Akty 541–580

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 337v (skan 0341, strona lewa – dolna część)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego

2Miesiąca Nowembris Osmego Dnia, . . . .

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem

5Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Sta-

6nowszy Osobiscie Woźny General Woiewodztwa

7Bracławskiego y Jnnych Opatrzny Alexander Jamili[?]

8[kustosz:] in Oim Sue

k. 338 (skan 0341, strona prawa)

1in oim Sue Vere ac fidelis Rel. palam publice li-

2bereq ac perexpressum Recognavit. Jż on Roku Ty-

3siąc, Siedmset, Szesdziesiątego, Osmego, Dnia Trzy-

4dziestego, pierwszego, Octombris na Affektacyą

5y Prawną Rekwizycyą Wiell. JmPana Sagat-

6owskiego, Chorążego Jnowrocł. Dobr wsi Żydowczy-

7ka Possesora, Maiąc przysobie Stronę Szlachty Ludzi

8Wiary Godnych Urodz. JchMciow Panow Jana Laskowskiego[?]

9Ambrożego Krasyńskiego[?], Maioris evidentiae

10Testimonij, Gratia Sibi adhibitos, był na Futore[?] Ro-

11boczego Stecka Bilego Poddanego Żydowieckiego

12Gdzie wszystko, Zapust wycięty y Spustoszony z tam-

13tąd był w Dębinie, Gdzie widział, Dębow Sto Osimdzie-

14siąt, Sciętych y Zabranych na podwody Ktore to Spus-

15toszenie, Zapustu y Scięcie Dębow Mienił być

16prze W. Czarneckiego, y Podstarościego, tudzież Podda-

17nych z wsi Wysokiego W. Tyszkowskiego Podstolego

18Bidgoskiego; w czym Woźny Szlachtą Sobie przytem

19na[?] Oswiadczywszy się, Stamtąd powrocił y przed

20Urzędem prawdziwey Wizyi Uczynił y Zeznał Rela-

21tią, de quo Praesens Spiq.[?] Mllis Lectio[?] Mllis qui Supra

22Crucem posuit. &.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „522” (cyfra poprawiana). Wpis 8 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim; wizja odbyta 31 X 1768. Akt bezpośrednio związany z manifestacją z aktu 540 (Sagatowski vs Tyszkowski) i z aresztem w akcie 542.

Odczyt: nazwisko woźnego – w tym akcie „Jamili” (urwane na końcu strony; na następnej stronie od razu „in omnibus…”), w akcie 542 „Jamiliy[?]” – nazwisko niepewne (Jamilicz? Jamiłowski?); „Żydowczykie[?]” w nagłówku i „Dobr wsi Żydowczyka” w tekście – nazwa wsi niepewna (por. akt 540: przymiotnik „Żydowiecki”); „Jnowrocławskiego” – w nagłówku czytelne (potwierdza tytuł z aktu 540); „Laskowskiego[?]” (rkp. „Lasko(w)skiego”), „Krasyńskiego[?]” – świadkowie, nazwiska niepewne; „na Futore[?]” – zapewne ‘na chutorze’ (futor = chutor, zagroda) – ta sama formuła w akcie 540 odczytana jako „na Sztor[?]” (do poprawy: na Futor[?]); „Spiq.[?] Mllis Lectio[?] Mllis” – formuła końcowa częściowo niejasna („Mllis” = Ministerialis, woźny; ta sama formuła w akcie 542); marginalna notka kolacjonującego „Lect. p[er] Jandow[?]” – niepewna.

Objaśnienia i tłumaczenia: „in omnibus suae vere ac fidelis relationem palam publice libereque ac per expressum recognovit” – zeznał prawdziwą i wierną we wszystkim swoją relację jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie; „Affektacya y Prawna Rekwizycya” – żądanie i prawne wezwanie; „maioris evidentiae testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większej oczywistości świadectwa; „Zapust” – zarośla, młody las; „Dębina” – las dębowy; „podwody” – wozy; „de quo praesens … Ministerialis … qui supra crucem posuit” – formuła zamykająca: o czym niniejsze… woźny, wyżej wymieniony, postawił znak krzyża (był niepiśmienny).

Wieś Wysokie (posesja Tyszkowskiego) – nazwa potwierdzona w akcie 595 (województwo bracławskie, powiat winnicki).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego i innych, opatrzny Aleksander Jamili[?], zeznał przed Tomaszem Czarkowskim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, że 31 października 1768 r., na żądanie Sagatowskiego, chorążego inowrocławskiego, posesora wsi Żydowce[?], wraz ze szlachtą Janem Laskowskim[?] i Ambrożym Krasyńskim[?] był na chutorze[?] Stećka Biłego, poddanego żydowieckiego: zobaczył wycięty i spustoszony zapust, a w dąbrowie 180 ściętych i wywiezionych podwodami dębów. Szkody te strona przypisywała Czarneckiemu, podstarościemu oraz poddanym ze wsi Wysokie Tyszkowskiego, podstolego bydgoskiego. Woźny złożył relację z wizji (wizja do manifestacji z aktu 540).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 338 (skan 0341, strona prawa – dolna część)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Nowembris, Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem

5Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Sta-

6nowszy Osobisto Woźny General Woiewodztwa Bracław-

7skiego y Jnny Opatrzny, Alexander Jamiliy[?] wonde[...][?]

8Dwurney[?] Relatij Swoiey prawdziwey y Sumienney.

9Jawnie, ustnie, y dobrowolnie Zeznał. Jż on Roku

10Tysiąc Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego, Dnia trzydziestego

11Pierwszego Octombris, na Affektacyą y Prawną Rekwi-

12zycyą Wiell. JmPana Sagatowskiego, Chorążego Jnow-

13rocł. Dobr Wsi Żydowczyka, Dożywotnego Possesora

14maiąc przysobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary Godnych

15Urodz. JchMc Panow Jana Laskowskiego[?], Ambrożego

16Krasyńskiego[?]

k. 338v (skan 0342, strona lewa)

1Krasyńskiego, Maioris evidentiae Testimonij Gra-

2tia Sibi adhibitos był w Dobrach Wsi Wysokim Gdzie

3będąc W. Jana Czarneckiego Dyrektora Cujus-

4vis nominis Filipowicza Dyspozytora Tamecznego

5niemniey od warnych[?] Jwana Dowhoho Smalia

6Omelczuka Draganiuka aktualnych naiezdnikow

7y Wiolatorow, u Woyta y Gromady Tameczney w Gry-

8wnach Prawem Opisanych Aresztował, y Prawnie

9przyporęczył Ktory Areszt Woyty Gromada na wyszwyra-

10żonych benevole przyjowszy, do rozprawy prawney

11Dotrzymać Deklarowali y Submittowali się a tak

12on Woźny Szlachtą Sobie przytomną oswiadczywszy się

13Stamtąd powrocił y Przedemną Urzędem prawdziwego

14Aresztu Uczynił y Zeznał Relacyą. De quo praesens Spiq.[?]

15Mllis Lectio[?] Mllis qui Supra Crucem S. posuit &.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „523”. Wpis 8 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim; areszt dokonany 31 X 1768 (tego samego dnia co wizja z aktu 541). Związany z aktami 540–541 (Sagatowski vs Tyszkowski).

Odczyt: „w Wy-/sokim[?]” w nagłówku (rkp. „w Wy-/solim”) – zapewne ‘w Wysokim’; nazwisko woźnego „Jamiliy[?]” (w akcie 541 „Jamili”) – niepewne; „wonde[...][?] / Dwurney[?]” – fragment niejasny (może przekręcona formuła ‘wydał relacyą…’); „od warnych[?]” – niepewne (może ‘od wiernych’ / ‘od starych’); „Iwana Dowhoho, Smalia, Omelczuka, Draganiuka” – imiona chłopów (lista jak w akcie 540, gdzie odczytano „Smalisowi[?] Matlukowi” – prawdopodobnie ‘Smaliowi, Omelczukowi’); „Spiq.[?] … Lectio[?]” – formuła końcowa częściowo niejasna; „Czyżewski[?]” w notce kolacjonującego – odczyt prawdopodobny; „Dożywotnego Possesora” – w tym akcie Sagatowski nazwany dożywotnim posesorem wsi.

Objaśnienia i tłumaczenia: „Cuiusvis nominis” – jakiegokolwiek imienia (imię nieznane); „aktualni naiezdnicy y wiolatorowie” – faktyczni najeźdźcy i gwałciciele (cudzych granic); „aresztował … w grzywnach prawem opisanych” – zatrzymał (dokonał aresztu osób/rzeczy) pod karami pieniężnymi przewidzianymi prawem; „przyporęczył” – oddał pod poręczenie (wójtowi i gromadzie); „benevole” – dobrowolnie; „submittowali się” – zobowiązali się; „qui supra crucem S[anctam] posuit” – który, jak wyżej, położył znak świętego krzyża; „Mllis” = Ministerialis (woźny).

Wieś Wysokie (posesja Tyszkowskiego) – nazwa potwierdzona w akcie 595 (województwo bracławskie, powiat winnicki).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego i innych, opatrzny Aleksander Jamili[?], zeznał przed Tomaszem Czarkowskim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, że 31 października 1768 r., na żądanie Sagatowskiego, chorążego inowrocławskiego, dożywotniego posesora wsi Żydowce[?], wraz ze szlachtą Janem Laskowskim[?] i Ambrożym Krasyńskim[?] udał się do wsi Wysokie i tam u wójta i gromady, pod grzywnami prawem opisanymi, aresztował (oddał pod poręczenie) Jana Czarneckiego, dyrektora, Filipowicza, tamtejszego dyspozytora, oraz chłopów Iwana Dowhego, Smalia, Omelczuka i Draganiuka jako faktycznych najeźdźców. Wójt i gromada dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się utrzymać go do rozprawy sądowej. Woźny złożył relację i postawił znak krzyża (por. akty 540–541).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 338v (skan 0342, strona lewa – dolna część)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Nowembris, Osmego Dnia . . . .

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim, Namiesnikiem

5Przysięgłym, Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Sta-

6[?] Comparens personaliter, Ur. JmPan Michał Jed-

7lecki, Zdrowy Będąc na Ciele y Umysle od Stąpiwszy

8Swey własney należney Ziemskiey Juryzdykcyi Pra-

9wa Forum Powiatu y Woiewodztwa, apud Teraznie[y]-

10sze dobrowolne Zeznanie Czyni się, Podaiąc y wiada-

11iąc wiadomo y Jawne Czyni, Ustnie y dobrowolnie Zezna-

12naie, Jż W. Zeznawaiący na fundamencie Plenipotencyi

13od Wiell. Jozefa Wysockiego Czesnika Lidzkiego[?] Wd. Sieradzkiego[?]

14Mih[?] Specialnego, Plenipotenta Sobie do tego Aktu Dan-

15ney y Służącey Relacyią Pozwu od Sukcessorow Wiell.

16Rylskich, pro Sukcessorow Wiell. Nitosławskich[?] y Kollegium

17Winnickie Soc. Jesu, na Trybunał Koronny Lwowski ad[...]-

18[...]dam[?] Wydanego w Roku Teraznieyszym Tysiąc Siedm-

19set, Szesdziesiąt Osmego, Dnia trzydziestego Pierwszego

20Octombris w Grodzie tuteyszym, Zeznaną We Wszystkich

21oney Punktach Klauzulach y Ligimentach Aprobuie, Con-

22firmuie, y Ratifikuie, Mocą Niniejszego Zeznania

23Swego. Michał Jedlecki mp. — Relna T. K. Ld.[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „524” (obok skreślone „10”[?]). Wpis 8 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim. Relacja pozwu zeznana w grodzie winnickim 31 X 1768.

Odczyt: nagłówek „po W. Szeren[?]-/wickich[?]” – nazwisko niepewne; „Sta-” na końcu wiersza nie ma kontynuacji (pisarz zaczął formułę ‘stanowszy’, a następny wiersz rozpoczął od „Comparens”); „od Stąpiwszy” (rkp. „od Stompisty[?]”) – ‘odstąpiwszy’; „Czesnika Lidzkiego[?] Wd. Sieradzkiego[?]” – tytuł J. Wysockiego niepewny (rkp. „Czesnika Lzkaz[?] Wd. Sierackiego[?]”); „Mih[?]” – niejasne; „Nitosławskich[?]” (rkp. „Witastawskich” / „Nitastawskich”) – por. Nitosławscy w aktach 293, 518–519; „ad[...]-/[...]dam[?]” – fragment niejasny (może ‘ad … instantiam’); dopisek po podpisie „Relna T. K. Ld.[?]” – niepewny (może ‘Relacyina [na] T[rybunał] K[oronny] L[wowski]’).

Objaśnienia i tłumaczenia: „Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „odstąpiwszy swej własnej należnej ziemskiej jurysdykcji … prawa forum” – zrzekłszy się właściwości swego sądu (formuła wpisu do obcych akt); „Relacya Pozwu” – zeznanie woźnego o doręczeniu pozwu; „pro” – przeciw (w sensie: na rzecz rozprawy przeciw…); „Kollegium Winnickie Soc[ietatis] Jesu” – kolegium jezuitów w Winnicy; „Ligimenta” – zobowiązania; „aprobuje, konfirmuje i ratyfikuje” – zatwierdza.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8listopada 1768 r. Michał Jedlecki, stawiwszy się osobiście przed Tomaszem Czarkowskim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, jako specjalny plenipotent Józefa Wysockiego, cześnika lidzkiego[?], zatwierdził we wszystkich punktach i klauzulach relację woźnego zeznaną w grodzie winnickim 31 października 1768 r. o pozwie na Trybunał Koronny Lwowski, wydanym od sukcesorów Rylskich przeciw sukcesorom Nitosławskich[?] i Kolegium Winnickiemu Towarzystwa Jezusowego (por. spór jezuitów winnickich i spadkobierców Rylskiego – akt 293). Podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 339 (skan 0342, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Nowembra Osmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem

5Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winnickiego

6Stanowszy Osobiscie Woźny General Woiewodztwa Bracł.

7y Jnnych Opatrzny, Jan Tarański[?], w Moc Prawdziwey

8y wierney y Sumienney Rel. Swoiey Jawnie Ustnie y Dobro-

9wolnie Zeznał, Jż On Roku Teraznieyszego Tysiąc

10Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego, Dnia Czwartego No-

11wembris, Pozew Pisany Trybunalski Koronny Lwowski

12na membranie Autentycznym Pisany, odniosł

13do Dobr Miasteczka Szymonowki[?], y Tam Ten

14Pozew we Dworze tamecznym w Jzbie na stole poło-

15żył o położeniu y Treści onego od kogo po kogo

16y w Jakieyby Sprawie Pisany był, Prawnie Publi-

17kuiąc do wiadomości podał Ktorego Pozwu Tenor talis

18est. Stanislaus Augustus Dei Gratia Rex Poloniae,

19Magnus Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Sa-

20mogitiae, Kijoviae, Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Smo-

21lensciae, Severiae, Czerniechoviaeq. Vobis Illri Magnificae Ka-

22tharinae de Potockie Kossakowska, Castell. Camene-

23censi, tum Successoribus, Cessionariis[?], Si qui ad hanc Causam

24Spectari videntur[?]. Citatis de personis Causaq. infra

25Scripta tum Bonis vestris, Mobilibus et in Mobili-

26bus, Generaliter Omnibus Mandamus, ut Coram

27Judicio nostro ordinario General. Tribunali Regni

28Leopoliensi, tunc Dum et quando Causa praesens

29Ex Registro Sibi competenti ad judicandum vocata

30et aclamata legitime inciderit Personaliter perem-

31ptorie Compareatis ad instantiam Instigatoris Judi-

32cij Nostri ejusq. delatorum Illmorum Janusij Antonij

33olim Illmi Stephani Feliciani Ducis Swiatopełk

34Czetwertyński Capitt. Danovien.[?] Filij et Aliorum

35[kustosz:] Illmo

k. 339v (skan 0343, strona lewa)

1Illmo Sui Parente Substanciae Juris quaesitoris bonorum[?]

2Oppidi Simonowka, Cum Atinentiis Haeredis[?] fra-

3tri[?] inter se Patruelium germanorum Ducum in nova

4Czetwertnia Swiatopełk Czetwertyńskich, Successo-

5rum[?] Sacrae Regiae Majestatis Bonorum Suprafatorum

6Oppidi Szymanowka. Vel Aliis indubitatorum Haeredum

7Actorum qui Actores in Haeredit.[?] Legibus Regni tum origi-

8nalibus documentis atq. Terminis Suis, tum aliis

9Juris, anfractibusq. Eo nomine Subsecutis nunc non

10Justitiae et aequitati te[?] Illris Mgca Kossakowska Castell.

11Camenec. ad Locationem Summae Sig.[?] et quanta

12apparuerit Condescensionemq. de bonis Oppidi Szyma-

13nowka Cum Atinentiis longo Temporis intervallo

14Sine ullo jure Possessorio tenere Stringi[?], in acto[?]

15ratum[?] vero qui respectu Pretensiae in Correspondentiae[?]

16ejusdem Bonis Capacitatis[?] nulliter optentae[?]

17Processu Sinee[?] Poenis ad faciendum Calculum Compe-

18tentem, tum ad Comportationem Regestri Rerum Mo-

19bilium fatis olim Illmi Ducis Janusij Swiatopełk

20Czetwertyński Suc. Camar. Bracł. tum ad responsio-

21nem juxta obloquentia Originalium Terminorum

22Caeterisq. procausa et negotij Praesentis exigentiae

23Super vobis decerni Statui et Sententiari futuro

24protermino Citant Seu potius tam ex Ratione novi

25Haeredis quam Post Mutatos nonnullorum Status et

26extincta Capita adparatos Originalis Terminos ad-

27citant, Sitis Paratum Terminum attentaturi et ad

28praemisso omnia judicialiter Responsuri. Datum Leo-

29poli Die Vigesima[?] Septima Octobris, Millesimo

30Septingentesimo Sexagesimo, Octavo, Anno. de quo

31praesens ejusdem Ministerialis Relatio[?] Mllis, qui Supra

32Ignarus Literarum Crucem posuit Jan Tarański[?] ✠

33Et in Continenti Comparens Personaliter W. JmPan

34Ludwik Jurkowski, Zdrowy będąc na ciele y Umysle

35od Stąpiwszy Swey własney należney Jurisdykcyi Ziems-

36key Prawa Forum Powiatu y Wdztwa, apud teraznieysze

37Dobrowolne Zeznanie Swoie Całkiem podaiąc y Wie-

38lcąc[?] wiadomo y Jawno Czyni ustnie y Dobrowolnie

39Zeznaie Jż JchMości Zeznawaiący na fundamencie

40Specialney Plenipotencyi Sobie do tego Aktu Da-

41ney y Służącey, Ze Rel. Pozwu na Trybunał

42[kustosz:] Koronny

k. 340 (skan 0343, strona prawa – górna część)

1Koronny Lwowski od JO. XX. JchMc Czetwertyńskich

2po JW. Katarzynę Kossakowską, Kasztelanową Ka-

3mieniecką, y Jnne ad Cassanda wydanego we wszy-

4stkich oney punktach Klauzulach y Legimentach

5approbuie Confirmuie y Ratifikuie Mocą niniejszego

6Zeznania Mego. Ludwik Jurkowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „525”; obok skreślone „13” (druga, skreślana numeracja). Wpis 8 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim; pozew doręczony 4 XI 1768 w miasteczku Szymanówka[?]; pozew wystawiony we Lwowie 27 X 1768.

Odczyt: nazwisko woźnego „Tarański[?]” (rkp. „Taranski”; por. woźny J. Tarhański w aktach 301–347); nazwa miasteczka zapisana różnie: „Szymonowki”, „Simonowka”, „Szymanowka”, „Symanowka” – ujednolicono jako Szymanówka[?]; „Capitt. Danovien.[?]” – tytuł ks. Stefana Feliksa Czetwertyńskiego niepewny (por. „Starosta Danczewski[?]” w akcie 428); „Suc. Camar. Bracł.” – podkomorzy bracławski (tytuł ks. Janusza Czetwertyńskiego) – odczyt prawdopodobny; liczne miejsca łacińskiego tekstu pozwu (zwłaszcza k. 339v w. 1–2, 6–7, 10–16) odczytane niepewnie – tekst miejscami niespójny gramatycznie (także z winy pisarza); „Vigesima[?]” (rkp. „Vesima”); w aprobacie „W. JmPan” i „JchMości Zeznawaiący” – tak w rkp.; „Wielcąc[?]” – niejasne.

Tłumaczenie pozwu (w przybliżeniu): Stanisław August z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, smoleński, siewierski i czernihowski. Wam, Jaśnie Wielmożnej Katarzynie z Potockich Kossakowskiej, kasztelanowej kamienieckiej, a także sukcesorom i cesjonariuszom, jeśli jacy do tej sprawy należą, pozwanym w osobach i sprawie niżej opisanej, oraz dobrom waszym ruchomym i nieruchomym, rozkazujemy, abyście przed naszym zwyczajnym sądem – Trybunałem Głównym Koronnym Lwowskim – wtedy, gdy sprawa niniejsza z właściwego rejestru zostanie prawnie wywołana, stanęli osobiście i zawiśle, na instancję Instygatora naszego sądu i jego delatorów: Jaśnie Oświeconego ks. Janusza Antoniego, syna niegdyś ks. Stefana Feliksa Świętopełka Czetwertyńskiego, starosty danowskiego[?], i innych, spadkobierców (i stryjecznych braci) książąt Świętopełk-Czetwertyńskich na Nowej Czetwertni, (dziedziców) miasteczka Szymanówki[?] z przyległościami… którzy, nie znajdując sprawiedliwości, pozywają was, kasztelanową kamieniecką, o (zwrot) sumy… i kondescensję w dobrach miasteczka Szymanówki z przyległościami, które od długiego czasu trzymacie bez żadnego prawa posesji…, o sporządzenie należytego obrachunku, o złożenie rejestru ruchomości pozostałych po zmarłym ks. Januszu Świętopełku Czetwertyńskim, podkomorzym bracławskim, o odpowiedź wobec dawnych terminów i o wszystko inne, czego wymaga ta sprawa – albo raczej, z racji nowego dziedzica i po zmianie stanu niektórych osób i śmierci innych, przywołują was do przygotowanych dawniej terminów; macie stawić się na ten termin i na wszystko sądownie odpowiedzieć. Dan we Lwowie 27 października 1768 r. O czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który jako niepiśmienny postawił znak krzyża.

Objaśnienia: „ad Cassandum” – w celu kasacji (unieważnienia) – w nagłówku zapewne zaznaczenie charakteru sprawy (pozew o skasowanie posesji); „Instygator” – oskarżyciel publiczny Trybunału, któremu towarzyszą delatorzy (strony prywatne); „peremptorie” – zawiśle, pod rygorem zaocznego wyroku; „Nowa Czetwertnia” – gniazdo rodowe ks. Czetwertyńskich na Wołyniu; aprobata Jurkowskiego – zatwierdzenie relacji w imieniu Czetwertyńskich.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Jan Tarański[?] zeznał przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim, że 4 listopada 1768 r. zaniósł do miasteczka Szymanówka[?] autentyczny pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego na pergaminie i położył go na stole w izbie tamtejszego dworu, ogłaszając jego treść. Pozew (Lwów, 27 X 1768), wydany na instancję instygatora i delatorów – ks. Janusza Antoniego Czetwertyńskiego, syna ks. Stefana Feliksa, i innych książąt Świętopełk-Czetwertyńskich z Nowej Czetwertni – wzywał Katarzynę z Potockich Kossakowską, kasztelanową kamieniecką, jej sukcesorów i cesjonariuszy, do odpowiedzi w sprawie bezprawnego, długoletniego trzymania dóbr miasteczka Szymanówki z przyległościami, rozliczenia sumy, zwrotu ruchomości po zmarłym ks. Januszu Czetwertyńskim, podkomorzym bracławskim, oraz do podjęcia dawnych terminów z racji nowego dziedzica. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk. Zaraz potem Ludwik Jurkowski, na podstawie specjalnej plenipotencji, zatwierdził tę relację w imieniu Czetwertyńskich i podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 340 (skan 0343, strona prawa – od połowy)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Osmego [skreślone: tego] Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesni-

5kiem Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winnic.

6Postanowiwszy się Osobisto Sławny Jwan Gurdziej

7Woyska Zaporoskiego Kurynia Popowiczowskiego

8Towarzysz Swoim y Oyca Swego Dyneia Gurdzieia

9Tegoż Woyska y Kurynia Towarzysza Jmieniem

10Przychilaiąc się do dawnieyszych Manifestow tak

11w Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Siodmym

12Jako y w Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmym

13w Grodzie tuteyszym Przez Oyca Swego Uczynionych

14Terminow Originalnych na Prezensią Kommissij

15Skarbowey wydanych, Wizyi y Dowodow od Prezensij

16Kommissij Jedney in Anno Millesimo Septingentesimo

17Sexagesimo Septimo pod W[?] onegoż in Anno Praesenti na

18Kondessią wypadłych Dekretow ney Solenniey[?] [...]

19opisany Sposob przeciwko Wiell. JmPanu Marcinowi Ra-

20kowskiemu Superintendentowi Ceł Koron. Sk. K.Mci, Wiell. Jere[?]-

21zowi[?] Zukowskiemu[?] Rewizorowi y Wiel. JchMościom PP. Stra-

22żnikom po Smienach[?] y Przecieszkach[?] Wiel. Obratt[?]

23Dobre Znanym przy Tenczynskiey[?] na Komorze Sawran-

24skiey będącym, tudzież Wiell. Franciszkowi Biedrzy-

25ckiemu Wicegerentowi Grodzkiemu Winnic. Sędziemu

26Kondess. Uważliwemu[?] Stronie pozwaney Przy-

27chilnemu Manifestuie y Protestuie się o to, że Wiell.

28Superintendent usłuchawszy niesprawiedliwego Sobie

29od Wiell. Rewizora y Strażnikow doniesienia

30[kustosz:] iakoby

k. 340v (skan 0344, strona lewa)

1iakoby Cła na Komorze Sawranskiey niniejszego Ma-

2nifestanta Oyciec od Wołow Zapłacić nie chciał[?]

3nad dobrowolny[?] Dowod[?] Daiącego[?] Złotami[?] wysławszy[?]

4Ludzi Zbroynych pod komendą[?] Wiell. Chmarkowskiego[?]

5Rotmistrza Woysk J.K.Mci Wołow Stado y Mało[?]

6z Konnemi[?] Kozakami[?] Cztyrma Wołami y Dwa[?] Zabrał

7Sztery[?] Woły bez wiadomości Oyca niniejszego Komparenta,

8powzdanym[?] Terminie na Prezencyą Kommissij Skar-

9bowey [...] Wazytsię[?] y [...] Oboie[?] miał ad

10Manifestum[?] Ktorego Terminu wypadłego a Prezensią Kommi-

11ssij na Grunt Miasta Sawrania do Expedyowania Pro-

12cessij[?] Mniey Słuchaiąc[?] Dekretu na upadnienie Ter-

13minu [...] Czego niemogąc przezuszne[?] Dokazać

14Starania Roznych Uzywał nadewszystko[?] Expedyuiący się Kon-

15dessij nienależytych do Uważenia Strony Akto-

16rowey Sposobow[?], w Czym Maiąc Słowa[?] Ludzi na

17Swiadectwo Wiedzących Zeznać Całą między Stro-

18nami Sprawę, od Strony Aktorowey Uzywanych[?] na

19Teraznieyszey[?] Komparenci[?] [...] Popisać[?]

20[...] Pozwiązanych[?] niemaiąc[?] Wiell. Obratt[?] być

21Swiadczyć, niedopuscił, y Wyciągaiąc z Substancyi

22Oyca niniejszego Komparenta Jdąc w Kondescencyą[?]

23[...] y Sprawiedliwości Sobie Towarzyszącego[?]

24Wyrabiać[?] Wiell. Biedrzyckiego Wicegerenta Grodz. Winnic.

25prudenciam[?] Kondesc. Sędziego Wyldował[?] Dekret[?]

26Biedrzycki przeciwko Prawu y Słuszney Sprawiedliwości

27czyniąc Stronom obydwom Exclusivis Juris[?] [...]

28Dekret wydał Uniewszeliwiwszy[?] tymże Przed Stroną

29Aktorową Strone Pozwaną, Owas[?] Strony piszac[?]

30przed Aktorowicą[?] Dekretem do wyższego Sensu[?] Oyca

31Manifestanti Przyznał, bo niemogąc się niniejszy[?] [...]

32niniejszego Komparenta Oyciec Zabrane Woły

33należyty ad mentem Dekretu nadgrody dowiedzieć[?]

34powtornie do Prezensij Kommissij Termin Expedyo-

35wać Musiał, podług Ktorego Dochodząc na

36Kondescensyą do Miasta Sawrania od Tyce[?]

37[kustosz:] Kommissij

k. 341 (skan 0344, strona prawa – do ok. 3/4 wysokości)

1Kommissij Dekretu naprzypadaiący Termin Liczba[?] z

2Waszpany[?] Oyciec[?], Owas[?] Wiell. Superintendent Uchila-

3iąc się Sytuacyi[?] następuiącego Terminu Kondessij

4widząc Stronę Aktorową z Ostatniego Grosza Wyje-

5xpenzowaną, Wezwał do Ugody, y Godząc w tey Samey

6Sprawie przed upadnieniem Terminu Na[?] Siedmna-

7ście[?] [skreślone: …] dał Zadatku y Prywatnie Godząc niebędąc

8ani w Kancelaryi Grodzkiey Warszawskiey ani na osta-

9tek w JO. XX. JmPana Repnina Plenipotentnego Posła Rossys-

10kiego w Ktorey Maiące Kancelaryą na Kurtkiy[?]

11Siedmnastu[?] [...] wymogł, potym Zaś Terminie

12do Zapłacenia Słowa[?] Expensow Powzdanych tudzież Re-

13stituiącey Summy Zawołał[?] oddania Przystąpienie[?] niechcąc[?]

14y Reluicyi[?] nie chcąc Wiecey Dać nad Sto Siedmna-

15ście[?] [skreślone: …] do nadgrodzenia Uchilaiąc się y wprowadzaiąc w

16większe Expensa Oyca pociesił[?] od Ktorego, w Czym

17widząc się niniejszy Manifestant Razem z Oycem

18Swoim bydż Ukrzywdzonym powtornie tak Swoim

19Jako y Oyca Swego Jmieniem na Pfo[?] Wiell. Rakowskie-

20mu Superintendentowi y Jnnym Wyżey Wyrażonym o

21Wszystkie Expensa, Zabranie Wołow y Krzywdy Swoie, tudzież

22o nieważność Jako y Prywatnie na Stempienego[?] Kwi-

23ta Oswiadczaiąc się Sobie Wszystkich Drog Praw-

24nych [...] Dochodzić Manifestuie y Protestuie się Prosząc Tey

25Lepiey[?] do Akt Przyięcie, Co y otrzymał. [podpis:] J. W.[?] Manez[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „526”; obok skreślone „14”. Wpis 8 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim. Pismo pośpieszne i trudne – przepis w znacznej części orientacyjny (#PARTIAL); liczne wyrazy niepewne lub nieodczytane, zwłaszcza na k. 340v.

Odczyt: „Gurdziej / Gurdzieia” – por. kupiec D. Gurdziej w sporze o 69 wołów (akty 270, 272–273, 279, 292); „Oyca Swego Dyneia” – ojciec Iwana, w akcie 548 „Dynys (Dyonizy) Gurdziej”, kupiec – por. „D. Gurdziej” w sporze o 69 wołów (akty 270–292); poprawione z pierwotnego odczytu „Syna Swego”; „Kurynia Popowiczowskiego” – kureń popowicki Siczy Zaporoskiej; „Jere[?]-/zowi[?] Zukowskiemu[?]” – zapewne rewizor Józef Jakubowski (akty 162–163, 270–273) – odczyt bardzo niepewny; „Smienach[?] y Przecieszkach[?]”, „Obratt[?]”, „Tenczynskiey[?]” – niejasne; „Chmarkowskiego[?]” – rotmistrz, nazwisko niepewne; liczby (cztery/dwa woły, 17, 117) – niepewne; „Repnina” – ks. Mikołaj Repnin, ambasador rosyjski w Warszawie (rkp. „Plenipotentnego Posła Rossyskiego”); podpis „J. W.[?] Manez[?]” – nieczytelny (może podpis pisarza lub osoby podpisującej za niepiśmiennego komparenta).

Objaśnienia: „Sławny” – tytuł nieszlacheckiego komparenta (tu Kozaka zaporoskiego); „towarzysz” – szeregowy kozak kurenia; „Prezensja Kommissij Skarbowey” – sąd Komisji Skarbu Koronnego (rozpatrywał sprawy celne); „kondescensja” – zjazd sądu na miejsce sporu (tu na grunt miasta Sawrania); „Superintendent Ceł Koronnych” – zwierzchnik komór celnych (Marcin Rakowski); „komora sawrańska” – komora celna w Sawraniu na granicy z Turcją/Jedysanem; „wyexpenzowana” – wyczerpana kosztami; „reluicja” – zwrot (wykup) sumy; „Stempiony[?] kwit” – niejasne (może ‘wymuszony’).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8listopada 1768 r. Iwan Gurdziej, „sławny” towarzysz Wojska Zaporoskiego z kurenia popowickiego, w swoim imieniu i ojca Dynysa (Dyneja), nawiązując do wcześniejszych manifestów ojca (1767 i 1768) oraz terminów, wizji i dekretów Komisji Skarbu, zamanifestował przeciw Marcinowi Rakowskiemu, superintendentowi ceł koronnych, rewizorowi (Jakubowskiemu[?]), strażnikom komory sawrańskiej oraz Franciszkowi Biedrzyckiemu, wicegerentowi grodzkiemu winnickiemu, sędziemu kondescensji, przychylnemu stronie pozwanej. Według manifestu superintendent, dawszy wiarę niesłusznemu doniesieniu, że ojciec komparenta nie chciał zapłacić cła od wołów na komorze sawrańskiej, wysłał uzbrojonych ludzi z rotmistrzem Chmarkowskim[?], którzy zabrali stado wołów; mimo terminów przed Komisją Skarbu i kondescensji w Sawraniu Rakowski utrudniał sprawę, nie dopuścił świadków, a Biedrzycki wydał dekret z naruszeniem prawa; następnie superintendent nakłonił wyczerpaną kosztami stronę do prywatnej ugody (z zadatkiem, bez udziału kancelarii warszawskiej i kancelarii ks. Repnina, posła rosyjskiego), po czym uchylał się od zapłaty kosztów i zwrotu sumy, oferując tylko ok. 117 [zł?]. Komparent manifestuje się o wszystkie koszty, zabranie wołów i krzywdy oraz o nieważność wymuszonego kwitu, zastrzegając sobie wszelkie drogi prawne.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 341 (skan 0344, strona prawa – dolna część)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Nowembris Osmego [skreślone: …] Dnia . .

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem

5Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Sta-

6nowszy Osobiscie Woźny General Woiewodztwa Bracł.

7y Jnnych Opatrz. Michał Radliński w Moc wierney Rel.

8[kustosz:] Swoiey

k. 341v (skan 0345, strona lewa)

1Swoiey Jawnie Zeznał. Jż on Roku y Miesiąca y Dnia

2wyż na Akcie wyrażonych Pozew Trybunału Koronnego

3Lwowski odniosł Miasta J.K.M. Winnicy, y tam ten Po-

4zew w Dworku Wiell. Kopczyńskiego Subdelegata Grod. Winn.

5na Stole położywszy o położeniu onego Prawnie opo-

6wiedział, Tenor Talowy[?]: Stanisław August z Bożey

7Łaski Krol Polski, Wielki Xiążę Litt. Ruski Pruski Maro-

8wiecki Żmudzki Jnflantski Kijowski Wołyński Podolski Podlaski

9Smoleński Siewierski Czernichowski. Tobie W. Janowi Felixowi

10Kopczyńskiemu Subdeleg. Grodu Winnic. Pozwanemu z Przy-

11czyny niżey wyrażoney y Dobr W. ogułem wszystkich Przy-

12kazuiemy, Abyś W. przed Sądem Naszym Głownym Trybu-

13nałem Koronnym Lwowskim w tenczas gdy ta Sprawa z Regestru

14Sobie należytego przypadnie y Przywołana będzie Sam

15Oblicznie y Zawicie Stanął na Jnstancyą Jnstygatora

16Naszego y Jego Dellatora W. Jana Bułoiemskiego

17Podstol. Podl. Aktora, Ktory Przychilaiąc się do Prawa

18Pospolitego y Konstytucyi de Vocatione ad incompe-

19tens Forum in Anno Millesimo Septingentesimo

20Sexagesimo Quarto nastąpioney W. Pozywa o to,

21Jż W. Żadney do W. Aktora niemaiąc Pretensyi

22Pozew ogolnie [...][?] Aktora Urzędow-

23nie uformowawszy Termin o Jakowości Expulsyą niby z

24Dobr Wsi Łuki Zabokrzyckiey niedoprzywileiowanego[?]

25Jaką Prawa Mieć Chce Grod. Winn. ale do Prezencyi Try-

26bunału Lwowsk. Zapozwałeś, y do Znaczney Expens,

27Trudow y Kłopotow Aktora Przyprowadziłeś, a zatym

28Jako Kalumniusznie[?] Więc iakoteż o zapłacenie Pięciset

29Grzywien Kalumniusznie do nieprzynależytego Sądu Zapozwanych

30Jako primo Jnstt.[?] Przychodzących na W. w Skazaniu[?] Grzyw-

31nach[?] o nadgrodzeniu Szkod y Expens na Prawo y Drogę

32Przyczyny W. Poniesionych, y Jnne Szkody[?] y Krzywdy[?]

33Czasu Prawa dowieść się Maiące na tey Oznaczony Termi-

34nie[?] Recedendo hoc in Puncto a Foro Castrensi Winnicensi penes[?]

35Ktory Jako na Zawity W. Stawić. Datt w Lwowie

36Dnia Dwudziestego Siodmego Paździermika Tysiąc Siedm-

37set Szesdziesiąt Osmego. Woźny nieumieiący Pisać Krzyż.

38S. Klamzi[?]

39Michał Radliński ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „527”; obok skreślone „15”. Wpis 8 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim; data doręczenia określona tylko „wyż na akcie” (tj. dzień wpisu); pozew wystawiony we Lwowie 27 X 1768.

Odczyt: nazwisko powoda – w nagłówku „Bulo-/iemskiego”, w tekście „Bułoiemskiego” (por. akty 508–510, 524: Bułojemski); „Łuki Zabokrzyckiey” (rkp. „Łubi Zabotmyckiey”) – odczytane wg aktu 510; „[...][?]” w w. 23 (rkp. „Jomigę Harnalomite”) – nieodczytane; „niedoprzywileiowanego[?]”, „Kalumniusznie[?]”, „Jnstt.[?]”, „w Skazaniu[?]”, „penes[?]” – niepewne; „Tenor Talowy[?]” – zapewne ‘tenor taki’; „S. Klamzi[?]” – zapewne podpis kancelaryjny pod pozwem, niepewny; „Maro-/wiecki” – tak w rkp. (Mazowiecki).

Objaśnienia i tłumaczenia: „Zawicie” – zawiśle (pod rygorem wyroku zaocznego); „Instygator” i „Delator” – oskarżyciel publiczny i strona prywatna popierająca oskarżenie; „Konstytucja de vocatione ad incompetens forum” (1764) – ustawa o karach za pozywanie do niewłaściwego sądu; „Kalumnia” – złośliwe, bezpodstawne pozwanie; „grzywny” – kara pieniężna (500 grzywien); „recedendo hoc in puncto a foro castrensi Vinnicensi” – odstępując w tym punkcie od sądu grodzkiego winnickiego (tj. sprawa przeniesiona do Trybunału); „Woźny nieumieiący pisać krzyż” – woźny niepiśmienny postawił znak krzyża.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Michał Radliński zeznał przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim, że doręczył w Winnicy, kładąc na stole w dworku Jana Feliksa Kopczyńskiego, subdelegata grodzkiego winnickiego, pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego (Lwów, 27 X 1768). Pozew, wydany na instancję instygatora i delatora Jana Bułojemskiego, podstolego podlaskiego, na podstawie konstytucji z 1764 r. o pozywaniu do niewłaściwego sądu, zarzucał Kopczyńskiemu, że nie mając żadnej pretensji do Bułojemskiego, wytoczył mu – w sprawie rzekomej ekspulsji z dóbr wsi Łuka Zabokrzycka, należącej do jurysdykcji grodu winnickiego – pozew przed Trybunał Lwowski, narażając go na koszty i trudy; Bułojemski domagał się zapłaty 500 grzywien za kalumnię i zwrotu szkód oraz kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk (por. akty 508–510, 524).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 342 (skan 0345, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Nowembris Osmego [skreślone: …] Dnia . .

3Przed Urzędem y Aktami Winnickiemi Grodz-

4kiemi[?] Winnickiemi y Przedemną Tomaszem Car-

5kowskim Namiesnikiem Przysięgłym Bur-

6grabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy Oso-

7biscie Woźny General Woiewodztwa Bracławskiego

8y Jnnych Opatrzny Jakim[?] Mazurenko[?] w Moc

9wierney Rel. Swoiey Zezna[ł]. Jż on Roku Te-

10raznieyszego Pozwow Trybunalskich Koronnych Lwowskich

11Dwa, Pierwszy Dnia Siodmego Nowembris w

12Dobrach Kalnikach we Dworze tamecznym Drugi

13Dnia Dzisieyszego na Akcie wyrażonego w

14Kancelaryi Grodu Winn. położył y Zosta-

15wił Ktore pisane były w te Słowa. Stanisla-

16us Augustus Dei Gratia Rex Poloniae Mag-

17nus Dux Lithuaniae, Russiae Prussiae, Masoviae

18Samogitiae Livoniae Kijoviae Volhyniae Podoliae

19Podlachiae Smol. Severiae Czerniechoviaeq. Vobis

20Illribus Mcis Constantino Ludovico et Augustae

21de Ogińskie Plateris Palatinis Mscisl. Conjugibus

22Bonorum Tractus Kalnicensis et Daszoviensis Hae-

23redibus Mco Joanni Gracowski[?] Dapifero Czernie-

24choviensi[?] Eorundem Bonorum Commissario Gso Klement Guber-

25natori[?] in Actis et Adcitatis[?] tum Infidelibus Kalnic.

26et Daszovien. Oppidanis in originalibus Terminis

27Expressis adcitatis et Slatuendis[?] tum Mco Szymoni

28Czosnowski[?] ante Acta et Baltazaro Ostrowski[?] Capi-

29taneo Regentibus Gso Onuphrio Moszkowski[?] antea

30et Stanislao Kostka Berendowski[?] Praesentario[?] Archi-

31vi Castr. Vinnic. Citatis de Personis Causaeq. in-

32fra Scripta Bonisq. Vestris Generaliter Omnibus Man-

33damus Ut Coram Judicio Nostro ordinario Gli

34Tribunali Regni Leopoliensi tunc Dum et qua-

35ndo Causa Praesens ex Registro Sibi Competenti

36[kustosz:] ad judicandum

k. 342v (skan 0346, strona lewa)

1ad judicandum Vocata et acclamata inciderit ad

2Instantiam Instigatoris Judicij nostri Ejusq.

3Delatoris Illmi Mci Alexandri de Rożanowo[?] Bo-

4rzęcki Subdapiferi Regni Premisliensis et Dolhonen.[?]

5Capitanei Mci Antonij Kwiecki[?] Vexilliferi Cal-

6miensis[?] Bonorum Tractus Pachnovecensis[?] antea

7Possessori tum Infideli Gabriel Abrahamowicz Ju-

8daei Przyłucensis[?] ante Arendatori Tabernali[?] Pach-

9novecensis[?] et alios in originalibus Terminis

10Expressorum Actorum personaliter legitime perem-

11ptorie Compareatis Qui vos et quia Causa[?]

12indigentes cum eadem Debita de jure Incumbenti

13Citant Seu potius de parata Causa et actione

14adcitant ad videndum audiendumq. et quidem offi-

15cium Castr. Vinnic. infra Scriptum ratione Contra-

16ventionis Decreto Judicij nostri Anni Millesimi

17Septingentesimi Sexagesimi Tertij et in Subla-

18tionem Processus [...][?] nihil ominus

19Comportatione nostro Coram judicio Subseque-

20ndum Regestri Causarum Judiciarij et protocolli

21Decreti officij Castr. Vinnic. de Actu [...][?] in

22originali Adcitatione et processu Expressorum

23instantanea[?] de mandato[?] Vosq. Illmos Mcos

24Palatinos Mscisl. et alios in tuitu[?] Casu praesen-

25tis motione inter Posita ad judicij nostri advo-

26cationis[?] poenis ad Mentem Legis Subesse decla-

27rari Causamq. praesentem uti in proprio terri-

28torio n[on] Decisam ad officium Castr. Vinnic.

29Remittendam Statuiq. pariter[?] poenis exempla-

30ribus Subsetij[?] ratione non administratae Justi-

31tiae irrogandis[?] Et injungenda Residua illis Cre-

32mati[?] quod et quantum a vobis debitum esse appa-

33ruerit Restitutione pro recursione[?] poenalitate[?] la-

34cunitatis[?] in debitae Vexae et impensis ad Causa[m] hanc Illmi

35Mci Subdapiferi Regni involutione decernenda

36Sitis parituri Caeteraq. pro Causae praesentis Exi-

37gentia juxta originales Terminos Responsuri.

38Datt Leopoli Die Decima Septima Novembris

39[kustosz:] Millesimo

k. 343 (skan 0346, strona prawa – górna część)

1Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno.

2Ministerialis Ignarus Literarum Crucem posuit ✠

3Jakub Mazurko[?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „528”. Wpis 8 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim; jeden pozew doręczony 7 XI 1768 we dworze w Kalniku, drugi 8 XI 1768 w kancelarii grodu winnickiego.

Datacja pozwu: rkp. „Die Decima Septima Novembris … 1768” – data późniejsza od doręczenia (7–8 XI 1768), zapewne omyłka pisarza (może 17 października) – pozostawiono bez zmian.

Odczyt: nazwisko woźnego – w tekście „Jakim Mazurenko[?]”, w podpisie „Jakub Mazurko” – niepewne; nagłówek „WWy[?] … winna[?] Wexe[?]” – niejasny (może ‘WWdow Mscisławskich … o winną wexę’ – wexa = uciążliwość, szkoda procesowa); „Gracowski[?] Dapifero Czerniechoviensi[?]”, „Klement Gubernatori[?]”, „Szymoni Czosnowski[?]”, „Baltazaro Ostrowski[?]”, „Onuphrio Moszkowski[?]”, „Stanislao Kostka Berendowski[?] Praesentario[?]” – nazwiska i urzędy niepewne; „Alexandri de Rożanowo[?] Borzęcki” – przydomek niepewny (por. A. Borzęcki, podstoli kor., starosta przemyski – akty 529–530); „Dolhonen.[?]” – drugie starostwo niepewne; „Kwiecki[?] Vexilliferi Calmiensis[?]” – niepewne; „Pachnovecensis[?]” – nazwa dóbr niepewna; „Przyłucensis[?]” – Przyłuka (por. Borzęcki – Przyłuka, akty 497–498); łacińska formuła pozwu na k. 342v w wielu miejscach niespójna gramatycznie i odczytana orientacyjnie.

Tłumaczenie (w przybliżeniu): Stanisław August… Wam, Jaśnie Wielmożnym Konstantemu Ludwikowi i Augustynie z Ogińskich Platerom, wojewodom mścisławskim, małżonkom, dziedzicom dóbr klucza kalnickiego i daszowskiego, Wielmożnemu Janowi Gracowskiemu[?], stolnikowi czernihowskiemu[?], komisarzowi tychże dóbr, urodzonemu Klementowi, gubernatorowi[?], niewiernym (Żydom) mieszczanom kalnickim i daszowskim…, a także urzędnikom grodu winnickiego (dawnym regentom i prezentariuszowi archiwum)… rozkazujemy, abyście przed Trybunałem Koronnym Lwowskim stanęli na instancję instygatora i delatora: J. W. Aleksandra Borzęckiego, podstolego koronnego, starosty przemyskiego i dołhońskiego[?], W. Antoniego Kwieckiego[?], chorążego chełmińskiego[?], dawnego posesora dóbr klucza pachnowieckiego[?], oraz Żyda Gabriela Abrahamowicza z Przyłuki[?], dawnego arendarza karczmy…; pozywają was z racji pogwałcenia dekretu naszego sądu z 1763 r. i w celu zniesienia procesu…, o złożenie rejestru spraw i protokołu dekretu grodu winnickiego…, o uznanie, że podlegacie karom prawnym, o odesłanie sprawy jako nierozstrzygniętej na właściwym terytorium do grodu winnickiego, o kary za niewymierzenie sprawiedliwości, o zwrot tego, co okaże się wam należne do zwrotu, o koszty i wexę… Dan we Lwowie 17 listopada[?] 1768 r. Woźny niepiśmienny postawił znak krzyża.

Objaśnienia: „Infideles” – niewierni, tj. Żydzi (mieszczanie żydowscy Kalnika i Daszowa); „Arendator Tabernalis” – arendarz karczmy; „Wexa” (vexa) – szkoda, uciążliwość procesowa; spór Platerów (Kalnik, Daszów) z sąsiadami – por. akty 497–498, 535 (Platerowie vs Sanguszkowie, Borzęcki – Przyłuka).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Jakub (Jakim) Mazurko[?] zeznał przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim, że doręczył dwa pozwy Trybunału Koronnego Lwowskiego: 7 listopada we dworze w Kalniku i 8 listopada w kancelarii grodu winnickiego. Pozwy, na instancję instygatora i delatorów – Aleksandra Borzęckiego, podstolego koronnego, starosty przemyskiego, Antoniego Kwieckiego[?], chorążego, dawnego posesora dóbr pachnowieckich[?], i Żyda Gabriela Abrahamowicza, arendarza karczmy – wzywały Konstantego Ludwika i Augustynę z Ogińskich Platerów, wojewodów mścisławskich, dziedziców Kalnika i Daszowa, ich komisarza Jana Gracowskiego[?], gubernatora Klementa[?], mieszczan żydowskich Kalnika i Daszowa oraz dawnych urzędników grodu winnickiego w sprawie naruszenia dekretu trybunalskiego z 1763 r.: o złożenie rejestrów i protokołów, o kary, odesłanie sprawy do grodu winnickiego, zwrot należności i koszty. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 343 (skan 0346, strona prawa – od ok. 1/6 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dziesiątego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4Niniejszemi y Przedemną Tomaszem Czarkowski

5Namiesnikiem Przysięgłym Burgrabstwa Grodu

6Winnic. Przychodząc Osobiscie Wielmożny Pan Piotr

7Łochwiński[?] Prowincyi Ukraińskiey Skarbu Koronn.

8Plenipotent Jmieniem Wmc Pana Marcina Rakow-

9skiego Komornika Granicznego Halickiego Superinte[n]-

10denta, Wmc Pana Jozefa Jakubowskiego Generalnego

11Rewizora, y Jnnych WW. Wiell. Officialistow tey Pro-

12wincyi Solenny naprzeciwko Starszym Dynysowi Oy-

13cu y Jwanowi Synowi Gordziejom Siczy Zaporozkiey

14[nad wierszem: Kupcom] Kozakom, Zanosi Manifest, y naprzeciwko tych Uczy-

15nionych Gurdzieiow przed Aktami Niniejszemi Dnia Osme-

16go Miesiąca Teraznieyszego Uczynionemu Manifest-

17owi Reprotestacyą[?] w Ten Sposob y oto, Jż Starszy Dynys Gur-

18dziey przeswiadczony Usiebie Będąc popełnioney Actualney

19przemycy Wołow Swoich w Liczbie Szesdziesiąt Dziewięć[?]

20Przed Łowczym[?] WW. Michała Zaydlicza[?], Tomasza Kur[?]

21y Obiechowskiego[?] będących, oraz, że tak Dokumentow

22y Swiadectwa tak przemyta Każdego Czasu być musi

23Odkryta, po upadłym Prezensiey Kommissyi Skarbu

24Koronney powtornym na grunt Miasta Sawrania

25gwoli wyprowadzenia Jnkwizycyi Dekrecie, nietylko

26u Wiell. Superintendenta na tenczas w Warszawie przy-

27mnego Słownie, ale y przez Swoy Memoriał do

28Prezencyi Komm. Skarbu Kor. podany Sam wystem-

29pek popełnioney Przemycy wyznaiąc, Rekurrując

30Tylko nad Sobą do pokazania się Kompassyi, Jako tak

31napomieniony Memoriał Jakoteż y Remonstracya

32[kustosz:] Wielmoż

k. 343v (skan 0347, strona lewa)

1Wielmożnego Superintendenta Przeswietna Kommissia finalną

2daiąc Rezolucyą Szczegulnie Maiąc wzgląd na pere-

3zbożność[?] Krytycznych Czasow Teraznieyszych tudzież

4ubustwo pomienionego Dynysa Gurdzieja, mityguiąc ora-

5zem[?] mu przepadłe prowadzenie Wołow Kupcom

6Zagranicznym, Jakowego Czynić w Kraju przykazane

7Zapopełnione Prawa Kor. y Dyspozycyi Swoiey

8Stemplowo[?] Zwykłego Wszytkim[?] Wyższy Miłosierdzia

9potowe[?] pieniędzy podług Taxy Zawoty pomienionego

10Dynysa Gurdzieja wziętych, temuż Dynysowi oddać

11Dysponowała Ktore tażkoteż Przytnie[?] Wszytko[?] Dynys Ana-

12płaciwszy one niedoliczeniu z Rąk Wiell. Superintendenta

13tamże w Warszawie odebrawszy, Zodebranych nietylko

14spisany z Tymże Wiell. Superintendentem Komplana-

15cyią[?] Akt, z Całey pretensyi Swoiey bądż Jakim-

16kolwiek pretextem do WW. Wiell. Officialistow Prowincyi

17Ukraińskiey Maiącey Zakwitował, y tę Komplana-

18cyią przed Aktami Grod. Warszawskiemi Ze-

19znał[?], Ale tenże Starszy Dynys Gurdziey po tak[?] Za-

20nego nad Sobą politowania niedziękuiący poka-

21zuiący nietylko do Zaniesienia Manifestu prze-

22ciwko tey Komplanacyi wyżey do Akta Zmian-

23kowanego Starszego Jwana Gurdzieja Syna Swoiego

24Subordynował, ale też na WW. Officialistow Prowincyi

25Ukraińskiey Jakowis przeciwko[?] Czyniąc Reutersowa[?]

26zyście przeto tak opomieniony w Zmiankowaney Kom-

27planacyi Jakowe Czynione przegrozki, w Skutku

28Zapobiegaiąc Skarbu y Osob WW. Officialistow

29Całości napomieniono Tymże Starszym Gurdziejom

30tak Oycu Jako y Synowi Jmieniem Jako wyżey

31WW. Komparent Jako nay Uroczyściey Manifestuie

32y Protestuie się. Piotr Łochwiński mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „529”; obok skreślone „17”. Wpis 10 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim. Odpowiedź (reprotestacja) na manifest Iwana Gurdzieja z 8 XI 1768 (akt 545).

Odczyt: nazwisko komparenta „Łochwiński[?]” (rkp. „Zochwinski” w tekście, „Lothwinski” w podpisie) – niepewne; „Szesdziesiąt Dziewięć[?]” – liczba wołów odczytana częściowo (rkp. „Szesdziesiąt Siedym”?) – por. spór o 69 wołów w aktach 270–292; „Przed Łowczym[?] WW. Michała Zaydlicza[?], Tomasza Kur[?] y Obiechowskiego[?]” – fragment niepewny (zapewne świadkowie / strażnicy komory); „pere-/zbożność[?]” – zapewne ‘przykrość’; „Stemplowo[?]”, „Zawoty”, „Przytnie[?]”, „Reutersowa[?]”, „orazem[?]” – niejasne; „Starszy” – tytuł kozacki (starszyzna) lub ‘ojciec’.

Objaśnienia: „Reprotestacja” – kontrmanifest, odpowiedź na manifest strony przeciwnej; „przemyt (przemyca)” – przemyt, przepędzenie wołów z pominięciem cła; „Inkwizycja” – dochodzenie, przesłuchanie świadków; „Komisja Skarbu Koronnego” – centralny urząd skarbowy (sąd w sprawach celnych); „mitygując” – łagodząc (karę); „przepadłe” – skonfiskowane; „Komplanacja” – ugoda; „zakwitował” – pokwitował (zrzekł się roszczeń); „Rekurrując … do Kompassyi” – odwołując się do litości (współczucia).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

10listopada 1768 r. Piotr Łochwiński[?], plenipotent Skarbu Koronnego prowincji ukraińskiej, imieniem Marcina Rakowskiego, komornika granicznego halickiego i superintendenta, Józefa Jakubowskiego, generalnego rewizora, i innych oficjalistów, zaniósł reprotestację przeciw Dynysowi (ojcu) i Iwanowi (synowi) Gurdziejom, kupcom-kozakom Siczy Zaporoskiej, odpowiadając na ich manifest z 8 listopada (akt 545). Według komparenta stary Dynys Gurdziej, przekonany o przemyt swoich wołów (ok. 69), po dekrecie Komisji Skarbu o powtórnej inkwizycji w Sawraniu sam przyznał się do przemytu ustnie przed superintendentem w Warszawie i w memoriale do Komisji, prosząc o litość; Komisja, zważywszy na ciężkie czasy i ubóstwo Gurdzieja, złagodziła karę i kazała zwrócić mu połowę pieniędzy z konfiskaty; Gurdziej odebrał je w Warszawie z rąk superintendenta, zawarł ugodę, pokwitował oficjalistów z wszelkich pretensji i zeznał ugodę przed aktami grodu warszawskiego. Mimo to, nie okazując wdzięczności, nakłonił syna Iwana do manifestu przeciw ugodzie i groził oficjalistom; dlatego komparent uroczyście manifestuje się przeciw obu Gurdziejom. Podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 343v (skan 0347, strona lewa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dwunastego[?] Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną

k. 344 (skan 0347, strona prawa)

1y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem

2Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winnickiego Sta-

3nowszy Osobiscie Woźny General Woiewodztwa Bracł.

4y Jnnych Opatrzny Jan Fałkiewicz[?] w Moc wierney

5Rel. Swoiey Jawnie Zeznał. Jż on Roku Teraznie-

6yszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

7Miesiąca Listopada Rożnych Dni Pozwow [Dwa][?]

8Trybunalskich Koronnych Lwowskich in numero dwu-

9[nas]tu[?] in Una eademq. Causa pisanych na rozne prawa[?]

10nosił Miejsca, a quidem Pierwszy Dnia Dziewiątego

11miesiąca tego wyrażonego, do Dobr Wsi Torkowa

12części W. Skopowskiego[?], Drugi Dnia Dziewiątego tegoż

13miesiąca do Dobr Wsi Wożny[?] Wielkiey Ładnowskiey[?] tam-

14te Pozwy we Dworach tamecznych każdy z osob

15na Kształtach[?] podzielny[?] położywszy y Osobno Każdego Pra-

16wnie opowiedział w Tenor Takowy. Stanislaus Au-

17gustus Dei Gratia Rex Poloniae Magnus Dux

18Lithuaniae Russiae Prussiae Masoviae Samogitiae

19Kijoviae Volhyniae Podoliae Podlachiae Livoniae Smo-

20lensciae Severiae Czerniechoviaeq. Vobis Mgcis ac

21Generosis Andreae Fraeciak[?] Vexill.[?] Kijov.[?] Stanislao

22Lenkiewicz[?] Capitaneo Cremenecensi[?] Josepho Trypol-

23ski[?] Poniaw.[?] Barnavie[?] Josepho Chodorkowski Josepho

24Pogorski[?] Josepho Gradzki[?] Comiti[?] Tom: Lamze[?] Joan-

25ni Szlew[?] et Alijs Successoribus olim Mgfci Obiecht[?] Dro-

26żeńcz[?] quovis nomine Wyszpolski[?] Mogilski[?] Krzy-

27żewski[?] Pelczarski Dombrowska Kluczatowski[?] Wolski

28Burowska[?] et Mariannae Stępkowska Viduae An-

29gelae Jakubowska[?] Marthae Petro[?] et Elisabethae nim-

30nium[?] Conjugibus, Olescensi[?] Ordinis Carmelitarum Calceat.[?]

31tum Dorohowski[?] S. Basilij Magni ac admodum Re-

32vero[?] Załuski[?] nec n[on] praesentibus omnibus Caeteris

33Creditoribus ad Substantiam olim Mgci Stanislai

34Ochota Peretiatkowicz Judicis Terrestris Vinnicensis Con-

35currentibus Citatis et adcitatis Causa infrascripta

36Bonisq. Vestris Generaliter omnibus Mandamus, ut Coram

37Judicio Nostro ordinario Gnli Tribunali Regni Leopo-

38liensi tunc Dum et quando Causa Praesens Ex

39[nad wierszem, wstawka:] et Venerabili Capitulo Kijov.[?], nec n[on] Venerabilibus Conventibus

40Registro

k. 344v (skan 0348, strona lewa)

1a Registro Competenti Palatinatus Czerniechoviensis[?] sive

2alijs inscriptione vero propria a Creditore sive

3alia quavis Connexione Causae hujus habentis[?]

4ad judicandum[?] acclamataq. fuerit Personaliter Legitime perem-

5ptorieq. Comparatis ad Instantiam Instigatoris Judicij

6nostri Ejusq. Delatorum Magnificorum Ludovici et Evae

7de Peretiatkowicz Dapiferorum Vinnicensium olim Mgfci Sta-

8nislai Ochota Peretiatkowicz Judicis Terr. Vinnic. Suc-

9cessorum Actorum Qui vos et quidem me-

10mitatas[?] Cum Mandato Minorensio[?] olim[?] Futurae

11Suae et alia quavis Obligo requisita assistentia

12adhaerendo Legibus Regni et Manifestationibus Suis

13et quidem primo in Castro Zytomiriensi Anno Praesenti Mil-

14lesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Die Deci-

15ma Secunda nomine Magnifici Gabrielis Ochota

16Peretiatkowicz Dapiferi Vinnicensis alterius vero eo-

17dem Anno Die Decima Nona Octobris in

18Castro Lucensi per Magnificam de Peretiatkowicz

19Radecka[?] Cum Assistentia Mariti Sui in ordine

20ad Accessum ad Substantiam olim Magnifici Stanislai

21Peretiatkowicz Judicis Terrestris Vinnicensis factis

22Citant Seu potius ad Inscriptiones Suprafatas

23adcitant ad videndum audiendum attentandumq.

24vos ad liquidationem Summarum tam possessoriarum Super

25Bonis quam Extra Possessionem ad Inscriptiones et

26Assecurationes Manuales per olim Mgcum Stanislaum

27Ochota Peretiatkowicz, a vobis Contractarum Nostro

28Coram judicio instantanee Subsequendam Stringi

29et Compelli Jura et Transactiones quasvis Cogno-

30scendi[?] quibus Liquidatis Summis Cognitis et Resolutis Juri-

31bus et Transactionibus quibusvis necnon Cassatis[?]

32illigati[?] et aggravante quovis Praecipue Si onera Sum-

33marum Majora apparuerint Substantia olim

34Praefati Mgci Stanislai Peretiatkowicz haereditas

35pro Super evenit[?] et Mgcos Actores modernos Sub-

36stantia praedicti olim Judicis Terr. Vinnic.

37recedere voluerunt ad Subsequendum Respon-

38sum[?] Se actores admitti Cum Serijs Summis Con-

39[kustosz:] currentes

k. 345 (skan 0348, strona prawa – górna część)

1Concurrentes inter Creditores Collocari Caeteraq. pro Causae

2praesentis Exigentia Sitis paraturi Termino attentaturi ad

3praemissa illa et alia fusius vobis oretenus proponenda

4judicialiter Responsuri. Datum Leopoli Feria Secunda

5ante Festum SS. Simonis et Judae Apostolorum Mille-

6simo Septingentesimo Sexagesimo octavo Anno.

7De quo Praesens Ministerialis Relatio Woźny Nieu-

8mieiący Pisać Krzyż Kładnie. Jan Fałkiewicz[?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „530”; obok skreślone „18”. Data wpisu: „Nowembris Dwunastego[?] Dnia” – odczyt niepewny (por. akt 548 z 10 XI i akt 550 z 12 XI); doręczenia 9 XI 1768 (dwa pozwy, w Torkowie i w drugiej wsi). Pozew wystawiony we Lwowie „feria secunda ante festum SS. Simonis et Judae” 1768 = poniedziałek 24 X 1768.

Odczyt: nazwisko woźnego – w tekście „Fałkiewicz[?]” (rkp. „Flakiewicz”), w podpisie „Jan Haliewicz[?]” – niepewne; „in numero dwu[nas]tu[?]” – liczba pozwów niepewna; „Torkowa części W. Skopowskiego[?]” – por. Torków (akty 360, 454 – Miastkowscy, Szawłowscy) i Józef Skopowski, stolnik bracławski (525–526); „Wożny[?] Wielkiey Ładnowskiey[?]” – nazwa drugiej wsi bardzo niepewna; lista pozwanych (k. 344, w. 22–36) odczytana orientacyjnie – nazwiska oznaczone [?]; „Olescensi[?] Ordinis Carmelitarum Calceat.[?]” – zapewne konwent karmelitów trzewiczkowych (miejscowość niepewna); „Dorohowski[?] S. Basilij Magni” – zapewne monaster bazyliański (Dorohobuż? Dorohostaje?); „Ludovici et Evae de Peretiatkowicz Dapiferorum Vinnicensium” – małżonkowie, stolnikowie winniccy (w dopisku u dołu „Conjugum Dapif. Vinn.”); „Gabrielis Ochota Peretiatkowicz Dapiferi Vinnicensis” – w tym miejscu Gabriel tytułowany stolnikiem winnickim (relacja do Ludwika niejasna); „Radecka[?]” – nazwisko po mężu niepewne; „Die Decima Secunda” (manifest w Żytomierzu) – bez nazwy miesiąca w rkp.; fragmenty „memitatas[?] Cum Mandato Minorensio[?]”, „Obligo”, „illigati[?] et aggravante”, „pro Super evenit[?]” – niejasne gramatycznie.

Tłumaczenie istoty pozwu: Stanisław August… Wam, wielmożnym i urodzonym (lista wierzycieli, m.in. Józefowi Chodorkowskiemu, Pelczarskiemu, Dąbrowskiej, Wolskiemu, Mariannie Stępkowskiej, wdowie, konwentowi karmelitów, monasterowi bazyliańskiemu, kapitule kijowskiej[?] i konwentom) oraz wszystkim pozostałym wierzycielom masy spadkowej po niegdyś Wielmożnym Stanisławie Ochocie Peretiatkowiczu, sędzim ziemskim winnickim, rozkazujemy, abyście stanęli przed Trybunałem Koronnym Lwowskim na instancję instygatora i delatorów – Wielmożnych Ludwika i Ewy z Peretiatkowiczów, stolników winnickich, sukcesorów zmarłego sędziego – którzy, opierając się na prawach Królestwa i swoich manifestach (w grodzie żytomierskim 12 … 1768 imieniem Gabriela Ochoty Peretiatkowicza, stolnika winnickiego, i w grodzie łuckim 19 X 1768 przez Peretiatkowiczównę, zamężną Radecką[?], z asystencją męża), dotyczących przystąpienia do masy spadkowej, pozywają was o likwidację (rozliczenie) sum zarówno zabezpieczonych na dobrach (posesyjnych), jak i poza posesją – z zapisów i rewersów zaciągniętych przez zmarłego – oraz o rozpoznanie i rozstrzygnięcie praw i transakcji; a gdyby długi przewyższały wartość spadku, powodowie chcą odstąpić masy spadkowej i być dopuszczeni jako wierzyciele z własnymi sumami, ulokowani pośród innych wierzycieli. Dan we Lwowie w poniedziałek przed świętem śś. Szymona i Judy Apostołów 1768. O czym relacja woźnego, który nie umiejąc pisać, kładzie krzyż.

Objaśnienia: „Substantia” – masa spadkowa (majątek po zmarłym); „concursus creditorum” – postępowanie konkursowe (podział masy między wierzycieli); „summae possessoriae” – sumy zabezpieczone na posesji dóbr; „assecurationes manuales” – zobowiązania (rewersy) z ręki; „recedere a substantia” – odstąpić od spadku (wobec nadmiaru długów).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Ok. 12 listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Jan Fałkiewicz[?] zeznał przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim, że 9 listopada doręczył pozwy Trybunału Koronnego Lwowskiego we dworach wsi Torków (części Skopowskiego[?]) i drugiej wsi (nazwa niepewna). Pozew (Lwów, 24 X 1768), na instancję instygatora i delatorów – Ludwika i Ewy z Peretiatkowiczów, stolnikostwa winnickich, sukcesorów zmarłego Stanisława Ochoty Peretiatkowicza, sędziego ziemskiego winnickiego – wzywał licznych wierzycieli masy spadkowej (szlachtę, wdowy, konwent karmelitów, monaster bazyliański, kapitułę i konwenty) do likwidacji sum zapisanych na dobrach i z rewersów zmarłego, rozpoznania praw i transakcji, a na wypadek przewagi długów nad majątkiem – do dopuszczenia sukcesorów do konkursu jako wierzycieli. Powołano się na manifesty w grodach żytomierskim (imieniem Gabriela Ochoty Peretiatkowicza) i łuckim (19 X 1768). Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 345 (skan 0348, strona prawa – od ok. 1/4 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dwunastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y Przedemną Tomaszem Czarkowskim

5Namiesnikiem Przysięgłym Burgrabstwa Grod. Winn.

6Stanowszy Osobiscie Woźny General Woiewodztwa Bracł.

7y Jnnych Opatrzny Bazyli Szczyżyński[?] w Moc wierney

8Rel. Swoiey Jawnie Ustnie dobrowolnie Zeznał. Jż

9on Roku y Na Akcie wyrażonego Dnia Trzeciego[?]

10Nowembris Pozew Trybunalski Koronny Lwowski

11na Membranie Autentycznym Pisany odniosł

12do Dobr Wsi Horodnicey[?] y tam ten pozew we Dworze

13tamecznym położywszy, o położeniu y Treści onego Pra-

14wnie opowiedział, de Tenore Verborum Sequenti. Sta-

15nislaus Augustus Dei Gratia Rex Poloniae Mag-

16nus Dux Lithuaniae Russiae Prussiae Masoviae Sa-

17mogitiae Kijoviae Volhyniae Podoliae Podlachiae Smo-

18lensciae Severiae Czerniechoviaeq. Tibi Illmo Mgco

19Michaeli Jełowicki Capitt. Braclav. Citato de Causa

20infrascripta Bonisq. tuis generaliter omnibus

21Mandamus, ut Coram nobis Seu Judicio Tribunali

22Regni Leopoliensi[?] tunc Dum et quando Causa

23Praesens Ex Registro Sibi Competenti ad judicandum

24Vocata et Aclamata Legitime inciderit, persona-

25liter peremptorieq. Compareas. Ad Instantiam

26[kustosz:] Instigatoris

k. 345v (skan 0349, strona lewa)

1Instigatoris Judicij nostri Ejusq. Delatoris Mci

2Xaverij Jełowicki Capitt. Krzemieniec.[?] Collonelli Ex-

3ercitus Sacrae Regiae Majestatis et Reipublicae Antonius[?]

4Qui Actor Jnhaerendo Legibus Regni Documentisq.

5Suis insistendo Citat ad videndum Audiendum atten-

6tandumq. de Ratione Contractus Obligatorij Bonor[um]

7Villar[um] Horodnica[?], Szamrzynce[?], Swiątnica[?] in Palatinatu

8Bracł. Consistentium Die Decima Tertia Januarij

9Anno Praesenti Millesimo Septingentesimo Sexage-

10simo Octavo inter Te Citatum ab una et Mcum Actore[m]

11[nad wierszem: Parte] ab altera Conscripti Manutentionis Possessionisq.

12Denegationis, imo de ipsis Bonis Villar[um] Horodnica

13Szamrzynce et Swiątnica Mgcum Actorem post

14expletam Possessionem violenti Passu expulsionis,

15fideq.[?] per Expressim[?] missos ad patrandas Violen-

16tias Homines Multos[?] Violentiarum Damnorumq.

17Jnjuriarum[?] illationis Segetis Varij grani pecudum

18Cremati ac aliarum permultarum rerum Jnquisitio-

19nibus Suo Tempore probandarum Jnterceptionis

20Poenis Legibus Regni descriptis mulctandum Decla-

21rari Restitutionem praemissorum tam Segetis

22quam Pecudum Cremati ac Damnorum[?] nec non

23Magcum Actorem ad praemissa Bona per te Viole-

24nter adempta reponi faciendo de perceptis pro-

25ventibus Calculo reddendo Pacificatione quarumvis

26Praetensionum per Mcum Actorem ad Te habitarum

27Sententiari ac id quod Illis et Justitiae erit pura-

28ri[?] Citaris igitur Sis[?] Pari[?] Paritur[us] Termino

29attentaturus ad praemissa haec et alia fusius ore-

30tenus proponenda responsurus. Datum Leopoli

31Feria Sexta post Festum Dedicationis Sancti Micha-

32elis Archangeli proxima Anno Domini Millesimo

33Septingentesimo Sexagesimo Octavo de quo

34Praesens Ejusdem Ministerialis Retto Mllis Ignarus

35Scribendi Crucem S. posuit Bazyli Szczyżyński[?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „531”; obok skreślone „19”. Wpis 12 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim; doręczenie „Dnia Trzeciego[?] Nowembris” (cyfra niepewna). Pozew wystawiony we Lwowie „feria sexta post festum Dedicationis S. Michaelis Archangeli proxima” 1768 = piątek 30 IX 1768.

Odczyt: nazwisko woźnego „Szczyżyński[?]” (w tekście „Bazylij Szczyżyński”, w podpisie „Bazyly Łozyński[?]”) – niepewne; nagłówek „od Wiell. Jełowickiego S.[?]” – przy nazwisku powoda skrót niepewny; „Capitt. Krzemieniec.[?]” (rkp. „Capitt Krzemiovec[?]”) – tytuł Ksawerego Jełowickiego niepewny; „Antonius[?]” – wyraz niejasny (może część imienia); nazwy wsi: „Horodnica”, „Szamrzynce” (Szamryńce?), „Swiątnica” – odczyt prawdopodobny, ale niepewny; „Multos[?]”, „Jnjuriarum[?]”, „Cremati” (= ‘cremeni’? – zapewne ‘krzemu’ / mylnie za ‘inwentarza’) – niepewne; formuła „Citaris igitur Sis[?] Pari[?] Paritur[us]” – niejasna.

Tłumaczenie istoty pozwu: Stanisław August… Tobie, Jaśnie Wielmożnemu Michałowi Jełowickiemu, staroście bracławskiemu, rozkazujemy, abyś stanął przed Trybunałem Koronnym Lwowskim na instancję instygatora i delatora, Wielmożnego Ksawerego Jełowickiego, starosty krzemienieckiego[?], pułkownika wojsk J.K.Mci i Rzeczypospolitej, który pozywa cię: z racji kontraktu obligacyjnego (zastawnego) na dobra wsi Horodnica, Szamryńce i Świątnica w województwie bracławskim, zawartego 13 I 1768 między tobą a powodem – o odmowę obrony (manutencji) posesji, a nawet o gwałtowne wyrugowanie powoda z tych dóbr po objęciu przez niego posesji, przez umyślnie wysłanych licznych ludzi, o wyrządzenie szkód i krzywd, zabranie zboża różnego, bydła i wielu innych rzeczy (co zostanie dowiedzione inkwizycjami); domaga się ukarania karami prawnymi, zwrotu zboża, bydła i szkód, przywrócenia powoda do zabranych przemocą dóbr, rozliczenia z pobranych dochodów i rozstrzygnięcia wszelkich pretensji. Dan we Lwowie w piątek po święcie Poświęcenia (kościoła) św. Michała Archanioła 1768. Woźny niepiśmienny postawił krzyż.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Bazyli Szczyżyński[?] zeznał przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim, że ok. 3 listopada doręczył we dworze wsi Horodnica[?] pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego (Lwów, 30 IX 1768). Na instancję instygatora i delatora Ksawerego Jełowickiego, pułkownika wojsk J.K.Mci, pozywano Michała Jełowickiego, starostę bracławskiego, w związku z kontraktem obligacyjnym z 13 I 1768 r. na wsie Horodnica, Szamryńce[?] i Świątnica[?] w województwie bracławskim: o odmowę obrony posesji i gwałtowne wyrugowanie powoda z tych dóbr przez wysłanych ludzi, zabranie zboża, bydła i innych rzeczy; powód żądał kar, zwrotu szkód, przywrócenia do dóbr i rozliczenia dochodów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk (por. Jełowiccy – akty 282, 291, 300, 302, 320–321, 372–374).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 345v (skan 0349, strona lewa – dół: nagłówek)

k. 346 (skan 0349, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodz. Winn. y Przedemną

4Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Przysięgłym

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Stanowszy Oso-

6biscie Woźny General Woiewodztwa Bracł. y Jnnych

7Opatrzny Alexander Worobczuk[?] w Moc Swoiey

8Prawdziwey Relatij Swoiey Zeznał. Jż on Roku Tera-

9znieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia

10Dwunastego Nowembris Pozew Główny Trybunalski

11Koronny Lwowski na Membranie Autentycznym

12Pisany odniosł do Dobr Miasta Tetyjowa y tam ten

13Pozew w Jzbie na stole położywszy, o położeniu onego

14y Treści od kogo po kogo y w Jakiey Sprawie Pisany

15był, Prawnie Publikuiąc do wiadomości podał.

16De Tenore Verborum Sequenti. Stanislaus Augustus Dei

17Gratia Rex Poloniae Magnus Dux Lithuaniae Russiae

18Prussiae Masoviae Samogitiae Kijoviae Volhyniae

19Podoliae Podlachiae Smolensciae Livoniae Severiae

20Bracł.[?] Czerniechoviaeq. Vobis Illmis Januszio et Con-

21stantiae de Denhoff Ducibus Sanguszkom Ordi-

22natis Ostrogensibus Conjugibus, ante Actis Illmis

23Magcis Franciscae[?] et Ludovicae itidem de Denhoff

24Ledochowski Capitt. Vlod. Conjugibus Praesentaneis[?]

25Bonorum Tractus Tetioviensis Haeredibus, nec non Mgcis

26Thomae Szeluta[?] Marcus Generoso Myśliwski[?] A. Plano[?]

27Szarandzki[?] Possessori[?] Latyczoviensi Joanni Lipinski[?] Pos-

28sessori Pomarancz[?] Joanni Truchlewski[?] nec non Mag-

29nificae Martinae Rzeczkowski[?] Taylewski[?] Successoribus Georgio

30Korzeniowski Bracł.[?] Plenipotentialibus Cameratibus et

31Michaeli Lisiecki[?] Notario Castrensi Kowgi[?] Judicibus

32Graec[?] Minoris; Antonio Żebrowski[?] Geometrae, tum

33Communitati Bonorum Tractus Tetioviensis Statt.[?]

34alijsq. in originalibus Terminis Expressis Citatis

35De Personis Causa infrascripta Bonisq. Vestris

36Generaliter omnibus Mandamus, Ut Coram nobis

37Seu Judicio nostro ordinario Generali Tribunali Regni

38Leopolien. tunc Dum et quando Causa Praesens

39Ex Registro Sibi Competenti ad judicandum acla-

40mabitur personaliter Legitime peremptorieq.

41Comparatis

k. 346v (skan 0350, strona lewa)

1Comparatis, ad Jnstantiam Jnstigatoris Judicij nostri Ejusq.

2Dellatorum Illris Magci Joannis Krasicki[?] Cubic.[?] M.

3Duc. Litt. Elisabethae de Rogy[?] Capitt. Mercuren.[?]

4matris, et Francisci Filij Illris Mci Rochi Fridericiani[?]

5Comitis Krasicki[?] Capitt. Merc.[?] Cum Eadem procre-

6ati, Antea[?] Krasicka[?] tum Mgci Jgnatij Ciesz-

7kowski Pocill. Czerniechov. Bieberstein[?] Męczyński[?]

8Uxtley[?] Kloch[?] Camporanteund[?] Żebrowski[?] Bonorum Trac-

9tus Żywotów Haeredum Actorum qui Actores in-

10haerendo Documentis Suis Causam praesentem Concer-

11nentibus Citant ad videndum audiendum attentandumq. inde

12in Assistentia Cui de lege incumbunt Debita[?] Vos sub-

13lato[?] Deintegro[?] Vestri Datum Anni Millesimi Septin-

14gentesimi Sexagesimi Primi ac Jnquisitionibus ejusq.

15Anni Subsecutis, Anni Citatis[?], tum Capitis Sententijs

16Annorum Millesimo Septingentesimo, Sexagesimo Sexto

17et Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Septimo

18officiorum[?] et Regestri Conducto[?] [...]

19[...][?] jus et Documenta in Causa Gravaminosa[?] Con.

20Haeredibus Bonorum Żywotów uti[?] Cum praejudicio Eo-

21rundem prolatis Mappa Vestri Capitis tum quibus-

22vis Transactionibus quo ad Villas ab Eo[?] de Bona

23Żywotów assinentes[?] ab Jllmo Duce Sanguszko Sub-

24reptionem[?], occupationem Bonorum et fundorum adem-

25ptionem[?] una Cum faciendo Calculo, in Super Ap-

26probata[?] Vero Sententia officij Cameratialis Gra-

27nic.[?] Haliciensis Rite et Legitime Conformiterq. Cum Do-

28cumentis Anno Domini Millesimo Septingentesimo

29Sexagesimo Septimo prolata Cum Jnquisitionibus

30Anno Eodem pro re Actorum Subsecutis approbatis

31Ductuq. integre inter Bona Żywotów, et Bona

32Tetijow Illmo[?] Michael[?] Actor[?] Bonorum Tractus

33Żywotów Haeredu[m] juxta Graniciem Millesimo

34Sexcentesimo octavo, et Documenta alia Eviden-

35tia Subsecuti una Cum Jnquisitionibus et

36Mappa Anni Millesimi Septingentesimi

37Sexagesimi Octavi pro Actore Subsecutis pro

38legitimo agnosci et Corroborari Separationemq.

39de novo Scopulorum[?] alias Renovationem juxta

40Actorum Ductum demandari pro Ademptione

41[kustosz:] fundorum

k. 347 (skan 0350, strona prawa – górna część)

1fundorum et Villarum nonnullarum ab Eo[?] et Bona

2Żywotow Spectantia Actoresq. videntur etiam

3Jnquisitionibus deducendis poenas ad Equator[?] assig-

4nari, Caeteraq. pro Causa ejus modi Exigentia Contra

5Vos etiam[?] Meliorata imputari tantummodo

6respectu n[on] Cognitionis Rippi[?] Super fluvio Sobka[?]

7ducto et Molendini per actores ostensi atq. Correctio-

8nis Ductus in Uno loco videlicet negabile[?] offitij

9Commeratialis[?] Granitt. Haliciens. Sententia Decer-

10ni Statui et Sententiari, Sitis parituri Termi-

11no attentaturi, et ad praemissa haec et alia fusius

12vobis judicialiter proponenda Responsuri. Datum

13Leopoli Sabbatho post Festum S. Lucae Evangelistae Pro-

14xima Anno Domini Millesimo Septingente-

15simo Sexagesimo Octavo de quo Praesens Ejusdem Mlis

16Retta Ministerialis ignarus Literarum Signum Crucis

17Posuit Alexander Worobczuk[?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „532”; obok skreślone „20”. Wpis 14 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim; doręczenie 12 XI 1768 w miasteczku Tetyjów. Pozew wystawiony we Lwowie „Sabbatho post Festum S. Lucae Evangelistae proximo” 1768 = sobota 22 X 1768. Nagłówek zaczęty na dole k. 345v (pod aktem 550), tekst na k. 346.

Odczyt: nazwisko woźnego „Worobczuk[?]” (rkp. „Werobczaluk” / „Worobczuk”) – niepewne; nagłówek „od Wiell. Krasickich[?]” (rkp. „Ped Krasicki ich Jmc”) – odczyt prawdopodobny, zgodny z tekstem pozwu (Krasiccy – dziedzice Żywotowa, por. akt 185); lista pozwanych (oficjaliści i posesorzy dóbr tetyjowskich) i powodów odczytana w wielu miejscach niepewnie – nazwiska oznaczone [?]; „Thomae Szeluta[?] Marcus” – por. komisarz Ledóchowskich Tomasz Markus (akt 358); „Rochi Fridericiani[?] Comitis Krasicki” i „Elisabethae de Rogy[?]” – niepewne; „Capitt. Mercuren.[?] / Merc.[?]” – starostwo niepewne; „Ignatij Cieszkowski Pocill. Czerniechov.” – por. Cieszkowski w akcie 377; „fluvio Sobka[?]” – rzeka Sob[?] (rkp. „Sorba”/„Sobka”); „officij Cameratialis Granic. Haliciensis” – sąd komorniczy graniczny halicki; „Granitiem Millesimo Sexcentesimo octavo” – granica z 1608 r.; łacina pozwu miejscami niespójna gramatycznie (częściowo z winy pisarza) – przepis orientacyjny.

Tłumaczenie istoty pozwu: Stanisław August… Wam, Jaśnie Oświeconym ks. Januszowi i Konstancji z Denhoffów Sanguszkom, ordynatom ostrogskim, małżonkom, dawniej Jaśnie Wielmożnym Franciszce[?] i Ludwice z Denhoffów Ledóchowskim, starostom włodzimierskim, dziedzicom dóbr klucza tetyjowskiego, oraz oficjalistom i posesorom tychże dóbr (Tomaszowi Markusowi[?], Lipińskiemu[?], Truchlewskiemu[?] i in.), plenipotentom, Michałowi Lisieckiemu[?], geometrze Antoniemu Żebrowskiemu[?] i gromadzie dóbr tetyjowskich… rozkazujemy, abyście stanęli przed Trybunałem Koronnym Lwowskim na instancję instygatora i delatorów – Krasickich (Jana, Elżbiety – matki, Franciszka – syna, Rocha Fryderyka[?]) oraz Ignacego Cieszkowskiego, podczaszego czernihowskiego, i innych dziedziców dóbr klucza żywotowskiego – którzy pozywają was: o zniesienie waszego dekretu z 1761 r. i inkwizycji, o wyroki komornicze z lat 1766–1767, o mapę i transakcje, na mocy których ks. Sanguszko podstępnie zajął wsie i grunty należące do Żywotowa – z obrachunkiem; o zatwierdzenie wyroku sądu komorniczego granicznego halickiego z 1767 r. wraz z inkwizycjami i o uznanie za prawną granicy (ductus) między dobrami Żywotów i Tetyjów według granicy z 1608 r., dokumentów, inkwizycji i mapy z 1768 r. przedstawionej przez powodów; o nakazanie odnowienia kopców (renowacji) według ductusu powodów, zwrot zabranych gruntów i wsi, przysądzenie kar, a jedynie co do nieuznania grobli[?] na rzece Sob[?] i młyna wskazanych przez powodów oraz poprawki ductusu w jednym miejscu – o wyrok. Dan we Lwowie w sobotę po św. Łukaszu Ewangeliście 1768. O czym relacja woźnego, który nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża.

Objaśnienia: „Ordynaci ostrogscy” – Sanguszkowie jako posiadacze ordynacji ostrogskiej (po Denhoffach); „Ductus” – przebieg granicy; „Renovatio scopulorum” – odnowienie kopców granicznych; „Sąd komorniczy graniczny” – sąd podkomorski (komorniczy) rozstrzygający spory graniczne; Żywotów i Tetyjów – sąsiednie klucze w województwie bracławskim (por. akty 185, 261, 358 – spory Ledóchowskich).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Aleksander Worobczuk[?] zeznał przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim, że 12 listopada 1768 r. zaniósł do miasteczka Tetyjów autentyczny pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego na pergaminie i położył go na stole w izbie, ogłaszając jego treść. Pozew (Lwów, 22 X 1768), na instancję instygatora i delatorów – Krasickich (Jana, matki Elżbiety, syna Franciszka i in.), Ignacego Cieszkowskiego, podczaszego czernihowskiego, i innych dziedziców dóbr klucza żywotowskiego – wzywał ks. Janusza i Konstancję z Denhoffów Sanguszków, ordynatów ostrogskich, dawniej Ledóchowskich (Ludwikę z Denhoffów i jej męża, starostów włodzimierskich), dziedziców klucza tetyjowskiego, ich oficjalistów, geometrę i gromadę tetyjowską w sprawie granicy Żywotowa z Tetyjowem: o zniesienie dekretów i transakcji, na mocy których Sanguszko zajął wsie i grunty żywotowskie, o zatwierdzenie wyroku sądu komorniczego granicznego halickiego z 1767 r. i granicy z 1608 r., odnowienie kopców, zwrot gruntów i kary. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 347 (skan 0350, strona prawa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namie-

5snikiem Przysięgłym Burgrabstwa Grodu

6Winnickiego Comparens Personaliter Jmci Pan

7Stanisław Barański Jmieniem y z Strony

8WJmc Pana Jana Bułoiemskiego Podst. Podl.

9Dobr Wsi Syrowki[?] w Kluczu Humanskim Sytuo-

10wany Possesora, Jak przedtem rozrabowaniem[?] Kontr[a]-

11ktem, y Gwałtownym przez mięcy wyrażone Kotu-

12kie[?] Ulżyć Wszystkiey Wyrażenie Pryncypała Swoiego,

13do Akt Grodzkich Winnic. przy ok.[?] mogł, tak

14Zaraz przychilaiąc się do Prawa de Expulsionibus

15opisanego niemniey Kontraktu Arędownego

16Fundownego[?] w Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdzie-

17siąt, Trzecim, Dnia Dwudziestego Czwartego

18Junij Spisanego, tudzież Kwitow y Jnnych

19Dokumentow

k. 347v (skan 0351, strona lewa)

1Dokumentow Comparenti Pryncypałowi Służących, Sole-

2mnie naprzeciwko Wiell. JmPanu Franciszkowi

3Cieszelnickiemu[?] Dobr Włości Humanskiey JWWdy

4Kijowskiego Dziedzicznym Kommissarzowi, Antonie-

5mu lub innego Jmienia Kwiatkiewiczowi tychże

6Dobr Ekonomowi Dzierżawcy[?], niemniey Kora-

7lom[?] Pobereżnikom, y Jnnym Rożney Kondycyi Lu-

8dziom, Osob Więcey Dwudziestu namiey wyrażaią-

9maiących[?] Zprutką[?] Zestanym[?] Skarży y Protestuie

10się. Jż JchMość Obżałowani nieważąc nakon-

11trakt y Kwity Zwypłaconych Jntrat, y Jnne Do-

12kumenta W. Comparentis Pryncypałowi Służące niemniey

13w Czasie Zlistowną[?] Dyspozycyą JW. Potockiego

14Wdy Jenerała Ziem Kijow. Pana y Dobrodzieia

15w Jnteres Comtis[?] Pryncypała Pisaną Śmiele y Wie-

16Zyli się[?] nietylko w Roku Przeszłym, Poddanych Syro-

17wieckich formentowac[?] do Bojow[?] Zabraniać Arę-

18darza Comparentis Pryncypała, wypędzić Swoiego

19Postanowić, Kazały Wybrać Podorożczyzny Czynszow[?]

20Rożne Przepadzy[?] Rożne w Possessyi Comtis, a lecz

21w Roku Teraznieyszym tak Zaczęty Czynszy Podo-

22rożczyzny, y Jnne Obwencye Sami przez Siebie

23Wybrali Usy[?] Dwali[?], Jakie Zboże Zniego w Stno-

24gi[?] y Ziarnie Więcey Tysiąca Kop, tudzież Siana

25Bydła, y Wszelkie Gospodarstwo Domowe Podda-

26nym między Siebie Zrebrać[?] Dysponowali, a naosta-

27tek Goniąc gonią[?] Na Wszelkie Polerzywżenie[?] tegoż Com-

28tis Pryncypała, Gwałtownym Sposobem Spokojney[?] Possesyi

29nonie[?] z Wybie[?] Dysponowali; Oryginalny Kontrakt

30Listy y Dyspozycye JW. Wdy Kijow. niedoprolekten[?]

31Kommunikowania w Szelky[?] do tych Czas w Siebie Za-

32trzymuie[?] przez Ktore Zabranie y Gwałtownie wyrzu-

33cenie Więcey Jak Dziesięć Tysięcy, niniejszy Pryncypał

34ponosi Szkody, y Wszelkiey Substancyi Dobytek[?] Zo-

35Stawał[?] Ztrnyonowany[?]) o co Wszystko pro-

36termine Manifestowawszy, Jnkwizycyą y Do-

37Kumentami Dowieść Ofiaruiący, prosił Kancel[ary]i

38piami Annotari, Co y Otrzymał. Stanisław Ba-

39Barański

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „533”; obok skreślone „21”. Wpis 14 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim. Pismo zamaszyste, wiele wyrazów niepewnych (#PARTIAL).

Odczyt: nazwisko obwinionego komisarza – w nagłówku „W. Cieszelnicimu[?] P. B.[?]”, w tekście „Franciszkowi Cieszelnickiemu[?]” (rkp. „Cessielnimu”/„Cześnickiemu”?) – niepewne; skrót „P. B.” – niejasny; nazwa wsi „Syrowki[?]” / „Syrowieckich” (rkp. „Syrowki”, „Syrowieckich”) – niepewna; „Kwiatkiewicz” – ekonom, imię „Antoni lub innego imienia”; „Koralom[?]” – może ‘kozakom’ (por. akt 540 „Koralom”); „rozrabowaniem[?] … Kotukie[?] Ulżyć” – fragment niejasny; „Zprutką[?] Zestanym[?]”, „formentowac[?] do Bojow[?]”, „Podorożczyzny” (opłata drogowa?), „Przepadzy[?]”, „Usy[?] Dwali[?]”, „Goniąc gonią[?] … Polerzywżenie[?]”, „nonie[?] z Wybie[?]”, „niedoprolekten[?]”, „w Szelky[?]”, „Ztrnyonowany[?]” – niejasne; podpis „Stanisław Ba-/Barański” – z powtórzeniem sylaby.

Objaśnienia: „Prawo de expulsionibus” – przepisy o gwałtownym wyrugowaniu z posesji; „kontrakt arendowny” – umowa dzierżawy; „obwencje” – dochody, opłaty; „czynsze” – daniny pieniężne poddanych; „kopy” – miara zboża w snopach (60 snopów); „JW. Wojewoda Kijowski, Generał Ziem Kijowskich” – Franciszek Salezy Potocki, dziedzic Humania; „Włość Humańska” – klucz humański (por. akty 162–163, 217 – Łusznowata, Kiszczyńce).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14listopada 1768 r. Stanisław Barański imieniem Jana Bułojemskiego, podstolego podlaskiego, posesora wsi Syrówka[?] w kluczu humańskim, powołując się na prawo o ekspulsjach i kontrakt arendowny z 24 czerwca 1763 r. oraz kwity, zaniósł protestację przeciw Franciszkowi Cieszelnickiemu[?], dziedzicznemu komisarzowi włości humańskiej wojewody kijowskiego (Potockiego), Antoniemu[?] Kwiatkiewiczowi, ekonomowi tych dóbr, pobereżnikom i ponad dwudziestu innym ludziom. Według protestu obwinieni, lekceważąc kontrakt, kwity za wypłacone intraty i dyspozycję wojewody kijowskiego wydaną na korzyść Bułojemskiego, już w zeszłym roku podburzali poddanych, usunęli jego arendarza i osadzili swojego, pobierali czynsze i inne dochody, a w roku bieżącym sami zebrali czynsze i daniny, rozdzielili między siebie zboże (ponad tysiąc kop), siano, bydło i całe gospodarstwo, wreszcie gwałtem wyrugowali Bułojemskiego z posesji; oryginał kontraktu i listy wojewody zatrzymali. Szkody przekraczają 10 000 [zł]. Komparent zobowiązał się dowieść tego inkwizycją i dokumentami; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 348 (skan 0351, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Czternastego Dnia . .

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem

5Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winnickiego Personali-

6ter Comparens Przewielebny w Bogu JmX. Wawrzyniec

7Kryżalewicz[?] Preor Konwentu Winn. WWOO. Domini-

8kanow, Swym y Całego Konwentu tego Jmieniem wy-

9niący[?], Jak Zdołał[?] o Wpisach JW. Jozefa Kolumny

10Czosnowskiego Winnickiego y Mańdzkiego[?] Starosty nie-

11mniey Przeszłych JW. Starostow Winn. imieniu

12Konwentu Winn. Zakonu Swoiego, w Trybunale Koro-

13nnym Lwowskim bez Woli y Wiadomości JW. Jozefa

14Czosnowskiego Starosty Winnic.[?] Jako Sam Tenże JW.

15Starosta wyznał, y Ktorego się Konwent Winn. WWOO

16Dominikanow Z Jszcy[?] Dobroczynności y przyczynnych[?]

17dowiedzieć się mogł, tak Zaraz zapobiegaiąc Całości

18Konwentskiey, aby Jakowa Jnwolucya w Procesie niesłu-

19sznym Podległość[?] potem w … nie nasta-

20piła, ale[?] z ostrożności Manifestuie się y Oto, że Wielebny

21Manifestant od Lat już blisko pięciu Rezydując[?] na Prze-

22łożeństwie Konwentu Winnic. Zadnego przez ten Czas

23Dziwnego[?] tak w Dobrach do Konwentu należących

24Jakotyż na fundamencie Klasztoru Winn. nie miał Pozwa-

25nego[?] Pozwu, a niżby[?] żeby były Kładzione w Aktach Gro-

26du Winn. onych Uznania Woźnych lub Oblatowania

27wszytkie[?] w Aktach Zemsty[?] Znaydowanie, Swiadectwem tego

28Są Rekwizycye tak w Roku Tysiącznym Siedm-

29setnym Szesdziesiątym Piątym, Dnia Dwudziestego

30Drugiego Nowembris Jakotyż w Czasie Dzisieyszym

31in Actis praesentibus poczynione Zetąd Kładzionych

32Pozwow Retti, przez Wiadomych Uznanych ani tyż Komis[yi]

33[?] się Jako w Czasie dawnieyszym Statek[?]: Znay-

34dowały[?] Oblatowanych nie były w Aktach Grodu

35Winn.

k. 348v (skan 0352, strona lewa)

1Winnickiego Starego w Czasie wszystkich przez Poddaństwo

2w Ukrainie y blisko Winnicy okolicznie Znayduią-

3cych się Buntow wszystkie Papiery y Dokumenta Z

4Przytem[?] Klasztornym do Kościoła zamurowane bespiecz-

5nie wyrzucone[?], do tych Czas nie każdego[?] Bespie-

6czeństwa Zupełnego nie Się[?] ani być mogą w tey

7tym Sprowadzone, powtornie Swym y Całego Konwentu

8Winn. WWOO. Dominikanow Jmieniu Ratione Praemissorum

9omnium Manifestuie się Xiędz Wawrzyniec Kryżalewicz[?]

10Preor Konw. m. p. Et in Continenti Stanowszy Osobiscie

11Woźny General Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Tomasz

12Kłodnicki w Moc Wierney Rel. Swoiey Dobrowolnie

13Zeznał, Jż on Roku Miesiąca y Dnia na Akcie wy-

14rażonych Z Przytomną Sobie Szlachtą Urodz. JmPanow Pawła

15Słotwinskiego Woyciecha Medynskiego dla tym więkiszey

16Wiary Sobie przydanemi na Affektacyą Przewielebnego w

17Bogu JmX. Wawrzyńca[?] Kryżalewicza[?] Preora Konwentu Winn.

18WWOO. Xięży Dominikanow był w Kancellaryi Grod. Winn.

19Gdzie będąc Retti Pozwow od Rogoźnickich po Konwent

20Winnicki WWXX Dominikanow na Trybunał Koronny

21Lwowski wydanych niemniey Kom[isyi] Oblatowanych

22przez Urodz. JmPanow Stefana Lewskiego y

23Michała Stefanowicza Palestrantow Grodz. Winnick.

24Zacząwszy od Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Piątego

25Dnia Dwudziestego Drugiego Nowembra, Aktu

26Pierwszey Rekwizycyi w tyże Sprawie Zapisaney do

27Roku Miesiąca y Dnia Dzisieyszego pilnie Szuka-

28nych w Całych Aktach dla wydania Sobie Urzę-

29downie Rekwirował, ale tez w Spomnionej[?] Rekwizy-

30cyi pilnie Szukane nie znayduiące się w Aktach

31Grod. Winn., przeto de non repertis tychże Zapisał

32Rekwizycyą, Ktorey Zapisaney przedemną Urzędem

33Uczynił y Zeznał Rekwizycyą[?] Woźny Pisać nieu-

34miejący Znak Krzyża Swiętego Kładnie ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „534”; obok skreślone „22”. Wpis 14 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim. Pismo pośpieszne; wiele wyrazów niepewnych (#PARTIAL).

Odczyt: nazwisko przeora „Kryżalewicz[?]” (rkp. „Kryalewicz”/„Kryzalewicz”) – niepewne; „Mańdzkiego[?]” – drugie starostwo J. Czosnowskiego niepewne; „Z Jszcy[?] Dobroczynności y przyczynnych[?]” – niejasne; „Podległość[?] potem w …” – fragment niejasny; „Dziwnego[?]”, „Zemsty[?]”, „Statek[?]”, „Przytem[?] Klasztornym”, „wyrzucone[?]”, „nie Się[?]” – niepewne; „Stefana Lewskiego” – por. palestrant Stefan Lewski (akty 304, 326, 335); „Michała Stefanowicza” – palestrant (akty 301–340); „Rogoźnickich” – powodowie (nazwisko prawdopodobne); notka „Arent[?]” pod tekstem – niejasna. Przejście między k. 348 a 348v („w Aktach Grodu Winn. / Winnickiego Starego w Czasie…”) – zapewne pominięcie pisarza (myśl: dokumenty z czasu buntów zamurowano w kościele).

Objaśnienia: „de Diligentia cum Requisitione” – o staranności (dochodzeniu) z rekwizycją; „Rekwizycja” – urzędowe poszukiwanie wpisu w aktach; „de non repertis” – o nieodnalezieniu (poświadczenie, że wpisu nie znaleziono); „Bunty” – koliszczyzna 1768 r. (powstanie chłopskie na Ukrainie); „Inwolucja” – uwikłanie w proces; „Palestranci” – praktykanci kancelaryjni / pełnomocnicy sądowi; „Przeor” – przełożony konwentu dominikanów.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14listopada 1768 r. ks. Wawrzyniec Kryżalewicz[?], przeor konwentu winnickiego OO. Dominikanów, w imieniu swoim i całego konwentu, dowiedziawszy się o wpisach (pozwach) w Trybunale Koronnym Lwowskim przeciw konwentowi, wniesionych bez wiedzy i woli starosty winnickiego Józefa Kolumny Czosnowskiego, zamanifestował się dla ostrożności: przez blisko pięć lat swego przełożeństwa nie otrzymał żadnego pozwu ani w dobrach konwentu, ani w klasztorze; relacje woźnych o rzekomo doręczonych pozwach nie zostały znalezione w aktach grodu winnickiego (co wykazały rekwizycje z 22 XI 1765 i obecna); ponadto w czasie buntów chłopskich na Ukrainie i pod Winnicą wszystkie papiery i dokumenty klasztoru zamurowano w kościele i do tej pory nie można ich bezpiecznie wydobyć. Zaraz potem woźny generał Tomasz Kłodnicki zeznał, że wraz ze szlachtą Pawłem Słotwińskim i Wojciechem Medyńskim, na żądanie przeora, poszukiwał w kancelarii grodu winnickiego relacji pozwów od Rogoźnickich przeciw dominikanom na Trybunał Lwowski i oblat dokonanych przez palestrantów Stefana Lewskiego i Michała Stefanowicza – od 22 XI 1765 do dnia bieżącego – lecz ich nie znalazł, wobec czego zapisał rekwizycję „de non repertis”; jako niepiśmienny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 349 (skan 0352, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnic. y Przede-

4mną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Przysię-

5głym Burgrabstwa Grodu Winnic. Stanowszy Osobiscie

6Woźny General Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrz.

7Jozef Uherski[?] w Moc Wierney Retti Swoiey Jaw-

8nie ustnie dobrowolnie Zeznał. Jż on Roku Tera-

9znieyszego Tysiąc Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

10Dnia Siodmego Nowembris, maiąc przysobie

11Stronę Szlachty Ludzi Wiary Godnych, Urodz. JmPanow

12Jana Tomaszewskiego y Macieja Jakubowskiego, na

13Affektacyą y Prawną Rekwizycyą Wiell. JmPana

14Łotkiewskiego[?] Pod.[?] Winn. był w Dobrach Wsi Soro-

15kotiahach[?] gdzie będąc tamże u Woyta y Gromady

16Całey Sorokotiażkiey[?] Fedka Segiczuka[?] noszą-

17cego się z Bandytami y Koliie[?], Cyrca Manifesta-

18tionem pro parte Dobr Tychże, tegoż występnego

19Hultaia, Aresztował, y Prawnie przyporęczył, Ktory

20to Areszt Woyt Tameczny y Gromada Jmieniem

21Pana Swego dobrowolnie przyjęli, onego do rozprawy

22Prawney do Jakiego Kolwiek Sądu będzie należało,

23dotrzymać y Przystawić Deklarowali, Submi-

24towali się, a w niedotrzymaniu w Wyrażonych pene-

25talioni[?] Skarać maiących, oswiadczywszy atali

26on Woźny to wypłukawszy[?] z Szlachtą Sobie przytom-

27ną wyżey wyrażoną oswiadczywszy się, Stamtąd

28powrociwszy, przedemną Urzędem niniejszym Prawdziwego

29Aresztu Una Cum Manifestatione Uczynił, y Zeznał

30Retta, Woźny qui Scribere ignarus Sigii[?] Crucem Sanc[tam]

31posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „535”; obok skreślone „23”. Wpis 14 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim; areszt dokonany 7 XI 1768.

Odczyt: nazwisko aresztowanego – w nagłówku „Fedka Segedaka[?]”, w tekście „Fedka Segiczuka[?]” – niepewne; nazwa wsi – „Sorokotiahach”, „Sorokotiażkiey” – zapewne Sorokotiahi[?] (nazwa niepewna); nazwisko mocodawcy „Łotkiewskiego[?]” (rkp. „Zotkiewskiego”/„Łotkiewskiego”) i skrót urzędu „Podcz.[?]/Pod.” (podczaszy? podstoli?) – niepewne; nazwisko woźnego „Uherski[?]” (rkp. „Uherski”/„Wherski”) – niepewne; „Koliie[?]” – zapewne ‘kolije’, tj. hajdamacy, uczestnicy koliszczyzny 1768; „Cyrca Manifestationem pro parte Dobr Tychże” – niejasne gramatycznie (zapewne: wraz z manifestacją ze strony tych dóbr); „penetalioni[?]” – zapewne ‘penalitates’ (kary); „to wypłukawszy[?]” – niejasne; „Sigii[?] Crucem” – zapewne ‘Signum Crucis’.

Objaśnienia: „Hultaj” – włóczęga, łotr; „Bandyci y Kolije” – hajdamacy, zbuntowani chłopi i kozacy w czasie koliszczyzny 1768; „przyporęczył” – oddał pod poręczenie (wójtowi i gromadzie), którzy zobowiązali się dostawić aresztanta do sądu; „Submittowali się” – zobowiązali się.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Józef Uherski[?] zeznał przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim, że 7 listopada 1768 r., wraz ze szlachtą Janem Tomaszewskim i Maciejem Jakubowskim, na żądanie Łotkiewskiego[?], podczaszego[?] winnickiego, udał się do wsi Sorokotiahi[?] i tam u wójta i całej gromady aresztował oraz oddał pod poręczenie hultaja Fedka Segedaka (Segiczuka)[?], przestającego z bandytami i „kolijami” (hajdamakami). Wójt i gromada imieniem swego pana dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się pod karami dostawić go do sądu. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 349 (skan 0352, strona prawa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną

k. 349v (skan 0353, strona lewa)

1Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesni-

2kiem Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winnic.

3Stanowszy Osobiście Woźny General Woiewodztwa

4Bracławskiego y Jnnych Opatrzny Jozef Uherski[?]

5w Moc Wierney Rettay Swoiey Jawnie Ustnie y Do-

6browolnie Zeznał, Jż on Roku Teraznieyszego

7Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiątego, Osmego,

8Dnia Siodmego Octombris[?], Maiąc Przy Sobie

9Stronę Szlachty, Ludzi Wiary Godnych, Urodz.

10JchMość Panow Jana Tomaszewskiego y Macieja

11Karkowskiego[?], na Affektacyą y Prawną Rek-

12wizycyą Wiell. JmPana Łotkiewskiego[?], Podcz.[?] Winn.

13Zwiedzał y Obeyrzał Lasy Zaskowieckie[?] Kto-

14re widział de facto przez poddaństwo Dobr Soro-

15kotiahach[?] Borowki[?], Marjowki[?], Sabadaszow[?], Chomętow[?]

16Żytniki[?], Litwinowka, Olszaney y Jnnych wsiach

17Posesiach[?] Będących, a naybardziey JW. Starosty

18Włodzimirskiego Dziedzicznych wycięte y Zdewasto-

19wane, widział, y oglądał, tey Wizyi Una Cum Ma-

20nifestatione, Uczyniwszy z Szlachtą Sobie przytom-

21ną wyż wyrażoną oswiadczywszy się, tu powrocił

22y przedemną Urzędem niniejszym Winn. Zeznał

23Retto, y Uczynił, Woźny qui Supra ignarus Sti[?] Cru-

24cem Sanctam posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „536”; obok skreślone „24”. Wpis 14 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim; data wizji w rkp. „Dnia Siodmego Octombris” – zapewne 7 X 1768 (możliwa omyłka pisarza zamiast „Nowembris”, por. areszt w akcie 554 z 7 XI 1768, z tymi samymi świadkami i woźnym).

Odczyt: nazwa lasu – w nagłówku „Lasu Zaskowieckiego[?]” (rkp. „Zastawskiego”/„Zaskowieckiego”), w tekście „Lasy Zankowieckie[?]” – niepewna; nagłówek „Sta-/rosty W[łodzimierskiego][?]” – zakończenie niepewne (rkp. „Sta-/rosty Jtmy”); nazwy wsi „Borowki[?], Marjowki[?], Sabadaszow[?], Chomętow[?], Żytniki[?]” – odczyt niepewny; „Litwinowka”, „Olszaney” (Olszana) – prawdopodobne; „Posesiach[?]” (rkp. „Popesiach”) – niepewne; drugi świadek „Karkowskiego[?]” (w akcie 554 „Jakubowskiego”) – niepewne; nazwisko mocodawcy i woźnego – jak w akcie 554.

Objaśnienia: „Wizja” – urzędowe oględziny szkody przez woźnego ze szlachtą; „de facto” – rzeczywiście; „Starosta Włodzimierski” – w tym czasie tytuł Ledóchowskich (por. akt 551), dziedziców dóbr tetyjowskich (dobra przeszły na Sanguszków); „una cum manifestatione” – wraz z manifestacją.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Józef Uherski[?] zeznał przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim, że 7 października[?] 1768 r., wraz ze szlachtą Janem Tomaszewskim i Maciejem Karkowskim[?], na żądanie Łotkiewskiego[?], podczaszego[?] winnickiego, obejrzał lasy zaskowieckie[?] i stwierdził, że zostały wycięte i zdewastowane przez poddanych z wsi Sorokotiahi[?], Borówka[?], Marjówka[?], Sabadasze[?], Chomętów[?], Żytniki[?], Litwinówka, Olszana i innych, należących głównie do dziedzicznych dóbr starosty włodzimierskiego. Woźny złożył relację z wizji wraz z manifestacją; jako niepiśmienny postawił krzyż (por. akt 554).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 349v (skan 0353, strona lewa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Osimnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winn. y Przedemną

4Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Przysięgłym

5Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens Personaliter W.

6JmPan Jozef Jamikowski[?], Polegaiąc na Prawach

7Koronnych Eo nomine Postanowionych[?],

8ex parte JW. Mioduszewskiego[?] Chorąż. Bracł.[?] na Seym

9ordinaryiny Warszawski z Woiewodztwa Czerni-

10chowskiego zgodnie obranego, Possta Dobr Wsi Kumano-

11wiec w Woiewodztwie Podolskim a Powiecie Latyczow-

12skim

k. 350 (skan 0353, strona prawa)

1Latyczowskim, Krolewskich Przywileiow, Jako teraz

2niejszego Vigore Prawa Swego, pomienionych

3Dobr Krolewskich od JW. Mioduszewskiego[?], nabytych

4Uprzywileiowanego Possessora, Jmieniem Solennie

5przed Tymże Urzędem y Aktami przeciwko WW.

6Marcinowi Szymonowi Antoniemu, y Jnnym

7Kumanowskim Dziedzictwo tychże Dobr nasłusz-

8nie Sobie Uzurpuiącym, Stronie, tudzież Wiell.

9W. Jgnacemu Jełnowskiemu[?], Vicegerentowi Grod-

10zkiemu Latyczowskiemu, tymże WW. Kumanowskim

11Officyalistom[?], Kondescensionalnemu Sprzyiaiące-

12mu, oraz przeciwko W. Czaykowskiemu[?] Subdelega-

13towi Grodzkiemu Latt. vi a Manifestatione omnium

14ięc niniejszej Transakcyi ad Acta Castr. Latt.[?]

15Skarży się, y Manifestował, w Ten niżey opisany

16Sposob y Oto: Jż Wyżey Mianowani WW. Kuma-

17nowscy, przeciwko Wszystkim Prawom Krolewskim

18od Roku Tysiąc Pięcset Trzydziestego Dziewiątego

19nastąpionym, Sobie postępuiąc, a Dobra Wieś

20Kumanowce, Za Dziedziczne Sobie Uzurpuiąc pro-

21kurowawszy Sobie Jakowyś Dekret Kontumacyjonal-

22ny [nad wierszem: w mieście] Lwowskim, Roku Teraznieyszego Tysiącznego

23Siedmsetnego Szesdziesiąt Osmego na Opisany[?],

24w Ktorym Dekrecie [nad wierszem: Przywileia] Nayjasnieyszego Zygmunta

25Pierwszego Krola Polskiego, Za Dekret in by Die[?]

26Ordinatio[?] WW. Kumanowskim Wies Kumanowce przy-

27sądzaiący, w Ktorym Dekrecie Kontumacyonal-

28nym Uchilone Wszystkie Prawa Krolewskie tymże

29Dobrom Służące od Lat Więcey Jako Dwiestu, wyraźne

30ne[?] Dziedzictwo, WW. Kumanowskim Contumacialiter Contra

31omnem Evidentiam rei przyznano, y Kondescensya

32ad fundum Bonor[um] Villa Kumanowce naznaczo-

33no, Po Ktorym nastąpionym Dekrecie Kontumacyonal-

34nym WW. Kumanowscy niepodawszy onego Urzędowi do ob-

35laty w Powiecie Latyczowskim, aby Strona Wiadomości

36podług Prawa wcześnie powziąć nie mogła, WJch.

37Jełnowskiego[?] Vicegerenta Grod. Latt. naddzień Drugi

38miesiąca

k. 350v (skan 0354, strona lewa)

1miesiąca Listopada w Roku Teraznieyszym Tysią[c]-

2cznym Siedmsetnym [nad wierszem: Szesdziesiątym] Osmym Sobie uprosili, y tego

3W. Vicegerenta na Termin naznaczony z Jnno-

4tescencyiami[?] obwieszczony[?] podług Prawa przed Zacho-

5dem Słońca do Zapisania Aktu nie sprowadzili,

6ale Spełnioną bardziey Porą Już po Zachodzie Słońca

7z tymże wyrażonym JmPanem Vicegerentem

8Zawiodszy[?] Juryzdykcyą przy Zapaleniu Swiec Fundowali,

9a nà Zajutrz Wnidzie[?] Ze Gromada pertinens[?] [...]

10bezprawnie Onym odmawiaiąc do Spisania

11Jnwentarza Jść niechciała, tym Sposobem Gro-

12madę postraszywszy, mowiąc, Wy Chłopi Jak

13nam nie będziecie Posłuszni, Toć Was Wamy[?] de

14Regimentarza w Starym Konstantynowie Stoiącego,

15abyście byli tak męczeni Jak Jnni Buntownicy,

16Zastraszoną Gromadę Gwałtownie pod Swego Offi-

17cialistę do Dworu Kumanowskiego bez Prawnie Upro-

18wadzonego, przyprowadzili, y Zastraszoney Stawili,

19Ktory to Officialista nieuważaiąc na Postanowione Prawa

20Koronne y nie Słuchaiąc Kontradykcyi[?] od JW. Mioduszewskiego[?]

21że Jest na Funkcyi Poselskiey, Suspensy Prawney niedo-

22notował[?], y nadpowodu[?], ale Dobra Wyżey wspomniane

23w Possesyi WW. Kumanowskim Zaduszy[?] podał, potem po podaniu

24Aktu Swego na Rekwizycyą Mattk.[?] wydać niechciał, ani

25onego de Actis propriis Districtus per oblatam Strona pro-

26cesowa dotąd niepodała, Jdąc W. Mattor[?] podaiąc Mani-

27festt. ratione praemissor[um] Una Cum Requisitione Actus Conde-

28scensionalis Wyżey Wspomnianego W. Czaykowskiego[?] Susceptam Grod.

29Latt. favore Ppiorum[?] Kumanowskich, Et Ppiorum[?] Jełnowskich[?] officiati

30Condescensionali Ductus Wyrażenia Sprawiedliwego Zaprze-

31ny Per W. Officialistę ad fundum Bonor[um] Kumanowce

32Przybył przyjęte do Akt niebierał Mateyo itaq. niniejszy

33Manifest ta ratione Praemissorum de Lege Subsistere non

34valentium quem etiam Contra Eosdem quo Supra Condonati[?]

35tali praemissi Actus Condescensionalis iterato nomine quo Supra

36manifestat, offerendo Illrios Mcos Principales Suos in toto om-

37nium Articulos expressorum ferre acturos fore Salva Ejusdem Ma-

38nifestationi Auctione, Mitio[?] Ratione aut alterius pro Exigen-

39[kustosz:] ratione

k. 351 (skan 0354, strona prawa – góra)

1ratione, aut alterius pro Exigentia Juris Faciendae[?]

2Plenae in Robore reservata et Praecustodita Compa-

3rens, pisać nieUmieiący Krzyżem Podpisuie Jozef

4Jamikowski[?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „537”; obok skreślone „25”. Wpis 18 XI 1768 („Osimnastego Dnia”) przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim. Pismo pośpieszne; wiele wyrazów niepewnych (#PARTIAL).

Odczyt: nazwisko komparenta „Jamikowski[?]” (rkp. „Jamikowski”/„Jomikowski”) – niepewne; mocodawca „Mioduszewskiego[?]” (rkp. „Miodaszewskiego”/„Miodueszewskiego”) – nazwisko niepewne; „Chorąż. Bracł.[?]” – urząd niepewny (rkp. „Chorąż. Bracł.”/„Ch. B.”); poseł obrany „z Woiewodztwa Czernichowskiego” – odczyt prawdopodobny; „Jełnowskiemu[?]” (wicegerent latyczowski) i „Czaykowskiemu[?]” (subdelegat) – nazwiska niepewne; „Zygmunta Pierwszego” – w rkp. „Zygmunta”, liczebnik prawdopodobny; „in by Die[?] Ordinatio[?]” – niejasne; „Wamy[?] de Regimentarza” – niejasne (zapewne ‘oddamy do regimentarza’); „Zaduszy[?]”, „Mattk.[?]”, „Mattor[?]”, „Ppiorum[?]” – niejasne; łacińskie zakończenie w wielu miejscach niespójne gramatycznie.

Objaśnienia: „Kondescensja” – zjazd sądu (wicegerenta grodzkiego) na grunt sporny dla przeprowadzenia egzekucji / wwiązania; „Dekret kontumacyjny” – wyrok zaoczny; „przy zapaleniu świec” – po zachodzie słońca, co czyniło czynność sądową nieważną (akty sądowe musiały być dokonywane za dnia); „Suspensa” – zawieszenie czynności sądowych z racji funkcji poselskiej (posłowie korzystali z immunitetu w czasie sejmu); „Regimentarz w Starym Konstantynowie” – dowódca wojsk koronnych tłumiących koliszczyznę (1768); „Buntownicy” – uczestnicy koliszczyzny; „salva auctione” – z zastrzeżeniem prawa do rozszerzenia manifestu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18listopada 1768 r. Józef Jamikowski[?] imieniem Mioduszewskiego[?], chorążego bracławskiego[?], posła na sejm warszawski obranego z województwa czernihowskiego, uprzywilejowanego posesora królewskiej wsi Kumanowce w województwie podolskim, powiat latyczowski, zamanifestował przeciw Marcinowi, Szymonowi, Antoniemu i innym Kumanowskim, przywłaszczającym sobie dziedzictwo tej wsi, oraz przeciw Ignacemu Jełnowskiemu[?], wicegerentowi grodzkiemu latyczowskiemu, sędziemu kondescensji, i subdelegatowi Czaykowskiemu[?]. Kumanowscy, wbrew przywilejom królewskim (od 1539 r.), uzyskali we Lwowie zaoczny dekret przysądzający im Kumanowce jako dziedziczne i wyznaczający kondescensję; nie oblatowawszy dekretu w Latyczowie, by strona się nie dowiedziała, sprowadzili wicegerenta na 2 listopada 1768 r. dopiero po zachodzie słońca i przy świecach odprawili akt; nazajutrz, gdy gromada nie chciała iść do spisania inwentarza, zastraszyli chłopów groźbą oddania regimentarzowi w Starym Konstantynowie, by byli męczeni jak inni buntownicy; oficjalista, lekceważąc zawieszenie sądów z racji funkcji poselskiej Mioduszewskiego, podał im dobra w posesję i odmówił wydania aktu. Komparent manifestuje się o nieważność tej kondescensji, zastrzegając prawo do rozszerzenia manifestu; jako niepiśmienny podpisał krzyżem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 351 (skan 0354, strona prawa – od ok. 1/7 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Nowembris Siedmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem

5Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winnickiego Com-

6parens Personaliter Urodz. JmPan Stanisław Wołodkowski[?]

7Jak tylko Acta Praesentia przez Grassuiące w Kraju

8y Poddaństwie Zbuntowanym hultaystwo adire mogł,

9tak Zaraz quam Solennissime tak Swym Jako W. Sasimo-

10wskiego[?] Starosty Turzanskiego[?] a Pana Swego tudzież

11Sukcessorow niegdy WW. Klochowskich[?] od Gromady

12okrutnie Zbitych Jmieniem, tak Ple JW. Rzewuskie-

13mu Chorąż. Wiell. Xtwa Litt. [nad wierszem: Dziedzicowi] Dobr y Gromadom Jakie

14y W. Stefanowi Grodeckiemu Kommissarzowi Skarży

15y Protestuie się o to, że obwarowana y obwarowana[?] Kontra-

16ktem Zastawnym z Dobr Jarnaie[?], Serbicy[?], Białego

17Jeziora, Kuniczyki[?], Worobijowki, Lulki[?] y Kiebas[?]

18Strate y tak Znaczny Prowent, Zbuntowanemu Pod-

19daństwu, W. Kommissarz Grodecki[?] Zalecał, owszem

20Urod. Komparenta, Za Wiedzą y Woli Wiell. Sasimowskiego[?]

21Zawiaduiącego tey Wizyi Zlecił, Ktoren Żydowi Za

22Wiedzą arędowali Musi, przecie Zbuntowane Podda[ń]-

23stwa Jntrat Zadnych nieoddało y Dobr Przystępu bro-

24nili, a Stąd tez Poddaństwa W. Klochowskiego[?] w Biały[m]

25Jeziorze Dyspozytora okrutnie Zbito, Syna onego Zabi-

26wszy[?], Sprzęty Ruchomości y Chudoba, tak pomiędzy[?]

27S. P. WW. Klochowskich[?] Jako y W. Komparenta własnie

28Zabrali y tez Poddaństwa Wszystkich Pomienionych

29Dobrach Zbuntowane y Zbuntowane[?] na Życie Dyspo-

30zytorow Godziły[?], y Owszem Jntraty y Czynszow nieoddaie

31y Z gruntu z Pomienionych Dobr Prowent Wszytek

32Corocznyi[?] upadł, y Comparenti Wiell. Pryncypała de

33Lye[?] niemoże y nie dochodzi, niniejszy Comparens oskar-

34[kustosz:] żaiące

k. 351v (skan 0355, strona lewa – górna część)

1gaiąc ratosci[?] Jntrat Rocznych upadłych oniedochodzy[?] y od-

2Pedniemie[?] Przyięł w Skarbie Zas Virtute Evictionis Kon-

3traktem Spisanego, u JW. Rzewuskiego tychże Dobr

4Dziedzica, Zaległych y Przynależytych niemniey

5okrutne Zabicie WW. Klochowskich[?] Oyca y Syna te-

6dziez o Zabrania y Zabicie Chudoby y Wszystkich Sprzę-

7tow Gromady Zecytrom[?] ose bryzn[?] Spisuie y Sądo-

8wnie podać Mianych[?], Swo et quo Supra nomine

9Ple tak JW. Dziedzicowi y Jego Kommissarzowi iako

10Zbuntowanym Gromadom ratione Supra Anne-

11xum[?] Terminu iterata Jque[?] Solennissime u Grodzie Protestuie

12się Salva Mtze[?] Wiell. Pryncypałowi Praemissae

13Manifestationi Mitio[?] ratione, aut Auctione prae-

14custodita facultate Actis Annotari Prosząc.

15Stanisław Wołodkowski[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „538”; obok skreślone „26”. Wpis 17 XI 1768 przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim (data wcześniejsza niż w akcie 556 – kolejność wpisów w księdze niechronologiczna). Pismo pośpieszne; wiele wyrazów niepewnych (#PARTIAL).

Odczyt: nazwisko komparenta „Wołodkowski[?]” (rkp. „Stanis. Włd Witkowski”/„Stanisła Wołodkowski”) – niepewne; mocodawca „Sasimowskiego[?] S. T.[?] / Starosty Turzanskiego[?]” (rkp. „Sasimowskiego”, „Turzanskiego”) – niepewne; „Klochowskich[?]” (rkp. „Klochdskich”/„Klochowskich”) – niepewne; „Rzewuskiemu Chorąż. Wiell. Xtwa Litt.” – chorąży wielki litewski (imię niepodane); „Grodeckiemu” (rkp. „Grodeckiemu”/„Komm. Grodecki”) – prawdopodobne; nazwy wsi: „Jarnaie[?]” (Jarnaje? Tarnaje?), „Serbicy[?]”, „Białego Jeziora” (Białe Jezioro), „Kuniczyki[?]” (rkp. „Kumczyki”), „Worobijowki”, „Lulki[?]”, „Kiebas[?]” – w większości niepewne; „obwarowana y obwarowana[?]”, „Zbuntowane y Zbuntowane[?]” – powtórzenia w rkp. lub błąd odczytu; „ratosci[?]”, „oniedochodzy[?]”, „Pedniemie[?]”, „Zecytrom[?] ose bryzn[?]”, „Mianych[?]”, „Mtze[?]”, „Mitio[?]”, „de Lye[?]” – niejasne.

Objaśnienia: „Grassujące hultajstwo” – szerzący się rozbój (hajdamacy, koliszczyzna 1768), z powodu którego komparent nie mógł wcześniej dotrzeć do akt; „kontrakt zastawny” – umowa zastawu dóbr (wierzyciel pobiera intraty jako procent); „virtute evictionis” – na mocy ewikcji (rękojmi zastawcy za spokojne posiadanie); „Dyspozytor” – zarządca dóbr; „Chudoba” – inwentarz żywy, dobytek; „salva … auctione” – z zastrzeżeniem prawa rozszerzenia manifestu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17listopada 1768 r. Stanisław Wołodkowski[?], jak tylko mógł dotrzeć do akt mimo grasujących w kraju zbuntowanych chłopów, w imieniu własnym, swego pana Sasimowskiego[?], starosty turzańskiego[?], i sukcesorów zabitych przez gromadę Klochowskich[?], zaniósł protestację przeciw Rzewuskiemu, chorążemu wielkiemu litewskiemu, dziedzicowi dóbr Jarnaje[?], Serbica[?], Białe Jezioro, Kuniczyki[?], Worobijówka, Lulki[?] i Kiebas[?], jego komisarzowi Stefanowi Grodeckiemu i gromadom tych wsi. Mimo kontraktu zastawnego zbuntowani poddani nie oddawali intrat i nie dopuszczali do dóbr; w Białym Jeziorze okrutnie pobili dyspozytora Klochowskiego, zabili jego syna, zabrali ruchomości i dobytek Klochowskich i komparenta, nastawali na życie dyspozytorów, nie płacili czynszów, tak że cały roczny dochód upadł. Komparent manifestuje się o utracone intraty (do dochodzenia od dziedzica z tytułu ewikcji), o zabójstwo Klochowskich – ojca i syna – i o zabrany dobytek, zastrzegając prawo rozszerzenia manifestu; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 351v (skan 0355, strona lewa – od ok. 1/3 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Osimnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winn. y Prze-

4demną Antonim Jaławickim[?] Protunc Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Posta-

6nowszy się Osobiscie W. JmPan Jozef Brzozowski[?]

7Jmieniem y Wyraźney Woli JW. JmPana Stanisława

8Sędzica[?] y Bałabanowce[?] Worcella, Sędziego Ziemskiego

9Halickiego y Posła na Seym Walny Warszawski Pana

10Swego, Przestrzegaiąc Wszelkiey Substancyi onegoż So-

11lennie na Ple Wiell. JmPana Woynie[?] Orańskiemu Sto-

12lnikowi[?] Dobr Oratowa Sprzyległościami Dziedzicowi Pana[?]

13tudzież Dyspozytorom, Pułkownikom, Koralom[?] y Jnnym

14Roznej Kondycyi Ludziom, y Gromadom po Jmionach

15y Przezwiskach od Pretensi niewiadomym, naprzod Wzgla-

16dem Wiolencyi Zaboiu[?] Licencyowanym, nieluboń turecki[?]

17dawnieyszemi ustawicznemi Jnwiolencyiami; ale teraz

18Owszem Uciskaiące Dobra W. Comtis Przyła[?] Pozwem Zalecza-

19zane[?] Czyniąc Krzywdy, Ktorym facyte[?] Kontere[?] nullo

20modo Proszę przed Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winn.

21Manifestuie y Protestuie się w niżey opisany Sposob y Oto,

22Jż Wyrazem Obżałowani Wiedząc Dostatecznie Pozwaią[?]

23Kalumniące by naymnieyszych by naymnieyszych Zaborow

24nietylko wbrew ydąc temu Prawu Zabory Ustawicz-

25ne Czynią, ale też Czas bardziey ku Wiolencyi pona-

26wiaiąc na Grunta własne do Dobr Klucza Bałabanowskiego

27[kustosz:] należące

k. 352 (skan 0355, strona prawa)

1należące napadaiąc Rozne Wiolencyie y Krzywdy Czyniąc

2z Lasow Proprie do Dobr Bałabanowskich Sabadaszach[?]

3należących y Zadnym Kontrowersyom niepodpadaiących Woły

4Konie, Wozy, Siekiery y Jnne Rzeczy Wiolenter Ludziom Bała-

5banowskim Zabieraią: U Jwana Koła[?] Zabrano Wołow Czte-

6ry, Wozow Dwa, Z Jarzmami y Przewiązmi Rzemien-

7nemi, Siekier Dwie, Czapek Dwie, Kożuchy[?] Dwie, U Jwana Ko-

8ramenka Wołow Parę z Wozem, u Hryćka Humeczka[?]

9takoż Parę Wołow z Wozem, U Hawryła Frankowego, Su-

10ryna Woz, U Tymoszenka Artema, Putwerc[?] y Kożuch[?]

11u Bradkopytego[?] Konia z Kulbaką, Rusznicę[?], y Wierzmę[?],

12U Prudytka[?] Wołow Parę z Wozem, U Hryćka Bordynnego

13Wołow Parę z Wozem, U Pawła Mytkowskiego[?] Wołow Parę z Wo-

14zem y Przywojami, U Fedka Krywońskiego Wołow Parę z Wozem,

15Jarzmami y Przywojami, U Hryćka Krywońskiego z Jar-

16zmami Woz, U Hryćka Czyczyrnego[?] Życia[?] Wołow Parę

17z Wozem Jarzmami y Siekierą, U Hrynia Romanenka

18Koni Parę z Wozem, Siekierą y Rzemiennemi, u Jlka Lesni-

19czyka Wołow Parę z Wozem, y Rzemiennemi, U Jlka Nahirnego[?]

20Wołow Parę z Woz y Siekierę, U Fedka Derenczy, Woz Wołow

21Parę y Siekierę, U Semka Szyhora[?] Wołow Parę, Woz y Siekierę,

22U Jwana Łaskornego[?] Wołow Parę, Jarzmo, Woz y Siekierę,

23U Bałukiego[?] Siekierę, U Tarasa Siekierę, U Michayła

24Huczuły[?] Siekierę, U Kaczypera[?] Siekierę, U Fedora Kołomiika

25Koni Parę z Wozem y Rzemiennemi, U Hryćka Koni Parę z Wo-

26zem y Rzemiennemi, U Błażka Siekierę, U Maksyma Boru-

27senka Siekierę, U Wasyla Chwostyckiego[?] Siekierę, U Chata-

28buda[?] Siekierę, U Kondrata Lesdromnego[?] Siekier Dwie, y Woz,

29U Hryćka Ratunnika[?] Wołow Parę z Wozem z Siekierą, Ja-

30rzmem y Rzemiennemi, U Fedka Zemnieyego[?] Woz Swyty[?], U

31Wasyla Siwego Koni Parę z Wozem Swyty y Czapkę, u Jwa-

32na Pinderyka[?] Klacz z Wozem y Rzemiennemi, U Oleksy

33Szczerbatego Siekierę, U Michayła Szczerbatego Wołow Parę

34z Wozem y Siekierę, U Hryćka Kinkrynego[?] Klacz z Wozem

35z Mikoły Rozetnicka[?] Siekierę, U Josypa Czarnego Klacz

36z Wozem y Uprząż Parę[?], U Stefana Wołkowego Klacz

37z Wozem, U Fedka Pawłyszka Koni Parę z Wozem, U Kirła[?]

38Czerniaczka[?] Konia z Rzemieniem y Jołomem[?], U Chwesta-

39wa Pordynskiego[?], U Jakubca[?] Dęsnicę[?] Klacz, Siodło, Uzdę,

40y Spisę[?], na ostatek tymi tak Wielkiemi y niebędącymi Kon-

41testowanemi Zaborami Uszecę[?] Korala Maydyna Lulandzi-

42kiego[?] nie Sobie niewinnego Lubi Pretendencie[?] trzema

43Kulami w Plecy Postrzelili, a Pastucha onego Konia z Kulbaką

44Uzdeczką

k. 352v (skan 0356, strona lewa)

1Uzdeczką, Spis[?], Wierzmę[?], Jołom[?], Pas, Sukni Dwie, Wszytkie

2Zabrane nietylko nakilka Krotne Rekwizycyie nieodali,

3ale też do Tych Czas Trzymaiące postrzelonego w Kamyslanyi[?]

4Grod. Winn. Jako Prawa niechce nieprzyiaciel inpro-

5prium Usum Obroili[?] przeco[?] dokuczaiąc się Ludzi

6Bałabanowskich y Z Jnnych Dobr do Klucza tegoż na-

7leżących przymusili, a Stąd nie pokutowany[?] Uszcze[r]-

8bek Substancyi JW. Comtis Principała ponosić musi, oco

9Wszystko y Jnne Krzywdy Uczynienia Grażd[?] przy-

10taczania[?] Bicia, Kaleczenia, Zabierania, Pogrożki Czynie-

11nia y Jnne Pretensie Wezwie Uprzywileiowany Maiące,

12nomine Cujus Supra iterato atq. iterum Contra praemissa-

13tos Principales Violatores Licentionatos, Jdem Comparens

14manifestowawszy. In Verificationem Praemissorum Woźnego

15Generała Wwa Bracł. y Jnnych Opatrznego An-

16toniego Horochowskiego Stawił. Ktory w Moc Wierney

17Retty Swoiey dobrowolnie Zeznał. Jż on na Affektacyą

18y Prawną Rekwizycyą JW. Stanisława Worcella S. Z.

19Halic. Maiąc Przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary

20Godnych Urodz. JmPanow Jana Jarockiego[?] y Teodora Woy-

21cierowskiego[?], Zjachał do Dobr Jarlowicy[?] gdzie będąc

22Maydyna Korala w Plecy trzema Kulami Postrze-

23lonego, mocno Słabego, Widział y oglądał, Ktory

24postrzelenie Zmiankowany Korał Mienił Sobie

25Zadane od Ludzi Oratowskich, Ktore Widziawszy, oglądaw-

26szy Szlachtą Sobie Przytomną Oswiadczywszy się Stam-

27tąd powrocił y Przybywszy do Akt Przedemną Urzę-

28dem Prawdziwey Wizyi Rettie Uczynił y Zeznał.

29Prosząc tak Mattor[?] Swoy Manifestacyi, Jako y o

30Wizyi Woźny Wizyi Retti do Akt Przyięcia Co y o-

31trzymał. Stefan Brzozowski[?] Jmny[?] Antonius[?]

32Horochowski Woźny ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „539”; obok skreślone „27”. Wpis 18 XI 1768 przed Antonim Jaławickim[?], ówczesnym (protunc) namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego – nowe nazwisko namiestnika (w poprzednich aktach Tomasz Czarkowski).

Odczyt: nazwisko komparenta – w tekście „Jozef Brzozowski[?]”, w podpisie „Stefan Brzozowski[?]” – niepewne; „Sędzica[?] y Bałabanowce[?]” – fragment niejasny (może ‘dziedzica [dóbr] Bałabanówki’); nagłówek „S. Z. H.” = Sędzia Ziemski Halicki (por. akty 418–420, 432, 495, 531, 534); obwiniony – w rkp. „Woyneka[?] Orańskiemu Sta-/rosty[?]” – wg aktu 559 (wyraźnie „Stanisława Woyny Orańskiego Stolnika Czerniechowskiego”) chodzi o Stanisława Woynę Orańskiego, stolnika czernihowskiego; nagłówek „S. C.” = Stolnik Czernihowski (por. Orański w aktach 83, 90, 98); „Sabadaszach[?]” – lasy (por. „Sabadaszow” w akcie 555); długa lista poszkodowanych poddanych bałabanowskich – imiona i przezwiska w wielu miejscach niepewne; „Koralom” / „Korala Maydyna” – w tym akcie „Korał” wydaje się przezwiskiem lub nazwiskiem (Majdyn Korał) – por. „Korale” w aktach 540 i 552 (może ‘kozakom’?); „Lulandzikiego[?]”, „Jarlowicy[?]”, „Kamyslanyi[?]”, „Jaławickim[?]”, „Jarockiego[?]”, „Woycierowskiego[?]” – niepewne; łacińskie zakończenie częściowo niespójne.

Objaśnienia: „Protunc Namiestnik” – ówczesny (tymczasowy) namiestnik; „Licencjowani” – swawolni (działający samowolnie); „Przywoje” – powrozy, uprząż do jarzma; „Kulbaka” – siodło kozackie; „Rusznica” – broń palna; „Swyta” – sukmana; „Spisa” – dzida; „Jołom” – zapewne ‘jarmułka’ lub ‘chomąto’ (niepewne); Bałabanówka – klucz dóbr S. Worcella (por. akty 432, 495); Oratów – dobra sąsiednie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18listopada 1768 r. Józef (Stefan?) Brzozowski[?], imieniem Stanisława Worcella, sędziego ziemskiego halickiego i posła na sejm, dziedzica klucza bałabanowskiego, zaniósł przed Antonim Jaławickim[?], ówczesnym namiestnikiem grodu winnickiego, protestację przeciw Stanisławowi Woynie Orańskiemu, stolnikowi czernihowskiemu, dziedzicowi dóbr Oratów z przyległościami, jego dyspozytorom, pułkownikom, ludziom i gromadom: mimo pozwów ludzie oratowscy ponawiali gwałty na gruntach klucza bałabanowskiego, w lasach Sabadasze[?] zabierali poddanym bałabanowskim woły, konie, wozy, jarzma, siekiery, kożuchy, czapki i inne rzeczy – w akcie wyliczono kilkudziesięciu poszkodowanych chłopów z wykazem zabranego mienia; na koniec postrzelili trzema kulami w plecy niewinnego Majdyna Korała[?], a jego pastuchowi zabrali konia z siodłem; rzeczy nie oddano mimo wielokrotnych rekwizycji. Na dowód stawił woźnego generała Antoniego Horochowskiego, który ze szlachtą Janem Jarockim[?] i Teodorem Wojcierowskim[?] oglądał ciężko rannego Korała – ten twierdził, że postrzelili go ludzie oratowscy. Woźny złożył relację z wizji (krzyżyk), komparent podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 352v (skan 0356, strona lewa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dziewiętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winn. y Przedemną

4Antonim Jaławickim[?] Protunc Namiesnikiem Burg-

5rabstwa Grod. Winn. Stanowszy Osobiscie Woźny Generał

6Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Andrzey Głowacki[?]

7In Oim Sue Vere ac fidelis Retto, Palam Publice Libereq.

8recognovit

k. 353 (skan 0356, strona prawa)

1recognovit Jż on Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Dnia Czternastego Nowembris na Affektacyą y Prawną

3Rekwizycyą Wiell. JmPana Stanisława Woyny Orańskiego

4Stolnika Czerniechowskiego, Maiąc Przy Sobie Stronę Szlachty

5Ludzi Wiary Godnych, Urodz. JmPanow Jana Domskiego[?]

6y Michała Grodeckiego Maioris Evidentiae testimonii

7Gratia Sibi adhibitos, był w Dobrach Wsi Łukaszowce[?] gdzie

8W. Wołczeckiego[?] Gubernatora u Gromady Łukaszowieckiey[?]

9a Gromadę u W. Wołczeckiego[?] y Woyta Tameczneyo, Sto-

10nąd tegoż Dnia był w Dobrach Wsi Bałabanowce, Gdzie

11będąc W. Dokrańskiego[?] tudzież Gubernatora Bałabanowskiego

12u Gromady Tameczney: Oraz Gromadę u Tegoż W.

13Dokrańskiego[?] y Woyta Aresztował y Prawnie Przy-

14poręczył, Ktory Areszt WW. Gubernatorowie na Gro-

15mady, a Gromady WW. tych że Gubernatorow be-

16nevole Jmieniem Pana Swego Przyięli, y do roz-

17prawy Prawney dotrzymać Deklarowali y Sub-

18mittowali się. A tak on Woźny z Szlachtą Sobie Przy-

19tomną oswiadczywszy się Stamtąd Powrocił, y

20Przedemną Urzędem Uczynił y Zeznał Prawdzi-

21wego Aresztu Retto. De quo Praesens Ejusdem

22Ministerialis Retto Mllis qui Supra Crucem

23S. posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „540”; obok skreślone „28”. Wpis 19 XI 1768 przed Antonim Jaławickim[?], ówczesnym namiestnikiem; areszt 14 XI 1768. Kontrakcja Orańskiego wobec protestu Worcella z aktu 558 (gromady Łukaszówka[?] i Bałabanówka należą do klucza bałabanowskiego S. Worcella).

Odczyt: „Łukaszowieckiey[?] / Łukaszowce[?]” (rkp. „Łukaszowieckiey”, „Lukaszowcech[?]”) – nazwa wsi niepewna; nazwisko woźnego „Głowacki[?]” (rkp. „Andrzey Głowacki”) – prawdopodobne; „Domskiego[?]” – niepewne; gubernatorzy „Wołczeckiego[?]” i „Dokrańskiego[?]” – nazwiska niepewne; „Stanisława Woyny Orańskiego Stolnika Czerniechowskiego” – czytelne (rozstrzyga akt 558).

Objaśnienia: „In omnibus suae vere ac fidelis relationem palam publice libereque recognovit” – zeznał jawnie, publicznie i dobrowolnie swą prawdziwą i wierną we wszystkim relację; „Gubernator” – zarządca dóbr (wsi); „areszt … przyporęczył” – woźny aresztował gubernatora u gromady i gromadę u gubernatora (wzajemne poręczenie), by stawili się do rozprawy; „benevole” – dobrowolnie; „qui supra crucem S[anctam] posuit” – który, jak wyżej, położył znak krzyża.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

19listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Andrzej Głowacki[?] zeznał przed ówczesnym namiestnikiem Antonim Jaławickim[?], że 14 listopada 1768 r., na żądanie Stanisława Woyny Orańskiego, stolnika czernihowskiego, wraz ze szlachtą Janem Domskim[?] i Michałem Grodeckim był we wsi Łukaszówka[?], gdzie aresztował gubernatora Wołczeckiego[?] u gromady, a gromadę u gubernatora i wójta, a tego samego dnia we wsi Bałabanówka – gubernatora bałabanowskiego Dokrańskiego[?] u gromady i gromadę u gubernatora i wójta. Gubernatorzy i gromady dobrowolnie przyjęli areszt imieniem swego pana (S. Worcella) i zobowiązali się stawić do rozprawy. Woźny postawił krzyż (por. akt 558 – spór Worcell vs Orański).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 353 (skan 0356, strona prawa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Nowembris Osimnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi, y Przedemną

4Antonim Jaławickim[?] Protunc Namiesnikiem Burgra-

5bstwa Grodu Winn. Osobiscie Postanowiwszy się W. JmPan

6Woyciech Jagiełłowicz Jmieniem Wiell. JmPana Jozefa Samu[e]-

7la[?] Pawłowskiego[?] Podczaszego Bracł. Pryncypała Swego, Sole-

8mnie na Ple W. JmPana Wincentemu z Rosiorku[?] Bielin-

9skiemu Starości Dołżańskiemu[?] Manifestuie się o to: Jż JmPan

10Bieliński obżałowany Potrzeby Summy, a nie mogąc Jnaczey

11nigdzie dostać, tey Zaryt[?] Srodku Ze Smiał Uczynić z Dobr

12Wsi Raszkowki[?] Małey w Woiewodztwie Bracł. Leżącey, Dożywot-

13nim Possessorom, y tym Sposobem Ułudzy[?] w Umowę Wielmo[żnego]

14Comtis Pryncypała, y Kontrakt Trzy-Letny Arędowny Wspo-

15mnione Dobra Spisawszy w Lwowie Roku Tysiąc Siedmset

16Szesdziesiątym Osmym Dnia Dziewiętnastego Augusti

17[kustosz:] y tenże

k. 353v (skan 0357, strona lewa)

1y tenże Kontrakt Aktami Grod. Lwowskiemi tegoż Roku We

2Czwartek po Wniebo-Wzięciu Nayswiętszy Panny Maryi w-

3znowszy[?], Summę Zł Poll. Dwa tysiące wedle Listu do W.

4Krasowskiego niby Dyspozytora Swego Raszkowskiego[?] napi-

5sał, z Zaleceniem, aby gdy Ktoś będzie destynowany od Wielm.

6Comtis Pryncypała do Dobr pomienionych, Zaraz onemu Oddał

7Possessią, a tak gdy Destynowany Zjechał do Raszkowki[?] Posse-

8syą obiąć chciał, Dyspozytor W. JmPan Cieklewskiego[?]

9tejże Raszkowki[?] Possessora, tejże Possessyi niedopuścił mieniąc

10Raszkowkę[?] nie Wiell. Obżał.[?] być do Żywotnią[?] Lecz Sulimow-

11skiego[?] Marzwińskiego[?] z Kancelaryi Sądowey[?] Dziedziczną, w Opiece

12Wiell. Cieklewskiego[?] Zostaiących, Zaczym Zgrozny[?] tey Compa-

13rens de Praemissis omnibus tam Magna Jllusione[?] iterato queri-

14tur et Manifestatur. Woyciech Jagiełłowicz . . .

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „541”; obok skreślone „29”. Wpis 18 XI 1768 przed Antonim Jaławickim[?], ówczesnym namiestnikiem. Kontrakt zawarty we Lwowie 19 VIII 1768 i oblatowany w grodzie lwowskim w czwartek po Wniebowzięciu NMP 1768 (= 18 VIII 1768 – data oblaty wcześniejsza od daty kontraktu; zapewne niedokładność pisarza).

Odczyt: nazwisko mocodawcy – w nagłówku „Pawłowskiego[?] P. Bracł.”, w tekście „Jozefa Samu[e]la[?] Pawłowskiego[?]” (rkp. „Jozefa Samo-/la Pawłowskiego”/„Sawhołowskiego”?) – niepewne; obwiniony – „Wincentemu z Rosiorku[?] Bielinskiemu Starości Dołżańskiemu[?]” (rkp. „Bielin-/skiemu Starosci Dotranskiemu”), w nagłówku „S. B.[?]” – tytuł niepewny; nazwa wsi „Raszkowki[?] Małey” (rkp. „Rasztowki”/„Raszkowki”) – niepewna; „tey Zaryt[?] Srodku” – niejasne (może ‘tego zaraz środka’); „Ułudzy[?]” – zapewne ‘ułudził’ (zwiódł); „Cieklewskiego[?]” (rkp. „Cielkowskiego”/„Cienkowskiego”) – niepewne; „do Żywotnią[?] Lecz Sulimowskiego[?] Marzwińskiego[?] z Kancelaryi Sądowey[?]” – fragment niejasny (rkp. „Zor Sulimowskiego Marzwinskiego z Kanc[...] Sptkoreych Dziedziczną”); „Zgrozny[?]” – niejasne; „Jllusione[?]” – zapewne ‘illusione’ (oszukaniem).

Objaśnienia: „Kontrakt trzyletni arendowny” – umowa trzyletniej dzierżawy (w praktyce zastaw na sumę pożyczoną); „destynowany” – wyznaczony, wysłany; „dożywotni posesor” – posiadacz dóbr do końca życia; „tam magna illusione iterato queritur et manifestatur” – z powodu tak wielkiego oszukania ponownie skarży się i manifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18listopada 1768 r. Wojciech Jagiełłowicz imieniem Józefa Samuela[?] Pawłowskiego, podczaszego bracławskiego, zamanifestował przed ówczesnym namiestnikiem Antonim Jaławickim[?] przeciw Wincentemu z Rosiorku[?] Bielińskiemu, staroście d.[?]: Bieliński, potrzebując pieniędzy i nie mogąc ich nigdzie indziej zdobyć, jako dożywotni posesor wsi Raszkówka[?] Mała w województwie bracławskim zawarł we Lwowie (19 VIII 1768, oblatowany w grodzie lwowskim) trzyletni kontrakt arendowny z Pawłowskim, wziął 2000 zł i napisał list do swego rzekomego dyspozytora Krasowskiego, by oddał posesję wysłańcowi Pawłowskiego. Gdy jednak wysłaniec przybył, dyspozytor Cieklewskiego[?] nie dopuścił go do posesji, twierdząc, że Raszkówka nie jest dożywociem Bielińskiego, lecz dziedzictwem innych osób pozostających pod opieką Cieklewskiego[?]. Komparent manifestuje się o to oszustwo; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 353v (skan 0357, strona lewa – od ok. 1/3 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Nowembris Dziewiętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Niniejszemi Winnickiemi

4Przedemną Antt Jaławickim[?] Protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens Personaliter Urodz. JmPan

6Jakub Olszewski[?] Dobr Klucza Oratowskiego Gubernator,

7Jmieniem, y Wyraźney Woli Wiell. JmPana Stanisława

8Woyny Orańskiego Stolnika Czern. Dobr Klucza Oratowskiego

9Dziedzica, Zapobiegaiąc nieprzestannym od Czasu niema-

10łego przez Kozakow y Ludzi niżey Wyrażonych Poddaństwu

11Oratowskim poczynionym Krzywdom Solennie na Ple

12Wiell. JmPana Stanisławowi Worcellowi Sędziemu Ziem.

13Halickiemu Posłowi na Seym Warszawski, Dobr Klu-

14cza Bałabanowskiego, in contiguitate z Dobrami Klucza

15Oratowskim Będących Dziedzicowi, Panu, W. Stefanowi

16Brzozowskiemu tychże Dobr Klucza Bałabanowskiego

17Kommissarzowi, quovis nomine Wołczeckiemu[?] Łu-

18kaszowieckiemu[?], Dokrańskiemu[?] Bałabanowieckiemu

19Gubernatorom, y Ataman[?] Łukaszowieckim, Bała-

20banowskim Pod Wysocańskim[?] y Jnnych Wiarach[?] . .

21[kustosz:] Klucza

k. 354 (skan 0357, strona prawa)

1Klucza Bałabanowskiego do Osob na wyrażony do Boju

2Przybranym y Licencyowanym, Kozakom, po Jmionach y

3Przezwiskach JchMościom Lepiey Wiadomym, niemniey y Ca-

4temu Pospolitctwu Klucza Bałabanowskiego, w Grątowy[?]

5Lasy Gwałtownie Oratowskie Zbroynie Wdzieraiącym się,

6Skarży Manifestuie y Protestuie się Oto: Jż Jmść nieKon-

7tentuiąc się Dawnieyszemi Wiolencyiami Gruntom Lasow

8y Ludziom Oratowskim poczynionemi, ale y Owszem teraz

9tym wtak Wielkim Zamieszaniu Oyczyzny Będącym

10nieUważaiąc na Prawa Koronne Krzywd y Wiolencyi

11Uczynienia Surowe Opisane, ważyli się, abo naSamprzod Roboczego

12Andrzejka Słateckiego[?] Poddanego Oratowskiego Rebuniącego[?]

13Konie Własnego, od Lat Dwoch mieszkaniu wszystego[?] w

14Dobrach Łukaszowce, Dyspozycyi W. Brzozowskiego

15Kommissarza, tegoż Poddanego okrutnie Porzniwszy na Ziemi

16Kijmi bić, y wodą odliwać, Ktoren Zbaw[?] niemiłosiernego

17bicia Dnia Drugiego, z Tym Się Pożegnał Swiatem, po-

18tornie W. JmPan Kommissarz Łukaszowieckim y Bała-

19bańskim przybrawszy Osinych[?] Korałow do Osob Sta

20wynoszących, na Grąta[?] Oratowskie z Zemni[?] Koza-

21kami Gwałtownie naiechawszy, z Lasow Dwoch Oratow-

22skich, Zyta Kop Sto Osimdziesiąt, Przenicy Kop Sto Piędzie-

23siąt y Siedm, naciąnoszy[?] Oratowskiej między Kontrowersya-

24mi nie podpadaiących, Koni Osmerga[?], Bydła Dziesięć

25Zabrali, y Do Siebie Zaprowadzili, Ale y Jnnych Ruiny[?]

26Sposobow narusizenie Substancyi Wiell. Comtis Pła-

27sprawiaiąc Ludzi Woyskowych y Mieszczan Za Buntow-

28nikow Cały Klucz Oratowski Sami z Jnnemi Zbuntowa-

29nemi napadszy do Zarucenia[?], Tak We Dworze Jako

30y Gromadnych Ludzi, bić Kaleczyć, y Konia Ogie-

31ra Ze Stayni Podczas tey naieżdzania Czerwonych

32Złotych Szesdziesiąt Wartuiącego, Wziąć Licencyo-

33wać, ale tym się nieKontentuiąc, a dawnieysze ponawia-

34iąc Wiolencyie Dnia Czwartego Miesiąca Listopada

35Roku Teraznieyszym, Zebrawszy z Całego

36Klucza Łukaszowieckiego y Bałabanowskiego Pod-

37[kustosz:] danych

k. 354v (skan 0358, strona lewa)

1danych na Podwod Pięcset y Z temi Podwodami w Lasy Ora-

2towskie w Padszy[?], Ludzi Administrato[?] Korałow Z Jnnych pod

3Komędą W. Wołczeckiego[?] y Dokrańskiego Będących, Natenczas Pod-

4wody Las Oratowski przez nastanych Ludzi Jako to Hrycka

5Romanenka, Pawła Mytkowskiego, y Jlka Nahirnego, Jlka

6Kołomiyczka, Jwana Natherniuka[?], Hrycka Czeczyrnego,

7Simena Szwiwego[?], Churtina Kołomiika, Fedora Dorohia[?]

8Bałabanowskich, Charka Rozdobudczuka[?], Hrycka Pelaszczuka[?]

9tara[?], Jwana Rozdobudczuka[?], Jwana Siwaka, Jacka

10Burego, Jwana Słobodzianika, Nowosielskich, Jwana

11Kotyka, Łukaszowieckiego, Michayła Szczerbatego, Hry[ć]-

12ka Ratuszniaka, Czmielowieckich[?], y Jnnych, Dnia Czw[ar]-

13tego zacięcie Wyciąć wszelki w Cyrz[?] na Trzy Staie w Dłu-

14gość[?], y Do Dobr Wsi Bałabanowki y Łukaszowie-

15cki Wiozli Dysponowali, a gdy Widząc Ludzie Oratowscy tak

16Wielką Krzywdę Przez Wycięcie Lasow Oratowskich, Poprzy-

17iacielsku[?] Szpryswaiąc do Zgromadzonych Podwod y Kora-

18low Bałabanowskich Przyiechali, Perswaduiąc Ażeby

19Poprzestali tak Niezgodnie Czynić Krzywdy, w Ten Promie-

20ni[?] Kozacy y Ludzie Bałabanowscy będąc Zajuszeni

21do Strzelb y Spis Rzucili Się, y Wasyla Kowala Podda-

22nego Oratowskiego Postrzeliwszy y Koni Kilka z Lasu

23z Podwodami Drzewem naładowanemi do Liczby Pięćset

24Wozow Wynoszących Wycięli[?] Zabrali; niektorych Zas[?] ale Drze-

25wa Więcey Rąbali W Lesie Zostawili, y gdy Zostawione

26Wozy Podług Prawa do Kancellaryi do Przyięty Wiedzi[?], tedy

27Jchmości w Komędy Woyskowey w Daszowie Stoiącey Z

28Zdaniem Poddanych Oratowskich Liste w tey ze Komędy

29Z nad Grożeniem do oddania Ktore[?] Dotąd Nieolwiera[?] Pisany Wyrobić

30Ważyli się y Jnne Krzywd y Wiolencyi Czyniąc Wszy-

31stkie Czasu Prawa, Jnkwizycyami Dowiedzione

32będzie. A Zatym tenże Comparens Zapobiegaiąc takowym

33bezPrawnym Wiolencyom oraz Postrzegaiąc Całości

34Substancyi Pryncypała Swego, na Ple tymże

35Jchmościom Wyżey Wyrażonym Powtornie Manifestuie się

36y Protestuie się, Jn Verificatione praemissorum tenże

37Comparens Przedemną Urzędem Wołow Czterdzieści

38Sześć[?]

k. 355 (skan 0358, strona prawa – górna część)

1Sześć, Koni Dwoiaczy[?], Wozow Dwadzieście Cztery, Przy

2Gwałtownym Naiezdzie Lasow Oratowskich U Ludzi Ba-

3łabanowskiego Wziętych, w Kancellaryi Grod. Winn.

4Prezentował, y one ad Effidjunionem[?] Cujus Jnterest Zo-

5stawił. Jakub Olszewski[?] —— Vacuum ——

6Et Jn Continenti Stanowszy Osobiscie Woźny Generał

7Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Andrzey Głowacki,

8Ktory w Moc Wierney y Sumienney Retti Swoiey Jawnie

9Ustnie Dobrowolnie Zeznał. Jż on Roku Tysiąc Siedmset

10Szesdziesiąt Osmego, Nowembris Dnia Czwartego: Na

11Affektacyą y Prawną Rekwizycyą Wiell. JmPana

12Stanisława Woyny Orańskiego Stolnika Czern. Maiąc

13Przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary Godnych, Urodz.

14Jana Dzikowskiego[?] y Michała Grodeckiego Majoris Evi-

15dentiae Testimonij Gratia Sibi adhibitos, był w Le-

16sie Oratowskim, Gdzie będąc Widział Lasu Wyciętego Wzdłuż

17na Czwierć Mili Wszyrz na Trzy Staie przez Poddanych

18Klucza Bałabanowskiego, Co Widziawszy y oglądawszy z Szla-

19chtą Sobie Przytomną oswiadczywszy się Stamtąd

20Przedemną Urzędem Prawdziwey Wizyi Uczynił y Zeznał

21Retta prosząc Eorum Actis Connotari Co y otrzymał.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „542”; obok skreślone „30”. Wpis 19 XI 1768 przed Antonim Jaławickim[?], ówczesnym namiestnikiem. Kontrmanifest Orańskiego wobec protestu Worcella (akt 558) – oba akty opisują te same wydarzenia (wyrąb lasów, starcie, postrzelenie ludzi) z przeciwnych stron. Zakończenie (relacja woźnego) bez podpisu i krzyżyka; po podpisie komparenta pisarz wpisał „Vacuum”.

Odczyt: nazwisko gubernatora oratowskiego – „Jakub Olszewski[?]” (rkp. „Ołuchowski”/„Ołszewski”?) – niepewne; w nagłówku „S. C.[?] Bracł.[?] ne” – skrót niejasny; „cum Effidjunione[?] Visione” – niejasne (może ‘cum Exhibitione et Visione’ – z okazaniem [rzeczy] i wizją); „Wołczeckiemu[?] Łukaszowieckiemu, Dokrańskiemu Bałabanowieckiemu Gubernatorom” – por. akt 559; „Ataman[?]”, „Pod Wysocańskim[?] y Jnnych Wiarach[?]” – niejasne; „Grątowy[?]”, „Rebuniącego[?]”, „Zbaw[?]”, „Osinych[?]”, „Zemni[?]”, „naciąnoszy[?]”, „Osmerga[?]”, „Zarucenia[?]”, „w Padszy[?]”, „Administrato[?]”, „Szpryswaiąc[?]”, „Promieni[?]”, „Dotąd Nieolwiera[?]”, „Dwoiaczy[?]”, „Effidjunionem[?]” – niejasne; „Słateckiego[?]” (rkp. „Słatelkiego”) – niepewne; lista chłopów bałabanowskich (k. 354v) w części zbieżna z aktem 558 (Hryćko Romanenko, Paweł Mytkowski, Iłko Nahirny, Hryćko Czeczyrny, Iwan Siwak, Michajło Szczerbaty, Iwan Kotyk, Hryćko Ratusznik) – potwierdza odczyty tamtego aktu; świadek „Dzikowskiego[?]” – w akcie 559 „Domskiego[?]” – nazwisko niepewne.

Objaśnienia: „Kozacy” – tu nadworni kozacy (milicja dworska) dóbr bałabanowskich; „Korały/Korale” – w tym akcie wyraźnie określenie ludzi zbrojnych (najemników?) obok kozaków; „Kopa” – 60 snopów; „Staje” – miara długości (ok. 130–150 m); „Czwierć mili” – ćwierć mili; „Podwody” – wozy z zaprzęgiem dostarczane przez poddanych; „w tak wielkim zamieszaniu Ojczyzny” – w czasie konfederacji barskiej i koliszczyzny; „Komenda wojskowa w Daszowie” – oddział wojskowy stacjonujący w Daszowie; „Czerwony złoty” – dukat.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

19listopada 1768 r. Jakub Olszewski[?], gubernator dóbr klucza oratowskiego, imieniem Stanisława Woyny Orańskiego, stolnika czernihowskiego, dziedzica Oratowa, zaniósł przed ówczesnym namiestnikiem Antonim Jaławickim[?] manifest przeciw Stanisławowi Worcellowi, sędziemu ziemskiemu halickiemu i posłowi na sejm, dziedzicowi sąsiedniego klucza bałabanowskiego, jego komisarzowi Stefanowi Brzozowskiemu, gubernatorom Wołczeckiemu[?] (Łukaszówka) i Dokrańskiemu[?] (Bałabanówka), uzbrojonym kozakom i całej gromadzie klucza bałabanowskiego. Zarzucał im, że w czasie zamieszania w kraju dopuszczali się gwałtów: z polecenia Brzozowskiego zakatowano kijami poddanego oratowskiego Andrzejka Słateckiego[?], który zmarł nazajutrz; komisarz z kozakami najechał lasy oratowskie, zabrał 180 kop żyta i 157 kop pszenicy, konie i 10 sztuk bydła; najeżdżano dwór i gromadę, bito ludzi, zabrano ogiera wartego 60 czerwonych złotych; 4 listopada 1768 r. ok. 500 podwód z kluczy łukaszowieckiego i bałabanowskiego pod komendą gubernatorów wycinało lasy oratowskie (wymienieni z imienia chłopi), a gdy ludzie oratowscy próbowali ich powstrzymać, kozacy i ludzie bałabanowscy rzucili się do strzelb i spis, postrzelili poddanego Wasyla Kowala i wywieźli drewno; następnie wymusili przez komendę wojskową w Daszowie list nakazujący zwrot zatrzymanych wozów. Na dowód komparent okazał w kancelarii grodzkiej 46 wołów, 2 konie i 24 wozy zabrane ludziom bałabanowskim. Zaraz potem woźny Andrzej Głowacki zeznał, że 4 listopada wraz ze szlachtą Janem Dzikowskim[?] i Michałem Grodeckim oglądał w lesie oratowskim wyrąb na ćwierć mili wzdłuż i trzy staje wszerz, dokonany przez poddanych klucza bałabanowskiego.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 355 (skan 0358, strona prawa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dziewiętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Niniejszemi Winn.

4y Przedemną Protunc Namiesnikiem Burgrabstwa Gro-

5du Winnic. Comparens Personaliter W. Sebastian Osowski[?]

6Jmieniem Wiell. JmPana Tomasza Brzostowskiego Staro-

7sty Brzeskiego[?], Zapobiegaiąc Całości fortuny Pryncypa-

8ła Swego, przypadaiąc do Akt Niniejszych niżey wyra-

9żoney Asekuracyi Manifestuie się na Ple Wiell. JmPana

10Woyciechowi Schabickiemu[?] Cześnikowi Nurskiemu, oto: Jż

11pomieniony Jgd. Cześnik Zaciągnąwszy u Manifestanti

12Pryncypała, Roku Jeszcze Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt

13Piątego, Summy Sześciu Tysięcy Zł Poll. przy oddał

14byt

k. 355v (skan 0359, strona lewa)

1byt przy objęciu Klucza Pohrebyskiego[?] iako Wies za tuż[?]

2ciągnęła Pryncypałowi Swoiemu, Jako Wies Białozierze[?]

3pe Piekary[?] y Kumejki[?] a potym w Pułtora Roku Pański

4Most, Wies nazywaiącą się, z Podkontraktu przez

5JmPana Grodeckiego Regenta Grod. Chełmskiego do

6Czasu Expiracyi Dzierżawy Pohrebyskiey Ustempiony

7Stawnym Kontraktem przypuszczaiąc ad participa-

8tionem Ordynaryinych y Extra Ordynaryinych Jntrat

9Manifestantis Pryncypała był Wypuścił, ale Jnterre-

10suiąc się Dyspozycyami Swemi do Wszelkich Jntrat

11pomienionych Dobr Białozierze[?] Kumejek y

12Piekar y Zwszelkich Prowentow Manifestantis Pryncypała

13wyściągawszy Kalkulacyi; Jako Regestra Kalku-

14lacyine Swiadczyc będą, potem to: Jż Wiell. Pomie-

15nionego Brzostowskiego z Wniemaney Dzierżawy

16Uczynił Swoim Podstarościm, potym po Expiracyi

17Trzy Letney Possesyi Klucza Pohrebyskiego y Gdy

18wPrzod dla Jnteressow JW. Rzewuskiego Chorążego Litt.

19tych Dobr Dziedzica, Wyż Wyrażony Obżałowany na fu-

20ndamencie Pewney Transakcyi z Wiell. JmPanem

21Grodeckim Regentem Grod. Chełmskim Specialnym

22Plenipotentem y Generalnym Dobr JW. Chorąstwa

23Litewskich Kommissarzem, Wyż Wyrażonych [nad wierszem: Zawartey] Wsiow

24Białozierze Kumejek y Piekar w Pułtora Roku był

25Ustempił a dla Umnieyszenia Manifestantis Pry[n]-

26cypała Wies Pański Most do Trzymania Trzy-

27letney Possesyi przez Wiell. Grodeckiego Podług Kontra-

28ktu Swego tanti per Ustempiona był, otrzymał Kie-

29dy Manifestantis Pryncypał in ordine Dalszey Dzierża-

30wy Wsi Pańskiego Mostu, z Wyż Wyrażonym Regentem

31Chełmskim do Żywotney Wsiow Kumejek y Pańskiego

32Mostu, Possesorem Stawszy, oddania Summy Swoiey

33u Wyż Wyrażonego Obżałowanego rekwirował, ten Zamia[st]

34oddania Należącey Summy Skrypt pewny na

35wytrzymanie oney Spomnioney Wsi Pańskiego Mostu

36ac Si Zastawnemu Kontraktowi Swemu obstante jure

37Paddibitatiua[?] Jemc Pana Regenta Chełmskiego nie widzi[?]

38quo Tytuło Przymanemu podlegać Maiące, w Ręce

39Manifestantis Pryncypała Pierwszy Kontrakt Arędowny

40od Dożywotniego Possesora Maiącego Przysłał, Dla-

41[kustosz:] czego

k. 356 (skan 0359, strona prawa – górna część)

1Dlaczego Manifestans postrzegaiąc Całości Pryncypała Swe-

2go, y Jurisdakcyi[?] Swey aby przez takowe Obżałowanego

3Postąpienia W Summie Sześciu Tysięcy Zł Poll. onemu

4naSkrypt Pewny Kredytowany, Ktory odda[ł] nie Jako

5też w Osobney Kilku Tysięcy Zł Poll. na Teraznieyszey

6Dzierżawy Wsi Pańskiego Mostu impertuwaney[?] Ja-

7kowey nie poniosł Szkody, tudzież Ze y Wpossessyi Wsi Pań-

8skiego Mostu, Za Białozierze Kumejki y Piekary

9Trzymaney nie Sądził się być Possesorem, Kiedy

10y Wiprzie[?] Karmie[?] Jerzattis[?] Będzie Dla pomienio-

11nego obratto Musiał, y Ztey Zupełny Uczynić w

12Czasie offert Kalkulacyi, przeciwko temuż obża-

13łowanemu iterum[?] iterumq. Manifestatur Comparens

14ignarus Lit. Crucem posuit Sebastian Osowski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „543”; obok skreślone „31”. Wpis 19 XI 1768 przed ówczesnym (protunc) namiestnikiem (nazwisko pominięte przez pisarza – w aktach 558–561 Antoni Jaławicki[?]).

Odczyt: nazwisko komparenta „Osowski[?]” (rkp. „Osowski”/„Oszski”) – niepewne; „Tomasza Brzostowskiego Starosty Brzeskiego[?]” (rkp. „Brostowskiego”/„Brzostowskiego Star. Brzeskiego”) – tytuł niepewny (w nagłówku „S. B.”); obwiniony „Woyciechowi Schabickiemu[?] Cześnikowi Nurskiemu” – por. Schabicki (Szabicki), cześnik nurski, w aktach 223, 230 i 44-1-3 (461–464 – Pański Most); „Pohrebyskiego” – klucz pohrebyszczański (Pohrebyszcze; dobra Rzewuskich, por. akt 181); nazwy wsi „Białozierze[?]”, „Piekary[?]”, „Kumejki[?]” – niepewne (rkp. „Białodzierze”, „Pieka(r)”, „Kumeyki”); „Pański Most” – czytelne (por. 44-1-3 akt 461); „Grodeckiego Regenta Grod. Chełmskiego” – por. Grodecki w 44-1-3 (Hrodecki, Pański Most); „za tuż[?] ciągnęła”, „pe”, „Paddibitatiua[?]”, „Jurisdakcyi[?]”, „impertuwaney[?]”, „Wiprzie[?] Karmie[?] Jerzattis[?]” – niejasne; zdania o następstwie dzierżaw (k. 355v) gramatycznie zawiłe – przepis i interpretacja orientacyjne.

Objaśnienia: „Asekuracja” – zabezpieczenie (tu: skrypt); „Podkontrakt” – poddzierżawa; „ad participationem ordinariarum et extraordinariarum intratarum” – do udziału w zwyczajnych i nadzwyczajnych dochodach; „ekspiracja” – wygaśnięcie (terminu dzierżawy); „Skrypt” – zobowiązanie dłużne; „Chorąstwo Litewskie” – J. W. Rzewuski, chorąży (wielki) litewski, dziedzic klucza pohrebyszczańskiego (por. akt 557); „ignarus literarum crucem posuit” – nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

19listopada 1768 r. Sebastian Osowski[?] imieniem Tomasza Brzostowskiego, starosty brzeskiego[?], zamanifestował przeciw Wojciechowi Szabickiemu[?], cześnikowi nurskiemu. Szabicki, który już w 1765 r. zaciągnął u Brzostowskiego 6000 zł, przy objęciu dzierżawy klucza pohrebyszczańskiego (dóbr Rzewuskiego, chorążego litewskiego) dopuścił Brzostowskiego do udziału w dochodach wsi Białozierze[?], Piekary[?] i Kumejki[?], a potem – na mocy podkontraktu z Grodeckim, regentem grodzkim chełmskim, plenipotentem i komisarzem generalnym dóbr chorążego – wsi Pański Most, lecz sam ściągał wszelkie intraty; mianował Brzostowskiego swoim podstarościm. Gdy Brzostowski, zostawszy posesorem Pańskiego Mostu z kontraktu z regentem chełmskim, zażądał zwrotu swej sumy, Szabicki zamiast pieniędzy przysłał mu tylko skrypt i pierwotny kontrakt arendowny. Komparent manifestuje się o 6000 zł kredytowane na skrypt i o kilka tysięcy złotych szkody z dzierżawy Pańskiego Mostu, zastrzegając sobie przedstawienie rachunków; jako niepiśmienny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 356 (skan 0359, strona prawa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dziewiętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demną Antonim Jaławickim[?] Protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnic. Comparens Pttiter[?] W. JmPan

6Stefan Brzozowski nomine et Ex Commisso JW. JmPana Stani-

7sława na Bałabanówce Worcella Sędziego Ziems. Hal.

8y Posła na Seym, Jak tylko o Manifeście w Aktach niniey-

9szych Dnia Dziewiętnastego Nowembris Jmieniem Wiell.

10Orańskiego przeciwko JW. Comparentis Pryncypałowi u-

11czynionym Wiell. Niesprawiedliwemi Obiekcyiami napełnio-

12nym Mogł powziąć wiadomość, tak Zaraz Przychilaiąc się do

13Dawnych Protestacyi y Samey Słuszności Solenniey na Ple

14Wiell. Stanisławowi Woynie Orańskiemu Stol. Czern. Dobr

15Klucza Oratowskiego Dziedzicowi Panu, W. Jakubowi Olsze[w]-

16skiemu[?] tychże Dobr Dyspozytorowi Cujusvis nominis Ruszczyc[?]-

17owi[?], Pułkownikowi y Komendantowi Korałow, niemniey Atamanom,

18Asawułom[?] y Jnnym Wszystkim Korałom Więcey

19do Osob Sta przybranym, na niżey wyrażone Wiolencyie przez

20W. Ruszczyca[?] Pułkownika y Olszewskiego[?] Dyspozytora

21Licencyowanym, Zali Manifestuie y na niesłuszne Obiekcyie

22se manifestuie się w takowy Sposob. Jż Jmść nie przestaiąc

23[kustosz:] Czynie

k. 356v (skan 0360, strona lewa)

1Czynieniem Krzywd Poddanym Dobr Klucza Bałabanowskiego

2y Częścią[?] Uczynionej Wiolencyie y Zabory wymieni-

3ał[?] Słusznemi Poważać[?] Zagrabiwszy Kilka Dziesiąt Ra-

4zow[?] z Wozami Kilkanaście Koni[?] [nad wierszem: Kilkadziesiąt] Siekier U Poddanych Ba-

5łabanowskich, w Własnym y Dziedzicznym Lesie Bałabanow-

6skim y Łukaszowieckim, u Ponie Dnia Czwartego Nowembris Jako Sami

7w Swoim Manifeście Wyrażaią, dotąd Zas Bydło, y Konia Mo-

8rzyli[?], niemi Robili, a Ktorego Morzenia y Robienia iedno po-

9tłuczyli a drugie Mocno pochudzili, aż Dopiro na Dniu Dzi-

10siejszym ad Acta Praesenti do Przejęty Przypędzili, y tu nad[?]

11Koni Parę y Wołow Parę Najlepszych y Sielir[?] Więcey Trzy

12Powiedla[?], Czapek y Kuczajow[?] Kilkanaście, Umieli Zatrzymali

13nie przezstowali[?] y Dotąd nieoddali Wozy, Pod mieniali Wza-

14si[?] Przystawiania Ktery[?] z Wołow niemaiące Czym by mieli

15Orać mie W. Comparenta, y W. Dyspozytorow Dobr Klucza

16Bałabanowskiego, y Łukaszowieckiego w Swoim Manifeście zada-

17li Jakoby W. Comparent z W. Wołczeckim, wyysku Rosyskie[?]

18do Dobr Zaradzić Sprowadzili, Ktora Obiekcyia Jakicżi[?]

19Sama w Sobie Niesprawiedliwa, tak Zadnemi Jnkwizycyia-

20mi do Wiedzio na Nie będzie, bo W. Comparent y W. Wołcze-

21cki, Jako Żadnego Dla do Woyska Rosyskiego Niemaią, tak

22na Jnstacyią onych Komendanci Rosyiscy nigdy żadnego[?]

23nie Uczynili, w Drugim Punkcie Manifestu Swoiego Za-

24dali Jakoby W. Comparent Ruszczyka[?] z Oratowa Relui-

25ruiącego[?] Konie w Łukaszowce tak bić Kazał że Jako by z tego

26bicia Umrzeć Musiał, y ten Zarzut Jest Zcięst[?] nie Spra-

27wiedliwy, tylko Szczegulnie U W. Comparenta y JW. Kntta[?]

28Pryncypała Comparentis Czerniaiący tak Zadnemi Jn-

29kwizycyiami do Wiedzione niebędzie, bo w Dobrach Łuka-

30szowce y Bałabanowce Zadnego Konia z Dobr Oratowa nie

31było, y niema, y Chłop Zadon nigdy nie Uspominał, Jak my

32to tylko Rzeczywiście Częstokrotne naiazdy na Dobra

33Bałabanowski y Ludzi Bałabanowskich Zabierać takowe y

34tym podobne niesprawiedliwe, y nigdy Dowieść się nie mo-

35gące, na Ludzi niewinnych Wkładaiąc Potwarze, Dla czego

36tenże W. Manifestans oswiadczywszy Przed Aktami Ni-

37nieyszemi Grod. Winnic. Swoią y JW. Pryncypała Swoiego mian[o]-

38wnie Ratione praemissorum omnium, a mianowicie Ratione

39Wołow y Koni iedney Pokaliczoney, Drugich pochudzenia Mo-

40rney[?], Pary Zas Wołow Wartuiących Talarow Trzydzieści

41y Koni Pary Wartuiących Czerwonych Zł. Dziesięć

42Sielir

k. 357 (skan 0360, strona prawa – górna część)

1Sielir[?] Trzydziesta[?] Czapek y Kuczajow[?] u Ludzi Klucza Ba-

2łabanowskiego, Gwałtownie na Własnym Gruncie Bałaba-

3nowskim Zabranych y Zagrabionych, nieprzezstowania

4y Narowe[?] Przyiacielskie Perswazie, nieoddania onych

5Cujusvis Supra Manifestuie y Protestuie się Ratione Za-

6niechanego[?] Opisania, Jterato[?] Deprotestowawszy się

7Ciebie[?] Wołow Czterdzieście y Sześć Koni Dwanaście Wozow

8Dwadzieścia Cztery, ex Sequestro officij Wyięcy[?] y Gro-

9dz Wyięcia[?] mnieyszey Zalecił[?] wat[?] Ksarzatyą[?] pro-

10sząc Akto Actis Connotari Co y Otrzymał. S. Brzozowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „544”; obok skreślone „32”. Wpis 19 XI 1768 przed Antonim Jaławickim[?], ówczesnym namiestnikiem. Odpowiedź Worcella na manifest Orańskiego z tego samego dnia (akt 561); zarazem kontynuacja protestu z aktu 558.

Odczyt: nagłówek „Effidusione[?]” – por. „Effidjunione[?]” w aktach 561 (nagłówek) – niejasne (może ‘ex(h)ibitione’ – okazanie rzeczy w urzędzie); „Ruszczyc[?]-/owi”, „Ruszczyca[?] Pułkownika” – nazwisko pułkownika oratowskiego niepewne; „Ruszczyka[?] z Oratowa” w drugim zarzucie – odnosi się do chłopa zakatowanego wg aktu 561 (tam „Andrzejek Słatecki[?]”) – nazwy niezgodne, odczyt obu niepewny; „Asawułom[?]” – osawułom (oficerom kozackim); „Sielir[?]”, „Powiedla[?]”, „Kuczajow[?]” (kuczmy – czapki futrzane?), „Morzyli[?]”, „wyysku Rosyskie[?]” (wojsko rosyjskie), „Jakicżi[?]”, „Zcięst[?]”, „Kntta[?]”, „Narowe[?]”, „Wyięcy[?] … Ksarzatyą[?]” – niejasne; zakończenie (k. 357) w części nieodczytane.

Objaśnienia: „Obiekcyie” – zarzuty; „Atamani, Asawułowie” – starszyzna oddziałów kozackich (tu kozaków nadwornych Orańskiego); „Wojsko Rosyjskie” – oddziały rosyjskie tłumiące koliszczyznę i walczące z konfederatami (1768); w manifeście (akt 561) Orański zarzucił, że Brzozowski i Wołczecki[?] sprowadzili na Oratów wojsko rosyjskie; „Talar” – moneta srebrna; „Czerwony złoty” – dukat; „ex sequestro officii” – z sekwestru (przechowania) urzędu – mowa o 46 wołach, 12 koniach (w akcie 561: „Koni Dwoiaczy”) i 24 wozach okazanych w urzędzie przez stronę Orańskiego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

19listopada 1768 r. Stefan Brzozowski, z polecenia Stanisława Worcella na Bałabanówce, sędziego ziemskiego halickiego i posła na sejm, dowiedziawszy się o manifeście Orańskiego z tego dnia (akt 561), pełnym niesprawiedliwych zarzutów, zaniósł protestację przeciw Stanisławowi Woynie Orańskiemu, stolnikowi czernihowskiemu, dziedzicowi Oratowa, jego dyspozytorowi Jakubowi Olszewskiemu[?], pułkownikowi Ruszczycowi[?], atamanom, osawułom i ponad stu kozakom. Zarzucał, że 4 listopada w dziedzicznym lesie bałabanowskim i łukaszowieckim zabrali poddanym bałabanowskim kilkadziesiąt wołów z wozami, kilkanaście koni i kilkadziesiąt siekier, a bydło i konie zamorzyli pracą, by dopiero teraz przypędzić je do urzędu, zatrzymując najlepsze. Odpierał zarzuty Orańskiego: że Brzozowski z Wołczeckim[?] sprowadzili wojsko rosyjskie (nie mają żadnych związków z wojskiem rosyjskim) i że kazał zakatować chłopa z Oratowa (w Łukaszówce i Bałabanówce nie było żadnego konia z Oratowa i nikt o tym nie słyszał) – to potwarze dla ukrycia częstych najazdów oratowskich. Manifestuje się o zabrane i zniszczone woły (para warta 30 talarów), konie (para warta 10 czerwonych złotych), czapki i inne rzeczy, oraz o 46 wołów, 12 koni i 24 wozy złożonych w sekwestrze urzędu; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 357 (skan 0360, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dwudziestego Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemną

4Prot. Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic. Comparens Pttiter

5W. JmPan Woyciech Jgnacy Dwoch Jmion Burbiński Wiell.

6JchMc Państwa Franciszka Oyca y Marianny z Wasilewskich[?]

7Sumowskich Cześnikow Dorohickich[?] Mattt. Jmieniem te Wyrazy

8Zanosi Manifest. Jż Wiell. Pryncypałowie Manifestantis w

9Czasie Teraznieyszey Rewolucyi Publiczney w Całey Koronie Pol-

10skiey, Bawiących Się a Osobliwie w Woiewodztwach Podolskim

11Podol. Bracł. y Jnn. od Roku do Roku muszącego Zaięty[?]

12Lub Wydysponowanych Rożnych, tak Jmaiąc[?] Appenencyi[?] y

13Jnnych Spręciaci[?] tudzież Dokumentow Membranowych y Karyych[?]

14Transakcyi Maiąc Pochowane, Roku Teraznieyszego Tysiąc

15Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego, in Junio przez Publiczne Klę-

16ski Szkodę y Utratę Ponieśli iednak Przez niespodzianego[?]

17Aktach Ktorych Koronny Ziems. lub Grodz. podług Prawa

18Zaginione Papierow y Dokumentow Zaprzysiężenia z

19Przyczyn niektorych, w Czasie Dalszym Wyrazić się ma-

20iących aby Stąd Jakowego nie ponieśli Ubliżenia Tym

21Sposobem Zostawiwszy Osobiste Zaprzysiężenie Wiell.

22Pryncypała Manifestantis Niniejszy Comparens apud

23Tytuło[?] Swoich Wiell. Pryncypałow Jako nay Uroczyściey przed

24Aktami Niniejszemi Manifestuie się. Woyciech Jgnacy

25Burbiński mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „545”; obok skreślone „33”. Data wpisu: 23 XI 1768 („Dwudziestego Trzeciego” – odczyt potwierdzony porównaniem z aktem 568). Wpis przed ówczesnym (protunc) namiestnikiem (nazwisko pominięte).

Odczyt: nagłówek „Sumowskich C. D.[?]” – w tekście „Cześnikow Dorohickich[?]” (rkp. „Cześnikow Dzwinogrodzkich[?]”/„Dzirnogro”) – tytuł niepewny, możliwe też „Zwinogrodzkich”; „z Wasilewskich[?]” (rkp. „z Waśkiłłskich”) – niepewne; „Podol. Bracł.” – w rkp. „Podolskim Podol. Bracł.” (powtórzenie); „Zaięty[?]”, „Jmaiąc[?] Appenencyi[?]”, „Spręciaci[?]”, „Karyych[?]”, „niespodzianego[?]”, „Tytuło[?]” – niepewne; fragment środkowy gramatycznie niespójny – sens: z powodu zaginięcia dokumentów nie można ich zaprzysiąc w aktach, więc zastrzega się osobiste zaprzysiężenie mocodawców w przyszłości.

Objaśnienia: „in Diligentia” – (manifest) dla zachowania staranności (zabezpieczenia praw); „Rewolucja Publiczna” – zamieszki 1768 r. (konfederacja barska i koliszczyzna); „Dokumenta membranowe” – dokumenty na pergaminie; „zaprzysiężenie zaginionych dokumentów” – przewidziane prawem zeznanie pod przysięgą treści utraconych dokumentów, by zachowały moc; „Dwoch Jmion” – dwojga imion (Wojciech Ignacy).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23listopada 1768 r. Wojciech Ignacy Burbiński imieniem Franciszka i Marianny z Wasilewskich[?] Sumowskich, cześnikostwa dorohickich[?] (lub zwinogrodzkich[?]), zamanifestował, że jego mocodawcy w czasie obecnej rewolucji publicznej w Koronie, zwłaszcza w województwach podolskim i bracławskim, mieli ukryte dokumenty pergaminowe, transakcje i inne papiery, które w czerwcu 1768 r. przepadły w czasie publicznych klęsk. Ponieważ z pewnych przyczyn nie mogą obecnie zaprzysiąc zaginionych dokumentów w aktach ziemskich lub grodzkich, a nie chcą ponieść uszczerbku, zastrzegają sobie osobiste ich zaprzysiężenie w przyszłości. Podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 357v (skan 0361, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Nowembris Dwudziestego Trzeciego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi y Pr-

4zedemną Antonim Jaławickim[?] Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grod. Winn. Comparens Pttiter W. JmPan

6Bal Miedźwiedzki nomine et Ex parte Wiell. JchMc Pana

7Montwid Jnglewicza[?] Cześnika Ciechanowskiego, tudzież Ka-

8zimierza Połutyńskiego Łowczego Latyczowskiego, Pryncypa-

9łow Swoich Solennie Ple Wiell. JmPanu Jakubowi Zar-

10czyńskiemu, Wiell. primo voto[?] Posesorom[?] ad praesens

11Dobr Wsi Suprunowa, Possesorom, Skarży y Manifes-

12tuie się oto: Jż Wyż Wyrażeni W. Obżałł. Zawarszy

13między Sobą a Wiell. Comparentow Pryncypałami Opisin

14Ordine Wypełnienia Wszelkiey Pretensyi Wiell. Pryncy[pa]-

15łow, Ztenuty Dobr Suprunowa z Przynależnościami Wymienio-

16nemu Opisow Zadosyć nie Uczynili; Za tegiych[?] na Groma-

17dzie Długow y Czynszow nieoddali, Zboże y Robocizny Za-

18ney[?] w Urwy[?] nad podanie nienadgrodzili na Siwe[?] z Biorą

19wolnego Zabronili, Summy nieodbadaney[?] y Zadnych Jntrat

20Jnwentarzem Podanych niewdrożoney[?] nieoddali, Ale Wszystkie

21Zatrzymane Zostało na Gruncie Kotły[?] w Cłodzi[?] Własnie

22strosszy[?], na Onych że Roboty Wyprzedzaiąc[?] Spalili y Cer-

23kwi[?] obrosili[?] Do Utraty Szkody Wiell. Pryncypałow Przywiedli w Substa[n]-

24cyi y Krzywdzie Własnie Ozymie[?] Szkodę Ponieśli, Dla-

25czego to Potrzymdzenia Szkody y Utraty Wiell. Pryncypałow Wymie-

26nione Nomine Quo Supra Przeciwko w Wyż Wyrażo-

27nym Wiell. Obżałł. iterata querit y Manifestat Vice

28Juris Actoris de praemissis Eosdem Mgcos Principalis Suis de-

29clarans. Jan Bal Miedźwiedzki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „546”; obok skreślone „34”. Data wpisu: 23 XI 1768 („Dwudziestego Trzeciego” – odczyt potwierdzony porównaniem z aktem 568). Wpis przed Antonim Jaławickim[?], namiestnikiem burgrabstwa.

Odczyt: nazwisko komparenta – w tekście „Bal Miedźwiedzki”, w podpisie „Jan Bal Miedźwiedzki” (por. Jan Bal Miedzwiecki – akty 327–331); mocodawca – rkp. „Matiud Jnyliwicza Cześnika Cichandskiego”, rozstrzygnięte wg aktu 566 („Franciszkowi Montwid Jngliewiczowi Cześ. Ciechan.”): Franciszek Montwid Inglewicz[?], cześnik ciechanowski – nazwisko nadal niepewne; „Łowczego Latyczowskiego” – w akcie 566 Połutyński podpisuje się „Stoll. Latt.” (stolnik latyczowski, por. akt 243) – zapewne omyłka pisarza lub błąd odczytu; „Kazimierza Połutyńskiego Łowczego Latyczowskiego” – por. Połutyński, stolnik latyczowski (akt 243 – Supronowce); „Suprunowa” – wieś Supronów (por. Supronowce, akty 233, 243); „primo voto[?] Posesorom[?]” – niepewne; „Opisin” – zapisu (opisu); „Za tegiych[?]”, „Zaney[?] w Urwy[?]”, „Siwe[?]”, „nieodbadaney[?]”, „niewdrożoney[?]”, „Kotły[?] w Cłodzi[?]”, „strosszy[?]”, „Wyprzedzaiąc[?]”, „Cerkwi[?] obrosili[?]”, „Ozymie[?]” – niejasne; zdanie środkowe przepisane orientacyjnie.

Objaśnienia: „Tenuta” – dzierżawa (posesja) z zastawu; „Opis” – zapis, zobowiązanie umowne; „Robocizna” – pańszczyzna; „Inwentarz” – spis powinności i majątku dóbr przy podawaniu posesji; „iterata queritur et manifestatur vice iuris actoris” – ponownie skarży się i manifestuje, zastrzegając prawo powoda.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23listopada 1768 r. Jan Bal Miedźwiedzki imieniem Franciszka Montwida Inglewicza[?], cześnika ciechanowskiego, i Kazimierza Połutyńskiego, łowczego latyczowskiego, zamanifestował przeciw Jakubowi Zarczyńskiemu (cześnikowi sieradzkiemu) i innym obecnym posesorom wsi Supronów[?]: obwinieni, zawarłszy z mocodawcami zapis o zaspokojeniu ich pretensji z dzierżawy (tenuty) dóbr Supronów z przynależnościami, nie dotrzymali go – nie oddali długów i czynszów gromady, zboża i robocizny, sumy ani intrat zapisanych w inwentarzu, wszystko zatrzymali, a przez swoje postępowanie doprowadzili mocodawców do szkód. Komparent ponownie się manifestuje i zastrzega prawo powództwa; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 357v (skan 0361, strona lewa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dwudziestego Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodz. Winn. y Przedemną

4Antonim Jaławickim[?] Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winn. Comparens Pttiter Wiell. JmPan Kazimierz

6Połutyński Stoll. Latt. Przychilaiąc się do dawnieyszych

7Swoich Transakcyi y Manifestow Solennie Ple Wiell. Jm-

8Panu

k. 358 (skan 0361, strona prawa)

1Panu Jakubowi Zarczyńskiemu, Skarży y Manifestuie się

2oto: Jż Wiell. Zarczyński Zawarszy Zastawnym Kontraktem Za-

3stawnym[?], Dla Siebie od Dobr Wsi Suprunowa Spisanym,

4oraz do tegoż Kontraktu Maiący Jnwentarz Dystinkte[?]

5tym naGranicy[?] Przypisawszy Dobr tychże Sobie

6zKomisowany[?] będąc Potrzebny Summy y Zaręczony[?]

7a Wielmożney Compte nie Wychodzącey z Jntraty

8Dobr Summey Umnieyszyć[?], y Oprzeć[?] Wiell. Compta

9Równie y Wiell. Franciszkowi Montwid Jnglewiczowi[?]

10Cześ. Ciechan. Ze pro re et persona Onych tegoż

11Samego Kontraktu, y Podług Jnwentarza Sobie poda-

12nego Ustąpić Miał, Lecz w Potrzebie Swey będąc

13Ktorey Summy nadano[?] Przez Siebie Zaciągnąwszy y uchyli[ł]

14wszy[?] y Utaiwszy[?] Kontrakt y Jnwentarz Sobie Służą-

15cy, Podług Przydaney Summy Spisawszy Kontrakt U-

16ciemiężenie[?] nad Poddaństwo a dla Wiell. Comtta Wybrać[?]

17y Odebrać nie mogły, Wyprowadził Jntratę y Spiżarnię[?]

18Jnwentarzem Poddaństwa, Ucie mienieych[?] Arędarz[?]

19Ciemnego nad Sił wyciężony y Postanowił Długami poob-

20ciążał, y Wymykowny do Wyboru Wiell. Comtti podał Dnia

21Wiell. Comtent[?] W. Kroczywszy[?] w Possessyi tychże Dobr Su-

22prunowa, Gdy podług Jnwentarza Sobie podaney do

23Choły[?] pozyskać Chciał, alesz Poddaństwa Wezwanych na

24Siebie Wiele mięsznych[?] podatkow oddać nie mogąc, iedne

25Wielkie, od Jnnych Zaś od Życia niepodobna, Arędarz

26od Wiell. Zarczyńskiego Postanowiony, Podany Zupełnie Ra-

27tą nie nieoddany Zbiegł Ludzi Podanych Długow Wła-

28tenczas oddać nie mogący nie maiąc, przeco Wiell. Comtans

29w Całey Summie na Dobra Dany Suprunow Z Jntrat

30nieodebraney poluczywszy[?] Upomni się Jako ex

31Samego Juris Datera[?] y Ewiktora, oswiadczaiąc się

32Zaraz o Wszyste Wyrażone poczynione Sobie Szkody y Zła

33wanie[?] przyświetlić[?] Temuż Wiell. Zarczyńskiemu Ja-

34ko Juris Datorowi Swemu, tak Swym, Jako y Wiell.

35Jnglewicza[?] Cześ. Ciechnis[?] oyca Swego Jmieniem

36iterata qua Solennissime queritur et Manifestat.

37Jure De Praemissis aktora et Vindicatoris[?] Videlicet[?]

38Gdy to tu[?] Actis Connotari Prosząc. Kazimierz Polu-

39tyński Stoll. Latt. mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „547”; obok skreślone „35”. Data wpisu: 23 XI 1768 („Dwudziestego Trzeciego” – odczyt potwierdzony porównaniem z aktem 568). Wpis przed Antonim Jaławickim[?], namiestnikiem burgrabstwa. Pismo pośpieszne – wiele fragmentów niejasnych (#PARTIAL).

Odczyt: „Franciszkowi Montwid Jnglewiczowi[?] Cześ. Ciechan.” – nazwisko niepewne (rkp. „Montwid Jngliewiczowi”), tytuł: cześnik ciechanowski; „Jnglewicza[?] Cześ. Ciechnis oyca Swego” – w tym miejscu Połutyński nazywa Inglewicza swoim ojcem (może teściem/ojczymem) – odczyt niepewny; „Zastawnym Kontraktem Zastawnym[?]” – powtórzenie w rkp.; „Dystinkte[?]”, „naGranicy[?]”, „zKomisowany[?]”, „Zaręczony[?]”, „Umnieyszyć[?]”, „Oprzeć[?]”, „nadano[?]”, „Utaiwszy[?]”, „Uciemiężenie[?]”, „Spiżarnię[?]”, „Ucie mienieych[?] Arędarz[?] Ciemnego”, „Wymykowny”, „Comtent[?] W. Kroczywszy[?]”, „Choły[?]”, „mięsznych[?]”, „poluczywszy[?]”, „Datera[?]”, „Zła wanie[?] przyświetlić[?]”, „Vindicatoris[?] Videlicet[?]” – niejasne; dopisek pod tekstem niejasny.

Objaśnienia: „Kontrakt zastawny” – umowa zastawu dóbr w zamian za pożyczoną sumę; „Inwentarz” – spis powinności poddanych i dochodów dóbr; „Ius dator et evictor” – dający prawo (zastawca) i ręczący za spokojne posiadanie (ewikcję); „Arendarz” – dzierżawca karczmy/propinacji; „iterata qua solennissime queritur et manifestat” – ponownie i najuroczyściej skarży się i manifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23listopada 1768 r. Kazimierz Połutyński, stolnik latyczowski, nawiązując do swych dawniejszych transakcji i manifestów, zamanifestował przeciw Jakubowi Zarczyńskiemu: Zarczyński zawarł z nim (i z Franciszkiem Montwidem Inglewiczem[?], cześnikiem ciechanowskim) kontrakt zastawny na wieś Supronów[?] z inwentarzem, zobowiązując się ustąpić mu dóbr według kontraktu i inwentarza, lecz – sam potrzebując pieniędzy – zataił właściwy kontrakt i inwentarz, wybrał intraty i zapasy, obciążył poddanych i arendarza długami, tak że po objęciu posesji Połutyński nie mógł ściągnąć należności według inwentarza: poddani nie byli w stanie oddać podatków, a arendarz Zarczyńskiego zbiegł nie zapłaciwszy raty. Połutyński upomina się od Zarczyńskiego, jako zastawcy i gwaranta ewikcji, o całą sumę zapisaną na dobrach i niepobrane intraty oraz o wszystkie szkody, w imieniu swoim i Inglewicza[?]; podpisał (por. akt 565).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 358v (skan 0362, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dwudziestego Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grod. Winn. y Przedemną

4Antt Jaławickim[?] Namiesnikiem Burg. Grod. Winn.

5Comparens Pttiter W. JmPan Kazimierz Szybiński[?] Ko-

6mornik[?] Dworu JO. Xcia JmPana Kaspra Lubomirskiego

7Wodza[?] Kraiowskiego[?], Postrzegaiąc Całości tego

8JO. Xcia JmPana a Honoru Swego takowy In diligentia

9Zaniosł Matto: Jż będąc Posłany dla Odebrania

10Pieniędzy z Dobr Klucza Raszkowskiego[?], Krasieńskiego[?]

11y Jnnych Ktory W. Montalent[?] In Parte oddawszy[?] ey

12tylko Z tymi Zebranemi Pieniędzmi Ruszyć się

13miał, wtym Wiell. Wiell. JchMc Panowie Rendorf[?] Zoł-

14nierskiey y Kierzeński[?] Starosta[?], z Ludźmi Woysko-

15wemi do Raszkowa[?] Zawitali, Same[?] tegoż Przyby-

16ła Pieniędze wszystkie Zabrali, Jako Dowod Kwit Dany

17Ktory dla większey Swego ocalenia prezentuiąc tenże

18Manifestans Jngrossari Upraszał, y tak de Verbo

19ad Verbum Jngrossuie się. Wziąłem Ja z Procentu[?] Ra[sz]-

20kowskiego[?] Krasiańskiego, Klucza Zamek[?] Monet. W. P.

21Dwadzieścia y Siedm Tysięcy Siedmset Czterdzie-

22ści y Siedm dico Zł 27747. a to In Vim Wyprawy Wo-

23iennych na Woysko Konfederackie, y Ziegłowie[?]

24na Ktory oddane Daię ten Do Remont[?], Dnia Pię-

25tnastego[?] Nowembris Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt

26Osmego Roku, w Raszkowie[?] Kazimierz Pułaski Regi-

27mentarz. W czym Ratione Praemissor. hanc Indiligen-

28tiam[?] Defert[?] et Manifestatur. Kazimierz Szybiński[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „548”; obok skreślone „36”. Data wpisu: 23 XI 1768 („Dwudziestego Trzeciego” – odczyt potwierdzony porównaniem z aktem 568). Wpis przed Antonim Jaławickim[?], namiestnikiem. Przepis w wielu miejscach orientacyjny (#PARTIAL).

Odczyt: nazwisko komparenta – w tekście „Szybiński[?]” (rkp. „Szybinsfliko”/„Szylinski”) – niepewne; „Komornik[?] Dworu” – urząd niepewny (rkp. „ko-/nieszy Dworu”? – może ‘koniuszy’); „Wodza[?] Kraiowskiego[?]” (rkp. „Wodzu Kraiowskiego”) – tytuł ks. Kaspra Lubomirskiego niepewny (w nagłówku „W. K.”); nazwy dóbr „Raszkowskiego[?]”/„Raszkowa[?]” (rkp. „Ruplowskiego”, „Rasplowa”?) i „Krasieńskiego[?]” (rkp. „Krutianskiego”/„Krasianskiego”) – niepewne (może Rachny / Krasne?); „W. Montalent[?] In Parte oddawszy[?]” – niejasne; „Rendorf[?] Zołnierskiey” i „Kierzeński[?] Starosta[?]” – nazwiska oficerów niepewne; „z Procentu[?]”, „Zamek[?] Monet. W. P.”, „Ziegłowie[?]”, „Do Remont[?]” – niejasne; data kwitu „Pię-/tnastego[?]” – niepewna; podpis kwitu „Kazimierz Pułaski Regimentarz” – czytelny.

Objaśnienia: „In diligentia” – manifest dla zachowania staranności (zabezpieczenia przed odpowiedzialnością); Kazimierz Pułaski (1745–1779) – jeden z przywódców konfederacji barskiej, regimentarz wojsk konfederackich; „Wojsko Konfederackie” – oddziały konfederacji barskiej (1768); „ingrossować de verbo ad verbum” – wpisać do akt słowo w słowo; „Monety W. P.” – monety (złotych) polskich.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23listopada 1768 r. Kazimierz Szybiński[?], dworzanin ks. Kaspra Lubomirskiego, dbając o całość interesów księcia i swój honor, zaniósł manifest in diligentia: wysłany po pieniądze z dóbr klucza raszkowskiego[?] i innych, zebrał je i miał z nimi wyruszyć, gdy przybyli oficerowie Rendorf[?] i Kierzeński[?] z żołnierzami i zabrali wszystkie pieniądze, wystawiając kwit, który komparent okazał i wpisał do akt słowo w słowo: „Wziąłem … 27 747 zł … na wyprawę wojska konfederackiego … dnia 15[?] listopada 1768 w Raszkowie[?] – Kazimierz Pułaski, regimentarz”. Komparent manifestuje się o tę utratę; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 358v (skan 0362, strona lewa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dwudziestego Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grod. Winn. y Przedemną

4Antt Jaławickim[?] Namiesnikiem Burg. Grod. Winn.

5Stanowszy Osobiście Woźny General Woiewa Bracł. y Jnnych Opatt.

6Antoniy

k. 359 (skan 0362, strona prawa)

1Antoniy Horochowski w Moc Wierney Retti Swoiey Dobrowolnie

2Zeznał: Jż on Roku Wyż na Akcie Wyrażonego, in Mense

3Nowembris Variis Diebus, na Affektacyą y Prawną Rekwi-

4zycyą Wiell. JmPana Stanisława Worcella Sędz. Ziems. Halic.

5z przydanemi Sobie Dla tym Większey Wiary Szlachtą Urodz.

6JchMc Panami Teodorem Wysoczańskim[?] y Janem Jasińskim[?],

7et quidem Die Decima quarta był w Dobrach Miasta

8Tetyjowie, gdzie będąc Korałow[?] Siesiu[?] na Zwisku[?] Swia-

9tenkow[?] Braci Rodzonych w Hatajkach[?] Mieszkaiących, Pra-

10cowitych[?] Jacka Zaiąca, Gierasimowego Zięcia, Andria Huła[?],

11Fedka Nahornego, Hryćka Domozika[?], y Pantas[a]

12wyżniego[?] Przyiętego[?], Arędarza Sabarowskiego[?], Kotły, Woły,

13y Wszystkie Rzeczy Ruchome y Nieruchome przez wyżwy-

14rażonych Korałow y Ludzi Zabrane y Do tego Czasu na Kilka-

15krotne Rekwizycye nieoddane Ze Wszystkiemi Dobytkami

16Aresztował, y w Grzywnach Prawem opisanych przyporęczył.

17Ktory to Areszt tak W. Jeg[?] Gubernator Tetyjowski y Cała Groma-

18da wraz z Woytem Dobr Wsi Hataiek[?], na Odważnych Swia-

19tenkow[?], W. Lipiński Rotmistrz Kompanii Nadw[ornej] Niemirowskiey[?]

20na Roboczego Dyjkowego[?] Jacka tyż wraz z Całą Gromadą y Dy-

21spozytorem Jusikowskim[?], na Jacka Zaiąca Gierasimowego

22Zięcia, Andrija Huła[?], Fedka Nahornego, Hryćka Domozi-

23ka, y Nastaczy[?] Zonę Mierzynę[?] Jantka[?], Kotły, Woły Pawła Łysyka[?]

24z Dobr Sabarowki[?] Gwałtownie Wzięte benevole przyjąwszy

25Jmieniem Panow Swoich, wyż wyrażonych Korałow y Rzeczy do roz-

26prawy Prawney do Trzymania Deklarowali y Submittowali się,

27a tak on Woźny z Szlachtą Sobie przytomną oswiadczywszy się

28Stamtąd powrocił, y do akt przybywszy Prawdziwego Are-

29sztu Swego przedemną Urzędem Uczynił y Zeznał Relatią,

30de quo Praesens Ejusdem Mllis Retta Mllis qui Supra Sti Igna[rus]

31Signum Crucis posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „549”; obok skreślone „37”. Data wpisu: 23 XI 1768 („Dwudziestego Trzeciego” – odczyt potwierdzony porównaniem z aktem 568). Wpis przed Antonim Jaławickim[?], namiestnikiem. Areszt w Tetyjowie 14 XI 1768 „i w różne dni”. Kontrakcja Worcella w sporze z Orańskim (akty 558–563) – sprawcy: ludzie z Hatajek[?] i Sabarówki[?].

Odczyt: nagłówek „od Wernych[?] Korałow w Tetyjowie[?]” – niepewne; „Korałow” – ludzie zbrojni (por. akty 558, 561, 563); „Siesiu[?] na Zwisku[?] Swiatenkow[?] Braci Rodzonych” – sześciu (?) braci rodzonych zwanych Światenkami[?] – niepewne; „Hatajkach[?] / Hataiek[?]” – nazwa wsi niepewna; „Pracowitych[?]”, „Pantas[a] wyżniego[?] Przyiętego[?]”, „Arędarza Sabarowskiego[?]”, „W. Jeg[?] Gubernator Tetyjowski”, „Kompanii Nadw[ornej] Niemirowskiey[?]” (rkp. „Kampanji Nadł. Stadnickiey[?]”), „Dyjkowego[?]”, „Jusikowskim[?]”, „Nastaczy[?] Zonę Mierzynę[?] Jantka[?]”, „Łysyka[?]”, „Sabarowki[?]” – niepewne; „Wysoczańskim[?]”, „Jasińskim[?]” – nazwiska świadków niepewne; chłopi „Jacek Zając, Gierasimów zięć, Andrij Huła[?], Fedko Nahorny, Hryćko Domozik[?]” – por. Iłko Nahirny w aktach 558, 561 (ludzie bałabanowscy) – tu po stronie przeciwnej.

Objaśnienia: „in Mense Novembris variis diebus” – w listopadzie, w różne dni; „areszt … w grzywnach przyporęczył” – zatrzymał osoby i rzeczy, oddając je pod poręczenie gromady/urzędników pod karą grzywien; „Gubernator Tetyjowski” – zarządca dóbr tetyjowskich (Sanguszków, por. akt 551); „Rotmistrz Kompanii Nadwornej” – dowódca milicji dworskiej; „qui supra signum crucis posuit” – który, jak wyżej, postawił znak krzyża.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Antoni Horochowski zeznał przed namiestnikiem Antonim Jaławickim[?], że w listopadzie 1768 r., w różne dni, na żądanie Stanisława Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, wraz ze szlachtą Teodorem Wysoczańskim[?] i Janem Jasińskim[?], 14 listopada w Tetyjowie aresztował uzbrojonych ludzi (korałów) – braci Światenków[?] z Hatajek[?], Jacka Zająca, zięcia Gierasima, Andrija Hułę[?], Fedka Nahornego, Hryćka Domozika[?] i innych, arendarza z Sabarówki[?] – wraz z zabranymi przez nich kotłami, wołami i wszystkimi rzeczami, których mimo kilkukrotnych rekwizycji nie oddano. Areszt przyjęli: gubernator tetyjowski z gromadą i wójtem wsi Hatajki[?], rotmistrz kompanii nadwornej Lipiński oraz gromada z dyspozytorem Jusikowskim[?], zobowiązując się imieniem swych panów zatrzymać ludzi i rzeczy do rozprawy. Woźny postawił krzyż (por. akty 558–563 – spór Worcell vs Orański).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 359 (skan 0362, strona prawa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winn. y Przedemną

4Antonim Jaławickim[?] Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winn. Comparens Pttiter W. JmPan Jozef Kaczorowski

6[...] y tego dnia w Studni[?] Pracowitego Dyrdowego[?] dnia Siedmnastego[?]

7w [...]

k. 359v (skan 0363, strona lewa)

1JWW JmPana Jozefa Sosnowskiego Pisarza Poll. WXLitt. Brzeskiego Ku[ja]-

2wskiego[?] Trzeciwolskiego[?] &c. Starosty Pryncypała Swego tudzież W. JmPa-

3now Antoniego Purzkiego[?] y Jozefa Siwoskiego[?] niemniey Opatrz.

4Antoniego Kamińskiego in Officio hoc Tempore będącego Alter[ius][?]

5Jmieniem Postrzegaiąc Całości Substancyi Pryncypała Swego Solenniey

6iak nay Uroczyściey nakłada[?] JW. JmPanu Janowi Godziembie

7Wardyńskiemu Podkomorzemu Parnawskiemu[?] pozostałemu po JW.

8Wardyńskim Staroście Wsiskim[?] Synowi Swoim Synowi Jakubowi[?]

9Urod. JchMc Panom Jakubowi Polkowi[?] Dudzińskiemu, Gumiel[?] Za-

10bokrzyckiemu[?], Kalinowskiemu[?] Wołodzińskiemu[?] Gościnnemu[?] po[d]-

11miotnym y Pieczęci[?] dobre JW. obżałł. Znanym do Popełnia[nia][?]

12tego y Szlachty pomienioney Licencyowanym, Korałom

13w Liczbie[?] opisany Sposob, Manifestuie y Protestuie się oto; Jż

14JW. Obżałł. Wiedząc dostatecznie między JO. JmXciem Stanisławem

15Lubomirskim Woiewodą Bracł. Dobr Zabokrzycza z Przy-

16ległościami Dziedzicem, a JW. JmPanem Jozefem Sosno-

17wskim, Pisarzem Litewskim, Moderni Comtis Pryncypałem Dobr

18Wsi Zabokrzycza, Jodrzybki[?], Bałki[?] y Turnedki[?] Zawartym

19y Spisanym Kontrakcie z Dniem[?] [...] per mortem[?] S. P.

20Ojca[?] Swoim, nullo habito na pomienione Dobra ad JOX. W[o]-

21iewody Bracł. Sibi Servienti jure, wdzieraiąc się w Ten Dobra

22y Kontrakty Sami Znoszą[?], Dawszy WWm. Obżałłom

23tudzież Korałom Zabokrzyckim in Scripto Dyspozycyą aby

24do Jntromittowania w Nabyte Dobra JW. Komparenta Pryncypała, z Jecha-

25łego z Szlachtą Woźnego do Wsiow nie dopuszczali; Gdy Zatem[?] Kto-

26ry JmPan Obżałł. z Korałami, Szukaiąc Sobie Daney Dyspozycyi

27od JW. Obżałł. do Wsi Zabokrzycza pro[?] podobywaniu[?] Jntromissyi

28y Wrzącą[?] w Wsi Parnicce[?] bez żadney Kontradykcyi na JWo

29Pisarza, Opatrz. Antoniego Kamińskiego z Wyżrzeczoney

30Szlachty Jechałego z tey że Wsi Zabokrzycza, Ktorego JWo

31Moderni Comparentis Pryncypał na fundamencie Kontraktu Jntro-

32mittował, wypaszy[?] z Zamku Pomocnikami[?] Obżałowani w Kilkudziesięciu Kora-

33low, w broni nabite przybranych, tegoż Opatrz. Woźnego in Officio

34aktu będącego, z przytomną Szlachtą niedopuszczaiąc Kończenia[?] wolnie[?]

35Jntromissyi, Jakoby Zaczęcia do Wsiow Jodrzybki[?] Bałki[?] przy-

36gnali[?] y Wypisali[?] y Wybili y bronią[?] Jntromissyi w Dobrach Zabo-

37krzycza, Jodrzybki y Bałki, Grożąc Smiercią Woźnemu y Szlachcie

38niedopuścili. Oco Wszystko Moderneus Comparens nomine quorum Supra

39no Przeciwko JW. Podkomorzemu y Wszystkim wyż Wyrażonym Obżałł.

40Jterata Manifestat y Protestatur. J. Kaczorowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „550”; obok skreślone „38”. Wpis 26 XI 1768 przed Antonim Jaławickim[?], namiestnikiem. Pismo pośpieszne; wiele fragmentów niepewnych (#PARTIAL). Na k. 359 (dół) po nazwisku komparenta dwa wiersze wtrącenia niemal nieczytelne.

Odczyt: komparent – w tekście „Jozef Kucz…[?]”, w podpisie „J. Kaczorowski” – por. Józef Kaczorowski, plenipotent J. Sosnowskiego (akty 225, 236, 240–242 – zastaw Jurkówki); nagłówek „P. P. W. X. L.” = pisarz polny W. Ks. Lit. (w tekście „Pisarza Poll. WXLitt.”); tytuły starościńskie Sosnowskiego „Brzeskiego Ku[ja]wskiego[?] Trzeciwolskiego[?]” – niepewne; „Antoniego Purzkiego[?] y Jozefa Siwoskiego[?]” – świadkowie (szlachta) – niepewne; woźny Antoni Kamiński – por. akty 261–300; obwiniony „Janowi Godziembie Wardyńskiemu Podkomorzemu Parnawskiemu[?]” (w nagłówku „P. P.”) – imię i urząd niepewne (por. Wardeńscy/Wardyńscy, akty 499, 44-1-3 akt 459); dalsza lista obwinionych (Jakub Polek[?] Dudziński, Gumiel[?] zabokrzycki, Kalinowski[?], Wołodziński[?]) – bardzo niepewna; „Jodrzybki[?], Bałki[?], Turnedki[?], Parnicce[?]” – nazwy wsi niepewne; „wypaszy[?] z Zamku”, „przygnali[?] y Wypisali[?]” – niejasne.

Objaśnienia: „Intromisja” – urzędowe wwiązanie w posiadanie dóbr przez woźnego ze szlachtą; „in officio hoc tempore” – w tym czasie pełniący urzędową czynność; „Korały” – ludzie zbrojni, milicja dworska; „Zabokrzycze” – dobra (por. akty 63, 65, 143–149, 253, 504–505, 510, 546) – tu dziedzictwo ks. Stanisława Lubomirskiego, wojewody bracławskiego, wydzierżawione/sprzedane kontraktem J. Sosnowskiemu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26listopada 1768 r. Józef Kaczorowski imieniem Józefa Sosnowskiego, pisarza polnego litewskiego, a także szlachty (Antoniego Purzkiego[?], Józefa Siwoskiego[?]) i woźnego Antoniego Kamińskiego, zamanifestował przeciw Janowi Godziembie Wardyńskiemu, podkomorzemu parnawskiemu[?], jego synowi[?] i ludziom (m.in. Dudzińskiemu, Kalinowskiemu[?]) oraz korałom zabokrzyckim. Wardyński, wiedząc o kontrakcie zawartym między ks. Stanisławem Lubomirskim, wojewodą bracławskim, dziedzicem Zabokrzycza, a Sosnowskim na wsie Zabokrzycze, Jodrzybki[?], Bałki[?] i Turnedki[?], i nie mając do tych dóbr żadnego prawa, wydał pisemną dyspozycję, by nie dopuszczać woźnego do intromisji. Gdy woźny Kamiński ze szlachtą, wwiązawszy Sosnowskiego w Zabokrzycze, jechał dalej, obwinieni z kilkudziesięcioma uzbrojonymi korałami wypadli, przepędzili ich i grożąc śmiercią nie dopuścili do intromisji w Jodrzybkach[?] i Bałkach[?]. Komparent manifestuje się o to; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 359v (skan 0363, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc &c.

k. 360 (skan 0363, strona prawa)

1Roku

2[strona niezapisana, przekreślona wielkim zawijasem w kształcie litery „Z/L” – vacat]

Objaśnienia i tłumaczenia

Wpis niewprowadzony: na dole k. 359v pisarz wpisał tylko nagłówek i początek formuły „Roku Tysiąc &c.”, a na k. 360 jedynie słowo „Roku”; strona przekreślona (vacat). Brak numeru głównego (jest tylko druga numeracja „39”); kolejny akt w rękopisie oznaczony „551” (akt 571). Por. akty 501, 520 (same nagłówki).

Odczyt: „Swierczewskiego[?] O. B.[?]” – nazwisko i skrót urzędu niepewne (rkp. „Swierczewskiego” / „Swiercz…”, „O. B.”?); „Dzedziczom[?]” – zapewne ‘Dzieduszyckim’ lub ‘Dziedzicom’; „Dobr Wojciechowki[?]” (rkp. „Wojciechowki”/„Wyjciechowki”) – nazwa wsi niepewna.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Wpis niewprowadzony: pod koniec listopada 1768 r. rozpoczęto w księdze manifestację Świerczewskiego[?] przeciw Dzieduszyckim[?] (lub dziedzicom) i innym w sprawie dóbr Wojciechówka[?], ale poza nagłówkiem i pierwszym słowem formuły nic nie zapisano; następna strona (k. 360) pozostała pusta i została przekreślona.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 360 (skan 0363, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grod. Winn. y Przedemną Antto Jało-

4wickim[?] Namiesnikiem Burgr. Grodu Winn. Comparens

5Pttiter W. JmPan Jgnacy Kneski[?] Cześnik Nowogr. Siewier.[?]

6Et Nomine Wiell. JmPana Andrzeja Kneskiego[?] Cześnika Nowogr.

7Brata Swego Rodzonego qua Primum Acta Praesentia Castr.

k. 360v (skan 0364, strona lewa)

1Capitt. Winn. adire Voluit, tak Zaraz Przed tymi Aktami na

2Ple Wiell. JmPanu Zachariaszowi Jaroszyńskiemu Posłe[?] Com[?]

3Winn. y Jnnym, idąc de Diligentia Sui Manifestuie się y Protestu-

4ie się Oto: Jż Wiell. Moderneus Comparens z Wiell. Wyż Wyrażonym

5Bratem Swoim Rodzonym Będąc Sukcessorem z Dobr Wsi Części Miasta

6Cybulowa[?], Jako Manifesta Anni Millesimi Septingente-

7simi Sexagesimi Septimi Swiadczą, ac Anno Mille-

8simo Septingentesimo Sexagesimo Octavo, teraz Mena[?]

9dla teraznieyszego Zamieszania, niebespiecznego y Jnnych

10Przeszkod Przyiazdu do Prześwietnego Trybunału Koronnego

11Lwowskiego Jnterest Ex Sessianis[?] et Violationis Termini

12ut Moris et Juris est promowować nie mogąc, Konserwandę Ca-

13łości Substancyi wyż pomienioney po S. P. Wiell. JmPani

14Michali[?] Janie[?] Kaletyńskim[?], Cześnikowey[?] Bracł. Dziada

15Teraznieyszych Manifestuiące się Zięt[?] et Legitimena[?]

16Wszyscy y Spadkobiercą in Konra[?] Antenoribus[?] Manifesta-

17tionibus De Praemissis omnibus Jure Actorum Vel Actoris

18de Diligentia Sui et nunc quo Supra iterum atq. iterum Ma-

19nifestantur et Protestantur, Salva ejus Manifestationis

20et Citationis Mitio[?] Ratione, qua Actis Connotari prosit

21Co otrzymał. Jgnacy Kneski[?] mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „551”; obok skreślone „40” (druga numeracja; akt 570 ma tylko „39”). Wpis 26 XI 1768 przed Antonim Jaławickim[?], namiestnikiem. Tekst zaczyna się na samym dole k. 360 (pod przekreśleniem pustej strony – por. akt 570).

Odczyt: nazwisko komparenta „Kneski[?]” (rkp. „Kneski”/„Kneshi”; nagłówek „WW. Kneskich”) – niepewne; „Cześnik Nowogr. Siewier.[?]” – urząd niepewny (cześnik nowogrodzki siewierski?); obwiniony „Zachariaszowi Jaroszyńskiemu Posłe[?] Com[?] Winn.” – tytuł niejasny (może ‘posesorowi … winnickiemu’, por. Jaroszyński – 44-1-3 akt 240, część Tywrowa); „Cybulowa[?]” (rkp. „Cybulowa”/„Cyszowa”) – nazwa niepewna; „Mena[?]”, „Ex Sessianis[?]”, „Michali[?] Janie[?] Kaletyńskim[?]” (zapewne ‘Michalinie z Kaletyńskich’?), „Zięt[?] et Legitimena[?]”, „Konra[?] Antenoribus[?]” (zapewne ‘contra anterioribus’), „Mitio[?]” – niejasne.

Objaśnienia: „qua primum acta … adire voluit” – jak tylko mógł dotrzeć do akt; „de diligentia sui” – dla zachowania swojej staranności (zabezpieczenia prawa); „ex sessione et violatione termini” – z tytułu niestawiennictwa i uchybienia terminu (formuła procesowa); „konserwanda” – zachowanie (zabezpieczenie) praw do majątku; „salva … auctione/mitigatione” – z zastrzeżeniem rozszerzenia lub złagodzenia manifestu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26listopada 1768 r. Ignacy Kneski[?], cześnik nowogrodzki siewierski[?], w imieniu własnym i brata rodzonego Andrzeja, cześnika nowogrodzkiego, jak tylko mógł dotrzeć do akt grodu winnickiego, zamanifestował dla zachowania staranności przeciw Zachariaszowi Jaroszyńskiemu[?] i innym: jako sukcesorzy części miasta Cybulów[?] (co poświadczają manifesty z 1767 i 1768 r.) nie mogą z powodu obecnych zamieszek i niebezpiecznych dróg przyjechać do Trybunału Koronnego Lwowskiego i popierać tam swojej sprawy, dlatego dla zabezpieczenia majątku po zmarłej Michalinie z Kaletyńskich[?], cześnikowej bracławskiej[?], babce (?) obecnych manifestujących, ponownie zastrzegają sobie wszelkie prawa powodów. Podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 360v (skan 0364, strona lewa – od ok. połowy)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodz. Winn. y Przedemną Antt Jaławickim[?]

4Namiesnikiem Burg. Grod. Winn. Postanowiwszy się Osobiscie Wiell. JmPan

5Jozef Łaszkowski[?] Cześnik Sieradzki[?] nomine et Ex Speciali Commisso JW. Jana

6Godziemby Wardyńskiego Pod. Parn. praecavendo omni modo Jngratitudi-

7[ni] Statui Principalis Sui ne In Post aliquod patiatur Detrimentum, qua

8Solemnissime indiligentia Manifestat idq. de eo: Jż JW. Comparentis Pry[n]-

9cypała, Maiąc Summy Swoie na Dobrach Zabokrzyczu Uwiadomy[?] y Wiadomego

10nabytych Zastawą Lokowane y na Siebie jure naturae po Smierci Oyca

11Swego Spadłe, w Possesyi Mianey y Dotych Czas przez tegoż Comptis Pryncypała

12w Trzymaniu w Każdego Jure Merito, Dzierżone y Żadney Cudzey Jnszey

13Possesyi nie podległe, owi Kiedy Kolwiek przez kogo Zmiane lub Prowidowane[?]

14Jakie Zakontraktem podług Summy Opisanym y w Possessią Trzytno[?]

15podane, tak Aby wtym Słusznym Jnteressie Substancyi Swoiey Dni-

16lego[?] quovis Modo Elaborato, aut deffugio Allaborando niebył postrze-

17żony[?] y Nanim[?] Jakowego nie poniosł Ubliżenia iterum atq. iterum

18Nne Cujus quo Supra De diligentia Manifestat. Jozef z Łaszcz[?] Łaszkowski[?]

19mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „552”; obok skreślone „41”. Wpis 26 XI 1768 przed Antonim Jaławickim[?], namiestnikiem. Kontrakcja Wardyńskiego wobec manifestu J. Sosnowskiego z tego samego dnia (akt 569) – spór o posesję dóbr Zabokrzycze.

Odczyt: nazwisko komparenta – w tekście „Jozef Łaszkowski[?]” (rkp. „Jozef Laszkiewski”; w akcie 573 „Jozef Lasskowski”, podpis „J. Łaszkowski”), w podpisie „Jozef z Łaszcz[?] Łaszkowski[?]” – niepewne; „Cześnik Sieradzki[?]” (rkp. „Cześnik Sieradz.”/„Cieradzki”) – niepewny; „Jana Godziemby Wardyńskiego Pod. Parn.” – „Godziemby” – przydomek herbowy (rkp. „Jedrzy by”/„Godzieby”; por. akt 573 i 44-1-3 akt 459 – Godziemba Wardeńscy), urząd: podkomorzy parnawski (por. akt 569); „Uwiadomy[?]”, „Prowidowane[?]”, „Trzytno[?]”, „Dnilego[?]”, „postrzeżony[?]”, „Nanim[?]” – niejasne; „Jngratitudi-[ni] Statui” – zapewne ‘in gratiam statui’ lub podobna formuła.

Objaśnienia: „praecavendo omni modo … ne in posterum aliquod patiatur detrimentum” – zabezpieczając w każdy sposób, by jego mocodawca nie poniósł w przyszłości jakiejś szkody; „jure naturae” – z prawa natury (dziedziczenia); „jure merito” – słusznie, zasłużenie; „elaborato aut effugio” – (by nie został pozbawiony) przez jakiś wymysł lub wybieg; „de diligentia manifestat” – manifestuje dla zachowania staranności.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26listopada 1768 r. Józef Łaszkowski[?], cześnik sieradzki[?], z polecenia Jana Godziemby Wardyńskiego, podkomorzego parnawskiego, dla zabezpieczenia jego praw zaniósł manifest in diligentia: sumy Wardyńskiego, ulokowane zastawem na dobrach Zabokrzycze i przypadłe mu po śmierci ojca, są przez niego słusznie trzymane w posesji i nie podlegają cudzej posesji; jeśli ktokolwiek zmienił lub przekazał te dobra komu innemu kontraktem, Wardyński zastrzega, by nie został pozbawiony swego interesu żadnym wybiegiem, i ponownie się manifestuje (por. akt 569 – intromisja Sosnowskiego w Zabokrzycze). Podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 361 (skan 0364, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembra Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Antonim Jało-

5wickim[?] Namiesnikiem Protunc Bur-

6grabstwa Grodu Winnickiego, Compa-

7rens Personaliter Wielmożny JmPan

8Jozef Łaszkowski[?] Cześnik Sieradzki[?] Jmie-

9niem Zyczliwey[?] Woli Specialney adque

10vi Actis Plenipotencyi Sobie Daney

11JW. Jana Godziemby Wardyńskiego Pod-

12komorzego Parnawskiego Syna nieg[dy]

13Swiętey Pamięci Andrzeja Godziemby

14Wardyńskiego Stolnika Latyczewskiego:

15Postrzegaiąc Wszelkiey Całości Substancyi

16onegoż aby w Dalszym Czasie Jako

17wego nieponiosł Ubliżenia, Solennie

18Tedy przed Aktami Grodzkiemi Wi-

19nnickiemi naprzeciwko Opatr-

20nemu Antoniemu Kamińskiemu

21Wozdowiemu[?] Manifestuie się y

22Protestuie się w niżey Opisany Sposob

23y oto

k. 361v (skan 0365, strona lewa)

1y oto: Jż Wyż Wyrażony Woźny idąc w

2Brew Prawu Zakazuiącemu, wszelkiego

3fałszywego Zeznania Smiał y Ważył się

4fałszywey Jntromissyi ad affectum Jaśnie

5Wielmożnego Sosnowskiego Pisarza Poll.

6Wielkiego Xięstwa Littewskiego Uczynić Tar-

7nawi[?], Aby Przez niego wzięta przed

8Aktami Grodzkiemi Winnickiemi Zez-

9nać y do Acta Jnserować, Ze Wyrazemi-

10wey[?] Jakoby Jakoby Ludzi y Woyta

11do Gromady Zwołał, y onym Onow-

12m[?] Panu Opowiadał, y Posłuszeństwo

13wszelkie odebrał, Czego te nigdy nieczynił,

14bo Sowiosła[?] należy do Dyspozycyi Wsi

15Zabokrzycza, y Woyta tam Zadnego nie

16masz, Jako tez Widać Samaz Mający

17nomine Jaśnie Wielmożnego Sosnowskiego

18przeciwko JW. Komparentis Pryncypałowi

19Uczynienia Swiadczy, Ze nie Wziąłe[m][?] wcały Klucz

20Zabokrzycki, y Wsie niesłuszney Jntromissyi.

21Przeto niniejszy Comparens Nomine Cu-

22jus Supra przychilaiąc się do Prawa Pos-

23politego Więzłotworstwo[?] Woźnych Surowie

24Karzącego, tudzież oniesłuszne Sobie Jakowe

25o Pretensye Względem Pobicia tegoż Woź-

26nego Zapisania y Manifestem Opisania

27tey iey[?] tego Manifestuie się. Jozef

28Łaszkowski[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „553”; obok skreślone „42”. Wpis 26 XI 1768 przed Antonim Jaławickim[?], ówczesnym namiestnikiem. Duże, rozwlekłe pismo – mało tekstu na stronie. Kontrmanifest strony Wardyńskiego wobec aktu 569 (intromisja Sosnowskiego w Zabokrzycze przez woźnego A. Kamińskiego).

Odczyt: „Jana Godziemby Wardyńskiego … Syna niegdy … Andrzeja Godziemby Wardyńskiego Stolnika Latyczewskiego” – czytelne; rozstrzyga odczyty w aktach 569 i 572 (Godziemba – przydomek herbowy; por. 44-1-3 akt 459); „Łaszkowski[?]” – nazwisko komparenta niepewne (podpis „Józef Łaszkowski”/„Łaskowski”); „Zyczliwey[?] Woli”, „Wozdowiemu[?]” (‘woźnemu’), „Tarnawi[?]”, „Wyrazemiwey[?]”, „Onowm[?] Panu”, „Sowiosła[?]”, „Więzłotworstwo[?]” (zapewne ‘fałszerstwo’), „tey iey[?]” – niejasne; „Jakoby Jakoby” – powtórzenie w rkp.; „nie Wziąłe[m] wcały Klucz Zabokrzycki” – zapewne cytat z relacji woźnego (że nie wwiązał w cały klucz) – sens niepewny.

Objaśnienia: „Fałszywa relacja woźnego” – prawo surowo karało woźnych za fałszywe zeznania (relacje) o czynnościach urzędowych; „Intromisja” – wwiązanie w posiadanie; „Posłuszeństwo odebrać” – przyjąć od gromady przysięgę posłuszeństwa nowemu panu (część obrzędu intromisji).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26listopada 1768 r. Józef Łaszkowski[?], cześnik sieradzki[?], na mocy plenipotencji Jana Godziemby Wardyńskiego, podkomorzego parnawskiego, syna zmarłego Andrzeja Godziemby Wardyńskiego, stolnika latyczowskiego, zamanifestował przeciw woźnemu Antoniemu Kamińskiemu: woźny wbrew prawu zabraniającemu fałszywych zeznań ośmielił się na rzecz Józefa Sosnowskiego, pisarza polnego litewskiego, zeznać w aktach grodu winnickiego fałszywą intromisję – jakoby zwołał gromadę i wójta, ogłosił im nowego pana i odebrał posłuszeństwo – czego nigdy nie uczynił, gdyż wieś należy do dyspozycji Zabokrzycza i nie ma tam wójta; sam manifest Sosnowskiego (akt 569) świadczy, że nie wwiązano go w cały klucz zabokrzycki. Komparent, powołując się na prawo surowo karzące fałszerstwa woźnych, manifestuje się także przeciw niesłusznym pretensjom o rzekome pobicie woźnego; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 362 (skan 0365, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dwudziestego Osmego D[nia]

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4Przedemną Antt Jaławickim[?] Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens Personaliter

6Urodzony JmPan Bal Miedźwiedzki nomine et Ex speciali Pre-

7misso W. JmPana Stanisława Lizicy[?] Jelena[?] Podcza-

8szego Parnaskiego[?] Jak prędko po Uciszonych[?] Rabunka-

9ch Acta adire mogł, tak Zaraz Przestrzegaiąc Całości

10Prowentow Pryncypała Swego Solennie Przeciwko

11Wielmożnemu Stanisławowi y Franciszce, Primo

12Pruchowskiey[?] Secundo ad Praesens voto Bielskiey, Bielskim

13Miecznikom Czernichowskim, Skarży y Manifestuie

14się w ten niżey Opisany Sposob y oto, Jż WW. Wspo-

15mnieni Bielscy Miecznik[owie] Czernih[owscy] nie Uważaiąc

16na dawnieysze Manifesta Ocznie[?] Widentie[?] Poczynione,

17do Ktorych y Teraznieyszy Manifest Stosuie, owszem

18Niesprawiedliwości do Uprzykrzoności[?] przyczyniaiąc, w tam

19Czas Rozruchu, w Ktorym się od peru[?] Daiąc z Rożnych Miar

20Niegodziwą, a bespieczeństwa Własnego Życia y Zdrowia Dla[?]

21Woźniak[?] Wazyli[?] Grzeta[?] Własne Łomieskie[?] Zdawna do

22tey Wsi należące pobrać y też Prosem[?] Zaiać, z Ktorego Zaś[?]

23leżącego Jak Tysiąc Kop Zabrać y na Swoy Pożytek z

24Krzywdą nieznośną Teraznieyszego Kwerulanta, Obrocić

25Starając[?] Prawie Wszystkie Wykosić[?] nietylko

26Sami ale y Jnnym na Mieyscu[?] Kosić Pozwalać, a Za-

27tym tenże wyspomniony Manifestant Nomine

28quo Supra iterum atq. iterum Manifestuie się Salva

29Ejus Manifestationis Mitio Ratione praecustodita.

30Jan Bal Miedźwiedzki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie oznaczony powtórnie „553” (jak akt 573); druga numeracja „43”. Wpis 28 XI 1768 przed Antonim Jaławickim[?], namiestnikiem. W lewym górnym rogu strony zakończenie podpisu z aktu 573 („Łaszkowski[?]”).

Odczyt: mocodawca – w nagłówku „W. Glizowskiego[?]” (rkp. „Glizowskie”/„Głowskiego”?), w tekście „Stanisława Lizicy[?] Jelena[?] Podcza-/szego Parnaskiego[?]” – nazwisko i urząd bardzo niepewne; „Pruchowskiey[?]” – pierwsze nazwisko Franciszki niepewne; „Bielskim Miecznikom Czernichowskim” – prawdopodobne; „Ocznie[?] Widentie[?]” (‘oczywistej ewidencji’?), „Uprzykrzoności[?]”, „od peru[?]”, „Woźniak[?] Wazyli[?] Grzeta[?]”, „Łomieskie[?]”, „Prosem[?] Zaiać”, „Wykosić[?]” – niejasne; środek aktu przepisany orientacyjnie.

Objaśnienia: „Rozruchy, rabunki” – koliszczyzna i walki konfederackie 1768; „Kopa” – 60 snopów; „Kwerulant” – skarżący; „salva … mitigatione ratione praecustodita” – z zastrzeżeniem prawa do złagodzenia (zmiany) manifestu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28listopada 1768 r. Jan Bal Miedźwiedzki, z polecenia Stanisława Glizowskiego[?], podczaszego parnawskiego[?], gdy tylko po uciszeniu rabunków mógł dotrzeć do akt, zaniósł protestację przeciw Stanisławowi i Franciszce (primo voto Pruchowskiej[?], secundo voto Bielskiej) Bielskim, miecznikom czernihowskim: nie zważając na wcześniejsze manifesty, w czasie rozruchów, gdy mocodawca musiał chronić życie, zajęli należące od dawna do jego wsi grunty łomieskie[?], zabrali z nich ok. tysiąca kop zboża na swój pożytek, kosili łąki i pozwalali kosić innym. Komparent ponownie się manifestuje, zastrzegając prawo zmiany manifestu; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 362v (skan 0366, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnicki-

4mi y Przedemną Antonim Jaławickim[?] Protunc

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

6Comparens Personaliter W. JmPan Łukasz Medyń-

7ski Dobr Części Wsi Trościańca[?] Dzierżawca, Jak tylko po

8okrutnym Zabiciu y Zbiciu do Akt Grod. Winn.

9przybyć mogł, tak Zaraz z Wielkim Ubolewaniem Swoim

10naprzeciwko W. Radlińskiemu Skarży Zali Protestu-

11ie się Oto: Jż JmPan Obżałowany Uformowawszy

12Sobie Jakowąś niesłuszną Pretensyią, Czyli też bardzy

13goniąc nażycie niniejszego Zalęknięcia[?] Sił[?] kiedy na

14własne Podworze, z dobytym Pałaszem nad opowiedzia-

15ney[?] Strzeli[?] trwaiąc do niniejszego Komparenta, niby pod

16pozorem Dobrey Przyiaźni przyszedł, Szy[?] mię nie

17mowszy, ani żadney Pretensyi do W. Compatta mianey

18nie opowiedziawszy, tylko na Samprzod pierścień w Gębę

19uderzywszy, a potym Pałaszem wtęż się Prawą bez Brę-

20ńnego[?] mnie Zakuta[?], Leżącego Zaś pomnięy[?] Kolana

21niesłusznie z Rąbał, Tym nie Kontentuiąc się W. Ob-

22żałowany wybiegłszy Za Wroty Moy niepristojnemi[?]

23Słowy Dyfamować, napierdynele[?], pirchlatinego[?] W.

24Zalęczego[?] Się Wyzywać, Gdzie Powtornie Przyszłoszy[?]

25w Jzbie leżącey z Lewey Strony Ucha Raz Cięty Zadał,

26a Zatym Tenże Comparens, tak o napadnienie na

27Dwor Swoy, Jako też Bicie y Zrąbanie nieznoszy

28Okrutne y Przechwalki Czynione na Przeciwko Wyż Wy-

29razonemu Obżałowanemu Jterata Vice Manifes-

30tatur.

k. 363 (skan 0366, strona prawa – górna część)

1tatur. Et in Continenti, tenże Comparens Prosił Ministerium[?]

2Urzędu o przydanie Woźnego Generała do Oględa-

3nia Ran Ktorego Jako annuendo affectationi Przy-

4dano Opatrznego Macieja Szczygielskiego, Ktory

5w Przytomności WW. JchMc Panow Piotra Berezowskiego[?]

6y Antoniego Pawłowskiego[?], do tego Aktu Uży-

7tych Widział y Oglądał, na W. JmPanu Łuka-

8szu Medyńskim w Głowie Wyżey z Lewey Stro-

9ny Ucha Ranę Wielką Szyroką, na Prawy Ręce Ra-

10ciety[?] Mniey Zolwia[?], na Nodze Prawey Niżey Kolana

11także Raz Cięty, Krzyże Zbite z Siniaki y Krwi Zaszłe,

12Ktore to Razy Cięte y Sinie mienił być Sobie od W.

13Radlińskiego Zadane, a tak On Woźny z Szlachtą Sobie

14przytomną Oswiadczywszy się przedemną Urzędem

15prawdziwey Obdukcyi Uczynił y Zeznał Relacyą,

16Prosząc tak Comparens Manifestacyi Jako Woź-

17ny Relacyi y Obdukcyi Actis Connotari, Co y Otrzyma-

18li. Comparenti Jgnarus Scribendi Crucem Posuit ✠

19Łukasz Medyński, Macieyszczygielski

20Woźny mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „554”; obok skreślone „44”. Wpis 28 XI 1768 przed Antonim Jaławickim[?], ówczesnym namiestnikiem. Pismo pośpieszne; wiele wyrazów w opisie napaści niepewnych.

Odczyt: nagłówek „Obicie y Zabicie[?]” – drugi wyraz niepewny (może ‘Zbicie’); „Trościańca[?]” (rkp. „Trosciańca”/„Trossiańca”) – nazwa wsi niepewna; obwiniony „Radlińskiemu” – zapewne woźny Michał Radliński (por. akty 41–43, 116, 132, 434–435, 457, 546) – w akcie bez imienia; „Zalęknięcia[?] Sił[?]”, „opowiedziane[?] Strzeli[?]”, „Szy[?]”, „Brę-ńnego[?]”, „Zakuta[?]”, „pomnięy[?]”, „niepristojnemi[?]”, „napierdynele[?], pirchlatinego[?]” (wyzwiska?), „Zalęczego[?]”, „Przyszłoszy[?]”, „Raciety[?] Mniey Zolwia[?]” – niejasne; świadkowie „Berezowskiego[?]”, „Pawłowskiego[?]” – niepewne; podpisy na końcu: „Łukasz Medyński” (mimo formuły o krzyżyku) i „Maciey Szczygielski Woźny mp.”.

Objaśnienia: „cum Obductione” – z obdukcją (urzędowymi oględzinami ran przez woźnego); „Pałasz” – rodzaj szabli; „Dyfamować” – zniesławiać; „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania; „Krzyże zbite” – pobite plecy (krzyż – lędźwie).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28listopada 1768 r. Łukasz Medyński, dzierżawca części wsi Trościaniec[?], jak tylko po okrutnym pobiciu mógł przybyć do akt, zaniósł przed ówczesnym namiestnikiem Antonim Jaławickim[?] protestację przeciw Radlińskiemu (zapewne woźnemu Michałowi): obwiniony, wymyśliwszy jakąś niesłuszną pretensję, wpadł na jego podwórze z dobytym pałaszem, pod pozorem przyjaźni podszedł, bez słowa uderzył go pierścieniem w twarz, ciął pałaszem w prawą rękę, a leżącego pod kolano; potem za bramą lżył go nieprzyzwoitymi słowami, a wróciwszy do izby, ciął go jeszcze raz w głowę z lewej strony ucha. Zaraz potem przydany przez urząd woźny Maciej Szczygielski, w obecności Piotra Berezowskiego[?] i Antoniego Pawłowskiego[?], obejrzał rany: dużą ranę na głowie nad lewym uchem, cięcie na prawej ręce, cięcie na prawej nodze poniżej kolana oraz pobite plecy z siniakami i podbiegnięciami krwi – i złożył relację obdukcji. Podpisali komparent i woźny.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 363 (skan 0366, strona prawa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemną

4Antonim Jaławickim[?] Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego, Comparens Personaliter Wielmożny

6JmPan Szymon Miedźwiedzki Łowczy Smoleński

7Swym y Wielmożney JmPani Marianny z Pilaszkow-

8skich[?] Miedźwiedzkiey Małżonki Swey Jmieniem Dobr Części

9Wsi Wyszkowiec Dziedzicow, quam Primum Acta

k. 363v (skan 0367, strona lewa)

1Praesentia Capitt. Winn. adire Voluit, tak Zaraz

2praecustodiendo omnimode Jntegritate fortunae Ho-

3noru y Zycia, ne in Posterum aliquod Patiantur Detrime-

4ntum, Solenniter Cum magna querimonia na-

5przeciwko JWielmożnemu JmPanu Adamowi Myszce

6Chołoniewskiemu Kasztt. Bełskiemu[?] Dobr Tychże

7Wsi Części Wyszkowiec Dziedzicowi, Niemniey Uro-

8dzonym JchMc Panom Stanisławowi y Zofii

9z Kalwińskich[?] Orłowskim[?] Małżonkom Dobr Tychże

10Wsi Wyszkowiec Części Administratorom, y Poje-

11zdnym[?] Kozakom, y Przybranym Sposobiącym Się do Da-

12ney wyrażoney Wiolencyi, Ktorych Jmiona, Przezwi-

13ska w Ten niżey Opisany Sposob Oto, Skarży,

14Manifestuie się y Protestuie, Jż W. Obwiniony Sta-

15nisław Orłowski[?] nieuważaiąc Zna[ć][?] Prawa Pos-

16politego Ktore Wszelkim Wiolentiom Zagradza

17Drogę, Smiał y Ważył się Anni Praesentis

18nocturno Tempore Płot ogrodowy Wangiwem[?]

19Manifestantis propter usum Sui Zażanym[?] Za[?]-

20nym Kontrowersiom niepodległy, padając Me-

21nis Junij y Wymieść Stoić[?], Smutopiniem[?] y Prze-

22chwałki Czynieniem. Eodem Anno Millesimo

23Septingentesimo Sexagesimo Octavo, tenże W.

24Stanisław Orłowski[?] ad Ministratur[?] Wyszkowiecki,

25po Wtrąceniu się y Wyiezdzie z niebezpieczney[?] Kra-

26iny Wsi Wyszkowice Wielmożnych Manifestu-

27iących, pod niebytność Onych na Dwor napad-

28łszy Gospodarz[?] Swa Jmie Orzedera[?], z Ludźmi

29Ztrendźpiwe[?] na Hajdamy[?] aby się Dali nie rządzić,

30y w Dworu Manifestuiących niesiedział, ten w

31który Szy Zaleb[?], Zbił y Skuwał[?] z Ktorego Smiertel-

32nego Zbicia ponieważ Gospodarz taż y Dwor

33tenże

k. 364 (skan 0367, strona prawa)

1tenże Gospodarz pomieniony ze Wsi Części Wyszko-

2wiec pierw Musiał, przeco Wielmożni Protestan-

3tes Detriment[a], w Gospodarstwie Swoim niema-

4ło ponieśli, natym iescze tenże Wyż Wyra-

5żony Obwiniony nieprzestaiąc pod niebyt-

6ność Querulantium w Tymże Dworze Jego

7Osini[?] Zostawioną Władzy z Kozakami

8do tegoż protestanciego Dworu Zaleb[?] wywlec

9Kazał. His non Contentus Anni praesentis

10Dnia Dwudziestego Siedmego Nowembris w

11Niedzielę przybytych na nabożeństwo do Cerkwi

12w Tychże Dobrach Wsi Wyszkowcach Manife-

13stuiących Wychodzących Do Dziennicy[?] y Ko-

14dy[?] Swego mi Sobie niewinnych Jakoż przyby-

15tych do Dobr Swoich Wsi Wyszkowiec Części

16pomieniony obwiniony W. Orłowski[?] z Zasadzone-

17mi Przybranemi y Przysposobionemi Ludźmi

18Swemi do Pistoletow y Szabli godząc na Zabicie

19Wielmożnych Protestantow, Prywatnie[?] niewin-

20nemu Bywszy[?] Staremu, Stanowi[?] niegrze-

21cznemi Lżył Defamował, y Zabiciem odgra-

22żał, ideoq. moderneus Comparens będąc takowa-

23nie Ukrzywdzonym w Życiu Substancyi Ho-

24noru, y Jnnych Cyrkumstancyach przeciwko

25wyrażonego obwinionego przechwałkach

26w Jnkwizycyią Do Wiedziona będzie, oto Wszyst-

27kie Zachowuiąc Całość Substancyi Honoru

28y Życia, praemissorum Contra Jnculpatos

29Swym et nomine quo Supra etiam iterum

30manifestatur.

k. 364v (skan 0368, strona lewa – górna część)

1Manifestatur et protestatur Salva hujus Ma-

2nifestationis et Citationis Melioratione qua

3Actis Connotari prosit[?] Co y Otrzymał. Szy-

4mon Miedźwiedzki ✠

5[reszta k. 364v i k. 365–365v niezapisane, przekreślone ozdobnymi napisami „Vacat” / „Vacuum”; na dole k. 365v[?] „Mensis Xber[?]” – zapowiedź działu grudniowego]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „555”; obok skreślone „45to”. Wpis 29 XI 1768 przed Antonim Jaławickim[?], namiestnikiem. Zakończenie i podpis komparenta (z krzyżykiem) na k. 364v; dalej strony puste (vacat) – koniec działu listopadowego 1768; od k. 366 (akt 577) „Mensis December 1768vi Anni”. Pismo wyraźne, ale tekst gramatycznie bardzo zawiły (zwł. k. 363v w. 18–28) – przepis i streszczenie częściowo orientacyjne.

Odczyt: nagłówek „Pko JW. Chołoniew-/skiemu” i w tekście „Adamowi Myszce Chołoniewskiemu Kasztt. Bełskiemu[?]” – por. akty 220–222, 449–451, 529–530 (kasztelan bełski/buski – nierozstrzygnięte; w rkp. tu „Kasztt. Bełskiemu” – odczyt niepewny); „z Pilaszkowskich[?]” (rkp. „z Pilaszkow-/skich”/„Zilaszkow”) – niepewne; „Wyszkowiec / Wyszkowice / Wyszkowcach” – wieś Wyszkowce (por. akty 128, 160); „z Kalwińskich[?] Orłowskim[?]” (rkp. „z Kalwiwskich Ortowskim”/„Orłowski”) – nazwiska niepewne (por. Ortowski, łowczy opoczyński – akty 335–336); „Pojezdnym[?]”, „Wangiwem[?]”, „Zażanym[?]”, „Me-/nis Junij” (‘Mensis Junii’ – w czerwcu), „Wymieść Stoić[?]”, „Smutopiniem[?]”, „ad Ministratur[?]” (‘administrator’), „Orzedera[?]”, „Ztrendźpiwe[?] na Hajdamy[?]”, „Zaleb[?]”, „Skuwał[?]”, „Osini[?]”, „Dziennicy[?] y Kody[?]”, „Bywszy[?] Staremu, Stanowi[?]” – niejasne.

Objaśnienia: „quam primum acta adire voluit” – jak tylko mógł dotrzeć do akt; „praecustodiendo omnimode integritatem fortunae, honoris et vitae” – zabezpieczając wszelkimi sposobami całość majątku, honoru i życia; „nocturno tempore” – w nocy; „Hajdamacy” – zbuntowani chłopi i kozacy (koliszczyzna 1768); „Inkwizycja” – przesłuchanie świadków; „contra inculpatos” – przeciw obwinionym.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29listopada 1768 r. Szymon Miedźwiedzki, łowczy smoleński, w imieniu swoim i żony Marianny z Pilaszkowskich[?], dziedziców części wsi Wyszkowce, jak tylko mógł dotrzeć do akt, zaniósł protestację przeciw Adamowi Myszce Chołoniewskiemu, kasztelanowi bełskiemu[?], dziedzicowi innej części Wyszkowiec, Stanisławowi i Zofii z Kalwińskich[?] Orłowskim[?], administratorom tej części, oraz ich kozakom i ludziom. Zarzuca, że Orłowski[?] w czerwcu 1768 r. nocą zniszczył niesporny płot ogrodowy protestujących i odgrażał się; następnie, gdy Miedźwiedzcy z powodu niebezpieczeństw (hajdamaków) wyjechali, napadł na ich dwór, pobił śmiertelnie gospodarza (zarządcę), który musiał uciekać ze wsi, przez co ponieśli szkody w gospodarstwie, i kazał kozakom wywlec ludzi z dworu; wreszcie 27 listopada 1768 r. (w niedzielę), gdy Miedźwiedzcy przyjechali na nabożeństwo do cerkwi w Wyszkowcach, napadł na nich z uzbrojonymi w pistolety i szable ludźmi, lżył ich i groził zabiciem. Komparent ponownie się manifestuje, zastrzegając dowód inkwizycją i prawo poprawienia manifestu; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 366 (skan 0369, strona prawa)

1Roku. Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca, Decembris, Drugiego, Dnia,

3Przed Urzędem, y Aktami niniejszemi Grodzkiemi, Winnickiemi,

4y przedemną. Antonim Jakowickim[?], Namiesnikiem ptunc Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Comparens Pttiter Ur. JmPan Antoni

6Chłopecki ante hac Dobr Wsi Berezowey Bałki, do Klucza

7Umańskiego w Woiewodztwie Bracł. a Powiecie Winnickim

8leżących, Arędowny Possessor, jak tylko po cięzkim zbiciu

9y wyściu z pod ścisłego Aresztu Acta praesentia adire valuit.

10tak zaraz przy postrzeżeniu Zdrowia, Honoru, y Fortuny,

11Swoiey. Solennie z wielkim Użaleniem w niżey opisany Spo-

12sob, na pko Ur. JmPanu Stanisławowi Doroszyńskiemu[?] ante

13hac Słobudki Possessorowi, takoż Berezowa Bałka nazwa-

14ney, Arendownemu, ad praesens zaś Dobr Wsi w tymże Klucza

15Umańskim Kamienowatey administratorowi, Skarży, Mani-

16festuie, y protestuie się Oto: Jż Ur. Obżałowany po wyściu Kon-

17traktu, Ur. niniejszemu Komparentowi z pomienioney Wsi

18Berezowey Bałki przemowiwszy, y prawie uprosiwszy do

19Swoiey Possessyi niniejszego Komparenta widząc we wszyt-

20ko zamożnego do Spółki pendzenia Wodki przyiął, Ktory

21niniejszy Komparent na fundamencie między Sobą z iedney,

22a Ur. Obżałowanym z drugiey strony Opisu nastąpionego, w do-

23im pozwolonym Czasie pendzić Wodkę kazał; JmPan Obżało-

24wany niemaiąc Swoiey Wodki, ani Chcąc na Swoim Kwarta-

25le Czyli Miesiącu pendzić, a Ur. Komparenta pożyczonym Spo-

26sobem brał, y nabrawszy około Dziesięciu Konwi, tak przez

27wrzenia Haydamaczyzny, narekwizycye niniejszego Ma-

28nifestanta, jako y po uśmierzeniu tyże Haydamaczyzny

29Jn toto pożyczoney Wodki y Rubli Czterech oddać niechce y re-

30[kustosz:] kuzuie

k. 366v (skan 0370, strona lewa)

1rekuzuie, y owszem formuiąc Sobie iakowesi do niniejszego Mani-

2festanta pretensyi, Ziechatego[?] do Słobudki Berezowey Bałki

3w Possessyi Ur. Obżałowanego będącey nulla habita ratione

4upominaiącego się o Dług Swoy y czyniąc Złodzieiem y Buntow-

5nikom bić usiłował, y bijąc Kijmi nogami deptać po Ziemi

6miotaiąc za włosy targaiąc y włocząc Skrwawił, y Skaleczył,

7y natym nieprzestawszy włożywszy na ręce y nogi Kaydany

8jak iakiego złoczyńcę w pul Obumartego Krwią zbroczonego y zranio-

9nego, opisawszy niesłusznie pod ścisły Areszt do Umania odesłał,

10y Jnstyguiąc na niewinne Zycie niniejszego Manifestanta z Ludźmi

11Swoimi y Odmierć przyprawić pragnął, tudzież z Substancyi wy-

12zuć umyślił. Ktore Krzywdy iako to wzienie Honoru y Sławy

13więżienie bezniewinnie bicie nastawanie na Zycie, wyzucie z Sub-

14stancyi niemniey nieoddanie y rekuzowanie tak pożyczonych

15Czterech Rubli jako też in toto Wodki iterum atque iterum

16Oswiadczaiąc się, drogą Prawa wszelkich Krzywd Swoich do Cho-

17dzić. Contra praenominatum in culpatum queritur Manifest-

18et protestatur Compns nieumieiący pisać znakiem Krzyża[?].

19Podpisuie się Antoni Chłopecki ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „556”. Pierwszy akt działu „Mensis December 1768vi Anni” (k. 366; k. 364v dół – 365v puste, vacat). Wpis 2 XII 1768 przed Antonim Jakowickim[?] – w tym akcie nazwisko namiestnika czytelne jako „Jakowickim” (w aktach 558–576 odczytywane jako „Jaławicki[?]” – zapewne ta sama osoba; do ujednolicenia).

Odczyt: „Doroszyńskiemu[?]” (rkp. „Dorozyńskiemu”) – nazwisko niepewne (Doroszyński? Dorożyński?); „Berezowey Bałki / Berezowa Bałka” – wieś (Berezowa Bałka) w kluczu humańskim; „Kamienowatey” – wieś Kamienowata (klucz humański) – odczyt prawdopodobny; „w do-/im pozwolonym Czasie” – zapewne ‘w dobrym/danym’; „Ziechatego[?]” – niejasne (może ‘zjechawszego’); „Konwi” – konwie (naczynia, miara); „znakiem Krzyża[?]” – w rkp. „znakiem Krzyżał”.

Objaśnienia: „Arendowny posesor” – dzierżawca (arendarz); „pędzenie wódki do spółki” – wspólne gorzelnictwo; „Hajdamaczyzna” – koliszczyzna (powstanie hajdamackie 1768); „Kwartał / miesiąc” – kolejność korzystania z gorzelni przez wspólników; „Ruble” – waluta rosyjska w obiegu na Ukrainie; „ścisły areszt” – więzienie; Humań – siedziba klucza humańskiego (wojewody kijowskiego Potockiego).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2grudnia 1768 r. Antoni Chłopecki, dawny arendarz wsi Berezowa Bałka w kluczu humańskim (województwo bracławskie, powiat winnicki), jak tylko po ciężkim pobiciu i wyjściu ze ścisłego aresztu mógł dotrzeć do akt, zaniósł manifest przeciw Stanisławowi Doroszyńskiemu[?], dawniej posesorowi Słobódki (zwanej też Berezową Bałką), obecnie administratorowi wsi Kamienowata. Po wygaśnięciu kontraktu Doroszyński przyjął zamożnego Chłopeckiego do spółki w pędzeniu wódki; nie mając własnej wódki, pożyczał ją od Chłopeckiego (ok. 10 konwi) i ani w czasie hajdamaczyzny, ani po jej uśmierzeniu nie oddał ani wódki, ani 4 rubli. Gdy Chłopecki przyjechał do Słobódki upomnieć się o dług, Doroszyński nazwał go złodziejem i buntownikiem, bił kijami, deptał, targał za włosy, skrwawił i okaleczył, zakuł w kajdany i na pół żywego odesłał pod ścisły areszt do Humania, nastając na jego życie i majątek. Komparent manifestuje się o te krzywdy i zastrzega dochodzenie prawne; podpisał krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 366v (skan 0370, strona lewa – dolna część)

1Roku. Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Decembris Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Przysięgłym. Stanowszy Osobis-

6to Woźny Generał Wwa Bracł. y Jnni Opatrzny Jan Sawicki w

7moc Skuteczney Relacyi Swoiey dobrowolnie zeznał, Jż on Ro-

8ku y Miesiąca na Akcie wyrażonych Dnia trzeciego na rekwizy-

9cyą W. JmPana Stanisława Fortunata Nowowieyskiego Stoll.

10Owruc. w przytomności Szlachty Ur. Antoniego Grabowskiego

11y Jana Swierczewskiego zieżdżał, do Dobr Miasta Jego

12Krolewskiey Mości Bracławia gdzie będąc w Zamku ta-

13mecznym Ur. Makowskiego Dyspozytora tameczneyo

14[kustosz:] pracowitych

k. 367 (skan 0370, strona prawa)

1pracowitych Michała Stangryta[?] z Zoną y całym Sprzętem

2domowym, tudzież rzeczami z Komor wkradzionemi na trzy

3Tysiące Złotych Polskich wynoszącemi. Oraz Ur. Borowskiego

4Gracialistę[?] y Woyta Szczurowieckiego[?] Mazuryka niemniey Słu-

5żącego naiemnicę y Wychowanki; Dziwkie Marusię Pieuwne[?]

6Patazkę[?] Tetianę Moskiewkię Matazkię[?] Gospodinią z Tetianą

7Siostrą; y kilkunastu putsetkami[?] wziętego Płutna y Ur.

8Baczyńskiego Pisarza Maydańskiego tudzież Pokotyła

9Dobosza z Barwą, y rzeczami pokradzionemi Mikołaia Do-

10bosika w grzywnach Prawem opisanych Aresztował. Kto-

11ry Areszt przyięty iest de quo praesens Mllis. Rela. Mllis.

12qui Supra ignarus literarum Crucem posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „557”. Wpis 7 XII 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem (po przerwie w aktach 558–577, gdzie występuje Antoni Jaławicki/Jakowicki[?] „protunc”); areszt 3 XII 1768.

Odczyt: „Stangryta[?]” (rkp. „Stangryta”) – nazwisko niepewne; „Gracialistę[?]” – niejasne (może ‘gracyalistę’ – sługę z łaski); „Szczurowieckiego[?]” (rkp. „Szczurowieckiego”/„Szurowieckiego”) – wieś niepewna; „Marusię Pieuwne[?] Patazkę[?]”, „Matazkię[?]”, „putsetkami[?]” (‘postawami’? – miara płótna) – niepewne; „Maydańskiego” – pisarz z Majdanu[?]; „Dobosza z Barwą” – dobosz w barwie (liberii); lista aresztowanych ludzi i rzeczy w części niepewna.

Objaśnienia: Stanisław Fortunat Nowowiejski, stolnik owrucki – dzierżawca/administrator starostwa bracławskiego (por. akty 372–374 – spór o starostwo bracławskie z Jełowickim); „Zamek bracławski” – siedziba starostwa; „rzeczy z komór wkradzione” – rzeczy skradzione z komór (spiżarni, skarbca); „Dziewka, naiemnica, wychowanka, gospodyni” – czeladź dworska; „areszt w grzywnach” – zatrzymanie pod karą grzywien.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Jan Sawicki zeznał przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem grodu winnickiego, że 3 grudnia 1768 r., na żądanie Stanisława Fortunata Nowowiejskiego, stolnika owruckiego, wraz ze szlachtą Antonim Grabowskim i Janem Świerczewskim przybył do królewskiego miasta Bracławia i tam na zamku, u dyspozytora Makowskiego, zaaresztował pod grzywnami: chłopa Michała Stangryta[?] z żoną i całym dobytkiem oraz rzeczami wykradzionymi z komór wartości 3000 zł, a także ludzi Borowskiego – wójta szczurowieckiego[?] Mazuryka, służącą najemnicę i wychowankę, dziewki Marusię i Tetianę Moskiewkę, gospodynię z siostrą Tetianą, kilkanaście postawów[?] zabranego płótna, oraz ludzi pisarza Baczyńskiego z Majdanu[?] – dobosza Pokotyłę w barwie i rzeczy pokradzione Mikołaja Dobosika. Areszt został przyjęty. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 367 (skan 0370, strona prawa – od ok. połowy)

1Roku. Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca. Decembris. Dziewiątego. Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Tomaszem Czarkowskim Namies-

5nikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Przysięgłym.

6Comparens Pttiter Ur. JmPan Stanisław Barański Nne

7et ex Parte Wiell. JmPana Andrzeja Żółtowskiego[?] Łowc.

8Kruszw.[?] postrzegaiąc we wszytkiem całości Substancyi Pryn-

9cypała Swoiego a przychylaiąc się do Manifestow dawniey-

10szych, Aresztow, y Terminow w tey Sprawie zaszłych, tudzież

11do Konstytucyi o administrowaniu Sprawiedliwości opi-

12sanej, Solennie na pko Wielmożnemu Jego Mości Panu

13Marcinowi Faszczewskiemu[?] M. M.[?] in ante Gubernatorowi

14Bałanowskiemu[?] y Skarży y protestuie się Oto: Jż W. Fasz-

15czewski Gubernator in ante Bałanowski[?] interesuiące się za

16Leybą Arendarzem Bałanowskim[?], Aby gdzie Pieniędzy

17mogł pożyczyć a ratę Skarbowi wypłacić, Ktoren Leyba na

18[kustosz:] Skupienie

k. 367v (skan 0371, strona lewa)

1Skupienie Loiu[?] w Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiątym Szostym,

2Dnia Dwudziestego Drugiego Maja na Kontrakt między

3Wiell. Comptis Pryncypałem, z iedney, a tym że Leybą Aren-

4darzem z Approbatą W. JmPana Faszczewskiego[?] iako Guber-

5natora z Drugiey Strony spisany, Summy Dziesięciu

6Tysięcy Złotych Polskich wziowszy, y zaciągnowszy we

7wszytkim pomienionemu opisowi sprzeciwił się, y ani Sum-

8my wziętey z Prowizyą, ani Loiu[?] na Czas Oznaczony nieod-

9dał, gdzie dotąd W. JmPan Marcin Faszczewski[?] iedyną uwo-

10dząc deklaracyą, więcey dwoch Lat, żadney ex vi approba-

11ty Swoiey nieczyni Satysfakcyi, iako też Leybę dłużnika

12do wyścia się, y zapłacenia przymusić niechce, w Ktorym

13Czasie Pokoiu znacznie Szkoduiąc na Summie y Prowe-

14niencyi od niey należącey, y wielokrotnych Obietnicach

15naymnieyszey nie pozyskał Satysfakcyi, w teraznieyszym

16Czasie rozruchow ustawicznego niszczeniu zostaiąc boiaźni,

17ażeby z przyczyny nieuczynienia Sprawiedliwości nieodda-

18nia Summy, ani przymuszenia Leyby Arendarza Comptis

19Pryptt. nieponiosł Szkody bądź przez wykrent Zydowski

20y zwłokę W. Faszczewskiego[?] niemiał iakiey Straty iterata

21de renitentia administrandae justitiae ac non Solutione Sum-

22mae Nne cujus Supra contra M. cum Faszczewski[?] Guberna-

23torem et infidelem Leyba Arendarium Manifestatur

24vice Salva manente melioratione Stanisław Barański mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „558”. Wpis 9 XII 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem. Na k. 368 (skan 0371 prawa) – strona niezapisana, przekreślona wielkim zakrętasem (vacat).

Odczyt: mocodawca „Andrzeja Żółtowskiego[?] Łowc. Kruszw.[?]” (rkp. „Andrzeja Zoltowskiego Lowc. Kruszw.”; nagłówek „W. Zułkowskiego[?] Ł. K.”) – nazwisko i urząd niepewne (por. Żółtowscy – akt 377; 44-1-3 akty 255–260); obwiniony „Faszczewskiemu[?] M. M.[?]” (rkp. „Faszczewskiemu”/„Tyszczewskiemu”; „M. M.” – urząd nieodczytany, może ‘miecznik m…’) – niepewne; „Bałanowskiemu[?]” (rkp. „Batcianskiemu”/„Batuanskim”) – nazwa dóbr niepewna (może Bałanówka / Bałabanówka?); „Loiu[?]” (‘łoju’?) – przedmiot skupu niepewny; „wykrent” – wykręt (wybieg).

Objaśnienia: „Rata Skarbowi” – rata dzierżawna (arendowna) płacona skarbowi pana; „approbata gubernatora” – zatwierdzenie (poręczenie) kontraktu przez gubernatora dóbr; „Konstytucja o administrowaniu sprawiedliwości” – ustawa sejmowa (zapewne 1768) o wymiarze sprawiedliwości; „de renitentia administrandae iustitiae ac non solutione summae” – o odmowę wymierzenia sprawiedliwości i niezapłacenie sumy; „infidelis” – niewierny (Żyd); „salva manente melioratione” – z zastrzeżeniem prawa poprawienia manifestu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9grudnia 1768 r. Stanisław Barański imieniem Andrzeja Żółtowskiego[?], łowczego kruszwickiego[?], nawiązując do wcześniejszych manifestów, aresztów i terminów w tej sprawie oraz do konstytucji o wymiarze sprawiedliwości, zaniósł protestację przeciw Marcinowi Faszczewskiemu[?], dawnemu gubernatorowi bałanowskiemu[?], i Żydowi Lejbie, arendarzowi bałanowskiemu: Faszczewski zabiegał, by Lejba mógł gdzieś pożyczyć pieniądze na zapłatę raty skarbowi; Lejba na mocy kontraktu z 22 maja 1766 r., zawartego z Żółtowskim[?] za aprobatą gubernatora, wziął 10 000 zł (na skup łoju[?]), lecz ani sumy z prowizją, ani towaru w terminie nie oddał; Faszczewski od ponad dwóch lat zbywa wierzyciela obietnicami i nie przymusza dłużnika do zapłaty. Wobec obecnych rozruchów komparent obawia się dalszych strat i manifestuje się o odmowę sprawiedliwości i niezapłacenie sumy, zastrzegając prawo poprawy manifestu; podpisał.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 368v (skan 0372, strona lewa)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca, Decembris, Dziesiątego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Przysięgłym. Stanowszy

6Osobisto Woźny Generał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny

7Błażey Liniewski w moc wierney Relacyi Swoiey dobro-

8wolnie zeznał, Jż on Roku Miesiąca y Dnia wyż na Akcie wy-

9rażonych, Pozew Głowny Trybunalski Koronny Lwowski

10na membranie Autentycznym pisany, odniosł do Dobr

11Wsi Pietniczan w Wdztwie Bracł. a Powiecie Winnickim leżących,

12y tam ten Pozew albo raczey przypozew w Zamku tameyszym

13położywszy, o położeniu y Treści onego Prawnie publikuiąc

14do wiadomości podał, Ktorego Pozwu tenor Sequitur ejusmodi.

15Stanislaus Augustus Dei Gratia Rex Poloniae Magnus Dux

16Lithuaniae Russiae Prussiae Masoviae Samogitiae Kijoviae Vol-

17hyniae Podoliae Podlachiae Smolensciae Braclaviae Severiae

18Czerniechoviaeq. Vobis Magnificis Martino Vexillifero Vinnicen-

19si, Francisco Subdapifero Braclaviensi, et Vice Capitaneo

20Castrensi Vinnicensi Grocholskim Fratribus inter vos Germa-

21nis, olim Magnificorum Michaelis Grocholski Judicis Terres-

22tris Braclaviensis et Antoniae[?] de Radzimińskie Conjugum Filijs

23et naturalibus Successoribus, de Causa infra Scripta, Bonisq.

24Vestris generaliter Omnibus Mandamus, ut Coram Nobis Seu

25Offitio Castrensi Belzensi in Terminis Quartalium Seu Judi-

26ciis Casarum[?] Ejusdem Offitij prius et proximius abhinc in

27Castro eodem celebrandis, vel his ob aliquam Causam defficien-

28tibus tandem in Alijs proximioribus tunc dum et quando Cau-

29sa praesens ex Regestro ad judicandum Vocata Acclamataq.

30legitime inciderit, ad instantiam instigatoris Offitij Ejusdem

31Ejusq. Delatorum Generosorum Francisci Xaverij, Cunegundis Bar-

32[kustosz:] barae et

k. 369 (skan 0372, strona prawa)

1barae et Mariannae Radzimińskich Fratris et Sororum inter se

2germanorum, Olim Generosorum Josephi Radzimiński et So-

3phiae Duninowna[?] Łaska Conjugum Filij Filiarumq. Olim

4vero Generosorum Floriani Radzimiński et Mariannae Buy-

5nowska[?] Conjugum Nepotum, jam vero Generosorum Martini Ra-

6dzimiński et Teophilae Łaskowna Conjugum pronepotum jam

7autem Generosorum Teodori Łasko et Mariannae Obodyńska[?]

8itidem Conjugum abnepotiorum Actorum, personaliter

9legitime peremptorieq. Compareatis. Qui Actores inhaerendo

10juri naturali insistendoq. Legibus Regni, tum Manifestatio-

11nibus eo nomine tam per se Actores quam per Olim Genero-

12sorum Parentem Sui coram Quibusvis Actis Authenticis

13Regni factis, Aliisq. Documentis Causam evincentibus

14citant, Seu potius revivificando Vobis Causam et Actionem Mor-

15te Olim Magnifici Michaelis Grocholski judicis Terrestris

16Braclaviensis Vestri Citatorum Parentis inter Neptam[?]

17in Virtute Decreti Tribunalitij Regni Leopoliensis Remis-

18sionis Causae ad Officium Castrense Belzense inter Se Acto-

19res ab Una et Vos Citatos Parte ab altera Die Nona Novembris

20Millesimo, Septingentesimo, Sexagesimo, Octavo Anno pro-

21latis[?] citant, ad videndum audiendum Attendandumq.

22Vos ad Comportationem Omnium Documentorum Massam

23universalis Substantiae Łaskovianae et Radziminscianae

24ac aliae Cujusvis ex quo cunq. fonte emanantis mobilis

25et immobilis tam juri naturali quam et Successyo[?] inde

26Actores devolutae, enucleantium, Via Super Realem et Suffi-

27cientem Comportationem Comprobatione juratoria per vos

28praestanda Stringi, Decoccupationem Bonorum Pietnicza-

29ny, Sabarow, Woronowica, Stefanowka, Sorocyn[?] ac Alio-

30rum cum Eorum Attinentiis et pertinentijs una cum fa-

31ciendo de perceptis Proventibus ex jisdem Bonis Nullo

32Jure tentis, ab Actu Apprehensionis Eorundem Calculo

33injungi. Summas Varias quo vis Jure locatas, per

34vos vero levatas, una cum Annualibus Provisionibus

35Solvi demandari, idq. non Obstantibus uti ex Lege et Jus-

36[kustosz:] titia Sub

k. 369v (skan 0373, strona lewa)

1titia Subsistere non Valentibus illegalibus Transactionibus Juri

2naturali praejudiciosis Suo et praesertim Donatione Super bo-

3na Supra Scripta et Alia ac Cessione Super Varias Summas

4per Olim Magnificam Franciscam de Radzimińskie

5Szembekowa Tribunam Cracoviensem Sororem Actorum

6Parentis Germanam, ac si jam post Subsecutam Ejusdem

7Generosum Josephi Radzimiński Actorum Parentis Sui

8vero Fratris Germani Sterilia Fata in rem Magnifici

9Martini Radzimiński Notarij ptunc Castrensis Vinnicensis

10in post Terrestris Braclaviensis in competenter factis et reco-

11gnitis Caeterisq. Quibusvis Actibus praejudiciosis nunc primum

12post prosecutam per Olim Generosum Josephum Radzimin-

13ski Actorum Parentem, ac intentatam per eundem ad judicia

14Tribunalitia Regni Leopoliensia respectu horum Omnium

15Actionem Cujusdem Studio Sub ordinatione ac Super inductio-

16ne emanantis Competentiae Actoris Contrarijs Aliisq. Transac-

17tionibus (:siquae extant:) a quo cunq. Super Substantiam

18Łaskovianam, ac aliam quam vis Actores concernentem in

19alienationem Eorundem ab Eadem illegaliter ac incompe-

20tenter procuratis tum Decretis intuitu Ejusdem Substan-

21tiae cum quo cunq. praejudiciose prolatis, quinimo Eisdem Om-

22nibus et Singulis de integro cassatis ac relevatis Actores

23Modernos pro legitimis ac Competentibus Actoribus Agnosci, Eos-

24demq. ad jus naturale restitui, Litis expensas et Alias Preten-

25siones, quas vis refundendas et pacificandas declarari, Cete-

26raq. pro Causae et Negotij praesentis Exigentia Super Vobis Sta-

27tui, decerni, et Sententiari. Sitis parituri, Terminum Atten-

28taturi et ad praemissa fusius Vobis Oretenus judicialiter pro-

29ponenda Responsuri. Datum Leopoli Feria quinta post

30Festum Sancti Andreae Apostoli Millesimo Septingentesi-

31mo, Sexagesimo, Octavo Anno. de quo praesens ejusdem Mllis.

32Rell. Mllis. qui Supra ignarus Literar. Signum Sanctae Crucis

33posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „559”. Wpis 10 XII 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem. Pozew wystawiony we Lwowie „feria quinta post festum S. Andreae Apostoli” 1768 = czwartek 1 XII 1768; sprawa odesłana dekretem Trybunału z 9 XI 1768 do grodu bełskiego (pozew wzywa przed urząd grodzki bełski). Kolacjonujący „Odolanowski” (Stefan – por. akt 599) – nazwisko niepewne.

Odczyt: nagłówek „Rell. na R. G. Bracł.[?]” – skrót niejasny (może ‘na Roki Grodzkie Bełskie’ – w tekście wyraźnie „Offitio Castrensi Belzensi”); „Antoniae[?] de Radzimińskie” – imię matki Grocholskich niepewne (rkp. „antel”); „Duninowna[?] Łaska”, „Buynowska[?]”, „Obodyńska[?]” – nazwiska niepewne; „Casarum[?]”, „Neptam[?]”, „prolatis[?]”, „Successyo[?]”, „Sorocyn[?]” – niepewne; „Teophilae Łaskowna” i „Teodori Łasko” – rodzina Łasków (substancja łaskowska); „Pietniczan / Pietniczany” – wieś (rkp. „Pietniczan”, „Pietnicza-/ny”) – prawdopodobnie Pietniczany pod Winnicą; „vice Capitaneo Castrensi Vinnicensi Grocholskim” – trzeci brat bez imienia (wicestarosta grodzki winnicki).

Objaśnienia: „przypozew” – pozew dodatkowy (wezwanie uzupełniające); „Termini quartales / Iudicia Castrensia” – kadencje sądów grodzkich (roki); „Instygator i delatorzy” – oskarżyciel publiczny i strony prywatne; „massa universalis substantiae” – cała masa majątkowa; „comprobatio iuratoria” – zaprzysiężenie (pod przysięgą) kompletności złożonych dokumentów; „decoccupatio bonorum” – zwolnienie (zwrot) zajętych dóbr; „sterilia fata” – bezpotomna śmierć; „Notarius Castrensis Vinnicensis, post Terrestris Braclaviensis” – pisarz grodzki winnicki, potem ziemski bracławski; „Tribuna Cracoviensis” – wojska krakowska (żona wojskiego); „abnepotes” – praprawnukowie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

10grudnia 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Błażej Liniewski zeznał przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem grodu winnickiego, że doręczył – kładąc na zamku we wsi Pietniczany (województwo bracławskie, powiat winnicki) – autentyczny pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego (Lwów, 1 XII 1768) przed sąd grodzki bełski. Pozew, na instancję instygatora i delatorów: Franciszka Ksawerego, Kunegundy Barbary i Marianny Radzimińskich, dzieci Józefa Radzimińskiego i Zofii Duninówny[?] Łaskiej, wnuków Floriana Radzimińskiego i Marianny Bujnowskiej[?] oraz dalszych potomków Marcina Radzimińskiego i Teofili Łaskówny oraz Teodora Łaski i Marianny Obodyńskiej[?], wzywał braci Grocholskich – Marcina, chorążego winnickiego, Franciszka, podstolego bracławskiego, i trzeciego, wicestarostę grodzkiego winnickiego, synów zmarłego Michała Grocholskiego, sędziego ziemskiego bracławskiego – do złożenia wszystkich dokumentów masy majątkowej łaskowskiej i radzimińskiej, zwolnienia dóbr Pietniczany, Sabarów, Woronowica, Stefanówka, Sorocyn[?] i innych z rozliczeniem pobranych dochodów, do zwrotu podniesionych sum z prowizjami oraz o unieważnienie nieprawnych transakcji, zwłaszcza donacji i cesji dokonanych przez Franciszkę z Radzimińskich Szembekową, wojską krakowską, na rzecz Marcina Radzimińskiego, pisarza grodzkiego winnickiego, później ziemskiego bracławskiego, i o przywrócenie powodom prawa naturalnego (dziedzicznego). Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.