

10ła Swego Manifestuie takowe Okoliczności: JŻ gdy w Roku

11ninieyszym Tysiąc Siedmset Szesdziesiątym Osmym na

12Dniu Dwudziestym Miesiąca Czerwca Hultaystwo pod

13Watażką Zeliźniakiem Włość Całą Umańską kupą Swywol-

14ną buntowniczą ogarnęła, y Aż na Wieś Szukaywodę napadł-

15szy Okrucieństwa na Osobach Szlachty tamże mieszkaiącey

16przez tyrańskim na smierć Zabijaniu wyrządzali gdzie

17et Ur. Jana Topolnickiego na Dyspozycyi Gospodarskiey

18umieszczonego we Dworze Zastawszy Spiszą[?] Życia Zgładzili

19Skrzynie z rzeczami rożnemi, y Sukniami poodbiiawszy po-

20zabierali gromienia[?] Zaś wspomnionego Haydamactwa pod

21Umaniem, rzeczy niektore jako to Żupan Stary grodetorowy

22robron kamlotowy, dwie kamizelki Białogłowskie grodetoro-

23we y Spodnicę takoż Kołpaczkow Białogłowskich dwa y Za-

24stonkę iedne Zieloną parasowa, prawdziwy Rewy[?] ze Wsi

25Chrystenowki[?] przywiozł, y Duchownemu Szukaywodzkie-

26mu oddał, a Duchowny Za powroceniem się w Umańszczyź-

27nie tez rzeczy Ur. Pryncypałowi Comptis przyniosł, ktore nad tę-[?]

28ci mało lebne[?] Kubeszykowskie[?] ktorych dwie Z miłosier-

29dzia nad bliżnym Ur. Pryncypał Comptis Okryiwa[?] y kar-

30mi, A trzecia Panienka Średna[?] Miendły[?] Ludzie posła[?] po-

31[reklamant:] dzieli[?]

k. 380v (skan 0384, strona lewa – od góry)

1podzieli w tym Czasie nie daią się, a w Czasie dalszym kor-

2rekcyi są podległe przeto modernus Comps też rzeczy in Of-

3ficio praesenti pokłada, y Aby Urzędnie otaxowane były do

4praesentacyi ktorego Affektacyi Urząd Annuendo przydał Woź-

5nego Generała Opatt. Michała Radlinskiego ktory w assystencyi

6Szlachty Ur. P. Antoniego Podbilskiego y Szymona Pruchnic-

7kiego pomienione wyż wspomnione rzeczy to iest Żupan Grode-

8torowy y niebieski Stary podarty, za Złł Pol. Dziesięć Spod-

9nicę Grodetorową Pomarańczową Starą za Złł Dziesięć

10kamizelkę Jasną kafową Grodetorową Starą za Złł Cztery

11kamizelkę żołtą Grodetorową za Złł Sześć Robron kamloto-

12wy Niebieski za Złł. Trzydziesci Kołpaczkow dwa Starych

13za Złł dwa Zastonkę Harasową Zieloną, za Złł Cztery

14Ur. Comps rursus do Siebie odebrał prosząc hanc Copiam

15Actis Connotari Co y otrzymał Adam Popławski, Woźny

16qui supra Di[?] Jgnarus Crucem posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „584”. Zdarzenia: napad hajdamaków pod wodzą Maksyma Żeleźniaka („Watażka Zeliźniak”) na włość humańską, 20 VI 1768 (rzeź Humania nastąpiła ok. 21 VI 1768).

Odczyt: „Popławski[?]” (rkp. „Poptawski/Popławski”) – nazwisko prawdopodobne; „Cz. Postyn.[?]” – tytuł nieodczytany (może ‘cześnik …’); „Spiszą[?]” – może ‘śpiącego’; „gromienia[?]” – tj. po rozgromieniu hajdamactwa pod Humaniem; „Rewy[?]” – niejasne (może imię lub nazwisko człowieka, który przywiózł rzeczy); „Chrystenowki[?]” – może Krystynówka/Chrystynówka; fragment „ktore nad tę-ci mało lebne[?] Kubeszykowskie[?] ktorych dwie … Okryiwa[?] y karmi, A trzecia Panienka Średna[?] Miendły[?] Ludzie posła[?] podzieli” – bardzo niepewny; sens: (prawdopodobnie) chodzi o osierocone dzieci (panienki), z których dwie pryncypał z miłosierdzia okrywa i karmi, a trzecią wzięli inni ludzie; „Di[?]” przed „Jgnarus” – niejasne (może ‘Literarum’ skrócone).

Słownik: „grodetor” (gros de Tours) – gruba tkanina jedwabna; „robron” – suknia damska (robe ronde); „kamlot” – tkanina z wełny wielbłądziej lub koziej; „zastonka” – zasłona, chusta; „harasowa/parasowa” – z tkaniny harasowej (arras, sukno); „kołpaczki białogłowskie” – czapeczki kobiece.

Tłumaczenia: „nomine et ex Speciali Commisso” – imieniem i ze szczególnego polecenia; „Comptis” (= Comparentis) – komparenta; „modernus Comparens” – obecny komparent; „in Officio praesenti” – w niniejszym urzędzie; „Annuendo” – przychylając się; „rursus” – z powrotem; „hanc Copiam Actis Connotari” – aby tę kopię zapisano do akt.

Streszczenie

17grudnia 1768 r. Adam Popławski[?], imieniem Kazimierza Gniewkowskiego, wicegerenta przemyskiego, arendownego posesora wsi Szukajwoda we włości humańskiej, manifestował, że 20 czerwca 1768 r. hultajstwo pod watażką Żeleźniakiem ogarnęło całą włość humańską, napadło Szukajwodę, mordując okrutnie mieszkającą tam szlachtę; we dworze zabito dyspozytora Jana Topolnickiego, a skrzynie z rzeczami i sukniami rozbito i zabrano. Po rozgromieniu hajdamaków pod Humaniem niektóre rzeczy przywieziono ze wsi Chrystenówka[?] i oddano duchownemu szukajwodzkiemu, który zwrócił je Gniewkowskiemu (wspomniano też o sierotach, którymi pryncypał się opiekuje[?]). Komparent złożył rzeczy w urzędzie dla urzędowego oszacowania; woźny Michał Radliński ze szlachtą Antonim Podbilskim i Szymonem Pruchnickim otaksował: żupan grodeturowy niebieski stary – 10 zł, spódnicę grodeturową pomarańczową – 10 zł, kamizelkę jasną kawową – 4 zł, kamizelkę żółtą – 6 zł, robron kamlotowy niebieski – 30 zł, dwa stare kołpaczki – 2 zł, zastonkę harasową zieloną – 4 zł. Komparent odebrał rzeczy i uzyskał wpis kopii do akt; woźny postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 380v (skan 0384, strona lewa – od ok. 1/2 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Siedmnastego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc

5Burgrabstwa Grodu Winn. Przyjechawszy Osobiscie Ur. JmC P.

6Ludwik Ożarowski Subdelegat Grod. Radomski J. W. JmC Pana

7Franciszka z Leżenic Leżańskiego[?] Łowcz. y Deputat. na Try-

8bunał Koronny Prowincyi Małopolskiey Woiewodztwa Podol-

9skiego Jmieniem, w należytey pilnosci y Uważeniu Honoru Te-

10goż Pryncypała Swego ninieyszy Zanosi Manifest w tenże spo-

11sob y Oto: JŻ Urodzonego Komparenta J. W. Pryncypał ma-

12iąc, włożoną na Siebie od Prześwietnego Woiewodztwa Podol-

13skiego Funkcyą Deputata na Trybunał Koronny Prowin-

14cyi Małopolskiey, na Ze iako podług Prawa Koronnego

15in facie tegoż Woiewodztwa pierwszy wykonał Jurament

16tak wtey że nie odmienney y bynaymniey nie naruszony

17Summienia Swoiego delikatnosci, y powtorny przy teraźniey-

18szey Limicyi Kadencyi Lwowskiey Trybunału Koronnego

19był gotow, wykonać, Gdy iednak Szczupłość[?] Lat z Sporą-

20le Siły doley[?] Urodzonego Manifestanta pryncypała przy-

21wiodły Słabości ze Stąd dalekiego Ukrainy Miesca do Lwowa

22jechać całego niesposobnym Czynią, przeto ażeby tenże J.

23[reklamant:] W. Manifes.

k. 381 (skan 0384, strona prawa – od góry)

1W. Manifestanta Pryncypał Żad jakowego Prawu Koronny-

2mu Siebie in Publico nie zaciągnął Sprzeciwienia ninieyszy

3jako nay uroczyściey Zanosi Manifest Ludwik Ożarow-

4ski S. G. R. mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „585”; przed numerem skreślone „30”.

Odczyt: „Leżańskiego[?]” (rkp. „z Lezenic Lezańskiego”), w nagłówku „Leżyńskiego” – nazwisko rodowe zapewne Leżeński (z Leżenic, herbu Nałęcz); „Szczupłość[?] Lat z Spora-le Siły doley[?]” – fragment niepewny (rkp. „Sędziwszcy[?] Lat z Spora-/le Siły doley”); sens: podeszły wiek i słabe siły; „Żad jakowego” = ‘żadnego’; „S. G. R.” = Subdelegat Grodzki Radomski.

Tłumaczenia: „de diligentia” – (manifestacja) dla zachowania pilności, tj. zastrzeżenia, że niestawiennictwo nie wynika z zaniedbania; „in facie tegoż Woiewodztwa” – wobec (na sejmiku) tegoż województwa; „Limicyi Kadencyi Lwowskiey” – limicie (odroczeniu) kadencji lwowskiej Trybunału; „in Publico” – publicznie.

Objaśnienia: deputaci na Trybunał Koronny składali przysięgę na sejmiku deputackim, a powtórnie przy zagajeniu kadencji trybunalskiej (dla Małopolski – Lublin; kadencja ruska/lwowska – zob. tu „Kadencyi Lwowskiej”). Manifestant tłumaczy nieobecność słabością i odległością z Ukrainy do Lwowa.

Streszczenie

17grudnia 1768 r. Ludwik Ożarowski, subdelegat grodzki radomski, w imieniu Franciszka z Leżenic Leżeńskiego[?], łowczego podolskiego, deputata województwa podolskiego na Trybunał Koronny Prowincji Małopolskiej, wniósł manifestację: pryncypał, wybrany na deputata, złożył już na sejmiku pierwszą przysięgę i był gotów złożyć powtórną przy obecnej limicie kadencji lwowskiej Trybunału, lecz podeszły wiek[?] i słabość sił uniemożliwiają mu daleką podróż z Ukrainy do Lwowa; aby nie zarzucono mu publicznie sprzeciwu wobec prawa koronnego, uroczyście manifestuje. Podpisał Ożarowski.

Transkrypcja

k. 381 (skan 0384, strona prawa – od ok. 1/7 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Dziewiętnastego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Comparens Pter Ur. Woyciech Jgnacy Burbin-

6ski niegdy Ur. Macieja Antoniego Burbinskiego Syn przychyla-

7iąc się do dawnieyszych tak przez S. P. Oyca Swego w Grodzie Łuc-

8kim y Krzemienieckim poczynionych Tranzakcyi, Jakoteż

9przez Siebie Manifestanta w Aktach ninieyszych Zaniesionych

10Solennie na przeciwko Ur. Antoniemu Prandocie[?] Trzcinskie-

11mu Manifestuie się JŻ Ur. Obwiniony (Jako dawnieysze dość

12Obszernie w tym Jnteresie w Aktach Swiadczą Tranzakcye) Za-

13fabrykowaney Cessyą w Grodzie Kijowskim Żytomirskim na Ka-

14hale Łuckim Sumkę Tysiąc Złł Poll. wraz z prowizyą Osmia-

15set Złotych Zapisem od Ur. niegdy Jana y Anny z Bere-

16żnickich[?] Mędelskich[?] Ur. Antoniemu Burbinskiemu Oycu Ma-

17nifestantis Zapisany tudzież papiery wszelkie po smierci tylko

18Ur. Mędelskich[?], a OO. Trynitarzow Łuckich lokowane do odebra-

19nia Ur. Antoniemu Burbinskiemu Oycu Manifestantis a per conse-

20quens y Manifestantowi Jako należytym Sukcessorom będące odebraw-

21szy y zakwitowawszy[?] do Lat X[?] Tysięcy wspomnioną Sumkę

22Tysiąc Złł Poll. Ur. Maantowi należące a przez Siebie niegodziwym

23Sposobem odebraną, zatrzymał, od ktorey altero tanto prowizya

24wyniosło, Sądząc się być Winnym Sam w Roku przeszłym Tysiąc

25Siedmset Szesdziesiąt Osmym Dnia Czternastego Kwietnia w Ta-

26raszczy[?] tych Sposobow Szukał, aby Przyiacielskim Sposobem z tego

27Zwieść[?] się mogł w Jnprawnych Usyć[?] y Jedynie Sumki Tysiąc

28Osmset Złł Poll. wraz z prowizyą od Czasu odebrania należącey do

29do Rąk Ur. Manifestanta przed Aktami Grodz. Winn. tudzież papie-

30ry wszelkie do Substancyi na Osobę Ur. Komparenta Spadaiącey się

31po smierci Ur. Jana y Anny Mędelskich[?] u OO. Trynitarzow Łuc-

32kich będące odebrane Roku Tegoż Tysiąc Siedmset Szesdzie-

33siąt Osmego Dnia Dziesiątego Octobris z pod Zakładu[?] Przysię-

34gi Super realem Sufficientem comportationem Obowiązał się

35na ktorym tylko Termina lecz do tych Czas Swemu Opisowi

36Zadosyć nie uczynił, O tym ninieyszy Mans wracaiąc się do Pier-

37wszych krokow przez Oyca Manifestantis na przeciwko Ur.

38tak Janowi Oycu Jako y Antoniemu Synowi Trzcinskim już

39[reklamant:] Przysięgę

k. 381v (skan 0385, strona lewa – od góry)

1Przysięgę przed Sądem Czyli Urzędem Grodzkim pod Czas Rokow

2Kadencyi Nowembrowey Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiątego Ztwier-

3dzonych tak należytość wyż wspomnioney Sumki na Kahale Łuckim będą-

4cey przez Ur. Antoniego Trzcinskiego Obżałowanego nienależytym Sposobem

5Tysiąc Oryginalny a Osmset Złł Poll. Prowizionalney od teyże pochodzącey

6Roku Tysiąc Siedmset Pięćdziesiąt Osmego Dnia Czternastego Decembris od Kaha-

7łu odebraney a u Siebie Obwinionego w kapitał totalnie Tysiąc Osmset Złł

8Poll. powrocony y do tych czas przytrzymany prowizyi podlesiey[?] od-

9sła na Rok rachuiąc altero tanto wynoszącey, Jakoteż Winy Prawne

10Za Fabrykowanie w Grodzie Kijowskim Żytomirskim Cessyi przez nie-

11wiedzieć kogo w Osobie Oyca Manifestantis do Grodu Stawaiącego na Osobę

12Swoią wyrobionie niemniey Komportacyą Dokumentow Membranow

13Testamentow y rożny Tranzakcy do Substancyi Bereżnich[?] Kopczyn-

14skich[?] Służących na wszelkich Maiątkach Summach y Jakich kolwiek porządkach

15gdzie kolwiek ulokowanych[?] y Jakimkolwiek Sposobem będących sciganie y

16dochodzenie Oswiadcza prosząc do Akt przyięcia Co y otrzymał Woyciech

17Jgnacy Burbinski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „586”. Wpis 19 XII 1768 (pierwszy wpis z tego dnia).

Odczyt: „Prandocie[?]” (rkp. „Prandocie/Prandocii”) – imię/przydomek prawdopodobny (Prandota Trzciński); nagłówek ma „Trzcinskim” (l. mn. – ojciec Jan i syn Antoni); „z Bereżnickich[?] Mędelskich[?]” (rkp. „z Bere-/żnickich Mędeleskich/Mydelskich”) – nazwiska niepewne; „zakwitowawszy[?]”, „do Lat X[?] Tysięcy” – fragment niejasny; „w Taraszczy[?]” (rkp. „w Ta-/rasczy”); „Zwieść[?] … w Jnprawnych Usyć[?]” – niejasne; „z pod Zakładu[?] Przysięgi” – niepewne; „podlesiey[?] odsła” – niejasne (może ‘podległej, odsetka’); „Bereżnich[?] Kopczynskich[?]” – nazwy rodów (substancji) niepewne; „ulokowanych[?]” (rkp. „ulogokolwiek”).

Tłumaczenia: „Comparens Personaliter” – stawiwszy się osobiście; „a per consequens” – a w konsekwencji; „altero tanto” – drugie tyle (prowizja równa kapitałowi); „Super realem Sufficientem comportationem” – pod rzeczywistym, wystarczającym zniesieniem (wydaniem dokumentów); „Mans” = Manifestans – manifestujący; „Cessya” – cesja, przelew praw; „Komportacya” – złożenie (wydanie) dokumentów.

Streszczenie

19grudnia 1768 r. Wojciech Ignacy Burbiński, syn zmarłego Macieja Antoniego Burbińskiego, nawiązując do wcześniejszych transakcji ojca w grodach łuckim i krzemienieckim oraz własnych manifestacji, manifestował przeciw Antoniemu Prandocie[?] Trzcińskiemu: obwiniony, na podstawie sfabrykowanej w grodzie kijowskim (żytomierskim) cesji, odebrał z kahału łuckiego sumę 1000 zł z prowizją 800 zł, zapisaną ojcu manifestanta przez zmarłych Jana i Annę Mędelskich[?], a także dokumenty złożone u ojców trynitarzy w Łucku, należne Burbińskim jako sukcesorom, i zatrzymał je. 14 IV 1768 w Taraszczy[?] szukał polubownego załatwienia i zobowiązał się (10 X 1768) zwrócić 1800 zł z prowizją oraz papiery, lecz tego nie uczynił. Manifestant, nawiązując do kroków ojca przeciw Janowi (ojcu) i Antoniemu (synowi) Trzcińskim, ogłasza dochodzenie sumy, prowizji, kar prawnych za sfałszowanie cesji oraz zwrotu dokumentów, membran, testamentów i transakcji do substancji Bereżnickich[?]/Kopczyńskich[?]. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 381v (skan 0385, strona lewa – od ok. 2/5 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Dziewiętnastego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną

4Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa Grodu Winn.

5Comparens personaliter Przewielebny w Bogu JMC X. Kandyd Czarnożynski Kon-

6wentu Tywrowskiego Przeor Suo et Totius Communitatis nomine Ostrzega-

7iąc całość y przychylaiąc się do Zapisu Grodowego w Grodzie Winnickim

8Roku Tysiąc Siedmset Pięćdziesiąt Piątego Dnia Dwudziestego trzecie-

9go Augusti Osobiście Zeznanego przez Wiel. Emeryka Stanisława z Nasiłowa[?]

10Ostrowskiego Podczaszego[?] Skarbnika Nowogrodzkiego pro re Konwentu Swego

11Tywrowskiego Aplikowanego Solennie przeciwko Temu Wiel. wyżey w-

12zmiankowanemu Ostrowskiemu ad praesens Stolnikowi Winn. Nadolskiemu[?]

13Staroscie[?], Żali y Manifestuie się Oto: JŻ co niegdy Wiel. JMC Pani Maryanna

14z Skałeckich[?] primo Ostrowska Skarbnikowa Nowogrodzka secundo au-

15tem voto Kalitynska Chorąż. Bracł. pia Legatione Sui włożony Obliga-

16cyą na Konwent Tywrowski ktora Suo Cursu od prawnie się Summę

17Dwanaście Tysięcy Złł Poll. Oznaczyła, y do Rąk wyż wspomniane-

18go Obżałowanego, a Syna Swego, in parata pecunia do oddania

19temuż Konwentowi Odliczyła y powierzyła; a Wiel. Obżałowany Satis

20faciendo tak pia Legationi S. P. Matki Swoiey; jako też Tranzakcyi

21przez Siebie z Bratem Swym rodzonym Spisaney ciężary Oblig[acyi]

22wypłacenia teyże Summy na Siebie wziąwszy w wyż wyrażonym

23Grodzie de actu et Data Superius expressis Zapis pro re Konwentu

24wspomnianego zeznał y Ubespieczenie y ocalenie teyże Summy

25na Dobrach Omelanach Swych Dziedzicznych w Woiewodztwie

26Wołyńskim a Powiecie Łuckim leżących pro hypotecali[?] Ostrzegł

27y Ewikcyą przyznał Lecz poniważ Zapłacenia coroczney Prowi-

28zyi temuż Konwentowi Obligacyi Legacyalney Zadosyć Czyniąc

29nie uczynił, y ad requisitiones et postulata Konwentu tegoż

30rekuzuie wypłacić, Zaczym ninieyszy Comps Żali się[?] na Zanied-

31[reklamant:] banie

k. 382 (skan 0385, strona prawa – od góry)

1banie y niedosyć Uczynienie Woli y Dyspozycyi y Zapisowi nie-

2gdyś S. P. Wiel. Matki Obżałowanego, tudzież o należytość Prowizyi Kla-

3storney niezapłaconey y zatrzymaney cum remittendo w Zapłacenia

4Jure agere Oswiadczaiąc Się teraz Succurrendo Całosci y Ubespieczeniu

5tak Summy jako y Prowizyi zaległych Konwentowi należących ktorych

6Ubespieczenie nie tylko na Dobrach Omelanach, ale y na innych jakim-

7kolwiek prawem Dzierżanych, tudzież, y Summach Ostrzeżone

8y Oznaczone iterato nomine quo Supra przeciwko Temuż Wiel. wyżey

9wzmiankowanemu Obżałowanemu Queritur et Manifestatur Vlle[?]

10Candidus Czarnożynski Prior Conventi Tywr. O. P. mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „587”.

Odczyt: „z Nasiłowa[?]” – przydomek niepewny; „Podczaszego[?]” (rkp. „Pod. Czasz.”) – może ‘podczaszego’; „Nadolskiemu[?] Staroscie[?]” (rkp. „Nadolkij Starosie”) – niejasne; „z Skałeckich[?]” – nazwisko rodowe niepewne; „Kalitynska” – Kalityńska (drugi mąż – chorąży bracławski Kalityński); „pro hypotecali[?]” (rkp. „pro prypotecali”); „Żali się[?]” (rkp. „zaloniesię”) – niepewne; „Vlle[?]” – może ‘Ille’ (tenże) lub ‘Vlle’ = ‘wielebny’.

Tłumaczenia: „Suo et Totius Communitatis nomine” – w imieniu swoim i całej wspólnoty; „pro re Konwentu” – na rzecz konwentu; „pia Legatione” – pobożnym legatem (zapisem); „Suo Cursu” – w swoim biegu (z czasem); „in parata pecunia” – gotówką; „Satis faciendo” – czyniąc zadość; „de actu et Data Superius expressis” – z czynnością i datą wyżej wyrażoną; „Ewikcya” – rękojmia (gwarancja); „ad requisitiones et postulata” – na wezwania i żądania; „cum remittendo … Jure agere” – z odesłaniem do dochodzenia prawem; „Succurrendo” – dla ratowania (zabezpieczenia); „iterato nomine quo Supra … Queritur et Manifestatur” – ponownie imieniem jak wyżej skarży się i manifestuje; „Prior Conventi Tywr. O. P.” – przeor konwentu tywrowskiego Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów).

Streszczenie

19grudnia 1768 r. ks. Kandyd Czarnożyński, przeor konwentu dominikanów w Tywrowie, w imieniu swoim i całej wspólnoty, nawiązując do zapisu zeznanego w grodzie winnickim 23 VIII 1755 r. przez Emeryka Stanisława z Nasiłowa[?] Ostrowskiego, wówczas skarbnika nowogrodzkiego, manifestował przeciw temuż Ostrowskiemu, obecnie stolnikowi winnickiemu. Matka obwinionego, Marianna ze Skałeckich[?], 1° voto Ostrowska, skarbnikowa nowogrodzka, 2° voto Kalityńska, chorążyna bracławska, zapisała pobożnym legatem konwentowi 12 000 zł i odliczyła tę sumę gotówką do rąk syna dla oddania konwentowi; Ostrowski, przyjąwszy (także na mocy transakcji z rodzonym bratem) ciężar wypłaty, zabezpieczył sumę hipotecznie na swych dziedzicznych dobrach Omelany (województwo wołyńskie, powiat łucki) z rękojmią, lecz nie płaci corocznej prowizji i odmawia jej na żądania konwentu. Przeor protestuje przeciw zaniedbaniu woli zmarłej, zapowiada dochodzenie prowizji i zastrzega zabezpieczenie sumy i zaległych prowizji na Omelanach i wszelkich innych dobrach i sumach obwinionego. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 382 (skan 0385, strona prawa – od ok. 1/4 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Dziewiętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

4demną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa

5Grodu Winn. Comparens Pter Przewielebny w Bogu JMX. Kandyd

6Czarnożynski Przeor Konwentu Chodorkowskiego[?] przychyliwszy się

7do Listu od W. Elżbiety Rożniatowskiey z Gurowic[?] Roku Tysiąc

8Siedmset Szesdziesiąt Siodmego Dnia Dwudziestego Szostego Ma-

9ia do Siebie pisanego przy ktorym Rubli Trzydziesci od teyże

10na ręce JMC Pana Jgnacego Krzewskiego jako Zięcia, Za duszę Żony

11Onegoż a Corki W. Rożniatowskiey przysłane pro re Konwentowi ejus-

12dem były Solennie przeciwko temuż Wiel. Jgnacemu Krzewskiemu

13Skarży y Manifestuie się Oto: JŻ wzmiankowany Wiel. Krzewski

14przysłane Konwentowi quadrulanta[?] Rubli Trzydziesci Wielebne-

15mu Manifestantowi nie oddał przy Sobie zatrzymał y do tych Czas

16korzysta, Konwent zaś nabożeństwo za duszę pomienioną odpra-

17wił, o co in foro Competenti Causae dopomnieć się Manifestant de-

18klaruie, teraz zaś o nieoddanie y zatrzymanie Boskiey Ofiary przez

19pobożne Czynności dla ratunku Duszy pko temuż Obżałowanemu

20queritur et Manifestatur Fr. Candidus Czarnożynski Prior Ctu Tyw. P. mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „588”.

Odczyt: „Chodorkowskiego[?]” – w tekście wyraźnie „Konwentu Chodorkowskiego”, w nagłówku i podpisie „Tywrowskiego/Tyw.” – zapewne omyłka pisarza lub przeor pełnił obie funkcje; „z Gurowic[?]” – przydomek/miejscowość niepewna; „quadrulanta[?]” – niejasne (może ‘quadrantem’ lub ‘kwadrans’; prawdopodobnie ‘ofiarowane’); „Ctu Tyw. P.” = Conventus Tywroviensis (Ordinis) Praedicatorum.

Tłumaczenia: „pro re Konwentowi ejusdem” – na rzecz tegoż konwentu; „in foro Competenti Causae” – w sądzie właściwym dla sprawy; „queritur et Manifestatur” – skarży się i manifestuje; „Fr.” – frater, brat (zakonny).

Streszczenie

19grudnia 1768 r. ks. Kandyd Czarnożyński, przeor konwentu (w tekście chodorkowskiego[?], w nagłówku tywrowskiego), powołując się na list Elżbiety Rożniatowskiej z Gurowic[?] z 26 V 1767 r., manifestował przeciw Ignacemu Krzewskiemu, jej zięciowi: Rożniatowska przesłała na jego ręce 30 rubli dla konwentu za nabożeństwo za duszę swej córki, a jego żony; Krzewski pieniędzy nie oddał, zatrzymał je i korzysta z nich, choć konwent nabożeństwo odprawił. Przeor zapowiedział dochodzenie w sądzie właściwym i protestował. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 382 (skan 0385, strona prawa – od ok. 4/5 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Dziewiętnastego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

4demną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Comparens Personaliter Przewielebny w Bogu

6JMX. Kandyd Czarnożynski Konwentu Tywrowskiego Przeor Suo

7et totius Communitatis nomine providendo indemnitati Zapisu

8wyżey wspomnianemu Konwentowi przez niegdy J. O. X. JMci An-

9toniego Hrabi na Wiśniczu y Jarosławiu Lubomirskiego Ka-

10zimirskiego[?] et Atty[?] Łaskawego w Sercach y Pamięci Konwen-

11tu nieśmiertelnego Kollatora; w Roku Tysiącznym Siedm-

12[reklamant:] Setnym

k. 382v (skan 0386, strona lewa – od góry)

1setnym Czterdziestym Dziewiątym Miesiąca Kwietnia Dwudziestego Szoste-

2go Dnia, w Grodzie Winnickim Osobiscie na Summę Trzy Tysiące Złł

3Poll. Zeznanego y na Dobrach Dziedzicznych Assekurowanego Solennie

4ile w Czasie teraźnieyszym Stante disturbio publico Cyrkularny[?] nilquam[?]

5derogando[?] prowadzę[?] J. O. Sukcessorow, Lecz ex Obowiązku Swe-

6go tuitionis Całosci Konwentu Swego Przeciwko J. O. X. JMci Marcinowi

7Lubomirskiemu Żali y Manifestuie się, Oto: JŻ W. Skarbu J. O. Przerzeczo-

8nego tuo[?] tak ante fata quam et post fata, a Summa praefato titulo

9in Scripta prowizyia quotannis do wypłacenia podległa usque

10ad Annum Praesentem ab ultima Quietatione pro re Konwentu

11Comparentium Zatrzymana przy należy: Ale Stante nunc distur-

12bio Złoyney[?] Łaski y z Skarbu Pańskiego potyskana[?] y Odebrana

13przez ciężki przeiazd być niemoże, przeto upatruiąc każdego

14Czasu Zatwoźki[?] wypłacenia od J. O. Obżałowanego teraz praeviden-

15do integritati pendentis Census retenti a żeby Zaległość Prowi-

16zyi nie od bierany Corocznie jakowey Konwentowi nie przy-

17niosło Szkody Nomine quo Supra ac Suo de praemissis iterata

18Queritur et Manifestatur Vlle Fr. Candidus Czarnożynski Prior T. O. P. mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „589”.

Odczyt: „Kazimirskiego[?] et Atty[?]” (rkp. „Ka-/zimirskiego et Atty”) – tytuł niepewny (może starosty kazimierskiego); „w Roku Tysiącznym Siedm-/setnym Czterdziestym Dziewiątym” – tj. 1749 (na końcu k. 382 dopisane „Setnym” jako reklamant); „Cyrkularny[?] nilquam[?] derogando[?] prowadzę[?]” – fragment bardzo niepewny; „tuo[?]”, „Złoyney[?]”, „potyskana[?]”, „Zatwoźki[?]” – niepewne; „W. Skarbu J. O. Przerzeczonego” – zapewne ‘z wielkiego skarbu (kasy) jaśnie oświeconego wyżej wspomnianego’.

Tłumaczenia: „Suo et totius Communitatis nomine providendo indemnitati” – w imieniu swoim i całej wspólnoty, zapobiegając szkodzie; „Stante disturbio publico” – wobec trwających publicznych zamieszek (koliszczyzny, konfederacji barskiej); „ex Obowiązku … tuitionis” – z obowiązku obrony; „ante fata quam et post fata” – tak przed śmiercią, jak i po śmierci; „praefato titulo in Scripta” – z wymienionego tytułu na piśmie; „quotannis” – corocznie; „usque ad Annum Praesentem ab ultima Quietatione” – do roku bieżącego od ostatniego kwitu; „praevidendo integritati pendentis Census retenti” – dbając o całość należnego, a zatrzymanego czynszu (prowizji); „iterata” – ponowna.

Objaśnienia: ks. Antoni Lubomirski (zm. 1782?) – tu nazwany „niegdy”; jako kolator (fundator) konwentu dominikanów w Tywrowie zapisał 26 IV 1749 w grodzie winnickim 3000 zł; obecnie prowizji nie płaci ks. Marcin Lubomirski (sukcesor dóbr tywrowskich). Identyfikacja osób – do weryfikacji.

Streszczenie

19grudnia 1768 r. ks. Kandyd Czarnożyński, przeor dominikanów tywrowskich, w imieniu swoim i wspólnoty, dla zabezpieczenia zapisu na 3000 zł, zeznanego osobiście 26 IV 1749 w grodzie winnickim przez nieżyjącego ks. Antoniego Lubomirskiego, hrabiego na Wiśniczu i Jarosławiu, kolatora konwentu, i zabezpieczonego na jego dobrach dziedzicznych, manifestował przeciw ks. Marcinowi Lubomirskiemu. Prowizja od tej sumy, płatna corocznie, zalega od ostatniego kwitu do roku bieżącego i jest zatrzymana; wobec publicznych zamieszek nie można jej odebrać ze skarbu książęcego z powodu trudnego przejazdu. Przeor, aby zaległa prowizja nie przyniosła konwentowi szkody, ponownie protestuje. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 382v (skan 0386, strona lewa – od ok. 2/5 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Dziewiętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

4demną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa

5Grodu Winn. Comparens Pter Przewielebny w Bogu JMC X. Kan-

6dyd Czarnożynski Konwentu Tywrowskiego Przeor Suo et totius Com-

7munitatis nomine Zapatrzywszy się na pobożne Łaskawą dobrocz-

8ny wiekopomne w Sercach y Modlitwach Zakonu Zapisy y nadania

9od niegdy S. P. Wiel. JMC Pana Michała Kalitynskiego Chorąż. Bracł.

10Konwentowi Swemu Tywrowskiemu od Siebie fundowanemu

11tak Grodnie y Osobiście jako y z Hoyney Łaski Swoiey y pamię-

12ci Zacznemi tranzakcyami dobroczynnie uznane, ktorego Że

13nieodrenna Smierć z bynaymnieyszym nadwątleniem tak-

14roczny[?] ch jako y Grodowych Tranzakcyi Klasztorowi zezna-

15nych, z bez potomności z Żalem Serc Bez wieczną pamięcią

16w Modlitwach jako Fundatora z tego doczesnego Swiata zebra-

17ła, a z drugiey Strony widząc jako po bez potomnym Swym

18Fundatorze Substancya Godnym Sukcessorom ustawiona Żadnym

19przez Onegoż długiem nie Onerowanego w Dyspozycyach Czynnosci

20Zeznaniach y Zapisach, Klasztorowi Tywrowskiemu Zakonu Swego

21bez naymnieyszey krzywdy y Pokrzywdzenia Sukcessorow dostar-

22czaiącey Solennie przeciwko Wiel. JMC Panom Jakobowi Podstolemu[?]

23Rodzonym Jgnacemu y Jędrzeiowi Krzewskim Braci między Sobą

24Rodzonym, Janowi Modrzynskiemu[?] Tomaszowi Słotwinskiemu

25Antoniemu y Zuzannie z Krzewskich Mysłowskim[?] Małżon. Wiel.

26Piotrowi y Justynie z Krzewskich Jakowickim[?] Sta. Pasi.[?] Małżon-

27kom Jerzemu[?] Oycu W. Franciszka Dorożynskiego[?] tudzież An-

28nie w panieńskim Stanie będącym Corkom Piotrowskim[?] Sukce-

29[reklamant:] sorom

k. 383 (skan 0386, strona prawa – od góry)

1niegdy S. O.[?] Wacławowi Felicyanny Bohdaszewskich[?], Andrzeiowi

2y Zofii z Szypkowskich Godlewskim P. B.[?] Małżonkom Stanisławowi

3y Konstancyi z Szypkowskich Paleckim[?] Cz. Włodz.[?] Małżonkom Mag-

4dalennie z Szypkowskich w panieńskim stanie będącym Wiel. Hora-

5inom Stanisławowi[?] y Jnnym z Głowy tyże pochodzącym Wiel.

6Dorożynskim P. B. P. G.[?] W. W.[?] Zachariaszowi Jaroszynskiemu J. W.[?]

7Bonorum Successionum ex Lumbis S. S. Kalitynscianorum Juris quae-

8sitorum Solennie nie zatamowaniem nie zatlenych[?] podług O-

9bligacyi Zakonnych Osob Modlitw ktore podług założonych Obli-

10gacyi powinny od prawiają się Skutecznoscią ale o zaniedba-

11nie w zadosyć uczynieniu Zapisom Antecessora ulżenie y od-

12ięcie nadań o nadwyszenie[?] wiekopomnych y bez żadnego po-

13krzywdzenia pozostały Substancyi Fundatorskiey Zapisow y

14Legacyi Skarży y Manifestuie się Oto: JŻ wyżey wspomnieni z

15Jmion y Przezwisk po niegdy S. P. Wiel. Kalitynskim Chorąż. Bracł.

16bez potomnie zeszłym Sukcessorowie procedenda fata wyżey w-

17spomnianego Fundatora Comparentium jako pogodnym y trwa-

18łemu Substancyi Panie, Dobra Tywrow, Sołowiniec[?] Spiław[?]

19y Wasylowkę Dziedzicum przez niegdy S. P. Fundatora Kon-

20wentu Comparentium Sprawiedliwym y Czystym Dekreta-

21mi Trybunalskiemi Condescensorialnemi Kompromisar-

22skiemi wzmocnione, y usolidowane, tudzież Summy na Roż-

23nych Dobrach Leżące, tak znaczne apparencyą Starania

24Powadzi[?] Onegoż przyzwoitki[?] pominowszy y zaniedbawszy

25naypierwszy ratunek Duszy, y wypełnienie woli legacyi

26Zapisow Nadan na wsparcie y ratunek w Modlitwach przez

27Obligi włożonych Duszy Chcieiąc Swym wżytkow Spadłey

28na Siebie Substancyi, Zadosyć Czyniąc Ogulnie Substancyą

29y Sprzęt Objowszy Podziałek prywatny Między Sobą, Uczyniwszy

30y Dyspartymowawszy wszytny rząd każdy, z onychże pro re et

31personis Sui objowszy w naymnieyszych Obowiązkach woli y

32tak Grodowych y rocznych Zeznan Zapisan niegdy S. P.

33w Antecessora Swego Manuceptu[?] por Eundem Substantiae

34Pana y Dziedzica, Zadosyć nieuczynili, y maiąc wyraźną So-

35bie doskonale wiadomą Grodownie zeznaną, y włożoną Obli-

36gacyą, y Opis nie wprzod do rządu Substancyą między Sobie

37rozdzielać ale Obowiązkow lub w wypłaceniu Zapisow Konwen-

38towi Comparentium, w wydziale y Ocaleniu Funduszu wypeł-

39nienia; Lecz wyżey wspomnieni Sukcessorowie na zatłumianie

40Stałych Sprawiedliwych y pobożnych, niegdy W. Kalitynskiego

41Chorąż. Bracł. Antecessora Swego czynności Ozierniawszy[?] tylko

42boniu[?] w Sprzęcie rzecz była, zadłużną Substancyą ktora y po-

43bożnym legacyom dostarczaiącą y pozostałych Sukcesso-

44row znacznie wspieraiące, została, nay przod Manifestom Zu-

45[reklamant:] chwałego[?]

k. 383v (skan 0387, strona lewa – od góry)

1chwałego przywiązania do Substancyi niedłużnego Pana zadłużone-

2go Obernuiąc wolą y Zapisy Onegoż nadwątlili Dekretami po-

3krzywdzaiącemi nadłamali Konczenia Murow Swiątnicy Boskiey

4ulżyli, Substancyą po Fundatorze Konwentu na Siebie Spadło Za-

5pisami Onerowaną, Jedne oddalaiąc Jnne między Sobie rozbieraiąc

6y Dzieląc Żadnego Ubespieczenia Sum Konwentskich Zakonu w brew

7Dekretom postępuiąc nie uczynili Owszem one zwęź, o dawnieysze

8Zapomniawszy Zapisy wcale ani w koszta nie wchodzące lecz

9Osobie pomnieyszenie y Skasowanie wyrobkowe Sprawili, y

10dość uciemiężliwemi Dekretami przyznany Summe Dobra

11Jmmitowane[?] maiąc Prowent coroczny wypłacić się powinny

12zatrzymali Grunta folwark z przydaniem Osady Poddaństwa

13Staw z Młynem y pola pijs legatis et transactionibus authenti-

14cis Konwentowi Comparentium od Fundatora y Antecessora

15Swego nomenclature wyznaczone w Tywrowie przedażą Swą

16pokrzywdzaiące, Konwent rządom Onych że nie podległy swię-

17cie Konwentowi nadane bez żadnego od Działu y wzmian-

18kowania w Jedyną pilność autrate[?] y expensa Konwent

19wprowadzaiące przedażą Częsci Swey w Tywrowie, wprowa-

20dzili, woźnego wręcz w Lasach etiam na Opał Konwentowi

21broniące Siekiery Chudobę Zabieraiąc Ludzi biiąc kalecząc ob-

22dzieraią, wiążą, y wbrew tyle Dekretom tyle Opisem Ante-

23cessora Swego, y Swoim idąc wzmiankowany Konwent, tak in

24censu iako y w polach y Jnnych dowżytku Duchownego nada-

25niach, a pro majori w nie ubespieczeniu Sum Konwentowi na-

26danych pokrzywdzaią. Dlaczego ninieyszy Comps Nomine

27Conventus Sui Czyniący widząc, per praemissa Superius po-

28krzywdzenie Swiątnicy, y Sług Boskich iedyną Łaską Pa-

29na Boga y Matki Jego Nayswiętszey Opiekunki y Cudami

30nieustannemi Słynącey wspartych, niemniey poziowszy

31wiadomość, o Dekrecie wydziału pro re Wiel. Horainow

32z ogulney Substancyi Fundatora Swego, maiąc propri[n]-

33cipali naypierwsze do przodkowania wszytkie Działy y wydzia-

34ły Konwentowi tamuiące, Swemu, Zapisy, y Ubespiecze-

35nie Onych sistendo executionem quorumvis Decretorum

36annihilando, et de nullitate quorumvis transactionum cum

37avulsione, et alienatione Substantiae Generalis Fundatoris

38Kalitynscianae oneribus et collatione Fundatoria et Erectio-

39nis Subjectae cum quavis Confectarum et Emanantium uti

40Juribus Conventus Laesivarum a przychylaiąc się do Manifes-

41tow terminow Dekretow y Całego Processu przez przodku-

42iących Zwierzchności Konwentu Swego Zaniesionych y wy-

43padłych, ktorych gdzie nie ktorych meliorando defectus ka-

44żąc przy prawach, Zapisach, y nadaniach Konwentu y od-

45ięciu y pokrzywdzeniu Onegoż prawnie dopomnieć się in quo-

46[reklamant:] vis

k. 384 (skan 0387, strona prawa – od góry)

1vis foro et Termino oswiadczywszy się teraz ratione praemisso-

2rum Superius ulo[?] Divini debiti et ipso Deo collationis retrac-

3tatae ductus iterato Suo et quorum Supra nomine queritur

4et Manifestatur, Fr. Candidus Czarnożynski Prior Conventus T. O. P. mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „590”. Bardzo długa manifestacja (ponad 3 strony), pisana zawiłą składnią; wiele fragmentów odczytanych niepewnie.

Odczyt – lista sukcesorów niepewna w szczegółach: „Jakobowi Podstolemu[?] Rodzonym” – może ‘Jakubowi, podstolemu …’ (urzędu brak) lub fragment omyłkowy; „Modrzynskiemu[?]”, „Mysłowskim[?]” (rkp. „Mystowskim”), „Jakowickim[?] Sta. Pasi.[?]” (rkp. „Jatowickim Sta. Pasi.” – może stolnikom …), „Jerzemu[?] Oycu W. Franciszka Dorożynskiego[?]” (rkp. „Jortemu Oycu W. Franciszka Dorożynskiego”), „Piotrowskim[?]”, „S. O.[?] Wacławowi Felicyanny Bohdaszewskich[?]”, „P. B.[?]”, „Paleckim[?] Cz. Włodz.[?]” (może cześnikom włodzimierskim), „Horainom Stanisławowi[?]”, „P. B. P. G.[?] W. W.[?]”, „J. W.[?]” – skróty urzędów nierozwinięte; miejscowości „Sołowiniec[?] Spiław[?]” (rkp. „Sołowiniec Spilawy”) – niepewne; „Wasylowkę” – Wasylówka.

Odczyt – inne: „taknoczny[?] ch”, „Powadzi[?] … przyzwoitki[?]”, „Manuceptu[?]”, „Ozierniawszy[?]”, „boniu[?]”, „Zuchwałego[?]” (reklamant „chwałego”), „Jmmitowane[?]”, „autrate[?]” (może ‘ad rate’), „ulo[?]” (może ‘zelo’ – gorliwością) – niepewne.

Tłumaczenia: „Suo et totius Communitatis nomine” – w imieniu swoim i całej wspólnoty; „procedenda fata” – po śmierci; „Bonorum Successionum ex Lumbis … Kalitynscianorum Juris quaesitorum” – dóbr spadkowych po Kalityńskich nabytych prawem; „pijs legatis et transactionibus authenticis” – pobożnymi legatami i autentycznymi transakcjami; „nomenclature” – imiennie; „pro majori” – co więcej; „per praemissa Superius” – przez powyższe; „sistendo executionem quorumvis Decretorum annihilando, et de nullitate quorumvis transactionum cum avulsione et alienatione Substantiae Generalis Fundatoris Kalitynscianae oneribus et collatione Fundatoria et Erectionis Subjectae … uti Juribus Conventus Laesivarum” – wstrzymując wykonanie wszelkich dekretów, unieważniając je, oraz o nieważność wszelkich transakcji z oderwaniem i alienacją ogólnej substancji fundatora Kalityńskiego, obciążonej ciężarami i nadaniem fundacyjnym i erekcyjnym, jako krzywdzących prawa konwentu; „meliorando defectus” – poprawiając braki; „in quovis foro et Termino” – w jakimkolwiek sądzie i terminie; „ratione praemissorum … zelo[?] Divini debiti et ipso Deo collationis retractatae ductus” – z powodu powyższego, wiedziony gorliwością o dług Boży i o nadanie (dla) samego Boga cofnięte; „iterato … queritur et Manifestatur” – ponownie skarży się i manifestuje.

Objaśnienia: Michał Kalityński, chorąży bracławski, fundator konwentu dominikanów w Tywrowie (por. akt 608 – Marianna, 2° voto Kalityńska, chorążyna bracławska), zmarł bezpotomnie; jego spadkobiercy (rodziny Krzewskich, Szypkowskich, Horainów i in.) podzielili majątek (Tywrów, Wasylówka i in.) bez zabezpieczenia sum i nadań konwentu. Cudowny obraz Matki Bożej w Tywrowie („Cudami nieustannemi Słynącey”).

Streszczenie

19grudnia 1768 r. ks. Kandyd Czarnożyński, przeor dominikanów tywrowskich, w imieniu swoim i wspólnoty, manifestował przeciw sukcesorom zmarłego bezpotomnie Michała Kalityńskiego, chorążego bracławskiego, fundatora konwentu: braciom Ignacemu i Jędrzejowi (oraz Jakubowi[?]) Krzewskim, Janowi Modrzyńskiemu[?], Tomaszowi Słotwińskiemu, małżonkom Mysłowskim[?] i Jakowickim[?] (z Krzewskich), Dorożyńskim[?], Bohdaszewskim[?], Godlewskim, Paleckim[?] i Magdalenie (ze Szypkowskich), Horainom, Zachariaszowi Jaroszyńskiemu i innym. Kalityński pobożnymi zapisami grodzkimi i transakcjami uposażył konwent, pozostawiając majątek (Tywrów, Sołowiniec[?], Spiław[?], Wasylówka oraz sumy) wolny od długów; sukcesorowie jednak, zaniedbawszy wolę zmarłego, podzielili między siebie majątek przed zabezpieczeniem zapisów konwentu, uzyskali krzywdzące dekrety, zatrzymali prowizje, grunty folwarczne z osadą poddanych, staw z młynem i pola, przekazane konwentowi imiennie w Tywrowie, sprzedali swoje części, bronią konwentowi drewna na opał w lasach, zabierają siekiery i dobytek, biją, kaleczą i wiążą ludzi. Dowiedziawszy się o dekrecie działu na rzecz Horainów, przeor zastrzega pierwszeństwo konwentu, żąda wstrzymania egzekucji wszelkich dekretów i unieważnienia transakcji alienujących substancję obciążoną fundacją, nawiązuje do wcześniejszych manifestów i procesów swych poprzedników i zapowiada dochodzenie praw w każdym sądzie; ponownie protestuje. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 384 (skan 0387, strona prawa – od ok. 1/6 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca, Decembris, Dziewiętnastego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał

6Woiewodztwa Bracławskiego, y Jnnych Opatt. Piotr Kramarczy-

7k[?] Jn vim Suae Verae ac fidelis Relationis palam publice libereq. Re-

8cognovit, JŻ On Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia

9Dwudziestego Osmego Novembris ad Affectationem Juridicamq. Re-

10quisitionem Wiel. Szymona Głogowskiego Miecz.[?] Bracł. Maiąc przy

11Sobie Stronę Szlachty Ur. JchMciow Panow Jędrzeia Kowalskiego[?]

12Jana Rumowskiego[?] evidentioris testimonij gratia Sibi ad-

13hibitos był w Dobrach Mieście Łysiance gdzie będąc w Zamku

14y na Słobodzie Kobryniowey Roboczych Jwana Szewczenka[?] Łu-

15ka[?] Szewczenka Fedoka Gubryna[?] Ledowa[?] Myczyla[?] Zdziejowa[?] Kon-

16drata Selima[?] Mykołę Hranowczyka[?] Wasyla Sutczenka[?] Jako-

17wa Hubaczuka, Pawła Hubaczuka Jaćka Hubaczuka Fedka

18Zniewaka[?] Mykołę Szewca Hopatna[?] Rynkowego[?] Oyca, My-

19chayła Jwana Marka Andrija Synow Rynkowenkow[?]

20z Dobr Chruslińca do Słobody Kobryniowey do Miasta Łysian-

21ki należącey z Żonami Dziećmi Końmi Wołami Krowami

22et cum tota Suppellectili Domestica Zbiegłych y tam bytem

23osiadłych, tudzież Koni Siedmioro Poddanych Chruslinie-

24ckich Parę Wołow Dworskich a Cztery Wołow y Krowę Jedną

25także Poddanych przez Szewczenkow w Chruslińcach Złodziey-

26skim Sposobem Wziętych na Kobryniowey Słobodzie, y w Zamku

27Łysiańskim u Gubernatora w Grzywnach Prawnych Areszto-

28wał, ktory Arest Gubernator Łysiański y Woyt Kobryniowski

29na pomienionych Poddanych zbiegłych, na Konie Woły y Krowy

30przez nich pokradzione benevole przyiowszy Onych ad dispedi-

31cationem Causae, dotrzymać Deklarował się, atak on Woźny

32Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczywszy się y Stamtąd tu

33ad Akta Stanowszy przedemną Urzędem Uczynił y Zeznał Praw-

34dziwego Aresztu Rett. de quo praesens Mllis Rett. Mllis Jgnarus Scri-

35bendi Crucem posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „591”. Areszt 28 XI 1768, wpis 19 XII 1768.

Odczyt: nazwisko woźnego „Kramarczyk[?]” (rkp. „Kramacz-/k”) – niepewne; „Miecz.[?] Bracł.” (rkp. „Miecz. Bctt.”) – urząd niepewny; świadkowie „Kowalskiego[?]”, „Rumowskiego[?]” – niepewne; lista chłopów (imiona i przezwiska ruskie) odczytana częściowo, wiele form niepewnych: „Szewczenka[?]”, „Łuka[?]”, „Gubryna[?]”, „Ledowa[?]”, „Myczyla[?]”, „Zdziejowa[?]”, „Selima[?]”, „Hranowczyka[?]”, „Sutczenka[?]”, „Zniewaka[?]”, „Hopatna[?] Rynkowego[?]”, „Rynkowenkow[?]”; „ad dispedicationem” – tak w rkp. (‘ad expeditionem’); „Słobodzie Kobryniowey” – osada (słoboda) Kobryniowa należąca do Łysianki.

Tłumaczenia: „In vim Suae Verae ac fidelis Relationis palam publice libereque Recognovit” – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; „ad Affectationem Juridicamque Requisitionem” – na żądanie i prawne wezwanie; „evidentioris testimonij gratia Sibi adhibitos” – przybranych dla wyraźniejszego świadectwa; „cum tota Suppellectili Domestica” – z całym sprzętem domowym; „ad expeditionem Causae” – do rozstrzygnięcia sprawy; „Jgnarus Scribendi Crucem posuit” – nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

Streszczenie

19grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Piotr Kramarczyk[?] zeznał przed namiestnikiem Antonim Jakowickim, że 28 listopada 1768 r., na żądanie Szymona Głogowskiego, miecznika[?] bracławskiego, ze szlachtą Jędrzejem Kowalskim[?] i Janem Rumowskim[?], był w mieście Łysianka i tam w zamku i na Słobodzie Kobryniowej aresztował u gubernatora pod grzywnami zbiegłych z dóbr Chruśliniec poddanych (m.in. Iwana i Łukę[?] Szewczenków, Jakowa, Pawła i Jaćka Hubaczuków, Mykołę Szewca, Rynkowego[?] z synami Mychajłem, Iwanem, Markiem i Andrijem) wraz z żonami, dziećmi, końmi, wołami, krowami i całym sprzętem domowym, a także 7 koni chruślinieckich poddanych, parę wołów dworskich, 4 woły i krowę, złodziejsko zabrane przez Szewczenków. Gubernator łysiański i wójt kobryniowski przyjęli areszt i zobowiązali się zatrzymać zbiegów i bydło do rozstrzygnięcia sprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 384 (skan 0387, strona prawa – dół)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca, Decembris, Dziewiętnastego, Dnia.

3[reklamant:] Przed

k. 384v (skan 0388, strona lewa – od góry)

1Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną

2Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrabstwa Grodu Winn.

3Comparens Pter Ur. JmC Pan Hieronim Dunten, Dobr Starostwa Lityn-

4skiego Chorąży Jmieniem J. W. JmC Pana Jgnacego, na Swidnie y Odrzy-

5wole Swidzinskiego Woysk J. K. Mci y Rzpltey, Chorągwi Pancerney

6Rotmistrza, Starosty Lityńskiego, Ostrzegaiąc Całosci Dobr J. K. Mci

7y Rzeczypospolitey, Starostwa Lityńskiego, Solenniter przeciwko

8Wiel. y Ur. JchMciom, Quorum vis Nominum Grabowskiemu Ko-

9missarzowi, Pisarskiemu[?] Gubernatorowi, Obodynskiemu Pułkowni-

10kowi Milicyi nad Wormes[?], y Całemu Poddaństwu Dobr Uładowki

11Spryteczności[?] ziemi J. O. Xiążęcia JMci Antoniego Lubomirskiego Wo-

12iewodzie Lubelskiego Dziedzicznych manifestował się, żałował, y Protesto-

13wał Oto: JŻ przerzeczeni JchMcie Czyli to z Zlecenia dyspozycyi J. O.

14Xiążęcia JMci Dobr pomienionych Dziedzica, Czyli też z Własnego do-

15mysłu dyspensuiąc się na oppressyą Dobr J. K. Mci Starostwa

16Lityńskiego nieobserwuiąc Granic między Dobrami Brusli-

17nowem, do Starostwa Lityńskiego, należącemi, y Uładowką

18bez Żadney Kontrowersyi Zostaiących, od Lat kilkunastu, przez

19Wiel. Xędza Kajetana Rossiszewskiego[?], Kapituły Łuckiey Kanclerza[?],

20Dobr tychże Uładowki blisko przeszłego Dziedzica, na Fun-

21damencie dawnych Granic y Spokoynego od Wiekow Używa-

22nia do Potoku nazwanego Borka, przyznanych, y Spokoy-

23nie do tąd używanych, Owszem przestąpiwszy, violenter prze-

24rzeczoną Granicę, przy potencyi kilkudziesiąt Kozakow Orężem

25należ uzbroionych, Lasy Starostwa Lityńskiego, w Lasne kon-

26trowersyi, Żadney, nigdy nie podległe, Poddanym Uładow-

27skim, w pień wycinać, y umyślnie pustoszyć, popioły na

28także palić, drzewo rożne, na budynki Zgodne, innym Obywa-

29telom, w Stepach mieszkaiącym, wywozić dysponuią, y fundi-

30tus pustoszą, nadto przywłaszczaiąc, nienależycie Grat[?] własny

31Starostwa Lityńskiego, Chałupy w tymże Lesie, nad wszelką

32Słuszność, y Obserwę prawa Pospolitego, własność Swoią, każde-

33mu, ubespieczaiącego Erygować ważą się, przez co Dobrom prze-

34rzeczonym, Starostwa Lityńskiego, ruinę znaczną przynoszą,

35y w dalszy Czas, przynosić usiłuią, pokoyność publiczną pra-

36wem pospolitym, każdego, ubespieczaiącą, użytemi na oppres-

37syą Kozakami, w kłutnie domowe, y wewnętrzny niepokoy

38zamienić usiłuią. Przeto Manifestant teraźnieyszy, Zapobiegaiąc,

39dalszym Okolicznosciom, ruinie Dobrom, Starostwa Li-

40tyńskiego, przynoszącym, Oraz deklaruiąc, J. W. JmC Pana

41Starosty Lityńskiego, Pryncypała Swego, o takową niesłu-

42szność prawnie Czynić, Szkod tam znacznych, y Wiolencyi po-

43czynionych, windykować, modo quo Supra Manifestuie się, y

44protestuie, A na większy dowod przeczonych Szkod, y Wiolen-

45cyi, Tenże wyrzeczony Manifestant, Stawił przed Urzędem ni-

46nieyszym, Grodzkim Winnickim, Woźnego Opatrznego, Mikoła-

47ia Hołubkowskiego[?], Urzędowi Swemu Dobrze Znaiomemu, kto-

48ry Stawiony, w moc Swoiey wierney, y prawdziwey Relacyi

49iawnie, Publicznie, y wyraźnie zeznał, JŻ On na Urzędowną Rekwizy-

50[reklamant:] cyą J. W. JmCi

k. 385 (skan 0388, strona prawa – od góry)

1cyą J. W. JmCi Pana Swidzinskiego, Starosty Lityńskiego maiąc Sobie,

2dla większego dowodu prawdy, przydanych Ur. Antoniego Kurow-

3skiego, y Mikołaja Wurtzbowskiego[?], Stronę Szlachty, Dnia Siedmnas-

4tego, Miesiąca Grudnia, Roku, teraźnieyszego, do Dobr Bruslinowa

5y Lasow tameyszych, do Starostwa Lityńskiego należących ponad Gra-

6nicą Uładowską, leżących, Zjeżdżał, y tam Zostaiąc, widział, do-

7wodnie, Lasy Bruslinowskie, Ostai[?] Siedm, albo Osm, do Potoka

8Borki, ku Bruslinowu, Ciągnące się, w pień prawie wycięte, y

9po znaczney Częsci, na popioły spalone, gdzie miescami, też popio-

10ty, na polanach, Zgromadzone, w kupy. leżące, tudzież do dalszego

11palenia Łomy znaczney wielkości, w kilkunastu, miescach uło-

12żone budy koło tychże Łomow, y popiołow, w kilku mieyscach poczy-

13nione y przy nich Ludzi Czeladzią do nabrania z Siekierami, Czeladzią

14też Kozakow, z Samopałami, y z Spisami Zostaiących tam ze wi-

15dział, Chałupę do mieszkania, erygowaną, y na drugie budynki drze-

16wo przygotowane, co wszytko, przez Ludzi Dobr Uładowki słyszał

17być poczynione, o czym teraźnieysza Tegoż Woźnego Relacya

18Prosząc tak Comps Swoiey Manifestacyi Jako y Woźny Wizyi Rela-

19cyi, do Akt przyięcie co y Otrzymali Hieronim de Dunten Woź-

20ny qui Supra Di[?] Jgnarus Crucem posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „592”. Nagłówek i data na dole k. 384, tekst od k. 384v.

Odczyt: „S. L.” w nagłówku = Starosty Lityńskiego; „W. L.” = Wojewodzie Lubelskiemu; „Pisarskiemu[?]” (rkp. „Pisarskiemu/Piszczkiemu”) – niepewne; „nad Wormes[?]” – niejasne (może ‘nad Wormesem’ – nazwa chorągwi lub ‘nad wojskiem’); „Spryteczności[?] ziemi” – niejasne; „Rossiszewskiego[?]” (rkp. „Rossiszewskiego”), „Kanclerza[?]” (rkp. „Kancle-/rza”) – prawdopodobne; „Grat[?]” – niejasne (może ‘grunt’); „Hołubkowskiego[?]” (rkp. „Hołubkowskiego”), „Wurtzbowskiego[?]” (rkp. „Wurtzbowskiego”) – niepewne; „Ostai[?] Siedm, albo Osm” – może ‘ostai’ (staj, miara długości) – tj. na 7–8 staj; „Di[?]” przed „Jgnarus” – niejasne.

Tłumaczenia: „Quorum vis Nominum” – jakichkolwiek imion; „violenter” – przemocą; „funditus” – doszczętnie; „modo quo Supra” – sposobem jak wyżej; „Solenniter” – uroczyście.

Objaśnienia: Lityn – starostwo grodowe (królewszczyzna) w województwie podolskim; Bruslinów – wieś starostwa; Uładówka – dobra ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego; „łomy”, „popioły” – wycinanie i palenie drewna na potaż (popiół do produkcji potażu); „Chorąży dóbr starostwa” – urzędnik (zarządca) starostwa.

Streszczenie

19grudnia 1768 r. Hieronim Dunten, chorąży dóbr starostwa lityńskiego, w imieniu Ignacego Świdzińskiego (na Świdnie i Odrzywole), rotmistrza chorągwi pancernej, starosty lityńskiego, protestował przeciw Grabowskiemu, komisarzowi, Pisarskiemu[?], gubernatorowi, Obodyńskiemu, pułkownikowi milicji, oraz poddanym dóbr Uładówka ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego: nie przestrzegając granicy między Bruslinowem (starostwo lityńskie) a Uładówką, od kilkunastu lat uznanej przez ks. Kajetana Rossiszewskiego[?], poprzedniego dziedzica Uładówki, do potoku Borki, przekroczyli ją przemocą z kilkudziesięcioma uzbrojonymi kozakami, wycinają w pień i pustoszą lasy starostwa, palą popioły (potaż), wywożą drewno budulcowe innym, budują chałupy w lesie, czym przynoszą ruinę dobrom i zakłócają spokój publiczny. Manifestant zapowiedział dochodzenie szkód. Woźny Mikołaj Hołubkowski[?] zeznał, że 17 XII 1768, ze szlachtą Antonim Kurowskim i Mikołajem Wurtzbowskim[?], był w Bruslinowie i widział lasy bruslinowskie na 7–8 staj[?] ku potokowi Borki wycięte w pień i w znacznej części spalone, kupy popiołu na polanach, łomy przygotowane do palenia w kilkunastu miejscach, budy, ludzi z siekierami i kozaków z samopałami i spisami, nową chałupę i drewno na inne budynki; słyszał, że dokonali tego ludzie z Uładówki. Woźny postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 385 (skan 0388, strona prawa – od ok. 2/5 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Dziewiętnastego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną, Antonim Jakowickim, Namiesnikiem ptunc Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Comparens Pter Ur. JmC Pan Kazimierz Hlinicz[?]

6Woyski Nowogr. Quam primum Acta praesentia adire Voluit, tak Za-

7łąż[?] de diligentia y na pko J. Wiel. Krzewskim Chorążym W. X. Litt. a

8nay bardziey Gromadom Dobr Wsi Sarażyńcu do Klucza Pohrebys-

9kiego należących w Czasie Calamitatis praesentis do Buntow y rożni-

10chow[?] Skłonnym, y w tychże Buntach Znayduiącym się, Żalił, y Ma-

11nifestował się Oto: JŻ Gromada Dobr wspomnianych z Bunto-

12wawszy się, w teraźnieyszym praktykowanym ruiną czasie, a mia-

13nowicie, Jacko Kołomyiczak, kryiący się, po Lasach Ur. niegdy

14S. P. Tomasza Piątkowskiego na Dyspozycyi u Wiel. Manifestanta

15będącego w Lesie, dosięgnąwszy do tey że Wsi przyprowadził, y Hul-

16taiom Całey Ukrainy Straszliwym na Zarżnięcie oddał, ktory

17w rękach ich po okrutnym biciu niegdy Ur. wyżey wspomnionego

18Tomasza Piątkowskiego, Zżyli[?] w Czasie, ktorey męczarni Ur. Piąt-

19kowski, całkie tylko Depozyta W. Manifesta Pana swoiego wiedział, te

20wszytkie, tak Hultaiom jako, y Gromadzie oddał, w ktorym Depo-

21zycie było Srebra, Cyny, Miedzi, Jnnych rzeczy do kilku dziesiąt Ty-

22sięcy wynoszących Panu Swoiemu w Męczarniach y Ostatnim Zgonie

23Życia przyniosł Szkody, nad to też Gromada Jak Osadziwszy, w Sie-

24bie, że Cały Kray Hultaystwo Zawoiewie[?], Całe korzystney, a mia-

25nowicie Łanow Dwa ieden prosem a Drugi Hreczką Usianych, kto-

26rych a minimum kop Tysiąc W. Maaft spodziewał by się zyskać

27Tak Gromada Zdzielowała[?], y tak w Zbożach, w Czynszach Jako

28też y Jnnych obwencyach na kilkadziesiąt Tysięcy przyniosła Szkody

29[reklamant:] Przeto

k. 385v (skan 0389, strona lewa – od góry)

1Przeto Wiel. Manifestans widząc tak wielką dla Siebie krzywdę y Stratę

2krwawo Zarobioney przez Siebie, y Antecessorow Swoich Substancyi

3nay bardziey w pilnosci Swoiey, y przeciwko wyż wzmiankowanym

4Gromadom własność krwawo Zapracowaną w teraźnieyszych Bun-

5tach wydzieraiącym iterum atq. iterum Manifestuie się Kazimierz Hli-

6nicz[?] mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „593”.

Odczyt: nazwisko manifestanta niepewne – w tekście „Hlinicz/Hliniez”, w podpisie „Kazimierz Hli-niez”, w nagłówku „P. Hnicla[?]”; „W. N.” = Wojski Nowogródzki; „Wmu[?]” – niejasne; „abradziey[?]” w nagłówku – zapewne ‘a nay bardziey’ (por. tekst); „Załąż[?]” – niejasne; „rożnichow[?]” – niejasne (może ‘rozbojów’); „Zżyli[?]” – może ‘zabili’; „Zawoiewie[?]” – niepewne; „Zdzielowała[?]” – niepewne (może ‘zdziesięciowała’ / zebrała); „W. Maaft” = W. Manifestant.

Tłumaczenia: „Quam primum Acta praesentia adire Voluit” – skoro tylko mógł przystąpić do niniejszych akt; „de diligentia” – (manifestacja) o pilność, dla zachowania praw; „Calamitatis praesentis” – obecnego nieszczęścia (koliszczyzna 1768); „a minimum” – co najmniej; „obwencye” – dochody; „iterum atque iterum” – raz po raz.

Objaśnienia: Sarażyńce – wieś klucza pohrebyskiego; „Chorąży W. X. Litt.” – chorąży Wielkiego Księstwa Litewskiego (tytuł Krzewskiego, odczyt prawdopodobny).

Streszczenie

19grudnia 1768 r. Kazimierz Hlinicz[?], wojski nowogródzki, przystąpiwszy do akt, gdy tylko mógł, manifestował de diligentia przeciw Krzewskim, chorążemu W. Ks. Litewskiego[?], a zwłaszcza gromadzie wsi Sarażyńce (klucz pohrebyski), skłonnej do buntów i uczestniczącej w nich w czasie obecnego nieszczęścia: chłop Jacko Kołomyjczak wytropił ukrywającego się w lesie Tomasza Piątkowskiego, dyspozytora manifestanta, przyprowadził go do wsi i oddał hajdamakom na zarżnięcie; Piątkowski, okrutnie bity, wydał w męczarniach hajdamakom i gromadzie cały znany sobie depozyt pana – srebro, cynę, miedź i inne rzeczy wartości kilkudziesięciu tysięcy – po czym zginął. Gromada, licząc, że hajdamacy zawojują kraj, zabrała też plony z dwóch łanów (prosa i gryki – co najmniej 1000 kop), czynsze i inne dochody, wyrządzając szkody na kilkadziesiąt tysięcy. Manifestant raz po raz protestuje. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 385v (skan 0389, strona lewa – od ok. 1/6 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Dziewiętnastego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Comparens Pter Ur. JchMość Państwo Marian-

6na z Rusztowskich[?] 1mo voto Witkowska 2do ad praesens Częstowska[?]

7y Anna z Gutowskich Brzyska Pozostała wdowy, tudzież Ur. JmC

8Pan Antoni Gutowski Częsciow Swoich Wsi Sabarowki Dziedzice

9Swym y Ur. JchMci Państwa Barbary z Gutowskich Nowickiey

10Wdowy Sebestyana y Teressy z Gutowskich Kalinskich, Jana y Ka-

11tarzyny, ididem z Gutowskich Kopczynskich Matt. Tychże Dobr

12Częsci Swoich wspoł Dziedzicow Jmieniem przestrzegaiąc ca-

13łosci, Substancyi Swoiey Solennie na przeciwko W. Pawłowi Gutow-

14skiemu Cz. Zwin. Bratu Swemu Manifestuią się, Oto: JŻ W. Obża-

15łowany będąc wspoł Dziedziciem Częsci Dobr Sabarowki

16po Antecessorach Manifestantium y Swoich Prawem Dziedzi-

17cznym Spadłym, a jako Brat Starszy od Lat kilkunastu wszy-

18stkie Papiery do tychże Dobr należące, tak prawdziwe, jako

19też Granice od rożnych Dobr, dostatecznie ewinkuiące, dla tu-

20iscyi[?] Spraw tak z W. Worcellem Sędzią Ziemskim Halickim

21Jako też, z Jnnemi Sąsiadami w Trybunale Koronnym to-

22czących się, też Papiery y Dokumenta przez wszystek Czas

23u Siebie trzymaiące, a Ur. Manifestantom na wielokrotne, re-

24kwizycie, ani do Kondescensyi Granicznych, ani do innych

25Spraw, komunikować niechcąc, na ostatek Częsci, Swo-

26ie Dobr Sabarowki W. Worcellowi Sędziemu Ziemskiemu

27Halickiemu, rezygnował, a Ur. Manifestantow in corpus[?]

28bez munimentow Zostawił, ktorych do tych Czas nie oddaie,

29Żeby tedy w teraźnieyszym Czasie Rebellii Chłopskiey, na

30użdania[?] Dworow Szlacheckich, papierow palenia y in-

31nych exorbitancyi Czynienia, iakowey na potym ante

32W. Obżałowany względem tych papierow nieszukał ex-

33kuzy wyż dorenitentia[?] Onego w oddaniu przeczonych pa-

34pierow na wielokrotne tak dawniey jako y teraz rekwizy-

35cye Ciż Manifestantes powtorną Solenną, de Diligentia Sui

36et integritate Substancyi Zanoszą Manifestacyą Mary-

37anna Częstowska Nieumieiąca pisać znakiem krzyża S.

38podpisuie się, Anna Brzyska ✠ Antoni Gutowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „594”. Marianna Częstowska podpisała się krzyżem (niepiśmienna).

Odczyt: „z Rusztowskich[?]” (rkp. „z Ruszkowskich/Rusztowskich”), „Częstowska[?]” (rkp. „Częstowska/Cziętowska”) – nazwiska niepewne; „Sabarowki” – w nagłówku (akt 616) i tekście „Sabarowki”/„Sabarowa” – por. Sabarów (akt 580); „Kalinskich, Jana y Katarzyny, ididem z Gutowskich Kopczynskich” – odczyt poprawiony wg równoległego tekstu aktu 616 („ididem” = ‘iisdem’, tak samo); „Cz. Zwin.” (w nagłówku „C. Z.”) – cześnik zwinogrodzki (potwierdzone w akcie 616: „Cześnik Zwinog.”); „tuiscyi[?]” – może ‘tuicji’ (obrony); „in corpus[?]” – niepewne; „użdania[?]” – może ‘układania’ / ‘napadania’; „exkuzy wyż dorenitentia[?]” – niejasne (może ‘renitencja’ – opór).

Tłumaczenia: „de Diligentia Sui et integritate Substancyi” – o swoją pilność i całość majątku; „munimenta” – dokumenty (zabezpieczające prawa); „Kondescensya graniczna” – zjazd sądowy na grunt dla rozgraniczenia; „Rebellia Chłopska” – bunt chłopski (koliszczyzna 1768).

Streszczenie

19grudnia 1768 r. Marianna z Rusztowskich[?], 1° voto Witkowska, 2° voto Częstowska[?], i Anna z Gutowskich Brzyska, wdowy, oraz Antoni Gutowski, współdziedzice części wsi Sabarówka, w imieniu własnym i współdziedziców: Barbary z Gutowskich Nowickiej, wdowy, Sebastiana i Teresy z Gutowskich Kalińskich oraz Jana i Katarzyny z Gutowskich Kopczyńskich, manifestowali przeciw swemu bratu Pawłowi Gutowskiemu, cześnikowi zwinogrodzkiemu: jako starszy brat od kilkunastu lat przechowywał wszystkie dokumenty do dóbr i granic, potrzebne w procesach z Worcellem, sędzią ziemskim halickim, i innymi sąsiadami w Trybunale Koronnym, odmawiał ich udostępnienia, a w końcu odstąpił swą część Worcellowi, pozostawiając rodzeństwo bez dokumentów. Aby wobec obecnego buntu chłopskiego, palenia dworów i dokumentów, nie szukał wymówek, manifestanci ponownie protestują o zachowanie swoich praw. Podpisy: Częstowska (krzyż), Anna Brzyska, Antoni Gutowski.

Transkrypcja

k. 385v (skan 0389, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Decembris Dziewiętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego. Comparens Pter Ur. JchMM

6[reklamant:] Państwo

k. 386 (skan 0389, strona prawa – od góry)

1Państwo Anna z Gutowskich Brzyska pozostała Wdowa y Anto-

2ni Gutowski Siostra y Brat, Między Sobą Rodzeni Częsciow Swo-

3ich Wsi Sabarowki Dziedzice, Swym y Ur. JchMciow Państwa

4Barbary z Gutowskich Nowickiey Wdowy, Sebestyana y Teres-

5sy z Gutowskich Kalinskich, Jana y Katarzyny ididem z Gutow-

6skich Kopczynskich Małżonkow Tychże Dobr Częsci Swoich

7wspoł Dziedzicow Jmieniem, przestrzegaiąc Całosci Substan-

8cyi Swoiey, a przychylaiąc się do dawnieyszych Manifestow

9y Wiedencyi[?] Solennissime na przeciwko Wiel. JMC Panu Pawłowi

10Gutowskiemu Cześnikowi Zwinog. Bratu Swemu Rodzonemu Je-

11rysdatorowi[?], tudzież Wiel. Stanisławowi Worcellowi Sędziemu

12Ziemskiemu Halickiemu Jurysquesytorowi[?] Manifestuią się Oto: JŻ Wiel.

13Obżałowany maiąc Częsc Swoią w Dobrach Wsi Sabarowce

14po Antecessorach Swoich Prawem naturalnym Spadłą, Czyli

15przez niegdy Ur. Łukasza Justkowskiego[?] Wuja Manifestantium

16Rodzonego in Vim Posagu niegdy Ur. Helennie z Justkowskich[?]

17Gutowskiey Matce Querulantium, rezygnowano, do ktorey

18Częsci połowa Młyna y Stawu niższego Dekretem Działowym

19Kondescensoryalnym wspolnie dla wszytkich Manifestantow

20iest przyznana, y Applikowana, niedosyć, że pod Czas Subdywizyi[?]

21Kompromissarskiey, Częsci Czyli Kompetencyą, do tey że po-

22łowy Młyna y Stawu, wszytkim Ur. Manifestantom należą-

23cą, bez Żadnego Datku, y Rekompensy, Szczegulnie Zaprzy-

24obiecanie z Jnnych, Okolicznosci, y należytosci Tymże Manifes-

25tantom, kompensować, rożnemi Sposobami, y Obligacyami

26od Onychże Wymogł, lecz do tych Czas naymnieyszą rzeczą

27nie kompensował, Ale też, przeciwko wszelkiey, Słusznosci y Bra-

28terskiemu Affektowi postępuiąc pomienioną połowę Mły-

29na y Stawu niższego wraz Swoią Częscią, nie Ur. Manifes-

30tantom, z Jedney Krwi pochodzącym, y do tey Substancyi ja-

31ko z Prędecessorow Swoich pochodzącey zawsze bliższym y Suf-

32ficientiam Zapłacenia Oney Maiącym, lecz Wiel. JMC Panu Wor-

33cellowi Sędziemu Ziemskiemu Halickiemu ex vi nabycia Częs-

34ci w tychże Dobrach, od Ur. Drożdowskiey w Ustawiczney

35kłotni, y Processie z Ur. Manifestantami Zostaiącemu, y wiel-

36ne krzywdy, Czyniącemu, dla większego podobno Querulan-

37tium, Uciśnienia, w Roku teraźnieyszym rezygnował, a-

38tak Wiel. Worcell Sędzia Ziemski Halicki Obiowszy pomie-

39nioną połowę Młyna y Stawu, wspolnie na Ur. Manifes-

40tantow należącą, bez żadnego Prawa One dzierży, y Pożytki

41odbiera, Zaczym Ciż Maantes tak o nieważność Donacyi

42wyż nadmienioney, jakoteż, o niesłuszną possessyą Częsci

43Swoiey przerzeczonego Młyna y Stawu, ile ani przedanych

44ani kompensowanych, tę Swoią powtorną do Akt ninie-

45yszych Zanoszą Manifestacyą, Nieumieiąca pisać Znakiem

46krzyża S. podpisuie się, Anna Brzyska ✠ Antoni Gutowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „595”; przed numerem skreślone „210”. Nagłówek z omyłką: „Mca W. Gutowskiego” – właściwie manifestują rodzeństwo Brzyska i Antoni Gutowski (por. akt 615).

Odczyt: „de ntte Donacyi” = de nullitate Donationis; „Wiedencyi[?]” (rkp. „Wiedency”) – może ‘wizyi’ / ‘evidencyi’; „Jerysdatorowi[?]” (rkp. „Je-/rysdatorowi”) – może ‘rezygnatorowi’; „Jurysquesytorowi[?]” – ‘juris quaesitorowi’ (nabywcy prawa); „Justkowskiego[?]”, „z Justkowskich[?]” – nazwisko prawdopodobne; „Subdywizyi[?]” – może ‘subdywizji’ (poddziału); „Zaprzy-obiecanie” – ‘za przyobiecaniem’; formuła „Nieumieiąca pisać Znakiem krzyża S. podpisuie się” – dotyczy zapewne Anny Brzyskiej (por. akt 615, gdzie krzyżem podpisała się M. Częstowska) – krzyż stoi po nazwisku Brzyskiej.

Tłumaczenia: „Comparentes Personaliter” – stawiwszy się osobiście; „in Vim Posagu” – tytułem posagu; „Querulantes” – skarżący; „Sufficientiam Zapłacenia” – wystarczalność (możność) zapłaty; „ex vi nabycia” – na mocy nabycia; „Maantes” – manifestujący.

Objaśnienia: chodzi o prawo bliższości (retraktu) krewnych przy zbyciu dóbr rodowych – rodzeństwo uważa, że część młyna i stawu powinna była przypaść im, a nie obcemu Worcellowi, z którym toczą proces (por. akt 615).

Streszczenie

19grudnia 1768 r. Anna z Gutowskich Brzyska, wdowa, i Antoni Gutowski, rodzeństwo, współdziedzice Sabarówki, w imieniu własnym i współdziedziców (Barbary z Gutowskich Nowickiej, Sebastiana i Teresy z Gutowskich Kalińskich, Jana i Katarzyny z Gutowskich Kopczyńskich), nawiązując do wcześniejszych manifestów, manifestowali przeciw bratu Pawłowi Gutowskiemu, cześnikowi zwinogrodzkiemu, i Stanisławowi Worcellowi, sędziemu ziemskiemu halickiemu. Paweł, mając w Sabarówce część po przodkach (nadaną tytułem posagu matce, Helenie z Justkowskich[?] Gutowskiej, przez jej brata Łukasza), do której dekretem działowym przyznano wspólnie wszystkim rodzeństwu połowę młyna i niższego stawu, podczas podziału wymógł od rodzeństwa ich udziały w młynie i stawie bez zapłaty, obiecując rekompensatę, której nie dał; następnie w tym roku odstąpił tę połowę młyna i stawu wraz ze swą częścią nie rodzeństwu, bliższemu z krwi, lecz Worcellowi, który nabył część od Drożdowskiej i prowadzi z rodzeństwem ustawiczny proces, a ten bez prawa trzyma młyn i staw i pobiera pożytki. Manifestanci ponownie protestują o nieważność donacji i bezprawne posiadanie. Podpisali się (Brzyska krzyżem).

Transkrypcja

k. 386 (skan 0389, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2[reklamant:] Miesiąca

k. 386v (skan 0390, strona lewa – od góry)

1Miesiąca, Decembris, Dwudziestego, Dnia,

2Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

3przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Burgrab-

4stwa Grodu Winn. Comparens Ur. JmC Pan Stanisław Korteniowski[?]

5Cześn. Łuk.[?] Nne et ex speciali Commisso W. JmC Pana Stanisława Fortu-

6nata Nowowieyskiego przeszłego Starosty Bracł. ad praesens Stoln. Owr.[?]

7przychylaiąc się, do dawnieyszego Manifestu, Roku Teraźnieyszego

8Dnia Dwudziestego Osmego Junij w Ziemstwie Krzem.[?] Zaniesio-

9nego, Ostrzegaiąc Całosci Summy, y Praw tegoż Wiel. Pryncypała

10Swego, te Czyni Oswiadczenie: JŻ Wiel. JmC Pan Nowowieyski Stoln.

11Owruck. Zasciągnął[?] się Kontraktem Arędownym, między J. Wiel.

12Jgnacym y Teofilą z Xiążąt Radziwiłłow Murawskiemi[?] Ro-

13ku Teraźnieyszego Dnia Dwunastego Stycznia we Lwowie pi-

14sanym, a zaś w Grodzie ninieyszym Roku tegoż Dnia Dwudziestego

15go Maja Oblatowanym Jmportowawszy Summę Szescdziesiąt

16Tysięcy Złł. Poll. na Dobra Konelę popowkę[?] Lubryckę[?] Zastro-

17żankę[?], Łozubiniec[?], Szarnypol[?] y Cebermanową[?] Groblę w Wwie Bracł.

18leżące z Obowiązkiem, na Fest S. Jana Chrzciciela podania w Aktu-

19alną Possessyą, tychże Dobr, lubo do Obięcia tey że Possessyi z Obli-

20gowany był W. JmC Pana Jerzego Korteniowskiego[?] Horodn. Pinsk. Ko-

21morn. Granic. Bracł. Ale przed Czasem Obięcia Possessyi Zbunto-

22wane Chłopstwo Ukrainskie nietylko wszytkich Żydow Arędarzow,

23Jnnych wykłoli, Drugich od wszelkiey Chudoby odpędzili

24przez co żadnych Arend niebyło, ale też Całe Poddaństwo do Swoiey

25Społecznosci pociągali, przez co, ani danin, y Posłuszeństwa od Pod-

26danych, ani bespieczeństwa Życia mieć było niemożna, a więk-

27sza, Aż Rebelizanci, Ur. JmC Pana Macieja Będzinskiego[?] Ekono-

28ma Szpiczynieckiego[?] do podania Dobr przerzeczonych od J. W. Mo-

29rawskich Destynowanego, w Mieście Umaniu przy kilku Tysią-

30cy Szlachty Tyrańsko Zabili, przez Co niebyło komu tych że

31Dobr podawać z ktorych przyczyny Wiel. Pryncypał Comptis na

32Terminie przez Kontrakt, Oznaczonym do Possessyi Dobr wyż

33rzeczonych przyiść niemogł, a potym Sami J. W. Jurysdatoro-

34wie do tey że Possessyi, nie dopuscili, aż pomieniona Rebelia

35Załne[?] Łukianow[?], Olchowiec Kaniżołota[?] y Jnne przez Wy-

36cięcie Żydow y Szlachty Zruynowała, y Poddaństwo do Bun-

37tow pociągnęła, a kontraktem wyżey Specyfikowanym, bespie-

38czeństwo Summy importowaney iest Ostrzeżone, więc ulterius[?]

39Oswiadczaiąc, W. Pryncypała Swego albo Jnne Dobra w bespiecz-

40nieyszym Kraju, za Klucz Konelski, z przyiętey Ewikcyi

41przyiąć Albo Summę daną wraz z prowizyą odebrać, tę Swo-

42ią powtorną nne Commissorum Ostrzega pilność Stan. Korteniowski[?] mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „596”. Data: 20 XII 1768 (rok na dole k. 386, miesiąc i dzień na k. 386v).

Odczyt: nagłówek „o niesposobność[?] Objęcia Kontraktu z racyi[?] Buntow” (rkp. „ontiesyo kwynosc Obiania koncty Zaricyi Buntow”) – odczyt przybliżony; „Korteniowski[?]” (rkp. „Hortenowski/Korteniowski”) – nazwisko niepewne (komparent i Jerzy, horodniczy piński, tegoż nazwiska); „Cześn. Łuk.[?]” (rkp. „Cześń. Łuk.”); „Stoln. Owr.[?]” (rkp. „Stolny Owr.”); „Ziemstwie Krzem.[?]” (rkp. „Ziemstwie Krem.”) – może Krzemienieckim; „Zasciągnął[?]” (rkp. „Zasciodkuiący”) – niepewne; „Murawskiemi[?]” – w dalszym tekście „Morawskich”; nazwy dóbr „popowkę[?] Lubryckę[?] Zastrożankę[?] Łozubiniec[?] Szarnypol[?] Cebermanową[?] Groblę” – niepewne; „Będzinskiego[?]”, „Szpiczynieckiego[?]” – niepewne; „Załne[?] Łukianow[?], Olchowiec Kaniżołota[?]” (rkp. „Jalne Lukiańow, Olchowiec Kaniżołota”) – niejasne; w obszerniejszym skrócie zapewne ‘Miasto Łysiankę’ – por. „w Miesiącu teraźnieyszym Miasto Łysiankę”? – nie potwierdzone.

Tłumaczenia: „Nomine et ex speciali Commisso” – imieniem i ze szczególnego polecenia; „ad praesens” – obecnie; „Jurysdatorowie” – dawcy prawa (wydzierżawiający); „Ewikcya” – rękojmia; „Commissorum” – zleceniodawców (tu: pryncypała); „ulterius” – dalej.

Objaśnienia: Konela – miasto i klucz w województwie kijowskim/bracławskim (włość humańska), dobra Radziwiłłów–Morawskich; rzeź Humania (VI 1768) – „w Mieście Umaniu przy kilku Tysiącach Szlachty Tyrańsko Zabili”.

Streszczenie

20grudnia 1768 r. Stanisław Korteniowski[?], cześnik łukowski[?], w imieniu Stanisława Fortunata Nowowiejskiego, byłego starosty bracławskiego, obecnie stolnika owruckiego, nawiązując do manifestu z 28 VI 1768 (w ziemstwie krzemienieckim[?]), oświadczył: Nowowiejski kontraktem arendownym z Ignacym i Teofilą z ks. Radziwiłłów Morawskimi (Lwów, 12 I 1768; oblata w grodzie winnickim 20 V 1768) wniósł 60 000 zł na dobra klucza konelskiego (Konela i wsie w województwie bracławskim), z obowiązkiem podania mu posesji na św. Jana Chrzciciela. Przed tym terminem zbuntowani chłopi ukraińscy wymordowali Żydów-arendarzy, zrabowali dobytek, pociągnęli poddanych do buntu, a ekonoma Macieja Będzińskiego[?], wyznaczonego przez Morawskich do podania dóbr, zabili w Humaniu wraz z tysiącami szlachty; nie miał więc kto podać dóbr, a potem dzierżawcy sami nie dopuścili do posesji, aż bunt zrujnował okolicę. Ponieważ kontrakt zabezpieczał sumę, komparent oświadcza gotowość pryncypała do przyjęcia innych dóbr w bezpieczniejszym kraju w zamian za klucz konelski albo do odebrania sumy z prowizją, i ponownie zastrzega jego pilność. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 386v (skan 0390, strona lewa – dół)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Dwudziestego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Osobiscie stawaiąca Wiel. JmC Pani

6Maryanna z Przysieckich Ambrożewiczowa Podstolina Słonimska

7[reklamant:] w Assystencyi

k. 387 (skan 0390, strona prawa – od góry)

1w Assystencyi Ur. Michała Jedleckiego z Liniy Swoiey krewnego

2Zapobiegaiąc, uszkodzeniu Substancyi Swoiey przychyliw-

3szy się do Prawa Pospolitego uroczyście przeciwko Wiel. JmC Panu

4Wacławowi Michałowi Ambrożewiczowi Podst. Słonim. Małżonko-

5wi Swemu krzywdnie Opieką Małżeńską Sprawuiącemu Swiad-

6czy y Manifestuie się w ten Sposob y Oto: JŻ Wiel. Ambroże-

7wicz Podst. Słonim. Małżonek Skarżącey się zawarłszy z Wiel.

8Żaleiącą się Małżeństwo poprzysiężoną przyiaźń nieuznaiąc

9ani na Prawo koronne, ktore Płci niewieściey z Oyczystey

10Czwartą, z Macierzystey zaś Substancyi rowną Częsc z Płcią

11Męską Oznaczyło, ani na Jntercyzę Slubną ktora zgodnie z

12Prawem iest Opisana, na to nawet niedbaiąc że Wiel. Swiadczą-

13ca się Żadney wyprawy niewzięła, ważył się z Wiel. JchMć Panami

14Stanisławem, Rochem, y Woyciechem Przysieckiemi Podst. Ło-

15żyń.[?] Wiel. Manifestantki Braćmi Rodzonemi Roku teraź-

16nieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiątego Osmego Dnia

17Pierwszego Stycznia w Konopatyńcach[?] z Oznaczeniem na wypo-

18sażenie Osmiu Tysięcy Złł. Poll. Komplanacyą Spisać, y

19nietylko do podpisu ale y do roborowania oney Wiel. Małżonkę

20Swą używszy władzy krzywdney przymusił, a zatym Wiel. Mani-

21festuiąca się. Jako przymuszona była, od Wiel. Małżonka Swoie-

22go do podpisania y roborowania tey przeciwney Prawu Kom-

23planacyi tak o nieważność oney w Assystencyi z Prawa należy-

24tey powtornie Manifestuie się, Oswiadczaiąc się pokrzywdze-

25nia Swego prawnie dochodzić Marianna Ambrożewiczowa

26Jako Assystent podpisuię się Michał Jedlecki V. R.[?] Q. V.[?] mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „597”.

Odczyt: „Podst. Ło-żyń.[?]” (rkp. „Podst. Szlo-/Zyton.” lub „Podst-/Żyton.”) – tytuł braci Przysieckich niepewny (może podstolice żytomierscy); „Konopatyńcach[?]” (rkp. „Konopatyńcach”) – nazwa niepewna; „V. R.[?] Q. V.[?]” przy podpisie Jedleckiego – skróty niejasne (może urzędy); „P. S.” w nagłówku = Podstolina/Podstoli Słonimski.

Objaśnienia: według prawa koronnego córki dziedziczyły czwartą część majątku ojczystego (tzw. kwarta), a z macierzystego równo z synami; komplanacja (ugoda) z 1 I 1768 przyznawała Mariannie jedynie 8000 zł wyposażenia, co uznaje ona za krzywdzące i wymuszone przez męża. Kobieta zamężna występuje w asystencji krewnego (tu Michała Jedleckiego), gdyż manifestuje przeciw mężowi.

Streszczenie

20grudnia 1768 r. Marianna z Przysieckich Ambrożewiczowa, podstolina słonimska, w asystencji krewnego Michała Jedleckiego, manifestowała przeciw mężowi Wacławowi Michałowi Ambrożewiczowi, podstolemu słonimskiemu, który krzywdząco sprawował opiekę małżeńską: wbrew prawu koronnemu (kobiecie należy się czwarta część majątku ojczystego i równa z mężczyznami część macierzystego) i intercyzie ślubnej, a także mimo że nie otrzymała ona żadnej wyprawy, zawarł 1 I 1768 w Konopatyńcach[?] z jej braćmi rodzonymi Stanisławem, Rochem i Wojciechem Przysieckimi komplanację wyznaczającą jej tylko 8000 zł wyposażenia i przymusił ją władzą męża do jej podpisania i roborowania. Manifestantka ponownie protestuje o nieważność ugody i zapowiada dochodzenie krzywdy. Podpisała się z asystentem.

Transkrypcja

k. 387 (skan 0390, strona prawa – od ok. 2/3 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Dwudziestego, Drugiego, Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc

5Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens Pter Ur. JmC Pan Jan

6Bal Miedźwiecki Nomine et ex parte Wiel. Antoniego y Joanny

7de Kitesławskie[?] Pruszyńskich Łowczych Trem.[?] Pryncypa-

8łow Swoich uti inscriptus ab ijsdem Plenipotens, Solennie

9przychylaiąc się do dawnieyszych Manifestow w Aktach

10Woiewodztwa Kijows. Zaniesionych przeciwko Wiel. JchMciom

11Panom Antoniemu y Franciszce lub Jnnego Jmienia Pruszyń-

12skim Podczaszym Smoleńs. Dobr Wsi Borzkowski[?] Woiewodz.

13Kijows. Sytuowanych Wiel. Pryncypałow Dziedzicznie wspoł-

14Sąsiadom Skarży y Manifestuie się Oto: JŻ Wiel. Obżałowa-

15ni tyle krzywd Zemsty[?] Wiolencyi w Buntach y Poddaństwie

16W. Pryncypałow dawniey poczyniwszy ktore distincte[?]

17Sapient[?] Querelae nieustanni[?] ore iterando teraz durante

18Stante disturbio praesenti, gdy W. Pryncypałowie od Swey

19własności bytnoscią oddaleni, eo fortius w Gruntach Poddaństwu

20y Dworowi

k. 387v (skan 0391, strona lewa – od góry)

1y Dworowi Czynią krzywdy a mianowicie Sama W. Pruszyńska

2Podczaszyna Smoleńs. używszy Szlachetnego Rogowskiego[?] ante la-

3tius w Służbie Ekonomiczney Wiel. Pryncypałow będącego kal-

4kulacyi żadney z tych do tych Czas nieczyniącego w odpowiedzi

5Skarbowi Pańskiemu będącego niegodziwym niewdzięcznosci

6Zalem Zachleb[?] Pański zjedzonego rożne przykrosci Poddaństwu

7y Dworowi Czyni ponieważ w Młynie Starym Działem y wspol-

8kim wolnym do Dziedzictwa W. Pryncypałow Oznaczonym

9Miarki Arędarzowi brać wolnego Mliwa Dworowi y Podda-

10ństwu broni bije y zabiera, Nowy zaś Młyn Sumptem Łącz-

11nym Wiel. Pryncypałow wystawiony pod Swą Częsć gwał-

12townie podgarnąwszy rownież Miarki dawać Swemu Podda-

13ństwu zakazuie, Poddaństwa zaś Wiel. Pryncypałow Mliwa bro-

14ni zdziera, Arędarza y Dwor pokrzywdza, y nisczy Pod-

15starościego tameczne przy Całosci Pańskiey Staiącego y

16dopominaiącego się, hańbi, bije y zabić się grozi, ktorych krzywd

17pod starości y Czeladź Dworska, Poddaństwo y Arędarz znieść

18y Zcierpieć daley niemogąc, iuż ieden Dwor y Pana rzucaią, pod-

19daństwo się rozchodzi; Arędarz Wodkę zaciągnąwszy niewypła-

20cone do Skarbu Jntraty, tak dawne jako, y teraźnieysze

21przez nieustanne przechwatki y Czuwanie na Życie tegoż

22do ucieczki przymuszony, przez co tak w Skarbie dług Jn-

23tracie doloże[?] Chudobie y Poddaństwie nieznosną Wiel. Pryn-

24cypałowie ponoszą Szkodę Dlaczego ninieyszy Comprs

25w oddaleniu z Kraju Wiel. Pryncypałow Swoich Ostrzega-

26iąc Całość Substancyi onychże iterato nomine Eorundem

27przeciwko wyżey wyrażonym Obżałowanym ratione Supra

28Annotatorum queritur et Manifestatur Jan Bal Miedźwiecki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „598”. Wpis 22 XII 1768 (pierwszy z tego dnia).

Odczyt: „Ł. T.[?]” w nagłówku, „Łowczych Trem.[?]” (rkp. „Łow. Trē.”) – urząd niepewny (łowczy trembowelski?); „de Kitesławskie[?]” (rkp. „de Kitesławskie/Kitosławskich”) – nazwisko rodowe niepewne; „P. S.” = Podczaszym Smoleńskim; „Borzkowski[?]” (rkp. „Borżołowski/Bortzowski”) – nazwa wsi niepewna; „Zemsty[?]”, „distincte[?] Sapient[?] Querelae nieustanni[?]” – fragment niejasny; „Rogowskiego[?]” – niepewne; „Zachleb[?]” – może ‘za chleb pański zjedzony’ (niewdzięczność sługi); „doloże[?]” – niejasne; „przechwatki” – napaści, zaczepki.

Tłumaczenia: „uti inscriptus ab ijsdem Plenipotens” – jako wpisany przez nich pełnomocnik; „durante Stante disturbio praesenti” – trwających obecnych zamieszek; „eo fortius” – tym mocniej; „ante latius” – przedtem szerzej (od dawna); „iterato nomine Eorundem” – ponownie w ich imieniu; „ratione Supra Annotatorum” – z powodu wyżej zapisanych rzeczy; „Miarka” – opłata w zbożu za mielenie (pobierana przez arendarza młyna).

Streszczenie

22grudnia 1768 r. Jan Bal[?] Miedźwiecki, plenipotent Antoniego i Joanny z Kitesławskich[?] Pruszyńskich, łowczych trembowelskich[?], nawiązując do wcześniejszych manifestów w aktach województwa kijowskiego, manifestował przeciw Antoniemu i Franciszce Pruszyńskim, podczaszym smoleńskim, współdziedzicom wsi Borzkowce[?] w województwie kijowskim: obwinieni, wcześniej krzywdzący pryncypałów w czasie buntów, teraz, pod nieobecność pryncypałów, wyrządzają krzywdy ich gruntom, poddanym i dworowi. Pruszyńska, posługując się Rogowskim[?], dawnym ekonomem pryncypałów, który nie rozliczył się ze skarbem pańskim, w starym młynie (wspólnym z działu) nie pozwala arendarzowi pryncypałów pobierać miarki i bije, a nowy młyn, zbudowany wspólnym kosztem, zagarnęła dla siebie; zabrania mielenia poddanym pryncypałów, krzywdzi arendarza i dwór, podstarościego bije i grozi mu śmiercią. Wskutek tego czeladź opuszcza dwór, poddani się rozchodzą, a arendarz, zaciągnąwszy wódkę i nie zapłaciwszy intraty, uciekł; pryncypałowie ponoszą nieznośną szkodę. Komparent ponownie manifestuje. Podpisał się.

Transkrypcja

k. 387v (skan 0391, strona lewa – od ok. 3/5 wysokości)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Decembris Dwudziestego Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem ptunc Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Comparens Pter Ur. JmC Pan Jan Sobie-

6sz Żelański[?] Nomine et ex parte Wiel. JchMciow Państwa Antoniego y

7Joanny z Kitosławskich[?] Pruszyńskich Łow. Trem.[?] Małżonkow

8Jmieniem Solennie pko Wiel. y Ur. JchMciom Panom Bohdano-

9wi Ostrowskiemu Chorąż. Bracł. cujusvis nominis Bykowskie-

10mu Sędzicowi Trc.[?] Kazimierzowi Kownackiemu Romanowi

11Bykowskiemu Podstol. Mozyr. Jozefowi Przedzieckiemu[?] cu-

12jusvis nominis Benedowi[?] y Successorum Brata onegoż

13niemniey Successorum Ur. niegdy Jakuba Obodynskiego

14Skarży y Manifestuie się, Oto: JŻ JchMość wyżey wspom-

15nieni Obżałowani z pokrzywdzeniem Zupełności niemal

16Wielnego[?] Lasu z Azinow[?] przyległaiącym a mianowicie

17W. Bykowski Podstoli Mozyr. Lasy wycinać nietylko łą-

18żki[?], ale y Zepnia[?] Seinac[?] pozwala, y pozwalaią Sprzedaią,

19[reklamant:] Siekiry

k. 388 (skan 0391, strona prawa – od góry)

1Siekiry Jakuszynieckim[?] Poddanym Zabieraią, pod ktemu[?] odo-

2nychże wyciągaią, Sianożęci y pola Jakuszynieckim Podda-

3nym odbieraią, Siana Zabieraią, na Ludzi Jakuszynieckich

4przechwatki Czynią, Onychże biią Zabieraią, Sadki[?] pasieczne y

5pasieczyska Chłopskie y Dworskie odbierać gwałtownie gro-

6żą, Zgoła Sąsiedzką przyiaźń y Spokoyność nadwątlaią,

7Zaczym ninieyszy Comprs Ocalaiąc Grunty Dobra Pań-

8skie ac obviendo dalszym Jnkonweniencyom ile podroż[?]-

9nych[?] publiczny Kraju wynikłym y Wynikaiącemi między tym

10Nomine quo Supra Jako Dziedzicow Dobr Jakuszyniec ite-

11rata przeciwko tymże Dobr Zarwaniec Dziedzicom y Posso-

12rum ratione praemissorum queritur et Manifestatur

13Vice Jan Sobiesz Żelański[?] mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „599”.

Odczyt: nazwisko komparenta „Sobiesz Żelański[?]” (rkp. „Sobie-/sz Zelanski”, w podpisie „Jan Sobiesz Zelanski”) – niepewne (może Sobieszczański); „z Kitosławskich[?]” – por. akt 619 „de Kitesławskie”; „Sędzicowi Trc.[?]” – urząd niepewny; „Przedzieckiemu[?]” (rkp. „Przedzieckiemu”), „Benedowi[?]” – niepewne; „Wielnego[?] Lasu z Azinow[?]” – fragment niejasny; „łą-żki[?], ale y Zepnia[?] Seinac[?]” – niejasne (może ‘nie tylko łączki, ale i z pnia ścinać’); „Jakuszynieckim[?]”, „Jakuszyniec” – nazwa wsi prawdopodobna (Jakuszyńce); „pod ktemu[?]” – niejasne; „Sadki[?] pasieczne” – może ‘sadki’ (ule?) pasieczne; „podroż-nych[?]” – może ‘rozruchów’; „Zarwaniec” – Zarwańce.

Tłumaczenia: „cujusvis nominis” – jakiegokolwiek imienia; „Successorum” – sukcesorom; „ac obviendo dalszym Jnkonweniencyom” – i zapobiegając dalszym niedogodnościom; „Nomine quo Supra” – imieniem jak wyżej; „iterata … queritur et Manifestatur” – ponownie skarży się i manifestuje; „Possessorum” – posesorom.

Streszczenie

22grudnia 1768 r. Jan Sobiesz Żelański[?], w imieniu Antoniego i Joanny z Kitesławskich[?] Pruszyńskich, łowczych trembowelskich[?], dziedziców Jakuszyniec[?], manifestował przeciw dziedzicom i posesorom dóbr Zarwańce: Bohdanowi Ostrowskiemu, chorążemu bracławskiemu, Bykowskiemu, Kazimierzowi Kownackiemu, Romanowi Bykowskiemu, podstolemu mozyrskiemu, Józefowi Przedzieckiemu[?], Benedowi[?] i sukcesorom jego brata oraz sukcesorom zmarłego Jakuba Obodyńskiego. Obwinieni, a zwłaszcza Bykowski, podstoli mozyrski, ze szkodą dla przyległego lasu pozwalają wycinać i sprzedawać drewno, zabierają poddanym jakuszynieckim siekiery, odbierają im sianożęci i pola, zabierają siano, napadają na ludzi, biją ich, grożą odebraniem pasiek chłopskich i dworskich, naruszając sąsiedzki spokój. Komparent, chroniąc grunty i zapobiegając dalszym niedogodnościom w czasie zamieszek, ponownie manifestuje. Podpisał się.