Akty 501–540

Transkrypcja

k. 311 (skan 0314, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset, Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Trzeciego Dnia.

3[dalej strona pusta, przekreślona wielkim zygzakiem – vacat]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt bez treści: pisarz wpisał numer, nagłówek i datę, po czym strony nie zapisano i przekreślono ją znakiem „Z” (vacat). Numer marginalny „9.” – wyraźny, nie pasuje do ciągu „483” poprzedniego aktu (500); być może omyłka pisarza lub nowe liczenie aktów październikowych. Por. akt 491 – odstąpienie Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, od konfederacji barskiej.

Objaśnienia: „Maa” – Manifestacja; „Wiell.” – Wielmożnego; „Bracł.” – bracławskiego; „in Diligentia” (łac.) – dla zachowania terminu / w trybie starania (manifestacja zachowawcza).

Streszczenie

3października 1768 r. w księdze grodu winnickiego rozpoczęto wpis manifestacji „in diligentia” wielmożnego Ostrowskiego, chorążego bracławskiego (zapewne Bogdana – por. akt 491). Wpisano tylko numer, nagłówek i datę; treści nie wprowadzono, a stronę przekreślono (vacat).

Transkrypcja

k. 311v (skan 0315, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Czwartego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y Przedemną

4Janem Jedleckim Jnst. y Namiestn. Burgr. Grodu Winn. Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r

5Urodz. JmPan Marcin Baraniecki Porucznik Chorągwi Nadworney

6JWW. Potockich Wojewodziców Poznańs. przychylaiący się we Wszy-

7stkim do Prawa de Obsessionib[us] Stratae publicae opisanego, iak

8prędko po Okrutnym Zbiciu ledwo … Acta adire mogł, tak

9zaraz postrzegaiąc Całości Życia, Zdrowia y Honoru swoiego,

10Solennie z Wielkim Żalem naprzeciwko JW. Juliannie z Rosciszew-

11skich Strutynskiey Staro[ści]nie Horod.[?] Dobr Klucza Żorniszchiego

12Dziedziczce iako Pani, Urodz. Jozefowi sive alio Nominis Mit-

13kowskiemu Pułkowny[?] Kozakow Nadwor. & Budkiewiczowi Pi-

14sarzowi Maydannemu, niemniey Kozakom Dwudziestu wo-

15zny Oczy przybranym, drugi Publiczney Obsessorom Stra-

16ży y protestuie się o to. Jż Urodz. Mitkowski wbrew idąc Pra-

17wu, ktore Publiczne Drogi ubespiecza, Żadnemu Krzywdy czy-

18nic niekaże przeieżdżaiącemu, smiał y ważył się Urodz. Kom-

k. 312 (skan 0315, strona prawa)

1Komparenta do Żorniszcz za Jnteressem przybytego, na dobro-

2wolney Drodze z przybraną Kupą Zastąpić, y porwawszy za

3teb, o Ziemię powalić, a obwalonego Kiiami horrendissime bić,

4nogami deptać, Oczy popodbiiać, głowę potłuc, Włosy oberwać,

5y całego od głowy do nog crudelissime et enormiter zranić y

6prawie na Zabicie zbytkuiące się, haec formalia powtarzał, Za-

7biy, Zapłacę, A na większe Swey Zawziętosci dopełnienie, y

8zelżywości Compnti haniebną y Sromotną, iako Złoczyńcę zbi-

9tego, y na pioły Umartego, biiąc w gębę pięsciami, y po gnbie[?]

10cie Kiiem z Miasta wypędził. Co Wszystko in tractu Juris

11inquisitione deducet. Wczym wszystkim tenże Compns

12uciekaiąc się ad Asyllum Sacrosanctae Justitiae, Contra sup-

13nominatos inculpatos, tam ratione incontinentiae Famu-

14lor[um] Contra Jll[ustrissi]mam Strutynska Capit[ane]a Horod[elensem] uti D[omi]nam, R[ati]one

15vero Obsessionis, Concussionis, Converberationis Contra D[omi]num

16Mitkowski, ac alios iterata de p[rae]missis Omnib[us] Manifestat[ione]

17Vice Offerendo se hoc totum Jure vindicatur[um] velle. Prosząc

18o przyięcie Urzędu tego wszystkiego, co y Otrzymał Ktory

19Compns nieumieiący pisać, kładzie Znak Krzyża S. Marcin

20Baraniecki +. Et Jn Continenti Tenże Compns prosił

21mię Urzędu o przydanie Woźnego, wraz z Szlachtą, dla

22widzenia Ran y Razow na Urodz. Manifestancie znaydu-

23iących się, ktorego annuendo Affectationi przydałem Gnała

24Woźnego Eliasza Jhnatowicza, ktory w Przytomnosci Uro-

25dz. Jana Wituszyńskiego y Stefana Kulczyckiego[?] widział

26y oglądał, na Urodz. Marcinie Baranieckim Głowę Całą

27zbitą, Ucho lewe zbite, Oczy popodbiiane, Plecy od Karku

28aż do Stop zbite zsiniałe y Krwią Zaszłe. Co widziawszy

29y Oglądawszy, Przedemną Prawdziwey Obdukcyi uczynił

30y Zeznał Relacyą. De quo p[rae]sens Ejusd[em] M[anifestan]tis Rel[ati]o M[inisteria]lis.

31Woźny pisać nieumiaiący Krzyż kładnie Eliasz Jhnato-

32wicz +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „484”. Górna część k. 311v (nad aktem) pusta i przekreślona – kontynuacja vacatu po nagłówku aktu 501.

Odczyt: „S. H.” w nagłówku, „Sta[rości]nie Horod.[?]” w tekście (rkp. „Stnie Hondel./Horodz.”) i „Capit[ane]a Horod[elensem]” = starościna horodelska (potwierdzone tytułem w aktach 487, 490 i 503); „Pułkowny[?]” (rkp. „Putkowny”) – zapewne skrót ‘Pułkownikowi’; „Kozakom Dwudziestu wozny Oczy przybranym” – tak w rkp., sens niejasny (może ‘Kozakom dwudziestu, w zmowie przybranym’); „drugi Publiczney Obsessorom Straży” – zapewne ‘drogi publicznej obsesorom’; „po gnbie[?]cie” (rkp. „po gnbie-/cie”) – niejasne (może ‘pognębiwszy’); „na pioły Umartego” – ‘na pół umarłego’; „Kulczyckiego[?]” (rkp. „Kuleyckiego/Kulcyckiego”, tak też w akcie 503) – niepewne; „Gnała Woźnego” = Generała (woźnego generalnego); „Jhnatowicza” – tak w rkp. (Ihnatowicz); „Żorniszchiego” – tak w rkp. (żorniskiego).

Objaśnienia i tłumaczenia: „Prawo de Obsessionibus Stratae publicae” – prawo o napadach (zasadzkach) na drodze publicznej; „Acta adire” – udać się do akt (grodu); „sive alio Nominis” – czyli innego imienia; „Pisarz Maydanny” – pisarz majdanu (budy) – oficjalista dworski prowadzący rachunki majdanu (wyrobu potażu/smoły); „horrendissime” – najstraszliwiej; „crudelissime et enormiter” – najokrutniej i ponad miarę; „haec formalia powtarzał” – powtarzał te właśnie słowa; „in tractu Juris inquisitione deducet” – w toku prawa dowiedzie śledztwem; „uciekając się ad Asyllum Sacrosanctae Justitiae, Contra supnominatos inculpatos, tam ratione incontinentiae Famulorum Contra Illustrissimam Strutyńska Capitaneam … uti Dominam, Ratione vero Obsessionis, Concussionis, Converberationis Contra Dominum Mitkowski, ac alios iterata de praemissis Omnibus Manifestatione Vice Offerendo se hoc totum Jure vindicaturum velle” – ‘uciekając się do azylu najświętszej sprawiedliwości przeciw wyżej wymienionym obwinionym, tak z powodu niepohamowania (swawoli) sług przeciw Jaśnie Wielmożnej Strutyńskiej starościnie … jako pani, jak z powodu napadu, zdzierstwa i pobicia przeciw panu Mitkowskiemu i innym, ponowną manifestacją o wszystkim powyższym, oświadczając, że zamierza tego wszystkiego dochodzić prawem’; „annuendo Affectationi” – przychylając się do prośby; „Obdukcya” – oględziny; „De quo praesens Ejusdem Manifestantis Relatio Ministerialis” – o czym niniejsza relacja woźnego (w sprawie) tegoż manifestanta.

Streszczenie

4października 1768 r. Marcin Baraniecki, porucznik chorągwi nadwornej Potockich, wojewodziców poznańskich, stawił się w grodzie winnickim, gdy tylko po okrutnym pobiciu mógł dotrzeć do akt, i powołując się na prawo o napadach na drogach publicznych protestował przeciw Juliannie z Rościszewskich Strutyńskiej, starościnie horodelskiej, dziedziczce klucza żorniskiego (jako pani odpowiadającej za służbę), Józefowi Mitkowskiemu, pułkownikowi[?] kozaków nadwornych, Budkiewiczowi, pisarzowi majdannemu, oraz dwudziestu kozakom. Mitkowski z gromadą zastąpił mu drogę, gdy przyjechał w interesie do Żorniszcz, chwycił za łeb, powalił, kazał bić kijami, deptać, pobił mu oczy i głowę, wyrywał włosy, pokrwawił od głowy do nóg, grożąc „zabij, zapłacę”, bił pięściami w twarz, a na koniec jako złoczyńcę wypędził kijem z miasteczka. Baraniecki, niepiśmienny, podpisał się krzyżykiem i zapowiedział dochodzenie sprawy (przeciw Strutyńskiej – za swawolę sług, przeciw Mitkowskiemu i innym – za napad, zdzierstwo i pobicie). Na jego prośbę przydany woźny generał Eliasz Ihnatowicz, w obecności szlachty Jana Wituszyńskiego i Stefana Kulczyckiego[?], obejrzał rany: głowa i lewe ucho zbite, oczy podbite, plecy od karku do stóp zsiniałe i zakrwawione – i złożył relację, podpisując ją krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 312 (skan 0315, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodu Winn. y Przede-

4mną Janem Jedleckim Jnst. y Namiestn. Burgr. Grodu Winn. Sta-

5nowszy Oczewiscie Woźny Gnlł. Wwa Bracł. y Jnn. Opatł.

6Eliasz Jhnatowicz, w moc prawdziwey Relacyi Swoiey, do-

7browolnie Zeznał, Jż On Roku teraznieyszego Tysiąc Siedm-

8set, Szesdziesiąt Osmego Dnia Trzeciego Pazdziernika ad Af-

9fectationem et Req[uisitio]nem Juridicam Urodz. Marcina Bara-

10nieckiego, maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary

k. 312v (skan 0316, strona lewa)

1godnych Urodz. Jana Wituszyńskiego y Stefana Kulczyckiego[?]

2był w Dobrach w Miescie Żorniszczach, gdzie będąc Urodz. Jozefa

3Mitkowskiego, cujusvis Nominis Budkiewicza, niemniey Kozakow

4pod Kommendą tegoż do Osob Dwudziestu liczących się na Za-

5stąpienie Drogi, y Zbicie Urodz. Reqwirenta, przybranych y z-

6gromadzonych w Grzywnach prawnych tak Kryminalnych ia-

7ko y Kryminalnych pod niebytność JW. Strutynskiey Stniey Ho-

8rodz.[?] y W. Kommissarza, u Gromady tameczney Żorniszańskiey, te-

9goż Urodz. Mitkowskiego y Jnnych Complices arresztem y Praw-

10nym Terminem ad diiudicationem Causae przyporęczył. Ktoren

11to Areszt Gromada Jm[ie]nie[m] JW. Stniey benevole przyiąwszy na

12Urodz. JmPana Pułkownika Budkiewicza y Jnn. do rozprawy

13Prawney dotrzymać deklarowali. A tak ten Woźny Szlachtą so-

14bie przytomną Oswiadczywszy się, ztamtąd Odiechał, A przede-

15mną Urzędem prawdziwą Uczynił y Zeznał Relacyą Aresztu

16swego. De quo p[rae]sens Ejusdem M[anifestan]tis Rel[ati]o M[inisteria]lis. Qui ignarus

17Literarum Manu p[ro]pria Crucem posuit Eliasz Jhnatowicz +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „485”. Ciąg dalszy sprawy z aktu 502 (pobicie Marcina Baranieckiego w Żorniskach).

Odczyt: „Kulczyckiego[?]” (rkp. „Kuleyckiego”) – por. akt 502; „cujusvis Nominis Budkiewicza” – ‘Budkiewicza, jakiegokolwiek imienia’ (imię nieznane); „w Grzywnach prawnych” (rkp. „Szrywnach” – pisarz zapisuje G podobnie do Sz; por. formułę „w Grzywnach prawem opisanych” w akcie 504) – pod karami (grzywnami) prawnymi; „tak Kryminalnych iako y Kryminalnych” – tak w rkp. (powtórzenie, zapewne omyłka pisarza: ‘tak cywilnych, jako i kryminalnych’); „Stniey Ho-/rodz.[?]” – starościny horodelskiej (por. akty 487, 490); „Ktoren to” – tak w rkp. (‘który to’); „Gromada Jm[ie]nie[m]” – rkp. „Une” – skrót ‘Imieniem’ (por. „Gromada Jmieniem Panow Swoich” w akcie 504); „na Urodz. JmPana Pułkownika Budkiewicza” – tak w rkp.; w akcie 502 pułkownikiem kozaków nazwany jest Mitkowski, a Budkiewicz – pisarzem majdannym (może brak przecinka: ‘Pułkownika, Budkiewicza y Jnn.’).

Objaśnienia: „Areszt” – tu: zapowiedź sądowa (obowiązek stawienia się) nałożona przez woźnego na obwinionych i powierzona gromadzie jako poręczycielce; „ad Affectationem et Requisitionem Juridicam” – na prośbę i prawne żądanie; „Complices” – wspólnicy; „ad diiudicationem Causae przyporęczył” – powierzył (gromadzie) do czasu rozsądzenia sprawy; „benevole przyjąwszy” – dobrowolnie przyjąwszy; „Qui ignarus Literarum Manu propria Crucem posuit” – który, nie znając pisma, położył własnoręcznie krzyż.

Streszczenie

4października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Eliasz Ihnatowicz zeznał w grodzie winnickim, że 3 października, na prawne żądanie Marcina Baranieckiego, w obecności szlachty Jana Wituszyńskiego i Stefana Kulczyckiego[?] był w miasteczku Żorniskach i – pod nieobecność dziedziczki Julianny Strutyńskiej, starościny horodelskiej, i jej komisarza – nałożył areszt i termin prawny na Józefa Mitkowskiego, Budkiewicza oraz około dwudziestu kozaków pod komendą Mitkowskiego, zgromadzonych do napadu na drodze i pobicia Baranieckiego, powierzając ich gromadzie żorniskiej do czasu rozsądzenia sprawy. Gromada dobrowolnie przyjęła areszt i zobowiązała się dotrzymać obwinionych do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 312v (skan 0316, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset, Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y Przedemną

4Janem Jedleckim Jnst. y Namiestn. Burgr. Grodu Winn. Stanow-

5szy Oczewisto Woźny Gnlł. Wwa Bracł. y Jnn. Opatł. Stefan

6Zozulinski w moc Skuteczney Rel[acy]i swoiey dobrowolnie Zeznał.

7Jż On Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset, Szesdziesiąt Os-

8mego Dnia Dwudziestego Osmego Września, na Affektacyą

9y Prawną rekwizycyą W. Kazimierza Szawłowskiego Skarbn.[?]

10Miel.[?] maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary godnych

11Urr. Jchmciow PP. Woyciecha Pierzchały y Tomasza Kuyzera, był

12w Dobrach Wsi Zabokrzycza[?] na Części JW. Potockiego Kray-

13czego Koron. Dziedziczney, a W. Komorowskiego Zastawney

14Possessyi podległey, gdzie będąc Urodz. Mikołaja Obuchow-

15skiego Dyspozytora teyże Części, Jozefa Boguckiego Chorąże-

16go Nadworney Milicyi Niemirowskiey, cujusvis N[omi]nis Rakowskiego[?]

17niemniey Odważnych Andrzeia, Ostapa, Kiryła, Leśka, Fedo-

18ra, Semena Łysłę[?], Jwana Kiryła, Jwana Ostapenka, Su-

19mytę[?], Olexę Łopenka[?], Jhnata Sahaydaka, Jaluma[?] Hru-

20siłę[?], Matwija Stepana, Perepełyczkę[?], Danitę[?], Leśka, u

21Woyta y Gromady tameyszey w Grzywnach prawem opi-

22sanych aresztował, y prawnie przyporęczył. Ktory Areszt

23Woyt y Gromada Jmieniem Panow Swoich, benevole

24przyiąwszy do rozprawy Prawney dotrzymać deklaro-

25wali y Submittowali się. A tak On Woźny Szlachtą

k. 313 (skan 0316, strona prawa)

1Sobie przytomną Oswiadczywszy się, ztamtąd odiechał, y

2tu Przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu, uczynił y

3Zeznał Relacyą De quo p[rae]sens Ejusd[em] M[anifestan]tis Rel[ati]o M[inisteria]lis qui

4supra Crucem Sanctam posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „486”. Areszt (zapowiedź sądowa) – z powodu nieobecności obwinionych powierzony wójtowi i gromadzie.

Odczyt: w nagłówku „Bogackiego”, w tekście wyraźnie „Boguckiego” (por. milicja niemirowska Boguckiego w aktach 56–65); „Skarbn.[?] Miel.[?]” (rkp. „Skarby Miad.”, w nagłówku „S. M.”) – tytuł Kazimierza Szawłowskiego niepewny; w akcie 526 wyraźnie „Skarbnikowi Przemyskiemu” – możliwe, że i tu chodzi o skarbnika przemyskiego; „Zabokrzycza[?]” (rkp. „Zabolrzycza”, tak też w akcie 505) – odczytane jako Zabokrzycze w kluczu niemirowskim (por. akt 510 „Wsi Zabokrzycza”, tamże Potoccy, Bogucki i Żółtowscy; akty 56–65, 143–149, 253, 256); „cujusvis Nominis Rakowskiego[?]” (rkp. „Rakołkiego/Rakowskiego”) – niepewne; imiona i przezwiska kozaków: „Łysłę[?]”, „Sumytę[?]”, „Łopenka[?]”, „Jaluma[?] Hrusiłę[?]” (rkp. „Jaluma Hru-/siłę”), „Perepełyczkę[?]” (rkp. „Perpetyczkę”), „Danitę[?]” – odczyt niepewny; „qui supra Crucem Sanctam posuit” – zapewne ‘qui supra (= który wyżej) położył krzyż święty’.

Objaśnienia: „Woźny Gnlł.” – woźny generał; „Opatł.” – Opatrzny (tytuł woźnych); „Skuteczna Relacya” – relacja o skutecznym czynności; „Strona Szlachty” – świadkowie ze szlachty; „cujusvis Nominis” – jakiegokolwiek imienia (imię nieznane); „Milicya Nadworna Niemirowska” – nadworna milicja Potockich z Niemirowa; „Odważni” – tytuł grzecznościowy dla kozaków/mołojców; „w Grzywnach prawem opisanych” – pod karami pieniężnymi określonymi prawem; „przyporęczyć” – powierzyć w poręczenie; „Submittować się” – zobowiązać się, poddać się.

Streszczenie

4października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Stefan Zozuliński zeznał w grodzie winnickim, że 28 września, na prawne żądanie Kazimierza Szawłowskiego, w obecności szlachty Wojciecha Pierzchały i Tomasza Kuyzera, był we wsi Zabokrzycze[?] – w części dziedzicznej Józefa Potockiego, krajczego koronnego, będącej w zastawnej posesji Komorowskiego – i nałożył areszt (zapowiedź sądową) na Mikołaja Obuchowskiego, dyspozytora tej części, Józefa Boguckiego, chorążego nadwornej milicji niemirowskiej, Rakowskiego[?] oraz kozaków: Andrzeja, Ostapa, Kiryła, Leśka, Fedora, Semena Łysłę[?], Iwana Kiryła, Iwana Ostapenkę, Sumytę[?], Ołeksę Łopenkę[?], Ihnata Sahajdaka, Jaluma[?] Hrusiłę[?], Matwija Stepana, Perepełyczkę[?], Danitę[?] i Leśka, powierzając ich wójtowi i gromadzie pod grzywnami prawnymi. Wójt i gromada imieniem swoich panów dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się stawić obwinionych do rozprawy. Woźny złożył relację, podpisując ją krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 313 (skan 0316, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Octobris Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y Przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnst. y Namiestn. Burgr. Grodu Winn. Compns P[erso]n[ali]t[e]r

5Urodz. JmPan Paweł Sierzchowiecki Dobr Klucza Cheytowskiego[?] cum

6Attinentiis W. JmPana Jozefa Ciołka Komorowskiego Pułk. Woysk Ko-

7ron. Arendowney Possessyi zostaiących Ekonom, iak prędko pood-

8daleniu nieco hultaiow, y Uskromieniu Buntu, do Akt Grodz.

9Winn. Stanąć mogł, tak zaraz postrzegaiąc we Wszystkim Cało-

10sci Swoiey, iako y W. Pułkowny Pana swoiego Substancyi, tę uyt-

11ności[?] Oswiadczenie. Jż Urodz. Compns maiąc sobie powierzoną

12od W. Komorowskiego Pułkowny Woysk Koronn. nad Dobrami Wsią

13Chałaydową[?], Dobrwuką[?], Baczkuryną, Cheytową[?], Matwichą[?] Dys-

14pozycyą, podług ktorey Obowiązkow y Zalecenia, ulokowawszy

15we Wsi Baczkurynie Urodz. Jana Ryszkowskiego[?] na Dyspo-

16zycyi, a Urodz. Tomasza Kuchalskiego[?] Pisarzem dla Propinacyi

17Urodz. zaś Jozefa Sirgielewicza[?] obrawszy Pisarzem Prowentow,

18Sam wszelkie Gospodarstwo wprowadziwszy, Maiąc znaczną Ex-

19pens Pańską tak na pędzenie Gorzałki, kupienie Wołow iako na

20gruntowną o wynikaiące Potrzeby erygowaną, ktorych Percept

21y Expens Pieniędzy, iako też Zbor Omłotow, Wymiarow, y Wy-

22datkow Wszelkich, in Omni Genere et Specie Regestra, u tych-

23że wyzey Wyrażonych Pisarzow, iako też gotowey Gorzałki nayę-

24dzoney[?] Pańskiey Kuf Siedm, więcey nad Wiader Siedmset wy-

25noszącey, tudziez Zboża Varij Grani, w Gumnach, Wydatki[?], Na-

26biały, Konie, Woły, Owce, y Wszelki Dobytek, iako y Gospodar-

27stwo porządnie wprowadzone na Gruncie Dobr Klucza Cheytow-

28skiego[?], przy Dyspozycyi Tychże wyżey Wyrażonych Zostawiwszy,

29Sam do Wsi Zabokrzycza[?] także Pańskiey, dla uczynienia itidem

30Dyspozycyi wyiechał, w ktorym to Czasie to iest Dnia Dwudzie-

31stego Drugiego Junij Anno Millesimo Septingentesimo, Sexa-

32gesimo Octavo, Zbuntowawszy się Poddaństwo Klucza Chey-

33towskiego[?], y Sprowadziwszy Zagranicznych Haydamakow y

34postronnych Kolijow do Dobr w Possessyi W. JmPana Komo-

35rowskiego Pułkowny Woysk Koronn. zostaiących, naypierw Ci-

36Naypryncypalnieysi Buntownicy, Zaboycy, y Rabownicy, ze

37Wsi Chałaydowy[?], Fedko Woyt, Kiryło Findur[?], Fedko Tkacz, Pe-

38tro[?] Kozaczny[?] z Synem, Jwan Brzatiuk[?], Tymko Juszczyk[?], Prytulski[?]

k. 313v (skan 0317, strona lewa)

1Prytulskiego Syn, Mielnikow Syn, Zacharko pieczony[?], Anton Hon-

2czarzko, Ze Wsi Dąbrowki[?] Jarema Syn Woyta Starego, z Baczkury-

3na [jaśniejszym atramentem: Kowal ten Wszystkie zabił.] [jaśniejszym atramentem: Szew[c][?]] Jaczmenko[?], Tana-

4sow[?], Nyczypor Kondratow, Danito[?] Chmil[?], Zynczyk[?] Kozacy Tanasij

5Woyt [jaśniejszym atramentem: Motor[?]] z Cheytowa[?] Biegun[?] Mauryta[?] Rudego, Anton Pirożata[?]

6Syn, Wołka Atamana Syn Kozacy, Wołk Stary Mielnik, Kiryten-

7kow[?] Dwoch Braci Kozakow, z Matwichy[?], Stepan Cymbał, Syn

8Wołka Mielnika, Dawidiuk Szewc, Boryczko[?] z Wołkiem, Ci y Jnni

9Onym lepiey Wiadomi, z przybraną Rabownikow Kupą, napadł-

10szy na Dwor Chałaydowy[?], Cheytowa[?] y Baczkuryna, tam Urodz.

11Jozefa Sirgielewicza[?] Pisarza Prowentow, w Baczkurynie Urodz. To-

12masza Kuchalskiego[?], y Jana Ryszkowskiego[?] Dyspozytora, crude-

13lissime pokłuli, pozabiiali na pastwę Psom zostawili w Ziemię

14niechowaiąc, przy ktorych Regestra wszelkie, tak Percept Pienię-

15żnych, Zboż roznych, Jagieł, Omast, niemniey Expens itidem pienię-

16żnych, Zboż, Omłotow, Wymiarow, expens wszelkich, in genere et spe-

17cie przychodow y Jntrat, Całego Klucza w Sobie zawieraiących, nay-

18mnieyszego dla Jnformacyi, y [jaśniejszym atramentem: Doyścia] niezostawiwszy Dokumenci-

19ku, pobrali podarli, popalili, inne w Wodę czyli błoto przez Fedka

20Tkacza, podeptali. Gorzałki dzień y noc tocząc, piiąc powypiia-

21li, resztę do postronnych Miast, iako to do Konely, Sokołowki,

22Manastyryszcz Wozili przedawali, Gumna powymłacali, Psze-

23nicę czystą wzebrali, y na Swoy pożytek obrocili, ktorą Anton

24Honczarzko Mażami do Kijowa na przedaż wozit[?], Woły, Konie, Owce,

25Syr, masło, porozbierali Woytycha, Sydorycha, Romani-

26cha, Maxymicha Wdowy wynosiły, y tak pozabijawszy Tyranskie

27wyżey Wyrażonych, Regestra Wszelkie Percept y Expens, podarszy

28popaliwszy: bez ktorych żadney Explikacyi ninieyszy Compns

29dać niemoże Panu Swojemu, przeto ażeby iakowemu z Przy-

30czyn Wyrażonych niepodpadał niesczęsciu, y W. Pułkownik

31predsze mogł mieć odzyskanie Swey Szkody, iterata de prom-

32ptitudine Sui manifestat[ur] Vice. Offerendo has Jnjurias Jn-

33quisitione deducturum, ac Juramento hanc veritatem Com-

34probaturum. P. Sierzchowiecki m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „487”. Nagłówek: „Siechowieckiego”, podpis: „Sierzchowiecki”.

Odczyt: nazwy wsi klucza: „Cheytowskiego[?]/Cheytowa[?]” (rkp. „Chcytoskiego/Cheytowa”) – niepewne; „Chałaydową[?]/Chałaydowy[?]” (rkp. „Chatayd-”) – może Chałajdów/Chałajdowe (por. akt 461 „Hutaydowie[?]” – możliwe, że ta sama wieś); „Dobrwuką[?]” – niepewne (w tekście dalej „Ze Wsi Dąbrowki[?]”); „Matwichą[?]/Matwichy[?]” (rkp. „Matwicha/Matwijchy”) – niepewne; Baczkuryn – odczyt pewny; wymienione miasta Konela, Sokołówka, Monastyryszcze potwierdzają położenie klucza w okolicy Monastyryszcz (pow. bracławski/winnicki). „Zabokrzycza[?]” – jak w akcie 504 (Zabokrzycze, por. akt 510); „tę uytności[?] Oswiadczenie” – niejasne (może ‘tę czyni Oświadczenie’); „Ryszkowskiego[?]” (rkp. „Ryszkowskiego/Ryszłowskiego”), „Kuchalskiego[?]”, „Sirgielewicza[?]” – nazwiska niepewne; „gruntowną o wynikaiące Potrzeby erygowaną” – zapewne opuszczony wyraz (np. ‘gorzelnię/browar gruntowną … erygowaną’); „nayę-dzoney[?]” – zapewne ‘napędzonej’; imiona i przezwiska buntowników („Findur[?]”, „Petro[?] Kozaczny[?]” – rkp. „Petro Kozadny”, „Brzatiuk[?]”, „Juszczyk[?]” – rkp. „Juszczko/Iuszczyk”, „Prytulski[?]”, „Zacharko pieczony[?]”, „Jaczmenko[?]”, „Tanasow[?]”, „Danito[?] Chmil[?]”, „Zynczyk[?]”, „Biegun[?] Mauryta[?] Rudego”, „Pirożata[?]”, „Kirytenkow[?]”, „Boryczko[?]”) – odczyt niepewny; wtrącenia jaśniejszym atramentem w pozostawionych lukach („Kowal ten Wszystkie zabił”, „Szew[c][?]”, „Motor[?]”, „Doyścia”) – dopisane później, może inną ręką; „Mażami” – ‘mażami’ (wozami); „wozit[?]” – tak w rkp. (‘woził’).

Objaśnienia: „de Diligentia Sui” – o swej staranności (manifestacja dla uwolnienia się od odpowiedzialności); „cum Attinentiis” – z przyległościami; „Arendowna Possessya” – dzierżawa (arenda); „Ekonom” – zarządca dóbr; „Dyspozycya” – zarząd; „Pisarz dla Propinacyi” – pisarz prowadzący rachunki propinacji (wyszynku); „Pisarz Prowentow” – pisarz dochodów; „Percept y Expens” – przychód i rozchód; „Omłoty, Wymiary” – omłoty (wymłócone zboże) i wymiary (pomiary zboża); „in Omni Genere et Specie” – we wszelkim rodzaju i gatunku; „Zboże Varij Grani” – zboże różnego gatunku; „Kufa” – duża beczka (tu 7 kuf, ponad 700 wiader gorzałki); „22 Junij Anno Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo” – 22 czerwca 1768 (koliszczyzna); „Haydamacy Zagraniczni y postronni Kolije” – hajdamacy zza granicy (z Zaporoża/Rosji) i obcy koliwiowie (uczestnicy koliszczyzny); „crudelissime” – najokrutniej; „Jagły, Omasty” – kasza jaglana, tłuszcze; „Gumna powymłacali” – wymłócili zboże w stodołach; „Woytycha, Sydorycha, Romanicha, Maxymicha” – wdowy (żony) Wojtka, Sydora, Romana, Maksyma; „iterata de promptitudine Sui manifestatur Vice” – ponownie manifestuje o swej gotowości (staranności); „Offerendo has Injurias Inquisitione deducturum, ac Juramento hanc veritatem Comprobaturum” – oświadczając, że krzywdy te dowiedzie śledztwem i prawdę tę stwierdzi przysięgą.

Streszczenie

4października 1768 r. Paweł Sierzchowiecki, ekonom dóbr klucza cheytowskiego[?] z przyległościami, będących w arendownej posesji Józefa Ciołka Komorowskiego, pułkownika wojsk koronnych, stawił się w grodzie winnickim, gdy tylko po rozproszeniu hultajstwa i uśmierzeniu buntu mógł dotrzeć do akt, i złożył manifestację o swej staranności. Mając powierzony zarząd wsiami Chałajdów[?], Dobrówka[?], Baczkuryn, Cheytów[?] i Matwicha[?], osadził w Baczkurynie dyspozytora Jana Ryszkowskiego[?], pisarza propinacji Tomasza Kuchalskiego[?] i pisarza prowentów Józefa Sirgielewicza[?], u których zostawił rejestry przychodów i rozchodów, 7 kuf (ponad 700 wiader) gorzałki, zboże w gumnach, nabiał, konie, woły, owce i inny dobytek, sam zaś wyjechał do wsi Zabokrzycze[?]. 22 czerwca 1768 r. poddani klucza zbuntowali się i sprowadzili hajdamaków zza granicy i obcych koliwiów; prowodyrzy (wymienieni z imion: z Chałajdowa[?] wójt Fedko, Kiryło Findur[?], Fedko Tkacz, Petro Kozaczny[?] z synem, Iwan Brzatiuk[?], Tymko Juszczyk[?], syn Prytulskiego, syn Mielnika, Zacharko, Anton Honczarzko; z Dąbrówki[?] Jarema, syn starego wójta; z Baczkuryna kowal, „który wszystkich zabił”, Jaczmenko[?], Nyczypor Kondratow, kozacy; z Cheytowa[?] wójt Tanasij, Biegun[?], Anton Pirożata[?], synowie Wołka atamana, stary Wołk młynarz, bracia Kirytenkowie[?]; z Matwichy[?] Stepan Cymbał, Dawidiuk szewc i in.) napadli z bandą na dwory, okrutnie pokłuli i zabili Sirgielewicza[?], Kuchalskiego[?] i Ryszkowskiego[?], porzucając ciała psom bez pochówku; rejestry podarli, spalili i podeptali w błocie; gorzałkę wypili, a resztę sprzedawali w Koneli, Sokołówce i Monastyryszczach; wymłócili zboże, pszenicę Anton Honczarzko wywoził mażami na sprzedaż do Kijowa; woły, konie, owce, ser i masło rozebrano (wynosiły je wdowy Wojtycha, Sydorycha, Romanicha, Maksymicha). Bez rejestrów ekonom nie może się rozliczyć przed panem, toteż – by nie ponieść odpowiedzialności, a pułkownik mógł odzyskać szkody – ponawia manifestację, zapowiadając dowód śledztwem i przysięgą.

Transkrypcja

k. 313v (skan 0317, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt, Osmego

2Miesiąca Octobris Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y Przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnst. y Namiestn. Burgr. Grodu Winn. Stanowszy

5Oczywiscie Woźny Gnlł. Wwa Bracł. y Jnn. Opatł. Wawrzyniec

6Sokolski, w moc Wierney Rel[acy]i swoiey iawnie Zeznał. Jż On

7Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia Trzeciego Ju[?]-

8nij, był w Dobrach Miescie Niemirowie, gdzie będąc, maiąc

9przy Sobie Stronę Szlachty, Ludzi Wiary godnych Urr. Jchmciow PP. Mi-

10chała Burakowskiego y Woyciecha Pierzchały, na Affektacyą y

11prawną Rekwizycyą WW. Jchmciow PP. Jana Felixa y Franciszki z Za-

k. 314 (skan 0317, strona prawa)

1leskich Kopczynskich Subdeleg. Grodz. Winn. Małł. Urodz.

2Jozefa Boguckiego Chorążego Milicyi Nadwor. Niemirowskiey, Koza-

3kow Sawińcami Nazwanych, oraz Procka Ture[?] Attamana, Klima

4Rozhona[?], Jwana Stowsa[?], Kornija Korpaja, Jwana Sieromacha,

5Andryia Zaporożca pismennego, Andryia Mohitę[?], Semena Sa-

6batynca, Panka Buraka, Petra Dotkama[?], Kaczora Zaporożca, Ko-

7zakow Sawincow JWW. Potockich Wwdzicow Poznańs. w Zamku Nie-

8mirowskim, u W. Franciszka Żołtowskiego Cześn. Kawał.[?] Eko-

9noma, oraz u Woyta y Gromady Niemirowskiey w Grzywnach

10prawem opisanych, Wyż wyrażonych Naiezdnikow, y Wiolatorow

11do rozprawy prawney aresztował y przyporęczył. Ktory to Areszt

12tak W. Żołtowski Ekonom, iako też Woyt y Gromada benevo-

13le Jmieniem JW. Panow swoich przyiąwszy, dotrzymać deklaro-

14wali y Submittowali się. A tak On Woźny z Szlachtą Sobie przy-

15tomną oswiadczywszy się, ztamtąd powrocił, y tu przedemną

16Urzędem, prawdziwego Arresztu Swego, uczynił y Zeznał Rela-

17cyą. De quo p[rae]sens Ejusdem M[anifestan]tis Rel[ati]o M[inisteria]lis Jgnarus Lite-

18rarum Crucem S. posuit. Wawrzyniec Sokolski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „488”.

Odczyt: data aresztu „Dnia Trzeciego Ju[?]-nij” – miejsce zaplamione; odczyt ‘Junij’ (3 czerwca 1768) prawdopodobny, lecz niepewny (relacja wpisana dopiero 4 października – może z powodu buntu hajdamackiego); „Kopczynskich” – rkp. „Kopczynskich/Koperzynskich” (Jan Kopczyński – subdelegat grodzki winnicki, por. akty 259–260); „Procka Ture[?] Attamana” (rkp. „Ture/Aure”) – niepewne; „Rozhona[?]”, „Stowsa[?]”, „Mohitę[?]”, „Dotkama[?]” – przezwiska niepewne; „Cześn. Kawał.[?]” (rkp. „Czesnę Kawałs.”) – tytuł Żółtowskiego niepewny.

Objaśnienia: „Kozacy Sawińcami nazwani” – kozacy nadwornej milicji Potockich zwani „Sawińcami” (zapewne od nazwiska dawnego dowódcy lub sotni – nazwa niejasna); „Andryj Zaporożec pismenny” – Andrzej Zaporożec, piśmienny (pisarz); „Wojewodzice Poznańscy” – synowie wojewody poznańskiego (Potoccy); „Najezdnicy y Wiolatorowie” – najeźdźcy i gwałciciele (prawa); „Ignarus Literarum Crucem Sanctam posuit” – nie znając pisma, położył krzyż święty.

Streszczenie

4października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Wawrzyniec Sokolski zeznał w grodzie winnickim, że 3 czerwca[?] 1768 r., na prawne żądanie Jana Feliksa i Franciszki z Zaleskich Kopczyńskich, małżonków, subdelegatów grodzkich winnickich, w obecności szlachty Michała Burakowskiego i Wojciecha Pierzchały, był w Niemirowie i w zamku niemirowskim nałożył areszt (zapowiedź sądową) na Józefa Boguckiego, chorążego nadwornej milicji niemirowskiej, oraz kozaków Potockich, wojewodziców poznańskich, zwanych „Sawińcami”: atamana Procka Ture[?], Klima Rozhona[?], Iwana Stowsa[?], Kornija Korpaja, Iwana Sieromacha, Andryja Zaporożca piśmiennego, Andryja Mohitę[?], Semena Sabatyńca, Panka Buraka, Petra Dotkama[?] i Kaczora Zaporożca – jako najeźdźców i gwałcicieli prawa – powierzając ich ekonomowi Franciszkowi Żółtowskiemu oraz wójtowi i gromadzie niemirowskiej pod grzywnami prawnymi. Ekonom, wójt i gromada imieniem swych panów przyjęli areszt i zobowiązali się stawić obwinionych do rozprawy. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 314 (skan 0317, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Octobris Czwartego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnicke-

4mi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Stanowszy Oczewi-

6sto Woźny Generał Wojewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny

7Jozef Szydłowski w moc wierney Relacyi swoiey iawnie zeznał

8Jż On Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osme-

9go Dnia Czwartego Octobris Pozwow Głownych Trybunałł. Ko-

10ronnych Lwows. in una eademq[ue] essentia pisanych in

11numero Dwa odniosł ieden do Dobr Miasta Tywrowa drugi

12do Dobr Wsi Jaroszowki y tam te pozwy we Dworach Jchmciow

13niżey pozwanych położywszy o essencyi onych prawnie

14wszystkich uwiadomił de tenore tali: Stanislaus Augustus

15Dei Gratia Rex Poloniae magnus Dux Lithvaniae, Russiae, Prus-

16siae, Masoviae, Samogitiae, Kijoviae, Wołhyniae, Podoliae, Podlachiae,

17Livoniae, Smolensciae, Severiae, Czerniechoviaeq[ue]. Vobis Magnifi-

18cis Stanislao et Ursulae, de Nitosławskie Szczeniowskim

19Capitt. Trechtemiroviensibus Bonorum Czerlenkovianorum

20Haeredibus Zachariae Jaroszyński Subdapifero Vinnicensi

21Generosis Thomae Słotwiński[?] Geometrae Jurato, Antonio

22Szawłowski Camerario Haliciensi citatis de Causa infra

23scripta [znak odsyłacza] Bonisq[ue] vestris generaliter omnibus mandamus

24ut Coram Judicio Nostro Ordinario Tribunali Regni Leopoll.

25[dalej wpis urwany; k. 314v pozostawiona pusta]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „489”; pisany inną ręką niż poprzednie (zapewne ta sama, która pisze akty 490–491). Wpis niedokończony: tekst pozwu urywa się na formule wezwania przed Trybunał Lwowski, a następna strona (k. 314v) pozostała pusta. Nagłówek (relacja „ex parte Kopczyńskiego” przeciw Bułojemskiemu[?]) nie zgadza się z treścią zachowanego początku pozwu – pisarz pomylił nagłówki: tekst to początek relacji o pozwie Okutów[?] przeciw Szczeniowskim o Jaroszówkę, wpisanej ponownie (urwanej) jako akt 513 i w całości jako akt 514; nagłówek dotyczy sprawy Bułojemskiego z Kopczyńskim (por. akty 508–510). Pisarz zapisuje „G” podobnie do „Sz”/„S”.

Odczyt: „Szydłowski” (rkp. „Sydłowski/Szydłowski”) – niepewne; „p[rzeciw]ko[?]” (rkp. „po”) – tak w nagłówku; „Bułoiemskiego[?]” – por. „Bułoiemski” w aktach 508–509; „de Nitosławskie” – tak w rkp. (por. „z Nitosławskich” w akcie 499); „Czerlenkovianorum” (rkp. „Czerlenkovianorum/Czetenkovianorum”) – nazwa dóbr niepewna; „Słotwiński[?]” (rkp. „Kotwinski/Kolwinski”) – niepewne; adnotacja marginesowa „Ad numerum Vigesimum t[erti]um[?] spectat” – odnosi się do znaku odsyłacza w tekście (miejsce na wpisanie przedmiotu sprawy wg numeru regestru?) – liczebnik niepewny.

Objaśnienia i tłumaczenia: „Rell. na T. K. L.” – relacja (woźnego) o pozwie na Trybunał Koronny Lwowski; „Pozwy Głowne in una eademque essentia pisane” – pozwy główne jednakowej treści; „de tenore tali” – takiej treści; „Stanislaus Augustus … Vobis Magnificis Stanislao et Ursulae de Nitosławskie Szczeniowskim Capitaneis Trechtemiroviensibus, Bonorum … Haeredibus, Zachariae Jaroszyński Subdapifero Vinnicensi, Generosis Thomae Słotwiński Geometrae Jurato, Antonio Szawłowski Camerario Haliciensi citatis de Causa infra scripta Bonisque vestris generaliter omnibus mandamus ut Coram Judicio Nostro Ordinario Tribunali Regni Leopoliensi…” – ‘Stanisław August z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, inflancki, smoleński, siewierski i czernihowski. Wam, Wielmożnym Stanisławowi i Urszuli z Nitosławskich Szczeniowskim, starostom trechtymirowskim, dziedzicom dóbr …, Zachariaszowi Jaroszyńskiemu, podstolemu winnickiemu, Urodzonym Tomaszowi Słotwińskiemu, geometrze przysięgłemu, Antoniemu Szawłowskiemu, komornikowi halickiemu, pozwanym w sprawie niżej opisanej, i wszystkim dobrom waszym w ogólności nakazujemy, abyście przed Sądem Naszym, zwyczajnym Trybunałem Koronnym Lwowskim…’ (dalej brak).

Streszczenie

4października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Józef Szydłowski zeznał w grodzie winnickim, że tego dnia doręczył dwa jednobrzmiące pozwy główne Trybunału Koronnego Lwowskiego – jeden w mieście Tywrowie, drugi we wsi Jaroszówce – zostawiając je we dworach pozwanych. Przepisany początek pozwu wzywa Stanisława i Urszulę z Nitosławskich Szczeniowskich, starostów trechtymirowskich, dziedziców dóbr Czerlenków, Zachariasza Jaroszyńskiego, podstolego winnickiego, Tomasza Słotwińskiego[?], geometrę przysięgłego, oraz Antoniego Szawłowskiego, komornika halickiego, przed Trybunał Lwowski; dalej wpis się urywa (przedmiotu sprawy i powoda nie podano, a k. 314v pozostała pusta). Nagłówek mówi o relacji z powództwa Kopczyńskiego przeciw Bułojemskiemu[?], co nie odpowiada treści – zapewne pomyłka pisarza. Pełny tekst tego pozwu (spór małżonków Okutów[?] ze Szczeniowskimi o części Jaroszówki i Słobody Jaroszowskiej) – w akcie 514.

Transkrypcja

k. 315 (skan 0318, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset, Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y Przedemną Janem

4Jedleckim Jnst. y Namiestn. Burgr. Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto

5Woźny Gnlł. Wwa Bracł. y Jnn. Opatł. Jozef Tarnawski, w moc wierney

6Rell. Swoiey Dobrowolnie Zeznał. Jż On Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt

7Osmego, Die Decima quinta Octobris Pozew Głowny Trybunał. Lwowski

8odniosł do Dobr miasta JKMci Winnicy, y tam ten Pozew w Dworku

9W. Kopczynskich na Stole położywszy, od kogo był dany do Wiado-

10mosci podał, de Tenore Sequenti. Stanislaus Aug[ustus] Dei Gratia

11Rex Poloniae M[ag]nus Dux Lithvaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Sa-

12mogitiae, Livoniae, Wołhyniae, Podoliae, Podlachiae, Smolensciae, Seve-

13riae Braclaviae Czerniechoviaeq[ue]. Tibi M[agnifi]co Joanni et Felici bin[omi]nis

14Kopczynski Subdel[egat]o Castren[si] Vinnicen[si] Citato de Causa infra scri-

15pta Bonisq[ue] ac Summis tuis ubiq[ue] haerentib[us] g[ene]r[a]l[i]ter Omnib[us] man-

16damus, ut Coram Nobis Judicioq[ue] nostro Ordin[ario] Tribun[ali] R[eg]ni Le-

17opolien[si], tunc dum et quando Causa p[rae]sens ex Regestro Sibi

18Competenti, aut Jnscriptione quavis Connexa ad Judicandum

19vocata acclamataq[ue] inciderit, personaliter Compareas. Ad Jnsta-

20[n]tiam[?] Judicij Nostri, Ejusq[ue] Delat[oris] M[agnifi]ci Joannis Jed.[?] Bułoiem-

21ski Subdapif[eri] Podlach[iae] Actoris. qui Actor adhaerendo Legi positi-

22vae et Scripto seu Assecurationi a Te Citato super Summam

23Trium Millium Quingentor[um] florenor[um] Poll. apud M[agnifi]cum Actorem

24concessam, et Jn Anno Millesimo Septingentesimo Sexagesimo

25Octavo Die Decimaquarta Martij, datae Conscriptae et [jaśniejszym atramentem: Servienti]

26multas requisitiones, huc usq[ue] Actori debitae et non exolutae, ra-

27[tio]ne non M[anifesta]tioni hac in re factae, Te M[agnifi]cum Kopczynski ex vi fori

28Eodem Scripto assignati, tam p[ro] Jnstantanea Summae Trium

29millium Quingentor[um] florenor[um] Poll. Solutione M[agnifi]co Actori

30una cum Provisione ab Actu inchoati Scripti proveniente

31nec non p[ro] Poenis ra[tio]ne Contraventionis Eod[em] Scripto, detractio-

32nisq[ue] Temporis, refusione Damnor[um], et Litis expensar[um] causa

33Qui erogatarum ad Judicia Tribunalitia Leopoliensia Citat[urum], Sis

34itaq[ue] pariturus, Jnn[ov]um[?] attentaturus, ad p[rae]missa Omnia res-

35ponsurus Datt. Leopoli Jn Cr[astin]o Festi Sancti Mathaei Aposto-

36li Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno.

37De quo praesens Ejusdem M[anifestan]tis Rell. M[inisteria]lis qui supra igna-

38rus Scribendi Crucem Sanctam posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „490”; nad numerem skreślone „16” (por. „9.” przy akcie 501 – zapewne ślady innego, równoległego liczenia wpisów). Pisze ta sama ręka co akt 507.

Odczyt: data doręczenia „Die Decima quinta Octobris” (15 października) – tak w rkp., choć wpis datowany 5 października; zapewne omyłka (może ‘Die quinta’ albo inny miesiąc); „Joannis Jed.[?]” – drugie imię/skrót niepewne; „Servienti” – dopisane jaśniejszym atramentem w luce (zapewne ‘Serventi’ / ‘post’ – sens: ‘pomimo wielu upomnień’); „Ad Jnsta[n]tiam[?]” (rkp. „Ad Insti-/ngris”) – zapewne ‘ad instantiam’ (na wniosek); „Jnn[ov]um[?] attentaturus” – rkp. „Inum/Jnnum”, zapewne ‘nihil novi attentaturus’; „Qui erogatarum … Citat[urum]” – zdanie niegramatyczne w rkp.

Objaśnienia i tłumaczenia: „Tibi Magnifico Joanni et Felici binominis Kopczynski Subdelegato Castrensi Vinnicensi Citato de Causa infra scripta …” – ‘Tobie, Wielmożny Janie Feliksie dwojga imion Kopczyński, subdelegacie grodzki winnicki, pozwanemu w sprawie niżej opisanej, i dobrom oraz sumom twoim gdziekolwiek będącym nakazujemy, abyś przed Nami i Sądem naszym, zwyczajnym Trybunałem Królestwa Lwowskim, wtedy, gdy sprawa niniejsza z właściwego jej rejestru albo z jakimkolwiek wpisem związana będzie do sądzenia wywołana, osobiście stanął’; „Ad Instantiam … Delatoris Magnifici Joannis … Bułojemski Subdapiferi Podlachiae Actoris” – ‘na wniosek … powoda, Wielmożnego Jana … Bułojemskiego, podstolego podlaskiego’; „qui Actor adhaerendo Legi positivae et Scripto seu Assecurationi a Te … super Summam Trium Millium Quingentorum florenorum Polonicalium apud Magnificum Actorem concessam, … Die Decimaquarta Martij [1768] datae, conscriptae … huc usque Actori debitae et non exolutae, … Te … ex vi fori Eodem Scripto assignati, tam pro instantanea Summae … Solutione … una cum Provisione ab Actu inchoati Scripti proveniente nec non pro Poenis ratione Contraventionis … detractionisque Temporis, refusione Damnorum et Litis expensarum causa … Citat” – ‘który to powód, trzymając się prawa pospolitego i skryptu czyli asekuracji, przez ciebie wydanej na sumę 3500 zł pożyczoną u powoda, danej i spisanej 14 marca 1768 r., dotąd mu należnej i niezapłaconej mimo wielu upomnień, pozywa cię na mocy jurysdykcji wyznaczonej tym skryptem zarówno o natychmiastową zapłatę 3500 zł wraz z prowizją (odsetkami) od daty skryptu, jak i o kary za naruszenie tegoż skryptu, zwłokę, zwrot szkód i kosztów procesu’; „Sis itaque pariturus, nihil novi attentaturus, ad praemissa Omnia responsurus” – ‘masz więc się stawić, niczego nowego nie przedsiębrać i na wszystko powyższe odpowiadać’; „Datum Leopoli In Crastino Festi Sancti Mathaei Apostoli 1768” – Dan we Lwowie nazajutrz po święcie św. Mateusza Apostoła (22 września) 1768.

Streszczenie

5października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Józef Tarnawski zeznał w grodzie winnickim, że doręczył w królewskim mieście Winnicy (zostawiając na stole w dworku Kopczyńskich) pozew główny Trybunału Koronnego Lwowskiego, wydany we Lwowie 22 września 1768 r. Pozew z powództwa Jana Bułojemskiego, podstolego podlaskiego, wzywa Jana Feliksa Kopczyńskiego, subdelegata grodzkiego winnickiego, do zapłaty sumy 3500 zł pożyczonej na skrypt (asekurację) z 14 marca 1768 r., niezapłaconej mimo wielu upomnień, wraz z prowizją, karami za naruszenie zapisu, zwłoką, szkodami i kosztami procesu. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 315 (skan 0318, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset, Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y Przedemną Ja-

k. 315v (skan 0319, strona lewa)

1Janem Jedleckim Jnst. y Namiestn. Burgr. Grodu Winn. Stanowszy

2Oczewisto Woźny Gnlł. Wwa Bracł. y Jnn. Opatł. Jozef Tarnawski

3w moc Wierney Relacyi Swoiey Dobrowolnie Zeznał. Jż On Roku

4Tysiąc Siedmset, Szesdziesiąt Osmego Die quinta Octobr. Pozew

5Głowny Trybun. Lwowski odniosł do Dobr Miasta JKMci Winnicy, y

6tam ten Pozew w Dworku W. Kopczynskich Subdel. Grodz. Winn. na

7Stole położywszy, od kogo był dany, do Wiadomosci podał, ktorego

8Series takowa. Stanisław Aug[ust] z Bożey Łaski Krol Polski Wielki

9Xiąże Lit. Ruski Pruski Mazowiecki, Żmudzki Jnflantski, Wołynski,

10Podolski Podlaski, Smoleński, Siewierski, Kijowski, Bracł. y Czer-

11niechowski. Wam WW. Janowi, Felixowi, y Franciszce z Zaleskich

12Kopczynskim Subdel. Grodz. Winn. Małł. pozwanym, z Sprawy niżey

13mianowaney, z Osob y Dobr Ruchomych, niemniey Summ wszela-

14kich gdziekolwiek Znayduiących się, Powagą Sądu Trybunału Lwow-

15skiego przykazuiemy, abyscie WW. wtenczas gdy ta Sprawa z Rege-

16stru Sobie należytego, lub Wpisu Konnexyą maiącego, do Sądze-

17nia przypadnie y przywołana będzie, Sami Oblicznie y Zawicie

18Stanęli na Jnst[ancy]ą Jngra[?] Sądu Naszego, y Jego Delatorow WW. Jchmc.

19Państwa Jana Antoniego, y Maryanny z Czaykowskich Bułoiem-

20skich Podst. Podl. Małł. Aktorow, ktory Aktorowie cum Assistentia

21debita przychylaiąc się do Prawa Pospolitego, de Obsessione Stra-

22tae publicae, ac laesione honoris opisanego, niemniey Mtow swoich

23w tey Sprawie poczynionych, WW. pozywaią etc. et quidem W. J.

24Wa Kopczynska. Jż W. J. Zastąpiwszy na Dobrowolney Drodze W.

25Maryannę Bułoiemską, ze Mszy we Wsi Słobudce[?] z Urodz. Ru-

26syanem idącą, w przytomnosci Gromad, y Ludzi Szlachty god-

27nych, Słowy nieuczciwemi kyi[?] dyffamować, bić y zabić, rowne

28piorem nieokryslone, lecz Jnkwizycyą dowieść się maiące, Zelży-

29wości y Obielżyc[?] czynić. Samego W. Aktora honor quo nihil in

30vita Carius czernić znieważać, y z Życia wyzuć odgrażała się.

31W Czym W. Kopczynski miasto utrzymania Małżąki Swoiey, naszedł-

32szy do Dworku Wgo JmPana Niedźwiedzkiego, gdzie zastawszy przyiecha-

33łą W. Aktorkę z Wizytą, naypierw Sam tyż dyffamował, Wiązać ko-

34nie Zabierać, Czeladź pozpędzać ausus est et praesumpsit. post haec

35peracta na Wystraszenie W. Aktorki z Własnego Dworku, Całą

36noc Strzylaiąc, y roznemi głosy okrzyki Czyniąc W. Kopczynski

37przenocować niedawał, y wygnać usiłował. o Co wszystko ninie-

38yszi Aktorowie WW. tak o Winy Kryminalne y Kriminalne, za

39Zastąpienie na Dobrowolney Drodze, Zelżenie Dyffamowanie Wią-

40zać, Konie zabierać, Ludzi Służących bić, chcenie, przez noc ca-

41łą Strzylaniem straszenie, na WW. z prawa y Słusznosci wskazać

42się powinnych, o Osobliwsze zaś Winy na W. J. W. Kopczynski za nie-

43utrzymanie W. Małżąki Swoiey, y odgrażanie na Życie WW. Aktorow.

44Ad Judicia Tribunalitia Leopolien. Cit[ati] Aktorowie pozywaią, y do nad-

45grodzenia Szkod y Expens, na prawo łożonych, y o Jnne Krzywdy Jnkwi-

46zycyą wyprobować się maiące przypozywaią. Datt. w Lwowie Die

47Decima Sexta Septembris Millesimo Septingentesimo Sexa-

k. 316 (skan 0319, strona prawa, góra)

1gesimo Octavo Anno. Sitis Parituri, Terminum

2attentaturi et ad p[rae]missa Judicialiter responsuri

3De quo p[rae]sens ejusd[em] M[anifestan]tis Rell. M[inisteria]lis qui supra ignarus

4Scribendi Crucem S. posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „491”. Ostatnie wiersze (k. 316) zapisane bladym, wyblakłym atramentem.

Odczyt: „Jngra[?]” (rkp. „Ingra”) – niejasne; „Słobudce[?]” – nazwa wsi niepewna (może Słobódka); „z Urodz. Rusyanem” – Wojciech Rusian (por. akt 510); „kyi[?] dyffamować” (rkp. „kyi”) – niejasne; „Obielżyc[?]” – niejasne (może ‘obelg’); „Małżąki” – tak w rkp. (małżonki); „W. J.” – zapewne ‘Wielmożna Jejmość’ / ‘Wielmożny Jegomość’; „o Winy Kryminalne y Kriminalne” – tak w rkp. (powtórzenie, por. akt 503); „chcenie” – tak w rkp. (zapewne opuszczony wyraz); „Strzylaiąc/Strzylanie” – strzelając/strzelanie.

Objaśnienia i tłumaczenia: „Series” – treść; „Zawicie” – zawiście, osobiście (bez prawa zastępstwa); „na Instancyą” – na wniosek; „cum Assistentia debita” – z należytą asystencją (męża przy żonie); „de Obsessione Stratae publicae ac laesione honoris” – o zastąpienie (napad na) drogi publicznej i obrazę honoru; „Mtow” – manifestów; „et quidem” – a mianowicie; „quo nihil in vita Carius” – nad który nic w życiu droższego; „ausus est et praesumpsit” – ośmielił się i odważył; „post haec peracta” – po dokonaniu tego; „Winy Kryminalne” – kary kryminalne; „Ad Judicia Tribunalitia Leopoliensia Citati” – pozwani na sądy trybunalskie lwowskie; „Sitis Parituri, Terminum attentaturi et ad praemissa Judicialiter responsuri” – macie się stawić, terminu pilnować i na powyższe sądownie odpowiadać.

Streszczenie

5października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Józef Tarnawski zeznał w grodzie winnickim, że tego dnia doręczył w królewskim mieście Winnicy (zostawiając na stole w dworku Kopczyńskich) pozew główny Trybunału Koronnego Lwowskiego, wydany we Lwowie 16 września 1768 r. Pozew z powództwa Jana Antoniego i Marianny z Czajkowskich Bułojemskich, podstolich podlaskich, wzywa Jana Feliksa i Franciszkę z Zaleskich Kopczyńskich, subdelegatów grodzkich winnickich, o napad na drodze publicznej i obrazę honoru: Kopczyńska zastąpiła Bułojemskiej drogę, gdy ta szła z Rusianem z mszy we wsi Słobódka[?], przy gromadzie i szlachcie lżyła ją, groziła pobiciem i zabiciem, czerniła honor jej męża i odgrażała się, że pozbawi go życia; Kopczyński zaś, zamiast powstrzymać żonę, najechał dworek Niedźwiedzkiego, gdzie Bułojemska przebywała z wizytą, lżył ją, kazał wiązać i zabierać konie, rozpędzać czeladź, a potem całą noc strzelał i krzyczał, by ją wystraszyć i wygnać. Powodowie żądają kar kryminalnych, szczególnych kar dla Kopczyńskiego za nieutrzymanie żony i groźby, oraz zwrotu szkód i kosztów. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 316 (skan 0319, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y prze-

4demną Janem Jedleckim Jnst. y Namiestn. Grodu Winn. sta-

5nowszy oczewisto Woźny Gnlł. Wwa Bracł. y Jnn. Opatł. Jozef Tarnaw-

6ski w moc wierney Rell. swoiey Dobrowolnie Zeznał. Jż on Roku te-

7raznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Die Quinta

8Octobr. był w Dobrach Mieście JKMci Winnicy, gdzie będąc we Dwor-

9ku Urodz. Jchmc. Państwa Kopczyńskich Subdel. Grodz. Winn. Pozew głowny

10Trybunalski Lwowski na stole położywszy w Jzbie od kogo był dany

11wiadomość uczynił. Ktorego Pozwu Series takowa. Stanisław Aug[ust]

12z Bożey Łaski Krol Polski Wielki Xiąże Litt. Ruski Pruski Mazo-

13wiecki, Żmudzki, Jnflantt., Podolski, Podlaski, Smoleński, Siewier-

14ski, Kijowski, Bracł. y Czerniechowski, wam WW. Janowi Felixowi, dwoch

15Jmion, y Franciszce z Zaleskich Kopczyńskim Subdeleg. Grodz. Winn.

16Małł. do Dobr Wsi Łuki Zabokrzyckiey[?], nienależytym Jnstigatorom[?],

17Urodz. Jozefowi Malinowskiemu pozwanym z Sprawy niżey pisa-

18ney y Dobr WW. g[e]n[er]al[i]t[e]r wszelkich, y Summ gdziekolwiek znaydu-

19iących się powagą Sądu Trybunału Lwows. przykazuiemy, a-

20byście WW. wten czas gdy ta sprawa, z Regestru sobie należytego,

21lub wpisu konnexią maiącego do sądzenia przypadnie y przy-

22wołana będzie, sami oblicznie y zawicie staneli, a to na Jn-

23stancyą Jngra[?] Sądu Trybunału Lwows. y iego Delat. WW. Ja-

24na Antoniego dwoch Jmion Bułoiemskiego Podst. Podl.

25Dobr części Łuki Zabokrzyckiey[?] aktualnego y niewątpliwego Dzie-

26dzica, JWW. Jozefa Krayczego Koronnego, Franciszka y Wincentego

27Potockich Wodziców Poznańskich, Braci między sobą Rodzonych

28Dobr Klucza Niemirowskiego y Wsi Zabokrzycza cum attinentiis Dzie-

29dziców JW. Pawła Starzyńskiego[?] Pułk. Woysk Koronnych

30Possessora[?], Wiell. Franciszka y Andrzeia Żołtowskich Braci

31rodzonych niemniey Urodz. Jozefa Boguckiego Michała Stefano-

32wicza Marcina Kotowickiego[?] Woyciecha Rusiana y Jnnych o nie-

33winne zapozwanie Aktorow ktorzy Aktorowie przychylaiąc się

34do Prawa Pospolitego Mtow w tey sprawie zaszłych, niemniey Pra-

35wa de oppressis[?] et praetensi[?] actoratu opisanego WW.

k. 316v (skan 0320, strona lewa)

1pozywaią o to iż W. J. W. Kopczyński maiąc z W. Bułoiem-

2skim względem zawartey Tranzakcyi Rewers w Roku Tysiąc

3Siedmset Szesdziesiąt Siodmym in Martio spisany, ktorego

4punktom w wszystkim sprzeciwiwszy się bez żadnego Prawa, y sa-

5tisfakcyi części Dziedziczney Wsi Łuki Zabokrzyckiey[?] nienależycie

6wszelkie prowenta, y Jntraty W. Aktorowi należące wybrałeś, in

7commodum tui obrociłeś a miasto nadgrody bez niewinnie

8ninieyszych Aktorow do Sądu Trybunału Lwows. zapozwałeś

9goniąc zas na większe uprzykrzenie JWW. Potockich Wodziców

10Poznańs. za wywiedzioną w czasie potrzeby W. J. Ludziom łaskę

11y przychylność: iako listy w tey sprawie pisane wywiodą do

12tego Sądu pociągnołeś, Ludzi niewinnych własney potrzebie, W. J. ucz-

13ynających[?] inwolwowałeś Jrrealia obiecta et nunquam probabilia

14pozadawałeś a zatym o kompozycyą[?] za poprzedzaiący przyczy-

15ny Skryptu czyli Rewersu oryginalnego w Roku wyżey wyraż-

16nym W. J. od W. Jana Bułoiemskiego danego niesłuszności pre-

17tensyi W. J. zeznawaiącego, o wskazanie win tak Kryminalnych

18iako Personalnych na WW. z Prawa y słuszności za niesłuszny

19zarzut y niewinne do Prawa Aktorow pociągnienie Uskarżenie[?]

20na iakowegoś żądanie y intentowany Proces powinnych oso-

21bliwsze zas Winy za dotkliwe z wyrażenia Honoru JWW. Potockich

22Urodzonych Poznańs. Tranzakcyami opisane iako też o eliminowanie

23tychże Tranzakcyi Aktorom szkodliwych, o zniesienie

24niesłusznie Uformowaney pretensyi, o Włożenie Kary y nad-

25grodzenia szkod y expens na Prawo bez niewinnie z przyczyny

26WW. Erygowanych y o inne krzywdy y pretensye, czasu prawa

27inkwizycyami y dokumentami wyprobować się maiące, na wyż oznaczony

28termin pozywaią. Sitis parituri Terminum attentaturi et ad

29p[rae]missa omnia judicialiter responsuri Datt. w Lwowie Die

30Decima Sexta Septembris Millesimo Septingentesimo Sexa-

31gesimo Octavo Anno de quo p[rae]sens ejusdem M[anifestan]tis Rell. M[inisteria]lis

32qui supra Crucem Sanctam posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „492”; nad numerem skreślone „18” (por. akty 501, 508). Pisane pośpieszną, trudną ręką, częściowo bladym atramentem – odczyt w wielu miejscach orientacyjny.

Odczyt: nagłówek „ratione indebitae vero[?] de praetensio[?] Actoratus[?]” – niepewny (zapewne ‘ratione indebitae citationis vel de praetenso actoratu’ – o niesłuszne zapozwanie i o rzekome powództwo); „Łuki Zabokrzyckiey[?]” (rkp. „Łuki Zabokrzyckiey”) – nazwa niepewna (część wsi Łuka przy Zabokrzyczu?); „nienależytym Jnstigatorom[?]” (rkp. „Instiwarom/Instigatorom”) – niepewne; „Jngra[?]” – jak w akcie 509; „Starzyńskiego[?]” (rkp. „Starzynskiego/Stazynskiego”), „Possessora[?]” (rkp. „Possesora/Pospepola”) – niepewne; „Kotowickiego[?]” – niepewne; „de oppressis[?] et praetensi[?] actoratu” – rkp. „de opsjnis et pretensi” – niepewne; „ucz-ynających[?]” (rkp. „W. J. Swy-/gadzaiących/uczyniących”) – niejasne; „kompozycyą[?]” (rkp. „kompotycyą/kompensacyą”) – niepewne; „Uskarżenie[?]” (rkp. „Usprzedzenia”) – niejasne; „z wyrażenia Honoru JWW. Potockich Urodzonych” – tak w rkp. (może ‘Wodziców’); „bez niewinnie” – tak w rkp.

Objaśnienia i tłumaczenia: „Rell. na T. K. L.” – relacja o pozwie na Trybunał Koronny Lwowski; „dwoch Jmion” – dwojga imion; „zawicie” – osobiście, bez zastępstwa; „Delator” – powód; „aktualny y niewątpliwy Dziedzic” – rzeczywisty i niewątpliwy dziedzic; „Wodzicowie Poznańscy” – wojewodzice poznańscy; „cum attinentiis” – z przyległościami; „Prawo de praetenso actoratu” – prawo o rzekomym (bezpodstawnym) powództwie; „Tranzakcya / Rewers” – ugoda / zobowiązanie pisemne; „in Martio” – w marcu; „in commodum tui obrociłeś” – obróciłeś na swoją korzyść; „miasto nadgrody” – zamiast wynagrodzenia (szkody); „inwolwować” – wplątywać; „Jrrealia obiecta et nunquam probabilia” – zarzuty nierzeczywiste i nigdy niedające się dowieść; „Winy Kryminalne y Personalne” – kary kryminalne i osobiste; „eliminowanie Tranzakcyi” – unieważnienie ugód; „Sitis parituri, Terminum attentaturi et ad praemissa omnia judicialiter responsuri” – macie się stawić, terminu pilnować i na wszystko powyższe sądownie odpowiadać; „Datum w Lwowie Die Decima Sexta Septembris 1768” – dan we Lwowie 16 września 1768.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Józef Tarnawski zeznał w grodzie winnickim, że tego dnia w królewskim mieście Winnicy, w dworku Kopczyńskich, zostawił na stole w izbie pozew główny Trybunału Koronnego Lwowskiego z 16 września 1768 r. Pozew wydano z powództwa Jana Antoniego Bułojemskiego, podstolego podlaskiego, dziedzica części wsi Łuka Zabokrzycka[?], a także Potockich – Józefa, krajczego koronnego, Franciszka i Wincentego, wojewodziców poznańskich, braci, dziedziców klucza niemirowskiego i wsi Zabokrzycze – Pawła Starzyńskiego[?], pułkownika wojsk koronnych, posesora[?], Franciszka i Andrzeja Żółtowskich, Józefa Boguckiego, Michała Stefanowicza, Marcina Kotowickiego[?], Wojciecha Rusiana i innych, przeciw Janowi Feliksowi i Franciszce z Zaleskich Kopczyńskim, subdelegatom grodzkim winnickim, oraz Józefowi Malinowskiemu o niesłuszne zapozwanie. Powodowie zarzucają Kopczyńskiemu, że wbrew rewersowi (ugodzie) zawartemu z Bułojemskim w marcu 1767 r. bezprawnie pobierał dochody z części Łuki należnej Bułojemskiemu i obrócił je na swój pożytek, a zamiast wynagrodzić szkodę – niewinnie pozwał powodów do Trybunału Lwowskiego, wciągając w sprawę Potockich (mimo okazanej mu przez nich łaski) i niewinnych ludzi, stawiając im nierzeczywiste i niedające się dowieść zarzuty. Żądają kar kryminalnych i osobistych za bezpodstawny proces, szczególnych kar za ubliżenie honorowi Potockich, unieważnienia szkodliwych ugód, zniesienia niesłusznej pretensji, zwrotu szkód i kosztów. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 316v (skan 0320, strona lewa, dół)

1Roku Tysiącne[?] Siedmset Szesdziesiont Osmego

2Miesiąca Octobris Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grz. Winn. y Prze-

4demną, Janem Jedleckim Jnsrem y Namiesnikiem Bur-

k. 317 (skan 0320, strona prawa)

1grabstwa Grz. Winn. Stanowszy Oczywiscie Woźny Gnlł. Wwa

2Podol. y Jnn. Opatrzny Alexander Motyłnicki[?] w moc wierney y

3skuteczney Rell. swoiey iawnie, ustnie, y dobrowolnie zeznał Jż On

4Roku teraznieyszego 1768 Dnia 25 Miesiąca Czerwca na Affe-

5ktacyą y prawne rekwizycyą W. Michała Horochowskiego Cześnika

6Czernichowskiego Maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Wiary godney

7Urz. Jchmc. Panow Woyciecha Paplińskiego[?], Jakuba Lebińskiego[?]

8maioris evidentiorisq[ue] Testimonij gratia do tego Aktu sobie wzię-

9tych był w Dobrach Wsi Supronowcu[?] gdzie będąc pracowitych Jacka

10Zumyłatego[?] Dzielibożynego[?] Zięcia Oraz Antona y Wasyla Miel-

11ników Poddanych Dziedzicznych ze Wsi Horochowa iako zbiegow

12wybitych[?] u W. Jozefa Paszuckiego[?] Stolnikowicza Chotmińskiego[?]

13Dobr wspomnionych Supronowca[?] Possessora Aresztował y Prawnie

14przyporęczył, ktory Areszt benevole przyiąwszy do rozprawy Prawney

15dotrzymać deklarował y submittował się, w czym On Woźny Szlachtą

16Sobie przytomną Oswiadczywszy się ztamtąd odiechawszy tu ad Ac-

17ta przybywszy przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu swego

18uczynił y zeznał Relacyą Woźny nieumieiętny pisać Krzyż kła-

19dzie Alexander Motyłnicki +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „493”. Pisany inną, mniej wprawną ręką (do końca aktu); relacja o areszcie z 25 czerwca wpisana dopiero 5 października (zapewne z powodu buntu hajdamackiego).

Odczyt: „Tysiącne[?]” i „Szesdziesiont” – tak w rkp. (błędy pisarza); „Grz.” – Grodzkiemi/Grodu; „Jnsrem” – Instygatorem; „Motyłnicki[?]” (rkp. „Motyłnicki/Motytnicki”) – niepewne; „Paplińskiego[?]”, „Lebińskiego[?]” – nazwiska świadków niepewne; „Supronowcu[?]/Supronowca[?]” (rkp. „Suprunowce/Supronowa”) – wieś Supronowce (por. akty 233, 243); „Zumyłatego[?] Dzielibożynego[?] Zięcia” – rkp. „Zumylatego Dzielibzyzynego zięcia” – niepewne (może ‘Jacka Zumyłatego, Dzielibożyna zięcia’); „wybitych[?]” (rkp. „wybitecz/wykotecz”) – niejasne (może ‘wykrytych’); „Paszuckiego[?]” (rkp. „Pashuckiego”) – niepewne; „Stolnikowicza Chotmińskiego[?]” – rkp. „Chotminskiego” – może ‘chocimskiego’, niepewne.

Objaśnienia: „Areszt” – zapowiedź sądowa nałożona na zbiegłych poddanych, powierzona posesorowi dóbr; „Pracowici” – tytuł chłopów; „Poddani Dziedziczni” – chłopi dziedziczni (przypisani do dóbr); „Zbiegowie” – chłopi zbiegli od dziedzica; „maioris evidentiorisque Testimonij gratia” – dla większego i oczywistszego świadectwa; „Stolnikowicz” – syn stolnika; „benevole” – dobrowolnie.

Streszczenie

5października 1768 r. woźny generał województwa podolskiego Aleksander Motyłnicki[?] zeznał w grodzie winnickim, że 25 czerwca 1768 r., na prawne żądanie Michała Horochowskiego, cześnika czernihowskiego, w obecności szlachty Wojciecha Paplińskiego[?] i Jakuba Lebińskiego[?], był we wsi Supronowce i nałożył areszt na Jacka Zumyłatego[?], zięcia Dzielibożyna[?], oraz Antona i Wasyla, synów Mielnika – dziedzicznych poddanych ze wsi Horochów, zbiegłych i przebywających u Józefa Paszuckiego[?], stolnikowicza chotmińskiego[?], posesora Supronowiec. Posesor dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się stawić zbiegów do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 317 (skan 0320, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Osmego Dnia

3Przed Urzędem y aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y przedemną

4Janem Jedleckim Jnstrem y Namiesn. Burgrabstwa Grodu Winn.

5Comparens personaliter Urz. JmPan Jan Naszewski[?] Nomine

6et ex speciali Commisso W. JmPana Michała Mysakowskiego[?]

7Dobr Wsiow Sudziow[?] Kachnow Lasowych y innych Dożywotniego

8Possessora Pana swoiego Urz. Antoniego Zabłockiego[?], y pracowitych

9Łukasza Nietyszowego[?] Zięcia, Petra Bagrana[?] postrzelanych

10y zbitych[?] tudzież całey gromady wsiow Kachnow[?]

11y Zwedenowki[?] przestrzegaiąc całości Substancyi swoiey

12niemniey honoru Pryncypała swego a zas Ludzi y Podda-

13nych Zdrowia y Życia iak tylko do Akt ninieyszych

14przybyć mogł tak natychmiast o tak nieznośne krzywdy

15y nieprzykładowane[?] violencye z wielkim żalem na-

16p[rze]c[iw]ko JWJmc Panu Joachimowi Potockiemu Podczasze-

17mu Litt. Dobr miasteczka Dzuryna[?] cum attinentiis

18Dziedzicowi

k. 317v (skan 0321, strona lewa)

1Dziedzicowi Panu y Urz. Michałowi czyli innego Jmie-

2nia Sokulskiemu tychże Dobr Gubernatorowi, Stan-

3kiewiczowi[?] iakichkolwiek Jmion Jaworskim[?] Braci między sobą

4Rodzonym, Odważnym Leduchowi[?] Chorąż. Kozackiey[?], Star-

5kowi Kozakowi Wasylowi Przysięznemu[?] Dymytrowi[?]

6Michałowi y Symkowi Mielnikom, Stefanowi

7Cwirynie[?], Jwanowi Parnocie[?], Łuchowi[?] Chmielo-

8wi, Bartkowi Mieszczaninowi, Krawcowi Mieszcza-

9ninowi y innym do Osob kilkudziesiąt zgromadzonym

10w Oręż rożny iako to w spisy, Samopały y Szable u-

11zbroionym na niżey wyrażone Wiolencye y na-

12iazdy Licencyowanym Skarży, żali y Protestuie się

13w ten sposob y o to. Jż Jchm. Obżałł. a osobliwie Urz.

14Sokulski będąc przywodzonym do Ustawicz-

15nych Wiolencyi iako ninieysze Akta świadczą, nie-

16uważaiąc ani na Prawa Oyczyste, ani na Okropny czas

17tak wielkiey w Oyczyźnie Klęski y Rewolucyi smiał y

18ważył się nietylko na Grunta własne Zwedenowskie[?]

19ale też na samą Wieś Zwedenowkę[?] prawie z ludźmi

20y z Kozakami kilkadziesiąt napaść, za ludźmi się

21uganiać, bić Kaleczyć, Sługow kilka rozpędzać[?] za

22ludźmi uciekaiącemi w samą wieś pędzić, a w pędze-

23niu[?] niemiłosiernie bić, Kaleczyć y postrzelać, cało[?]

24Urodz. Antoniego Jabłonskiego Rękę prawą u sa-

25mego Ramienia na wylot przestrzelić, Pracowitego

26Łukasza Nietyszowego[?] Zięcia Lewą Rękę spisą także na wy-

27lot przebić, Głowę nad Lewym[?] nad okiem smiertelnie ra-

28nić, Petra Bograna[?] niemiłosiernie zbić y ze-

29rżnąć[?], dotychczas codzienne y skryte Obiazdki[?] czy-

30niąc na życie y zdrowie odgrażaiąc, Ludzi ze wsiow do u-

31cieczki przymuszaią y innych nieznośnych Wiolencyi

32naczynili y do tych czas czynić nie przestaią. O co wszy-

33stko idem Generosus Comparens nomine Magnifi-

34ci principalis Sui et quorum supra Contra praefatos

35inculpatos iterum atq[ue] iterum protestatur et in

36verificationem praemissorum idem Comparens prosił

37mnie Urzędu o przydanie Woźnego Generała ktorego ia

38Urząd Annuendo affectationi przydałem Szlachetnego Ja-

k. 318 (skan 0321, strona prawa)

1na Stankiewicza ktory in praesentia Jchmc. Panow Jozefa

2Sarnowicza[?], Adama Wiśniowskiego widział y oględał na

3Urodzonym Antonim Jabłońskim ranę w ręce prawey przy

4samym ramieniu skroś przestrzeloną, Na pracowitym Łu-

5kaszu Nietyszowym Zięciu Rękę Lewą spisą na wylot prze-

6bitą, w głowie Ran dwie iedną nad okiem a drugą po-

7srod głowy bardzo głębokie a prawie smiertelne, Pe-

8tra Bograna[?] Kommendą zbitego y zsiniałego y skrwa-

9wionego[?] co widziawszy oglądawszy, Szlachtą sobie przy-

10tomną zaświadczywszy się przedemną Urzędem uczynił

11y zeznał prawdziwey wizyi swoiey Rellacyą. Et in conti-

12nenti Tenże Comparens prezentował Głownego Obży-

13wy[?] bez pochew przy naieździe gwałtownym porzuco-

14ną[?] ktorą prezentowawszy y Urząd ninieyszy z odebra-

15ney teyże Ordynki[?] zakwitowawszy do siebie rursus wyję-

16ci[?] y odebrał et Officium praesens quietabit. Compa-

17rens nieumieiący pisać Znak Krzyża Swiętego kła-

18dzie Jan Naszewski[?] +. Ministerialis Jgnarus Lite-

19rarum Signum Crucis Sanctae posuit Jan Stanie-

20wicz[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „494”. Por. akt 521: te same wsie „Kachnow Lasowych y Zwedenowki” (dziedzic ks. Stanisław Lubomirski, wojewoda bracławski; posesor Piotr Michałowski, skarbnik poznański) – możliwe, że mocodawca nazwany tu „Michał Mysakowski[?] Gratta[?]” to w istocie Michałowski, skarbnik poznański; odczyt pozostawiono jako niepewny. Ręka pośpieszna, część tekstu bladym atramentem – odczyt w wielu miejscach orientacyjny.

Odczyt: „Mysakowskiego[?]” (rkp. „Mysakowskiego/Mysahowskiego”) – niepewne; „Gratta[?] Woysk Korons.” (rkp. „Gratta”) – tytuł niejasny (może ‘Generała’ lub ‘Gnała-Adiutanta’); „Effidentia[?]” – zapewne ‘Effidatione’ (z zakwitowaniem); „Naszewski[?]” (rkp. „Naszewski/Nasiewski”); nazwy wsi „Sudziow[?] Kachnow Lasowych”, „Kachnow[?] y Zwedenowki[?]” – odczyt niepewny; „Zabłockiego[?]” – w dalszym tekście ranny to Antoni Jabłoński, więc w pierwszym miejscu zapewne też ‘Jabłońskiego’; „Nietyszowego[?] Zięcia” – zapewne ‘zięcia Nietysza’ (określenie chłopa); „Bagrana/Bograna[?]” – niepewne; „Dzuryna[?]” – może Dżuryn; „Sokulskiemu[?]” (rkp. „Sokulskiemu/Sokilskiemu”); „Stankiewiczowi[?] iakichkolwiek Jmion Jaworskim[?] Braci” – fragment niejasny; imiona kozaków i mieszczan („Leduchowi[?]”, „Przysięznemu[?]”, „Cwirynie[?]”, „Parnocie[?]”, „Łuchowi[?]”) – niepewne; „Sługow kilka rozpędzać[?]” (rkp. „pyrzbać/rozbać”) – niepewne; „w pędzeniu[?]” (rkp. „w pędzi-/wszy”); „cało[?]” – niejasne; „nad Lewym[?]” (rkp. „nadleszcz”) – niepewne; „zerżnąć[?]” (rkp. „y ze-/szcze”) – niepewne; „Obiazdki[?]” – objazdy; „Sarnowicza[?]” – niepewne; „Głownego Obży-wy[?] … porzuconą[?]” i „Ordynki[?]” – fragment niejasny: komparent okazał jakiś przedmiot (zapewne szablę „bez pochew”) porzucony przez napastników przy najeździe, po czym odebrał go z powrotem; woźny w zakończeniu podpisany „Jan Staniewicz[?]”, wyżej „Stankiewicz”.

Objaśnienia: „cum visione, praesentatione et effidatione” – z wizją (oględzinami ran), prezentacją (okazaniem przedmiotu) i zakwitowaniem; „Dożywotni Possessor” – dożywotni posiadacz; „Pryncypał” – mocodawca; „Odważni” – tytuł kozaków; „Licencyowani” – samowolni, swawolni; „Obżałowani” – obwinieni; „Okropny czas tak wielkiey w Oyczyźnie Klęski y Rewolucyi” – nawiązanie do konfederacji barskiej i koliszczyzny 1768; „idem Generosus Comparens nomine Magnifici principalis Sui et quorum supra contra praefatos inculpatos iterum atque iterum protestatur et in verificationem praemissorum…” – tenże urodzony komparent imieniem wielmożnego mocodawcy swego i tych, o których wyżej, przeciw rzeczonym obwinionym raz po raz protestuje, a na stwierdzenie powyższego…; „Annuendo affectationi” – przychylając się do prośby; „rursus” – z powrotem; „Officium praesens quietabit” – kwituje niniejszy urząd; „Ministerialis Ignarus Literarum Signum Crucis Sanctae posuit” – woźny, nie znając pisma, położył znak Krzyża Świętego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8października 1768 r. Jan Naszewski[?], z polecenia Michała Mysakowskiego[?], generała[?] wojsk koronnych, dożywotniego posesora wsi Kachny[?], Zwedenówka[?] i innych, a także w imieniu rannych – Antoniego Jabłońskiego, chłopów Łukasza, zięcia Nietysza[?], i Petra Bograna[?] – oraz gromad wsi, manifestował w grodzie winnickim przeciw Joachimowi Potockiemu, podczaszemu litewskiemu, dziedzicowi miasteczka Dżuryn[?], jego gubernatorowi Michałowi Sokulskiemu[?], braciom Jaworskim[?], chorążemu kozackiemu, kozakom, młynarzom i mieszczanom – kilkudziesięciu ludziom uzbrojonym w spisy, samopały i szable. Zarzucał, że Sokulski, skłonny do ustawicznych gwałtów, nie bacząc na prawa ani na straszny czas klęski i rewolucji w Ojczyźnie, najechał z kilkudziesięcioma ludźmi i kozakami grunty i samą wieś Zwedenówkę[?], gonił, bił i kaleczył ludzi, przestrzelił na wylot prawe ramię Antoniego Jabłońskiego, przebił spisą lewą rękę Łukasza i śmiertelnie zranił go w głowę, okrutnie pobił Petra Bograna[?], a teraz codziennymi objazdami i groźbami zmusza ludzi do ucieczki ze wsi. Woźny generał Jan Stankiewicz, przy szlachcie Józefie Sarnowiczu[?] i Adamie Wiśniowskim, obejrzał rany (przestrzelone prawe ramię Jabłońskiego, przebita lewa ręka i dwie głębokie rany głowy Łukasza, zsiniały i skrwawiony Petro) i złożył relację. Komparent okazał też broń (szablę?) bez pochwy porzuconą przez napastników, którą następnie odebrał. Komparent i woźny, niepiśmienni, podpisali się krzyżykami.

Transkrypcja

k. 318 (skan 0321, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn.

4y przedemną Janem Jedleckim Jnstrem y Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczy-

6wisto Woźny Gnlł. Wwa Bracł. y Jnn. Opatł. Jozef

7Szydłowski w moc wierney Rell. swoiey iawnie zeznał

8Jż On Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdzie-

9siąt Osmego Dnia Czwartego Octobris Pozwow Głownych

10Trybunałł. Koronn. Lwowskich in una eademq[ue] essentia

11pisanych in numero dwa odniosł ieden do Dobr

12Miasta Tywrowa, drugi do Dobr Wsi Jaroszowki y tam

13te pozwy we Dworach Jchmc. niżey pozwanych

14położywszy o Essencyi onych prawnie wszyst-

15kich uwiadomił de tenore tali. Stanislaus Au-

16gustus Dei Gratia Rex Pol. M[ag]nus Dux Lith.

17Russiae, Prussiae, Masoviae Samogitiae, Kijoviae Volhyniae

18Podliae

19[dalej wpis urwany, resztę strony przekreślono zygzakiem; pełny tekst relacji wpisano ponownie jako akt 514]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „495”; numer przed nim skreślony. Druga, również niedokończona próba wpisania relacji z aktu 507 (tamże inny, mylny nagłówek); kompletny wpis – akt 514 (rkp. 496).

Odczyt: „Okutow[?]” – nazwisko powodów niepewne (por. akt 514 „Francisci Okut[?]”); „Jnstrem” – Instygatorem; „Podliae” – tak w rkp. (Podoliae); adnotacja marginesowa częściowo nieczytelna.

Objaśnienia: „Rell. na T.” – relacja woźnego o pozwie na Trybunał; „Expulsia” – wyzucie (wypędzenie) z posiadania dóbr; „S. T.” – starostów trechtymirowskich.

Streszczenie

8października 1768 r. rozpoczęto wpis relacji woźnego generała Józefa Szydłowskiego o doręczeniu 4 października dwóch jednobrzmiących pozwów Trybunału Koronnego Lwowskiego – w mieście Tywrowie i we wsi Jaroszówce – z powództwa małżonków Okutów[?] przeciw Szczeniowskim, starostom trechtymirowskim, i innym o wyzucie z dóbr. Wpis urwano po tytulaturze królewskiej, a resztę strony przekreślono; pełny tekst wpisano jako następny akt (514).

Transkrypcja

k. 318v (skan 0322, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Osmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnicke-

4mi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy Oczewisto Woźny

6Generał Wojewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Jozef Szydłow-

7ski w moc wierney Rellacyi swoiey iawnie zeznał. Jż on Roku

8teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt Osmego Dnia Czwar-

9tego Octobris Pozwow Głownych Trybunałł. Koronn. Lwowskich

10in una eademq[ue] essentia pisanych Jn numero dwa odniosł ie-

11den do Dobr Miasta Tywrowa, Drugi do Dobr Wsi Jaroszow-

12ki y tam te pozwy we Dworach Jchmc. niżey pozwanych po-

13łożywszy, o Essencyi onych prawnie wszystkich uwiadomił de te-

14nore tali: Stanislaus Augustus Dei Gratia Rex Poloniae Ma-

15gnus Dux Lithvaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Kijoviae,

16Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Livoniae, Smolensciae, Severiae Czer-

17niechoviaeq[ue]. Vobis Magnificis, Stanislao et Ursulae de Nitosław-

18skie Szczeniowskim Capitt. Trechtemiroviensibus Bonorum Czerlenko-

19vianorum haeredibus, Zachariae Jaroszyński Subdapifero Vinn.

20Generosis Thomae Słotwiński[?], Geometrae Jurato, Antonio Szaw-

21łowski Camerario Haliciensi citatis de causa infra scripta

22bonisq[ue] vestris generaliter Omnibus mandamus ut Coram Judi-

23cio Nostro Ordinario Tribunali Regni Leopoliensi, recte in

24quatuor septimanis a data et positione praesentis Citationis

25seu tum dum et quando causa praesens ex Regestro sibi Compe-

26tenti, seu Connexionem cum Causa praesenti habente ad Judicandum

27vocata acclamataq[ue] inciderit Ipsi personaliter peremptorieq[ue] Com-

28pareatis, ad Jnstantiam Jnstigatoris Judicij nostri ejusq[ue] Delato-

29rum Generosi Francisci Okut[?] et Brigittae Mułaczewska[?] Conjugu[m]

30Bonorum Villarum Jaroszowka et Słoboda Jaroszewska, ante hac

31Czerlenkovianorum sortium suar[um] haeredum Actorum qui inhaeren-

32do Legibus Regni, Justitiae et aequitati tum manifestationibus suis

33vos ad videndum audiendum Attentandumq[ue] non Attento Contra-

34ctu resignationis seu Complanatione quadam inter vos Gene-

35rosi Szczeniowskie ab una et generosos Actores ac alios par-

36te ab altera Anno praeterito Millesimo Septingentesimo Sexa-

k. 319 (skan 0322, strona prawa)

1gesimo Septimo subdole et sine Consensu Generosae Actricis sub-

2secuta, quinimo Cassata poenis personalibus et Crumenalibus ra-

3tione per vos Generosos Actores de Bonis Jaroszowka violentae ex-

4turbationis tabernae dissectionis aliarumq[ue] violentiarum perpe-

5trationis, puniri nihilominus ante Omnia Generosos Actores ad

6Bona sortes Jaroszowka et Słoboda Jaroszowska per vos vio-

7lenter adempta reinduci calculum de perceptis proventibus

8in rem actorum faciendum demandari ad Statuitionem in-

9culpatorum pro sumendis de istis scorsivis poenis. Princi-

10p[a]liter vero Attinet ad exdivisionem Sortium Bonorum Jaroszowska

11cum Attinentijs Annihilata et Cassata Delineatione Mappae

12Bonorum Jaroszowka et Słoboda Jaroszowska, ad libitum et

13demonstrationem solum Magnificorum Szczeniowskich Con-

14fectae et ex eadem cum Summa Jnjuria Generosorum Actorum sub-

15secuta ex divisione sortium praemeratorum Bonorum Subalterna

16Dislimitationem seu exdivisionem eorundem Bonorum per Gene-

17rosum Geometram Juratum praevia aditatione Collateralium injun-

18gi, Te vero Magnificum Jaroszynski[?] pro Compertatione documentorum

19massam substantiae et graniciorum suprafatorum Bonorum enu-

20cleantium et evincentium praevio super realem Compertationem

21Juramento Stringi vos autem generosos Camerarium Haliciensem

22et Geometram Juratum Cassatis quibusvis vestri Actibus ubi ille-

23galiter sine attendentia et Comparitione Generosorum Actorum subse-

24cutis poenis personalibus et Crumenalibus ratione illati gravami-

25nis mulctari vos itaq[ue] omnes damna exinde provenientia et

26litis expensas refundi Ceteraq[ue] pro Causae hujus exigentia Con-

27tra vos statui decerni et sententiari, citant sitis parituri et

28Judicialiter responsuri Datt. Leopoli Feria 2da post Festum E-

29xaltationis S[anc]tae Crucis proxima Anno Domini Millesimo Se-

30ptingentesimo Sexagesimo Octavo de quo praesens ejusde[m]

31Ministerialis Rellatio. Ministerialis ignarus Litterarum Crucem San-

32ctam posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „496”; numer przed nim skreślony. Kompletny wpis relacji, której początek wpisano wcześniej dwukrotnie (akt 507 pod mylnym nagłówkiem, akt 513 – urwany).

Odczyt: „Okut[?]” (rkp. „Okut/Obut”, w nagłówkach „Okutow/Obutow”) – nazwisko powodów niepewne; „Mułaczewska[?]” (rkp. „Mułaczewska/Mulaczewska”) – niepewne; „Słotwiński[?]” (rkp. „Słotwinski/Stotwinski”; w akcie 507 odczytane „Kotwiński[?]”) – niepewne; „Jaroszynski[?]” – w rkp. „Jaroszynski” (podstoli winnicki, por. wyżej); „Compertatione” – tak w rkp. (zapewne ‘comportatione’ – złożenie dokumentów); „graniciorum” – tak w rkp. (‘granic’); „praemeratorum” – tak w rkp. (‘praenominatorum’); „aditatione” – tak w rkp. (‘aditione/advocatione’ – przywołanie sąsiadów); „scorsivis” – zapewne ‘scorsivis’ (oddzielnymi).

Tłumaczenie (streszczające) części łacińskiej: ‘Wam, Wielmożnym Stanisławowi i Urszuli z Nitosławskich Szczeniowskim, starostom trechtymirowskim, dziedzicom dóbr czerlenkowskich, Zachariaszowi Jaroszyńskiemu, podstolemu winnickiemu, Urodzonym Tomaszowi Słotwińskiemu, geometrze przysięgłemu, Antoniemu Szawłowskiemu, komornikowi halickiemu, pozwanym w sprawie niżej opisanej, i dobrom waszym nakazujemy, abyście przed naszym zwyczajnym Trybunałem Koronnym Lwowskim, w ciągu czterech tygodni od daty i położenia niniejszego pozwu albo wtedy, gdy sprawa zostanie wywołana z właściwego rejestru, osobiście i zawiście stanęli, na wniosek instygatora naszego sądu i delatorów – Urodzonych Franciszka Okuta i Brygidy z Mułaczewskich, małżonków, dziedziców części wsi Jaroszówka i Słoboda Jaroszowska, dawniej czerlenkowskich – którzy, trzymając się praw Królestwa, sprawiedliwości i słuszności oraz swych manifestacji, pozywają was, abyście widzieli i słyszeli, jak – mimo pewnego kontraktu rezygnacji czyli ugody zawartej podstępnie między wami Szczeniowskimi a powodami i innymi w roku zeszłym 1767 bez zgody powódki – (ugoda ta) zostanie skasowana; abyście zostali ukarani karami osobistymi i pieniężnymi za gwałtowne wyrugowanie powodów z dóbr Jaroszówka, rozbicie karczmy i inne gwałty; aby przede wszystkim powodów wprowadzono z powrotem do odebranych przemocą części Jaroszówki i Słobody Jaroszowskiej i nakazano rachunek z pobranych dochodów; aby – co do głównej sprawy, tj. wydzielenia części dóbr Jaroszówka z przyległościami – unieważniono i skasowano mapę (delineację) dóbr Jaroszówka i Słoboda Jaroszowska, sporządzoną wyłącznie wedle woli i wskazania Szczeniowskich z wielką krzywdą powodów, i nakazano nowe rozgraniczenie przez geometrę przysięgłego po przywołaniu sąsiadów; ciebie zaś, Wielmożny Jaroszyński, zobowiązano przysięgą do złożenia dokumentów wykazujących masę majątku i granice tych dóbr; was, komornika halickiego i geometrę, ukarano za czynności dokonane nielegalnie bez udziału i stawiennictwa powodów; abyście wszyscy zwrócili szkody i koszty procesu. Dan we Lwowie w najbliższy poniedziałek po święcie Podwyższenia Krzyża Świętego (19 IX) 1768.’

Streszczenie

8października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Józef Szydłowski zeznał w grodzie winnickim, że 4 października doręczył dwa jednobrzmiące pozwy główne Trybunału Koronnego Lwowskiego – w mieście Tywrowie i we wsi Jaroszówce – zostawiając je we dworach pozwanych. Pozew, wydany we Lwowie 19 września 1768 r. z powództwa Franciszka i Brygidy z Mułaczewskich[?] Okutów[?], dziedziców części wsi Jaroszówka i Słoboda Jaroszowska (dawniej należących do dóbr czerlenkowskich), wzywa Stanisława i Urszulę z Nitosławskich Szczeniowskich, starostów trechtymirowskich, dziedziców dóbr czerlenkowskich, Zachariasza Jaroszyńskiego, podstolego winnickiego, geometrę przysięgłego Tomasza Słotwińskiego[?] i Antoniego Szawłowskiego, komornika halickiego. Powodowie żądają skasowania ugody (cesji) zawartej podstępnie w 1767 r. bez zgody powódki, ukarania pozwanych za gwałtowne wyrugowanie ich z Jaroszówki, rozbicie karczmy i inne gwałty, przywrócenia do odebranych części i rozliczenia dochodów, unieważnienia mapy dóbr sporządzonej jednostronnie na korzyść Szczeniowskich i nowego rozgraniczenia przez geometrę przysięgłego, zobowiązania Jaroszyńskiego przysięgą do złożenia dokumentów o granicach, ukarania komornika i geometry za czynności dokonane bez udziału powodów oraz zwrotu szkód i kosztów. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 319 (skan 0322, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Dziesiątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Andrzejem Wielogorskim Woyskim Bracław.

5Sędzią Grodzkim Winn. ad hunc Actum uproszonym. Comparens

6Personaliter Urodzony Tomasz Czarkowski Horodniczy Bracław.

k. 319v (skan 0323, strona lewa)

1Namiesnik Burgrabstwa Grodu Winn. Przysięgły przestrzegaiąc

2całości swoiey in diligentia z przyczyn wdolney[?] nie połoszo-

3[nych][?] manifestuie się y Protestuie o to. Jż Urodz. Manifestuiący się

4maiąc konferowany sobie Jnstrument od JWiell. Jozefa Kolu-

5mny z Ober na wielkim Czosnowie[?] Czosnowskiego Starosty

6Winn. na Susceptę Burgrabstwa Grodz. Winn. tudziesz ad

7mentem Prawa odbierania podatków podymnego Woiewodz-

8kiego podług Taryffy Anni Millesimi Septingentesimi Quin-

9quagesimi Secundi ułożoney, ktorego to podymnego Wo-

10iewodzkiego in Annis Millesimo Septingentesimo, Sexa-

11gesimo Sexto et Millesimo Septingentesimo Sexagesi-

12mo Septimo Złł. Poll. Siedmnaście Tysięcy, Czterysta, Czterdzie-

13ści pięć Groszy Siedm y puł wydany za Assygnacyami na

14potrzeby Woiewodzkie Siedmnaście Tysięcy Osmdziesiąt

15Cztery Złł. Poll. Regestra in Ordine do Kalkulacyi spisał

16y Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt O-

17smego Dnia pierwszego Marca do Akt ninieyszych Grodz-

18kich Winn. per Oblatam podał usilnie staraiąc się przed wy-

19znaczonemi od Woiewodztwa Kommissarzami też Regestra zaprzy-

20siądz a że żadnym sposobem do tego przyiść niemogło więc

21w czasie teraznieyszym niebespieczeństwa chcąc się zupełnie

22uścić Woiewodztwu też same Regestra Kalkulacyi przez sie-

23bie Komparenta podpisane per Oblatam podane w przyto-

24mności Opatrznego Jerzego Jerzewicza[?] De Bonis Kunalwo[?]

25żnego Oraz Wiell. y Urodz. Jchmc. Panow Jozefa Truskolaskie-

26go Kommendanta Ziemi Zwinogrodzkiey[?], Antoniego Kołowi-

27cza[?] Sekretarza Woiewodz. Bracł., Macieja Zielinskiego[?], Mi-

28chała Stefanowicza, Stanisława Orłowskiego, przed Pa-

29nem Bogiem, na tę Rotę Ja Tomasz przysięgam Panu Bogu

30Wszechmogącemu w Troycy S. Jedynemu na to iako Regestra

31Percepty y Expensy podatku podymnego Woiewodztwa Bra-

32cławskiego wydanego Sprawiedliwie podawszy niewięcey iak Siedm-

33naście Tysięcy Czterysta Czterdzieści Pięć Złł. Groszy Siedm

34y puł wybrałem a czas[?] wydałem Siedmnaście Tysięcy Osmdzie-

35siąt Cztery Złł. y iako niewięcey zostaie przy mnie iak Zło-

36tych Trzysta Szesdziesiąt y Jeden Groszy Siedm y puł Flexis

37genibus ad Jmaginem Crucifixi Jurament wykonał y wyko-

38nawszy powtornie in diligentia sui Manifestuie się

39Tomasz Czarkowski Namiesn. Burgr. Grodu Winn. Przys.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „497”; numer przed nim skreślony („22”). Przyjął Andrzej Wielogórski, wojski bracławski i sędzia grodzki winnicki, „ad hunc Actum uproszony”, ponieważ manifestantem był sam namiestnik burgrabstwa.

Odczyt: „z przyczyn wdolney[?] nie połoszo[nych][?]” (rkp. „z przyczyn wdolney/wdolnych nie położ-”) – niejasne (może ‘z przyczyn w dole niżej położonych’ = niżej wyłożonych); „na wielkim Czosnowie[?]” (rkp. „Kosnowie/Czosnowie”) – przydomek rodowy Czosnowskich niepewny; „a czas[?] wydałem” (rkp. „acas”) – zapewne ‘a zaś wydałem’; „Jerzego Jerzewicza[?] De Bonis Kunalwo[?]żnego” – rkp. „Jerzego Jerzewicza De Bonis Kuna Woźnego” – zapewne woźnego ‘de Bonis Kuna’ (z dóbr Kuna), odczyt niepewny; „Ziemi Zwinogrodzkiey[?]” (rkp. „Ziemi Zomyniskiego/Zwinogrodzkiego”) – niepewne; „Kołowicza[?]” (rkp. „Kolowi-/cza”), „Zielinskiego[?]” (rkp. „Cielinskiego”; por. podpis „M. Zielinski” w akcie 516) – niepewne.

Objaśnienia: „in diligentia cum Juramento” – manifestacja dla zachowania (wykazania) staranności, poparta przysięgą; „Horodniczy Bracławski” – urząd ziemski (tytularny); „Instrument … na Susceptę Burgrabstwa” – dokument (nominacja) na objęcie urzędu burgrabiego; „ad mentem Prawa” – zgodnie z prawem; „podymne Woiewodzkie” – podatek od dymów (domów) na potrzeby województwa; „Taryffa Anni 1752” – taryfa (rejestr dymów) z 1752 r.; „Assygnacye” – asygnaty (polecenia wypłaty); „Regestra in Ordine do Kalkulacyi” – rejestry uporządkowane do obrachunku; „per Oblatam podał” – złożył do ksiąg przez oblatę; „Percepta y Expensa” – przychód i rozchód; „Flexis genibus ad Imaginem Crucifixi Jurament wykonał” – na klęczkach przed wizerunkiem Ukrzyżowanego złożył przysięgę.

Streszczenie

10października 1768 r. przed Andrzejem Wielogórskim, wojskim bracławskim, sędzią grodzkim winnickim, uproszonym do tego aktu, stawił się Tomasz Czarkowski, horodniczy bracławski, przysięgły namiestnik burgrabstwa grodu winnickiego, i dla zachowania swej staranności manifestował: mając od Józefa Kolumny Czosnowskiego, starosty winnickiego, nominację na urząd burgrabiego i zgodnie z prawem pobierając podatek podymny wojewódzki według taryfy z 1752 r., za lata 1766 i 1767 zebrał 17 445 zł 7½ gr, a na asygnaty na potrzeby województwa wydał 17 084 zł; rejestry do obrachunku podał do akt grodu winnickiego 1 marca 1768 r. i usilnie starał się zaprzysiąc je przed komisarzami wyznaczonymi przez województwo, lecz nie doszło do tego; w obecnych niebezpiecznych czasach, chcąc się w pełni rozliczyć z województwem, złożył te rejestry podpisane przez siebie i – w obecności woźnego Jerzego Jerzewicza[?] oraz Józefa Truskolaskiego, komendanta ziemi zwinogrodzkiej[?], Antoniego Kołowicza[?], sekretarza województwa bracławskiego, Macieja Zielińskiego[?], Michała Stefanowicza i Stanisława Orłowskiego – na klęczkach przed krucyfiksem zaprzysiągł, że zebrał nie więcej niż 17 445 zł 7½ gr, wydał 17 084 zł i pozostaje przy nim nie więcej niż 361 zł 7½ gr.

Transkrypcja

k. 320 (skan 0323, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Jedynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Antonim Kulesza Vicegeren-

5tem Grodzkim Winnickim y Namiesnikiem podten

6czas Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Comparens per-

7sonaliter Urodz. JmPan Maciey Zielinski ex Speciali Pro-

8commisso JOXJmci Antoniego Jabłonowskiego Woiewody Po-

9znańskiego Dobr Lipowca Sui Juris ad praesens zastawne-

10go Pana a Pryncypała swego Jmieniem, niemniey cujus-

11vis Nominis Czeczewskiego[?] Podczaszego Zakroczymskiego

12Jmieniem Czyniący na przeciwko Urodz. JmPanu Cujus-

13vis nominis Malickiemu[?] Kapitanowi Regimentu

14Krolowey Jadwigi y całemu temuż Regimentowi na ten

15Czas pod Kommendą Jego znayduiącemu się solennie ex

16in diligentia Jllustrissimi Ducis sui Principalis Manife-

17stuie się Oto. Jż tenże JmPan Kapitan przechodzący przez

18wyż wspomnione Dobra Lipowiec do Tetyiowa nietylko

19ze Ludźmi poddanymi JOX. Comparentis Pryncypała Żołnierze

20przygody Czynili ale co większa powracaiący z Tetyiowa

21szczegulny[?] sam przybywszy do Zamku Lipowieckiego Uro-

22dzonego Kompana Gubernatora tyle dyffamował na Osta-

23tek Szpichlerz Zamkowy sobie Otworzyć y rzeczy rożne

24tak w Skrzyniach iako y w Beczkach pozabiiane Cyfro-

25wane[?] przez Haydamakow w Część rzeczonym Lipowcu od-

26bierzone pozabierać y na to żadnego Dokumentu niedał.

27Koni pięcioro wołow sześć wziąć y wiele krzywd na-

28czynić, Skarbowych Bagnetow Dwa, Kulbakę Kozacką[?]

29Burkę Warstwiczy[?] Czerwonych Złł. Osm własnych Urodz.

30Gubernatora pobrać kazał o ktore to wyż wspomnione

31zabrane rzeczy aby Zamek Miasta Lipowca odnikogo

32niemiał żadney w dalszym Czasie Jmpetycyi Jdem Comparens

33nomine cujus supra tak o zabrane własnych Skarbowych iako

34też Chłopskich wyż wspomnionych rzeczy in diligentia queritur

35et Manifestatur M. Zielinski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „498”; numer przed nim skreślony („23”). Manifestację przyjął Antoni Kulesza, wicegerent grodzki winnicki i ówczesny namiestnik burgrabstwa.

Odczyt: „Czeczewskiego[?]” (rkp. „Chęczewskiego/Czeczewskiego”) – niepewne; „Malickiemu[?]” (rkp. „Malickiemu”, w nagłówku „Malie-/kiemu”) – niepewne; „solennie ex in diligentia” – tak w rkp.; „szczegulny[?]” (rkp. „szczegulny”) – niejasne; „Kompana Gubernatora” – rkp. „Kompana”, może nazwisko gubernatora (Kompan) lub ‘towarzysza’; „pozabiiane Cyfrowane[?]” – rkp. „Cyfro-/wane / Cyfaw”, niejasne (może ‘zabite, opieczętowane’); „w Część rzeczonym” – tak w rkp. (‘w mieście rzeczonym’); „odbierzone” – zapewne ‘odbieżone’ (porzucone); „Kulbakę Kozacką[?]” (rkp. „Kulbakę Kozacką”) – niepewne; „Burkę Warstwiczy[?]” (rkp. „Burkę Warlwiczy”) – niejasne; „Jmpetycyi” – impetycji (pretensji).

Objaśnienia: „Vicegerent Grodzki” – zastępca starosty w sądzie grodzkim; „ex Speciali Procommisso” – ze specjalnego polecenia; „Dobra … Sui Juris ad praesens zastawne” – dobra będące obecnie w jego zastawnym posiadaniu (Lipowiec należał do ks. Lubomirskiego, por. akt 490); „Podczaszy Zakroczymski” – urząd ziemski ziemi zakroczymskiej (Mazowsze); „Regiment Królowej Jadwigi” – pułk pieszy wojska koronnego (regiment pieszy imienia królowej Jadwigi); „Żołnierze przygody czynili” – żołnierze wyrządzali krzywdy; „dyffamować” – zniesławiać, lżyć; „Szpichlerz Zamkowy” – spichlerz zamkowy; „Kulbaka” – siodło; „Burka” – płaszcz; „Czerwone Złote” – dukaty; „in diligentia queritur et Manifestatur” – dla zachowania staranności skarży się i manifestuje.

Streszczenie

11października 1768 r. przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim i namiestnikiem burgrabstwa, Maciej Zieliński, z polecenia ks. Antoniego Jabłonowskiego, wojewody poznańskiego, zastawnego posiadacza dóbr Lipowiec, a także imieniem Czeczewskiego[?], podczaszego zakroczymskiego, manifestował przeciw Malickiemu[?], kapitanowi regimentu Królowej Jadwigi, i jego żołnierzom. Kapitan, przechodząc przez Lipowiec do Tetyjowa, pozwalał żołnierzom krzywdzić poddanych, a wracając z Tetyjowa przybył do zamku lipowieckiego, zelżył gubernatora, kazał otworzyć zamkowy spichlerz i zabrał różne rzeczy w skrzyniach i beczkach, porzucone przez hajdamaków w mieście, nie dając na to żadnego kwitu; zabrał też pięć koni, sześć wołów, dwa bagnety skarbowe, siodło kozackie[?], burkę oraz osiem czerwonych złotych należących do gubernatora. Aby zamek lipowiecki nie był w przyszłości od nikogo pociągany do odpowiedzialności za te rzeczy, komparent dla zachowania staranności manifestuje się o zabrane rzeczy skarbowe i chłopskie.

Transkrypcja

k. 320v (skan 0324, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Jedynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Antonim Kuleszą Vicesgerentem Grodz.

5Winnickim y podtenczas Namiesnikiem Burgrab-

6stwa Grodu Winn. Comparens personaliter Wielmożny

7JmPan Ludwik Gerski[?] Pisarz Cł[a] Koronnego Komory

8Kaszewskiey[?] swym Skarbu Koronnego JKMci y Rzeczypospo-

9litey Jmieniem na przeciwko niewiernemu Słomie Obywa-

10telowi Tetinowskiemu[?] idque in diligentia żali y protestuie się

11o to: Jż niewierny Słoma niesłuszną y niesprawiedliwą

12urościwszy sobie pretensyą do ninieyszego żalącego się y

13Skarbu Koronnego zamilknowszy y zaniechawszy w tym

14Czasie w ktorym gdyby miał iakową sprawiedliwą preten-

15syą w Sądzie przyzwoitym odebrałby był Satysfakcyą

16nie w tym Czasie w ktorym dla całego Kraju niesczę-

17śliwość na większe uciemiężenie Wiell. Protestanta

18y Skarbu Koronnego wziąwszy Protekcyą u Wołochow

19gdzie pomieniony Wiell. JmPan Gerski Pisarz Chroniąc

20Życia y całości Skarbu Koronnego znaydował się Gwał-

21tem tegoż przycisnowszy ścisłym Aresztem Wołoskim

22z uszczerbkiem honoru y ociym[?] Jnkwizycyą dowiedziona

23będzie y dać sobie pomieniony niewierny Słoma Złł. Poll.

24Dwa Tysiące Siedmset, Siedmdziesiąt Dwa przez Jn-

25nych Szkod y Expens ktore w czasie pokażą się try-

26maiąc z Okładem przez Niedziel dwie w Areszcie Wiell.

27Komparenta przymusił tudziesz ażeby się niewinnym po-

28kazał pomieniony Słoma subdole Skrypt wymogł

29według swey woli y upodobania napisawszy uznaiąc

30w nim ac si sprawiedliwy Jnteress swoy ktorego iterato

31idque de diligentia sui Modernus Coparens Manifestat

32vice prosząc hanc Copiam Actis Connotari Co y Otrzymał

33Ludwik Gerski[?] [podpis z zakrętasem]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „499”; numer przed nim skreślony („24”).

Odczyt: „Gerski[?]” (rkp. „Gerski/Gorski”; w podpisie „Gorski/Gerski”) – niepewne; „Pisarz Cł[a] Koronnego Komory Kaszewskiey[?]” (rkp. „Pisarz Cel. Koronnego Komory Kaschewey”) – nazwa komory niepewna; „Tetinowskiemu[?]” (rkp. „Tetinowskiemu/Selinowskiemu”) – niepewne (może Tetyjów); „ociym[?]” (rkp. „aciym/o czym”) – zapewne ‘o czym’; „przez Jnnych Szkod” – tak w rkp. (zapewne ‘prócz innych szkód’); „trymaiąc” – trzymając; „Coparens” – tak w rkp. (Comparens).

Objaśnienia: „Niewierny” – określenie Żyda w języku urzędowym epoki; „Obywatel” – mieszkaniec (miasta); „Komora Celna” – komora (urząd) cła koronnego; „zamilknąwszy y zaniechawszy” – przemilczawszy i zaniedbawszy (dochodzenia sprawy we właściwym czasie); „wziąwszy Protekcyą u Wołochów” – uzyskawszy opiekę u władz mołdawskich (w Mołdawii, dokąd pisarz schronił się w czasie koliszczyzny); „Areszt Wołoski” – areszt w Mołdawii; „z Okładem przez Niedziel dwie” – przez ponad dwa tygodnie; „subdole” – podstępnie; „ac si” – jak gdyby; „Modernus Comparens Manifestat vice … hanc Copiam Actis Connotari” – obecny komparent ponownie manifestuje, prosząc o wpisanie tej kopii do akt.

Streszczenie

11października 1768 r. przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim i namiestnikiem burgrabstwa, Ludwik Gerski[?], pisarz komory celnej koronnej kaszewskiej[?], imieniem własnym i Skarbu Koronnego, dla zachowania swej staranności protestował przeciw Żydowi Słomie, mieszkańcowi Tetyjowa[?]. Słoma, roszcząc sobie niesłuszną pretensję do pisarza i Skarbu, której nie dochodził we właściwym sądzie we właściwym czasie, wykorzystał nieszczęście całego kraju i – uzyskawszy protekcję u Wołochów, u których pisarz chronił się z kasą Skarbu Koronnego – kazał go gwałtem uwięzić w ścisłym areszcie wołoskim, trzymał go w nim ponad dwa tygodnie i zmusił do zapłacenia 2772 zł (nie licząc innych szkód i kosztów), a aby wyglądać na niewinnego, podstępnie wymógł skrypt napisany według swej woli, w którym pisarz uznał tę sumę za sprawiedliwy dług. Komparent ponownie protestuje i prosi o wpisanie do akt.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 321 (skan 0324, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Jedynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Antonim Kuleszą Vicesge-

5rentem Grodzkim Winn. y Namiesnikiem podten-

6czas Burgrabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczę-

7wisto Woźny Generał Woiewodztwa Bracławskie-

8go y Jnnych Szlachetny Ludwik Gołębiowski w moc

9prawdziwey wierney y skuteczney Rellacyi swoiey

10iawnie ustnie y dobrowolnie zeznał, Jż On Roku tera-

11znieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia

12Jedynastego Octobris pozwow czyli raczey przypozwow

13Głownych Trybunalskich Koronnych Lwowskich in nu-

14mero Dwa Jeden do Dobr Miasteczka Sielisce[?] Pos-

15sessyi Wiell. Szczeniowskich Starostow Trechtymi-

16rowskich drugi do Dobr Wsi Jałuszyniec[?] Possessyi

17Wiell. Pruszyńskich, Trembowelskich odniosł, y One

18we Dworach Dobr pomienionych położywszy od kogo po

19kogo y w iakiey sprawie pisane były prawnie opowiedział

20ktorych Pozwow Tenor sequitur Ejusmodi: Stanislaus

21Augustus Dei gratia Rex Poloniae Magnus Dux Lithvaniae

22Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae, Kijoviae, Vol-

23hyniae, Podoliae, Podlachiae, Smolensciae, Severiae, Braclaviae

24Czerniechoviaeq[ue] Vobis Magnificis Stanislao et Ursulae de

25Nitosławskie Szczeniowskim Locumt.[?] Lytt.[?] Capitt. Trech-

26temiriens., Antonio et Joannae itidem de Nitosławskie Pruszyn-

27skim Venatoribus Trembovellien. Conjugibus aliisq[ue] in Origi-

28nalibus Terminis expressis Citatis de Causa infra Scripta

29Bonisq[ue] vestris generaliter omnibus mandamus ut Cora[m]

30Judicio Nostro Ordinario Generali Regni Leopoll. tum dum

31et quando Causa praesens ex Regestro sibi Competenti ad

32judicandum vocata acclamataq[ue] inciderit Legitime perso-

33naliter peremptorieq[ue] Compareatis ad Jnstantiam Jnstigat[oris]

k. 321v (skan 0325, strona lewa)

1ejusq[ue] Delat[orum] Jllustrium Magnificorum Martini et Catharinae de

2Nitosławskie Dydyńskich Castell. Lubacioviens. Actorum qui

3Actores inhaerendo Legibus Regni, Documentisq[ue] ac Decretis

4Tribunalitijs hocce in Negotio intercessis insistendo, Citant

5seu potius post translapsum Terminum Condescensionis limi-

6tatione ultimaria de Consensu partium subsecuta praefixum,

7ad parata Decreta paratosq[ue] Originales Terminos adcitant ad

8videndum Audiendum Attentandumq[ue] vos Decreta Tribunalitia

9Annorum Millesimi Septingentesimi Quinquagesimi Noni et

10Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Quinti praecipue Ul-

11timarium Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Sex-

12ti rite et legitime prolatum per partes Acceptatum Affecta-

13tionibus Limitationum Solidatum Effectuari puniri[?] non

14nisi Jnjuncta delineatione mappae Exdivisionis quartae Sor-

15tis in fundis, Villagijs et sylvis, Scopulis[?] Obsignationis uti tan-

16talem[?] praefati Decreti Tribunalitij ultimarij executione

17Sisvens[?] inferius demitti et transferri affectuationem omni-

18modam Decretorum praecipue Ultimarij Tribunalitij Caeteris

19in punctis demandari: Praetensiones Singulas Jllustrium Magnifi-

20corum Actorum Terminis Originalibus Comprehensas una

21cum distinctione Quartae sortis Decretis praerecensitis adjudi-

22candum praecommissas pacificandas declarari, ac tandem exdivisionem

23Substantiae Nitosławscianae inter Consuccessores, ad nexum et Conse-

24quentiam Suprafatorum Decretorum decidendam Sententiam:

25Vos vero Magnificos Pruszyńskie Venatores Trembovelien[ses]

26Conjuges pro illatis post Subsecutum Ultimarium Decretum

27Tribunall. Manifestationibus expertatis[?] tam sui et aliorum

28Tribunall. Terminis interpositis Cir[ca][?]

29Contra Decreta praeinserta Tribunall. ex mente Decreti Tri-

30[bun]ca Decretum Condescensoriale primaevum ex mente Decreti Tri-

31bunalitij Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi

32Sexti, motionibus poenis, Contra Convulsores Decretorum

33Legibus Regni descriptis puniri: pro Jnnovatis violentijs

34in fundis et Sylvis Deszkowiecensibus[?] post decisam per Decreta

35Tribunalitium ultimarium ab iisdem abstinentiam poena

36Libitate[?] distincta affici, tum quoq[ue] ratione Contraventionis supra me-

37morato Decreto Tribunalitio Anni Millesimi Septingentesimi

38Sexagesimi Sexti in puncto non eliminationis Transactio-

39num Laesivarum ac in Sublationem Processus ex eodem Decre-

40to Ultimario Tribunalitio obtenti scorsivis poenis mulctari Refusio-

41nem Damnorum indebite Causatorum et litis expensarum

42in tuitionem Bonorum Schedae vestrae subjectorum a Con-

43currentibus Competitoribus per Jllustrem Magnificum Acto-

44rem erogatorum injungi Ceteraq[ue] pro Causae et negotij prae-

45sentis exigentia abbreviando liberum[?] decerni Statui et sententiari

46Citamini seu potius adcitamini sitis parituri Terminum

47attentaturi et ad praemissa fusius Judicialiter proponenda

48responsuri Datt. Leopoli Feria Quinta In Cr[astin]o Festi Sancti

49Matthaei Apostoli Anno D[omi]ni Millesimo Septingentesimo Sexage[si]mo Octa-

50vo de quo praesens ejusdem Ministerialis Rell. Ludwik Gołębiowski Woźny, nie

51umieiący pisać znak Krzyża S. kładzie +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „500”; numer przed nim skreślony („25.”). Ta sama ręka co akty 515–517.

Odczyt: „Sielisce[?]” – zapewne Siedliszcze (por. akt 499 „do Dobr Siedliszcz” – doręczenie tym samym pozwanym); „Jałuszyniec[?]” – por. akt 499 „Saluszyniec[?]” – ta sama miejscowość, nazwa nadal niepewna; „Trembowelskich” – tytuł Pruszyńskich (łowczych trembowelskich; objaśnia „łowczy T.” w akcie 499); „Locumt.[?] Lytt.[?]” (rkp. „Locull. Lytt.”) – niejasny skrót przed tytułem starostów; „puniri[?]” (rkp. „punitur”), „Scopulis[?] Obsignationis uti tantalem[?]” i „Sisvens[?]” – niejasne miejsca łacińskiego tekstu, przepisane orientacyjnie; „expertatis[?]” (zapewne ‘exportatis’); „Cir[ca][?]” na końcu wiersza i następujący po nim wiersz „Contra Decreta praeinserta Tribunall. …” – pisarz powtórzył fragment (dittografia); „Deszkowiecensibus[?]” (rkp. „Desluwaiecz-/Deszkowiecz.”) – por. akt 499 „do Dobr Deszkowiec”; „Libitate[?]” – niejasne; „liberum[?]” (rkp. „liter”).

Tłumaczenie (streszczające) części łacińskiej: ‘Wam, Wielmożnym Stanisławowi i Urszuli z Nitosławskich Szczeniowskim, starostom trechtymirowskim, Antoniemu i Joannie również z Nitosławskich Pruszyńskim, łowczym trembowelskim, małżonkom, i innym w pozwach pierwotnych wymienionym, pozwanym w sprawie niżej opisanej, nakazujemy, abyście przed naszym zwyczajnym Trybunałem Generalnym Królestwa we Lwowie, gdy sprawa zostanie wywołana z właściwego rejestru, osobiście i zawiście stanęli na wniosek instygatora naszego sądu i delatorów, Jaśnie Wielmożnych Marcina i Katarzyny z Nitosławskich Dydyńskich, kasztelanów lubaczowskich, którzy – trzymając się praw Królestwa, dokumentów i dekretów trybunalskich wydanych w tej sprawie – pozywają, a raczej (po upływie terminu kondescensji, ostatecznie odroczonej za zgodą stron) przypozywają was do gotowych dekretów i pozwów pierwotnych, abyście widzieli i słyszeli, jak dekrety trybunalskie z lat 1759 i 1765, a zwłaszcza ostateczny z 1766 r., prawidłowo wydany, przez strony przyjęty i utwierdzony odroczeniami, zostaną wykonane: aby nakazano sporządzenie mapy (delineacji) wydzielenia czwartej części w gruntach, wsiach i lasach i zgodnie z tym dekretem przeprowadzono egzekucję; aby pretensje powodów, wymienione w pozwach pierwotnych, wraz z wydzieleniem czwartej części, zostały uznane i rozstrzygnięte, a wreszcie by wydano wyrok o podział majątku nitosławskiego między współspadkobierców; aby was, Wielmożnych Pruszyńskich, za manifestacje wniesione po ostatecznym dekrecie, za pierwotny dekret kondescensyjny wydany wbrew dekretom trybunalskim, ukarano karami przewidzianymi przeciw wzruszycielom dekretów; za ponowione gwałty w gruntach i lasach deszkowieckich[?] mimo nakazanego wam wstrzymania się od nich – osobną karą; a także za naruszenie dekretu z 1766 r. przez nieusunięcie krzywdzących transakcji i za zniesienie procesu – osobnymi karami; abyście zwrócili szkody i koszty procesu poniesione przez powoda w obronie dóbr waszej schedy przed innymi pretendentami; i aby orzeczono wszystko inne, czego wymaga sprawa. Dan we Lwowie w czwartek, nazajutrz po święcie św. Mateusza Apostoła (22 IX) 1768.’

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

11października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Ludwik Gołębiowski zeznał przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, że tego dnia doręczył dwa przypozwy główne Trybunału Koronnego Lwowskiego – w miasteczku Siedliszcze[?], w posesji Szczeniowskich, starostów trechtymirowskich, i we wsi Jałuszyńce[?], w posesji Pruszyńskich, łowczych trembowelskich. Pozew, wydany we Lwowie 22 września 1768 r. z powództwa Marcina i Katarzyny z Nitosławskich Dydyńskich, kasztelanów lubaczowskich, przeciw Stanisławowi i Urszuli z Nitosławskich Szczeniowskim oraz Antoniemu i Joannie z Nitosławskich Pruszyńskim, domaga się wykonania dekretów trybunalskich z lat 1759, 1765 i 1766 w sprawie działu majątku po Nitosławskich: sporządzenia mapy i wydzielenia czwartej części gruntów, wsi i lasów, rozstrzygnięcia pretensji powodów i podziału majątku między współspadkobierców; ukarania Pruszyńskich za manifestacje przeciw dekretom, za ponowione gwałty w gruntach i lasach deszkowieckich[?], za nieusunięcie krzywdzących transakcji i zniesienie procesu, a także zwrotu szkód i kosztów, które powód poniósł w obronie dóbr ich schedy. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 322 (skan 0325, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Jedynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Antonim Kuleszą Vicesgerentem Grodz-

5kim Winn. Przysięgłym y Namiesnikiem podtenczas

6Burgrabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewiscie Wo-

7źny Generał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny

8Ludwik Gołębiowski w moc prawdziwey wierney y sku-

9teczney Rellacyi swoiey iawnie y dobrowolnie zeznał

10Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdzie-

11siąt Osmego Dnia Jedynastego Miesiąca Octobris pozew

12czyli raczey przypozew głowny Trybunalski Koronny

13Lwowski Autentyczny odniosł do Dobr Wsi Mikuli-

14niec[?] y tam ten Pozew we Dworze tameyszym w Jzbie na

15stole położywszy o położeniu y Essencyi Onego od ko-

16go po kogo y w iakiey Sprawie pisany był prawnie pu-

17blicznie do Wiadomości podał ktorego pozwu Tenor

18sequitur talis: Stanislaus Augustus Dei gratia Rex

19Poloniae Magnus Dux Lithvaniae Russiae Prussiae Ma-

20soviae Samogitiae, Livoniae Kijoviae Volhyniae, Podoliae

21Podlachiae, Smolensciae, Severiae, Braclaviae Czerniecho-

22viaeq[ue] Vobis Magnificis Joanni, Jgnatio, Onuphrio Mo-

23gilnickim Fratribus Joannae Czyżewska et Elisa-

24bethae Brzozowska Sororibus Ac[?] Generosorum Fran-

25cisci et Catharinae de Deszkowskie Mogilnickich Con-

26jugum Filijs et Filiabus nullo in fundamento

27Legis et justitiae ad Bona Deszkowce per Antecesso-

28res vestri disposita Jus sibi habere praesumentibus

29tum Magnifico Stanislao Herdysz[?] Pincernae Vinn.

30supra fatorum Bonorum indebito Jurisquaesitori Ci-

31tatis de personis Causa Bonisq[ue] vestris generaliter

32omnibus mandamus ut Coram Judicio nostro Tri-

33bunalitio Regni Leopoll. tum dum Causa praesens

34ex Regestro

k. 322v (skan 0326, strona lewa)

1ex Regestro et inscriptione sibi Competentibus ad Ju-

2dicandum vocata fuerit acclamataq[ue] Legitime inci-

3derit personaliter peremptorieq[ue] Compareatis ad Jnstan-

4tiam Jnstigatoris Judicij Nostri ejusq[ue] Delat[orum] Jllustrium Magnificor[um]

5Martini et Catharinae de Nitosławskie Dydyńskich Ca-

6stell. Lubaczev. Conjugum, Stanislai et Ursulae itidem de

7Nitosławskie Szczeniowskich, Capitt. Trechtemir. Conju-

8gum Atq[ue] Antonij et Joannae etiam de Nitosławskie

9Pruszyńskich Venatorum Trembovelien. Conjugum

10olim Magnifici Francisci Xaverij Nitosławski Vicepall.[?]

11Judicis Kijoviensis Successorum Bonorum praefatorum Deszkowce

12Haeredum Actorum. Qui Actores et quidem Jndigentes cum de-

13bita Maritorum suorum Assistentia insistendo Manifesta-

14tioni suae Legisq[ue] et Justitiae de praemissis Sancitae nec

15non documentis et Authenticis Transactionibus cum

16Lege et Justitia Consonanter subsecutis Jnhaerendo Citant vos

17ad videndum Audiendum Attentandumq[ue] Cassatis Manife-

18stationibus ac Terminis Contra Authenticas Transactiones

19vim et robur perpetuum in se retinentes praecedentibusq[ue]

20de lege requisitis solemnitatibus nec non praevio dato

21et accepto per olim Generosum Joannem et R[evere]n[d]um Josephum Deszkowskie Fratres inter se Germanos in personam Ma-

22gnificorum Wietrzyńskich a Magnificis vero Wietrzyńskie in perso-

23nam olim Magnifici Francisci Nitosławski subsecutis

24per Jurisdatores ejusdem Magnifici Nitosławski[?] spa-

25tio Viginti trium Annorum Manutentis supra fatas Tran-

26sactiones in rem Magnifici Xaverij Nitosławski Actorum

27Parentis intercessas de alijs quibusvis Jntuitu ejusdem

28Substantiae pro Jnviolabilibus declarari nec non decretis

29rite et legitime latis Standum Sententiari donationem

30in personam tui Magnifici Herdysz[?] per generosos Mogil-

31nickie primitiva non sublata recognitam invalidam

32et in juridicam Cassari et Annihilari vos generosos Mo-

33gilnickie Jntuitu invalidationis Authenticarum Transactio-

34num poenis personalibus et Crumenalibus tum scorsivis

35ratione non resoluta primitiva donatione sub alter-

36na recognitionis subesse decerni distinctas super te Ma-

37gnificum Herdysz[?] Pincerna Vinn. indebitum Jurisque-

38sitore Junctim cum Generosis Mogilnickie Authenti-

39cas Transactiones per Terminos invalidantem Senten-

40tiari nec non in Causa uti mere vexatoria litis expen-

41sas per vos Causatas refundi et in Alterationibus vestri

k. 323 (skan 0326, strona prawa)

1praeviis pro Jnstitutione earundem super vobis poenis ex-

2tendendis incompetentem Actionem decerni citamini et

3adcitamini sitis parituri Termino Attri[?] et ad praemissa haec

4et alia fusius vobis Termino Termini proponenda Judicialiter

5Responsuri. Datt. Leopoli Feria 2da Ante Festum S[anc]ti

6Mathaei Ap[osto]li proxima Anno D[omi]ni Millesimo Se-

7ptingentesimo Sexagesimo Octavo de quo praesens

8Ministerialis Rellatio Ministerialis qui Supra Cruce

9Sancta posuit Ludwik Gołębiowski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „501”; numer przed nim skreślony („26”). Między końcem k. 322v („in Alterationibus vestri”) a początkiem k. 323 („praeviis pro Institutione earundem”) tekst pozwu jest zapewne niepełny (pisarz opuścił fragment) – przepis bez zmian.

Odczyt: „Mikuliniec[?]” (rkp. „Mikuli-/niec”) – nazwa wsi niepewna (Mikulińce); „Herdysza[?]/Herdysz[?]” (rkp. „Herdysza/Kerdysz”) – nazwisko cześnika winnickiego niepewne; „Ac[?] Generosorum” (rkp. „Al.”) – niepewne; „Vicepall.[?] Judicis Kijoviensis” (rkp. „Vicepall. / Judialis Kijoviens.”) – tytuł Franciszka Ksawerego Nitosławskiego niepewny (może ‘Vicepalatini’ – podwojewodziego, lub sędziego kijowskiego); „Nitosławski[?] spa-tio” – rkp. „Nitosławskich spa-”; „Termino Attri[?]” (rkp. „Trnu Attri”) – zapewne ‘Termino Actori’ albo skrót formuły; „Termino Termini” – tak w rkp.; daty: „Feria 2da Ante Festum S. Mathaei proxima” – poniedziałek przed św. Mateuszem (19 IX 1768); por. akt 514 – ten sam dzień wystawienia.

Tłumaczenie (streszczające) części łacińskiej: ‘Wam, Wielmożnym Janowi, Ignacemu, Onufremu Mogilnickim, braciom, Joannie Czyżewskiej i Elżbiecie Brzozowskiej, siostrom, synom i córkom Urodzonych Franciszka i Katarzyny z Deszkowskich Mogilnickich, bez żadnej podstawy w prawie i sprawiedliwości roszczącym sobie prawo do dóbr Deszkowce, rozdysponowanych przez waszych poprzedników, oraz Wielmożnemu Stanisławowi Herdyszowi[?], cześnikowi winnickiemu, niesłusznemu nabywcy praw do tych dóbr, nakazujemy, abyście stanęli przed naszym Trybunałem Królestwa we Lwowie na wniosek instygatora i delatorów – Marcina i Katarzyny z Nitosławskich Dydyńskich, kasztelanów lubaczowskich, Stanisława i Urszuli z Nitosławskich Szczeniowskich, starostów trechtymirowskich, Antoniego i Joanny z Nitosławskich Pruszyńskich, łowczych trembowelskich, sukcesorów niegdy Franciszka Ksawerego Nitosławskiego, dziedziców dóbr Deszkowce – którzy (żony z asystencją mężów), trzymając się swej manifestacji, prawa, dokumentów i autentycznych transakcji, pozywają was, abyście widzieli, jak – po skasowaniu waszych manifestacji i pozwów przeciw autentycznym transakcjom, mającym moc wieczystą (zawartym z zachowaniem wymaganych formalności: przez Jana i ks. Józefa Deszkowskich, braci rodzonych, na rzecz Wietrzyńskich, a przez Wietrzyńskich na rzecz Franciszka Nitosławskiego, i utrzymywanych przez jego następców przez 23 lata) – transakcje te zostaną uznane za nienaruszalne, dekrety prawomocne utrzymane, darowizna dokonana przez Mogilnickich na rzecz Herdysza[?] (bez uchylenia pierwotnej darowizny) uznana za nieważną i skasowana; jak Mogilnickich za podważanie autentycznych transakcji ukarze się karami osobistymi i pieniężnymi, a ciebie, Herdyszu[?], jako niesłusznego nabywcę praw działającego wespół z Mogilnickimi, osobno; abyście zwrócili koszty sprawy, jako czysto szykanującej; … Dan we Lwowie w poniedziałek przed św. Mateuszem Apostołem (19 IX) 1768.’

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

11października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Ludwik Gołębiowski zeznał przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, że tego dnia doręczył we wsi Mikulińce[?], zostawiając na stole w izbie dworu, przypozew główny Trybunału Koronnego Lwowskiego z 19 września 1768 r. Powodami są sukcesorzy Franciszka Ksawerego Nitosławskiego, dziedzice dóbr Deszkowce: Marcin i Katarzyna z Nitosławskich Dydyńscy, kasztelanowie lubaczowscy, Stanisław i Urszula z Nitosławskich Szczeniowscy, starostowie trechtymirowscy, oraz Antoni i Joanna z Nitosławskich Pruszyńscy, łowczowie trembowelscy; pozwanymi – Jan, Ignacy i Onufry Mogilniccy, ich siostry Joanna Czyżewska i Elżbieta Brzozowska (dzieci Franciszka i Katarzyny z Deszkowskich Mogilnickich), roszczący sobie prawa do Deszkowiec, oraz Stanisław Herdysz[?], cześnik winnicki, któremu Mogilniccy darowali te prawa. Powodowie żądają uznania za nienaruszalne transakcji, na mocy których Deszkowce przeszły od braci Jana i ks. Józefa Deszkowskich na Wietrzyńskich, a od nich na Franciszka Nitosławskiego (utrzymywanych przez 23 lata), skasowania darowizny Mogilnickich na rzecz Herdysza[?], ukarania pozwanych i zwrotu kosztów sprawy jako szykanującej. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 323 (skan 0326, strona prawa)

1[dalej strona pusta, przekreślona wielkim zygzakiem – vacat]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt bez treści i bez numeru głównego (tylko „27.” z równoległego liczenia, por. skreślone numery przy aktach 508–519). Pisarz wpisał nagłówek, ale treści nie wprowadził; resztę strony przekreślono znakiem „Z” (vacat).

Odczyt: „S. S.” = Starosty Smotryckiego – Teodor Potocki (wg aktu 521, gdzie manifestację wpisano w całości 12 X). Imię Potockiego i Lubomirskiego w nagłówku niepodane.

Objaśnienia: „Maa nne” – manifestacja (wniesiona) imieniem; „JOX.” – Jaśnie Oświecony Książę; „cum Visione Ran” – z wizją (oględzinami) ran przez woźnego.

Streszczenie

Rozpoczęty wpis manifestacji wniesionej imieniem jaśnie wielmożnego Teodora Potockiego, starosty smotryckiego, przeciw księciu Lubomirskiemu, wojewodzie bracławskiemu, i innym, z oględzinami ran. Wpisano tylko nagłówek; treści nie wprowadzono, a stronę przekreślono (vacat). Pełny wpis – akt 521.

Transkrypcja

k. 323v (skan 0327, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Dwunastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Antonim Kuleszą Vicesgerentem Grodzkim

5Winn. przysięgłym y Namiesnikiem Burgrabstwa Gro-

6du Winn. Comparens Personaliter JmPan Michał Jawer-

7ski[?] Jmieniem y z wyraźney woli JWiell. JmPana Teodora

8Potockiego Starosty Smotryckiego Dobr Miasta Czury-

9towa[?] z przyległościami Dziedzica postrzegaiąc wszelkiey

10całości substancyi w polach Rolach Lasach Zaroślach y siano-

11żęciach Solennie y iak nayuroczyściey na przeciwko JOXJmci

12Stanisławowi Lubomirskiemu Woiewodzie Bracł. Dobr Ka-

13chnow Lasowych y Wsi Zwedenowki Dziedzicowi tudziesz

14Wiell. JmPanu Piotrowi sive Alterius Nominis Michałowskie-

15mu Skarbnikowi Poznańskiemu tychże Dobr Kachnow Laso-

16wych y Wsi Zwedenowki quovis titulo Possessorowi niemniey

17Jwasiowi Kryżnemu[?] Mawrytowi[?] Osadczukowi[?] Myszkiewiczowi[?]

18y Całey Gromadzie Zwedenowskiey do Uczynienia w polach przy-

19gody y pobicia Kowalow licencyonowaney Manifestuie y Prote-

20stuie się w niżey opisany sposob y o to: Jż Wiell. JmPan Michałow-

21ski mniey dbaiąc na Sąsiedzką przyiaźń bardziey Jdąc wbrew Pra-

22wu nasławszy ludzi Gromadzkich z Pługami na Grunta Czurytowskie

23żadney zdawna Dyskusyi[?] niepodległe a nawet do Wsi Kopie-

24lowki[?] przyległe orać kazał gdy Stefan Rud Kowal Czurytowski

25oraiące pługi zatrzymać chciał JmPan Obżałowany uczyniwszy

26Zasadzkę z ludźmi w Spisy Cepy y drągi przybranemi pomie-

27nionego Stefana Rudia łapać Cepami y kijami bić kazał ktore-

28go obegnawszy z Całey Wsi z Cepami Gromada tak niemiłosiernie

29bili iż zadawszy w Głowie Ran okrutnych y Głębokich trzy

30Ucho z Prawey strony rozbiwszy Skronie kijmi z Gruchotawszy

31y plecy Chyrawszy[?] Cepami y Kijami zbiwszy całego krwią

32zbroczonego bez nadziei Życia na polu porzucili ktorego dla

33wielkiey słabości y niemiłosiernego pobicia, ad Obductionem

34et praesentationem do Akt przywieść trudno: oco wszystko idem

35Comparens nomine cujus supra Contra eosdem praenominatos

36Jnculpatos iterata Querit[?] manifestat et protestat vice Mi-

37chał Jawerski[?] et Jn verificationem praemissorum Sta-

38nowszy Oczewisto Woźny Generał Woiewodztwa Podolskiego

39y Jnnych Opatł. Walenty Batowski[?] w moc swoiey wier-

k. 324 (skan 0327, strona prawa)

1ney Prawdziwey y skuteczney Rellacyi zeznał Jż On Roku

2teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Die Octa-

3va[?] Octobris na Affektacyą y prawną Rekwizycyą JWiell. Jm-

4Pana Teodora Potockiego Starosty Smotryckiego maiąc

5przy sobie Stronę Szlachty eo majoris evidentiorisq[ue] Te-

6stimonij gratia sibi ad hunc actum adhibitos Urodz. Jchmc.

7Panow Jana Winn[?] y Franciszka Sidelskiego[?] na Grunt Dobr

8Miasta Czurytowa[?] zjeżdżał, gdzie zjechawszy widział y Oglą-

9dał na Stefanie Rudiu Kowalowi Czurytowskim Ran w Gło-

10wie Dużych Głębokich Trzy Ucho Prawe Cepem rozbite

11skronie z Strony prawey mocno zgruchotane y przetrą-

12cone Plecy kijmi zbite y Całego z Siniałego z Puchłego

13y Zbitego co wszystko tenże Stefan Rud mienił sobie być

14zadane od ludzi Zwedenowskich wczym Woźny tej strony

15Szlachty Oswiadczywszy się ztamtąd odjechał y tu ad Acta

16przybywszy przedemną Urzędem prawdziwey Wizyi swoiey

17uczynił y zeznał Rellacyą de quo praesens ejusdem Mi-

18nisterialis Rellatio M[inisteria]lis qui Supra Jgnarus Litt[erarum] Cruce[m]

19Sanctam posuit: Walenty Batowski[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „502”; numer przed nim skreślony („28”). Por. akt 520 – niewykonany nagłówek tej samej manifestacji (dzień wcześniej, „Potockiego S. S. przeciwko JOX. Lubomirskiemu W. Bracł. y Jnnym cum visione Ran”) – „S. S.” = Starosty Smotryckiego, tu: Teodor Potocki (w akcie 512 starostą smotryckim nazwany Joachim Potocki, podczaszy lit., dziedzic Dżuryna – spór także dotyczy Zwedenówki i Kachnów; por. tamże).

Odczyt: „Jawerski[?]” (rkp. „Jawer-/ski”, „Gawerski”) – niepewne; „Czurytowa[?]” (rkp. „Czury-/towa”, „Czurytowskie”) – nazwa miasta niepewna; „Kachnow Lasowych” – potwierdza odczyt aktu 512; „Jwasiowi Kryżnemu[?] Mawrytowi[?] Osadczukowi[?] Myszkiewiczowi[?]” – imiona i przezwiska chłopów niepewne; „Dyskusyi[?]” (rkp. „Dyskwizycyi”) – niejasne; „Kopielowki[?]” – nazwa wsi niepewna (por. nagłówek aktu 522 „Wsi Kopielowki[?]”); „Chyrawszy[?]” – niejasne (może ‘zdarłszy’); „Querit[?]” (rkp. „Quarit”); „Die Octava[?]” (rkp. „Die Octa-/va”, ale wizja przed wpisem 12 X – może ‘Duodecima’); woźny w tekście „Pawłowski/Batowski”, w podpisie „Batowski” (por. akty 522–523); świadkowie „Jana Winn[?]”, „Sidelskiego[?]” – niepewne.

Objaśnienia: „Sianożęcia” – łąki (sianożęci); „licencyonowany” – swawolny; „przygoda” – szkoda, krzywda; „Grunta … żadney zdawna Dyskusyi niepodległe” – grunty od dawna niesporne; „ad Obductionem et praesentationem do Akt przywieść trudno” – trudno przywieźć (rannego) do akt dla oględzin i okazania; „eo majoris evidentiorisque Testimonij gratia sibi ad hunc actum adhibitos” – dla większego i oczywistszego świadectwa przybranych do tej czynności.

Streszczenie

12października 1768 r. przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, Michał Jawerski[?], imieniem Teodora Potockiego, starosty smotryckiego, dziedzica miasta Czurytów[?], uroczyście manifestował przeciw ks. Stanisławowi Lubomirskiemu, wojewodzie bracławskiemu, dziedzicowi dóbr Kachny Lasowe i Zwedenówka, Piotrowi Michałowskiemu, skarbnikowi poznańskiemu, posesorowi tych dóbr, kilku chłopom i całej gromadzie zwedenowskiej. Michałowski, nie dbając o przyjaźń sąsiedzką, wysłał ludzi z pługami na od dawna niesporne grunty czurytowskie (przy wsi Kopielówka[?]) i kazał je orać; gdy kowal czurytowski Stefan Rud chciał zatrzymać pługi, gromada zwedenowska z zasadzki, z cepami, spisami i drągami, pobiła go tak okrutnie (trzy głębokie rany głowy, rozbite prawe ucho, zgruchotana skroń, zbite plecy), że porzucono go na polu bez nadziei życia i nie można go było przywieźć do akt. Woźny generał województwa podolskiego Walenty Batowski[?], ze szlachtą Janem Winn[?] i Franciszkiem Sidelskim[?], obejrzał rany na gruncie Czurytowa[?] i złożył relację; Rud oświadczył, że pobili go ludzie zwedenowscy. Woźny podpisał się krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 324 (skan 0327, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Dwunastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Tomaszem[?] Antonim Kuleszą Vicesgeren-

5tem Grodz. Winn. Przysięgłym y Namiesnikiem Bur-

6grabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto Wo-

7źny Generał Woiewodztwa Podolskiego y Jnn. Opatrzny

8Walenty Batowski[?] w moc prawdziwey wierney y sku-

9teczney Rellacyi swoiey iawnie y dobrowolnie zeznał Jż

10On Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia Os-

11mego Augusti na Affektacyą y prawną Rekwizycyą JWiell.

12Teodora Potockiego Starosty Smotryckiego był w Dobrach

13Wsi Kopielowce[?] w Possessyi Zastawney rocżney Wiell. Jmci

14Pana Antoniego Lenkiewicza Cześnika Mozyrskiego zosta-

15iącey, gdzie w przytomności Szlachty Ludzi Wiary godnych

16Jana Skorskiego[?] y Antoniego Zyfkiewicza[?] majoris evi-

17dentiorisq[ue] Testimonij gratia sibi adhibitos

k. 324v (skan 0328, strona lewa)

1podług Opisu Praw Kontraktowego y Terminie w tymże Kontra-

2kcie wyrażonym Wiell. JmPana Lenkiewicza Cześnika Mozyr-

3skiego awizował y Prawnie o bliskim tey Dzierżawy wykupna

4Czasie obwieścił po ktorym Obwieszczeniu y wykupnie Szla-

5chtą sobie przytomną Oswiadczywszy się ztamtąd powrocił

6y tu ad Acta przybywszy przedemną Urzędem uczynił y zeznał

7Rellacyą actis Connotari prosił co y Otrzymał de quo prae-

8sens ejusdem Ministerialis Rellatio Ministerialis qui Supra

9Jgnarus Literarum Crucem Sanctam posuit Walenty Ba-

10towski[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „503”; numer przed nim skreślony („29”). Ta sama ręka co akty 518–523.

Odczyt: „Kopielowki[?]/Kopielowce[?]” (rkp. „Kopie-/lowki”, „Kopiełowce”) – nazwa wsi niepewna (por. akt 521 – grunty czurytowskie „do Wsi Kopielowki przyległe”); „Tomaszem[?]” – rkp. „Tomaszem” podkreślone (skreślone?) przed „Antonim” – zapewne omyłka pisarza, poprawiona; „rocżney” – tak w rkp. (‘rocznej’); „Batowski[?]” (rkp. „Batowski/Batkowski/Pastowski”) – nazwisko woźnego niepewne; „Skorskiego[?]”, „Zyfkiewicza[?]” – nazwiska świadków niepewne; „po ktorym Obwieszczeniu y wykupnie” – tak w rkp. (zapewne ‘y wypowiedzeniu’).

Objaśnienia: „Awizacya do Wykupna” – zawiadomienie zastawnika o zamiarze wykupienia dóbr z zastawu w terminie przewidzianym w kontrakcie; „Possessya Zastawna roczna” – posiadanie zastawne (dzierżawa) na rok; „Opis Praw Kontraktowy” – postanowienia kontraktu; „Actis Connotari” – wpisać do akt.

Streszczenie

12października 1768 r. woźny generał województwa podolskiego Walenty Batowski[?] zeznał przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, że 8 sierpnia 1768 r., na prawne żądanie Teodora Potockiego, starosty smotryckiego, był we wsi Kopielówka[?], będącej w rocznej posesji zastawnej Antoniego Lenkiewicza, cześnika mozyrskiego, i w obecności szlachty Jana Skorskiego[?] i Antoniego Zyfkiewicza[?], zgodnie z kontraktem i w terminie w nim przewidzianym, zawiadomił Lenkiewicza o bliskim wykupnie tej dzierżawy. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 324v (skan 0328, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Dwunastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnicke-

4mi y przedemną Tomaszem[?] Antonim Kuleszą Vicesgerentem

5Grodz. Winn. Przysięgłym y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Woiewodz-

7twa Podolskiego y Jnnych Opatrzny Walenty Batowski[?] in vim

8suae verae ac fidelis Rell. palam publice libereq[ue] recognovit

9Jż On Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia pierwsze-

10go Octobris na Affektacyą y prawną Rekwizycyą JWiell. Teodo-

11ra Potockiego Starosty Smotryckiego był w Dobrach Wsi De-

12rebczynie[?] w Possessyi zastawney roczney Wiell. Jchmc. Panow

13Macieja y Xawerego Uruskich Braci między sobą rodzo-

14nych zostaiącey, gdzie w przytomności Urodz. Jchmc. Panow Józe-

15fa Kulikowskiego[?] y Jakuba Leczyńskiego[?] Szlachty do tego Ak-

16tu wziętych podług Opisu Praw Kontraktowego y Terminie

17w tymże Kontrakcie wyrażonym Wiell. Jchmc. Panow Macieja

18y Xawerego Uruskich Braci rodzonych awizował y pra-

19wnie o bliskim tey Dzierżawy wykupna Czasie obwieścił po

20ktorym Obwieszczeniu y wykupnie Szlachtą sobie przytomną

21Oswiadczywszy się ztamtąd powrocił y tu ad Acta przybywszy prze-

22demną Urzędem uczynił y zeznał Rellacyą Woźny nieumieiący

23pisać Krzyż S. kładnie Walenty Batowski[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „504”; numer przed nim skreślony („30”). Formuła identyczna jak w akcie 522.

Odczyt: „Derebczyna[?]/Derebczynie[?]” (rkp. „Derebczyna”) – nazwa wsi niepewna (może Derebczyn); „Tomaszem[?]” – jak w akcie 522; „Batowski[?]” (rkp. „Batowski/Batkowski”); „Kulikowskiego[?]” (rkp. „Kulikowskiego/Rulikowskiego”), „Leczyńskiego[?]” (rkp. „Leczynskiego/Łęczyńskiego”) – niepewne; „in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publice libereque recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał.

Objaśnienia: „Awizacya” – zawiadomienie zastawnika o wykupnie dóbr z zastawu (por. akt 522).

Streszczenie

12października 1768 r. woźny generał województwa podolskiego Walenty Batowski[?] zeznał przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, że 1 października 1768 r., na prawne żądanie Teodora Potockiego, starosty smotryckiego, był we wsi Derebczyn[?], będącej w rocznej posesji zastawnej braci Macieja i Ksawerego Uruskich, i w obecności szlachty Józefa Kulikowskiego[?] i Jakuba Leczyńskiego[?], zgodnie z kontraktem, zawiadomił ich o bliskim wykupnie dzierżawy. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 324v (skan 0328, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Dwunastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y

4przedemną Antonim Kuleszą Vicesgerentem Grodzkim Winn.

5Przysięgłym y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn.

6Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Woiewodztwa Bracł.

7y Jnnych Szlachetny Błażey Leniewski[?] w moc wierney y sku-

8teczney Rellacyi swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie zeznał

9Jż On Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osme-

k. 325 (skan 0328, strona prawa)

1go Dnia Dwunastego Octobris Pozwow głownych Korony

2Lwowy na membranach Autentycznych pisanych in numero

3Dwa in una eademq[ue] essentia odniosł do Dobr Miasta JKMci

4Winnicy et quidem pierwszy we Dworku Wiell. Bołoiemskiego

5Podstolego Podlaskiego Drugi zas w Kancellaryi Susceptowey

6Burgrabstwa Grodu Winn. położył o położeniu y Essencyi

7onegoż prawnie publicznie do Wiadomości podał, de tenore

8tali: Stanisław August z Bożey Łaski Krol Polski Wielki

9Xiąże Litt. Ruski Pruski Mazowiecki Żmudzki Kijowski, Wo-

10łyński, Podolski, Podlaski Smoleński, Siewierski Bracł.

11y Czerniechowski Wam Wiell. Janowi Jelito Bołoiemskiemu

12Podstolemu Podlaskiemu tudziesz Urodzonym Michało-

13wi[?] Józe-

14fowi Stefanowiczowi Palestrantowi Grodzkiemu Winn. Józe-

15fowi Rybczyńskiemu[?] pozwanym z Sprawy niżey wyrażo-

16ney z Osob y Dobr WW. generalnie wszystkich przykazuiemy

17abyście WW. przed Sądem naszym Głownym Trybunałł. Ko-

18ronnym Lwowey w ten Czas gdy ta sprawa z Regestru sobie

19należytego do Sądzenia przypadnie y przywołana będzie sa-

20mi Oblicznie y zawicie Staneli na Jnstancyą Jnstygato-

21ra Sądowego y Jego Dell. Wiell. Jana Felixa binominis Kop-

22czyńskiego Subdell. Grodz. Winn. Aktora Ktory Aktor przy-

23chylaiąc się do prawa Pospolitego y Manifestu swego prze-

24ciwko Wierności Waszey do przysięgi y Swiadczenia post prae-

25stitum per vos Citatos Juramentum iako Wiell. Aktor u

26Wiell. Jeg. Bołoiemskiego pozwanego Summy Trzech Tysięcy

27Złotych Pol. ac in praesentia was pozwanych na ten

28czas w Gliniance[?] Die Decima Quarta Martij Millesimo

29Septingentesimo Sexagesimo Septimo Anno będą-

30cych tey Summy pożyczał y przy was pozwanych tenże

31pozwany Akter u Wiell. Bołoiemskiego Summę tak

32wyżey wyrażoną z Rąk odbierał y na tęż samą Summę ka-

33wyk[?] in praesentia Vestri Wielkiey[?] Akter Wiell. Pozwane-

34mu przy bytności Waszey podpisał y WW. hoc in puncto

35w Gliniance[?] przy tym będący praesentes za przyiaciol

36na tey Assekuracyi podpisaliście się abyście WW. Sądo-

37wnie poprzysięgli y zeznali, tudziesz o skassowanie Skry-

38ptow ex nullo dato et accepto nastąpionego niemniey

39pro poenis personalibus et Crumenalibus ratione fal-

40sificationis onego pozywa sitis parituri Terminum atten-

41taturi et Judicialiter Datt. w Lwowie Dnia pierwszego Octobris

42Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Roku de quo praesens eo[?]

43Ministerialis Rellatio Ministerialis Jgnarus Litt[erarum] Crucem S. posuit + Błażey Le-

44niewski[?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „505”; numer przed nim skreślony („31.”). Kontrpozew w sprawie, w której Bułojemski pozwał Kopczyńskiego o 3500 zł ze skryptu z 14 III 1768 (akt 508); tu Kopczyński twierdzi, że skrypt dotyczy pożyczki 3000 zł z 14 III 1767 i że świadkowie (palestranci) złożyli fałszywą przysięgę/świadectwo.

Odczyt: „Leniewski[?]” (rkp. „Lemewski/Le-/niewski”) – nazwisko woźnego niepewne (por. woźny Leniowski w aktach 37–38, 104); „Korony Lwowy” / „Trybunałł. Koronnym Lwowey” – tak w rkp. (‘Koronnych Lwowskich’); „Michało-/wi[?] Józefowi” – rkp. „Michało/wi Iozefowi” – możliwe, że chodzi o dwóch pozwanych (Michała i Józefa Stefanowiczów) lub omyłkę pisarza; „Rybczyńskiemu[?]” (rkp. „Rybczynskiemu/Rydzynskiemu”) – niepewne; „Akter u Wiell. Bołoiemskiego” – tak w rkp. (sens: powód Kopczyński pożyczał od pozwanego Bułojemskiego); „w Gliniance[?]” (rkp. „w Gliniancu/Gliniance”) – nazwa miejscowości niepewna; „ka-wyk[?] in praesentia Vestri Wielkiey[?] Akter” – fragment niejasny (może ‘kwit … Wielmożny Aktor’); „eo[?]” – skrót niejasny (zapewne ‘ejusdem’); data pozwu: Lwów, 1 X 1768.

Objaśnienia: „na membranach Autentycznych” – na pergaminie, w oryginale; „in una eademque essentia” – jednakowej treści; „Kancellarya Susceptowa Burgrabstwa” – kancelaria przyjmująca wpisy (urząd burgrabski); „Palestrant” – członek palestry (adwokat, praktykant sądowy); „post praestitum per vos Citatos Juramentum” – po złożeniu przez was, pozwanych, przysięgi; „Assekuracya” – zapis, skrypt dłużny; „ex nullo dato et accepto” – bez żadnego (rzeczywistego) dania i przyjęcia (pieniędzy); „pro poenis personalibus et Crumenalibus ratione falsificationis” – o kary osobiste i pieniężne z powodu fałszerstwa.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Błażej Leniewski[?] zeznał przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, że tego dnia doręczył w królewskim mieście Winnicy dwa jednobrzmiące pozwy główne Trybunału Koronnego Lwowskiego (pisane na pergaminie) – jeden w dworku Jana Bułojemskiego, podstolego podlaskiego, drugi w kancelarii burgrabstwa grodu winnickiego. Pozew, wydany we Lwowie 1 października 1768 r. z powództwa Jana Feliksa Kopczyńskiego, subdelegata grodzkiego winnickiego, wzywa Jana Jelito Bułojemskiego oraz palestrantów grodzkich winnickich Józefa Stefanowicza i Józefa Rybczyńskiego[?]: Kopczyński twierdzi, że 14 marca 1767 r. w Gliniance[?], w obecności pozwanych palestrantów, pożyczył od Bułojemskiego 3000 zł i wystawił mu na tę sumę zapis, pod którym palestranci podpisali się jako świadkowie; domaga się, by sądownie to zeznali pod przysięgą, by skasowano skrypty wystawione bez rzeczywistego przekazania pieniędzy (por. pozew Bułojemskiego o 3500 zł – akt 508) i by ukarano pozwanych karami osobistymi i pieniężnymi za fałszerstwo. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 325v (skan 0329, strona lewa)

1Anno Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octa-

2vo Die Decima Secunda Mensis Octobris

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winn. y przedemną An-

4tonim Kuleszą Vicesgerentem Grod. Winn. Przysięgłym y Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto

6Woźny generał Woiewodztwa Bracł. y Jnn. Opatrzny Szymon

7Podgorski Jn vim suae verae ac fidelis Rell. palam publice

8libereq[ue] ac per expressum recognovit: Jż On Roku Tysiąc Sied-

9mset, Szesdziesiąt Osmego Dnia Dwunastego Octobris Po-

10zew Głowny Trybunałł. Koronny Lwowski na Membranie

11Autentycznym pisany odniosł do Dobr Miasta Tywrowa

12y tam ten Pozew Głowny Trybunalski Koronny Lwowski

13na Stole położywszy o położeniu y essencyi onego prawnie pu-

14blicznie do Wiadomości podał ktorego pozwu tenor sequitur

15taliter[?] modi: Stanisław August z Bożey Łaski Krol Polski Wielki

16Xiąże Litt. Ruski Pruski Mazowiecki, Żmudzki Jnflandzki, Kijowski

17Wołyński Podolski, Podlaski, Smoleński, Siewierski, Bracł. y Czerni-

18chowski Wam Wiell. Zacharyaszowi, y Maryannie Jaroszyńskim

19Podstolim Winnickim, Matt. Jachowi[?] Andrzejowi Jgnacemu Jarosz-

20skim Braci między Sobą rodzonym, tudziesz Zuzannie y Woyciecho-

21wi lub Jnnego Jmienia Myśliwskim[?] Matt. Jako tez Alexandro-

22wi lub Jnnego Jmienia Medryńskiemu[?] Antoninie y Tomaszowi z Mę-

23drynskich Słotwińskim Matt. Maryannie y Rozalii in Virgi-

24nali Statu zostaiącym Medryńskim[?], Piotruszewskim[?] Matt.

25ex Capite Stępkowsciano[?] idącym Sukcessorom Kaletyńskim[?]

26niemniey Wiell. Pereszyńskiemu[?]

27Godlewskim Jaroszyńskim Matt. niemniey Wiell. Pereszyńskie-

28mu[?] Pisarzowi Grodz. Winn. quovis Juris titulo Possessorom

29Kajetanowi[?] Jozefowi z Bohdaszewskich Burowskim[?] Matt[?]. tudziesz

30Annie y Kazimierzowi Lenkiewiczom Małżonkom tudziesz

31in Virginali Statu zostaiącey Corce Bohdaszewskim ex Caletin-

32sciano[?] Capite pochodzącym Sukcessorom y Jnnym będącym

33kimkolwiek Prawem Tenutaryuszom pozwanym seu potius

34przypozwanym przykazuiemy abyście WW. przed Sąd głowny

35Trybunałł. Koronny Lwowski Sami Oblicznie y Zawicie staneli

36na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Dell. Wiell. Jchmc. Pa-

37now Woyciecha Waleryana y Stanisława Korainow[?] Braci ro-

38dzonych tudziesz Wiell. Jozefa Skopowskiego Stolnika

39Bracł. uti naturalnego Opiekuna ktory post extinctum

40Caput S. P. Małżonki swoiey Teressy Korainowny[?] tak Jmie-

41niem swoim iako tez Jmieniem y Syna swoiego Tomasza z niey

42spłodzonego, Jtem Heleny Jeniczowey[?] pozostałey wdowy y Suk-

43cessorow także spłodzonych Jabełki[?] y Antoniego z Korainow

44Jtidem Skopowskich Matt. y Jnnych Jmieniem z głowy Ko-

45rainow pochodzących ad mentem Decreti Tribunalitij tudziesz

46Kondescensyonalnego w Miescie Tywrowie expedyowanego.

k. 326 (skan 0329, strona prawa)

1Ktory Aktorowie przychylaiąc się do gotowych wpisow

2Pozwow y przypozwow Debitow pozywaią WW. o uczynie-

3nie satisfakcyi onym, a w nieuczynieniu do przystępowa-

4nia się Win prawnych na WW. wskazać się maiących

5do nadgrodzenia Kosztow z tąd pochodzących Ceteraq[ue] pro

6Causae praesentis exigentia na Termin wyż Oznaczony

7pozwani iesteście na ktorym iako na zawitym abyście

8się stanowili y wewszystkim uścili Pisan w Lwo-

9wie Dnia Trzynastego Septembris Millesimo Septin-

10gentesimo Septuagesimo[!] Octavo Anno de quo prae-

11sens ejusdem Ministerialis Rellatio Ministerialis qui su-

12pra Crucem Sanctam posuit + Szymon Podgorski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „506”; numer przed nim skreślony („32”). W dacie pozwu pisarz napisał „Septuagesimo Octavo” zamiast „Sexagesimo Octavo” (13 IX 1768).

Odczyt: nazwy rodzin i osób w tej części są w wielu miejscach niepewne: „Korainow[?]/Korainowny[?]” (rkp. „Korainow”, w nagłówku „Ko-/rainow”) – może Korajnowie/Korainowie; „Kaletyńskiego[?]/Caletinsciano[?]” (rkp. „Kaletynskiego”, „Caletin-/sciano”); „Jachowi[?]” (rkp. „Jachowi”, może skrót ‘Jakubowi’); „Jarosz-skim” – tak w rkp. (Jaroszyńskim); „Myśliwskim[?]” (rkp. „Mysliwskim/Myslowskim”); „Medryńskiemu[?]/Mędrynskich” (rkp. „Medryńskiemu”); „Piotruszewskim[?]”; „Stępkowsciano[?]” (rkp. „Stepkowsciano”); „Pereszyńskiemu[?]” – wiersz z tym nazwiskiem pisarz napisał dwukrotnie (dittografia; w przepisie zachowano oba wiersze); „Godlewskim Jaroszyńskim” – tak w rkp.; „Kajetanowi[?] Jozefowi z Bohdaszewskich Burowskim[?]” (rkp. „Kajetanowi Jozefowi z Bohdaszewskich Burowskim”) – niepewne; „Skopowskiego … Stolnika Bracł.” – potwierdzone w akcie 526; „Jeniczowey[?]”, „Jabełki[?]” – niepewne; „taliter[?] modi” – tak w rkp. (‘talis modi’).

Objaśnienia: „Rell. na T. K. L.” – relacja o pozwie na Trybunał Koronny Lwowski; „na Membranie Autentycznym” – na pergaminie, w oryginale; „Jn vim suae verae ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; „ex Capite … idący Sukcessorowie” – spadkobiercy z linii (po głowie) …; „Tenutaryusze” – posiadacze (dzierżawcy) dóbr; „przypozwani” – pozwani ponownie (do rozpoczętej sprawy); „post extinctum Caput S. P. Małżonki swoiey” – po śmierci świętej pamięci żony swojej; „ad mentem Decreti Tribunalitij tudziesz Kondescensyonalnego” – zgodnie z dekretem trybunalskim i dekretem sądu kondescensyjnego (zjazdowego); „Debitorowie / przypozwy Debitow” – dłużnicy / przypozwy o długi; „Satisfakcya” – zaspokojenie (zapłata); „na Termin … iako na zawity” – na termin zawity (ostateczny).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Szymon Podgórski zeznał przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, że tego dnia doręczył w mieście Tywrowie, zostawiając na stole, przypozew główny Trybunału Koronnego Lwowskiego (na pergaminie), wydany we Lwowie 13 września 1768 r. Powodami są bracia Wojciech Walerian i Stanisław Korajnowie[?] oraz Józef Skopowski, stolnik bracławski, jako opiekun naturalny – w imieniu własnym i syna Tomasza z nieżyjącej żony Teresy z Korajnów[?] – a także innych sukcesorów linii Korajnów[?], działający na podstawie dekretu trybunalskiego i dekretu kondescensyjnego wydanego w Tywrowie. Pozwanymi są: Zachariasz i Marianna Jaroszyńscy, podstolowie winniccy, inni Jaroszyńscy, Myśliwscy[?], Mędryńscy[?], Słotwińscy i Piotruszewscy[?] – sukcesorzy Kaletyńskiego[?] z linii stępkowskiej[?] – oraz Pereszyński[?], pisarz grodzki winnicki, Bohdaszewscy (Burowscy[?]), Anna i Kazimierz Lenkiewiczowie i inni posiadacze dóbr. Powodowie żądają zaspokojenia długów, a w razie odmowy – kar prawnych i zwrotu kosztów. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 326 (skan 0329, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Dwunastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Antonim Kuleszą Vicesgerentem Grodzkim

5Winn. Przysięgłym y Namiesnikiem Burgrabstwa Gro-

6du Winn. Comparens Personaliter Wiell. Pan Jozef Sko-

7powski Stoln. Bracł. swym y Wiell. JmPani Teofili[?]

8z Skopowskich Gorazdowskiey Siostry swey rodzoney

9Jmieniem tak tylko do Akt Grodzkich Winn. zbliżyć

10się mogł tak zaraz o nieznośney krzywdzie w pokrzyw-

11dzeniu Całości Substancyi przeciwko Wiellmu JmPanu

12Kazimierzowi Szawłowskiemu Skarbnikowi Przemy-

13skiemu niemniey y Jnnym do Wiolencyi przybranych

14[skreślone: …] po Jmionach y nazwiskach

15Ludziom lepiey wiadomym Skarży[?] żali y Protestuie się w ten niżey o-

16pisany sposob y Oto: Jż tenże Wiellmy Szawłowski nie-

17uważaiąc na Stan Osierociały W. Gorazdowskiey bez

18wiadomości[?] Ładney[?] Rady na Dwor Jey Smiał y ważył się z wiado-

19mym[?] … sobie Ludźmi Służącemi naiechać y w tey Re-

20zydencyi Obeyscia in Absentia W. Gorazdowskiey kazał Depozytow Szu-

21kać przechronionych od Haydamakow Gospodarza … y iego

22… Semena Gospodarza bić Kaleczyć wyprzedał[?] y iego

23… z Rzeczami zabrał Oraz Michałka Mazura wzią-

24wszy[?] z Rzeczami zabrał Oraz Michałka Mazura Wo-

25yta[?] Osiadłego Wiell. Komparentki Poddanego wzię-

26[ł] y nieznośne Wiolencye Szkod roznych Czynić przez

27ktory naiazd wielokrotny krzywdy we wszelkich rzeczach

k. 326v (skan 0330, strona lewa)

1rzeczach wiele Skarbach[?] poczynić usiłował his non sa-

2tisfactus oppressionibus ad praesens Magnifici Comparentis

3Buhaia z trzody bez wiadomości Dworskiey Kozakom swo-

4im wziąć rozkazał y u siebie ad hucusq[ue] trzyma a oddać na

5Czasie Rekwizycyą niechce wczym wszystkim Moder-

6nus Magnificus Protestans tak swym iako y Siostry

7swey wyż wyrażoney Jmieniem przed Aktami ninieysze-

8mi Manifestuie się y Protestuie dalszey zachowuiąc salwę

9tey zaś o przyięcie prosił co y Otrzymał Jozef Skopowski m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „507”; numer przed nim skreślony („33”). W nagłówku „cum Arresto”, lecz relacji o areszcie nie wpisano.

Odczyt: k. 326 dół pisana pośpiesznie i częściowo bladym atramentem – kilka wierszy przepisanych orientacyjnie (wiersze „… Semena Gospodarza …”, „… Michałka Mazura …” – zapewne pisarz powtórzył fragment); „Teofili[?]” (rkp. „Teofili/Teofilli”) – imię niepewne; „Skarży[?]” – rkp. „Skary”; „wiadomości[?] Ładney[?] Rady” – rkp. „wiadomosci / Ładney Rady” – zapewne ‘bez wiadomości i żadnej rady’; „wyprzedał[?]” (rkp. „wyprzedał/wypędzał”); „Wo-yta[?]” – niepewne; „Skarbach[?]” (rkp. „Skarbnych/Skarbach”) – niejasne; „Buhaia” – buhaja; „ad hucusque” – dotychczas.

Objaśnienia: „S. B.” – Stolnika Bracławskiego; „Stan Osierociały” – stan wdowi (sieroctwo); „in Absentia” – pod nieobecność; „Depozyty przechronione od Haydamakow” – rzeczy (kosztowności) ukryte przed hajdamakami (koliszczyzna 1768); „his non satisfactus oppressionibus ad praesens” – nie zadowalając się tymi uciskami, obecnie (jeszcze)…; „Magnificus Comparens / Protestans” – wielmożny komparent / protestujący; „dalszey zachowuiąc salwę” – zastrzegając sobie dalsze (prawo do poprawienia manifestu).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12października 1768 r. Józef Skopowski, stolnik bracławski, stawił się przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, i w imieniu własnym oraz rodzonej siostry Teofili[?] ze Skopowskich Gorazdowskiej, wdowy, manifestował przeciw Kazimierzowi Szawłowskiemu, skarbnikowi przemyskiemu, i jego ludziom. Szawłowski, nie zważając na osierocony stan Gorazdowskiej, bez jej wiedzy najechał z liczną służbą jej dwór, kazał pod jej nieobecność szukać depozytów ukrytych przed hajdamakami, bił i kaleczył gospodarza Semena, zabrał z rzeczami Michałka Mazura, osiadłego poddanego, i wyrządził różne gwałty i szkody; a ostatnio kazał swoim kozakom zabrać z trzody buhaja, którego dotąd trzyma i nie chce oddać mimo upomnień. Komparent zastrzegł sobie prawo dalszego uzupełnienia manifestu i podpisał się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 326v (skan 0330, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Dwunastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Antonim Kuleszą Vicesgerentem Grodz-

5kim Winn. Przysięgłym y Namiesnikiem Burgrab-

6stwa Grodu Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał

7Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Jgnacy Julus[?]

8w moc wierney Rellacyi swoiey iawnie zeznał Jż On Ro-

9ku teraznieyszego Tysiąc Siedmset, Szesdziesiąt Osmego

10Dnia Jedynastego Octobris Pozew Głowny Trybunałł.

11Koronny Lubelski[?] Autentyczny Odniosł do Dobr Wsi Cho-

12rokłowki[?] y tam ten Pozew we Dworze wszedłszy[?] na Sto-

13le położywszy o Essencyi onego Prawnie wszystkich

14uwiadomił de tenore sequenti: Stanislaus Augustus Dei Gra-

15tia Rex Poloniae Magnus Dux Lithvaniae, Russiae Prussiae

16Masoviae Samogitiae, Livoniae Kijoviae, Volhyniae Podoliae

17Podlachiae Smolensciae Severiae Czerniechoviaeq[ue]. Vobis Jllu-

18strissimo Janusio Swatopełk Czetwertyński, Succamerario

19Sacrae Regiae Majestatis, nec non Jllustrissimae Helenae

20de Turkułowskie[?] Czetwertyńska Succamerariae Bracl.

21olim Jllustrissimi Principis Michaelis Swatopełk Czetwer-

22tyński Succamerarij Braclaviensi Consorti Relictae Vi-

23duae tum Generoso Jacobo Sasimowski[?] Citatis de Causa in-

24fra Scripta Bonisq[ue] vestris Generaliter Omnibus manda-

25mus ut Coram Judicio Nostro Ordinario Generali Tri-

26bunalis Regni Leopoll. tunc dum et quando Causa prae-

27sens ex Regestro sibi Competenti ad Judicandum voca-

28ta Acclamataq[ue] inciderit, ad Jnstantiam Jnstigatoris Ju-

29dicij Nostri Ejusq[ue] Dell. admodum Reverendi in Christo

30Patris Alexandri Wenkowski[?] Prioris totiusq[ue] Communitatis

k. 327 (skan 0330, strona prawa)

1Conventus Berdyczoviensis[?] Ordinis Carmelitarum Antiquioris

2Observantiae Actorum Personaliter Legitime peremptorieq[ue]

3Compareatis Qui Actores Adhaerendo Anterioribus Terminis

4ac Jntegro Processui Citant vos seu potius loco peragen-

5dae executionis adcitant Jdq[ue] ad videndum Audiendum Atten-

6tandumq[ue] praecipue te Jllustrissimum Janusium Czetwer-

7tyński Succamerarium Sacrae Regiae Majestatis Ratio-

8ne Contraventionis Decreto Condescensoriali in Fundo

9Bonorum Kaszali[?] Die 4ta Maji Anno praeterito Mille-

10simo Septingentesimo Sexagesimo Septimo per Offi-

11cium Castrense Cremenecense Notariale ex mente De-

12creti Officij pleni rite et Legitime prolati puniri Solu-

13tionemq[ue] Summae numeratae Decreto adjudicatae pro re

14ejusdem Conventus Berdyczoviensis[?] Jnjungi, ac Satisfactio-

15nem praerecensito Decreto decerni, nec non scorsivis

16poenis pro indebite interposita motione, demum in

17sublationem tam publicationis in Termino Satisfactionis

18Quam Condemnationis Suo in Judiciis Obtentarum affici

19Ceteraq[ue] pro Causae et negotij praesentis exigentia Statui

20decerni et Sententiari, sitis itaq[ue] Parituri Terminum

21Attentaturi et ad praemissa Omnia Judicialiter Respon-

22suri Datt. Leopoli Sabbatho post Festum Assumptionis

23in Coelum Beatissimae Millesimo Septingentesimo

24Sexagesimo Octavo Anno Ministerialis qui Supra

25ignarus Litt[erarum] Crucem S. posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „508”; numer przed nim skreślony („34”).

Odczyt: nagłówek „Karmelitow Ko-/merz[?] Stare[?]” – niepewny (może ‘Karmelitów Konwentu Berdyczowskiego Starej (Obserwancji)’); „Julus[?]” – nazwisko woźnego niepewne; „Lubelski[?]” – w rkp. wyraźnie „Lubelski”, ale w tekście pozwu „Tribunalis Regni Leopoll.” i „Datum Leopoli” – zapewne omyłka pisarza (Trybunał Lwowski); „Chorokłowki[?]” (rkp. „Cho-/rokłowki”) – nazwa wsi niepewna; „wszedłszy[?]” (rkp. „wszelkie/wszedłszy”); „Turkułowskie[?]” (rkp. „Turałowskie/Turkułowskie”) – nazwisko rodowe niepewne; „Sasimowski[?]” – niepewne; „Wenkowski[?]” (rkp. „Wenkowski/Wenbowski”); „Berdyczoviensis[?]” (rkp. „Herodyczensis/Berdyczensis”) – lokalizacja konwentu niepewna; „Kaszali[?]” – nazwa dóbr niepewna; data pozwu – sobota po Wniebowzięciu NMP 1768 = 20 VIII 1768.

Tłumaczenie (streszczające): ‘Wam, Jaśnie Oświeconemu Januszowi Światopełkowi Czetwertyńskiemu, podkomorzemu JKMci, oraz Jaśnie Oświeconej Helenie z Turkułłów[?] Czetwertyńskiej, podkomorzynie bracławskiej, wdowie po niegdy ks. Michale Światopełku Czetwertyńskim, podkomorzym bracławskim, a także Urodzonemu Jakubowi Sasimowskiemu[?], pozwanym w sprawie niżej opisanej, nakazujemy, abyście stanęli przed naszym zwyczajnym Trybunałem Generalnym Królestwa we Lwowie na wniosek instygatora i delatorów – przewielebnego ojca Aleksandra Wenkowskiego[?], przeora, i całej wspólnoty konwentu berdyczowskiego[?] Zakonu Karmelitów Dawnej Obserwancji – którzy, trzymając się dawniejszych pozwów i całego procesu, przypozywają was w miejsce egzekucji, abyście widzieli, jak zwłaszcza ty, ks. Januszu Czetwertyński, zostaniesz ukarany za naruszenie dekretu kondescensyjnego, wydanego na gruncie dóbr Kaszali[?] 4 maja zeszłego roku 1767 przez notariusza grodu krzemienieckiego zgodnie z dekretem urzędu, i zobowiązany do zapłaty sumy zasądzonej tym dekretem na rzecz konwentu; abyście zostali ukarani osobnymi karami za niesłusznie wniesiony wniosek (sprzeciw) oraz za zniesienie publikacji (dekretu) w terminie zaspokojenia i za kondemnaty uzyskane w sądach; i aby orzeczono wszystko inne, czego sprawa wymaga. Dan we Lwowie w sobotę po święcie Wniebowzięcia NMP (20 VIII) 1768.’

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Ignacy Julus[?] zeznał przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, że 11 października doręczył we dworze wsi Chorokłówka[?] pozew główny Trybunału Koronnego (we Lwowie, wydany 20 VIII 1768) z powództwa przeora Aleksandra Wenkowskiego[?] i konwentu berdyczowskiego[?] karmelitów dawnej obserwancji przeciw ks. Januszowi Światopełkowi Czetwertyńskiemu, podkomorzemu JKMci, ks. Helenie Czetwertyńskiej, podkomorzynie bracławskiej, wdowie po ks. Michale Światopełku Czetwertyńskim, i Jakubowi Sasimowskiemu[?]. Karmelici żądają ukarania ks. Janusza za naruszenie dekretu kondescensyjnego wydanego 4 maja 1767 r. na gruncie dóbr Kaszali[?] przez notariusza grodu krzemienieckiego, nakazania zapłaty zasądzonej sumy na rzecz konwentu oraz kar za niesłuszne sprzeciwy. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 327 (skan 0330, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Antonim Kuleszą Vicesgerentem

5Grodzkim Winnickim Przysięgłym y Namiesnikiem

6Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens Personaliter Wiell.

7JmPan Franciszek Domaradzki Skarbnik Bełski[?] swym

8y Wiell. JmPani Konstancyi[?] z Chełchowskich[?] Domaradzkiey

9Skarbnikowey Bełskiey[?] Małżonki swey Jmieniem Subveni-

10endo Jntegritati Summy żeby na potym iakowego nie

11ponioszł uszczerbku Solenniter de diligentia sui przeciwko

12Wiell. Stanisławowi

k. 327v (skan 0331, strona lewa)

1Wiell. Stanisławowi Kostce Bruszyńskiemu[?] Sędziemu Ziemskie-

2mu Żytł.[?] Staroście Nosowskiemu[?] Manifestuie się o to: Jż ten

3że Wiell. Bruszyński[?] Kupiasz[?] y Dobra w Woiewodztwie Czer-

4tyńskim[?] y Kijowskim u WW. Manifestuiących się za Sum-

5mę Dwa Tysiące Piędziesiąt Złł. Pll. dał na nie WW. Manife-

6stuiącemu się asekuracyą y Opisał się tęż Summę samę

7ex vi ejusdem Assecurationis na Dniu w Czwartym w Gro-

8dzie Winnickim in toto oddał lub prowizyą od niey że nale-

9żącą zapłacić aże na dniu w Czwartym przez cały dzień cze-

10kaiącemu Manifestantowi iako y dzisieyszym ani Sum-

11my Oryginalney ani prowizyi według Opisu nieoddał Ure-

12Wiellmy Protestuiący się przeciwko temuż Wiell. Bru-

13szyńskiemu Staroście Nosowskiemu[?] o sprzeciwienie

14się swoiemu Opisowi iterato de diligentia Manife-

15stuie się Franciszek Domaradzki m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „509”; numer przed nim skreślony („35.”).

Odczyt: „S. Z. Ż.[?]” w nagłówku i „Sędziemu Ziemskiemu Żytł.[?]” – tytuł niepewny (może sędzia ziemski żytomierski); „Bełski[?]” (rkp. „Błocki/Bełski”) – tytuł skarbnika niepewny; „Konstancyi[?]” (rkp. „Nstalisty/Konstancyi”) – imię niepewne; „Chełchowskich[?]” (rkp. „Chetchowskich”) – niepewne; „Bruszyński[?]” (rkp. „Bruszyński/Brusznski”) – niepewne; „Nosowskiemu[?]” (rkp. „Kosowskiemu/Nosowskiemu”) – niepewne; „Kupiasz[?] y Dobra w Woiewodztwie Czertyńskim[?]” – fragment niejasny (może ‘kupując dobra w województwie czernihowskim[?] i kijowskim’); „na Dniu w Czwartym” – zapewne ‘na dniu czwartym (października)’; „Ure-” – niedokończony wyraz w rkp.

Objaśnienia: „Subveniendo Integritati Summy” – dla ochrony całości sumy; „Solenniter de diligentia sui” – uroczyście, dla zachowania swej staranności; „Asekuracya / Opis” – zapis (zobowiązanie) dłużny; „ex vi ejusdem Assecurationis” – na mocy tejże asekuracji; „in toto” – w całości; „Summa Oryginalna” – suma główna (kapitał); „Prowizya” – odsetki.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14października 1768 r. Franciszek Domaradzki, skarbnik bełski[?], w imieniu własnym i żony Konstancji[?] z Chełchowskich[?], dla ochrony całości sumy manifestował przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, przeciw Stanisławowi Kostce Bruszyńskiemu[?], sędziemu ziemskiemu żytomierskiemu[?], staroście nosowskiemu[?]. Bruszyński[?] winien był manifestantom 2050 zł, na które wystawił asekurację, zobowiązując się w niej oddać całą sumę lub zapłacić należne odsetki w oznaczonym dniu w grodzie winnickim; mimo że manifestant czekał na niego przez cały ten dzień, a także dziś, Bruszyński[?] nie oddał ani sumy głównej, ani odsetek. Domaradzki protestuje o sprzeciwienie się zapisowi.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 327v (skan 0331, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y prze-

4demną Antonim Kuleszą Vicesgerentem Grodzkim Winn.

5Przysięgłym y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Win-

6nickiego Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Woiewodztwa Bra-

7cławskiego y Jnnych Opatrzny Teodor Janowski w moc wier-

8ney y prawdziwey Rellacyi swoiey dobrowolnie y ustnie zeznał

9Jż On Roku teraznieyszego Dnia Trzydziestego Mensis Septembris[?]

10Pozew Czyli przypozew na Trybunał Lwowski Koron-

11ny do Dobr Miasta Przyłuki odniosł y ten na stole we

12Dworze położywszy od kogo y po kogo był wydany Fami-

13li[i] Dworskiey prawnie Opowiedział pisany był de tenore tali:

14Stanislaus Augustus Dei Gratia Rex Poloniae Magnus

15Dux Lithvaniae Russiae, Prussiae, Masoviae Samogitiae

16Kijoviae Volhyniae Podoliae, Podlachiae, Smolensciae, Seve-

17riae Czerniechoviaeq[ue]. Vobis Jllustri Magnifico Alexandro Bo-

18rzęcki Subdapifero Regni Praemisliensi etc. Capitaneo

19tum Generoso Joanni Wierzbowski[?] Gubernatori Przyłucen[si]

20si aliisq[ue] Quibusvis Complicibus tam in servitio ante hac

21quam in Censu[?] Tractus Przyłucensis in Anterioribus

22Terminis Specificatis ac Familiis[?] Domesticis Honoratis[?]

k. 328 (skan 0331, strona prawa)

1de personis Causa infra Scripta Bonisq[ue] vestris ge-

2neraliter Omnibus Mandamus ut Coram Judicio nostro

3Tribunalis Regni Leopolien. tum dum et quando Cau-

4sa praesens ex Regestro sibi Competenti ad Judicandum

5vocata et acclamata inciderit, Ad Jnstantiam Jnstiga-

6toris Judicij nostri Ejusq[ue] Dell. Jllustris Magnifici A-

7dami Myszka Chołoniewski Castellani Buscensis Bo-

8norum Czerepaszyńce et aliorum Haeredis tum Gene-

9rosi Francisci Wyczółkowski[?] Thesaurarij Wyszograden[sis]

10Francisci Kobielski Antonij Piasecki Subdelegati Ca-

11strensis Bracł. Jacobi sive Thomae Szyprczyński[?] Suc-

12cessorum olim nobilis Marszewski[?] Actorum perso-

13naliter Legitime peremptorieq[ue] Compareatis Qui vos

14ad parata Anteriora Decreta paratas Jnquisitiones pa-

15ratam Causam Citant seu potius adcitant Jdq[ue] pro eo

16Quatenus vos seu quem vestri onus Actionis praesen-

17tis magis afficit relevato Puncto Suspensionis in

18ultimario Decreto Apposito poenas pro Violentijs et

19nece olim Laurentij[?] Zawierucha ac damnis illatis

20Successibus[?] Jnquisitionibus Reponendis Deductis et

21scorsivas pro nece olim nobilis Marszewski[?] Violentijs

22inchoatis ac damnis Causatis irrogandas eluatis, Complices

23ad poenas Subeundas Statuatis Res interceptas aut va-

24lorem earum restituatis Ceteraq[ue] pro Causae praesentis exi-

25gentia praestetis adcitamini sitis parituri Terminum attenta-

26turi ad praemissa haec et alia fusius Oretenus propone-

27nda Judicialiter Responsuri Datt. Leopoli Feria Quar-

28ta post Terminum Assumptionis in Coelum Beatissi-

29mae Virginis Mariae proxima Anno D[omi]ni Millesi-

30mo Septingentesimo Sexagesimo Octavo de quo

31praesens Ministerialis Rellatio Teodor Janowski Wo-

32źny pisać nieumieiący Znak Krzyża S. kładzie +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „510”; numer przed nim skreślony („36.”). Chołoniewski wyraźnie „Castellani Buscensis” – kasztelan buski (por. akty 449–451; w aktach 220–222, 359 odczyt „bełski” – do weryfikacji).

Odczyt: data doręczenia „Dnia Trzydziestego Mensis Septembris[?]” – nazwa miesiąca niewyraźna; wg aktu 530 (ten sam woźny, Przyłuka) – 30 września; „Famili[i] Dworskiey” – familii (czeladzi) dworskiej (por. akt 530); „Subdapifero Regni Praemisliensi etc. Capitaneo” – podstoli koronny, starosta przemyski (potwierdzone w akcie 530); „Wierzbowski[?]” (rkp. „Werzbowski/Wierzbowski”); „in Censu[?]” (rkp. „in Censu/Cersu”); „Familiis[?] Domesticis Honoratis[?]” (rkp. „ac Casacis[?] Domesticis Honoratis”) – może ‘Cosacis Domesticis’ (kozakami nadwornymi); „Czerepaszyńce” (rkp. „Czerapaszynce”) – por. akt 530; „Wyczółkowski[?]” (rkp. „Wyczotkowski/Wyczotkowski”), „Thesaurarij Wyszograden[sis]” – skarbnik wyszogrodzki; „Szyprczyński[?]” (rkp. „Szyprczynski/Szyprecinski”) – niepewne; „Marszewski[?]” (rkp. „Marszewski”); „Laurentij[?] Zawierucha” (rkp. „Lourisci/Laurentii Zawierucha”) – niepewne; „Successibus[?]” (rkp. „Saccubitas/Successibus”) – niejasne; data pozwu: środa po Wniebowzięciu NMP 1768 = 17 VIII 1768.

Tłumaczenie (streszczające): ‘Wam, Jaśnie Wielmożnemu Aleksandrowi Borzęckiemu, podstolemu koronnemu, staroście przemyskiemu itd., a także Urodzonemu Janowi Wierzbowskiemu[?], gubernatorowi przyłuckiemu, i wszystkim innym wspólnikom, tak dawniej w służbie, jak i w czynszu (osiadłym) w kluczu przyłuckim, wymienionym w dawniejszych pozwach, oraz kozakom[?] nadwornym …, pozwanym w sprawie niżej opisanej, nakazujemy, abyście stanęli przed naszym Trybunałem Królestwa we Lwowie na wniosek instygatora i delatorów – Jaśnie Wielmożnego Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana buskiego, dziedzica dóbr Czerepaszyńce i innych, oraz Urodzonych Franciszka Wyczółkowskiego[?], skarbnika wyszogrodzkiego, Franciszka Kobielskiego, Antoniego Piaseckiego, subdelegata grodzkiego bracławskiego, Jakuba czyli Tomasza Szyprczyńskiego[?], sukcesorów niegdy szlachetnego Marszewskiego[?] – którzy przypozywają was do gotowych dawniejszych dekretów, gotowych inkwizycji (śledztw) i gotowej sprawy, abyście – po uchyleniu punktu zawieszenia zawartego w ostatecznym dekrecie – ponieśli kary za gwałty i zabicie niegdy Wawrzyńca[?] Zawieruchy i wyrządzone szkody (wykazane w złożonych inkwizycjach), a osobne kary za zabicie niegdy szlachetnego Marszewskiego[?], zapoczątkowane gwałty i szkody; abyście stawili wspólników na poniesienie kar, zwrócili zabrane rzeczy lub ich wartość i uczynili wszystko inne, czego sprawa wymaga. Dan we Lwowie w środę po Wniebowzięciu NMP (17 VIII) 1768.’

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Teodor Janowski zeznał przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, że doręczył w mieście Przyłuce, zostawiając na stole we dworze i oznajmiając czeladzi dworskiej, przypozew Trybunału Koronnego Lwowskiego z 17 sierpnia 1768 r. Powodami są Adam Myszka Chołoniewski, kasztelan buski, dziedzic dóbr Czerepaszyńce, oraz Franciszek Wyczółkowski[?], skarbnik wyszogrodzki, Franciszek Kobielski, Antoni Piasecki, subdelegat grodzki bracławski, i Jakub czyli Tomasz Szyprczyński[?] – sukcesorzy zabitego szlachcica Marszewskiego[?]; pozwanymi – Aleksander Borzęcki, podstoli koronny, starosta przemyski, jego gubernator przyłucki Jan Wierzbowski[?] i wspólnicy z klucza przyłuckiego. Powodowie żądają, po uchyleniu zawieszenia w ostatecznym dekrecie, ukarania pozwanych za gwałty i zabójstwo Wawrzyńca[?] Zawieruchy oraz osobno za zabójstwo Marszewskiego[?], stawienia wspólników do kary i zwrotu zabranych rzeczy lub ich wartości. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 328 (skan 0331, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y Przedemną Antonim Kuleszą Vicesgerentem Grodzkim

5Winn. Przysięgłym y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Woiewodz-

k. 328v (skan 0332, strona lewa)

1twa Bracł. y Jnnych Opatrzny Teodor Janowski w moc wierney

2y prawdziwey Rellacyi swoiey zeznał. Jż On Roku teraznieysze-

3go Dnia Trzydziestego Septembris do Dobr Miasta Przyłuki ze-

4szedł gdzie będąc Pozew czyli Przypozew na Trybunał Lwowski

5we Dworze na Stole położywszy o położeniu onego Fami-

6li[i] Dworskiey od kogo y po kogo był pisany prawnie opo-

7wiedział: pisany był Tenoris sequentis: Stanislaus Augu-

8stus Dei Gratia Rex Poloniae Magnus Dux Lithvaniae

9Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Kijoviae Volhy-

10niae Dux Lithvaniae Russiae Prussiae Podoliae Podla-

11chiae, Smolensciae Severiae Czerniechoviaeq[ue]. Vobis Jllu-

12stribus Magnificis Alexandro Subdapifero Regni Pre-

13misliensi etc. Capitaneo et Justinae Magnifici Jgnatij

14Kalinowski[?] Capitanei Dobrohostensis[?] Colonelli Sacrae

15Regiae Majestatis et Reipublicae Consorti Borzęckim fra-

16tri et sorori inter vos Germanis Bonorum Oppidi Przy-

17łuka Cum Attinentiis Haeredibus: De personis Causa in-

18fra Scripta Bonisq[ue] vestris Generaliter Omnibus man-

19damus ut Coram Judicio Nostro Tribunalis Regni Leo-

20poliensi tum dum et quando Causa praesens et Rege-

21stro sibi Competenti ad Judicandum Vocata Accla-

22mataq[ue] inciderit ad Jnstantiam Jnstigatoris Judicij no-

23stri Ejusq[ue] Dell. Jllustris Magnifici Adami Myszka

24Chołoniewski Castellani Buscensis Bonor[um] Kulow-

25ce[?] Czerepaszyńce Salnik et alior[um] Haeredis Actoris

26personaliter Legitime peremptorieq[ue] Compareatis

27Qui vos et quidem Assistentia indigentem Cum debita

28eadem Citat seu potius ad paratas Anteriores Jn-

29scriptiones in Regestris Legitime dependes[!] adcitat

30Jdq[ue] pro eo Quatenus vos non Obstantibus quibus-

31vis Decretis Vim Legis praeferentibus et actibus

32Quibusvis Condictitiis et Contumacialibus tum Transa-

33ctionibus Jnjuriosis regulisq[ue] non nullis meliora-

34tis[?] Villam Ortówka[?] Actoris haereditariam una Cu[m]

35faciendo Cautelo[?] deoccupetis Dislimitationemq[ue] Bo-

36nor[um] primo Herdelówka[?] ac eorundem Ortówka tum

37Czerepaszyńce et Zaliwszczyzna[?] Demum Bonor[um]

38Kulowce[?] Salnik et alior[um] a Bonis Vestris Przyłu-

39ka cum Attinentijs Subsequendam tum Cassationem

k. 329 (skan 0332, strona prawa)

1Processus ex illegitime Regni Obtento decernendam Attentes

2Poenas ratione Contraventionis Decreto Anni Millesimi

3Septingentesimi Quinquagesimi Octavi tum scorsivis ra-

4tione ratione Jnvolutionis Bonorum Territorium per pro-

5secutiones injustas eluatis Ceteraq[ue] pro Causae praesentis

6exigentia praestetis Sitis parituri Terminum Attenta-

7turi ad praemissa ac alia Judicialiter Oretenus proponen-

8da responsuri Datt. Leopoli Feria Quarta post Festu[m]

9Assumptionis in Coelum Beatissimae Virginis Mariae

10proxima Anno D[omi]ni Millesimo Septingentesimo Se-

11xagesimo Octavo de quo praesens Ministerialis Rella-

12tio Teodor Janowski Woźny pisać nieumieiący Znak

13Krzyża S. kładzie +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „511”; numer przed nim skreślony („37.”). Por. akt 529 – drugi przypozew tego samego powoda przeciw Borzęckim, doręczony tego samego dnia w Przyłuce.

Odczyt: „P. K.[?]” w nagłówku – zapewne ‘Podstolego Koronnego’ (‘Subdapifero Regni’); „Fami-li[i] Dworskiey” – ‘familii (czeladzi) dworskiej’ (tak też w akcie 529); „Kalinowski[?] Capitanei Dobrohostensis[?]” – nazwisko męża Justyny i nazwa starostwa niepewne; „Kulowce[?]” (rkp. „Kulowce/Hulowce”); „Ortówka[?]” (rkp. „Ortowka”) – nazwa wsi niepewna; „Cautelo[?]” (rkp. „Caufulo”) – niejasne; „Herdelówka[?]” (rkp. „Herdelowka”) – niepewne; „Zaliwszczyzna[?]” (rkp. „Zaliwszczyzna/Zalinszczyzna”) – niepewne; „dependes” – tak w rkp. (‘dependentes’); „ratione ratione” – powtórzenie w rkp.; „Territorium” – tak w rkp. (zapewne ‘terrestrium’, ziemskich).

Tłumaczenie (streszczające): ‘Wam, Jaśnie Wielmożnym Aleksandrowi, podstolemu koronnemu, staroście przemyskiemu itd., i Justynie, żonie Jaśnie Wielmożnego Ignacego Kalinowskiego[?], starosty dobrohostskiego[?], pułkownika JKMci i Rzeczypospolitej, Borzęckim, rodzonemu rodzeństwu, dziedzicom dóbr miasta Przyłuka z przyległościami, nakazujemy, abyście stanęli przed naszym Trybunałem Królestwa we Lwowie na wniosek instygatora i powoda, Jaśnie Wielmożnego Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana buskiego, dziedzica dóbr Kulowce[?], Czerepaszyńce, Salnik i innych, który (ciebie, Justyno, z należytą asystencją) przypozywa do gotowych dawniejszych wpisów w rejestrach, abyście – mimo jakichkolwiek dekretów, czynności zaocznych i krzywdzących ugód – ustąpili z dziedzicznej wsi powoda Ortówka[?], poddali się rozgraniczeniu dóbr Herdelówka[?], Ortówka, Czerepaszyńce, Zaliwszczyzna[?], Kulowce[?] i Salnik od waszych dóbr przyłuckich, słuchali kasacji procesu nieprawnie uzyskanego, ponieśli kary za naruszenie dekretu z 1758 r. i osobno za uwikłanie dóbr ziemskich w niesłuszne procesy. Dan we Lwowie w środę po Wniebowzięciu NMP (17 VIII) 1768.’

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Teodor Janowski zeznał przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, że 30 września przybył do miasta Przyłuki i zostawił na stole we dworze, oznajmiając czeladzi dworskiej, przypozew Trybunału Koronnego Lwowskiego z 17 sierpnia 1768 r. Powód, Adam Myszka Chołoniewski, kasztelan buski, dziedzic dóbr Kulowce[?], Czerepaszyńce, Salnik i innych, wzywa rodzeństwo Borzęckich – Aleksandra, podstolego koronnego, starostę przemyskiego, i Justynę, żonę Ignacego Kalinowskiego[?], starosty dobrohostskiego[?], pułkownika JKMci – dziedziców Przyłuki, do ustąpienia z jego dziedzicznej wsi Ortówka[?], rozgraniczenia jego dóbr (Herdelówka[?], Ortówka, Czerepaszyńce, Zaliwszczyzna[?], Kulowce[?], Salnik) od klucza przyłuckiego, kasacji nieprawnie uzyskanego procesu oraz kar za naruszenie dekretu z 1758 r. i za wikłanie dóbr w niesłuszne procesy. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 329 (skan 0332, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset, Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Antonim Kuleszą Vicesgerentem Grodz.

5Winn. Przysięgłym y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winn. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Woiewodztwa

7Bracł. y Jnn. Opatrzny Antoni Kierchowski[?] w moc

8wierney Rellacyi swoiey dobrowolnie zeznał Jż On Roku

9wyż na Akcie wyrażonego Dnia Dziesiątego Octobris

10Pozew Trybunalski Koronny Lwowski odniosł do Dobr Wsi

11Rostówki[?] y tam ten Pozew we Dworze tameyszym na Sto-

12le położywszy o położeniu Onego prawnie publikuiąc do

13Wiadomości przywiodł. Tenoris sequentis: Stanislaus Augu-

14stus Dei Gratia Rex Poloniae Magnus Dux Lithvaniae Rus-

15siae Prussiae Masoviae Samogitiae, Livoniae Kijoviae Volhy-

16niae Podoliae, Podlachiae Smolensciae, Severiae Czerniechoviaeq[ue]. Vobis

17Generoso Josepho seu alius Nominis Mierzwiński Tribu-

18nidae Zwinogrodensis olim Magnifici Josephi Mierzwin-

19ski Tribuni Zwinogrodensi Filio Ett. nec non famulis tu-

20is Cosacis Bonor[um] Rostówka[?] Żywotow Teleżyńce[?] Oratow

21Zarudzie Cum Attinentijs atq[ue] Tractus Kniażykrynica[?] de

22nominibus et Cognominibus ad praesens ignotis Bonor[um] Bała-

23banówka et Villae Frankopol[?] Jnvasoribus Statuendis de

k. 329v (skan 0333, strona lewa)

1personis Causa infra Scripta bonisq[ue] vestris generaliter Omnibus

2mandamus ut Coram Judicio Nostro Ordinario Generali Tribunalis

3Regni Leopoliensi tunc dum et quando Causa praesens ex Regestro

4sibi Competenti adjudicandum vocata Acclamataq[ue] Legitime in-

5ciderit personaliter peremptorieq[ue] Compareatis Ad Jnstantiam

6Jnstigatoris Judicij Nostri Ejusq[ue] Dell. Magnifici Stanislai in

7Ruda et Bałabanówka Worcell Judicis Terrestris Haliciens[is]

8tum Generosor[um] Jgnatij Wołczacki[?] Stefani Brzozowski[?]

9Joannis Dołżański[?] Adami Doliński nec non Laboriosorum

10Jwan Antoniuk Jakow Nosulicz[?] Roman Kusikora[?] Cyr[?]-

11ko Pohrebelny[?] Andryi Osadczy, Stecko Hatuszny[?], Bonorum

12Frankopol ac aliorum Actorum Qui vos Jnsistendo Legibus

13Regni Jntegritati Securitatiq[ue] Publicae hostiliter violatae Suc-

14currendo ob non Celebrationem Judiciorum tam Castrensium quam

15Terrestrium ob Grassantiam Latronum Subveniendo Ceteroq[ue]

16ri[gori] Justitiae Citant Jdq[ue] pro eo Quia tu Generose Mierzwiński

17sub turbulento tempore Cursuq[ue] variarum Jnvasionum per

18publicos Grassatores Vulgo przez Haydamaków in Oris Ukra-

19inae et in Bonis Bałabanówka attentarum Ausus Cum Con-

20gregatis Cosacis Bonor[um] Rostówka[?] Tractuum Kniażykry-

21nica Teleżyńce Oratoviens[is], primo Bona Bałabanówka Cu-

22riam ibidem sitam Cum enormi Caterva licentiatorum o-

23mne nefas praemissorum Cosacorum veloci impetu equorum

24et cum strepitu terribili in Jllis Oris Annorum in Comitatu

25personarum Supra scriptarum licentissimarum Numerum

26Centum Quinquaginta excedentium vi et violenter super equitare

27ibidemq[ue] homines perterrefacere in dispositore fuga salvantes

28machinari Baculis eosdemq[ue] personas nobiles Concutere si-

29tere[?] minari: Pro Prandio suo ac Catervae praemissae Galli-

30nas Anseres Annates ex Bombardis per te ipsummet

31et Cosacos Conjaculari Prandium per Cosacos sibi praepa-

32rari jubere, Anseres, Annates, Gallinas, ac alia volatilia

33Reparabilia tam ex Curia quam Villa interscipere Cre-

34mata ex taberna Violenter Accepta non nulla epotare

35reliquum cum dolis novem Mensuras alias Spustow in

36se Continentes ex secato Cotario[?] intercipere Laboriosum Jac-

37kow[?] Nosulicz Polenum[?] dispozytorem enormiter usq[ue] ad vitae

38periculum Converberare subditos in dispositorem in eadem

39Taberna praeventos non nullos Concutere non nullos ve-

40stibus et calceis spoliatos dispellere Cereos[?] ad Cameras Ser-

41vices[?] extrudere, deinde in Curia Bałabanoviensi Nobilem

42Dołżańska Virginem Gubernatoris sororem Consauciare.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „512”; numer przed nim skreślony („38.”). Wpis urwany: pozew kończy się na wyliczeniu krzywd (bez części petitoryjnej, daty wydania pozwu i podpisu woźnego); reszta k. 329v pusta, na dole kustosz „Manifestacy”. Następna strona (k. 330) zaczyna się od aktu rkp. „513” z 3 listopada 1768 (manifestacja Stefana Czerniawskiego[?]).

Odczyt: nagłówek „na Seym Wwa[?]” – niejasne (może ‘na Sejm Walny’ lub skrót tytułu); „Kierchowski[?]” (rkp. „Kerchowski/Kierchowski”) – nazwisko woźnego niepewne; „Rostówki[?]/Rostówka[?]” (rkp. „Rostowki/Rostowka”) – niepewne; „Teleżyńce[?]”, „Kniażykrynica[?]” (rkp. „Kniażykrynica”), „Frankopol[?]” (rkp. „Frankopol”) – niepewne; „Wołczacki[?]” (rkp. „Wołczacki/Wotczacki”), „Brzozowski[?]” (rkp. „Brozenisowski”), „Dołżański[?]” (rkp. „Dotrzański/Dołżański”), imiona chłopów („Nosulicz[?]”, „Kusikora[?]”, „Cyr-ko Pohrebelny[?]”, „Hatuszny[?]”) – niepewne; „si-tere[?] minari” – niejasne; „Annates” – tak w rkp. (‘anates’ – kaczki); „Cremata” – gorzałka (łac. crematum); „cum dolis novem Mensuras alias Spustow” – z beczkami (dolia) dziewięć miar, czyli spustów; „ex secato Cotario[?]” – niejasne; „Polenum[?] dispozytorem” – niejasne; „Cereos[?] ad Cameras Services[?]” – niejasne.

Tłumaczenie (streszczające): ‘Wam, Urodzonemu Józefowi czyli innego imienia Mierzwińskiemu, cześnikowicowi zwinogrodzkiemu, synowi niegdy Wielmożnego Józefa Mierzwińskiego, cześnika zwinogrodzkiego, a także twoim sługom – kozakom dóbr Rostówka[?], Żywotów, Teleżyńce[?], Oratów, Zarudzie z przyległościami i klucza kniażykrynickiego[?], z imion i przezwisk obecnie nieznanym, najeźdźcom dóbr Bałabanówka i wsi Frankopol[?] – nakazujemy, abyście stanęli przed Trybunałem we Lwowie na wniosek instygatora i powodów: Wielmożnego Stanisława Worcella na Rudzie i Bałabanówce, sędziego ziemskiego halickiego, Urodzonych Ignacego Wołczackiego[?], Stefana Brzozowskiego[?], Jana Dołżańskiego[?], Adama Dolińskiego oraz pracowitych (chłopów) dóbr Frankopol i innych, którzy – broniąc całości i bezpieczeństwa publicznego, wrogo naruszonego, gdy z powodu grasowania łotrów nie odbywały się sądy grodzkie ani ziemskie – pozywają cię za to, że ty, Mierzwiński, w burzliwym czasie najazdów hajdamaków na Ukrainie i w dobrach Bałabanówka, zebrawszy kozaków z Rostówki[?], Kniażykrynicy[?], Teleżyniec[?] i Oratowa, z ogromną gromadą ponad 150 swawolnych ludzi najechałeś konno z wielkim hałasem dwór w Bałabanówce, straszyłeś ludzi, bito szlachtę kijami i grożono; na obiad dla siebie i bandy kazałeś strzelać kury, gęsi i kaczki, a resztę drobiu zabrać ze dworu i ze wsi; zabraną z karczmy gorzałkę częściowo wypito, resztę – dziewięć beczek (spustów) – zabrano; dyspozytora Jacków[?] Nosulicza ciężko pobito aż do zagrożenia życia, poddanych w karczmie bito, odzierano z ubrań i obuwia i rozpędzano; wreszcie we dworze bałabanowskim zraniono szlachciankę pannę Dołżańską, siostrę gubernatora…’ (dalej brak).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14października 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Antoni Kierchowski[?] zeznał przed Antonim Kuleszą, wicegerentem grodzkim winnickim, że 10 października doręczył we dworze wsi Rostówka[?] pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego. Powodami są Stanisław Worcell, sędzia ziemski halicki, dziedzic Rudy i Bałabanówki, jego oficjaliści (Ignacy Wołczacki[?], Stefan Brzozowski[?], Jan Dołżański[?], Adam Doliński) i poddani z Frankopola[?]; pozwanymi – Józef Mierzwiński, syn zmarłego Józefa, cześnika zwinogrodzkiego, i kozacy z dóbr Rostówka[?], Żywotów, Teleżyńce[?], Oratów, Zarudzie i klucza kniażykrynickiego[?]. Pozew zarzuca, że w czasie najazdów hajdamackich na Ukrainie Mierzwiński z ponad 150 kozakami najechał konno dwór w Bałabanówce, straszył i bił ludzi, grabił drób na obiad, zabrał z karczmy gorzałkę (9 beczek), ciężko pobił dyspozytora Nosulicza[?], obdzierał poddanych i zranił pannę Dołżańską, siostrę gubernatora. Wpis urwano przed częścią petitoryjną i datą pozwu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 330 (skan 0333, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Nowembris Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namie-

5snikiem Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winnic.

6Comparens Personaliter Ur. JmPan Stefan

7Czerniawski przed Aktami ninieyszemi Grodzkiemi

8Winnic. naprzeciwko W. JmPanu Jozefowi lub

9innego Jmienia Porpluwinowi[?] in ante et ad

10praesens Starostwa Winnic. Ekonomowi Ur.

11Jgnacemu[?] albo Jnnego Jmienia Milińskie-

12mu, in ante Garnizonu Nadwornego Bra-

13cławskiego[?] Kapitanowi, in post Woyska

14Konfederackiego na tenczas w mieście JKMci

15w Winnicy znayduiącego się Kommendantowi

16a osobliwie Niewiernemu Berkowi Wołoszynowi

17Obywatelowi Winnic. a w tymże mieście Winnic.

18mieszkaiącemu, na ow czas Kahalnemu y

19Jnn. w Wiedzie et Personali Comparitione

20przez W. Komparenta na ow czas Uczynio-

21nej. Wyrażonym Manifestował y Protestował się

22o to Jż Niewierny Berko Wołoszyn będąc na

23ten czas Kahalnym miasta y Kahału Winnic. na ten czas

24wprzod nowym sposobem bydło Ludzkie

25Szlachty y Mieszczan w Mieście Winnicy Zosta-

26iących, zabrał y Uninieyszego Komparenta Dwo-

27re[?] Swoy w tymże Mieście maiącego zbie-

28rzona[?] Zbratawszy[?] Zrzeniom[?] Swoim Ksiąg[?]

29Karał y Wszystko Brudawał[?], a potym Żołnierzy

30kilka W. Milińskiego na ten czas Komenda-

31nta wyprowadził y w Dzień o Czasie

k. 330v (skan 0334, strona lewa)

1idoncey[?] Trzody[?] z Pola na mieście[?] z temi

2Żołnierzami Stanowszy Bydło Conceyl[?] Lepsze

3ad Libitum Sui Gwałtownie pominowszy[?]

4Gospodarza Wiadomości, drugich Owiec[?] wybierać

5y Broniących Czeladzi Swoiey wybierał

6do Rzeźni zaprowadzać, y Jnne y Wszy-

7stkie Secundum Velle Rzeźnikom przedawać

8kazał od ktorego gdy y Manifestans maiąc

9Szkodę z Krow doyney wartuiącą Złotych dzie-

10sięć potrzymano wziąć y Zarzniętą poznał

11Rekwirował Sprawiedliwości y pomienionego

12Berka Wołoszyna u W. JmPana Ekonoma

13Winnic. Sprawiedliwości ktory niewidziec

14iakowey racyi znai[?] umkaiąc Sprawiedliwości tym

15się ekskuzował że ja nie mam teraz żadney

16Dyspozycyi ale wspomniony Kommendant to

17teraz znayduiący się JmPan Miliński

18a tak y tam Ur. Komparens w tey Krzywdzie

19Swey Udawszy się miasto Uczynienia Sprawie-

20dliwości w żadney istocie tylko de Tempore ad

21Tempus uwodziony został, na naznaczone

22Sobie od W. Milińskiego godziny musząc

23przychodzić do Kancellaryi Jego y znieważony

24od JmP. obradowanego będąc obywatelem y

25Possessionatem Cierpiał na ostatek tenże W.

26Miliński niewidziec Ziołowey[?] racyi to wyznał

27że ja maiący Kommendę dam Zaufie[?] protekcyą

28Ktory maiący takową otuchę od JmP. obrado-

29wanego[?] pochop y Smiałość na Krzywdę Ludzką

30powziął y dziś nie nieprzestawał, Jako Czas Pra-

31wa od Każdego obiaśnić żądać atak W. Mani-

32festans nie pozyskawszy niwczym w swoiey Krzy-

33wdzie y Szkodzie od Temuż[?] Wielmożnemu[?] Sądowi[?] dalib[?]

34satys tylko[?] uwiedziony będąc do niemałego

35uszczerbku[?] udał[?] y Jnni przychodził, zdybawszy

36się ninieyszy Zydem przypominał ale Szkodę Swoią

37Niewierny Berko Selebrze[?] swoiemu niby prawo

38de Koźmi[?] parą Klaczą y Koniem także Woźnymi[?]

39Berka do Kuchni[?] wpisanemu na podwozie W. Mani-

40festanta Zaistnoi[?] Dysponował, Koni zwoim

41y Berka

k. 331 (skan 0334, strona prawa, góra)

1y Berka zostawić Dysponował, y od Berka onych

2niechce tktore Konie y Woz aby w dalszym Czasie

3manifestans iakowey niepodpadł Prawney sub-

4idecyi[?] Jterate o Krzywdy Swoie manifestuie się

5Coram Actis Officio te Konie Przystawił a pre-

6zytowane przez Woźnego od Urzędu przydanego

7opatt. Macieja Szczygielskiego y Ur. Antoniego

8Pawłowskiego y Zulapo[?] tutwina[?] Szlachty do tego

9aktu Prawa Użytych, Klacz kara Lat Wiązkie[?]

10wcale[?] maiąca na Prawe oko Slepe bielmem

11białym, a Nogach Przednich ochwycona, wrud-

12nej[?] Prawey Pomazaney[?] okaleczona za ad Col[?] Czternaście

13Konia Taliże[?] karego od Jzby[?] Siwizną przy-

14rucaney Lat maiący Piętnaście, Maiącego na

15Kranie[?] nogi Klyszawy[?] y Podarwany[?] zo ad Coll[?]

16Czternaście, o Takowane[?] są Woyzerunia[?] offi-

17cium ktorych Sam Kwituię one rursus do

18Siebie Odebrał Stefan Czerniawski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „513”; nad numerem skreślone „Ame[?]”. Po przerwie w księdze (k. 329v urwana, akt 531) wpis z 3 listopada 1768; namiestnik Tomasz Czarkowski. Ręka zamaszysta, w wielu miejscach trudna – fragmenty k. 330–330v przepisane orientacyjnie (#PARTIAL). Na lewym marginesie k. 330 pionowa notka kolacjonującego (odczyt niepewny: „Legi cum Copia … Dąbrowski m. p.”).

Odczyt: „Porpluwinowi[?]” – nazwisko ekonoma niepewne; „Jgnacemu[?] … Milińskiemu” – imię niepewne (w dalszym tekście „W. Miliński”); „Bracławskiego[?]” (rkp. „Bra-/hidoskiego”) – niepewne; „in post Woyska Konfederackiego … Kommendantowi” – Miliński był potem komendantem wojska konfederackiego w Winnicy; „w Wiedzie et Personali Comparitione” – zapewne ‘w obecności i przy osobistym stawiennictwie’; liczne słowa w środkowej części (np. „Zbratawszy[?]”, „Brudawał[?]”, „idoncey[?]”, „Conceyl[?]”, „Ziołowey[?]”, „Zaufie[?]”, „Selebrze[?]”, „Woźnymi[?]”, „Zaistnoi[?]”, „subidecyi[?]”, „Wiązkie[?]”, „Taliże[?]”, „Klyszawy[?]”, „Woyzerunia[?]”) – odczyt bardzo niepewny; „Szczygielskiego” – nazwisko woźnego wg wyraźnego podpisu w akcie 539 (wcześniej odczyt „Szyjewski[?]”); „Zulapo[?] tutwina[?]” – niejasne; „ad Col[?] Czternaście” – zapewne wzrost konia (14 piędzi/„kułaków”?).

Objaśnienia: „Kahalny” – członek starszyzny kahału (gminy żydowskiej); „Obywatel” – mieszczanin; „Possessionat” – posiadacz nieruchomości; „de Tempore ad Tempus uwodzony” – zwodzony z terminu na termin; „Klacz kara … na prawe oko ślepa bielmem białym, na nogach przednich ochwacona” – opis karej klaczy ślepej na prawe oko, z ochwatem przednich nóg; „Koń kary od … siwizną przyprószony, lat 15” – kary koń, siwiejący; „Coram Actis Officio te Konie Przystawił a prezytowane przez Woźnego” – okazał konie urzędowi, a woźny je obejrzał; „rursus do siebie odebrał” – z powrotem odebrał.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3listopada 1768 r. Stefan Czerniawski stawił się przed Tomaszem Czarkowskim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, i manifestował przeciw Józefowi Porpluwinowi[?], ekonomowi starostwa winnickiego, Ignacemu[?] Milińskiemu, dawniej kapitanowi garnizonu nadwornego, a potem komendantowi wojska konfederackiego w Winnicy, a zwłaszcza przeciw Żydowi Berkowi Wołoszynowi, mieszkańcowi Winnicy i członkowi kahału. Wołoszyn, korzystając z pomocy żołnierzy Milińskiego, zabierał „nowym sposobem” bydło szlachty i mieszczan winnickich – także z gospodarstwa manifestanta – kazał je prowadzić do rzeźni i sprzedawać rzeźnikom; manifestant rozpoznał swoją zarżniętą krowę dojną wartą 10 zł. Ekonom odsyłał go do komendanta Milińskiego, ten zaś zwodził go z terminu na termin, kazał przychodzić do swej kancelarii i lżył, a Wołoszyn, czując jego protekcję, nie przestawał krzywdzić ludzi. Na koniec Wołoszyn zabrał manifestantowi parę koni (klacz i konia) z wozem, które potem zwrócono w złym stanie; aby uniknąć odpowiedzialności, Czerniawski okazał konie urzędowi – woźny Maciej Szczygielski ze szlachtą Antonim Pawłowskim i innym[?] obejrzał karą klacz, ślepą bielmem na prawe oko, okulałą na przednie nogi i okaleczoną, oraz karego, siwiejącego 15-letniego konia z uszkodzoną nogą – po czym odebrał je z powrotem i podpisał się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 331 (skan 0334, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Nowembris Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi

4Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemną

5Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem

6Burgrabstwa Grodu Winnickiego Com-

7parens Personaliter W. Onufry Czaykowski niegdy

8WW. Jmościow PP. Jana y Anny z Dyblickich[?]

9Małł. Syn postrzegaiąc Całości Substancyi

10Swoiey aby w tym iakowego niepon[i]osł

11uszczerbku tę w pilności swoiey przed Aktami

12Zatnoi[?] oswiadczenie Jż porabiianych wy-

13pomienionych Rodzicach Swoich nietylko

14rzeczy ruchome wszelkie Lecz wszelkie Doku-

15menta, membrany, Skrypta Originalne

k. 331v (skan 0335, strona lewa)

1Jako tez Regestra, y Papiery niektore do Substa-

2ncyi na W. niegdy Matkę Swoię Spada-

3iącey Służące przez poddanych Klucza Mań-

4kowskiego iedne popalone, drugie podarte

5y Popsowane zostały tak że porabiianiu Rodzi-

6cow Swoich pozostały, o ktore to pokrzyw-

7dzenie ninieyszy Załoniuiący[?] y powtornie

8Manifestuie się Onufry Czaykowski m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „514”; numer przed nim skreślony („2do[?]”). Wpis zwięzły; nie podano daty ani okoliczności zniszczenia – „porabiianie” rodziców (zapewne ‘po zabiciu’ – rodzice manifestanta zginęli prawdopodobnie w czasie koliszczyzny 1768; por. akty 437–445).

Odczyt: „Dyblickich[?]” (rkp. „Dyblickich/Dyblic-/kich”) – nazwisko rodowe matki niepewne; „Zatnoi[?] oswiadczenie” – rkp. „Zatnoi” – niejasne (może ‘czyni oświadczenie’); „porabiianych/porabiianiu” – tak w rkp. (zapewne ‘po zabitych / po zabiciu’); „Załoniuiący[?]” (rkp. „Zatonuiący/Załoniuiący”) – zapewne ‘żałujący (się)’; „Mańkowskiego” – klucz mańkowski (Mańkówka).

Objaśnienia: „de Diligentia Sui” – dla wykazania swojej staranności (by zachować prawa mimo utraty dokumentów); „Membrany” – dokumenty pergaminowe; „Skrypta Originalne” – oryginały zapisów; „Substancya spadająca” – majątek spadkowy.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

4listopada 1768 r. Onufry Czaykowski, syn zmarłych Jana i Anny z Dyblickich[?] Czaykowskich, dla zachowania całości swego majątku oświadczył przed Tomaszem Czarkowskim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, że po zabiciu[?] jego rodziców poddani klucza mańkowskiego nie tylko zagarnęli wszystkie ruchomości, lecz także spalili, podarli i zniszczyli wszystkie dokumenty – pergaminy, oryginały skryptów, rejestry i papiery dotyczące majątku spadłego na matkę – i ponownie o tę krzywdę manifestuje się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 331v (skan 0335, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Novembris Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y przedemną Tomaszem Czarkowskim

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

6Comparens Personaliter Ur. JmPan Jan

7Flasiński[?] z wyraźney Woli JW. Jchmc. PP. Fran-

8ciszka y Ludwiki z Denhoffow Leduchowskich

9Starostow Włodzimirskich Małł. Dobr Tetyiowa

10z przyległościami Dziedzicow Jmieniem iak tylko

11po zgrassowaniu y Niespokoynosci na Ukrainie

12Klęsce Haydamakow Ołowiek[?] bespieczeństwa

13maiąc po Uśmierzeniu onych Dyspozytorow

14y Jnnych Rządców w Dobra JW. Comparentow

15Pryncypałow wiechania, tak zaraz iak nay-

16Słuszniey do Akt ninieyszych Grodz. Winn. przy-

17bywszy, na przeciwko W. Stanisławowi Worcellowi S. Z. H.

18Dobr Żelaskówki[?] Dziedzicowi, Panu, Jgnacemu

19Wołczackiemu[?] Gubernatorowi, y Stefanowi Bro-

20żniowskiemu[?], nad temiż Dobrami Władzę maią-

21cym Jakotyż Kozakom Bałabanowskim Żelasko-

22wskim[?] y Jnnym Dobr tychże poddanym do

23niżey wyrażonych Wiolencyi przybranym nayszczególnie

24Poddanych JW. Comtis Pryncypałow Uciemiężenie

k. 332 (skan 0335, strona prawa)

1Dobr Zruynowanie, Gruntow Własnych odebranie

2y Gwałtowne przywłaszczenie, Lasow Czarnych Uha-

3rowych[?] y Dąbrowy[?] niegdy w żadnym sporze niebę-

4dących Violatorom Skarży Żali y Protestuie się Oto.

5Jż Wiell. Obżałł. niedosyć maiąc na dawniey-

6szych tylu Wiolencyach y pokrzywdzeniach

7poddanych z Dobr Jusłowiec[?] y Stadnicy[?] z

8wyrażnych Dyspozycyi Swoich Rządcom Dobr

9Swoich wydanych Ludzi biiąc Kaliniąc poranić

10Lasy Czarne y Dąbrowy przez nasławianie Dobr

11Swoich ogulem wyrąbanie Podwod, w pierwszych

12Jako Dawnieysze dosyć obszyrnie w Sobie Manifesta

13opisuią, y Rell. Wizyi testabitur alia, Owszem teraznieyszego

14Czasu Upadek, ze z Dobr JW. Comparentis Pryncypałow

15Dyspozytorowie Salwuiąc Życie swoie powymykali,

16znać Dyspozycyi Wiell. Obżałł. W. Brożniowski[?] pod

17ten czas nic niebawiwiąc się Wolnym będąc w

18Rządzeniu absolutnie Sobie postępuiąc Jakby

19własne Pola Żelaskowieckie[?] Dobr Wsi Jusłowiec[?]

20JW. Comtis Pryncypałow Ludziom Żelaskowieckim[?] poorać,

21a nawet y po Granicach Lasow Skarbowych włas-

22nych Moc na ten czas Swoią pokazuiąc kazał na

23Zimę niedopuścił, a z Dobr Sabarowki[?] Pewnych

24Części Wiell. Obżałł. poddani żadnego nie maiący pre-

25textu do Gruntow Dobr Jusłowiec sięgać niewa-

26żąc y wtwardszeiąc[?] pola orane przywłaszczaiąc Poddanych

27Jusłowieckich Spędzaiąc bili y porozpędzali: a powo-

28łanie[?] maiąc bez prawne Swoie Akcye, Kozacy Bałaba-

29nowscy Żelaskowscy[?] Tumultem, żadney Wierze[?]

30nosząc pod ten czas nieobawiaiąc się, podług Woli

31Swoiey iezdząc poddanych Jusłowieckich nie-

32winnych bili, Spół zostaśnych[?] Spędzali, a tym

33Sposobem od Własności Swoiey od Stalszywszy[?]

34onych Ławicy[?] przywłaszczyli: W. Juszkowskiego[?]

35Syna okrutnie tamże na polu Zastawszy[?] zbili;

36Pracowitego Andria Worobca Myluty[?] Lat maiący

37nego Pasołka[?], więcey iak Jak Dni Trzy ta-

k. 332v (skan 0336, strona lewa)

1mca Swoią odebrawszy, pola po Bali[?] y Poraniwszy

2Siana Połowiego[?] więcey niźli na tysiąc kopic na-

3własnych Sianożęciach Jusłowieckich, gwałt Violenter po-

4kosiwszy, pozabierał, Szoda Co mogą Wymyślić

5Krzyw y Uciemiężenia Sposobow, ti Wynagradzaią Już

6lub upatrując[?] przez nieznośnych Krzywd Dolkie[?]

7mysliwszych[?] trzymaią Się postępkow nieuważając

8ani na znali Granice Dawne, ani Delinita[?] tako

9Kondescensioalne, Jakotyż, Kompromisarskiey Limi[ta]cyi

10Ktoremi Zabsynenkam[?] nakazano wolnie na-

11dając się W. Worcelli y Brożniowski[?], nietylko że

12dawszy[?] wszelką wolność poddanym Żelaskowieckim[?] Bała-

13banowskim, y Jnnym Dobr Wiell. Obżałł. do Lasow

14Zetyiowskich[?], ktory codziennie prawie upinitrzą[?]

15y wywożą, Jako nawszelkie Budowle razem Wymie-

16rzaiąc Podwody, tak Dobr Żelaskowskich[?] Jakotyż Ba-

17łabanowskich W. Dyspozytorowie przyłowionych[?]

18Karłowacinać[?] y do Dobr pomienionych zapro-

19wadzać Dysponuią, Ludzi Stadnickich Usta-

20wicznie po polach Uganiaiąc biią, Kaleczą, nieusta-

21nnie y nieustannie Krzywdy Wyrządzić się nie

22mogące wynagradzaią Oco ninieyszy Comparens

23powtornie Manifestuie się, Protestuie Salvâ

24si opus fuerit hujus Manifestationis melio-

25ratione Et in Verificationem praemissorum

26tenże Comparens przedemną Stawił Woźnego Gle.

27Opatł. Wwa Bracł. Andrzeja Gregorowskiego[?],

28Ktory z przytomną Sobie Szlachtą WW. JchmP. PP.

29Janem Zaporzińskim[?], Antonim Wiśniowskim

30Widział do Lasow Stadnickich Leżyowskich[?]

31Dnia Dziewiętnastego Octobris Gdzie pomie[ni]onych

32od lasow Uharowych[?] Własnych Stadnickich

33Dębow Sztuk Leżących Sześć Siedmdziesiąt y

34y Dwa, y tylko pnieki Same, ktore Zeby

k. 333 (skan 0336, strona prawa)

1do Żelaskowki[?] zaprowadzone y Pnietych[?] się Lu-

2dzi wycięte być mienił, Co Widział y Ogladał

3y Szlachtą Sobie Przytomną oswiadczywszy się

4ztamtąd odiechał, y tu przybywszy prze-

5demno Urzędem prawdziwey Wizyi Swoiey

6Uczynił y Zeznał Rellią prosząc tak Kompa-

7rens Protestacyi Jako y Woźny Rellii do Akt

8przyięcie Co y Otrzymali Jan Flasiński[?]

9Woźny Nieumieiący Pisać Znakiem Krzyża

10S. podpisuie się. Andrzey Gregorowski[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „515”; numer przed nim skreślony („3tio[?]”). Ręka zamaszysta, liczne skróty i formy niepoprawne – wiele miejsc przepisanych orientacyjnie (#PARTIAL).

Odczyt: „Flasiński[?]” (rkp. „Flasiński/Flaszyński”) – nazwisko komparenta niepewne; „Leduchowskich” = Ledóchowskich (Franciszek i Ludwika z Denhoffów, starostowie włodzimierscy – por. akty 261, 309, 358); „Ołowiek[?]” – niejasne (może ‘człowiek’); „Żelaskówki[?] / Żelaskowskim[?] / Żelaskowieckie[?]” (rkp. „Zeliaskowki/Zeliaskowieckie/Zuflaskowskie”) – nazwa dóbr Worcella niepewna; „Wołczackiemu[?]” – por. akt 531 („Ignatij Wołczacki[?]”); „Brożniowskiemu[?]” (rkp. „Bro-/żniowskiemu/Brozniowski”) – por. akt 531 („Stefani Brzozowski[?]”, rkp. „Brozenisowski”) – zapewne ta sama osoba, nazwisko niepewne; „Uharowych[?]” (rkp. „Uha-/rowych”), „Dąbrowy[?]” – niepewne; „Jusłowiec[?]” (rkp. „Jusłowiec/Juszlowiec”), „Stadnicy[?]” (rkp. „Stadnicy/Stadnickich”) – nazwy wsi Ledóchowskich niepewne; „Sabarowki[?]” – niepewne; „Juszkowskiego[?]”, „Worobca Myluty[?]”, „Pasołka[?]” – niepewne; „Zetyiowskich[?]” – zapewne ‘Tetyjowskich’; „Leżyowskich[?]” – niejasne; „Zaporzińskim[?]” – niepewne; „Gregorowskiego[?]” (rkp. „Gregorzyńskiego/Gregorowski”) – nazwisko woźnego niepewne; „Dębów Sztuk … Sześć Siedmdziesiąt y y Dwa” – tak w rkp. (zapewne 672 lub 76+2?); liczne inne wyrazy w środkowych partiach (oznaczone [?]) – odczyt orientacyjny.

Objaśnienia: „S. W.” – Starostów Włodzimierskich; „S. Z. H.” – Sędziemu Ziemskiemu Halickiemu; „po zgrassowaniu … Klęsce Haydamakow” – po spustoszeniu przez hajdamaków (koliszczyzna 1768); „Rell. Wizyi testabitur alia” – relacja wizji poświadczy inne (szczegóły); „Delinita Kondescensionalne” – granice wyznaczone dekretem kondescensyjnym; „Kompromisarska Limitacya” – rozgraniczenie przez sąd polubowny; „Salvâ si opus fuerit hujus Manifestationis melioratione” – z zastrzeżeniem poprawienia tej manifestacji, jeśli zajdzie potrzeba; „in Verificationem praemissorum” – na potwierdzenie powyższego; „Kopice siana” – kopy siana.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

4listopada 1768 r. Jan Flasiński[?], z polecenia Franciszka i Ludwiki z Denhoffów Ledóchowskich, starostów włodzimierskich, dziedziców Tetyjowa, przybywszy do akt zaraz po uśmierzeniu niepokojów hajdamackich na Ukrainie, protestował przed Tomaszem Czarkowskim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, przeciw Stanisławowi Worcellowi, sędziemu ziemskiemu halickiemu, dziedzicowi Żelaskówki[?], jego gubernatorowi Ignacemu Wołczackiemu[?], Stefanowi Brożniowskiemu[?] oraz kozakom bałabanowskim i żelaskowskim[?]. Zarzucał im ucisk poddanych z Jusłowiec[?] i Stadnicy[?], bicie i ranienie ludzi, wyrąb Lasów Czarnych i dąbrów, przywłaszczanie gruntów: gdy dyspozytorzy Ledóchowskich uciekli przed hajdamakami, Brożniowski[?] kazał ludziom żelaskowieckim[?] zaorać pola jusłowieckie, poddani z Sabarówki[?] zajmowali grunty i bili ludzi, kozacy bałabanowscy pobili syna Juszkowskiego[?] i chłopa Andrija Worobca, wykosili i zabrali ponad tysiąc kop siana z łąk jusłowieckich, a wbrew dawnym granicom, dekretom kondescensyjnym i ugodom polubownym pozwalają poddanym wywozić drewno z lasów tetyjowskich[?]. Woźny generał Andrzej Gregorowski[?], ze szlachtą Janem Zaporzińskim[?] i Antonim Wiśniowskim, 19 października obejrzał lasy stadnickie, gdzie znalazł pnie po kilkudziesięciu ściętych dębach wywiezionych do Żelaskówki[?], i złożył relację. Komparent podpisał się, woźny – krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 333 (skan 0336, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Nowembra Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y Przedemną Tomaszem Czarkowskim

5Namiesnikiem Przysięgłym Burgrabstwa Grodu

6Winnickiego. Stanowszy Oczewisto Woźny

7Generał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatł.

8Wawrzyniec Jarzyński, w moc prawdziwey

9Rellii Swoiey Jawnie Zeznał. Jż On Roku

10Teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt,

11Osmego, Dnia Piątego Nowembra Pozew

12Czyli raczey Przypozew Trybunalski Koronny

13Lwowski Awtentyczny odniosł do Dobr Mia-

14sta Jliniec y tam ten pozew we Dworze tamey-

15szym w Jzbie na stole położywszy o położeniu

16y Esencyi onego Prawnie Opowiedział, y do

17wiadomości Przywiodł Ktorego Pozwu tenor

18taliwy[?]: Stanislaus, Augustus, Dei Gratia,

19Rex Poloniae, Magnus, Dux, Lithvaniae, Russiae

20Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Kijoviae,

21Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Smolensciae

22Severiae, Czerniechoviaeq[ue], Vobis Jll[ustrissi]mae Bar-

k. 333v (skan 0337, strona lewa)

1Barbarae de Comitibus in Skrzyno[?] Duninis olim

2Jllmi Pauli Principis Sanguszko Marschalci

3Magni Ducatus Lithvaniae Relictae Viduae Ma-

4ri[tae][?] Josepho Marschalco Magni Ducatus Lithva-

5niae, Hieronimo Capitaneo Czerkasiensi et Ja-

6nusio Filijs Principibus Sanguszkom Bonor[um]

7Jlińce[?] Jllmae tu Krasne[?] et Wasylówka[?]

8cum attinentijs Haeredibus, ac alijs in Causam

9praesentem, ac Decreta intrantibus nec non

10Magnificis Ludovico Kański Camerario

11Graniciali tu[m] Josepho Brodzki[?] Judicijs

12Castrensibus Cremenecensibus, officialibus ex

13Regestri Conductis Judicibus praeva[?] omnibus.

14De Personis bonisq[ue] Vestris Generaliter Omnibus

15mandamus ut Coram nobis Judicioq[ue] nos-

16tro, ordinario Generali Tribunalis Regni

17Leopoliensis tunc dum et quando Causa

18praesens ex Regestro Sibi Competenti ad

19judicandum Vocata, et acclamata inci-

20derit Personaliter peremptorieq[ue] Compa-

21reatis ad Jnstantiam Jnstigatoris Judicij

22nostri ejusq[ue] Delatorum Jllustrium Magnificorum

23Ludovici Constantini et Augustae de Ogin-

24skie Platerow Castell. Mscisl.[?] Domburg[?] Livo-

25niae, de Capitaneor[um] Bonor[um] Tractus Kali-

26nensis[?] Daszów[?] ac alijs Haeredum tum

27Magnifici Joannis Wrzeski[?] Dapiferi Cremi[necensis][?]

28Eorundem Bonor[um] Generalis Commissarij ac

29Actoris alior[um] in Causam praesentem in-

30tracium[?] qui vos meliorando Manifestatio-

31nem quam anterioris Termini in Pun-

32cto officij notarialis Cremen. Citati Loco

33officij judicialis Castr. Cremen. appositionis

34nec non pro approbatione ante actis Decreti

35Tribunalicij Regni Leopoliensi Millesimo

k. 334 (skan 0337, strona prawa)

1Septingentesimo Sexagesimo Sexto Anno

2in Causa Graniciali inter Jllustres actores

3ab una et Vos Citatos Parte ab altera lati

4Afectionemq[ue][?] Cujusdam illegalis et Praejudiciose

5in Causa praesenti Complanationis nec

6non propensis[?] Convulsionis decreto non

7tenore[?] unius officij Succamerialis Bel-

8zensis[?], alterius Judicij Tribunall. Regni

9Leopoll. Anno Superius, Ex Presso pro-

10latorum tum pro alia Causae praesentis exi-

11gentia in Originalibus Terminis ex-

12pressa adcitant, Sitis Parituri et Judi-

13cialiter Responsuri Datt. Leopoli Die

14Vicesima Quinta Mensis Octobris Mi-

15lesimo Septingentesimo Sexagesimo

16Octavo Anno de quo praesens ejus-

17dem Ministerialis Relatio Ministeria-

18lis qui Supra Jgnarus Scribendi Sig-

19num Crucis posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „516”; numer przed nim skreślony („4to”). W nagłówku „Trybunał K. Lubelski[?]”, w tekście „Tribunalis Regni Leopoliensis” (Lwów) – por. akt 527.

Odczyt: „in Skrzyno[?] Duninis” (rkp. „in Skrzyno/Skrzyn”) – zapewne ‘Comitibus in Skrzynno Duninis’ (Dunin hrabia na Skrzynnie); „Mari[tae][?] Josepho” – w rkp. „Mat/Mar” – wg innych aktów (487) Józef Sanguszko wymieniony jako marszałek wielki litewski (zmarły mąż? – formuła niejasna); „Jlińce[?] … Krasne[?] et Wasylówka[?]” (rkp. „Kraswonice/Krasnontie”, „Wasylowka/Wasylko”) – nazwy dóbr Sanguszków niepewne (por. akt 451: Ilińce, Krasnenkie); „Brodzki[?]” – niepewne; „praeva[?]” – niejasne; „W. M.[?]” w nagłówku i „Castell. Mscisl.[?] Domburg[?] Livoniae” (rkp. „Pall. Mscisl. Domburg Livo-/niae”) – tytuł Platera niepewny (Plater – kasztelan inflancki? / ‘Mscisl.’ = mścisławski?; „Domburg” – Dyneburg w Inflantach); „Tractus Kalinensis[?] Daszów[?]” (rkp. „Kali-/mensis Daszowie”) – klucz kalnicki i Daszów (por. akty 497–498: Platerowie – Kalnik, Daszów); „Wrzeski[?]” (rkp. „Wraceski/Wrzeski”) – niepewne; „Dapiferi Cremi[necensis][?]” – stolnika krzemienieckiego[?]; „intracium[?]” (‘intrantium’); „propensis[?] … non tenore[?]” – niejasne; „Succamerialis Belzensis[?]” (rkp. „Bel-/sensis”) – urzędu podkomorskiego bełskiego[?].

Tłumaczenie (streszczające): ‘Wam, Jaśnie Oświeconej Barbarze z hrabiów na Skrzynnie[?] Duninów, wdowie po niegdy ks. Pawle Sanguszce, marszałku wielkim litewskim, … Józefowi, marszałkowi wielkiemu litewskiemu[?], Hieronimowi, staroście czerkaskiemu, i Januszowi, synom, książętom Sanguszkom, dziedzicom dóbr Ilińce[?], Krasne[?] i Wasylówka[?] z przyległościami, i innym uczestnikom sprawy i dekretów, a także Wielmożnym Ludwikowi Kańskiemu, komornikowi granicznemu, i Józefowi Brodzkiemu[?], sędziom grodzkim krzemienieckim, … nakazujemy, abyście stanęli przed naszym Trybunałem Generalnym we Lwowie na wniosek instygatora i delatorów – Jaśnie Wielmożnych Ludwika Konstantyna i Augusty z Ogińskich Platerów, kasztelanów[?] …, dziedziców dóbr klucza kalnickiego[?], Daszowa[?] i innych, oraz Wielmożnego Jana Wrzeskiego[?], stolnika krzemienieckiego[?], generalnego komisarza tych dóbr – którzy, poprawiając manifestację i dawniejszy pozew, przypozywają was co do zastąpienia urzędu notarialnego krzemienieckiego urzędem grodzkim krzemienieckim, zatwierdzenia dekretu Trybunału Lwowskiego z 1766 r. w sprawie granicznej między powodami a wami, skasowania pewnej nieprawnej i krzywdzącej ugody, a także o wzruszenie dekretów – jednego urzędu podkomorskiego bełskiego[?], drugiego Trybunału Lwowskiego z wyżej wymienionego roku – i o wszystko, czego wymaga sprawa, wyrażone w pozwach pierwotnych. Dan we Lwowie 25 października 1768.’

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Wawrzyniec Jarzyński zeznał przed Tomaszem Czarkowskim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, że 5 listopada doręczył we dworze miasta Ilińce, zostawiając na stole w izbie, przypozew Trybunału Koronnego Lwowskiego z 25 października 1768 r. Powodami są Ludwik Konstanty i Augusta z Ogińskich Platerowie (z tytułem kasztelanów[?] inflanckich), dziedzice klucza kalnickiego[?], Daszowa[?] i innych dóbr, oraz ich generalny komisarz Jan Wrzeski[?]; pozwanymi – ks. Barbara z Duninów Sanguszkowa, wdowa po Pawle Sanguszce, marszałku wielkim litewskim, jej synowie Hieronim, starosta czerkaski, i Janusz, dziedzice Ilińców, Krasnego[?] i Wasylówki[?], a także sędziowie grodzcy krzemienieccy Ludwik Kański, komornik graniczny, i Józef Brodzki[?]. Sprawa dotyczy sporu granicznego: powodowie żądają zatwierdzenia dekretu Trybunału Lwowskiego z 1766 r., skasowania nieprawnej i krzywdzącej ugody oraz wzruszenia innych dekretów (urzędu podkomorskiego i trybunalskiego). Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 334 (skan 0337, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Nowembria Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Na-

5miesnikiem Przysięgłym, Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego, Stanowszy Oczewisto Wo-

7żny Generał Woiewodztwa Bracławskiego y Jnnych

8Szlachetny Błażey Liniewski[?], w Moc spra-

9wiedliwey Rell. Swoiey Jawnie Zeznał. Jż

10on Roku Teraznieyszego, Tysiąc Siedmset

11Szesdziesiąt, Osmego, Dnia Dwudziestego piątego

12octombris na Affektacyą y Prawną Rekwizy-

13cyą Urz. JmP. Pana Jakuba Sokołowskiego[?], ma-

14iąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary

k. 334v (skan 0338, strona lewa)

1Godnych WW. Jchmc. Panow Jana Kamińskiego

2y Franciszka Chmielowskiego[?], Prawnie Sobie do

3tego Aktu Użytych był W Dobrach Wsi Ludwikow-

4ce[?] do Starostwa Winn. należącey, Possessyi

5Wiell. Załuskiego Komornika Halickiego Podleg-

6łey, Gdzie będąc Urodz. Tomasza Mańkowskiego,

7Stanisława Brodackiego, Antoniego Jaśkow-

8skiego, w Grzywnach Prawem Op[isanych]. Jnnych Kar-

9dego[?] Osobna we Dworze Tameyszym WW.

10Dyspozytora tey że Wsi niemniey Kommisarza

11WW. Franciszka Krzymkowskiego[?] na ten czas

12znayduiącego się Aresztował y Prawnie Przypo-

13ręczył. Ktory Arest tak W. Kommisarz Wiell.

14Załuskiego, Jako W. Dyspozytor, Pomieniony

15Dyspozytor tey że Wsi, na Wyż Wrażoną Sla-

16chtę Stuciągow[?], Jmieniem Pana Swego bene-

17vole Przyiąwszy do Rozprawy Prawney do-

18trzymać Deklarowali, y Submittowali się, w

19Czym On Woźny z Szlachtą Sobie Przytomną

20oswiadczywszy się, Stamtąd tu ad acta przy-

21byw. y Przedem Urzędem prawdziwego Are-

22sztu Uczynił y Zeznał Rellią prosząc do

23Akt Zapisanie Co y otrzymał, Błażey

24Liniewski[?] Pisać nieUmieiący Krzyż Kład-

25nie +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „517”.

Odczyt: „Liniewski[?]” (rkp. „Liniewski/Lenieski”) – ten sam woźny co w akcie 524 („Leniewski[?]”); „Sokołowskiego[?]” (rkp. „Sokołowskiego/Solołowskiego”, w nagłówku „Solotowskiego”) – niepewne; „Ludwikowce[?]” (rkp. „Ludwikowce/Ludwiłowce”) – nazwa wsi niepewna; „Chmielowskiego[?]” (rkp. „Chmielowskiego/Cmielowskiego”) – niepewne; „Jaśkowskiego” (rkp. „Jasko-/wskiego/Jani-/skiego”) – niepewne; „Jnnych Kar-dego[?] Osobna” – fragment niejasny (może ‘i innych, każdego osobna’); „Krzymkowskiego[?]” – niepewne; „Stuciągow[?]” – niejasne; nagłówek – druga linia częściowo nieczytelna.

Objaśnienia: „Areszt” – zapowiedź sądowa nałożona na obwinionych i powierzona (w poręczenie) komisarzowi i dyspozytorowi dóbr; „w Grzywnach Prawem Opisanych” – pod karami prawnymi; „benevole” – dobrowolnie; „Submittować się” – zobowiązać się.

Streszczenie

7listopada 1768 r. woźny generał województwa bracławskiego Błażej Liniewski[?] zeznał przed Tomaszem Czarkowskim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, że 25 października 1768 r., na prawne żądanie Jakuba Sokołowskiego[?], w obecności szlachty Jana Kamińskiego i Franciszka Chmielowskiego[?], był we wsi Ludwikówka[?] należącej do starostwa winnickiego, w posesji Załuskiego, komornika halickiego, i nałożył areszt (zapowiedź sądową) pod grzywnami prawnymi na szlachtę: Tomasza Mańkowskiego, Stanisława Brodackiego, Antoniego Jaśkowskiego[?] oraz dyspozytora tej wsi, powierzając ich komisarzowi Franciszkowi Krzymkowskiemu[?] i dyspozytorowi. Ci imieniem swego pana dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się stawić obwinionych do rozprawy. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 334v (skan 0338, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Nowebris Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnicki-

4mi y Przedemno Tomaszem Czarkowskim Na-

5miesnikiem Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winn.

6Comparens Personaliter W. JmP. Woyciech Jgnacy

7Burbiński Palestrant Grodu Winn. S. Pamięci W.

8Macieja[?] Antoniego y Maryanny z Krzyżskich[?] Bur-

9bińskich Małł. Syn, opolytchże naturalny y Należyty

10Sukcessor, Swym y W. Macieja Burbińskiego S…[?]

11Małoletnim, Wielkim Bratem Młodszego w Opiece Swoiey

12zostaiącego Jmieniem te w pilności Zanosi uskarżenia,

k. 335 (skan 0338, strona prawa)

1Jż S. Pamięci Rodzice maiąc Dworek w Starostwie

2Taraszczańskim we Wsi Bereźiance mały przez

3Lat Kilka Przemieszkiwali w Roku Teraznieyszym,

4Zawziętości Chłopskiey, niewinną Krew

5Slachecką pobudziwszy, Chłopow Bereźiańskich

6y Wodniańskich[?] Dobr Possessyi uprzywilejowaney JW.

7Mikołaja Piaskowskiego Podkomorzego Krzem. pod-

8ług do nich Praktykowaney Tyrańskiey Zaczęła, y tak

9tyż Chłopi zniostszy się[?] nayprzod w Bereźiance

10W. Macieja Antoniego Burbińskiego na Śmier-

11telnym Łożku Chorobą złożonego, porwawszy na

12podworze wywlekli, Okrutnie Spisami y Kosami

13kłuli, y Rznie Pastwili się, ztamtąd udawszy się

14w Lasy obławą Matkę y W. S. P. Teresy Burbi-

15ńskiey w Panieńskim Stanie będącey Siostry

16Comparentis Szukaiąc Znaleźli, Ktorych Znaleźli

17Matkę Xiążkę Czytaiącą. Oraz Siostrę Krzyczącą

18się pomiędzy Kreuliami[?] Spisami, Kosami, nyże

19Cyti[?], y na Śmierć, pozabijali, a pozabijanych Cia-

20ła na rozszarpanie Psom y Ptactwu zostawili Ma-

21iątek wszystek pomiędzy Siebie rozebrali y Dopie-

22ro zruynowali przez Ona Kilka nascie Tysięcy

23Szkody Uczynili, O ktore takowe tyrannie Rodzicow

24y Siostry niemniey rozebranie Majątku na Kil-

25ka nascie Tysięcy, Uyne[?] Signacego[?] Jako Osobliwy

26Regestr Spisany Swiadczyć będzie. Przeciwko

27wspomnionym Chłopom, wsi Bereźiańskiey matey[?]

28y Wodniańskiey[?], y terata Protestatur et Manifestatur

29vice offeruiąc się Każdego Czasu od Prawnie Czynie.

30Woyciech Jgnacy Burbiński m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „518”; numer przed nim skreślony („6to”). Tragiczny epizod koliszczyzny (1768) w starostwie taraszczańskim (por. akty 452, 492 – Piaskowski i Taraszcza).

Odczyt: „Mattio[?]” w nagłówku (rkp. „Mattio/Mallio”) – zapewne ‘Manifestatio’; „Macieja[?] Antoniego” – w rkp. „W. Macieja Antoniego”, dalej „W. Macieja Antoniego Burbińskiego” (ojciec), a brat to „W. Maciej Burbiński” – imiona niejasne; „Krzyżskich[?]” (rkp. „Krzyżskich/Krzeskich”) – nazwisko rodowe matki niepewne; „opolytchże” – tak w rkp. (‘a tylko że’?); „S…[?]” po imieniu brata – nieczytelny skrót; „Wielkim Bratem Młodszego” – tak w rkp. (zapewne ‘Wielmożnego Brata młodszego’); „Bereźiance/Bereźiańskich” – Bereźnianka[?]; „Wodniańskich[?]/Wodniańskiey[?]” (rkp. „Wednianskich/Wodniańskich”) – nazwa wsi niepewna; „Zaczęła” – tak w rkp. (sens: ‘zaczęli (tyranię)’); „zniostszy się[?]” (rkp. „Zniostszy się”) – zapewne ‘zmówiwszy się’; „Rznie” – tak w rkp.; „Kreuliami[?]” – niejasne (może ‘Kretami/Kłodami’); „nyże Cyti[?]” – niejasne; „Uyne[?] Signacego[?]” – niejasne (może ‘u mnie podpisanego’); „matey[?]” – niejasne; „terata” = ‘iterata’; „od Prawnie Czynie” – tak w rkp. (‘do prawnego czynienia’).

Objaśnienia: „in diligentia” – dla zachowania staranności (zachowania praw); „Palestrant” – członek palestry (praktykant/adwokat sądowy); „Należyty Sukcessor” – prawowity spadkobierca; „Dobra Possessyi uprzywilejowaney” – dobra królewskie w posesji na mocy przywileju (starostwo taraszczańskie Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego – por. akt 492); „obława” – przeszukiwanie lasu; „Spisy, Kosy” – broń chłopów-hajdamaków; „offeruiąc się Każdego Czasu” – zgłaszając gotowość w każdym czasie (do dowodzenia).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7listopada 1768 r. Wojciech Ignacy Burbiński, palestrant grodu winnickiego, syn i prawowity spadkobierca zmarłych Antoniego (Macieja Antoniego) i Marianny z Krzyżskich[?] Burbińskich, w imieniu własnym i małoletniego brata Macieja, pozostającego pod jego opieką, złożył przed Tomaszem Czarkowskim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, manifestację: jego rodzice od kilku lat mieszkali w małym dworku we wsi Bereźnianka[?] w starostwie taraszczańskim (w uprzywilejowanej posesji Mikołaja Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego); w tym roku chłopi z Bereźnianki i Wodnianki[?], wiedzeni nienawiścią do szlachty, najpierw wywlekli chorego na łożu śmierci ojca na podwórze i okrutnie zakłuli spisami i kosami, a potem obławą w lasach odnaleźli matkę, czytającą książkę, i siostrę Teresę, pannę, i zabili je spisami i kosami, zostawiając ciała na pożarcie psom i ptactwu; majątek rozgrabili i zniszczyli, wyrządzając kilkanaście tysięcy złotych szkody (wg osobnego rejestru). Manifestant ponownie protestuje przeciw chłopom z obu wsi i zgłasza gotowość dochodzenia sprawy na drodze prawnej; podpisał się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 335 (skan 0338, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Nowembris Czwartego Dnia

3Dnia

k. 335v (skan 0339, strona lewa)

1Dnia Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnicki-

2mi y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namie-

3snikiem Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winn.

4Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Woiewodztwa Kijowskie[go][?]

5y Jnnych Opatł. Dmytro Jakubczuk[?] w moc Praw-

6dziwey Rellacyi Swoiey Jawnie Zeznał. Jż on Roku

7Teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

8Dnia Drugiego 9bris na Affektacyą y Prawną Re-

9kwizycyą Wiell. Jchmc. Państwa, Jozefa y Maryanny

10z Arcziewiczow[?] Krzyżskich Łowczych Jnowrocł.[?]

11Małł. maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary

12Godnych WW. JmcPanow Mateusza Łozyńskiego[?] y

13Alexandra Mysłowskiego[?] Prawnie do Tego Aktu

14Użytych był w Dobrach Zasławie[?] na Części Wiell.

15Załuskiego[?] Podczaszego Lwowskiego, Gdzie będąc Mar-

16tyna Polichayła[?] Woyta, Andruszka Ślubińskiego[?],

17Stećka Bewza[?], Juśka Kapinosa, Łukiana Drim-

18luka[?], Olexę Patamarenka[?], Kornija Procka[?], Sieca[?]

19y Całą Gromadę teyże Części niemniey Woły, Konie, bydła, Ko-

20tły y wszelkie Dobytki y Sprzęty Domowe, tudzież Dłu-

21gi na tęże Gromadę Niewiernego Bendercia[?]

22Arędara[?], pozostałe w Grzywnach Prawem Opisanych

23we Dworze tameyszym Aresztował, y Prawnie przypo-

24ręczył. Ktory Arest Ur. Dyspozytor W. Załuskiego[?]

25Podczaszego Lwowskiego, na pomienionych Chłopow

26y całą Gromadę, Jakotyż Rzeczy Wszystkie Jnge-

27r[ow]ane[?] Życie[?] y Długi wyż wyrażonego Arędara[?] w Cza-

28sie Teraznieyszym Zabitego miane, Jmieniem Pa-

29na Swego dobrowolnie Dobrowolnie przyiąwszy Pra-

30wney do Trzymać Deklarował, y Submittował się

31w Czym On Woźny z Slachtą Sobie przytomną

32oswiadczywszy się Stamtąd tu Ad Akta przybył,

33y przedemną Urzędem Prawdziwego Arestu Uczy-

34nił y Zeznał Rellią, Ktorym tegoż Woźnego Tera-

35nieysza Rellia Woźny Dmytro Jakubczuk[?] pisać

36nieumieiący Znak Krzyża S. Kładnie +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „519”; numer przed nim skreślony („7mo”). Na k. 335 pod datą pisarz wpisał „Dnia” i resztę strony przekreślił zygzakiem; ciąg dalszy od k. 335v.

Odczyt: nagłówek – „Załuskich[?]”, „Benderiata[?]”, „Zasławi[u][?]” (rkp. „Zaslowie/Zastawie”) – niepewne; „Woiewodztwa Kijowskie[go][?]” (rkp. „Kijo-/wskie”) – niepewne; „Jakubczuk[?]” (rkp. „Jałubczuk/Jakubczuk”) – nazwisko woźnego niepewne; „Arcziewiczow[?]” (rkp. „Arcniewiczow/Arcziewiczow”) – nazwisko rodowe niepewne; „Łowczych Jnowrocł.[?]” (rkp. „Lowczych Jnowroctt.”) – tytuł niepewny; „Łozyńskiego[?]”, „Mysłowskiego[?]” – niepewne; „Załuskiego[?] Podczaszego Lwowskiego” (rkp. „Zułkiewskiego/Załuskiego”) – niepewne (por. akt 536 – Załuski, komornik halicki); imiona chłopów: „Polichayła[?]”, „Ślubińskiego[?]”, „Bewza[?]”, „Drimluka[?]”, „Patamarenka[?]”, „Procka[?]”, „Sieca[?]” – niepewne; „Bendercia[?]” – imię arendarza (Bender?); „Arędara[?]” (rkp. „Arędana/Arydana”) – zapewne ‘arendarza’; „Jnger[ow]ane[?] Życie[?]” – niejasne; „Prawney do Trzymać” – tak w rkp. (‘do rozprawy prawnej dotrzymać’); „Ktorym tegoż Woźnego Teranieysza Rellia” – tak w rkp. (formuła zniekształcona).

Objaśnienia: „Areszt na dobytek i długi” – zajęcie (zapowiedź) mienia pozostałego po zabitym arendarzu oraz długów, jakie gromada miała u niego, na rzecz requirentów; „Arendarz” – dzierżawca karczmy/propinacji; „w Czasie Teraznieyszym Zabity” – zabity w obecnym czasie (zapewne w czasie koliszczyzny 1768); „Submittować się” – zobowiązać się.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

4listopada 1768 r. woźny generał województwa kijowskiego[?] Dmytro Jakubczuk[?] zeznał przed Tomaszem Czarkowskim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, że 2 listopada, na prawne żądanie Józefa i Marianny z Arcziewiczów[?] Krzyżskich, łowczych inowrocławskich[?], w obecności szlachty Mateusza Łozyńskiego[?] i Aleksandra Mysłowskiego[?], był w dobrach Zasław[?], w części Załuskiego[?], podczaszego lwowskiego, i we dworze nałożył areszt pod grzywnami prawnymi na wójta Martyna Polichajłę[?], chłopów Andruszkę Ślubińskiego[?], Stećka Bewza[?], Juśka Kapinosa, Łukiana Drimluka[?], Ołeksę Patamarenkę[?], Kornija Procka[?], Sieca[?] i całą gromadę tej części, a także na woły, konie, bydło, kotły i wszelki dobytek i sprzęty domowe oraz długi gromady wobec zabitego niedawno arendarza, Żyda Bendera[?]. Dyspozytor dóbr imieniem swego pana dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się dotrzymać go do rozprawy. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 336 (skan 0339, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Nowembris Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Tomaszem Czarkowskim Namies-

5nikiem Przysięgłym Burgrabstwa Grodu Winn.

6Comparens Personaliter W. JmP. Pan Molinycki

7Tomasz Woyski Winn. Solennie nap[rze]c[iw]ko Wielebne-

8mu Xiędzu … Barnosowi Parochowi Cerkwi

9nowego[?] Miasta Krasnego Manifestuie się Oto, Jż

10Wielebny Xiądz Barnos maiąc Futor w bliskości

11wsi Stroynicy[?], zwykł Ustawicznie ludziom Stroynickim

12w Zbożach Bydłem Swoim Czynić Szkody,

13osobliwie w Roku Teraznieyszym, y Teraz Dla Szel-

14pstwa[?] y Popow niektorych w Kale[?] zuchwałym

15puściwszy bydła Sztuk kilka Dziesiąt, umyślnie

16pustopasz w Zboża Stroynickie, na kilkanaście

17Kop Szkody Uczynił, ktoregdy bydła Zaięte do Dworu

18Strojnickiego z Paszy, na Rekwizycyą tegoż Pa-

19rocha przez Syna onegoż Uczynioną, bez żadney

20nagrody Zapopełnione[?] Szkody bydło Zostało by

21puszczone, potym w Krotce, te Same bydło pu-

22ścił w Zboża Stroynickie, ktore Chodząc

23po borach[?] po Zbożach więcey iak na kilka

24Dziesiąt Kop powtornie naczynił Szkody;

25z ktorego Zboża Gdy Zostało Zaięte do Dworu

26Stroynickiego, blisko tygodnia żadney onego

27niczynił Rekwizycyi; dopiero Az Zausitną[?]

28Rekwizycyią do tegoż Parochâ od Dworu Stro-

29ynickiego Uczynioną bydła Swego Sztuk

30kilka Dziesiąt Odebrawszy, Reszte, Bydł[a]

31Parę Wołow mizernych do Pomiarkowania

32Szkody nadwieś iedan provadimonio[?] Zostawił,

33ktorę Zostawiwszy, do tych czas ani Szkody

k. 336v (skan 0340, strona lewa)

1popełniac ani Wołow odbierac niechce, owszem prze-

2ciwko Charakterowi Swemu Kapłańskiemu

3postępuiąc zuchwałe podczas teraznie[y]-

4szych Buntow przechwałki Czynił Słowem

5tak Wiell. Manifestanta, iako y W. Jan[d]e-

6lskiego[?], Administratora w Mieście Krasnym

7przed ludźmi Swiadczącymi; Co czasu Sprawy

8Jnkwizycyią Dowiedziona będzie; naostatek Jmc

9Xiądz Officiał Rytus Graeci, Ziechawszy do Mia-

10sta Krasnego, Gdy Zaniosł W. Jandelski[?] admi-

11nistrator Stroynicki tę Rekwizycyą: tedy

12JmeXiądz officiał, temuż Wielebnemu Bar-

13nosowi Słownie Przykazał, tak Woły odebrać,

14a Szkody popełnić, Jakotyż Wiell. Manifestatâ

15Zaniegodziwe Swoie y Bezbożne przychwałki[?]

16aby do Sądu ta Sprawa nie Uyszła; przepro-

17sić, Czemu zadosyć dotychczas Zuchwały

18Paroch nieczyniąc, w Swoim Złym przedsię-

19wzięciu Zostaie; Zaczym Wiell. Manifestant,

20obviando Securitati Vitae Suae, osobliwie przed

21Czas buntow teraznieyszych; przeciwko temuż

22wyż Rzeczonemu Parochowi iterata vice pro-

23testowawszy się: wołow Parę, ieden Siwy, Drugi

24Peryst[y], przed Urzędem ninieyszym Przystawa-

25wszy, prosił mnie Urzędu o przydanie woźne-

26go do otaxowania tychże wołow, do ktorych

27Taxy przydałem woźnego Opatt. Macieja Szczygielskiego

28ktory w Przytomności Szlachty W. Antoniego

29Pawłowskiego, y Jana Smulskiego[?], Wołow Parę

30iednego Siwego, a drugiego Perystego, Juz przy-

31starzałych, za Talerow bitych Trzy, otaxował

32pełktorym[?] otaxowaniu Wiell. Comparens ne-

33fus[?] do Siebie tu Woły wyzęczył[?], y officium prae-

34sens Quietavit, prosząc tak Wiell. Comparens

35Protestatyi

k. 337 (skan 0340, strona prawa, góra)

1Jako Woźny Taxy Rell. Copiam Actis Conne-

2tari Co otrzymali; Tomasz Molinycki m. p.

3Maciey Szczygielski Woźny +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „520”; numer przed nim skreślony („8vo”).

Odczyt: „Barnosowi” (rkp. „Barnosowi/Bamosowi”) – nazwisko parocha niepewne (imię pozostawione puste w rkp.: „Xiędzu … Barnosowi”); „nowego[?] Miasta Krasnego” (rkp. „Cerkwi / nowego Miasta Krasnego”) – niepewne; „Stroynicy[?] / Stroynickie / Strojnickiego” – wieś Strojnica[?] (dwór Molinyckiego); „Szel-pstwa[?] y Popow niektorych w Kale[?]” – fragment niejasny; „Zapopełnione[?]”, „po borach[?]”, „Zausitną[?]” (‘usilną’), „provadimonio[?]” (‘pro vadimonio’ – jako zastaw), „Jandelskiego[?]” (rkp. „Jand-/lskiego/Jandoskie”), „przychwałki[?]”, „pełktorym[?]” (‘po którym’), „nefus[?]”, „wyzęczył[?]” – niepewne; „Perysty” – pstry (o maści wołu); „Smulskiego[?]” (rkp. „Smulskiego/Smulskiego”) – niepewne. Woźny Maciej Szczygielski – wyraźny podpis; w akcie 532 ten sam woźny odczytany jako „Szyjewski[?]” (POPRAWIONE w 532).

Objaśnienia: „Woyski Winnicki” – wojski winnicki (por. akty 408, 414 – Tomasz Molinycki); „Paroch” – proboszcz cerkwi unickiej; „Futor” – chutor, folwark; „pustopasz” – bez pastucha (na wypas samopas); „Kopa” – miara (60 groszy/snopów); „Officiał Rytus Graeci” – oficjał (sędzia duchowny) obrządku greckiego (unickiego); „obviando Securitati Vitae Suae” – zabezpieczając bezpieczeństwo swego życia; „iterata vice protestowawszy się” – ponownie zaprotestowawszy; „Talary bite” – talary bite (srebrne monety); „Officium praesens Quietavit” – pokwitował niniejszy urząd; „Copiam Actis Connotari” – wpisać kopię do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

4listopada 1768 r. Tomasz Molinycki, wojski winnicki, manifestował przed Tomaszem Czarkowskim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, przeciw ks. Barnosowi[?], parochowi cerkwi w mieście Krasnym. Paroch, mając chutor blisko wsi Strojnica[?], stale wypasał swoje bydło w zbożach ludzi strojnickich, a w tym roku umyślnie puścił kilkadziesiąt sztuk bydła samopas w zboża dworskie, wyrządzając szkody na kilkanaście kop; bydło zajęte do dworu oddano mu bez wynagrodzenia szkody, a on wkrótce znów puścił je w zboża (szkody na kilkadziesiąt kop); gdy znowu je zajęto, dopiero po usilnych wezwaniach odebrał większość, zostawiając jako zastaw parę mizernych wołów, których do dziś nie odebrał ani nie zapłacił szkody; ponadto w czasie obecnych buntów zuchwale odgrażał się Molinyckiemu i administratorowi w Krasnem Jandelskiemu[?]. Choć oficjał obrządku greckiego nakazał parochowi odebrać woły, zapłacić szkody i przeprosić, ten nie uczynił tego. Molinycki ponownie protestował, okazał urzędowi parę wołów (siwego i pstrego), które woźny Maciej Szczygielski, przy szlachcie Antonim Pawłowskim i Janie Smulskim[?], oszacował na trzy talary bite; po czym odebrał woły i pokwitował urząd. Molinycki podpisał się, woźny – krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 337 (skan 0340, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szesdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Nowembris Osmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y Przedemną Tomaszem Czarkowskim

5Namiesnikiem Przysięgłym Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego, Comparens Personaliter W.

7[nad wierszem: Andrzey] Brudnicki nomine et Ex speciali Commisso Wiell.

8JmPana Sagatowskiego[?], Chorążego Jnowrocł.[?]

9Dobr Wsi Żydowczyka[?] Sui Juris Possesora, prze-

10strzegaiąc wszelkiey Całości Gruntow ejusdem Prin-

11cipalis Sui, Solennie naprzeciwko Wiell. Stani-

12sławowi Tyszkowskiemu, Podstolemu Bydgoskie[mu][?]

13Dobr Wsi Wysokiego quovis juris titulo, Posseso-

14rowi, niemniey W. Janowi Czarneckiemu Dy-

15spozytorowi Cujusvis nominis Filipowiczowi Pod-

16starościemu Wysockiemu tudzież Roboczym

17Jwanowi Dowchemu, Smalisowi[?] Matlukowi, Dra-

18ganiukowi, Koralom w Lonie[?]. Oraz przybranym

19do na Jazdow Zbrojnych przyjazd[?] Wiolentyi Ktorzy

20wyraszy[?] Maiącym użytym, Skarży, Żali y Ma-

21nifestuie się, w ten Sposob y Oto, Jż Wiell. Tysz-

22kowski, Podstoli, Bydgoski, wiedząc Dostatecznie że

23Grunta, Dobr Wsi Żydowczyka, in contiguitt. z wsią

24Wysokim Zostaiące antiquitus nigdy żadney Dys-

25pozycyi nie podlegały, iednak że Wiell. obżałowany

26Wbrew Prawu nieuważaiąc na oczywiste

27Dokumenta Graniczne y wyrażone Kopce znaki;

28Przez Poddaństwo Żydowieckiego approprywać

29Grunta, Kiedy ważył się W. Czarneckiego Dysloka-

30tora

k. 337v (skan 0341, strona lewa)

1tora Dzieci Swoich z W. Filipowiczem podStarościm

2wsi Wysokiego Wraz z Przebranemi, Koralami na

3Gront Żydowiecki, in Controversione niebędący

4nastać, a przez nastanych nasamprzod Leśni-

5czego, nic Sobie niewinnego w własnym Lesie

6Żydowieckim [nad wierszem: Złapawszy] Crudeliter bić a bitego w Dybach

7Czas niemały Trzymać, Potym poddanych iedney

8ch Pinych[?] [skreślone: …] Zabania[?] z Dobr wsi Wysokiego,

9a drugich, Ciągłych do wożenia Drzewa [nad wierszem: Spędziwszy], Ktore

10na Futor[?] Roboczego Stecka Bilego poddanego Ży-

11dowieckiego w Paszy[?], Gdzie Zapust Spustoszywszy

12wpien wycinać y na wozy zabrać usiłowali, iescze

13niedosyć maiąc natym tenże W. Czarnecki z Dys-

14pozytorem y Koralami Dnia Dwudziestego Spod

15wodami w Dębinę Żydowiecką, Wiell. Comparentis

16Pryncypała wiechawszy tęż Dębinę, Zrnia[?] rąbać

17iako kilka Set Dębow Ścięli, do Dobr wsi Wysokiego

18in Commodum Wiell. Obżał. wozić Dysponował.

19A zatym tenże Comparens Jmieniem Wielmożnego

20Pryncypała dali Znaczne Spustoszenie Lasow

21y niesłusznie w Drzewaniu[?] się, a Gryta[?] iterata

22vice queritur et Manifestatur. Andrzey Brudnicki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „521”; obok skreślone „9no” i „337” (paginacja przeniesiona).

Odczyt: „Mcea[?]” w nagłówku – zapewne ‘Manifestacya’; „Sagatowskiego[?]” (rkp. „Sagat-/owskiego/Sagatowskiego”) – nazwisko niepewne; „C. J.[?]” / „Chorążego Jnowrocł.[?]” (rkp. „Cheracego Jnowrocłł.”) – tytuł niepewny; „Żydowczyka[?]” (rkp. „Zydowczyka”) – nazwa wsi niepewna (przymiotnik „Żydowiecki”; może Żydowce/Żydówka); „Bydgoskie[mu][?]” (rkp. „Bidgoski”); „Wysokiego/Wysockiemu” – wieś Wysokie[?]; „Smalisowi[?] Matlukowi, Draganiukowi” – imiona chłopów niepewne; „Koralom w Lonie[?]” – niejasne (może ‘Koralom w zmowie’ – „Korale” to przezwisko lub nazwa grupy); „przyjazd[?] Wiolentyi”, „wyraszy[?]” – niejasne; „Dyslokatora” – tak w rkp. (‘dyspozytora’); „ch Pinych[?] … Zabania[?]” – fragment niejasny; „na Futor[?] Roboczego Stecka Bilego” – zapewne ‘na chutor’ (por. akt 541 „na Futore”; poprawione z „Sztor”); „w Paszy[?]” – niepewne; „Zrnia[?]” – niejasne; „w Drzewaniu[?] się, a Gryta[?]” – fragment niejasny (może ‘w drzewie się, a grunta’); „Brudnicki” – por. palestrant Brudnicki (akty 301–340).

Objaśnienia: „ex speciali Commisso” – ze szczególnego polecenia; „Sui Juris Possessor” – posiadacz z własnego prawa (dziedzic); „Podstarości” – podstarości; „Roboczy” – chłop pańszczyźniany; „in contiguitate” – w sąsiedztwie (przyległe); „antiquitus” – od dawna; „in Controversione niebędący” – niebędący przedmiotem sporu; „Crudeliter bić a bitego w Dybach … trzymać” – okrutnie bić, a pobitego trzymać w dybach; „Dębina” – las dębowy; „in Commodum” – na korzyść; „iterata vice queritur et Manifestatur” – ponownie skarży się i manifestuje.

Wieś Wysokie (posesja Tyszkowskiego) – nazwa potwierdzona w akcie 595 (województwo bracławskie, powiat winnicki).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8listopada 1768 r. Andrzej Brudnicki, z polecenia Sagatowskiego[?], chorążego inowrocławskiego[?], dziedzica wsi Żydowce[?], manifestował przed Tomaszem Czarkowskim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, przeciw Stanisławowi Tyszkowskiemu, podstolemu bydgoskiemu, posesorowi wsi Wysokie, jego dyspozytorowi Janowi Czarneckiemu, podstarościemu Filipowiczowi oraz chłopom z Wysokiego (Iwanowi Dowchemu, Matlukowi, Draganiukowi i in.). Tyszkowski, wiedząc dobrze, że grunty żydowieckie, przyległe do Wysokiego, nigdy nie podlegały jego dyspozycji, wbrew dokumentom granicznym i kopcom chciał je zawłaszczyć: Czarnecki z Filipowiczem i uzbrojonymi ludźmi najechał niesporne grunty, złapał we własnym lesie żydowieckim niewinnego gajowego, okrutnie go pobił i długo trzymał w dybach; spędzono poddanych do wywożenia drewna, spustoszono zapust i wycinano drzewa; 20 [października?] Czarnecki z dyspozytorem i ludźmi wjechał w dąbrowę żydowiecką, ścięto kilkaset dębów i wywieziono je do Wysokiego na korzyść Tyszkowskiego. Komparent ponownie skarży się na znaczne spustoszenie lasów; podpisał się.