Akty 461–500

Transkrypcja

k. 292v (skan 0296, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Trzynastego Dnia.

k. 293 (skan 0296, strona prawa)

1Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Michałem

2Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Stanowszy

3oczewisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnnych opatrzny Michał Radliński

4w moc wierney Rel. swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie zeznał. Jż

5on Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego dnia Siodmego

6Septembris na affektacyą y prawną rekwizycyą Wiel. Jgnacego Sa-

7limowskiego St[aros]ty Ludżańs.[?] maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi

8wiary godnych Urz. Jchmć PP. Alexandra Wieliczka y Łukasza Szat-

9kowskiego majoris evidentiorisque testimonij gratia sibi ad hunc Actum

10adhibitos był w dobrach Wsi Hutaydowie[?] y Dąbrowce gdzie będąc u

11Urz. Administratora Woyta y całey Gromady tameyszey rabowni-

12kow y zboycow iako to Hindurę, Kozodoia, Krawca Łysego, Mielnicz-

13ka Kozego[?], Andruszka Tkaczuka, Jwana Nieczytayła[?], Roskołkuczkę[?],

14Szanuta[?] z Zięciem, Stepana Woyta y Jnnych Wsrostow[?] z żonami dzieć-

15mi y wszelkim dobytkiem domowym Aresztował y prawnie przyporę-

16czył, ktory to Areszt Dyspozytor tameyszy Woyt y cała Gromada na

17tych zboycow y rabownikow benevole Jmieniem Pana swego przyio-

18wszy do rozprawy prawney onychże dotrzymać deklarowali y Sub-

19mittowali się wczym Woźny szlachtą sobie przytomną oświadczy-

20wszy się z tamtąd odiechał y przedemną Urzędem prawdziwego A-

21resztu swego uczynił y zeznał Rel. Woźny qui supra ignarus

22scribendi Crucem S. posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „444” (poprawione z przekreślonego „26.”). Areszt uczestników rabunków i zabójstw w czasie koliszczyzny.

Odczyt: tytuł Salimowskiego „St[aros]ty Ludżańs.[?]” (rkp. „Sty Ludzansk”, nagłówek „S. L.” lub „S.”) – niepewny; nazwa wsi „Hutaydowie[?]” (rkp. „Hutaydowie”, nagłówek „Hutaydowie”) – niepewna (może Hajdamaki? Hutaj-?); „Mielniczka Kozego[?]”, „Nieczytayła[?]”, „Roskołkuczkę[?]” (rkp. „Roskołokuczkę”), „Szanuta[?]”, „Wsrostow[?]” (rkp. „Wsrostow/Wsrosłow” – może ‘wspólników’ zniekształcone) – odczyt niepewny; woźny Michał Radliński – zapewne inny niż Aleksander Radliński z aktów 434, 457.

Objaśnienia: „Woźny Gnlis Wwa Bracł.” – woźny generalny województwa bracławskiego; „majoris evidentiorisque testimonii gratia sibi ad hunc Actum adhibitos” – przybranych do tej czynności dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „aresztował y prawnie przyporęczył” – zaaresztował i oddał pod poręczenie (dworu i gromady); „Submittować się” – zobowiązać się; „qui supra ignarus scribendi Crucem S. posuit” – jak wyżej, nieumiejący pisać, postawił krzyż św.

Streszczenie

13września 1768 r. woźny generalny Michał Radliński zeznał w grodzie winnickim, że 7 września 1768 r., na wezwanie Ignacego Salimowskiego, starosty ludzańskiego[?], w towarzystwie szlachty Aleksandra Wieliczki i Łukasza Szatkowskiego przybył do wsi Hutajdów[?] i Dąbrówka i tam u administratora, wójta i całej gromady zaaresztował rabowników i zabójców: Hindurę, Kozodoja, Krawca Łysego, Mielniczka Kozego[?], Andruszka Tkaczuka, Iwana Nieczytajłę[?], Roskołkuczkę[?], Szanuta[?] z zięciem, Stepana Wojta i innych, wraz z żonami, dziećmi i całym dobytkiem. Dyspozytor, wójt i gromada imieniem pana przyjęli areszt i zobowiązali się stawić ich do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 293 (skan 0296, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Trzynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Mi-

4chałem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Stanowszy Oczewisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnn. opatrzny Michał

6Radliński in vim suae verae ac fidelis Rel. palam publice liberequae reco-

7gnovit Jż on Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia Dzie-

8wiątego Septembris na affektacyą y prawną rekwizycyą W. Antonie-

9go Kopystyńskiego Stol. Przemys. tudzież W. Stanisława y Teresy z Ko-

10pystyńskich primo voto Łasociney secundo voto Witkowskiey Witkow-

11skich Mał. maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych

12Urz. Jchmć Panow Alexandra Wieliczka y Łukasza Szatkowskiego

13majoris evidentiorisque testimonij gratia sibi ad hunc actum adhibi-

14tos był w dobrach Wsi Sołohubowce na części W. Jaroszyńskiego Podstol.

15Winnic. y na części Urz. Prokopowicza gdzie będąc u Urz. Puzerowicza[?]

16Dyspozytora tey że części wsi Sołohubowki Woyta y całey Gromady pra-

17cowitych y odważnych rabownikow y zboycow, iako Chwedka Łoiczeńka[?]

18Tkacza Michałka Wołowodyka, Jlka Wołowodyka, Semeniuka Na-

19wrockiego, Trochyma Kokaruzę[?], Jakowa Kłopotowszczyka[?], Josypa Skrypnic-

20kowego Zięcia, Syse[?] Fedyka Mostowego, Hrycka Baydużę[?], Olexę So-

21pitkę[?] y Tarasa z Żonami Dziećmi y wszystkim dobytkiem domowym

22Aresztował y prawnie przyporęczył, ktory to Areszt tak Urz. Puzerowicz[?]

23Dyspozytor Woyt iako y Gromada cała Jmieniem Pana swego benevole

24przyiowszy do rozprawy prawney dotrzymać deklarowali y submitto-

25wali się a tak on Woźny szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się

26z tamtąd odiechał y przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu swego

k. 293v (skan 0297, strona lewa)

1uczynił y zeznał, Rel. Woźny qui supra ignarus scribendi Crucem S. po-

2suit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „445” (poprawione z przekreślonego „27.”). Por. akty 458, 460 (Witkowscy, Sołohubówka) i 461 (ten sam woźny i ci sami szlachcice-świadkowie).

Odczyt: „Puzerowicza[?]” – nazwisko dyspozytora niepewne; „Łoiczeńka[?]”, „Kokaruzę[?]”, „Kłopotowszczyka[?]”, „Syse[?]”, „Baydużę[?]”, „Sopitkę[?]” – imiona i nazwiska niepewne; „Josypa Skrypnickowego Zięcia” – Josyp, zięć Skrypniczki (?); w nagłówku trzeci wiersz zaczyna się od „pl” (zapewne ‘y’) – „rabownikow”; „Prokopowicza” – właściciel części Sołohubówki; w zakończeniu „dlak” przekreślone przez pisarza.

Objaśnienia: „in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publice liberequae recognovit” – w moc swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i swobodnie zeznał; „pracowici y odważni” – tytuły chłopów i kozaków (ludzi luźnych); „aresztował y prawnie przyporęczył” – zaaresztował i oddał pod poręczenie; „submittować się” – zobowiązać się.

Streszczenie

13września 1768 r. woźny generalny Michał Radliński zeznał w grodzie winnickim, że 9 września 1768 r., na wezwanie Antoniego Kopystyńskiego, stolnika przemyskiego, oraz Stanisława i Teresy z Kopystyńskich (primo voto Łasocinej) Witkowskich, w towarzystwie szlachty Aleksandra Wieliczki i Łukasza Szatkowskiego przybył do wsi Sołohubówka – na części Jaroszyńskiego, podstolego winnickiego, i Prokopowicza – i tam u dyspozytora Puzerowicza[?], wójta i całej gromady zaaresztował rabowników i zabójców: Chwedka Łojczenkę[?], tkacza Michałka Wołowodyka, Iłka Wołowodyka, Semeniuka Nawrockiego, Trochyma Kokaruzę[?], Jakowa Kłopotowszczyka[?], Josypa – zięcia Skrypniczki, Fedyka Mostowego, Hrycka Bajdużę[?], Oleksę Sopitkę[?] i Tarasa, wraz z żonami, dziećmi i dobytkiem. Dyspozytor, wójt i gromada przyjęli areszt imieniem pana i zobowiązali się stawić aresztowanych do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 293v (skan 0297, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Trzynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r W. JmP. Pan Daniel Hulewicz Cześn. Latyczews. iak tylko

6wiadomość powziąć mogł o zabranych od Haydamakow Koniach y

7odebraniu onych a przez Woysko Rossyiskie w Grodzie Winnic. ulokow-

8wanych do oddania czyieby znaydować się mogły. Zapewnym po-

9znaniu in dowodu istotnego z wykonaniem Juramentu, a że W.

10Comp[aren]s konia z kara mrozowatego[?] iednego z dobr Wsi Seredyniec

11wziętego być znać y do przysięgi zabiera się. Więc ia Urzędownie

12ex ordine[?] affectationis Ejusdem Rotę w przytomności szlachty W. JmP.

13Pa Kopystyńskiego St. P. y Urz. Jchmć PP. Adama Jasińskiego y Woy-

14ciecha Wysockiego wykonana, ktory iest temi wyrazonymi sło-

15wy Ja Daniel przysięgam P. Bogu Wszechmogącemu w Troycy

16S. Jedynemu iako kon skara Dereszowaty moy własny tak mi P.

17Boże dopomoż y niewinna męka Chrystusa Pana, a po zakon-

18czonym Juramencie W. Kompta oraz wyrzeczeniu y zupełnym

19zakwitowaniu circa hanc diligentiae suae Manifestationem Actis

20Connotari prosit y otrzymał. Daniel Hulewicz m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „446” (poprawione z przekreślonego „28.”). Konie zabrane przez hajdamaków, odbite przez wojsko rosyjskie i złożone w grodzie winnickim, wydawano właścicielom po złożeniu przysięgi.

Odczyt: drugi wiersz nagłówka „et Expedita[?] Possessione[?]” (rkp. „et Effedi[?]ssione”) – niepewny (może ‘et Extraditione’ – wydanie); „mrozowatego[?]” (rkp. „mrozowatego”) – maść konia (mroźny, szronowaty?) – niepewne; w rocie przysięgi koń nazwany „skara Dereszowaty” (karodereszowaty – czarny z siwizną); „ex ordine[?]” (rkp. „ex do”) – niepewne; „Zapewnym poznaniu in dowodu” – tak w rkp. (sens: po pewnym rozpoznaniu, na dowód); „Kopystyńskiego St. P.” – zapewne Antoni Kopystyński, stolnik przemyski (por. akt 462).

Objaśnienia: „C. L.” – cześnik latyczowski; „Woysko Rossyiskie” – wojska rosyjskie, które w czerwcu–lipcu 1768 r. tłumiły koliszczyznę; „ulokowanych … do oddania czyieby znaydować się mogły” – złożonych (w grodzie) do oddania tym, do których należą; „Juramentum / Rota” – przysięga / formuła przysięgi; „koń dereszowaty” – koń maści dereszowatej (z białymi włosami wśród ciemnych); „wyrzeczenie y zupełne zakwitowanie” – oświadczenie i pełne pokwitowanie (odbioru konia); „circa hanc diligentiae suae Manifestationem Actis Connotari prosit” – prosi o wpisanie do akt wraz z tą manifestacją dla swego zabezpieczenia.

Streszczenie

13września 1768 r. Daniel Hulewicz, cześnik latyczowski, gdy tylko dowiedział się, że konie zabrane przez hajdamaków zostały odebrane przez wojsko rosyjskie i złożone w grodzie winnickim do oddania właścicielom, rozpoznał wśród nich swojego konia, zabranego z dóbr Seredyńce, i złożył urzędowo – w obecności Kopystyńskiego, stolnika przemyskiego, Adama Jasińskiego i Wojciecha Wysockiego – przysięgę, że ten koń karodereszowaty jest jego własnością; następnie pokwitował odbiór konia i prosił o wpisanie manifestacji do akt.

Transkrypcja

k. 293v (skan 0297, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Trzynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Urz. JmP. Pan Alexander Czerniawski Dobr Wsi Krupo-

6derynic w Kluczu Pohrebyskim Possessor przybywszy do Akt ninie[yszych]

7in diligentia sui manifestował się oto. Jż ninieyszy Comp[aren]s maiąc so-

8bie dobra puszczone wieś wspomnioną kontraktem Zastawnym od

9JW. Rzewuskich Chorąż. Litt. Zasiewy znaczne w tych że dobrach rożnym

10zbożem zasiewy poczynił, ktore poddaństwo tamysze nietylko

11w czasie buntow bydłem swoim rożnym spasać dopuszczali ale nawet

12y do reszty czasu żniw iedno żynąc niechcieli y nieżęli drugie oso-

13bliwie Jarzynne do szczętu wypasli y szkody więcey na kop[?] pięćset w pro-

14sie Hreczce Owsie Grochu y Lnie uczynili do tego tak swywolnie y nie-

15posłusznie w powinnościach swoich ninieyszemu M[anifest]antowi iako Possessorowi zo-

16staiące niektorzy precz poszli a ztąd temuż Komptowi w Jntracie znacz-

17ny defekt urosł dlaczego ażeby w dalszym czasie tenże M[anifest]ant w swo-

18iey Substancyi niepomosił uszczerbku y powtornie przed temiż Akta-

19mi manifestowawszy się hanc Copiam Actis Connotari prosit co y

20otrzymał. Alexander Czerniawski [m. p.]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „447” (poprawione z przekreślonego „29.”). Por. akty 424–425 (A. Czerniawski – łowczy wendeński), 440–441 (A. Czerniawski – Krupoderyńce).

Odczyt: tytuł w nagłówku „Ł. Ż.[?]” (rkp. „Ł. Z.” lub „Ł. Ż.”) – niepewny; w aktach 424–425 Aleksander Czerniawski jest łowczym wendeńskim (skrót „Ł. W.”?) – możliwe, że chodzi o tego samego; „iedno żynąc” – tak w rkp. (‘jednego nie żnąc’?); „kop[?]” – rkp. „ma kop” (może ‘na kop’); „niepomosił” – tak w rkp. (‘nie poniósł’); „tamysze” – tak w rkp. (‘tamtejsze’).

Objaśnienia: „Kontrakt Zastawny” – kontrakt zastawu dóbr; „Chorąży Lit.” – chorąży litewski (Rzewuski); „zboża jarzynne” – zboża jare (siane wiosną); „Hreczka” – gryka; „Jntrata” – dochód; „defekt” – ubytek; „hanc Copiam Actis Connotari prosit” – prosi o wpisanie tej kopii do akt.

Streszczenie

13września 1768 r. Aleksander Czerniawski, posesor Krupoderyniec w kluczu pohrebyskim (z kontraktu zastawnego od Rzewuskich, chorążych litewskich), oświadczył dla zabezpieczenia, że poczynił w tych dobrach znaczne zasiewy różnego zboża, a tamtejsi poddani w czasie buntów nie tylko spasali je swoim bydłem, ale aż do końca żniw nie chcieli żąć, zboża jare doszczętnie wypasali i wyrządzili szkody na ponad 500 kop w prosie, gryce, owsie, grochu i lnie; niektórzy nie odrabiają powinności, a inni odeszli, przez co dochód znacznie zmalał. Ponownie manifestuje, by nie ponieść uszczerbku.

Transkrypcja

k. 293v (skan 0297, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5Postanowiwszy się Osobiście Wielebni Jchmć XX. Bazyli Paszuta Paroch Soro-

k. 294 (skan 0297, strona prawa)

1Sorokotiażyniecki, y Grzegorz Suzański[?] Paroch Zarudyniecki przestrzegaiąc cało-

2ści, Honoru, Charakteru, Życia, y Substancyi swoiey, na p[rze]c[iw]ko W. Bieśko-

3wskiemu[?] Gubernatorowi, y Kommendantowi Niemirowskiemu

4w ostrożności swoiey manifestowali się oto. Jż podczas buntow w Ukra-

5inie szerzących się Wielebny X. Piotr Bokorecki Paroch Koźmiecki[?] Rze-

6czy niektore, iako to Kufry, Szkatułę, Tłomoki, y Jnne mobilia u Wie-

7lebnego X. Paszuty Parocha Sorokotiażynieckiego za wielkim upro-

8szeniem niby Pańskie w depozycie, a wozy, y konie u Wielebnego X.

9Suszańskiego[?] Parocha Zarudynieckiego, tak się sposobem prostonym[?]

10nawet dla koni paszę na poży[?] zostawił, oznaczaiąc termin zabie-

11rzy[?] dowiedzienie się y odebranie tego wszystkiego, ale Wieleb-

12ni ninieysi manifestuiący się w prędce zaraz obawiaiąc się iako

13y dla tych rzeczy, przez ustawiczne Jnkursye w Ukrainie roz-

14nych exorbitujących ludzi uszkodzenie y dla siebie iakowey za-

15one rzeczy responsye Zamkowi Niemirowskiemu to iest W. Obwi-

16nionemu oznaymili o czym dowiedziawszy się W. Bieśkowski[?] na-

17kazał surowo onym aby Szkatułę Kufry Tłomoki wozy y konie y

18wszelkie w depozycie sprzęty komportowali, ktorzy czyniąc zadosyć

19rozkazowi to wszystko w zamknięciu do rąk oddali ale W. Obwinio-

20ny odebrawszy wyż specyfikowane rzeczy, ani rewersu niedał, ani

21w przytomności Jch rewidować niedozwolił y owszem wielokrotne

22upominaiących się o Rewers z odebranych rzeczy odgrażaiąc Jnkar-

23ceracyą rożną spędzał. Zaczym ninieysi manifestuiący się

24aby z tąd iakowego nieponieśli uszczerbku na p[rze]c[iw]ko temuż Obżał.

25de diligentia manifestuie się. X. B. Paszuta Paroch Sorokotiaży-

26[niecki] X. Grzegorz Sożański[?] Paroch Zarudyniec[ki]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „448” (poprawione z przekreślonego „30.”). Notatka o rzeczach zostawionych w czasie koliszczyzny przez parocha Bokoreckiego (zapewne uciekającego lub aresztowanego) i przejętych przez zamek niemirowski (dobra Potockich).

Odczyt: nazwisko drugiego parocha – w nagłówku „Sożanskiego[?]”, w tekście „Suzanski / Suszańskiego”, w podpisie „Sożański” – niepewne; nazwisko gubernatora „Bieśkowski[?]” (rkp. „Bieskowskiemu”, „Bieskowski”, w nagłówku „Bistkowskiemu”) – niepewne; „Koźmiecki[?]” (rkp. „Kozmiecki/Kozinecki”) – parafia niepewna; skrót nagłówka „G. K. N.” – gubernator, komendant niemirowski; „de[?] in Diligentia” – rkp. „ndig in Diligentia” – niejasne; „prostonym[?]”, „na poży[?]”, „termin zabierzy[?]” – fragmenty niepewne lub zniekształcone (sens: oddał rzeczy jakoby pańskie w depozyt, wozy i konie zostawił u drugiego parocha, nawet z paszą, wyznaczając termin odebrania).

Objaśnienia: „Paroch” – proboszcz unicki; „Honor, Charakter” – cześć i godność kapłańska; „Gubernator y Kommendant Niemirowski” – zarządca i komendant (milicji) dóbr niemirowskich Potockich; „Jnkursye … exorbitujących ludzi” – najazdy ludzi swawolnych (hajdamaków); „responsya” – odpowiedzialność; „Tłomoki” – tłumoki, worki podróżne; „komportować” – przynieść, dostarczyć; „Rewers” – pokwitowanie (zobowiązanie) odbioru; „Jnkarceracya” – uwięzienie; „de diligentia” – dla zabezpieczenia.

Streszczenie

16września 1768 r. ks. Bazyli Paszuta, paroch sorokotiażyniecki, i ks. Grzegorz Suszański[?], paroch zarudyniecki, dla ochrony czci, godności, życia i majątku manifestowali przeciw Bieśkowskiemu[?], gubernatorowi i komendantowi niemirowskiemu. Podczas buntów na Ukrainie ks. Piotr Bokorecki, paroch koźmiecki[?], zostawił u ks. Paszuty w depozycie kufry, szkatułę, tłumoki i inne rzeczy (jakoby pańskie), a u ks. Suszańskiego[?] wozy i konie z paszą, wyznaczając termin odbioru. Parochowie, obawiając się, że wobec ustawicznych najazdów swawolnych ludzi rzeczy przepadną i będą za nie odpowiadać, zawiadomili zamek niemirowski; Bieśkowski[?] kazał im surowo wszystko dostarczyć, co uczynili, oddając rzeczy zamknięte. Gubernator jednak nie dał rewersu, nie pozwolił rewidować rzeczy w ich obecności, a upominających się o pokwitowanie przepędzał, grożąc więzieniem. Parochowie manifestują, by nie ponieść szkody.

Transkrypcja

k. 294 (skan 0297, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Szesnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winn. Comp[aren]s

5P[ersonali]t[e]r Urodz. JmP. Pan Jan Antoni dwoyga Jmion Bukoiemski iak prędko po nieszczę-

6śliwym przez Buntownikow y Kolijow wygnaniu do swoiey własności do-

7iechać mogł y o zeznaney sub die Quinta Augusti Anni praesentis Mille-

8simi Septingentesimi Sexagesimi Octavi przez Woźnego Michała Mar-

9kiewicza wiarołomnego Relacyi od JW. Poceja Strażnika WWX. Lit. wy-

10daney do Prześwietnego Trybunału Lwow. z protokułu informował się tak

11zaraz przychylaiąc się do prawa Pospolit. de Calumnia et obiectione opisa-

12nego Solennie na p[rze]c[iw]ko JW. Ludwikowi Poceiowi Strażn. WWX Lit. iako

13Panu Urodz. Stanisławowi Dulębie[?] niesłusznie pozywaiącemu niemniey

14Woźnemu Wwa Podol. Michałowi Markiewiczowi wiarołomnie zeznawa-

15iącemu Relacyą skarży y protestuie się oto. Jż JW. Pocey Strażnik WWX

16Lit. Pan y Dobr żadnych do Urodz. Kompta niemaiąc Racyi iedyną

17y przychylną zawsze wiedząc akkommodacyą dla siebie z pudnietych[?] Jż bez

18żadnego podobieństwa y pozoru iakoweś dotkliwe Manifestem opisanie

19Urodz. Komptowi zadał y niewinnie do prawa pociągnął o winny także

20Urodz. Jana Sukowskiego[?] nigdy w Palestrze ani na Dependencyi u U-

21rodz. Kompta niebędącego ani zostaiącego zapozwał y do niewinney

22pociągnął straty y expensu. Woźny zas Michał Markiewicz wiedząc do-

23skonale że Urodz. Comp[aren]s ma swoią Dziedziczną Possessyą w Wwie Bracł.

24przecież na podstęp iakowyś pozwu we wsi Glinasce[?] ani Łuce Zabokrzyckiey

25bądź we Dworku w Winnicy y nigdzie niepołożywszy ani też Urodz. Kompta

26obwieściwszy Relacyą zeznać ważył się ktorego pozwu iako Urodz. Comp[aren]s

k. 294v (skan 0298, strona lewa)

1niewidział ani czytał, tak offert coram quovis officio zaprzysiądz że y zaś

2tym Subtelnym sposobem choc niewinny w Prześwietnym Trybunale

3Lwowskim iakowego w prawie nieponiosł ukrzywdzenia tak o niewin-

4ne zapozwanie bardziey o dowodzenie zarzutow nigdy przez Kompta

5niepraktykowanych ani czynionych a w niedowiedzeniu o winny za

6zarzut z prawa należące iako też na Woźnego Michała Markiewicza za wia-

7rołomność wskazać się maiące y Jnne szkody y krzywdy iterata de

8praemissis Omnibus Contra Supra nominatos Jnculpatos manife-

9stuie oświadczaiąc komportowaniem oryginalney manifestu kopii

10swoią niewinność pokazać et de obiectis jure vindicaturum velle.

11Jan Ant. dwoyga Jmion Bukoiemski [m. p.]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „449” (poprawione z przekreślonego „31.”). Odpowiedź na pozew trybunalski L. Pocieja z aktu 411 (relacja woźnego M. Markiewicza z 5 VIII 1768); tam pozwany Bukojemski występuje z imieniem Józef – tu „Jan Antoni dwoyga Jmion” (może pomyłka w akcie 411 albo inny członek rodziny).

Odczyt: „Dulębie[?]” – nazwisko niepewne (por. akt 411); „z pudnietych[?]” – wyraz niejasny; „Sukowskiego[?]” – rkp. „Sukowskiego” – zapewne ten sam, co „Jan Sałkowski” (dependent, palestrant) z aktu 411 – niepewne; „we wsi Glinasce[?]” – nazwa wsi niepewna (rkp. „Glinasce/Glinaszce”); „Kolije” – hajdamacy (koliszczyzna); „offert” – rkp. „offert” (‘ofiaruje się’).

Objaśnienia: „Jan Antoni dwoyga Jmion” – dwojga imion; „Kolije” – uczestnicy koliszczyzny; „Relacya wiarołomna” – fałszywa relacja woźnego (o doręczeniu pozwu, którego nie położył); „de Calumnia et obiectione” – o oszczerstwo i (fałszywe) zarzuty; „Palestra” – palestra (adwokatura) sądowa; „Dependencya” – praktyka u adwokata (dependent – aplikant); „akkommodacya” – przysługa, uprzejmość; „offert coram quovis officio zaprzysiądz” – ofiaruje się przysiąc przed jakimkolwiek urzędem; „Jnculpati” – obwinieni; „de obiectis jure vindicaturum velle” – że chce dochodzić prawem co do zarzutów.

Streszczenie

16września 1768 r. Jan Antoni Bukojemski, gdy tylko po wygnaniu przez buntowników i kolijów mógł wrócić do swej własności i dowiedział się z protokołu o fałszywej relacji woźnego Michała Markiewicza (z 5 sierpnia 1768 r.) dotyczącej pozwu Ludwika Pocieja, strażnika wielkiego litewskiego, do Trybunału Lwowskiego, protestował przeciw Pociejowi, Stanisławowi Dulębie[?] i woźnemu. Pociej, nie mając do niego żadnych roszczeń i doznając od niego zawsze przychylności, bez podstaw zarzucił mu w manifeście dotkliwe rzeczy, pozwał go niewinnie, a wraz z nim Jana Sukowskiego[?], który nigdy nie był w palestrze ani na praktyce u Bukojemskiego. Woźny, wiedząc, że Bukojemski ma dziedziczną posesję w województwie bracławskim, nigdzie – ani w Glinasce[?], ani w Łuce Zabokrzyckiej, ani w dworku w Winnicy – pozwu nie położył i nie zawiadomił go, a jednak zeznał relację. Bukojemski, który pozwu nie widział, ofiaruje się zaprzysiąc swą niewinność i zapowiada dochodzenie kar za niesłuszne pozwanie i fałszywą relację.

Transkrypcja

k. 294v (skan 0298, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5Stanowszy Oczewisto Woźny Gnlis Wwa Wołyńskiego y Jnnych opatrz-

6ny Jan Matwiczuk w moc wierney Rel. swoiey iawnie zeznał. Jż on

7Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia Trzynastego Sep-

8tembris na affektacyą y prawną rekwizycyą JW. Mikołaia Junoszy Pia-

9skowskiego Podkomorz. Krzem. Piasoczyń.[?] Taraszczańskiego St[aros]ty ma-

10iąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urz. Jchmć PP. Ka-

11źmierza Baranieckiego y Antoniego Kaklińskiego[?] był w dobrach

12Wsi Sarażynce tu w Wwie Bracł. a Powiecie Winnic. leżących do Klucza

13Jozefgrodzkiego należących kontraktowi JW. Affektanta za Zastawnemu po-

14dległych w Possessyi W. Franciszka Chłopickiego Stol. Sanockiego bę-

15dących gdzie będąc tegoż W. Chłopickiego Stol. Sanockiego ad p[rae]sens

16Possessora pomienionych Sarażynka Dobr za kontraktem od JW. Affe-

17ktanta trzymanych na terminie z Kontraktu w Lwowie przypadaią-

18cym awizował y o wyliczeniu Summy upewnił, w czym Szlachtą

19sobie przytomną oświadczywszy się z tamtąd odiechał y tu ad Acta przy-

20bywszy prawdziwey Awizacyi uczynił y zeznał Rel. De quo p[rae]sens

21Min[isteria]lis Rel. Min[isteria]lis qui supra Jgnarus Scribendi Crucem S. posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „450” (poprawione z przekreślonego „32.”). Por. akty 441 (Sarażyńce – rabunek majątku A. Czerniawskiego) i 456 (M. Piaskowski).

Odczyt: nazwisko woźnego „Matwiczuk” – potwierdzone w akcie 471 (pierwotnie odczytane „Matusiczuk[?]”); tytuł „Piasoczyń.[?]” (rkp. „Piasoczyny”) – starostwo (w akcie 456 „Pięciotyńskiego” – zapewne ten sam tytuł, odczyt obu niepewny); „Kaklińskiego[?]” – nazwisko niepewne; „Sarażynce / Sarażynka Dobr” – obie formy w rkp.; „kontraktowi JW. Affektanta za Zastawnemu podległych” – tak w rkp. (‘kontraktowi zastawnemu JW. Affektanta podległych’); w nagłówku „z Sarażynki”.

Objaśnienia: „Awizacya” – urzędowe powiadomienie, tu wypowiedzenie zastawu na terminie kontraktowym; „Woźny Gnlis Wwa Wołyńskiego” – woźny generalny województwa wołyńskiego; „Affektant” – wnioskodawca (Piaskowski); „na terminie z Kontraktu w Lwowie przypadaiącym” – na termin wynikający z kontraktu (zawartego?) we Lwowie (zapewne kontrakty lwowskie); „o wyliczeniu Summy upewnił” – zapewnił o wypłaceniu (zwrocie) sumy zastawnej; „De quo praesens Ministerialis Relatio. Ministerialis qui supra Ignarus Scribendi Crucem S. posuit” – o czym niniejsza relacja woźnego; woźny jak wyżej, nieumiejący pisać, postawił krzyż św.

Streszczenie

16września 1768 r. woźny generalny Jan Matwiczuk zeznał w grodzie winnickim, że 13 września 1768 r., na wezwanie Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego i starosty taraszczańskiego, w towarzystwie szlachty Kazimierza Baranieckiego i Antoniego Kaklińskiego[?] przybył do wsi Sarażyńce w powiecie winnickim, należącej do klucza józefgrodzkiego, posiadanej przez Franciszka Chłopickiego, stolnika sanockiego, na mocy kontraktu zastawnego od Piaskowskiego, i wypowiedział mu posesję na termin kontraktowy (we Lwowie), zapewniając o wypłacie sumy zastawnej. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 294v (skan 0298, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Septembris Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Stanowszy Oczewisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Jan

6Łamasowski[?] w moc wierney Rel. swoiey iawnie zeznał. Jż on Roku te-

7raznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia Szesna-

8stego Septembris na affektacyą y prawną rekwizycyą WJmP. Pana

9Michała z Grabowa Grocholskiego Sędziego Ziem. Bracł. maiąc przy

10sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urodz. Jana Jaworskiego

11y Jana Zaleskiego evidentioris testimonij gratia do tego Aktu użytych

12był w Dobrach Wsi Żarwańcach[?] gdzie będąc na części W. Ostrowskiego

13Chorążego Bracł. aresztował we Dworze tamyszym Urodz. Macie-

14ia Marszyckiego ante hac Pisarza Rudni Hrzyławskiey[?] tamże w Żarwańcach[?] ad

15p[rae]sens mieszkaiącego, ktory Areszt Urodz. Administrator benevole przy-

16iowszy pomienionego Marszyckiego do rozprawy prawney dotrzymać de-

17klarował, y submittował się a tak on Woźny Szlachtą sobie przy-

k. 295 (skan 0298, strona prawa)

1przytomną oświadczywszy się prawdziwego Aresztu przedemną Urzędem

2uczynił y zeznał Rel. Min[isteria]lis qui supra ignarus Scribendi Crucem S.

3posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „451” (poprawione z przekreślonego „33.”).

Odczyt: nazwisko woźnego „Łamasowski[?]” (rkp. „Lamasowski”) – niepewne; nazwa wsi „Żarwańcach[?]” (rkp. „Zarwancach”, nagłówek „Zarwancach”) – niepewna (Żarwańce? Zarwańce?); „Rudni Hrzyławskiey[?]” (rkp. „Rudni Hrzyławskiey”) – nazwa rudni (huty) niepewna; w nagłówku skrót „S. Z. B.” – sędzia ziemski bracławski.

Objaśnienia: „ante hac Pisarz Rudni” – wcześniej pisarz (zarządca) rudni (huty żelaza); „ad praesens mieszkaiący” – obecnie mieszkający; „Administrator benevole przyiowszy” – administrator (dóbr) dobrowolnie przyjąwszy (areszt); „Ministerialis qui supra ignarus Scribendi Crucem S. posuit” – woźny jak wyżej, nieumiejący pisać, postawił krzyż św.

Streszczenie

16września 1768 r. woźny generalny Jan Łamasowski[?] zeznał w grodzie winnickim, że tego dnia, na wezwanie Michała z Grabowa Grocholskiego, sędziego ziemskiego bracławskiego, w towarzystwie szlachty Jana Jaworskiego i Jana Zaleskiego przybył do wsi Żarwańce[?] i na części Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, zaaresztował w tamtejszym dworze Macieja Marszyckiego, dawnego pisarza rudni hrzyławskiej[?], obecnie tam mieszkającego. Administrator przyjął areszt i zobowiązał się stawić Marszyckiego do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 295 (skan 0298, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną

4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Gro-

5du Winnic. Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Wiel. JmP. Pan Jan dwoyga Jmion Bukoiemski Podstol.[?]

6Podol.[?] Dobr części Wsi Łuki Zabokrzyckiey od W. Michała Miaszkowskie-

7go nabytey Dziedzic swym y W. Maryanny z Czaykowskich Bukoiem-

8skiey Mał. swey niemniey JJWW. Jozefa Kraycżego Koronn. Franci-

9szka y Wincentego Potockich Woiewodziców Podol.[?] Dobr Klucza Nie-

10mirowskiego y Wsi Zabokrzycza Torkowa y Jnnych Dziedzicow JW.

11Pawła Starzyńskiego Generała Leytnanta Woysk Koronn. Arędow-

12ego Possessora Wiel. Franciszka y Andrzeia Żołtowskich Braci między so-

13bą Rodzonych Urodz. Jozefa Boguckiego Chorążego Michała Stefanowi-

14cza Palestranta Grodz. Winnic. Marcina Kotowickiego Woyciecha y Fran-

15ciszka Rusianow[?] u WW. Komparenta na Dyspozycyi zostaiących Ludzi z od-

16ważnych Procka Hunkhyma[?], Rozbona[?] Stolusa[?] Karpija Suromachy[?] Zaporo-

17żca Mohyły Boraka Dowhana na obieżdżkę wysłanych Jmieniem na p[rze]c[iw]ko

18WJchmć Panstwu Janowi Felixowi y Franciszce z Zaleskich Kopczyńskim

19Subdeleg. Grodz. Winnic. żadnego prawa do części Łuki W. Kompta Dzie-

20dziczney niemaiącym nienależytym Jntruzorom Calumniosa objecta

21nunquam deducenda zadaiącym skarży żali y remanifestuie się oto. Jż

22Jchmć Obżał. na części Wiel. Tadeusza Miastkowskiego Wiel. Miedźwiec-

23kiemu zbytą maiąc iakowyś kontrakt ale nie na części Urodz. Kom-

24pta gdy iuż czas expiracyi y ustąpienia z tey że Possessyi przychodził Wiel.

25Obżał. spodziewaiąc się wyrzucenia przez Wiel. Miedźwieckiego przyie-

26chawszy do Urodz. Kompta dopraszali się ażeby na części dziedziczney

27iego czas iakowy przemieszkać mogli co tydzień cały prosili y odanie Ludzi

28ku pomocy ażeby raptownie W. Miedźwiecki niewyrzucił suplikowa-

29li obowiązuiąc na miłość Boską y affekt z pokrewienia o te uczynność

30po odieździe zas używszy Jnstancyi listowney WJmP. Pana Barczykow-

31skiego Cześn. Nurskiego do Wiel. Kompta iako y swoię powtórzywszy

32prozby tak zniewolił że W. Comp[aren]s niespodziewaiąc się tego dla siebie

33podstępu ani dla JJWW. Pryncypałow opisania ludzi w Kommendzie

34Urodz. Boguckiego Dziesięciu wysłał dla utrzymania własnego interes-

35su Obżał. z tym zaleceniem ażeby Lasow Zabokrzyckich postronnym

36dezolować niedopuścili ktorych Wiel. Obżał. we tatym[?] przyiąwszy kwa-

37terem[?] nietylko pieniądze w całości od W. Miedźwieckiego odebrali ale też

38do wszelkich usług zażywali onych y tak zdezolowawszy cząstkę Wiel.

39Kompta wypędziwszy poddanych od Arędarza wybrawszy ratę y wsze-

40lki prowent ze wszystkim wylekczywszy się podstępnego za dobrzyczy-

41nek y wyświadczoną łaskę na podziękowanie użyli sposobu kiedy wyspo-

42wadziwszy wszystkie swoie rzeczy iako kwit testabitur Wiel. Dorotę

43Trawińską Cześn. Czerską wprzod samę Wiel. Małżonkę wysławszy

44do Wiel. Wodzińskiey, Dzieci także do Wiel. Zaleskiego zaprowadziwszy

45Kozakom gorzałki dawać kazał a z przybyłym Wiel. Michałem Zalew-

46skim Urodz. Boguckiemu okazyą daiąc pistoletow y serca probuiąc

47w same piersi zmierzaiąc animować y niby do W. Michała Zalewskiego

48na służbę namawiać poczęli oświadczaiąc zaraz dać zadatek y pewną

49w czasie nadgrodę, wyciągaiąc dalszey od zaprostonych[?] y popoionych Ko-

50zakow dla siebie niby Delty[?] pod wartę brać się kazał, WJmP. Pan Kop-

51czyński y sam pod Strzelbę uśnął się ktorzy chorniekali[?] to za barwę

k. 295v (skan 0299, strona lewa)

1złapawszy trzymał y ustawicznie onych częstował aby go pod wartą

2trzymali a kiedy od śpiącego uciekł do pierw nawieś Słobodkę poszedł

3y tam z Wiel. Małżonką przyiechała Honor Urodz. Kompta niewinnie

4krali[?] rożne odgrażania czynili posteriori tractu Wiel. Bukoiemską do

5Kopijowki przeieżdżaiącą WW. Miedźwieccy zastąpiwszy wiązać bie[?]

6odgrażali się a nowiącą przez noc całą strzelaniem straszyli na za-

7iutrz że msy Swiętey idącą zastąpiwszy na Cmentarzu słowy nie-

8pohamowanemi sama Wiel. Kopczyńska Żyła dyffamowała biciem

9y zabiciem odgrażała się na Oboyga Wiel. Komptow post hac per alta[?]

10do Grodu Winnic. przybywszy sub Die Vigesima tertia Januarij Mille-

11simo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno, sinistre ac ri-

12brioso[?] opisali Calamo rożne niesprawiedliwe pozadawawszy

13objekcye a zatym ninieyszym Comp[aren]s tak rne[?] Seductionis, laesionis,

14Circumscriptionis, ac sortis hereditariae jurisdictione desolutionis

15praetextuosi actoratus ad Magnificum Comptem formationis

16ac indebite prosecutionis Summae Tria millia Quinque[?] Flore-

17norum Polonicarum Magnifico Compti Debitae huiusque non

18solutionis honorem varijs Coram hominibus multo lices uti in-

19quisitione probabitur de negationis aliarumque praetensionum spe-

20cifico regestro porrigendarum illationis iterata de praemissis omni-

21bus Contra supra nominatos inculpatos manifestatur et remani-

22festatur que vice offerendo has injurias laesionemque honoris jure vin-

23dicaturum velle. Jan Ant. dwoyga Jmion Bukoiemski m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „452” (poprawione z przekreślonego „34.”). Odpowiedź na manifest Kopczyńskich z 23 I 1768 (wpisany w Winnicy) – por. akt 431 (wizja zniszczeń w Łuce, przypisywanych J. Bukojemskiemu i kozakom niemirowskim, z rekwizycji J. F. Kopczyńskiego) i 466 (J. A. Bukojemski). Akt potwierdza nazwę dóbr: Łuka Zabokrzycka (por. uwagę w akcie 431). Od tego aktu przyjmującym wpisy jest Jan Jedlecki, instygator i namiestnik burgrabstwa.

Odczyt: pismo bardzo pośpieszne, tekst miejscami składniowo zniekształcony (#PARTIAL); tytuł Bukojemskiego „Podstol.[?] Podol.[?]” (rkp. „Podstl. Podl”) – niepewny; tytuł Potockich „Woiewodziców Podol.[?]” (rkp. „Woiewodzicow Podl”) – niepewny; „Rusianow[?]”, „Hunkhyma[?]”, „Rozbona[?]”, „Stolusa[?]”, „Suromachy[?]” – imiona/nazwiska kozaków niepewne; „obieżdżkę” – objazd, straż; „we tatym[?] … kwaterem[?]” – niejasne (może ‘we wszystkim przyjąwszy kwaterą’); „wylekczywszy się” – tak w rkp. (‘wyłgawszy się’?); „Delty[?]”, „zaprostonych[?] y popoionych” – niejasne (‘upojonych’?); „chorniekali[?]”, „krali[?]”, „wiązać bie[?]”, „nowiącą”, „per alta[?]”, „ribrioso[?]”, „rne[?]” – wyrazy niepewne; „Tria millia Quinque[?]” – kwota: 3000 (i ?) złotych; łacińska część końcowa zniekształcona.

Objaśnienia: „Remanifestacya” – kontrmanifestacja; „Jntruzor” – bezprawny posiadacz; „Calumniosa objecta nunquam deducenda” – oszczercze zarzuty, nigdy nie do udowodnienia; „expiracya” – wygaśnięcie (kontraktu); „Jnstancya listowna” – wstawiennictwo listowne; „Kommenda” – oddział (ludzi); „kwit testabitur” – kwit poświadczy; „animować” – podburzać; „pod wartę” – pod straż; „na Cmentarzu” – na cmentarzu przykościelnym; „dyffamować” – zniesławiać; „sinistre” – złośliwie; „Seductio, laesio, circumscriptio” – uwiedzenie (podstęp), szkoda, oszukaństwo; „indebita prosecutio” – niesłuszne ściganie; „inquisitio” – przesłuchanie świadków; „jure vindicaturum velle” – zamierza dochodzić prawem.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17września 1768 r. Jan Antoni Bukojemski, dziedzic części wsi Łuka Zabokrzycka (nabytej od Michała Miaszkowskiego), imieniem swoim, żony Marianny z Czajkowskich, Potockich (Józefa, krajczego koronnego, Franciszka i Wincentego – dziedziców klucza niemirowskiego, Zabokrzycza i Torkowa), Pawła Starzyńskiego, generała lejtnanta, arendownych posesorów Franciszka i Andrzeja Żółtowskich oraz ludzi będących na jego dyspozycji, złożył remanifestację przeciw Janowi Feliksowi i Franciszce z Zaleskich Kopczyńskim, subdelegatowi grodzkiemu winnickiemu, którzy nie mają żadnego prawa do jego części Łuki. Kopczyńscy, mając kontrakt na części Tadeusza Miastkowskiego (zbytej Miedźwieckiemu) i spodziewając się wyrzucenia, prosili go, powołując się na pokrewieństwo, by mogli czasowo zamieszkać na jego części i dał im ludzi do ochrony; Bukojemski posłał dziesięciu ludzi pod komendą Boguckiego. Kopczyńscy jednak wybrali pieniądze od Miedźwieckiego, zniszczyli jego część, wypędzili poddanych, pobrali ratę od arendarza i cały prowent, a następnie wywieźli rzeczy, poili kozaków, namawiali Boguckiego (grożąc pistoletem) do służby u Michała Zaleskiego, znieważali Bukojemskich, grozili żonie Bukojemskiego w drodze do Kopijówki i na cmentarzu biciem i zabiciem, a 23 stycznia 1768 r. wnieśli do grodu winnickiego manifest z oszczerczymi zarzutami. Bukojemski protestuje o podstęp, szkody, niesłuszne ściganie, niezapłacenie należnej mu sumy (ok. 3000 zł) i zniewagę czci, zapowiadając dochodzenie prawne.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 295v (skan 0299, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5Stanowszy oczewisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnnych opatrzny Woy-

6ciech Kubowicz w moc wierney Relacyi swoiey iawnie zeznał. Jż on

7Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia

8Piętnastego Septembris Pozwow Głownych Trybunału Koronn. Lwowskich

9in numero cztery et quidem pierwszy w Dobrach Wsi Majanowie na czę-

10ści W. Barczewskich, drugi w tey że Wsi na części W. Łastowieckiego[?],

11trzeci w Dobrach Wsi Witawie na części W. Zagorskiego. Czwarty w tey

12że Wsi na części Urodz. Pruszyńskich położył ktore pozwy in una ea-

13demque Essentia pisane były de tenore tali. Stanislaus Augustus Dei

14gratia Rex Poloniae Magnus Dux Lith. Russiae Prussiae Masoviae Samogi-

15tiae Kijoviae Livoniae Podoliae Podlachiae Smolensciae Severiae Czerniecho-

16viaeque vobis Magnificis Josepho Zagorski Vexillifero[?] Volhyniae, Adalber-

17to[?] Ensifero[?] Zwinogr. Patri et Martino seu alius nominis Filio Bar-

18czewskim, nec non Generoso Łastowiecki[?], Pruszyńskim Fratribus Ja-

19giełłowiczom[?] alijsque ex Capite Maruszy Denysowny Komarowny provenien-

20tibus Successoribus et Jurisquaesitoribus Bonorum Siemaszkowianorum[?] ac Komo-

21rowianorum Competitoribus citatis de Causa infrascripta Bonisque ves-

22tris generaliter omnibus mandamus ut Coram nobis seu judicio nostro Or-

23dinario Generali Tribunali Regni Leopoliensi tum tunc et quando Causa p[rae]-

24sens ex Regestro sibi Competenti seu inscriptione quavis etiam vestri con-

25nexionem cum Causa p[rae]senti habente ad judicandum vocata acclama-

26taque legitime inciderit ipsi personaliter, peremptorieque compareatis ad Jnstantiam

27Jnstigatoris Judicij nostri Ejusque Delatoris Magnifici Mathiae Bąkowski Dapiferi[?] …-

28tiensis[?] Bonorum Putyska, Woroszyłowka, Borskow, Majanow, ac aliorum eo

29pertinentium Jurisquaesitoris haeredis Actoris Qui inhaerendo legibus

k. 296 (skan 0299, strona prawa)

1Regni justitiae et aequitati ac Transactionibus suis officiosis, Vos ad videndum audien-

2dum attentandumque nonobstantibus quibusvis Transactionibus ad levationem sum-

3mae Dotalitiae quot et quanta quemlibet vestri uti ex Zdmello[?] et abrenuntiatione ca-

4pite[?] juxta obloquentiam Decreti Anni Millesimi Septingentesimi Quinquage-

5simi Noni, Condescensionis provenientem Concernit stringi de occupationem sor-

6tium, Bonorum Villarum Majanow, Witawa, aliorum una cum faciendo de percep-

7tis proventibus Calculo injungi Pacificationemque praetensionum Funditi-

8torum[?] demandari alteraque pro Causae istius exigentia, ex visceribus negotij

9praesentis emergentia contra vos Statui decerni et sententiari. Citati sitis pa-

10rituri et judicialiter responsuri. Datum Leopoli Feria secunda post Fes-

11tum S. Aegidij Abbatis proxima Anno Domini Millesimo Septingentesimo

12Sexagesimo Octavo de quo praesens ejusdem Ministerialis Relatio. Ministerialis ignarus Lite-

13rarum Crucem Sanctam posuit. Woyciech Kubowicz ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „453” (poprawione z przekreślonego „35.”). Por. akt 438 (spór o Ostołopów, pozwani m.in. Barszczewscy i Wołański/Kłodnicki, sukcesorowie Heleny Komarówny; pozew doręczony też w „Majanowie[?]”) – tu nazwa Majanów potwierdzona; „Marusza Denysówna Komarówna” to zapewne ta sama rodzina Komarów.

Odczyt: łacina pozwu silnie zniekształcona przez pisarza (#PARTIAL); „Bąkowskiego” (rkp. „Bakowskiego/Bąkowski”); tytuł „Dapiferi[?] …tiensis[?]” – stolnik (?) – nieodczytany; „Vexillifero[?] Volhyniae” – rkp. „Vdilifero Volhyniae” – może ‘Tribuno’ (wojski) albo ‘Vexillifero’ (chorąży) wołyński – niepewne; „Adalberto[?] Ensifero[?] Zwinogr.” – rkp. „Adalber / …ensifero Zwinogr.” – Wojciech Barczewski, miecznik zwinogrodzki (por. akt 438: Wojciech Barszczewski, miecznik zwinogrodzki[?]) – zgodne; „Łastowiecki[?]” – nazwisko niepewne; „Jagiełłowiczom[?]” – niejasne (może przydomek Pruszyńskich); „Siemaszkowianorum[?]” – niepewne; „Putyska”, „Borskow” – nazwy niepewne; „ex Zdmello[?] et abrenuntiatione capite[?]” – niejasne; „Funditorum[?]” – niejasne; data pozwu: poniedziałek po św. Idzim (1 IX) 1768 = 5 IX 1768.

Objaśnienia: „Pozwy Głowne Trybunału” – pozwy główne (oryginalne) do Trybunału; „in una eademque Essentia” – jednej i tej samej treści; „Successores et Jurisquaesitores” – spadkobiercy i nabywcy praw; „Competitores” – współuprawnieni; „ad Instantiam Instigatoris … Ejusque Delatoris” – na instancję instygatora i jego delatora (powoda); „levatio summae Dotalitiae” – podniesienie (zwrot) sumy posagowej; „Decretum … Condescensionis” – dekret (wydany na) kondescensji (zjeździe na grunt) z 1759 r.; „occupatio sortium” – zajęcie części (dóbr); „faciendo de perceptis proventibus Calculo” – rozliczenie pobranych dochodów; „Pacificatio praetensionum” – zaspokojenie roszczeń; „ex visceribus negotii” – z istoty sprawy; „Datum Leopoli” – dan we Lwowie.

Uzupełnienie: akt 472 (manifestacja tego samego powoda) podaje wyraźnie „Mateusza Bąkowskiego Stolnika Halickiego” – powodem jest więc zapewne Mateusz (nie Maciej) Bąkowski, stolnik halicki; łacińskie „Mathiae … Dapiferi …tiensis” w tym pozwie to zapewne zniekształcone ‘Matthaei … Dapiferi Haliciensis’.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17września 1768 r. woźny generalny Wojciech Kubowicz zeznał w grodzie winnickim, że 15 września 1768 r. położył cztery jednakowe pozwy główne Trybunału Koronnego Lwowskiego: we wsi Majanów na części Barczewskich i na części Łastowieckiego[?] oraz we wsi Witawa na części Zagórskiego i na części Pruszyńskich. Pozew, dany we Lwowie 5 września 1768 r., wzywał Józefa Zagórskiego, wojskiego[?] wołyńskiego, Wojciecha Barczewskiego, miecznika zwinogrodzkiego, i jego syna Marcina, Łastowieckiego[?], braci Pruszyńskich i innych sukcesorów Maruszy Denysówny Komarówny, współuprawnionych do dóbr Siemaszków[?] i Komarów, z powództwa Mateusza Bąkowskiego, stolnika halickiego, dziedzica dóbr Putysk, Woroszyłówka, Borsków i Majanów – w sprawie (mimo zawartych transakcji) zwrotu sum posagowych według dekretu kondescensji z 1759 r., zajęcia części wsi Majanów i Witawa, rozliczenia dochodów i zaspokojenia roszczeń. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 296 (skan 0299, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembra Siedmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Stanowszy oczewisto Woźny Generał Wwa Wołyńskiego y Jnnych opatrzny

6Jan Matwiczuk w moc prawdziwey Rel. swoiey ustnie y dobrowolnie ze-

7znał. Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

8Dnia Szesnastego Septembris Pozew albo raczey przypozew Głowny

9Trybunalski Koronny Lwowski na membranie autentyczny pisany

10odniosł do Dobr Kuźminiec y tam ten Pozew we Dworze tameyszym

11w Jzbie na stole położywszy o położeniu y Essencyi onego od kogo po ko-

12go y w iakiey sprawie pisany był prawnie publikuiąc do wiadomości

13przywiodł de tenore tali. Stanislaus Augustus Dei Gratia Rex Poloniae

14Magnus Dux Lith. Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae, Smolen-

15sciae, Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Severiae Czerniechoviaeque. Tibi Mag[nifi]co

16Deodato Ostrowski Vexillifero Bracł. Bonorum Kuźminiec Juris Titulo Posses-

17sori Citato nec non Generosis Antonio Dutkiewicz Collonello, Cuius vis nomi-

18nis Sobotkiewicz ac alijs in Originalibus terminis expressis, arestis offi-

19ciosis innodatis Citatis et statuendis de Personis Causa infrascripta

20mandamus ut Coram nobis seu Judicio nostro Ordinario Generali

21Tribunalis Regni Leopoliensis tunc dum et quando Causa praesens ex

22regestro sibi Competenti, ad judicandum vocata et acclamata legiti-

23me inciderit Ad Jnst[antiam] Jnstigatoris Judicij nostri Ejusque Delatorum Jllustrium

24Mag[nifi]corum Josephi incisoris Regni Petri Capit[anei] Szczerzecensis[?] Francisci et

25Vincentij Palatinidarum Romaniensium[?] Minorensium[?] Potockich Fratrum Inter se

26Germanorum Bonorum Tractus Nimiroviensis Bubnoviecensis, ac aliorum Haeredi-

27tarum Successorum olim Generosi Joannis Rudkowski Crudeliter interempti ac Mag[nifi]ci

28Francisci Pisarski Pocillatoris Mielnicensis ac aliorum Actorum in Originalibus ter-

29minis expressorum personaliter peremptorieque Compareatis Qui vos in-

30haerendo legibus Regni, tum Manifestationibus obductionibus totique ac

31Jntegro processui hac in Causa Subsecuto ad paratam Causam ad Actio-

32nem Paratos Originales Terminos Paratam Condemnationem totumque

33ac Jntegrum Processum citant seu potius loco peragendae Executionis ad-

34citant idque ad videndum audiendum attendendumque Vos ad contenta

35Originalium terminorum respondere teneri pro attentatisque violentijs

36damnis injurijs, patratisque homicidijs in Personis tam Nobilitantibus

37quam plebejis poenis Legibus Regni descriptis puniri Te vero Mag[nifi]cum Deodatum

38Ostrowski Vexilliferum Bracł. tam pro ijsdem violentijs et homicidijs

k. 296v (skan 0300, strona lewa)

1per Tui licentiosos homines perpatratis, quam etiam pro incontinentia poe-

2nis personalibus et Crumenalibus Legibus Regni descriptis subesse decla-

3rari, statutionemque licentiosorum Tui hominum Officiosis Arestis inno-

4datorum demandari poenas in sublationem Condemnationis Tribunali-

5tiae injungi ratione vero Mag[nifi]ci Francisci Pisarski Pocill. Mielnicensis Perso-

6naliter Possessionati Aresto per te Mag[nifi]co Deodate Ostrowski innodationis

7poenis distinctis ad mentem Legis puniri poenasque scorsivas in subla-

8tionem Condemnationis quo ad Actoratum Ejusdem Mag[nifi]ci Pisarski su-

9per te obtentae irrogandas decerni arestumque praemissum relaxari ce-

10teraque pro Causae et negotij praesentis exigentia contra vos decerni statui

11et Sententiari Sitis parituri Terminum attentaturi ad haec et alia

12fusius vobis proponenda judicialiter responsuri Datum Leopoli Feria

13Secunda Ante Festum S. Bartholomaei Apostoli Millesimo Septingen-

14tesimo Sexagesimo Octavo Anno de quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio

15Ministerialis qui Supra ignarus scribendi Crucem S. posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „454” (poprawione z przekreślonego „36.”). Por. akt 448 (Bogdan Ostrowski, chorąży bracławski – tu „Deodatus”, łacińska forma imienia Bogdan) i 468 (Ostrowski, chorąży bracławski).

Odczyt: nazwisko woźnego „Matwiczuk” (rkp. „Matwiczuk”) – wyraźnie; w akcie 467 ten sam woźny województwa wołyńskiego odczytany jako „Matusiczuk[?]” – zapewne Matwiczuk; „Capit[anei] Szczerzecensis[?]” – tytuł Piotra Potockiego (rkp. „Capito Szczetyneni”?) – niepewny (może starosta szczerzecki); „Palatinidarum Romaniensium[?] Minorensium[?]” – rkp. „Palatinidarum Romanienz Minorenz” – niejasne (może ‘Palatinidarum Russiae’? ‘minorennium’ – małoletnich); „Bubnoviecensis” – klucz bubnowiecki (?); „obductionibus” – rkp. „obductionibus” (obdukcjami); „scorsivas” – tak w rkp. (‘seorsivas’); „incontinentia” – zapewne ‘contumacia’ (uchylanie się) – rkp. „incontinentia”.

Objaśnienia: „Rel. na T. K. L.” – relacja na Trybunał Koronny Lwowski; „loco peragendae Executionis” – w celu przeprowadzenia egzekucji (wyroku zaocznego); „przypozew” – pozew dodatkowy (do toczącej się sprawy); „na membranie” – na pergaminie; tłumaczenie pozwu (w skrócie): „Stanisław August … Tobie, Wielmożny Deodacie (Bogdanie) Ostrowski, chorąży bracławski, posesorze dóbr Kuźmińce, oraz Urodzonym Antoniemu Dutkiewiczowi, pułkownikowi, Sobotkiewiczowi (jakiegokolwiek imienia) i innym, wymienionym w pierwotnych pozwach, objętym urzędowymi aresztami, pozwanym i do stawienia, nakazujemy stawić się przed Trybunałem Koronnym Lwowskim na instancję instygatora i jego delatorów: Józefa (krajczego Królestwa), Piotra (starosty szczerzeckiego[?]), Franciszka i Wincentego, braci Potockich, wojewodziców, dziedziców kluczy niemirowskiego i bubnowieckiego, sukcesorów okrutnie zamordowanego Jana Rudkowskiego oraz Franciszka Pisarskiego, podczaszego mielnickiego, i innych powodów. Pozywają was, trzymając się praw, manifestacji, obdukcji i całego procesu, do sprawy gotowej, wyroku zaocznego (kondemnaty) i dla przeprowadzenia egzekucji: abyście odpowiadali na treść pierwotnych pozwów, zostali ukarani za gwałty, szkody, krzywdy i zabójstwa osób szlacheckich i plebejskich; abyś ty, Ostrowski, został uznany za podległego karom osobistym i pieniężnym za te gwałty i zabójstwa popełnione przez twoich swawolnych ludzi, by nakazano stawienie twoich ludzi objętych aresztem, by nałożono kary za uchylanie się od wyroku trybunalskiego, a z powodu aresztu nałożonego przez ciebie na Franciszka Pisarskiego (osiadłego posesjonata) – by orzeczono kary i areszt zwolniono… Dan we Lwowie w poniedziałek przed św. Bartłomiejem Apostołem 1768 (22 VIII 1768)”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17września 1768 r. woźny generalny województwa wołyńskiego Jan Matwiczuk zeznał w grodzie winnickim, że 16 września 1768 r. zaniósł do dóbr Kuźmińce pergaminowy oryginalny przypozew Trybunału Koronnego Lwowskiego i położył go we dworze na stole. Przypozew, dany we Lwowie 22 sierpnia 1768 r., wzywał Bogdana (Deodata) Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, posesora Kuźmiec, pułkownika Antoniego Dutkiewicza, Sobotkiewicza i innych, z powództwa braci Potockich (Józefa, krajczego koronnego, Piotra, Franciszka i Wincentego), dziedziców kluczy niemirowskiego i bubnowieckiego, sukcesorów okrutnie zabitego Jana Rudkowskiego i Franciszka Pisarskiego, podczaszego mielnickiego – do sprawy gotowej i egzekucji wyroku zaocznego: o gwałty, szkody i zabójstwa osób szlacheckich i plebejskich popełnione przez swawolnych ludzi Ostrowskiego, o stawienie aresztowanych ludzi, o kary za uchylanie się od wyroku oraz o zwolnienie aresztu nałożonego przez Ostrowskiego na Pisarskiego. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 296v (skan 0300, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Siedmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Urodz. JmP. Pan Jozef Jzbicki nne et ex speciali Commisso

6W. JmP. Pana Mateusza Bąkowskiego Stolnika Halickiego Dobr Putys-

7kich Dziedzica przestrzegaiąc całość Gruntow y Dobr Pryncipała swego

8na p[rze]c[iw]ko Wiel. JmP. Panu Zacharyaszowi Jaroszyńskiemu Podstol. Win-

9nic. skarży y manifestuie się oto. Jż JmP. Obżał. nieuważaiąc na prawo

10y sprawiedliwość bo p[rze]c[iw]ko wyraźnym Dokumentom Granicznym na Grun-

11tach do Dobr Putyski należących słobodę Szerszeńskie nowe nazwaną erygo-

12wał ia do wspolnego między Sukcessorami, y Jurisquaesitorami Komo-

13rowskiemi działu, tey Wioski niepodał oprocz tego Grunta od Dobr Wsi

14Berskowa vi et violento modo poodbierawszy do Dobr swoich Wsi Szersz-

15niow przywłaszczył niesłusznie y propria Authoritate Kopce posypał.

16Jnsuper Część w Dobrach Wsi Szersznach pewną y znaczną do tych czas

17nullo jure posiedł bo opisawszy się urzędownym Dokumentem Ze

18circa donationem każdemu z Sukcessorow y Jurisquaesitorow Komo-

19rowskich zapłacić miał sortes w Szersznach a do tych czas nikomu

20nie uczynił satysfakcyi y od nikogo na te części nie ma uczynioney do-

21nacyi więc niemaiąc do tych części prawa Jllegaliter y z krzywdą W.

22Comptis Principała Dobr Komorowskich Jurisquaesitora Dziedzica

23huiusque pomnienione części w Dobrach Szersznach trzymaiąc wszelkie

24pożytki z nich partycypuie nieprawnie quapropter idem Comp[aren]s nne

25praemissorum nne qui supra przed Aktami oświadczywszy się offert ato

26Pryncypała swego to wszystko prawnie windykować. J. Jzbicki [m. p.]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „455” (poprawione z przekreślonego „37.”). Por. akt 470 (M. Bąkowski – dobra komorowskie: Putysk, Woroszyłówka, Borsków, Majanów; pozew przeciw sukcesorom Komarówny) i 462 (Jaroszyński, podstoli winnicki).

Odczyt: nazwa dóbr „Putyski / Putyskich” (w aktach 470, 473 „Putyska”) – Putysk; „słobodę Szerszeńskie nowe nazwaną” – rkp. „słobodę Szersznie nowe” – zapewne ‘Szersznie Nowe’ (nowa słoboda) – niepewne; „Berskowa” (w akcie 470 „Borskow”) – nazwa wsi niepewna (Borsków?); „Szersznie / Szersznach / Szersniow” – wieś Szerszenie[?] – forma mianownika niepewna; „Komorowskie” – w akcie 470 „Komarówna” / „Komorowianorum” – dobra komorowskie (po Komorach/Komorowskich); „Jzbicki” – rkp. „Jzbicki”.

Objaśnienia: „nne et ex speciali Commisso” – imieniem i ze szczególnego polecenia; „Dokumenta Graniczne” – dokumenty rozgraniczenia; „słoboda” – nowa osada (zwolniona czasowo od powinności); „erygować” – założyć; „Sukcessorowie y Jurisquaesitorowie” – spadkobiercy i nabywcy praw; „dział” – podział majątku; „vi et violento modo” – siłą i gwałtem; „propria Authoritate” – własną władzą (samowolnie); „nullo jure” – bez żadnego prawa; „circa donationem” – przy donacji; „sortes” – części (dóbr); „Jllegaliter” – nielegalnie; „partycypować pożytki” – korzystać z dochodów; „quapropter” – dlatego; „windykować” – dochodzić prawnie.

Uzupełnienie: pozew z aktu 473 potwierdza nazwy: Putysk (Putyska), Borsków (Borskow), Nowe Szersznie, Stare Szersznie.

Streszczenie

17września 1768 r. Józef Jzbicki, imieniem Mateusza Bąkowskiego, stolnika halickiego, dziedzica dóbr putyskich i nabywcy praw do dóbr komorowskich, manifestował przeciw Zachariaszowi Jaroszyńskiemu, podstolemu winnickiemu. Jaroszyński wbrew dokumentom granicznym założył na gruntach należących do Putysk nową słobodę (Szersznie Nowe) i nie oddał jej do wspólnego działu między sukcesorami komorowskimi; siłą zabrał grunty wsi Borsków do swojej wsi Szersznie i samowolnie usypał kopce; ponadto bez prawa trzyma znaczną część w Szersnach – zobowiązał się dokumentem zapłacić każdemu z sukcesorów komorowskich za ich części, lecz nikomu nie zapłacił ani nie ma od nich donacji – i bezprawnie czerpie z niej pożytki. Plenipotent zapowiada dochodzenie tego prawem.

Transkrypcja

k. 296v (skan 0300, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Siedmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winnickiego Stanowszy oczewisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnnych O-

6patrzny Woyciech Kubowicz w moc wierney Rel. swoiey iawnie zeznał

7Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

k. 297 (skan 0300, strona prawa)

1Dnia Piętnastego Pozew Głowny Trybunału Kor. Lwowski odniosł do Dobr

2Wsi Szersznow y tam ten Pozew we Dworze położywszy o Essencyi onego pra-

3wnie wszystkich uwiadomił de tenore tali. Stanislaus Augustus Rex

4Poloniae Magnus Dux Lith. Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Kijoviae, Vol-

5hyniae, Podoliae, Podlachiae, Livoniae, Smolensciae, Severiae, Czerniechoviaeque. Tibi

6Mag[nifi]co Zachariae Jaroszyński Subdapifero Vinnicensi Citato de Causa infra

7scripta bonisque tuis generaliter omnibus mandamus ut coram nobis seu ju-

8dicio nostro Ordinario Generali Tribunali Regni Leopoliensi a data et positione praesen-

9tis Citationis recte in quatuor Septimanis seu tunc dum et quando Ca-

10usa praesens ex Regestro sibi Competenti seu Connexionem Cum Causa

11praesenti habente ad judicandum vocata acclamataque legitime inciderit

12ipse personaliter peremptorieque Compareas ad Jnst[antiam] Jnstigatoris Judicij nostri E-

13iusque Delatoris Mag[nifi]ci Mathiae Bąkowski Dapiferi Halicensis Bonorum Putyska

14Borskow ac aliorum Jurisquaesitoris haeredis Act[oris] Qui inhaerendo legibus Re-

15gni justitiae et aequitati nec non transactionibus officiosis Te ad viden-

16dum audiendum attentandumque Bona Nowe Szersznie nuncupa-

17ta in fundis Bonorum Putyska per te noviter erecta et ad Generalem

18Exdivisionem inter Successores et Jurisquaesitores Komarovianos nec-

19dum porrecta exdividenda censeri restitutionem Fundorum per te vi et

20violento modo a Bonis Borskow ademptorum et ad Bona Tua Stare Szer-

21sznie illegaliter appropriatorum una cum poenis pro violenta ademptio-

22nis demandari dissipationem scopulorum per te propria Authorita-

23te sipatorum injungi Jam vero attenta Exdivisione Bonorum Komorovianorum

24Deoccupationem Certae sortis Bonorum Stare Szersznie modernum Acto-

25rem uti Jurisquaesitorem Bonorum Komorovianorum legitime respicientis per

26te huiusque nullo jure possessae una cum faciendo de perceptis pro-

27ventibus Calculo decerni Pacificationemque praetensionum funditus re-

28fusionem damnorum exinde subsecutorum ac in litis expensas erogatorum

29demandari alteraque pro Causae huius exigentia ex visceribus negotij prae-

30sentis emergente Contra te statui decerni, et sententiari Citatus sis pa-

31riturus et ad praemissa haec et alia fusius tibi Oretenus proponenda ju-

32dicialiter responsurus Datum Leopoli Feria Secunda post Festum Sancti

33Aegidij Abbatis proxima Anno Domini Millesimo Septingentesimo Sexage-

34simo Octavo de quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio Ministerialis ignarus Literarum

35Crucem S. posuit Woyciech Kubowicz ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „456” (poprawione z przekreślonego „38.”). Pozew odpowiada treścią manifestacji z aktu 472 i potwierdza nazwy: Putysk (Putyska), Borsków (Borskow), Nowe Szersznie i Stare Szersznie. Powód nazwany tu po łacinie „Mathias” (w polskiej części aktów 472 i 474 „Mateusz”).

Odczyt: „Szersznow” – rkp. „Szersznow/Szerszniow”; „Komarovianos / Komorovianorum” – obie formy w rkp. (dobra komorowskie – po Józefie Komorowskim, staroście ochockim, por. akt 474); „sipatorum” – tak w rkp. (‘sypanych’ – usypanych kopców); „Oretenus” – ustnie.

Objaśnienia: „a data et positione praesentis Citationis recte in quatuor Septimanis” – w ciągu czterech tygodni od daty i położenia niniejszego pozwu; tłumaczenie petitum (w skrócie): aby dobra zwane Nowe Szersznie, nowo założone przez ciebie na gruntach dóbr Putysk i niewniesione do generalnego podziału między sukcesorami i nabywcami praw komorowskich, uznano za podlegające podziałowi; aby nakazano zwrot gruntów zabranych siłą od dóbr Borsków i bezprawnie przyłączonych do twoich dóbr Stare Szersznie, z karami za gwałtowne odjęcie, oraz zniesienie kopców usypanych przez ciebie własną władzą; aby – wobec podziału dóbr komorowskich – nakazano ci ustąpić z pewnej części dóbr Stare Szersznie należnej powodowi jako nabywcy praw komorowskich, a posiadanej przez ciebie bez prawa, z rozliczeniem pobranych dochodów, zaspokojeniem roszczeń, zwrotem szkód i kosztów procesu; „Datum Leopoli Feria Secunda post Festum S. Aegidii Abbatis proxima” – dan we Lwowie w najbliższy poniedziałek po św. Idzim (5 IX 1768).

Streszczenie

17września 1768 r. woźny generalny Wojciech Kubowicz zeznał w grodzie winnickim, że 15 września 1768 r. zaniósł do wsi Szersznie oryginalny pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego, położył go we dworze i ogłosił jego treść. Pozew, dany we Lwowie 5 września 1768 r., wzywał Zachariasza Jaroszyńskiego, podstolego winnickiego, z powództwa Mateusza (Mathiasa) Bąkowskiego, stolnika halickiego, dziedzica Putysk i Borsków, nabywcy praw do dóbr komorowskich: o włączenie do podziału nowo założonej na gruntach Putysk słobody Nowe Szersznie, zwrot gruntów zabranych siłą od Borsków do Starych Szerszeń, zniesienie samowolnie usypanych kopców, ustąpienie z części Starych Szerszeń należnej powodowi, rozliczenie dochodów i zwrot szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 297 (skan 0300, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickie[go]

5Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Urodz. JmP. Pan Jozef Jzbicki nomine et ex speciali Commisso

6W. JmP. Pana Mateusza Bąkowskiego Stol. Halickiego Dobr Putyski Dzie-

7dzica p[rze]c[iw]ko JOXciu JmP. Stanisławowi Lubomirskiemu Woiewodzie Bracł.

8przestemu[?] tych że Dobr Putyski cum attinentijs Dziedzicowi Manifestu-

9ie się oto. Jż JOXże JmP. Woiewoda Bracł. Kontraktem Resignationis Dobr

10Putyski z przyległościami między sobą z iedney a JW. Jozefem Komorow-

11skim Starostą Ochockim z drugiey Strony Roku Tysiąc Siedmset

12Szesdziesiąt Szostego Dnia Dwudziestego Trzeciego Miesiąca Stycznia

13w Lwowie zawartym wyraźnie obowiązawszy się Dokumenta wszelkie do

14tych Dobr Putyskich należące Dziedzictwo ewinkuiące y Granicę circa appre-

15hensionem Possessyi przez plenipotenta swego ex Archivo suo JW. Staroście

16Ochockiemu oddać oraz od wszelkich Jmpetycyi tak co się tycze Dziedzic-

17twa Dobr przerzeczonych iako y ukrytych Długow ieżeliby się iakie natyst

k. 297v (skan 0301, strona lewa)

1ze Dobrach pokazały w każdym sądzie y Urzędzie bronić y ewinkować w-

2raz z Sukcessorami swemi iako pomnieniony kontrakt swiadczy przy-

3rzekł a do czas takowym obowiązkom w tych dwoch punktach tak in-

4arte pro re JW. Starosty Ochockiego iako też y teraz pro re W. Comptis

5Pryncypała pomnienionych Dobr Putyskich od JmP. Pana St[aros]ty Ochoc-

6kiego niedawno Praw nabyte maiącego zadosyć czynić niechciał w tym

7czasie Wiel. Comptis Pryncypałowi teraznieyszemu Jurisquaesitorowi

8Dokumenta ewinkuiące Dziedzictwo y Granice Dobr Putyskich intuitio-

9nem sprawy przez nienależytych do tych Dobr Kompetytorow intento-

10waney ultro potrzebne są tudzież obrona JOXcia JmP. Woiewody Bracł.

11iako pryncypalnego moderni haeredis Ewiktora ab Jmpetitione niekto-

12rych Kredytorow z osobliwie Jchmć XX. Jezuitow Winnickich Długu swoy

13na Dobrach Xięcia JmP. na ten czas maiących, a w czasie Kontraktowa-

14nia Xcia JmP. Wwody Bracł. z JW. St[aros]tą Ochockim Jurisdatorem Comptis

15Pryncypała pomnieniony swoy Dług niewiedzieć dla czego ukrywszy

16do Kontraktu często wspomnionego niepodaiących Ewikcya więc JO.

17Jurysdatora w tey pretensyi necessarie należna do tych czas nieiest

18uiszczona quapropter idem Comp[aren]s prospiciendo securitati Pryncypa-

19ła swego p[rze]c[iw]ko temuż JOXciu JmP. Wwodzie Bracł. nne i sprzeciwienia

20się kontraktowi y obowiązkom Jego tę zanosi Manifestacyą. J. Jzbicki

21m. p. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „457” (poprawione z przekreślonego „39.”). Por. akty 470, 472–473 (M. Bąkowski, dobra Putysk, sukcesorowie komorowscy). Tu wyjaśniona proweniencja: ks. S. Lubomirski, wojewoda bracławski, sprzedał (kontraktem rezygnacji z 23 I 1766 we Lwowie) Putysk Józefowi Komorowskiemu, staroście ochockiemu, od którego prawa niedawno nabył M. Bąkowski.

Odczyt: „przestemu[?]” (rkp. „przestemu”) – zapewne ‘przeszłemu’ (dawnemu) dziedzicowi; „natyst” – zapewne ‘natenczas’ (przeniesienie: ‘natyst-/ze’); „do czas” – ‘do tych czas’; „tak in arte” – rkp. „tak In-/arte” – zapewne ‘tak in ante’ (wcześniej); „intuitionem” – ‘intuitu’ (z uwagi na); „ultro” – ponadto; „niepodaiących Ewikcya” – tak w rkp. (zniekształcone).

Objaśnienia: „Kontrawencya” – naruszenie (niedotrzymanie) kontraktu; „Kontrakt Resignationis” – kontrakt zbycia (rezygnacji) dóbr; „Dokumenta ewinkuiące Dziedzictwo y Granice” – dokumenty potwierdzające (zabezpieczające) prawo własności i granice; „circa apprehensionem Possessyi” – przy objęciu posiadania; „ex Archivo suo” – ze swego archiwum; „Jmpetycye” – roszczenia, napaści prawne; „bronić y ewinkować” – bronić i gwarantować (ewikcja – obowiązek obrony nabywcy przed roszczeniami osób trzecich); „Jurisquaesitor” – nabywca praw; „Jurisdator” – zbywca praw; „Ewiktor” – zobowiązany do ewikcji; „Jezuici Winniccy” – kolegium jezuitów w Winnicy, wierzyciele Lubomirskiego; „prospiciendo securitati” – mając na względzie bezpieczeństwo (prawne).

Streszczenie

17września 1768 r. Józef Jzbicki, imieniem Mateusza Bąkowskiego, stolnika halickiego, dziedzica dóbr Putysk, manifestował przeciw księciu Stanisławowi Lubomirskiemu, wojewodzie bracławskiemu, dawnemu dziedzicowi tych dóbr. Książę, kontraktem rezygnacji dóbr Putysk z przyległościami zawartym we Lwowie 23 stycznia 1766 r. z Józefem Komorowskim, starostą ochockim, zobowiązał się wydać z archiwum przy objęciu posesji wszystkie dokumenty potwierdzające dziedzictwo i granice oraz bronić nabywcę we wszystkich sądach przed roszczeniami co do dziedzictwa i ukrytych długów. Nie uczynił tego ani wobec Komorowskiego, ani wobec Bąkowskiego, który niedawno nabył od niego prawa – a dokumenty są teraz potrzebne z powodu sprawy wytoczonej przez nieuprawnionych współpretendentów, zaś obrona jest konieczna przed roszczeniami wierzycieli, zwłaszcza jezuitów winnickich, których dług Lubomirski ukrył przy kontrakcie. Plenipotent manifestuje o naruszenie kontraktu.

Transkrypcja

k. 297v (skan 0301, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winnic. Stanowszy oczewisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnnych opatrzny

6Woyciech Kubowicz w moc wierney Rel. swoiey iawnie zeznał Jż on Ro-

7ku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia Dziesią-

8tego Septembris Pozew Głowny Trybunału Kor. Lwowski odniosł do dobr

9Miasta Szarogroda y tam ten Pozew we Dworze tamyszym w Jzbie na

10Stole położywszy o Essencyi onego prawnie wszystkich uwiadomił de

11tenore tali. Stanisław August z Bożey Łaski Krol Polski Wielki Xią-

12że Lit. Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Jnflantski, Kijowski, Wo-

13łyński, Podolski, Podlaski, Smoleński Siewierski y Czerniechowski. J

14O. Xciu JmP. Stanisławowi Lubomirskiemu Wwodzie Bracł. Wiel. Leo-

15nardowi Swięcikowskiemu Podsędkowi Ziem. Bracł. Jozefowi Urbanow-

16skiemu Skarbnikowi Wołyńskiemu Adamowi Bukarowi[?] Cześnik.[?]

17Nowogr.[?] Jeremu Mietelskiemu[?] Woyskiemu Żytomir. Dobr y całey Sub-

18stancyi tegoż JO. Xcia JmP. Wwody Bracł. Rządcom y Plenipotentom poz-

19wanym sprawy niżey wyrażoney z osob y Dobr WW. generaliter wszystkich

20przykazuie abyście WW. przed Sądem naszym Głownym Trybunału Koronn. Lwo-

21wskim z mocy zapisanego kontraktu sobie Forum wten czas gdy ta spra-

22wa z Regestru sobie należytego lub konnexyą maiącego do sądzenia przy-

23padnie y przywołana będzie sami oblicznie y zawicie Staneli na Jnst[ancyą]

24Jnstygatora Sądowego y iego Delatora W. Mateusza Bąkowskiego Stol. Halickie[go]

25Dobr Putyski cum attinentijs Dziedzica Aktora ktory przychylaiąc się do pra-

26wa pospolitego tudzież kontraktu Resignationis Dobr Woroszyłowki Putys-

27ki y Jnnych między WJOXże Wwodą Bracł. z iedney a W. Jozefem Komo-

28rowskim St[aros]tą Ochockim protunc Jurisquaesitorem teraznieyszego Act[ora]

29ktory Jurisdatorem z drugiey Strony w Lwowie Roku Tysiąc

30Siedmset Szesdziesiąt Szostego Dnia Dwudziestego Trzeciego Stycz-

31nia zawartego tudzież Terminu do Grodu Winnic. od tegoż W. St[aros]ty

k. 298 (skan 0301, strona prawa)

1Ochockiego pro Satisfactione Kontraktowi wydanego, oraz do Protestacyi

2swoiey w Grodzie tymże nne sprzeciwienia kontraktowi uczynioney

3WW. recedendo a foro Praesenti Vinnic.[?] do widzenia y przysłuchania się kon-

4traktowi wyrzeczonemu resignationis we wszystkim zadosyć uczy-

5nic mianowicie WW. do Ewikcyi y zastąpienia teraznieyszego Aktora

6z mocy kontraktu tamtego od Jmpetycyi WW. XX. Jezuitow Collegium

7Winnickiego y Jnnych JOXcia Wwody Bracł. Kredytorow z Długami

8swemi do Dobr W. Aktora Putyskich nienależycie referuiących się

9obowiązać się y tych że Kredytorow z Długami onych do własnych teraz-

10nieyszych JOXcia Wwody Bracł. Dobr odesłać Restytucyą doku-

11mentow ex Archivo Xcia Wwody do dobr tych że Putyskich należą-

12cych Dziedzictwo onych y Granicę ewinkuiących ad mentem często rze-

13czonego kontraktu pro re teraznieyszego Aktora nakazać szkody y litis

14expensas nadgrodzić y we wszystkich dalicznościach[?] tey sprawy po-

15dług potrzeby y obowiązku kontraktu żyścić[?] y determinować WW.

16pozywa Sitis parituri et judicialiter responsuri Dat. w Lwowie

17Dnia Drugiego miesiąca Września Roku Pańskiego Tysiąc Siedm-

18set Szesdziesiąt Osmego de quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio Ministerialis ig-

19narus Literarum Crucem Sanctam posuit Woyciech Kubowicz ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „458” (poprawione z przekreślonego „40.”). Pozew odpowiada manifestacji z aktu 474; nagłówek ma dodatkowo „Woroszyłówka” (por. akt 470).

Odczyt: „Adamowi Bukarowi[?] Cześnik.[?] Nowogr.[?]” (rkp. „Bukarowi Cześnicz / Nowogrz.”) – nazwisko i tytuł niepewne; „Jeremu Mietelskiemu[?]” (rkp. „Jeremu Mietelskiemu”) – niepewne; „recedendo a foro Praesenti Vinnic.[?]” (rkp. „recedendo a foro Prens Vinnic”) – zapewne ‘odstępując od sądu (forum) winnickiego’; „dalicznościach[?]” – zapewne ‘okolicznościach’; „żyścić[?]” – zapewne ‘ziścić’; „z mocy zapisanego kontraktu sobie Forum” – (sąd) zapisany sobie w kontrakcie; w tekście po „Jurisquaesitorem teraznieyszego Act[ora]” wpisano poniżej wiersza „ktory” – zapewne ‘(a) który (jest) Jurisdatorem’.

Objaśnienia: „Ewikcya” – obowiązek obrony nabywcy przed roszczeniami osób trzecich; „Forum zapisane w kontrakcie” – sąd wskazany w kontrakcie jako właściwy; „sami oblicznie y zawicie” – osobiście i w terminie zawitym; „Jurisquaesitor / Jurisdator” – nabywca / zbywca praw; „recedendo a foro” – odstępując od (dotychczasowego) sądu; „Restytucya dokumentow ex Archivo” – zwrot (wydanie) dokumentów z archiwum; „litis expensas nadgrodzić” – zwrócić koszty procesu; „Sitis parituri et judicialiter responsuri” – macie być posłuszni i odpowiadać sądownie.

Streszczenie

17września 1768 r. woźny generalny Wojciech Kubowicz zeznał w grodzie winnickim, że 10 września 1768 r. zaniósł do dworu w mieście Szarogród oryginalny pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego i położył go na stole. Pozew, wydany we Lwowie 2 września 1768 r. w imieniu króla, wzywał księcia Stanisława Lubomirskiego, wojewodę bracławskiego, oraz rządców i plenipotentów jego dóbr – Leonarda Świejkowskiego, podsędka ziemskiego bracławskiego, Józefa Urbanowskiego, skarbnika wołyńskiego, Adama Bukara[?] i Jeremiego Mietelskiego[?], wojskiego żytomierskiego – z powództwa Mateusza Bąkowskiego, stolnika halickiego, dziedzica Putysk, na podstawie kontraktu rezygnacji dóbr Woroszyłówka, Putysk i innych zawartego we Lwowie 23 stycznia 1766 r. między księciem a Józefem Komorowskim, starostą ochockim (zbywcą praw na rzecz powoda): aby wykonali kontrakt, zwłaszcza obronili powoda przed roszczeniami jezuitów winnickich i innych wierzycieli księcia, odesłali tych wierzycieli do innych dóbr księcia, wydali z archiwum dokumenty dziedzictwa i granic Putysk oraz zwrócili szkody i koszty. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 298 (skan 0301, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dziewiętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną

4Michałem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu

5Winnic. Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Urodz. JmP. Pan Jgnacy Roża Podczaski W. JmP.

6Pana Leonarda Maryana Swieykowskiego Podsędka Ziem. Wwa

7Bracł. Szyper Jmieniem tegoż W. Pryncypała swego in diligen-

8tia manifestuie się oto. Jż Urodz. Comp[aren]s transportuiąc z Dobr Kluczow

9Szpikowskiego w Wwie Bracł. y Tahanieckiego[?] w Wwie Kijowskim

10leżących Potaszu Kotłowego Faś Czterdzieści Osm do Kaźmie-

11rza na Frycz Gdański aby wolne mogł mieć przeyście podług

12konstytucyi y Dyspozycyi Kommissyi Ekonomiczney Warszawskiey

13prosił mnie Urzędu o wysłuchanie Juramentu ktory in eam

14Juramenti Rotham. Ja Jgnacy przysięgam Panu Bogu Wszechmo-

15gącemu w Troycy Swiętey Jedynemu iako Potaszu Faś in nume-

16ro Czterdzieści Osm na Gruncie Dziedzicznym y z własnych la-

17sow W. JmP. Pana Leonarda Maryana Swieykowskiego Podsędka

18Ziem. Wwa Bracł. Pana mego transportuię do Kaźmierza na Fry-

19cz Gdański tak mi Panie Boże dopomoż y niewinna Męka Chrystusa

20Pana w przytomności Szlachty Urodz. Jchmć PP. Dominika Czeli-

21lińskiego[?] y Jakuba Sitkowskiego w Kancellaryi znayduiących

22się Jurament wykonał, po ktorym wykonanym Juramencie in

23Diligentia powtornie manifestowawszy się prosił to Actis Con-

24notari co y otrzymał. Jgn. Michał Roża Podczaski [m. p.]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „459” (poprawione z przekreślonego „41.”). Por. akt 442 (przysięga na potaż Kordysza do Gdańska).

Odczyt: imię i nazwisko manifestanta: w tekście „Jgnacy Roża Podczaski”, w podpisie „Jgn. Michał Roża Podczaski” (Róża – herb lub przydomek?); „Tahanieckiego[?]” (rkp. „Tahanieckiego”) – klucz w woj. kijowskim – nazwa niepewna; „Faś” – faski (beczki); „Czelilińskiego[?]” (rkp. „Czeli-/linskiego”) – nazwisko niepewne (Czeliński?).

Objaśnienia: „Szyper” – szyper, przewodnik spławu (flisu) na Wiśle; „Potasz Kotłowy” – potaż (wyrabiany w kotłach); „Faska” – beczka (jednostka ładunku); „Kaźmierz” – Kazimierz Dolny nad Wisłą, ośrodek spławu zboża i potażu do Gdańska; „Frycz Gdański” – spław do Gdańska (frycz – przewóz rzeczny, wolny od ceł dla towaru szlacheckiego); „Kommissya Ekonomiczna Warszawska” – Komisja Skarbu Koronnego (ekonomiczna); „in eam Juramenti Rotham” – według tej roty przysięgi.

Streszczenie

19września 1768 r. Ignacy Michał Róża Podczaski, szyper Leonarda Mariana Świejkowskiego, podsędka ziemskiego bracławskiego, oświadczył dla zabezpieczenia, że transportuje z kluczy szpikowskiego (woj. bracławskie) i tahanieckiego[?] (woj. kijowskie) 48 fasek potażu kotłowego do Kazimierza, skąd spływem do Gdańska; aby mieć wolne przejście zgodnie z konstytucją i dyspozycją Komisji Skarbu, złożył w obecności szlachty Dominika Czelińskiego[?] i Jakuba Sitkowskiego przysięgę, że potaż pochodzi z dziedzicznych gruntów i własnych lasów Świejkowskiego.

Transkrypcja

k. 298 (skan 0301, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Dnia.

k. 298v (skan 0302, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Micha-

2łem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego

3Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r W. JmP. Pan Adam Czerwiński Cześnikowicz Dobrzyński

4swym y W. JmP. Pana Stanisława Czerwińskiego Chorąż. Znaku Pancern.

5Dobr Wsi Jekiey[?] Jurium Suorum Possessora Jmieniem czyniący zapobie-

6gaiąc wszelkiey całości Substancyi tegoż Compti Pryncypała a bardziey

7iak prętko po okrutnym zbiciu y wiązaniu do Akt Grodz. Winnic. przy-

8być mogł tak zaraz na p[rze]c[iw]ko W. Michałowi Czaykowskiemu Ekono-

9mowi Tulczynieckiemu tudzież Urodz. Kulikowskiemu Chorążemu

10Kozackiemu niemniey odważnym Kozakom do Osob kilku przybra-

11nych w oręża rożne W. Ekonomowi y Chorążemu pod ten czas komen-

12dę maiącemu lepiey po Jmionach y przezwiskach wiadomym oprycz-

13nikom[?] y naieźnikom skarży y manifestuie się oto. Jż Wiel. Czayko-

14wski wiadomy dobrze że W. Comptis Strji[?] podług Kontraktu y

15Jnnych Dokumentow Grunta do Dobr Wsi Jekiey[?] przez Dystyngwo-

16wanych Kommissarzow wydzielone używać ma y powinien a Jmć

17Obżał. gdy nie tylko naiedyne zaczepki niegodziwe kiedy wbrew Jch

18dzie prawu y słuszności Ludzi JW. Dziedzica w Łany nasyła y orać

19każe, ażeby uszczerbek w Jntracie przez swoie nieweyrzenie usprawiedli-

20wości tudzież niewiedzieć iakowoś maiący nienawiść uczynił y poka-

21zał iakoż factum że przez subordynowane rożne Osoby tudzież przez po-

22czyna o roku[?] motywa dokładni podaie a żas żadney sprawiedli-

23wości z Chłopow W. Comptis Pryncypałowi rekwiruiącemu prawie

24dzięcy Chłopow w grunta wdzierać się dopuszcza, iakoż w Roku te-

25raźnieyszym po pod samą wsią Jeką Chłopi z Niesterwarki z rozkazu

26W. Obżał. Niwy poorali y pozasiewali gdyż Wiel. ninieyszy Załący

27się postrzegłszy orzących Chłopow własne niwy do Wsi Jekiey[?] nale-

28żące z perswazyą wyiechał, żeby orać przestali a nieuważaiąc na per-

29swazyę a bardziey na Stan Szlachecki słowy nieprzystoynemi Życie dyf-

30famować a potym za piersi porwać z konia zwlec ważyli się potym do

31Miasta pobiegłszy wkrotce zas po tey Akcyi ciż Chłopi z rozkazu Wiel.

32Czaykowskiego Ekonoma Tulczyńskiego z Urodz. Kulikowskim Chorąż.

33Kozackim y z kilku-nastu Kozakami w rożne oręż przybranemi do Dobr

34Wsi Jekiey przybiegłszy zaraz na Dwor przypadszy hałasy tumulty

35rabownictwym sposobem podczas teraźnieyszych rozruchow czyniąc

36za ludźmi tak Dworskiemi iako też y Gromadzkiemi uganiać się po-

37częli potym ninieyszego Załącego się ze Dworu za łeb wziowszy targać

38pięściami w gębę w kark dułami[?] Słusami[?] nahaiami bić mordować nogą-

39mi kopać do karczmy przyprowadziwszy związać, a związanego na woz

40wrzucić do Drabiny wraz z Woytem przywiązać y tam ieszcze Urodz.

41Kulikowski za włosy związanego targać rwać pięścią w twarz kilkana-

42ście razy tyrańsko wyciąć do piersi pistolet przykładać odważał się

43potym przez całe mile y Miasto Tulczyn iako złoczyńce pod strażą

44przywiązanego do Drabiny aż do Zamku przywiesć gdzie W. Czayko-

k. 299 (skan 0302, strona prawa)

1Czaykowski Ekonom tameyszy kiymi bić odgrażał się, słowy nieprzystoy-

2nemi W. Kompta dysgustować począł, Chłopom wpale własne do Dobr Wsi

3Jekiey należące co zorali (: nic niemowił, a ninieyszemu Komptowi pobite

4mu ieszcze Chłopom bat płacić kazał Woyta y dworzy[?] całey Substancyi

5Wiel. Chorążego tak mocno zbitego w kłodę zabić y osiedły areszt wziąć

6kazał Dziesięć Czerwonych Złł. od Woyta pretendował y tak cały Ży-

7dzień w kłodzie morząc y trzymaiąc onego przez co tak w Łanach iako

8też y w Summie na Tysiąc Złł. Poll. albo y więcey przez Jnkarcerowanie

9poczyniło się y ledwie za porękę y Jnstancyą całey całey Gromady wy-

10puszczony został a tym ieszcze niekontentuiącsię Wiel. Obwinieni rożne

11przechwałki na życie y zabory czyni oco wszystko modernus Comp[aren]s

12swym y W. Comptis Pryncypała Jmieniem tak o poorane grunta ia-

13ko też o naiazd Dworu niemniey o Jnkarcerowanie bicie wiązanie y Jn-

14ne pretensye salva huius maacionis[?] melioratione si opus fuerit ma-

15nifestatur. Et verificationem praemissorum tenże Comp[aren]s prosił mnie Urzędu

16o przydanie Woźnego Gnlis Wwa Bracł. ktorego ia Urząd annuendo affe-

17ctationi przydałem Opatrznego Macieja Szczygielskiego, ktory w przytom-

18ności Urodz. Jchmć PP. Jozefa Rzemerowskiego[?] Antoniego Paczu-

19skiego widział y oglądał razy y since na Wiel. Adamie Czerwińskim

20Cześnikowiczu Dobrzyńskim twarz zsiniałą y wargi do zębow przybite, zsinia-

21łą rękę prawą przebitą y zsiniałą, Bok lewy zbity y zsiniały, plecy ca-

22łe zbite zpuchłe y zsiniałe krzyże przebite y cały zbity y zsiniały ktore

23to razy y since mienił być sobie przez Urodz. Kulikowskiego Cho-

24rążego Kozackiego Kozakow y Ludzi Tulczyńskich zadane, a tak on

25Woźny szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się prawdziwey

26swoiey obdukcyi uczynił y zeznał Relacyą Wiel. zas Comp[aren]s pro-

27sił o przyięcie manifestacyi swoiey co y otrzymał Adam Czerwin-

28ski. Woźny Maciey Szczygielski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „460” (poprawione z przekreślonego „42.”). Ostatni numer w drugiej serii przekreśleń (od aktu 423 do 477 pisarz numerował najpierw od nowa, potem poprawiano na numery ciągłe); następny akt ma już tylko numer „461” (z przekreśleniem „40”).

Odczyt: nazwa wsi „Jekiey[?] / Jeką” (rkp. „Jekiey”, „pod samą wsią Jeką”) – niepewna (wieś Jeki? Jaki? Joki?); „Niesterwarki” – wieś Niesterwarka (Nesterwarka) koło Tulczyna; tytuł w nagłówku „Cz. Z. D.[?]” (rkp. „Cz. Z. D.” lub „Cz. D.”) – zapewne cześnikowicz ziemi dobrzyńskiej; „Strji[?]” – rkp. „Strji” – zapewne ‘Stryj’ (Stanisław Czerwiński – stryj Adama); „oprycznikom[?]” (rkp. „oprycz-/rom”) – niepewne; „naiedyne” – tak w rkp.; „niewyrzenie usprawiedliwości”, „poczyna o roku[?] motywa dokładni podaie a żas”, „prawie dzięcy” – fragmenty zniekształcone, sens niejasny; „dułami[?] Słusami[?]” – niejasne (może ‘dułami’ – pałkami); „dworzy[?]” – niejasne; „Żydzień” – tak w rkp. (‘cały dzień’); „maacionis[?]” – skrót ‘manifestationis’.

Objaśnienia: „Cześnikowicz Dobrzyński” – syn cześnika dobrzyńskiego; „Chorąży Znaku Pancernego” – chorąży chorągwi pancernej; „Jurium Suorum Possessor” – posesor na mocy swoich praw; „Ekonom Tulczyński” – zarządca dóbr tulczyńskich (Potockich); „Chorąży Kozacki” – chorąży milicji kozackiej dworu; „Dystyngwowani Kommissarze” – zacni komisarze (rozgraniczający); „Łany” – pola; „subordynowane osoby” – nasłane osoby; „dyffamować” – znieważać; „rozruchy” – zamieszki (1768); „do Drabiny przywiązać” – przywiązać do drabiny wozu; „dysgustować” – lżyć; „w kłodę zabić” – zakuć w kłodę (dyby); „Jnkarcerowanie” – uwięzienie; „annuendo affectationi” – przychylając się do prośby; „Obdukcya” – oględziny obrażeń przez woźnego.

Streszczenie

20września 1768 r. Adam Czerwiński, cześnikowicz dobrzyński, imieniem swoim i Stanisława Czerwińskiego, chorążego chorągwi pancernej, posesora wsi Jeki[?], gdy tylko po okrutnym pobiciu i związaniu mógł przybyć do akt, manifestował przeciw Michałowi Czajkowskiemu, ekonomowi tulczyńskiemu, Kulikowskiemu, chorążemu kozackiemu, i kilku uzbrojonym kozakom. Ekonom, wiedząc, że grunty wsi Jeki[?] zostały wydzielone przez komisarzy, nasyłał chłopów na jej łany: chłopi z Niesterwarki z jego rozkazu zaorali i obsiali niwy pod samą wsią, a gdy Czerwiński wyjechał ich upomnieć, znieważyli go i ściągnęli z konia. Wkrótce chłopi wraz z Kulikowskim i kilkunastoma kozakami napadli na dwór, wywlekli Czerwińskiego za włosy, bili pięściami, pałkami i nahajami, kopali, związali go w karczmie, przywiązali do drabiny wozu razem z wójtem, Kulikowski targał go za włosy, bił po twarzy i przykładał pistolet do piersi, po czym przez milę i przez miasto Tulczyn, jak złoczyńcę, zawieźli go na zamek. Tam Czajkowski groził mu kijami, lżył go, kazał wójta zakuć w kłodę i żądał 10 czerwonych złotych; Czerwiński był więziony w kłodzie cały dzień i wypuszczony dopiero za poręczeniem całej gromady (szkody ponad 1000 zł). Woźny Maciej Szczygielski w obecności Józefa Rzemerowskiego[?] i Antoniego Paczuskiego obejrzał jego obrażenia: posiniaczoną twarz, rozbite wargi, przebitą prawą rękę, zbity bok, plecy i krzyże – które Czerwiński przypisał Kulikowskiemu, kozakom i ludziom tulczyńskim.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 299 (skan 0302, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnickie[go]

5Stanowszy oczewisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnnych opatrzny Anto-

6ni Horochowski w moc wierney Rel. swoiey ustnie y dobrowolnie zeznał

7Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia

8Dziewiętnastego Septembris Pozew Trybunału Kor. Lwow. odniosł

9do Dobr Wsi Oratowa y tam ten pozew położywszy prawnie opowiedział

10de tenore tali. Stanislaus Augustus Dei Gratia Rex Poloniae Magnus

11Dux Lith. Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Kijoviae, Volhyniae, Podoliae,

12Podlachiae, Smolensciae, Czerniechoviaeque. Vobis Mag[nifi]co Stanislao Woyna O-

13rański Pocill. Czerniechoviae nec non Generoso Antonio Słupnicki Cosacorum Co-

14mendanti, tum Laboriosis Drubachor[?] Mielniczukiem[?], Kuźma, Apawuta[?],

15Laborioso Stefan Wyżlik Homicidae Manuali, atque Laborioso Wasył Kowal

16de Bonis Zarudzie Cosacorum Attamano olim Nobilis Theodori Czaykowski ibidem

17Crudeliter interempti ac alijs Cosacis et Communitatibus de Bonis Ora-

18tow Oratowka[?] Zarudzie, et Honoratowka Citatis de personis Causa infra

19scripta Bonisque vestris generaliter omnibus mandamus ut Coram Judicio nostro Ordi-

20nario Generali Tribunalis Regni Leopoliensis tunc dum et quando Causa praesens ex Rege-

k. 299v (skan 0303, strona lewa)

1sibi spectante ad Judicandum vocata et acclamata legitime inciderit personaliter perempto-

2rieque Sistere compareatis ad Jnst[antiam] Jnstigatoris Judicij nostri ejusque Delatorum Mag[nifi]ci Stani-

3slai Worcell Judicis Terrestris Haliciensis tum relictae et Successorum olim Generosi Theodori Czayko-

4wski Crudeliter interempti atque relictae et Successorum olim Laboriosi Stefan Wyżlik

5de Bonis podwysokie[?] Jnstigatoris[?] Haereditarij[?] subditi etiam Crudeliter interempti

6nec non Nobilium Joannis Dołżański Adami Doliński ac aliorum Actorum Qui vos

7Citant seu potius ad paratam Causam et Actionem, paratum Decretum

8Tribunalitium Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Sexti ultimarum pa-

9ratas publicato, paratas Condemnationes paratumque totum ac Jntegrum pro-

10cessum idque in vim peragendae executionis adcitant ad videndum audiendum attentan-

11dumque Te Mag[nifi]cum Orański licitis poenis Convulsionis Decreti Tribunalitium et

12ad instantaneam Statutionem Laboriosorum Wasył Kowal de Bonis Zaru-

13dzie et Kuźma Apawuta homicidarum ad subeundas poenas Decreti ad ju-

14dicatas tum Generosum Słupnicki pro summendis de Eodem poenis ratione obstrusio-

15nis viae Publicae[?] qui prout Officiosis Arestis ita et praesenti Citatione penes

16te arestantur stringi ac ad Satisfactionem in toto Decreto Tribunalitio in Anno

17Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Sexto lato Te Mag[nifi]cum Orański Compelli

18nec non fugatione subditorum de Bonis Mag[nifi]ci Actoris Haeredis per tuos Mag[nifi]ce Oran-

19ski Cosacos Causatam Compensari injungi alteraque pro Causae praesentis exi-

20gentia per te contra vos decerni statui, et Sententiari, Sitis parituri, termi-

21num attentaturi et ad praemissa Judicialiter responsuri Datum Leopoli Feria

22Sexta post Festum S. Bartholomaei Apostoli Millesimo Septingentesimo Sexage-

23simo Octavo Anno de quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio Ministerialis Jgnarus Scribendi Si-

24gnum Crucis Posuit Antoni Horochowski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „461” (poprawione z przekreślonego „40.”). Por. akty 418–420, 432 (S. Worcell) i 459 (dwór Oranowskiej – może z tej rodziny). Sprawa sięga dekretu trybunalskiego z 1766 r. (zabójstwo szlachcica Teodora Czajkowskiego i chłopa Stefana Wyżlika przez kozaków z Zarudzia).

Odczyt: łacina pozwu znacznie zniekształcona (#PARTIAL); nazwisko pozwanego w tekście „Woyna Orański”, w nagłówku „Oranowskiego” – Stanisław Wojna Orański (Oranowski[?]); „Drubachor[?] Mielniczukiem[?]” – rkp. „Drubachor Mielniczukiem” – niejasne (może dwie osoby: Drubachor i Mielniczuk); „Apawuta[?]” (w akcie 428 „Assawuta[?]” – może ta sama osoba?) – niepewne; „Oratowka[?]” – rkp. „Oratow Oratowka” – może powtórzenie; „podwysokie[?] Jnstigatoris[?] Haereditarij[?]” – rkp. „podwysokie Jnstoris Haredit.” – zapewne ‘de Bonis Podwysokie Actoris Haereditarii subditi’ (poddanego z dóbr Podwysokie, dziedzicznych powoda) – niepewne; „Dołżański”, „Doliński” – nazwiska współpowodów niepewne; „obstrusionis viae Publicae[?]” – rkp. „obs?ione / viae Publ. :/” – niepewne; „Septemtravos” (rkp.) – zniekształcone ‘contra vos’; „Feria Sexta post Festum S. Bartholomaei” – piątek po św. Bartłomieju (24 VIII) = 26 VIII 1768.

Objaśnienia: „Pocillator Czerniechoviae” – podczaszy czernihowski; „Cosacorum Comendans / Attamanus” – komendant / ataman kozaków (milicji dworskiej); „Laboriosi” – pracowici (chłopi); „Homicida Manualis” – zabójca ręczny (bezpośredni sprawca); „Communitates” – gromady wiejskie; „ad paratam Causam … paratum Decretum … paratas Condemnationes” – do sprawy gotowej, gotowego dekretu (z 1766 r.), gotowych wyroków zaocznych; „in vim peragendae executionis” – w celu przeprowadzenia egzekucji; „poenae Convulsionis Decreti” – kary za naruszenie (złamanie) dekretu; „Statutio” – stawienie (osób przed sądem); „Officiosi Aresti” – areszty urzędowe; „fugatio subditorum” – wypędzenie (przepędzenie) poddanych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

20września 1768 r. woźny generalny Antoni Horochowski zeznał w grodzie winnickim, że 19 września 1768 r. zaniósł do wsi Oratów pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego i położył go tam. Pozew, dany we Lwowie 26 sierpnia 1768 r., wzywał Stanisława Wojnę Orańskiego, podczaszego czernihowskiego, Antoniego Słupnickiego, komendanta kozaków, chłopów Drubachora[?], Mielniczuka[?], Kuźmę Apawutę[?], Wasyla Kowala – atamana kozackiego z Zarudzia, oraz kozaków i gromady z Oratowa, Zarudzia i Honoratówki, z powództwa Stanisława Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, wdów i sukcesorów okrutnie zabitego szlachcica Teodora Czajkowskiego i chłopa Stefana Wyżlika (poddanego Worcella) oraz innych – do sprawy gotowej i egzekucji dekretu trybunalskiego z 1766 r.: o kary dla Orańskiego za złamanie dekretu, o natychmiastowe stawienie zabójców Wasyla Kowala i Kuźmy Apawuty[?], o kary dla Słupnickiego, o zaspokojenie dekretu i wynagrodzenie za wypędzenie poddanych powoda przez kozaków Orańskiego. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 299v (skan 0303, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5Stanowszy oczywisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnnych opatrzny Antoni

6Horochowski w moc wierney Rel. swoiey ustnie y dobrowolnie zeznał

7Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia

8Dziewiętnastego Septembris Pozew Trybunału Koronnego Lwow. odniosł do

9Dobr Miasta Tetiowa y tam ten pozew położywszy o położeniu prawnie

10opowiedział de tenore tali. Stanislaus Augustus Dei Gratia Rex Poloniae

11Magnus Dux Lith. Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Smolensciae, Kijo-

12viae, Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Smolensciae, Severiae Czerniechoviaeque.

13Vobis Jllustribus Mag[nifi]cis Francisco et Ludovicae De Denhoff Ledochowskim Ca-

14pitaneis Vlodimiriensibus Conjugibus ac alijs in originalibus terminis expressis

15et statuendis Citatis de Personis Causa infrascripta Bonisque vestris ge-

16neraliter omnibus mandamus ut Coram judicio nostro Ordinario Generali

17Tribunalis Regni Leopoliensis tunc dum et quando Causa praesens ex Regestro

18sibi Competenti ad Judicandum vocata acclamataque legitime inciderit

19personaliter peremptorie Compareatis ad Jnst[antiam] Jnstigatoris Judicij nostri

20Ejusque Generosorum Gregorij Hanowski[?] Adami Doliński[?] Actorum qui vos Citant

21seu potius loco peragendae Executionis adcitant idque ad videndum au-

22diendum attentandumque, ad solutionem summae Quatuor Millium

23Trecentorum Octuaginta Trium florenorum et Grossorum Sex Polonicalium Decre-

24to Judicij sui inter se Actorem ab una et vos Citatos parte ab altera Feria

25Tertia post Dominicam Jubilate anno praesenti Leopoli prolato una cum

26provisione ab Actu Juramenti quam rei judicatae stringi solutionemque

27Ejusdem summae Coram Actis Castrensibus Leopoliensibus obstante impossibili aditu

28ad Acta Castrensia Vinniciensia injungi in sublationem processus poenas de-

k. 300 (skan 0303, strona prawa)

1demandari ac id quod juris et justitiae e[st] peragi decerni et sententiari

2Citamini Sitis parituri Terminum attentaturi et ad praemissa Judicialiter

3responsuri Datum Leopoli Feria Sexta post Festum Sancti Bartholomaei Aposto-

4li Anno Domini Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo, De quo

5praesens Ejusdem Ministerialis Relatio Woźny pisać nieumieiący Antoni Horochow-

6ski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „462” (poprawione z przekreślonego „41.”). Dalszy ciąg sprawy z aktu 419 (pozew z 23 VI 1768 doręczony w Jaszkowcu[?]); obecnie przypozew do egzekucji. Pozew powtarza formuły z aktu 419 (te same: suma 4383 zł 6 gr, dekret z wtorku po niedzieli Jubilate 1768, złożenie sumy w grodzie lwowskim z powodu niedostępności akt winnickich).

Odczyt: w tym przypozwie delatorami (powodami) nazwani są „Generosi Gregorius Hanowski[?] (Stanowski?), Adamus Doliński[?]” – zamiast S. Worcella (jak w nagłówku i w akcie 419); być może są to jego plenipotenci albo pisarz pomylił formułę z innym pozwem (por. akt 478, gdzie wymieniono „Adami Doliński” wśród powodów) – niepewne; „Tetiowa” – miasto Tetyjów; „quam rei judicatae” – zniekształcone ‘quoad rem judicatam’.

Objaśnienia: „loco peragendae Executionis adcitant” – przypozywają w celu przeprowadzenia egzekucji; „Feria Tertia post Dominicam Jubilate” – wtorek po niedzieli Jubilate (26 IV 1768); „una cum provisione ab Actu Juramenti” – wraz z zabezpieczeniem z aktu przysięgi; „obstante impossibili aditu ad Acta Castrensia Vinniciensia” – z powodu niemożności dostępu do akt grodzkich winnickich; „in sublationem processus poenas demandari” – nakazać kary za uchylanie się od procesu; „Feria Sexta post Festum S. Bartholomaei” – piątek po św. Bartłomieju (26 VIII 1768).

Streszczenie

20września 1768 r. woźny generalny Antoni Horochowski zeznał w grodzie winnickim, że 19 września 1768 r. zaniósł do miasta Tetyjów pozew (przypozew) Trybunału Koronnego Lwowskiego i położył go tam. Przypozew, dany we Lwowie 26 sierpnia 1768 r., wzywał Franciszka i Ludwikę z Denhoffów Ledóchowskich, starostów włodzimierskich, i innych – w celu egzekucji – do zapłaty 4383 zł 6 gr na mocy dekretu z 26 kwietnia 1768 r. i złożenia tej sumy do akt grodzkich lwowskich (wobec niedostępności akt winnickich), pod karami za uchylanie się od procesu; jako powodów wymieniono w pozwie Grzegorza Hanowskiego[?] i Adama Dolińskiego[?] (w nagłówku – Worcell, sędzia ziemski halicki, por. akt 419). Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 300 (skan 0303, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Mi-

4chałem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Stanowszy oczywisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnnych opatrzny An-

6toni Horochowski w moc wierney Rel. swoiey ustnie y dobrowolnie

7zeznał Jż on Roku teraznieyszego Dnia Dziewiętnastego Septembris

8Pozew Trybunału Kor. Lwowski odniosł do Dobr Kniażey Krynicy y

9tam ten pozew położywszy o położeniu prawnie opowiedział de tenore

10tali Stanislaus Augustus Dei Gratia Rex Poloniae Magnus Dux Lith. Rus-

11siae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae, Kijoviae, Volhyniae, Podoliae, Podla-

12chiae, Smolensciae, Severiae Czerniechoviaeque Vobis Mag[nifi]co Josepho Co[mi]ti[?] Krasicki Ca-

13pitaneo Vysocensi[?] Principali tum Cosacis tractus Kniażo Krynicensis

14Citatis et statuendis de personis Causa Jnfrascripta bonisque generaliter omni-

15bus mandamus ut Coram Judicio nostro Ordinario Generali Tribunalis Regni Leopoliensis

16tum dum et quando Causa praesens ex Regestro sibi Competenti ad judican-

17dum vocata et acclamata legitime inciderit personaliter peremptorieque

18ad Jnst[antiam] Jnstigatoris Judicij nostri ejusque Delatorum Mag[nifi]ci Stanislai Worcell

19Judicis Terrestris Haliciensis nec non Generosorum Joannis Dołżański[?] Adami Doliński[?]

20Joannis Matkowski[?] Joannis Jasiński atque Laboriosorum olim Laboriosi Fedko Żerebiec[?]

21Hryćko Hanczarenko tum Laboriosorum Stefan Bombeżak[?] Derenciec[?] Wasył Kra-

22snopera[?] Tymko Cimpa[?] ac aliorum Actorum qui vos inhaerendo Legibus Regni

23insistendoque Decretis Tribunalitijs tum Condescensorialibus atque publicatae Conde-

24mnationi Citant seu potius loco peragendae executionis melioran-

25do Defectus anteriorum Terminorum pro subsecutam Condemnationem Anno praesenti in ju-

26dicijs Tribunalis Leopoliensis sub vobis Feria Quarta post Dominicam Assumptio-

27nis in Coelum gloriosissimae Virginis Mariae proxima obtenta adcitant

28ad videndum audiendum attentandumque idque pro sumendis poenis pro convulsione

29Decretorum Tribunalitiorum ac minorum Condescensionalium lectis requisitionibus rite

30ac legitime per Officia Castrensia Haliciensia in Anno Millesimo Septingentesimo

31Sexagesimo Septimo Jam vero Żydaczoviensia in Anno praesenti prolatis

32Arbitrarijs personalibus et Crumenalibus puniri Satisfactionem ejusdem Decretis et

33praesertim ultimario tam Tribunalitio quam Condescensionali in Anno praesenti Millesi-

34mo Septingentesimo Sexagesimo Octavo per officium Castrense Żydaczoviense

35Condescensionali lato solutione Marcarum et Summae Mag[nifi]co Actori quarum subelitatui[?]

36Ejusdem adjudicatarum pro interceptione Equorum Emptorum vestium vestimentorum Bom-

37bardarum totiusque apparatus Bellici ac aliarum rerum vi et violenter intercepta-

38rum Subsecutis juramentis solvi injungi una cum provisio-

39ne ab Actu juramenti demandari nec non pro Causata Aufugatione subdi-

40torum de Bonis Nowosiołki Mag[nifi]ci Actoris Haereditariorum Compensationem de-

41cerni in sublationem processus poenas extendi refusionem damnorum litis

42Expensarum injungi ac id quod juris et justitiae fuerit peragi decerni et sen-

43tentiari Citamini et adcitamini sitis parituri Terminum attentaturi et ad prae-

44missa Judicialiter responsuri Datum Leopoli Feria Sexta post Festum Assumptionis in

45Coelum gloriosissimae Virginis Mariae proxima Anno Domini Millesimo Septin-

46gentesimo Sexagesimo Octavo de quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio Antoni

47Horochowski Woźny ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „463” (po raz pierwszy od aktu 423 bez przekreślonego numeru). Por. akty 418–420, 432, 478–479 (S. Worcell) – seria pozwów i przypozwów Worcella doręczonych 19 IX 1768 przez woźnego A. Horochowskiego (Oratów, Tetyjów, Kniaża Krynica).

Odczyt: łacina zniekształcona (#PARTIAL); tytuł Krasickiego w nagłówku „Ł.[?] W.[?]” i w tekście „Co[mi]ti[?] Krasicki Capitaneo Vysocensi[?]” (rkp. „Co Krasicki Capitaneo Vysocenz”) – może hrabia, starosta wysocki – niepewne; nazwiska współpowodów: „Dołżański[?]”, „Doliński[?]”, „Matkowski[?]”, „Jasiński”, chłopi „Fedko Żerebiec[?]”, „Hryćko Hanczarenko”, „Stefan Bombeżak[?]”, „Derenciec[?]”, „Wasył Krasnopera[?]”, „Tymko Cimpa[?]” – odczyty niepewne; „subelitatui[?]” – niejasne (może ‘subditis’); „Feria Quarta post Dominicam Assumptionis … proxima” – środa po niedzieli po Wniebowzięciu (17 VIII 1768) – data kondemnaty; data pozwu: piątek po Wniebowzięciu (19 VIII 1768).

Objaśnienia: „Principalis” – mocodawca, pan (kozaków); „tractus Kniażo Krynicensis” – klucz kniażokrynicki; „Decreta Tribunalitia tum Condescensorialia” – dekrety trybunalskie i kondescensyjne (sądów na gruncie); „Condemnatio” – wyrok zaoczny; „melioranda Defectus anteriorum Terminorum” – dla naprawienia braków wcześniejszych pozwów; „poenae pro convulsione Decretorum” – kary za złamanie dekretów; „Officia Castrensia Haliciensia / Żydaczoviensia” – urzędy grodzkie halickie i żydaczowskie (gdzie odczytano rekwizycje); „poenae arbitrariae personales et crumenales” – kary dowolne osobiste i pieniężne; „Marcae” – grzywny; „interceptio Equorum … Bombardarum totiusque apparatus Bellici” – zabór koni, szat, strzelb i całego rynsztunku; „Aufugatio subditorum” – wypędzenie poddanych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

20września 1768 r. woźny generalny Antoni Horochowski zeznał w grodzie winnickim, że 19 września 1768 r. zaniósł do dóbr Kniaża Krynica przypozew Trybunału Koronnego Lwowskiego i położył go tam. Przypozew, dany we Lwowie 19 sierpnia 1768 r., wzywał Józefa Krasickiego, starostę wysockiego[?], i kozaków klucza kniażokrynickiego – z powództwa Stanisława Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, szlachty Jana Dołżańskiego[?], Adama Dolińskiego[?], Jana Matkowskiego[?], Jana Jasińskiego oraz poddanych (m.in. zmarłych Fedka Żerebca[?] i Hryćka Hanczarenki) – w celu egzekucji wyroku zaocznego z 17 sierpnia 1768 r.: o kary za złamanie dekretów trybunalskich i kondescensyjnych (z rekwizycjami odczytanymi w grodach halickim w 1767 r. i żydaczowskim w 1768 r.), o zapłatę zasądzonych grzywien i sum za zabrane siłą konie, szaty, strzelby i cały rynsztunek, o wynagrodzenie za wypędzenie poddanych z Nowosiółek, dziedzicznych dóbr Worcella, oraz zwrot szkód i kosztów. Woźny postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 300 (skan 0303, strona prawa)

k. 300v (skan 0304, strona lewa)

1[strona pusta, przekreślona wielkim znakiem „Z” – vacat]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt niewypełniony: na dole k. 300 tylko numer „464.” i nagłówek „Rel. od JW. Ostrowskiego”; tekstu nie wpisano, a niemal cała k. 300v jest pusta i przekreślona wielkim zakrętasem. Na dole k. 300v zaczyna się akt 482 (rkp. 465). Ostrowski – zapewne Bogdan (Deodat) Ostrowski, chorąży bracławski (por. akty 448, 468, 471).

Streszczenie

Pod numerem 464 (zapewne 20 września 1768 r.) pisarz zapisał nagłówek relacji od Ostrowskiego, lecz tekstu nie wpisał – następna strona została przekreślona.

Transkrypcja

k. 300v (skan 0304, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y przedemną

4Michałem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Stanowszy Oczewisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnnych opatrzny Hryćko

6Hrycewicz w moc prawdziwey Relacyi swoiey iawnie y dobrowolnie ze-

7znał Jż on Roku miesiąca na Akcie wyrażonych Dnia Siedmnastego

k. 301 (skan 0304, strona prawa)

1Septembris był w dobrach Wsi Hubniku tu w Wwie Bracł. a Powiecie

2Winnic. znayduiących się y tam ten Pozew we Dworze tameyszym w Jz-

3bie na Stole położywszy o położeniu y Essencyi onego prawnie opowie-

4dział y do wiadomości podał de tenore tali. Stanisław August z Bo-

5żey Łaski Krol Polski Wielki Xiąże Lit. Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudz-

6ki, Jnflantski, Kijowski, Siewierski, Wołyński, Podolski, Podlaski, Brac-

7ławski, Smoleński, y Czerniechowski Wam WW. Janowi Pawłowi Dwoy-

8ga Jmion Borzykowi Cześn. Wiłkomir. Michałowi y Andrzejowi Swi-

9dzinskim Stolnikowiczom Zwinogr. Braci między sobą rodzonym

10pozwanym z osob Dobr ogulnie wszystkich oraz summ pieniężnych

11u kogo kolwiek znayduiących się powagą naszą Krolewską przyka-

12zuiemy aby wierność wasza przed Sądem naszym Głownym Trybunału

13Kor. Lwow. wten czas gdy ta sprawa z Regestru sobie przyzwoitego do

14sądzenia przypadnie y przywołana będzie sami oblicznie y zawicie na

15tych miast nieodwłocznie stawili się na Jnst[ancyą] Jnstygatora Sądow Naszych

16y iego Delatorow WJchmć PP. Andrzeja Alexandra y Franciszki z Barcikow-

17skich Wielogorskich Woyskich Bracł. Sędziow Grodz. Winnic. Mał. Akto-

18row, ktorzy przychylaiąc się we wszystkim do prawa pospolitego pood-

19stępieniu prawnym od dożywocia przez W. Petronellę z Jaroszyńskich

20Pierwszego Małżeństwa Feliciana Borzyka Cześn. Wiłk. powtornego

21W. Kazimierza Swidzinskiego Stol. Zwinog. na Substancyi tych że Zey-

22ztych z tego swiata Mał. mianego iako aktualnych tych że Dobr części

23Dziedzicow y Possessorow z Opieki WW. Matki wypuszczonych y praw-

24nych possessorow przychiliwszy się we wszystkim do prawa y słuszno-

25ści niemniey gotowych pozwow y Relacyi przez woźnych zeznanych

26tudzież do gotowych wpisow y z Całego zaczętego w tey sprawie postępu

27prawnego WW. do uchilenia Dekretu Grodz. Winnic. y pomimo niesta-

28nia z nie następionego dalszego processu iako obszerniey dawnieysze Ter-

29mina do Sądow naszych wydane w sobie obeymuią do uchilenia prze-

30ciwnych Prawu Dekretow wraz z zniszczeniem przez Win prawnych

31processu nieprawnie y niesprawiedliwie Otrzymanego iż WW. Akto-

32rowie oznieśnie bez win wszelkich onego pozywaią niemniey do przy-

33słuchania się Winom prawnym za podstępne w proces prowadzenie

34a z tąd do kosztow prawnych okazyi danie pozywaią czyli raczey

35przypozywaią. Sitis parituri Terminum attentaturi et ad praemissa

36Omnia haec et alia judicialiter responsuri Datum Leopoli in Crastino

37Festi S. Bartholomaei Apostoli Millesimo Septingentesimo Sexage-

38simo Octavo Anno de quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio Woźny nieumie-

39iący pisać krzyż S. kładnie. Hryćko Hrycewicz ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „465”. Por. akt 424 (A. Wielogórski, wojski bracławski, sędzia pograniczny bracławski) – tu „sędzia grodzki winnicki”.

Odczyt: nazwa wsi „Hubniku” – Hubnik (por. akt 436 i in.); „oznieśnie” – tak w rkp. (zapewne ‘oznajmiwszy’ / ‘o zniesienie’); fragment „pood-/stępieniu prawnym od dożywocia przez W. Petronellę … mianego” – sens: po prawnym odstąpieniu od dożywocia, które miała Petronela z Jaroszyńskich (primo voto Borzykowa, secundo Świdzińska) na majątku zmarłych mężów; „Zeyztych” – ‘zeszłych’ (zmarłych); „na tych miast” – ‘natychmiast’.

Objaśnienia: „W. B. S. G. W.” – wojski bracławski, sędzia grodzki winnicki; „Cześnik Wiłkomierski” – cześnik wiłkomierski (W. Ks. Litewskie); „Stolnikowicze Zwinogrodzcy” – synowie stolnika zwinogrodzkiego; „dożywocie” – dożywotnie użytkowanie (wdowie); „z Opieki WW. Matki wypuszczeni” – wypuszczeni spod opieki matki (usamodzielnieni); „uchylenie Dekretu Grodz. Winnic.” – zaskarżenie (uchylenie) dekretu grodu winnickiego; „z zniszczeniem przez Win prawnych processu” – z unieważnieniem procesu (prowadzonego) przez kary prawne; „Datum Leopoli in Crastino Festi S. Bartholomaei” – dan we Lwowie nazajutrz po św. Bartłomieju (25 VIII 1768).

Streszczenie

20września 1768 r. woźny generalny Hryćko Hrycewicz zeznał w grodzie winnickim, że 17 września 1768 r. przybył do wsi Hubnik w powiecie winnickim i położył we dworze na stole pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego. Pozew, dany we Lwowie 25 sierpnia 1768 r., wzywał Jana Pawła Borzyka, cześnika wiłkomierskiego, oraz braci Michała i Andrzeja Świdzińskich, stolnikowiczów zwinogrodzkich – obecnych dziedziców i posesorów części tych dóbr, wypuszczonych spod opieki matki – z powództwa Andrzeja Aleksandra i Franciszki z Barcikowskich Wielogórskich, wojskiego bracławskiego i sędziego grodzkiego winnickiego, w sprawie (po prawnym odstąpieniu od dożywocia przez Petronelę z Jaroszyńskich, primo voto Felicjanową Borzykową, secundo Kazimierzową Świdzińską) o uchylenie dekretu grodu winnickiego i innych dekretów otrzymanych niesprawiedliwie, o kary za podstępne prowadzenie procesu i o koszty. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 301 (skan 0304, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiestnikiem protunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r W. JmP. Pan Andrzey Alexander Wielogorski Woyski Bracł.

6Sędzia Grodz. Winnic. zdrowy będąc na ciele y umyśle odstąpiwszy swoiey

7własney należney Ziemskiey Jurysdykcyi Forum Powiatu y Wwa a pod

8teraznieyszy Akt dobrowolnego zeznania swego w cale się poddaiąc y

9w cale czyni wiadomo iawno czyni y ustnie zeznaie Jż JmP. zeznawaiący

10wydanego pozwu przez opatrznego Hryćka Hrycewicza po WW. Jana Paw-

11ła Dwoch Jmion Borzyka Cześn. Wiłk. Michała y Andrzeja Swidzinskich

12Stol. Zwinog. Braci między sobą rodzonych na Trybunał Kor. Lwow. do

k. 301v (skan 0305, strona lewa)

1Kassowania processu swym y Wiel. Małżonki swey wydaną Relacyą sa-

2ko za Jch wiadomością y zezwoleniem położony pozew y Relacya zeznana

3tak owe we wszystkich Punktach Klauzulach recognitionis sub ad praemissa[?]

4Accedentis[?]. A. A. Wielogorski W. B. S. G. W. m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „466”. Uzupełnienie aktu 482: powód potwierdza, że pozew przeciw Borzykowi i Świdzińskim (w sprawie kasacji procesu) doręczono za jego wiedzą i zgodą.

Odczyt: „sako” – tak w rkp. (‘jako’); końcowa formuła łacińska zniekształcona: „recognitionis sub ad praemissa[?] Accedentis[?]” (rkp. „recognitionis sub ad pred / mipa Accedentis”) – zapewne ‘in omnibus punctis clausulis recognitionis suae ad praemissa accedentis’ – niepewne.

Objaśnienia: „W. B. S. G. W.” – wojski bracławski, sędzia grodzki winnicki; „odstąpiwszy swoiey własney należney Ziemskiey Jurysdykcyi Forum” – zrzekając się właściwego sobie sądu ziemskiego (by zeznanie złożyć w grodzie); „Approbata Relacyi” – zatwierdzenie (uznanie) relacji woźnego; „ad Cassandum” – w celu kasowania (unieważnienia) procesu; „recognitio” – zeznanie (przyznanie) przed aktami.

Streszczenie

20września 1768 r. Andrzej Aleksander Wielogórski, wojski bracławski i sędzia grodzki winnicki, zdrowy na ciele i umyśle, zrzekając się właściwego sądu ziemskiego, zeznał dobrowolnie w grodzie winnickim, że pozew na Trybunał Koronny Lwowski przeciw Janowi Pawłowi Borzykowi, cześnikowi wiłkomierskiemu, i braciom Michałowi i Andrzejowi Świdzińskim, stolnikowiczom zwinogrodzkim, w sprawie kasowania procesu, oraz relacja woźnego Hryćka Hrycewicza (akt 482) zostały położone i zeznane za wiedzą i zgodą jego i jego żony, i uznaje je we wszystkich punktach.

Transkrypcja

k. 301v (skan 0305, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Janem Je-

4dleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Urodz. JmP. Pan Jozef Antoni Filkiewicz Prawnuk S. P. Ste-

6fana y Anny Stockiey[?] Filkiewiczow a wnuk S. P. Wawrzyńca y Zofii

7Cerney[?] Filkiewiczowo[w] Syn S. P. Jozefa y Konstancyi z Ciechowskich Fil-

8kiewiczow Stolnikow Latyczewskich oraz wnuk S. P. Gabryela y Jadwigi

9z Patuskich[?] Ciechowskich Podczaszych Latyczews. a Siestrzeniec S. P. W.

10JmP. Pana Jana Domicela[?] Ciechowskiego Podczaszego Latyczewskiego iak

11tylko do Akt Grodz. Winnic. przybydz mogł tak zaraz przed temiż Akta-

12mi naprzeciwko WW. JmP. Panom Jozefowi Kwiatkowskiemu Skarbnikowi

13Czerwonogrodz. Antoniemu y Katarzynie z Kwiatkowskich Maiewskim

14Skarbn. Nurskim Małżonkom Agnieszce z Kwiatkowskich Rakowskiey

15między sobą rodzonym osobliwie p[rze]c[iw]ko Sukcessorom S. P. Jana Ciechowskie-

16go Podczaszego Bracł.[?] pozostałym Urodz. Jchmć Panom Jędrzejowi y Bry-

17gidy z Ciechowskich Jwaszkowskiey[?] Rozwodce niemniey Wiel. Jozefo-

18wi Kwiatkowskiemu Skarbn. Czerwonogrodz. opiekunowi wzwyż mianowa-

19nych Jędrzeja y Brygidy z Ciechowskich skarży, żali, manifestuie, y

20protestuie się w ten niżey opisany sposob y oto. Jż Jchmć Obżałowani

21nieuważaiąc na prawo pospolite ani też na pokrewieństwo ale iedynie

22goniąc na uszczerbek Substancyi y na zniszczenie ninieyszego Manife-

23stanta, ktorego maiąc w swoiey opiece żadney Edukacyi ile w młodym

24wieku niepokazali lecz do prostych robot zażywali Summy Zastawne

25rzeczy ruchome y nieruchome iako swiadczą Regestra y process iuż w

26tey sprawie zaczęty na swoy pożytek obrocili y do tych czas u siebie

27trzymaią prowizyi żadney płacić niechcą ani też kapitału oddać

28a co większa W. Kwiatkowski Skarbn. Czerwonogrodz. summę w depo-

29zycie będącą u WW. OO. Karmelitow Bosych Kamienieckich Sześć Tysię-

30cy Siedmset Pięćdziesiąt Osm Złł. mimo wiadomości ninieyszego

31załącego się wziąwszy JOXciu JmP. Czartoryiskiemu Wwodzie Ru-

32skiemu totaliter pożyczył iako opiewaią skrypta Corocznie prowizyą

33odbiera y na swoy pożytek obraca a ninieyszy Comp[aren]s gdy się o swo-

34ie własność upomina nietylko by miał co zyskać od Jchmć obwinio-

35nych z prowizyi ale ieszcze przegrożki rożne przechwałki czyniąc bi-

36ciem y zabiciem oświadczaią się iako swiadczą listy W. Kwiatkowskiego pi-

37sane a zas Wiel. Maiewski Skarbnik Nurski zabrawszy rzeczy roz-

38spadaiące na ninieyszego Manifestanta w srebrze, w cynach, miedzi,

39Bydłach, Stadach, iako swiadczą Regestra na Tysięcy kilkadziesiąt

40oraz y Papiery na rożne Summy z ktorych ledwie gdzie niektore

41do rąk Załącego się w roku teraznieyszym dostały się a Jnne tasy-

42kutami[?] przy nich zostaią, ktorych na rożne rekwizycye oddać niechcą

43owszem podwiodłszy modernum Manifestantem niby do ugody

44obiecuiąc wszystkie rzeczy poddawać kwit napisawszy do podpisu

k. 302 (skan 0305, strona prawa)

1tegoż kwitu przymusili a potym per oblatam do Grodu Latyczewskie-

2go podali w czym widząc się być ukrzywdzonym modernus Manifestans

3przed Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. iako y Halickiemi mani-

4festował się przeto ninieyszy Comp[aren]s tak p[rze]c[iw]ko W. Kwiatkowskiemu

5Opiekunowi iako też y WJmP. Panu Maiewskiemu Manifestował y Prote-

6stował się prosząc o przyięcie tey kopii co y otrzymał zostawiwszy

7sobie salvę powtornie stosować się ieżeli tego będzie potrzeba. J. Fil-

8kiewicz m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „467” (poprawione z przekreślonego „49.” – kolejna, trzecia seria błędnej numeracji). Por. akt 452 (Grocholscy) i 440–441 (Czerniawscy).

Odczyt: „Stockiey[?]”, „Cerney[?]”, „Patuskich[?]”, „Domicela[?]”, „Jwaszkowskiey[?]” – nazwiska i imiona niepewne; „Podczaszego Bracł.[?]” (Jan Ciechowski) – rkp. „Podczaszego Bracł.” albo ‘Latycz.’ – niepewne (wcześniej w tekście Jan Domicel[?] Ciechowski jest podczaszym latyczowskim); dopisek na lewym marginesie „żelazach” – uzupełnienie wyliczenia (‘w żelazach’) wstawione przy wierszu ze srebrem, cyną i miedzią; „tasy-/kutami[?]” – wyraz niejasny (może ‘tak (iż) kutami’ – ‘pod kluczem’?); „podwiodłszy” – zwiódłszy, podstępem nakłoniwszy.

Objaśnienia: „Prawnuk, wnuk, syn, siestrzeniec” – manifestant wywodzi swe prawa jako spadkobierca Filkiewiczów i Ciechowskich; „Stolnikowie Latyczewscy” – stolnikowie latyczowscy; „Skarbnik Czerwonogrodzki” – skarbnik czerwonogrodzki; „Skarbnicy Nurscy” – skarbnikowie nurscy; „Rozwodka” – rozwiedziona; „Opiekun” – opiekun prawny (małoletniego); „Summy Zastawne” – sumy zastawne (zapisane na dobrach); „depozyt u OO. Karmelitów Bosych Kamienieckich” – suma złożona w depozyt u karmelitów bosych w Kamieńcu Podolskim; „Czartoryski, Wojewoda Ruski” – August Aleksander Czartoryski, wojewoda ruski (tu bez imienia); „totaliter” – w całości; „Skrypta” – zobowiązania dłużne; „per oblatam do Grodu Latyczewskiego podali” – wpisali (kwit) przez oblatę do akt grodu latyczowskiego; „salva” – zastrzeżenie.

Streszczenie

24września 1768 r. Józef Antoni Filkiewicz – prawnuk Stefana i Anny Filkiewiczów, wnuk Wawrzyńca i Zofii Filkiewiczów, syn Józefa i Konstancji z Ciechowskich Filkiewiczów (stolników latyczowskich), wnuk Gabriela i Jadwigi Ciechowskich (podczaszych latyczowskich) i siostrzeniec Jana Ciechowskiego, podczaszego latyczowskiego – gdy tylko mógł przybyć do akt, manifestował przeciw Józefowi Kwiatkowskiemu, skarbnikowi czerwonogrodzkiemu (swemu opiekunowi i opiekunowi Jędrzeja i Brygidy z Ciechowskich), Antoniemu i Katarzynie z Kwiatkowskich Majewskim, skarbnikom nurskim, Agnieszce z Kwiatkowskich Rakowskiej i sukcesorom Jana Ciechowskiego. Opiekunowie nie dali mu żadnego wykształcenia, używali go do prostych prac, przywłaszczyli sumy zastawne i ruchomości, nie płacą prowizji ani nie oddają kapitału; Kwiatkowski wziął bez jego wiedzy złożoną u karmelitów bosych w Kamieńcu sumę 6758 zł i w całości pożyczył ją księciu Czartoryskiemu, wojewodzie ruskiemu, pobierając co roku prowizję dla siebie, a na upomnienia odpowiada groźbami pobicia i zabicia (listy). Majewski zabrał przypadające manifestantowi srebra, cynę, miedź, żelazo, bydło i stada (wartości kilkudziesięciu tysięcy zł) oraz papiery na różne sumy, a podstępem zmusił go do podpisania kwitu, który oblatował w grodzie latyczowskim. Filkiewicz protestuje przeciw opiekunowi i Majewskiemu.

Transkrypcja

k. 302 (skan 0305, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winnic. Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Urz. JmP. Pan Jozef Jzbicki nne ac ex speciali

6Commisso Urz. JeyMć Pani Angeli z Haluzinskich Wołkowinskiey

7Części pewney Dobr Wsi Haluzińce w Wwie Podol. a powiecie Latycz.

8leżących dziedziczki Urz. Jana Harasymenka Wołkowinskiego w Woy-

9sku Konfederac. aktualnie zostaiącego Mał. zapobiegaiąc wszelkiey

10krzywdzie solennie p[rze]c[iw]ko Urz. Samuelowi Czerewan Haluzinskiemu

11Leonowi Marczyńskiemu Dominikowi Typowiczowi[?] Parti adhaeren-

12ti tudzież Urz. Janowi Bazylemu Łuczańskiemu Subdeleg. Grodz. La-

13tyczews. sprawy cum parte adhaerente maney uciemiężliwemu Sędzie-

14mu Kondescens. nec non p[rze]c[iw]ko Urodz. JmP. Panom Czaykowskiemu Su-

15sceptantowi Grz.[?] Latycz. y Kazimierzowi Krasowskiemu protunc locum

16suscepty trzymaiącemu Rne nieprzyięcia maacyi p[rze]c[iw]ko Stronom wy-

17żey wyrażonym Latino idiomate przez samą JmP. Panią Wołkowin-

18ską podawaney a zinde do większego expensu przyprowadzenia mani-

19festował się oto. Jż Strony wyżey wyrażone po upadłym Terminie

20w Prorogacyi wyrażonym Urząd Subdeleg. dla expedyowania Konde-

21scensyi Dekretem p[rae]missorum Officij Castrensis Latycz. nakazaney sprowadzili y

22tak sprowadzony Urząd Subdelegacyiny żadney niekaceptuiąc racyi

23y defensy słuszney y prawney jurysdykcyą swoią ufundowawszy

24Urz. Wołkowińską Manifestanta Pryncypałkę adherente niewchodzącą do pisania Komparycyi przymusił gdzie Urz.

25Pryncypałka w niebytności męża swego iako w Konfederacyi zostaiącego po

26założoney mocy y zapisaney Komparycyi w tym że Sądzie Konde-

27scens. Suspensy lub Limity do czasu powrotu męża swego Jmieniem

28męża swego iako w Konfederacyi Aktu będącego Kondescensyi atten-

29tare non valente domagała się wnosiła y upraszała a nieotrzy-

30mawszy mocą co do zupełnego Sądu założyła, Urząd iednak ucie-

31miężliwy Subdeleg. mocy niedopuścił, y przy zakładaney mocy Prote-

32stacyi: o coby moc zakładana była: Konnotować niechciał, tylko na-

33kazawszy parti adhaerenti podać Jnterrogatoria Jnkwizycyi z poda-

34nych Partis adhaerentis bez attentowania od Pryncypałki expedyował na

35ostatek gdy Pryncypałka Manifestanta attentować Jnkwizycyi y wyprowadzać

36oney iako niewiadoma sprawy odmawiała Sąd pomieniony Konde-

37scens. męża w aktualney Konfederacyi będącego na affektacyą Partis ad-

38haerentis publikować rozkazał y tak processem Stronę niesłusznie ob-

39ciążył y obciążyli Rne cujus gravaminis ac de nullitate Ejusdem Processus

40ac injuriae nne ut supra iterato atque iterato manifestatur. J. Jzbicki m. pp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „468” (poprawione z przekreślonego „50.”). Tekst pisany pośpiesznie, z poprawkami (w wierszu „adherente niewchodzącą do pisania Komparycyi przymusił” fragment wstawiony nad wierszem przez pisarza).

Odczyt: nazwisko obwinionego „Czerewan / Czerwa[na] Haluzinski” (rkp. „Czerewan”, nagłówek „Czerwa”) – Czerwan Haluziński; „Typowiczowi[?]” (rkp. „Typowiczowi/Tyspowiczowi”) – niepewne; „Łuczańskiemu” (rkp. „Łuczańskiemu/Luzańskiemu”); „Grz.[?] Latycz.” – rkp. „Grz Latt” – zapewne ‘Grodz. Latycz.’; „maney” – zapewne ‘mianey’; „Rne” – skrót ‘ratione’; „maacyi” – ‘manifestacyi’; „zinde” – ‘exinde’ (stąd); „niekaceptuiąc” – ‘nie akceptując’.

Objaśnienia: „Woysko Konfederackie” – wojsko konfederacji barskiej; „Pars adhaerens” – strona przeciwna (w sprawie); „Subdelegat grodzki” – zastępca sędziego grodzkiego; „Kondescensya” – zjazd sądu na grunt (dla przesłuchania świadków, oględzin); „Prorogacya” – odroczenie terminu; „Susceptant” – urzędnik przyjmujący wpisy; „Latino idiomate” – w języku łacińskim; „Komparycya” – stawiennictwo (wpis o stawieniu się strony); „Suspensa lub Limita” – zawieszenie lub odroczenie; „moc” – formalny protest (zastrzeżenie procesowe); „attentare non valente” – nie mogąc stawać (w sprawie); „Interrogatoria Jnkwizycyi” – pytania do przesłuchania świadków; „publikować (męża)” – ogłosić (zaocznie) przeciw mężowi; „ratione cujus gravaminis ac de nullitate Ejusdem Processus ac injuriae” – z powodu tego obciążenia oraz o nieważność tego procesu i krzywdę.

Streszczenie

24września 1768 r. Józef Jzbicki, imieniem Anieli z Haluzińskich Wołkowińskiej, dziedziczki części wsi Haluzińce w powiecie latyczowskim województwa podolskiego, żony Jana Harasymenki Wołkowińskiego, przebywającego w wojsku konfederackim, manifestował przeciw Samuelowi Czerwanowi Haluzińskiemu, Leonowi Marczyńskiemu i Dominikowi Typowiczowi[?] (stronie przeciwnej), Janowi Bazylemu Łuczańskiemu, subdelegatowi grodzkiemu latyczowskiemu (uciemiężliwemu sędziemu kondescensji), oraz suscepantom Czajkowskiemu i Kazimierzowi Krasowskiemu (za nieprzyjęcie łacińskiej manifestacji Wołkowińskiej). Strona przeciwna po upływie terminu sprowadziła subdelegata do przeprowadzenia kondescensji nakazanej dekretem grodu latyczowskiego; subdelegat, nie przyjmując żadnych racji, zmusił Wołkowińską do zapisania stawiennictwa, a gdy prosiła o zawieszenie sprawy do powrotu męża przebywającego w konfederacji i założyła formalny protest, nie dopuścił go ani nie kazał zapisać; przeprowadził inkwizycję na podstawie pytań strony przeciwnej, a gdy Wołkowińska odmówiła udziału, kazał ogłosić wyrok zaoczny przeciw jej mężowi. Plenipotent protestuje o nieważność tego procesu i krzywdę.

Transkrypcja

k. 302v (skan 0306, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Urz. JmP. Pan Paweł Ławalski[?] nne et ex speciali Commis-

6so W. JmP. Pana Andrzeja Godziemby Wardeńskiego Stol. Latycz. przy-

7chilaiąc się do Manifestu przed Aktami Grodz. Latycz. Anno praesenti p[rze]c[iw]ko

8W. Rakowskiemu uczynionego naprzeciwko temuż Wiel. JmP. Panu Stani-

9sławowi Rakowskiemu Miecznikowi Podol. Dobr Mołczan in vicini-

10tate z Dobrami Pasynkami w Wwie Podol. a Kluczu Szarogrodzkim

11leżących Jurium Suorum Possessorowi swiadczy y manifestuie się oto.

12Jż W. Obżał. niekontentuiąc się niedawno Wiel. Comptis Pryncy-

13pałowi poczynionemi wiolencyami, ktore bez żadney racyi y prete-

14xtu stado koni z gruntu Pasynieckiego w używaniu Wiel. Comptis

15Pryncypała pasące się zaiąć do Dobr swoich Mołczan kazał ale też

16zboża iare iako to Owies Hreczkę y Proso bydłem nierogatym pra-

17wie zeszczętu wypaść y stratować dopuścił, co wizya authentyca

18testabitur y Jnkwizycyą dowiedziono będzie że ustawicznie przykro-

19ści od Dobr Mołczan cierpi y ponosi a zatym tenże Manifestans praecavendo

20Jntegritati Mag[nifi]ci Pryncypalis sui iterata Contra Eundem Mag[nifi]cum Jn-

21culpatum (: salva manente melioratione :) manifestatur vice. Pa-

22weł Ławalski[?] m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „469” (poprawione z przekreślonego „51.”). Por. akt 429 (Andrzej Podziemba[?] „Wardenski[?]” – zapewne ten sam Andrzej Godziemba Wardeński) i akt 443 (Pierzchowiecki – starostwo).

Odczyt: nazwisko plenipotenta „Ławalski[?]” (rkp. „Lawalski”, podpis „Pa-/weł Lawalski”) – niepewne (może Zawalski); „Mołczan” (rkp. „Molczan”) – wieś Mołczany[?]; „authentyca” – ‘autentyczna’.

Objaśnienia: „nne et ex speciali Commisso” – imieniem i ze szczególnego zlecenia; „Stolnik Latyczowski” – stolnik latyczowski; „Miecznik Podolski” – miecznik podolski; „in vicinitate” – w sąsiedztwie; „Jurium Suorum Possessor” – posesor na mocy swoich praw; „zboża iare” – zboża jare; „bydło nierogate” – konie, świnie; „wizya authentica testabitur” – autentyczna wizja (oględziny) poświadczy; „praecavendo Integritati” – zabezpieczając całość (praw); „iterata vice” – po raz wtóry; „salva manente melioratione” – z zastrzeżeniem prawa uzupełnienia.

Streszczenie

26września 1768 r. Paweł Ławalski[?], z polecenia Andrzeja Godziemby Wardeńskiego, stolnika latyczowskiego, przyłączając się do manifestu wniesionego wcześniej w tym roku w grodzie latyczowskim, manifestował przeciw Stanisławowi Rakowskiemu, miecznikowi podolskiemu, posesorowi Mołczan, sąsiadujących z Pasynkami (klucz szarogrodzki, woj. podolskie). Rakowski, nie poprzestając na wcześniejszych gwałtach, bez żadnej przyczyny kazał zająć do Mołczan stado koni pasące się na gruncie pasynieckim, a zboża jare – owies, grykę i proso – pozwolił niemal doszczętnie wypaść i stratować swoim bydłem, co poświadczy wizja i inkwizycja; Wardeński ustawicznie doznaje przykrości od Mołczan.

Transkrypcja

k. 302v (skan 0306, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Stanowszy Oczewisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnnych opatrzny Jozef

6Dubowski w moc wierney Rel. swoiey iawnie zeznał Jż on Roku Tysiąc

7Siedmset Szesdziesiąt Osmego Dnia Dwudziestego Szostego Septembris

8Pozew Trybunału Kor. Lwow. authentyczny odniosł do Dobr Miasta

9Jliniec y tam ten Pozew we Dworze tameyszym w Jzbie na stole poło-

10żywszy o położeniu y Essencyi onego od kogo po kogo y w iakiey sprawie

11pisany był prawnie publikuiąc do wiadomości podał de tenore tali.

12Stanisław August z Bożey Łaski Krol Polski Wielki Xiąże Lit. Rus-

13ki, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Kijowski, Wołyński, Podolski, Pod-

14laski, Jnflantski, Smoleński y Czerniechowski. Wam JOO. Barba-

15rze z Duninow Marszałkowey Wiel. Wiel. Xięstwa Lit. Matce, Jo-

16zefowi Wielkiemu W. Xięstwa Lit. Marszałkowi, Hieronimowi, Staro-

17ście Czerkaskiemu y Januszowi Xiążętom Lubartowickim Sangusz-

18kom Synom pozwanym z sprawy niżey wyrażoney y Dobr WW. ogul-

19nie wszystkich przykazuiemy abyście WW. przed Sądem naszym

20Trybunału Koron. Lwow. wten czas gdy sprawa z Regestru y wpisu

21Wwa Bracł. sobie należytego przywołana będzie, osobiscie y zawicie

22stanęli na Jnst[ancyą] Jnstygatora Sądowego y iego Delatorki Wiel. Julianny

23z Rościszewskich Strutyńskiey Starościny Horodelskiey Aktorki ktora

k. 303 (skan 0306, strona prawa)

1przychilaiąc się do Prawa Pospolit. z mocy nowo wynalezionych do

2poparcia tey sprawy Dokumentow y manifestow przez siebie uczy-

3nionych iako też oto wydanych do Trybunału Pozwow, kasuiąc qua-

4vis praejudiciosi subsecutos Actus pozywa y przypozywa WW. o przy-

5wrocenie gruntow od Dobr Klucza Żorniskiego Aktorki Dziedzicz-

6nych przez WW. pozwanych do Dobr Klucza Jlinieckiego swoich Dzie-

7dzicznych przywłaszczonych, tudzież o uczynienie Kalkulacyi z tych że

8niesłusznie trzymanych Gruntow, y nadgrodzenie szkod Prawnych

9referuiąc się do Oryginalnych przez siebie Aktorkę do Sądu Trybu-

10nału Lwowskiego wydanych Terminow y uczynionych oto wpi-

11sow WW. pozywa y przypozywa Sitis parituri et judicialiter respon-

12suri Dat. w Lwowie Die Quinta Mensis Septembris Tysiąc Siedm-

13set Szesdziesiąt Osmego Roku o czym ninieysze Woźnego zezna-

14nie Woźny pisać nieumieiący Znak Krzyża Swiętego kładnie.

15Jozef Dubowski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „470” (poprawione z przekreślonego „52.”). Por. akt 451 (spór Chołoniewskich z Sanguszkami o granice Ometyniec z Krasnenkiem i kluczem ilinieckim).

Odczyt: nazwisko rodowe Strutyńskiej „z Rościszewskich” i nazwa klucza „Żorniski” – potwierdzone w akcie 490 (pierwotnie odczytane „Kosiszewskich[?]”, „Żorniszczański[?]”); „Jozefowi Wielkiemu W. Xięstwa Lit. Marszałkowi” – w rkp. wymieniony jakby Józef, marszałek wielki litewski (zmarły już mąż Barbary? – zapewne zniekształcenie formuły ‘Matce, Józefa … Marszałka Wdowie’); „Lubartowickim” – książętom na Lubartowie.

Objaśnienia: „Starościna Horodelska” – żona starosty horodelskiego; „Marszałkowa Wielka W. Xięstwa Litewskiego” – wdowa po marszałku wielkim litewskim (Pawle Karolu Sanguszce); „Xiążęta Lubartowiccy” – książęta Sanguszkowie na Lubartowie; „z mocy nowo wynalezionych … Dokumentow” – na podstawie nowo odnalezionych dokumentów; „kasuiąc quavis praejudiciosi subsecutos Actus” – unieważniając jakiekolwiek szkodliwe akty, które nastąpiły; „Kalkulacya” – rozliczenie (dochodów); „Sitis parituri et judicialiter responsuri” – macie być posłuszni i odpowiadać sądownie.

Streszczenie

26września 1768 r. woźny generalny Józef Dubowski zeznał w grodzie winnickim, że tego dnia zaniósł do miasta Ilińce oryginalny pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego i położył go we dworze na stole. Pozew, wydany we Lwowie 5 września 1768 r., wzywał księżnę Barbarę z Duninów Sanguszkową, marszałkową wielką litewską, oraz jej synów, książąt na Lubartowie – Hieronima, starostę czerkaskiego, i Janusza – z powództwa Julianny z Rościszewskich Strutyńskiej, starościny horodelskiej, która na podstawie nowo odnalezionych dokumentów i swoich manifestów domagała się zwrotu gruntów jej dziedzicznego klucza żorniskiego, przywłaszczonych przez pozwanych do klucza ilinieckiego, rozliczenia z ich użytkowania i wynagrodzenia szkód. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 303 (skan 0306, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Urodz. JmP. Pan Mikołay Słabuszewski swym y Urodz. JmP.

6Pani Maryanny z Kruszelnickich małżonki swoiey niegdy Urz. Ewy Baczyń-

7skiey Konstantego Kruszelnickiego Mał. Corki niegdy zaś Urodz. Felicyan-

8ny[?] Bratkowskiey y Urz. Baczyńskiego Mał. Wnuki, dawniey zaś zmar-

9łych Urz. Katarzyny Cebijowny[?] Tyszkiewiczowny Urodz. Bratkowskiego

10Mał. prawnuki a zas Zeszłych z tego swiata Urodz. Maryanny Kozłow-

11ny y Wasyla Cebija[?] Tyszkiewicza Dobr części Michałowki y Jnnych przy-

12ległości tu w Wwie y Powiecie Bracł. leżących Dziedzicow Praprawnuki

13Jmieniem, stosuiąc się do Dokumentow swoich y prawa natury solen-

14nie p[rze]c[iw]ko Urodz. Andrzejowi Oycu y Alexandrowi Synowi Bratkowskim

15Dobr części Michałowki po niegdy Urodz. Katarzynie z Tyszkiewiczow

16Bratkowskiey Prababie swoiey Dziedzicom y Possessorom wspułsuk-

17cessorom swoim skarży manifestuie y protestuie się oto. Jż Jchmć oskar-

18żeni wiedząc dobrze że Urz. Maryanna z Kruszelnickich Comptis Mał. po

19wyż wspomnianey Urz. Katarzynie z Cebijow[?] Tyszkiewiczow Prabab-

20ce swoiey prawem natury wraz z Jchmć Oskarżonemi do Dobr wszel-

21kich ruchomych nieruchomych y summ pieniężnych należyć powinna,

22iednakże Jchmć Obwinieni iedne przez Dziada, y Oyca, swoich drugie

23przez siebie samych tak części Wsi Michałowki iako też bydła wszy-

24stkie Kleynoty rzeczy rożne y Summy tudzież Papiery Dokumenta do

25Dobr, Testamenta, Jntercyzy, y assekuracye do siebie pobrawszy y części Wsi

26Michałowki całą mimo Urz. uskarżaiących się rownym prawem po rze-

27czonych predecessorach swoich należące pod siebie podgarnęli y Urz.

28Manifestuiące by naymniey tey że Substancyi partycypować niedopuści-

29li nawet gdy Manifestantkę za perswazyą y Jnteresowaniem się swoim wy-

30daiące w stan małżeński za Urodz. Kompta całość wypuszczenia

31części wsi Michałowki oney należącey bona fide przyrzekli y ubespie-

32czyli, lecz gdy Urz. Comp[aren]s podziękowawszy za służbę w Woysku Koronnym

33przez lat kilkanaście chwalebnie kontynuowaną do Dobr Michałowki

34sprowadził się, żeby Jchmć oskarżeni poddaństwa ani Dworzyska żadnego

35sprawiedliwym prawem należącego wypuścić niechcąc plac tylko do pobu-

k. 303v (skan 0307, strona lewa)

1do pobudowania się wyznaczyli, na ktory gdy iż Manifestantes drzewa wywieść

2kazali tedy niedotrzymuiąc iuż swego dobrowolnego przyrzeczenia

3gwałtownie naszedłszy drzewo wniwecz porąbali budować się gwał-

4townie zabronili Urz. Mał. Comptis potrącali, Oboyga łzyli[?], ai pory-

5wali się, do szkod y utraty niemałey przyprowadzili, o ktore nie-

6dopuszczenie do Substancyi, uczynioney zawod, szkody y krzywdy

7te powtorną Suo et cujus supra nomine zanosi manifestacyą Jgna-

8rus Scribendi Crucem posuit. Mikołay Szłabuszewski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „471” (poprawione z przekreślonego „53.”).

Odczyt: imię babki manifestantki „Felicyanny[?]” (rkp. „Feliczan/ny” na przełomie wiersza) – niepewne; „Cebijowny[?] / Cebija[?] / z Cebijow[?]” (rkp. „Cebijowny”, „Cebija”, „z Cebijow”) – przydomek lub nazwisko rodowe (Tyszkiewicz-Cebij?) – niepewne; „Kozłowny” – rkp. „Kozłowny”; „łzyli[?]” – zapewne ‘łżyli’ (lżyli); „ai” – zapewne ‘a i’; „Szłabuszewski” – tak w podpisie (w tekście „Słabuszewski”).

Objaśnienia: „prawnuka / praprawnuka” – linia dziedziczenia: Marianna z Kruszelnickich jest córką Ewy z Baczyńskich (?) Kruszelnickiej, wnuczką Felicjanny[?] z Bratkowskich Baczyńskiej, prawnuczką Katarzyny z Tyszkiewiczów Bratkowskiej i praprawnuczką Marianny z Kozłowskich i Wasyla Tyszkiewicza, dziedziców części Michałówki; „współsukcesorowie” – współspadkobiercy; „prawem natury” – prawem dziedziczenia naturalnego; „Kleynoty” – klejnoty; „Jntercyzy” – umowy przedślubne (intercyzy); „assekuracye” – zabezpieczenia (zapisy); „podgarnąć pod siebie” – zagarnąć; „bona fide” – w dobrej wierze; „Dworzysko” – plac dworski; „Suo et cujus supra nomine” – swoim i jak wyżej imieniem; „Ignarus Scribendi Crucem posuit” – nieumiejący pisać postawił krzyż.

Streszczenie

26września 1768 r. Mikołaj Słabuszewski, imieniem swoim i żony Marianny z Kruszelnickich – praprawnuczki Marianny z Kozłowskich i Wasyla Cebija[?] Tyszkiewicza, dziedziców części Michałówki w powiecie bracławskim, przez Katarzynę z Tyszkiewiczów Bratkowską (prababkę), Felicjannę[?] z Bratkowskich Baczyńską (babkę) i Ewę Kruszelnicką (matkę) – manifestował przeciw Andrzejowi i Aleksandrowi Bratkowskim, ojcu i synowi, współsukcesorom części Michałówki. Choć Marianna z prawa natury powinna dziedziczyć wraz z nimi wszystkie dobra, ruchomości i sumy po prababce, Bratkowscy (ich dziadek, ojciec i oni sami) zagarnęli część Michałówki, bydło, klejnoty, rzeczy, sumy oraz papiery – dokumenty dóbr, testamenty, intercyzy i zapisy – i nie dopuszczają jej do udziału. Wydając ją za mąż, obiecali w dobrej wierze wydzielić jej część, ale gdy Słabuszewski po kilkunastu latach służby w wojsku koronnym przeniósł się do Michałówki, nie chcieli wydać ani poddanych, ani dworzyska, wyznaczyli tylko plac pod budowę; gdy zaś manifestanci zwieźli drewno, gwałtem je porąbali, zabronili budowy, potrącali i lżyli oboje małżonków. Słabuszewski, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 303v (skan 0307, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Stanowszy Oczewisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnnych szlachetny

6Wawrzyniec Medyński[?] in vim suae verae ac fidelis Rel. palam publi-

7ce recognovit Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdzie-

8siąt Osmego Miesiąca Septembris Dziesiątego Dnia na affektacyą

9y prawną rekwizycyą Wiel. Komorowskiego Pułkownika Woysk

10JKMci y Rzeczypospolit. arędownego Pana Dobr Wsiow Czastowey[?]

11Chałaydowey[?] y Jnnych maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi

12wiary godnych Urz. Jchmć PP. Antoniego Piotrowskiego Konstan-

13tego Sznickiego[?] majoris evidentiorisque testimonij ad hunc actum

14sibi adhibitos był w Dobrach Miasteczku Bosuwce w Wwie Bracł.

15leżących Dziedzicznych J. Pa Rzewuskiego Chorąż. Koron. W. X. Lit.[?] y

16tam Woyta tameyszego y całey Gromady Pracowitych Buntowni-

17kow Prokopa Kolesniczyka Jhnata Stołuszczyka[?] Wasyla Łatana

18na ze Wsi Hłuchowatey[?] do Klucza Bosowieckiego należącey Stefana

19Panasiuka y Jnnych wspoł Buntownikow po Jmionach y przezwi-

20skach onymże wiadomym w Grzywnach prawnych każdego Oso-

21bna z Żonami Dziećmi y całą ich Chudobą Aresztował y praw-

22nie przyporęczył, ktory to Areszt Woyt y Gromady Jmieniem Pa-

23now swoich benevole do rosprawy prawney dotrzymać deklaro-

24wali y Submittowali się w czym Woźny szlachtą sobie przytomną

25oświadczywszy się z tamtąd powrocił y przed Urzędem swego Aresz-

26tu uczynił y zeznał Rel. Min[isteria]lis Jgnarus Scribendi Crucem San-

27ctam posuit. Wawrzyniec Medyński[?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „472” (poprawione z przekreślonego „54.”).

Odczyt: nazwisko woźnego „Medyński[?]” (rkp. „Medynski”) – niepewne; skrót tytułu Komorowskiego w nagłówku „P. W. K.” – pułkownik wojsk koronnych; nazwy wsi Komorowskiego „Czastowey[?] Chałaydowey[?]” – niepewne; „Sznickiego[?]” (rkp. „Sznickiego/Sitnickiego”) – nazwisko niepewne; „Bosuwce / Bosowieckiego” – Bosówka; tytuł Rzewuskiego „Chorąż. Koron. W. X. Lit.[?]” – w rkp. „Chorąż Koron W. X. Litt.” – sprzeczne (chorąży koronny czy chorąży W. Ks. Lit.?) – por. akt 440 („Rzewuski, chorąży litewski”); „Stołuszczyka[?]” – niepewne; „Wasyla Łatana / na” – zapewne ‘Wasyla Łatanę’ lub przeniesienie; „Hłuchowatey[?]” (rkp. „Hłochowatey”) – niepewne.

Objaśnienia: „Woźny szlachetny” – woźny stanu szlacheckiego; „in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publice recognovit” – w moc swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie zeznał; „arędowny Pan” – dzierżawca (arendarz) dóbr; „majoris evidentiorisque testimonii … sibi adhibitos” – przybranych dla większego świadectwa; „Buntownicy” – uczestnicy buntu chłopskiego (koliszczyzny); „w Grzywnach prawnych każdego osobna … Aresztował y prawnie przyporęczył” – zaaresztował każdego z osobna pod karą grzywien prawnych i oddał pod poręczenie; „Chudoba” – dobytek.

Streszczenie

26września 1768 r. woźny generalny Wawrzyniec Medyński[?] zeznał w grodzie winnickim, że 10 września 1768 r., na wezwanie Komorowskiego, pułkownika wojsk koronnych, arendownego pana wsi Czastowa[?] i Chałajdowa[?], w towarzystwie szlachty Antoniego Piotrowskiego i Konstantego Sznickiego[?] przybył do miasteczka Bosówka (dobra Rzewuskiego, chorążego) i tam u wójta i całej gromady zaaresztował – każdego z osobna, z żonami, dziećmi i dobytkiem – buntowników ze wsi Hłuchowata[?] (klucz bosowiecki): Prokopa Kolesniczyka, Ihnata Stołuszczyka[?], Wasyla Łatanę, Stefana Panasiuka i innych. Wójt i gromady przyjęli areszt i zobowiązali się stawić ich do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 303v (skan 0307, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Szostego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Stanowszy Osobiście Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnnych opatrzny Jozef

6Dubowski w moc prawdziwey wierney y skuteczney Rel. swoiey iaw-

7nie ustnie y dobrowolnie zeznał Jż on Pozew Głowny Trybunału Lwow.

8na membranie Autentycznym pisany Roku Miesiąca y Dnia na

9Akcie wyrażonych odniosł do Dobr Miasta Lipowca y tam ten Pozew

10w Jzbie na stole położywszy o położeniu onego od kogo po kogo y w iakiey

11sprawie pisany był prawnie publikuiąc do wiadomości przywiodł

12de tenore tali. Stanisław August z Bożey Łaski Krol Polski Wielki

13Xiąże Lit. Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Kijowski, Wołyński Po-

14dolski, Podlaski, Jnflantski, Smoleński Czerniechowski Wam JOO. Xiążętom

k. 304 (skan 0307, strona prawa)

1Marcinowi Lubomirskiemu Dobr Klucza Lipowieckiego Dziedzicowi

2y Antoniemu z Pruszcza Jabłonowskiemu Woiewodzie Poznańskie-

3mu tych że Dobr Possessorowi pozwanym z sprawy niżey wyrażo-

4ney y Dobr WW. ogulnie wszystkich przykazuiemy abyście WW.

5przed Sądem naszym Trybunału Koronn. Lwow. wten czas gdy ta

6sprawa z Regestru y wpisu Wwa Bracł. sobie należytego przy-

7wołana będzie osobiście y zawicie na Jnst[ancyą] Jnstygatora Sądowego y iego

8Delatorki W. Julianny z Rościszewskich Strutyńskiey Staroś-

9ciny Horodelskiey Aktorki staneli ktora przychilaiąc się do Prawa

10Pospolit. y Dokumentow swoich Granice Dobr Klucza Żorniskie-

11go Aktorki Dziedzicznych utwierdzaiących WW. pozywa albo ra-

12czey do sprawy z JO. Xięciem Lubomirskim Dziedzicem koronnem[?]

13teraznieyszego pozwanego Stryiem a na ten czas Dobr onego Opie-

14kunem zaczętey, wydanych Terminow y zyskanych Dekretow

15o przywrocenie Gruntow y Dobr Klucza Żorniskiego Aktorki Dzie-

16dzicznych przez WW. pozwanych do Dobr Klucza Lipowieckie-

17go przywłaszczonych tudzież o uczynienie Kalkulacyi z tych

18że niesłusznie trzymanych Gruntow, nadgrodzenie szkod Pra-

19wnych referuiąc się do Oryginalnych przez Aktorkę do Sądu

20Trybunału Lwow. wydanych Terminow y uczynionych oto

21wpisow, WW. przypozywa, Sitis parituri et judicialiter ad prae-

22missa responsuri Dat. w Lwowie Dnia Piątego Miesiąca Septembris

23Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Roku w czym ninie-

24ysze Woźnego zeznanie woźny nieumieiący pisać, kładzie znak

25Krzyża Swiętego. Jozef Dubowski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „473” (poprawione z przekreślonego „55.”). Por. akt 487 (ta sama powódka i ten sam woźny – pozew przeciw Sanguszkom o grunty klucza żorniskiego włączone do klucza ilinieckiego); tu nazwisko rodowe zapisane wyraźnie „z Rościszewskich”, a klucz – „Żorniski” (akt 487 poprawiony).

Odczyt: „Dziedzicem koronnem[?]” – rkp. „Dziedzicem koronnem” – sens niejasny (może ‘Chorążym Koronnym’ – Stanisław Lubomirski? albo stryj pozwanego, ówczesny opiekun dóbr); „Antoniemu z Pruszcza Jabłonowskiemu” – Antoni Barnaba Jabłonowski, wojewoda poznański (z Prus – herb Prus III).

Objaśnienia: „Pozew Głowny … na membranie Autentyczny” – oryginalny pozew główny na pergaminie; „Delatorka” – powódka; „sprawa z Regestru y wpisu Wwa Bracł.” – sprawa z rejestru województwa bracławskiego; „Stryj … Opiekun” – stryj pozwanego, ówczesny opiekun jego dóbr (przeciw któremu wcześniej wydano pozwy i uzyskano dekrety); „przypozywać” – pozywać dodatkowo (w toczącej się sprawie); „Kalkulacya” – rozliczenie (dochodów z gruntów).

Streszczenie

26września 1768 r. woźny generalny Józef Dubowski zeznał w grodzie winnickim, że zaniósł do miasta Lipowiec oryginalny pergaminowy pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego i położył go w izbie na stole. Pozew, dany we Lwowie 5 września 1768 r., wzywał księcia Marcina Lubomirskiego, dziedzica klucza lipowieckiego, i księcia Antoniego z Pruszcza Jabłonowskiego, wojewodę poznańskiego, posesora tych dóbr – z powództwa Julianny z Rościszewskich Strutyńskiej, starościny horodelskiej, która na podstawie dokumentów granicznych swojego dziedzicznego klucza żorniskiego oraz dawnych pozwów i dekretów uzyskanych w sprawie przeciw stryjowi pozwanego (ówczesnemu opiekunowi dóbr) żądała zwrotu gruntów klucza żorniskiego przywłaszczonych do klucza lipowieckiego, rozliczenia z ich użytkowania i wynagrodzenia szkód. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 304 (skan 0307, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną

4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winnic. Stanowszy Osobiście Wiel. JmP. Pan Bogdan Ostrowski

6Chorąż. Bracł. solennie manifestuie się w niżey opisany sposob

7Jż W. Manifestuiący się widząc wzruszenie się Barskie przeciw-

8ne nastąpionemu Prawu bez dostatecznych fundamentow do

9wewnętrzney Całą Oyczyznę pobudzaiące niespokoyności ieyo O-

10bywatelom do utraty Życia y Substancyi iesz okazyą Kraju

11Polskiego oczewistey ruiny przyczyną tym dobrowolnym

12recessem swym oświadcza się że lubo do kupy Barskiey przy-

13łączył się był iednak, dla wzruszaiących miły kraiowy spo-

14koyność tey kupy postępkow od tey samey kupy rzetelnie od-

15stępuie oddalcza się y nigdy do niey przyłączać się niechcąc ni[e]

16powinien będzie żadney z nikim w tey ninieyszey Konfede-

17racyi znayduiącym się korrespondencyi y społeczeństwa

18mieć niepowinien rady żadney ani pomocy nieda w niczym

19spierać ani suplementować niedeklaruie lecz pod szczęśliwym

20Panowaniem Nayiaśnieyszego Stanisława Augusta Krola

21Polskiego Pana swoiego Miłościwego Życie posłuszeństwo

22wszelkie iako Panu swemu zachowa, postanowionym od

23Rzpltey Prawom przy gwarancyi Nayiaśnieyszey Jmpera-

24torowey Jey Mci Całey Rossyi posłusznym być powinien y

25nie nad powinność Poddanego Monarsze swemu wykra-

k. 304v (skan 0308, strona lewa)

1czać niema y niepowinien owszem o przeciwnościach iakich powzią-

2wszy wiadomość temu komu należeć będzie donieść obliguie się

3y przyrzeka y ninieyszym Oświadczeniem iako wyżey od wspo-

4mnioney kupy stateczne odstępuiąc żadnego przyłączenia

5niedeklaruiąc sub fide honore et Conscientia wyżey wyra-

6żone Punkta zachować przyrzekaiąc y obowiązuiąc się powtor-

7nie wpisnosci[?] swoiey iako naysolenniey manifestuie się.

8Bogdan Ostrowski Ch. B. [m. p.]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „474” (poprawione z przekreślonego „56.”). Ważny dokument polityczny: chorąży bracławski Bogdan Ostrowski (por. akty 448, 468, 471, 481 – jego ludzie oskarżani o gwałty) oficjalnie odstępuje od konfederacji barskiej i składa deklarację lojalności wobec króla Stanisława Augusta i praw sejmowych gwarantowanych przez carycę Katarzynę II.

Odczyt: „iesz okazyą” – tak w rkp. (‘i sz’ – może ‘iż’; sens: które daje okazję); „oddalcza się” – tak w rkp. (‘oddala się’); „wpisnosci[?]” – rkp. „wpiłnosci” – zapewne ‘w pilności’ (dla zabezpieczenia); „stateczne” – ‘statecznie’.

Objaśnienia: „in diligentia cum recessu” – dla zabezpieczenia, z odstąpieniem (od konfederacji); „wzruszenie się Barskie” – konfederacja barska (1768); „nastąpione Prawo” – prawa uchwalone na sejmie 1767–1768 (tzw. repninowskim), w tym kardynalne, gwarantowane przez Rosję; „kupa Barska” – oddział (związek) konfederatów barskich; „Konfederacya” – konfederacja barska; „korrespondencya y społeczeństwo” – porozumiewanie się i wspólnota; „suplementować” – zaopatrywać, wspierać; „Gwarancya Nayiaśnieyszey Jmperatorowey Jey Mci Całey Rossyi” – gwarancja carycy Katarzyny II dla praw Rzeczypospolitej (traktat 1768); „sub fide honore et Conscientia” – pod wiarą, honorem i sumieniem.

Streszczenie

28września 1768 r. Bogdan Ostrowski, chorąży bracławski, oświadczył osobiście w grodzie winnickim, że widząc, iż ruch barski, przeciwny uchwalonym prawom i pozbawiony dostatecznych podstaw, wywołuje wewnętrzne niepokoje w całej ojczyźnie, prowadzi obywateli do utraty życia i majątku i jest przyczyną oczywistej ruiny kraju, dobrowolnie odstępuje od „kupy barskiej”, do której się był przyłączył. Zobowiązał się nie mieć z konfederatami żadnej korespondencji ani wspólnoty, nie udzielać im rady, pomocy ani zaopatrzenia, zachować pod panowaniem króla Stanisława Augusta wszelkie posłuszeństwo, być posłusznym prawom ustanowionym przez Rzeczpospolitą pod gwarancją carycy Katarzyny II, nie wykraczać poza powinność poddanego i donosić właściwym osobom o wszelkich wrogich działaniach – wszystko pod wiarą, honorem i sumieniem.

Transkrypcja

k. 304v (skan 0308, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Septembris Trzydziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną

4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Gro-

5du Winnic. Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Urodz. JmP. Pan Woyciech Burbinski No-

6mine et ex Speciali Commisso JW. Mikołaja Junoszy Piaskowskie-

7go Podkom. Krzemien. Piasoczyń.[?] Taraszczań. St[aros]ty Dobr Klucza

8Krasniańskiego z Przyległościami Dziedzica iterum in diligen-

9tia manifestuie się zważaiąc tak znaczną Dezolacyą Dobr Kro-

10lewskich Miasta Taraszczy z przyległościami według Lustracyi

11do nich należącemi w Possessyi JW. Pryncypała Manifestanta z Przy-

12wileiem od Nayiaśnieyszego Krola JmP. danych y będących iako

13też y oddalenie y uchronienie się Jchmć PP. Dyspozytorow od Rządow swo-

14ich y rozeyście się przez wszczęte Bunty w Ukrainie Poddaństwa

15tudzież przez bezbożną Tyrannią szerzącego się Haydamactwa

16Żydow z tegoż miasta Taraszczy y Parafiy do niego przyłącza-

17nych iednych od Domow Gospodarstwa bal[?] y pozostałych wszel-

18kich ruchomości y maiątkow do ucieczki przymuszenie

19drugich niedospiałych do uchronienia się tyrańsky smier-

20cią z Życiem porozłączanie rzeczy wszelkich frunkow[?] Dobytkow

21Pasiek tak Dworskich iako y Żydowskich Stawow wy-

22towienie dla ktorych do tych czas ieszcze po lasach znayduiących się Hayda-

23makow ani pozostałe przy Życiu Żydowstwo do Domow swoich nie-

24chało y ziechać niemoże lecz ani też Dyspozytorowie do przyzwoitego

25w Ekonomice Gospodarstwa przychilić się ubespieczaiąc Życie swo-

26ie nieośmielaią się przez co Upadek w Jntratach Czynsach y Jnn[ych]

27powinnościach oczywisty pokazuie się przeto wypłacenie pogło-

28wnego Żydowskiego y Kwarty do Skarbu Koronn. na teraznie[yszą]

29Ratę Septembrową in Anno Millesimo Septingentesimo Se-

30xagesimo Octavo nieprzyidzie z miasta zas Krasnego z dobrami

31do niego przyległemi Dobr Dziedzicznych JW. Pryncypała Comptis ia-

32ko z tych po zrabowaniu y wyrżnięciu Umania Tulczyna[?] La-

33dyżyna y Jnnych na około Miast do Krasnego tylko o mil Dwie

34zbliżaiących się Haydamakow ucieczką Żydostwo po rożnych

35zagranicznych y w Koronie salwowało się mieysciach y dotąd

36bez połowe niezieżchałych in toto pogłowne w czasie naznaczonym

37wypłacone być niemoże z tey niesposobności wypłacenia po-

38głownego Żydowskiego y Kwarty Starościnskiey ażeby JW. Pryn-

39cypał iakowey niepodpadł sukkubicyi w pilności przychila-

40iąc się do Manifestu Dnia Dwunastego Septembris Ty-

41siąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego Roku w tym że Grodzie in

42hoc Sensu uczynionego Manifestuie się. Woyciech Jgnacy

43Burbinski m. p.

44Vacuum

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „475” – ostatni wpis na k. 304v; poniżej słowo „Vacuum” (pusto), a cała następna strona (k. 305, skan 0308 prawa) zawiera tylko dwa wielkie słowa „Vacuum” – koniec wpisów wrześniowych 1768. Ponawia manifestację z 12 IX 1768 (akt 456).

Odczyt: „Piasoczyń.[?]” (rkp. „Piesoczyny”) – starostwo (w akcie 456 „Pięciotyńskiego”, w akcie 467 „Piasoczyń.”) – odczyt niepewny; „bal[?]” – wyraz niejasny; „niedospiałych” – tak w rkp. (‘niezdążywszych’); „frunkow[?]” – niejasne (może ‘fantów’); „wytowienie” – zapewne ‘wyłowienie’ (stawów); „Umania Tulczyna[?] Ladyżyna” – rkp. „Umania Tulczyna/Dulczyna La-/dyżyna” – Humań, (Tulczyn?), Ładyżyn; „bez połowe niezieżchałych” – tak w rkp. (‘bez mała połowa nie zjechała’); „sukkubicyi” – ‘sukkumbencji’ (szkody, przegranej).

Objaśnienia: „Dezolacya” – spustoszenie; „Dobra Krolewskie Miasta Taraszczy … według Lustracyi” – królewszczyzna (starostwo) taraszczańskie z przynależnościami według lustracji; „Dyspozytorowie od Rządow swoich” – zarządcy (uciekli) od swoich urzędów; „Haydamactwo” – hajdamacy (koliszczyzna); „Parafie do miasta przyłączone” – wsie należące do miasta; „Pogłówne Żydowskie” – podatek pogłówny od Żydów; „Kwarta” – podatek z królewszczyzn; „Rata Septembrowa” – rata wrześniowa (termin płatności); „Umań” – Humań (rzeź humańska, czerwiec 1768); „Ładyżyn” – miasto nad Bohem, także zdobyte przez hajdamaków; „w Koronie” – w Koronie (w innych częściach Polski); „in hoc Sensu” – w tym sensie.

Streszczenie

30września 1768 r. Wojciech Ignacy Burbiński, z polecenia Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, starosty piasoczyńskiego[?] i taraszczańskiego, dziedzica klucza krasnieńskiego, ponownie oświadczył dla zabezpieczenia (nawiązując do manifestu z 12 września 1768 r.), że wskutek buntu chłopskiego na Ukrainie i tyranii hajdamaków królewskie dobra miasta Taraszcza są spustoszone: dyspozytorzy porzucili zarząd, poddani się rozeszli, Żydów z miasta i przyległych wsi częściowo zmuszono do ucieczki, porzucenia domów i majątku, częściowo okrutnie zabito, rzeczy, dobytek, pasieki dworskie i żydowskie zrabowano, stawy wyłowiono; ponieważ hajdamacy wciąż kryją się w lasach, ocalali Żydzi nie wracają, a dyspozytorzy boją się gospodarować – dochody, czynsze i powinności upadły, więc pogłówne żydowskie i kwarta na ratę wrześniową 1768 r. nie mogą być zapłacone. Również z miasta Krasne i przyległych dóbr dziedzicznych – po zrabowaniu i wyrżnięciu Humania, Tulczyna[?], Ładyżyna i innych okolicznych miast, gdy hajdamacy zbliżyli się na dwie mile do Krasnego – Żydzi rozbiegli się za granicę i po Koronie i blisko połowa nie wróciła, więc pogłówne nie może być w terminie zapłacone w całości. Plenipotent manifestuje, by Piaskowski nie poniósł szkody.

Transkrypcja

k. 306 (skan 0309, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Octobris pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y Przede-

4mną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesn. Burgr. Grodu

5Winnic. Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Urodz. Jozef Rybicki in diligentia sui Ma-

6nifestuie się Jż Urz. Comp[aren]s Wołow sto Wiel. Jakuba Masz-

7kowskiego własnych, intra Limites Regni przedał, Urodz. Mat-

8kowskiemu z Markowki[?], y na Dowod dostatecznieyszy czyniąc

9zadosyć Prawu Przysięgę na tę Rotę, iako Wołow przerzeczonych

10W. Maszkowskiego sto w Granicach Polskich, flexis ad Jmaginem

11Crucifixi Genibus wykonał. a Wykonawszy powtornie in diligen-

12tia Sui Manifestuie się. Comp[aren]s ignarus Scribendi Crucem S.

13posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „476” – pierwszy wpis działu październikowego 1768 (lewa strona skanu 0309 zawiera tylko ozdobny nagłówek „Mensis October”). Na lewym marginesie pionowa adnotacja o kolacjonowaniu odpisu.

Odczyt: „z Markowki[?]” – nazwa miejscowości niepewna; podpis w adnotacji marginesowej „Jankiewicz” – potwierdzony identyczną adnotacją przy akcie 494.

Objaśnienia: „in diligentia cum Juramento” – dla zabezpieczenia, z przysięgą; „Comparens Personaliter” – stawający osobiście; „intra Limites Regni” – w granicach Królestwa (Korony); „Rota” – formuła przysięgi; „flexis ad Imaginem Crucifixi Genibus” – zgiąwszy kolana przed wizerunkiem Ukrzyżowanego; „ignarus Scribendi Crucem Sanctam posuit” – nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża świętego; „Legi cum Copia” – przeczytałem (skolacjonowałem) z odpisem. Przysięga miała zapewne udowodnić, że woły nie zostały wywiezione za granicę (np. bez opłaty cła) – w okresie buntów i wojny handel bydłem z Ukrainy był szczególnie kontrolowany.

Streszczenie

1października 1768 r. Józef Rybicki oświadczył osobiście w grodzie winnickim dla zabezpieczenia, że sto wołów należących do Jakuba Maszkowskiego sprzedał w granicach Królestwa Matkowskiemu z Markówki[?]. Na dowód złożył, klęcząc przed krucyfiksem, przysięgę według przepisanej roty, że owe sto wołów Maszkowskiego sprzedał w granicach Polski, po czym ponownie zamanifestował się dla zabezpieczenia. Niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 306 (skan 0309, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Octobris pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodu Winn. y Przedemną

4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesn. Burgr. Grodu Win-

5nic. Stanowszy Oczewisto Woźny Gnlis Wwa Bracł. y Jnn. Opatrz. Woy-

6ciech Kubowicz, w moc wierney Relacyi Swoiey iawnie zeznał. Jż

7On Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

8Dnia Dwudziestego Szostego Septembris Pozwow Głownych Try-

9bunału Koronn. Lubels. in Una eademq[ue] Essencia pisanych in nu-

10mero Cztery, odniosł do Dobr Wsi Majanowa y tam te Pozwy

11na Częściach Jchmć niżey pozwanych, każdemu distinctim po-

12łożywszy, o położeniu y Essencyi Onych prawnie wszystkich

13uwiadomił de Tenore tali. Stanislaus Augustus Dei Gratia

14Rex Poloniae, Magnus Dux Lithvaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae

15Samogitiae, Kijoviae, Volhyniae, Podoliae Podlachiae Livoniae Smo-

16lensciae, Severiae, Czerniechoviaeq[ue]. Vobis M[agnifi]cis Josepho Zagorski

17Vexillifero Volhyniae, Adalberto Ensifero Zwinogr. Patri, et Petro

18Filio Barczewskim, G[ene]n[o]sis quovis N[omi]n[e] Łasowieckim[?], Wołańskim

19alijsq[ue] Substantiae Siemaszkowianae[?] et Komarowianae Successoribus

20et Jurisquaesitoribus, Bonor[um] Villae Majanow nonnullar[um] Sortium Co-

21haeredibus Citatis, de Causa infra scripta, Bonisq[ue] vestris g[ene]r[a]l[i]t[e]r Omni-

22bus mandamus, ut Coram Judicio Nostro Ordinario G[e]n[era]li Tribu-

23nali Regni Leopolien. recte in quatuor Septimanis a Data et

24positione p[rae]sentis Citationis, seu tunc dum et quando Causa p[rae]-

25sens ex R[e]g[est]ro sibi Competenti ad Judicandum vocata, et accla-

26mata legitime inciderit, ipsi p[erso]n[a]l[i]t[e]r peremptorieq[ue] Compareatis

27ad Jnst[anti]am Jnst[igato]ris Judicij Nostri, Ejusq[ue] Delat[oris] M[agnifi]ci Mathei Bąkow-

k. 306v (skan 0310, strona lewa)

1ski Dapiferi Haliciens. Bonor[um] Villae Majanow, Sortis suae

2Jurisquaesitoris, Haeredis Actoris, Qui vos, adhaerendo Legibus R[egni]

3Justitiae et Aequitati, ad videndum, audiendum, attentandumq[ue] at-

4tento Decreto Condescensoriali Anni Millesimi Septingentesi-

5mi quinquagesimi primi, Jn Fundo Bonor[um] Woroszyłowka la-

6to, eadiussionem[?] seu potius dislimitationem Fundor[um] Bonor[um]

7Villae Majanow juxta jus et Interesse cujuslibet Vestri, et ad

8proportionem Sortis, vi p[rae]inserti Decreti unicuiq[ue] Concernen-

9tis, adhibito G[enero]so Geometra Jurato, praevia si Opus fuerit Collaterali-

10um, et T[ermi]no dislimitationi assignando adcitatione, censeri, Bonifi-

11cationem Usus fructus, ex fundis per vos ultra proportionem Proven-

12tus Decreto praememorato vobis assignati, hujusq[ue] indebite tentis

13injungi, Satisfactionem Regulae Decreti superius expressi, intuitu

14Arendae Tabernalis, alternatim possidendae demandari. Jam ve-

15ro Restitutionem Fundor[um], per olim Jllustrissimum Ducem Lubo-

16mirski Subdapiferum M[a]g[n]i Ducatus Lithvaniae, ante Actorem

17Bonor[um] M[agnifi]ci Actoris Sortis Villae Majanow Haeredem, a Bonis

18suis Jwankowa et Hrysowce[?] avulsor[um], et propter majus Com-

19modum, ad praememorata sui Bona Sortis Villae Majanow ad-

20p[rae]sens M[agnifi]ci Actoris haereditaria, applicator[um], per vos autem vio-

21lenter interceptor[um], et illegitime appropriator[um], instantaneam

22pro re M[agnifi]ci Actoris decerni, Pacificationemq[ue] praetensionum Fun-

23di, et refusionem damnor[um] exinde Causator[um], ac in litis expensas

24erogator[um] demandari, Caeteraq[ue] p[ro] Causae hujus exigentia, ex vi-

25sceribus negotij p[rae]sentis emergente, Contra Vos Statui, decer-

26ni et Sententiari, Citat[i], sitis parituri, et judicialiter respon-

27suri. Dat[um] Leopoli F[e]r[i]a Sexta post Festum Exaltationis

28Sanctae Crucis proxima Anno D[omi]ni Millesimo Septingentesimo

29Sexagesimo Octavo. de quo p[rae]sens Ejusdem M[inisteria]lis relatio M[inisteria]lis

30qui sig[num] ignarus Scribendi Crucem S. posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „477”. Kolejny pozew w sprawie Mateusza Bąkowskiego o Majanów (por. akt 470 – cztery pozwy doręczone 15 IX 1768 w Majanowie i Witawie; akty 472–475). Tu inny przedmiot: rozgraniczenie części wsi Majanów według dekretu kondescensyjnego z 1751 r. i zwrot gruntów oderwanych od dóbr Iwanków i Hrysówka[?].

Odczyt: w relacji „Trybunału Koronn. Lubels.” – wyraźnie „Lubels.”, choć sam pozew wzywa przed „Tribunali Regni Leopolien.” (Lwowski) – zapewne pomyłka pisarza; tytuł J. Zagórskiego tu wyraźnie „Vexillifero Volhyniae” (chorąży wołyński) – w akcie 470 nagłówek polski miał „wojski”[?] – por. tamże; syn Barczewskiego tu „Petro” (w akcie 470 „Martino seu alius nominis”); „Łasowieckim[?]” (rkp. „Lassowieckim”; w akcie 470 „Łastowiecki[?]”) – niepewne; „Siemaszkowianae[?]” (rkp. „Siemassowianae”) – niepewne; „eadiussionem[?]” – wyraz niejasny (może ‘excussionem’ albo ‘ad divisionem’); „Hrysowce[?]” – nazwa niepewna; „lato” – ‘latum’ (wydanego) – dekret wydany na gruncie Woroszyłówki; nazwa „Woroszyłowka” potwierdza odczyt aktu 470; „Dapiferi Haliciens.” – wyraźnie, potwierdza tytuł stolnika halickiego (akt 470 poprawiony w tym duchu).

Objaśnienia: „Rel. na T.” – relacja (woźnego) na Trybunał; „per distinctim” – (pozwy doręczone) każdemu osobno; „Pozwy Głowne … in una eademque Essentia” – pozwy główne jednej i tej samej treści; „Vexillifer Volhyniae” – chorąży wołyński; „Ensifer Zwinogrodiensis” – miecznik zwinogrodzki; „Successores et Jurisquaesitores” – spadkobiercy i nabywcy praw; „Cohaeredes nonnullarum Sortium” – współdziedzice niektórych części (wsi); „in quatuor Septimanis a Data et positione praesentis Citationis” – w ciągu czterech tygodni od daty i doręczenia niniejszego pozwu; „Decretum Condescensoriale” – dekret wydany na zjeździe (kondescensji) sądu na grunt; „dislimitatio Fundorum” – rozgraniczenie gruntów; „Geometra Juratus” – geometra przysięgły; „praevia Collateralium adcitatione” – po uprzednim wezwaniu sąsiadów (stron przyległych); „Bonificatio Ususfructus” – wynagrodzenie (zwrot) pożytków z gruntów trzymanych ponad przypadającą część; „Arenda Tabernalis alternatim possidenda” – arenda karczemna, mająca być posiadana na zmianę (przez współwłaścicieli); „Subdapifer Magni Ducatus Lithvaniae” – podstoli wielki litewski; „avulsorum … applicatorum … interceptorum … appropriatorum” – (gruntów) oderwanych, przyłączonych, przemocą zajętych i bezprawnie przywłaszczonych; „Pacificatio praetensionum” – zaspokojenie roszczeń; „refusio damnorum” – zwrot szkód; „litis expensae” – koszty procesu; „Feria Sexta post Festum Exaltationis Sanctae Crucis proxima” – w najbliższy piątek po święcie Podwyższenia Krzyża Świętego (14 IX, środa) = 16 września 1768; „Legi cum Copia” – skolacjonowałem z odpisem.

Streszczenie

1października 1768 r. woźny generalny Wojciech Kubowicz zeznał w grodzie winnickim, że 26 września 1768 r. zaniósł do wsi Majanów cztery jednobrzmiące pozwy główne Trybunału Koronnego i położył je każdemu z pozwanych na ich częściach. Pozew, dany we Lwowie 16 września 1768 r. z powództwa Mateusza Bąkowskiego, stolnika halickiego, dziedzica części wsi Majanów, wzywał w ciągu czterech tygodni przed Trybunał Koronny Lwowski Józefa Zagórskiego, chorążego wołyńskiego, Wojciecha Barczewskiego, miecznika zwinogrodzkiego, i jego syna Piotra, Łasowieckiego[?], Wołańskiego oraz innych sukcesorów i nabywców praw dóbr Siemaszkowskich[?] i Komarowskich, współdziedziców części Majanowa. Powód żądał: rozgraniczenia gruntów Majanowa przez przysięgłego geometrę według dekretu kondescensyjnego z 1751 r. (wydanego na gruncie Woroszyłówki), stosownie do części każdego; wynagrodzenia pożytków z gruntów trzymanych przez pozwanych ponad przyznaną im część; wykonania postanowienia dekretu co do naprzemiennego posiadania arendy karczemnej; wreszcie natychmiastowego zwrotu gruntów, które ongiś książę Lubomirski, podstoli litewski, poprzednik powoda w części Majanowa, oderwał od swych dóbr Iwanków i Hrysówka[?] i przyłączył do Majanowa, a które pozwani przemocą zajęli i przywłaszczyli – wraz z zaspokojeniem roszczeń, zwrotem szkód i kosztów procesu. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 306v (skan 0310, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Octobris Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodu Winn. y Przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiesn. Burgr. Grodu Winn. Stanowszy

5Oczewisto Woźny G[e]n[era]lis Wwa Bracł. y Jnn. Opatrz. Jozef Komber-

6ski[?], w moc prawdziwey Rel. Swoiey iawnie zeznał. Jż On Ro-

7ku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego. Dnia Trzydziestego

8Septembris. Pozew Głowny Trybunału Koron. Lwowski Autenty-

9czny odniosł do Dobr Bałabanowki y tam ten Pozew we

10Dworze tameyszym w Jzbie na Stole położył. o położeniu y

11Essencyi Onego od kogo po kogo y w iakiey sprawie pisany

12był prawnie opowiedział. Tenoris Sequentis. Stanislaus

13Augustus Dei Gratia Rex Poloniae. M[agn]us Dux Lithvaniae

k. 307 (skan 0310, strona prawa)

1Russiae, Prussiae, Masoviae Samogitiae, Kijoviae, Volhyniae, Podoliae, Pod-

2lachiae, Smolensciae, Severiae, Czerniechoviaeq[ue] Tibi M[agnifi]co Stanislao Wor-

3cell. Judici Terr[estri] Haliciens. cit[ato] de Causa infra scripta, Bonisq[ue]

4tuis G[e]n[era]l[i]ter Omnibus, mandamus ut Coram Nobis, Judicioq[ue] No-

5stro Ordinario G[e]n[er]ali Tribunali R[e]g[n]i Leopoliens. tunc dum et quando

6Causa p[rae]sens ex Regestro Jnscriptioneq[ue] sibi Competenti, ad Judi-

7candum Vocata fuerit, acclamataq[ue] l[egiti]me inciderit. P[erso]n[a]l[i]t[e]r Peremptor[ie]-

8q[ue] Compareas. Ad Jnstant[iam] Jn[stigato]ris Judicij Nostri Ejusq[ue] Delat[ricis]

9M[agnifi]cae Catharinae de Worcelle Tatamirowa Ensiferissae Żydacz[oviensis]

10a Marito desertae, in Assistentia G[enero]si Chojnowski Nepotis, ac

11alior[um] Actor[um] in Originalibus Terminis expressor[um] Qui te Citant

12in actione de lege incumbenti. seu potius ad paratam Causam et

13Actionem, Paratum Processum, in Judicijs Tribunalitijs Super te

14obtentum. Paratasq[ue] Jnscriptiones in Regestris Judicij Nostri

15Sive ex Actoratu, Sui Actor[um], sive ex Actoratu tui. Contra se act[oratu]

16factas dependentes, locoq[ue] peragendae Executionis adcitant. Jdq[ue]

17ad Videndum audiendum attentandumq[ue] non Obstantibus qui-

18busvis Transactionibus ac Decretis Juri Naturae p[rae]judiciosis. Cum

19quibuscunq[ue] Personis initis Testamentariaq[ue] dispositione olim M[agnifi]ci

20Francisci Worcell. Exercitus R[e]g[n]i Colonelli. quae extat Condita non

21attenta, quinimo Cassata tum Scorsiva[?]. Siq[ue] reperiri poterit

22per M[agnifi]cam Worcellowa Matrem Condita, minime attento ad Com-

23portationem Documentor[um]. Massam Universalis Substantiae. Tum

24Worcellovianae Paternae q[ua]m Maternae, atq[ue] Avialis, et Avuncu-

25taris[?], emudeantium[?], Rerumq[ue] Mobilium, Clenodior[um] Equireae

26Equor[um], et de se moventium, p[rae]via Comprobatione Juratoria

27Stringi. ex quibus Comportatis, Se act[ores] ad Jus naturae re-

28stitui. Constitutaq[ue] Massa Omnium Substantiar[um]. Bona

29quaevis Jmmobilia juxta Jus et Jnteresse Uniuscujusq[ue] Consuc-

30cessoris ex dividenda declarari. Restitutionem Rerum Cleno-

31diorum injungi. p[ro] Omissis valorem ad aequatum solvendum de-

32mandari, ad faciendum Calculum, solvendasq[ue] Summas, cum

33Provisionibus, quae et quantae Sibi Act[oribus] ex Documentis appare-

34bunt. Compelli et Contraventione Decretis, ac Jn Sublationem

35Processus. Poenas ad mentem Legis Vilipensae irrogari, ad Con-

36tentaq[ue] Originalium Terminor[um] in toto respondere demanda-

37ri. Sis pariturus T[e]r[mi]num attentaturus, et judicialiter Res-

38ponsurus. Dat[um] Leopoli, F[e]r[i]a Tertia in Vigilia Festi S. Ma-

39thei Apostoli et Evangelistae Anno D[omi]ni Millesimo Septin-

40gentesimo Sexagesimo Octavo De quo p[rae]sens Ejusd[em] M[inisteria]lis

41Rel. M[inisteria]lis Jgnarus Literarum Crucem posuit Josef

42Komberski[?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „478”. Pozwany Stanisław Worcell, sędzia ziemski halicki – por. akty 478–480 (Worcell w sprawach o Oratów, Tetyjów, Kniaża Krynica). Powódka występuje „z asystencją” (jako kobieta) urodzonego Chojnowskiego, siostrzeńca/bratanka.

Odczyt: nazwisko woźnego „Komberski[?]” (rkp. „Komberski/Kombertski”) – niepewne; „Bałabanowki” – dobra S. Worcella, potwierdzone aktem 432; „Tatamirowa” – tak w rkp. (zapewne Tatomirowa – Tatomirowie, rodzina ziemi halickiej); „M. Ż.” w nagłówku = Miecznikowa Żydaczowska (łac. „Ensiferissa Żydacz.”); „S. Z. H.” = Sędziego Ziemskiego Halickiego; „Scorsiva[?]” – niejasne (może ‘Scorsim’ – osobno); „Avuncutaris[?]” – zapewne ‘Avunculatis’ (wujowskiej); „emudeantium[?]” – niejasne (może ‘emunctorum’/‘emendantium’; w rkp. „emudeantium”); „Equireae[?] Equorum” – zapewne ‘Equiriae’ (stada koni); „Contraventione Decretis” – tak w rkp. (‘pro contraventione Decretis’); łacina pozwu zniekształcona przez pisarza.

Objaśnienia: „Rel. na T. K. L.” – relacja na Trybunał Koronny Lwowski; „Ensiferissa Żydaczoviensis” – miecznikowa żydaczowska; „a Marito deserta” – opuszczona przez męża (dlatego działa sama, z asystencją krewnego); „in Assistentia … Nepotis” – z asystencją siostrzeńca/bratanka (wymaganą dla kobiety w sądzie); „Termini Originales” – pozwy (terminy) pierwotne; „paratam Causam … Paratum Processum … obtentum” – sprawa gotowa, proces uzyskany w sądach trybunalskich; „Actoratus” – występowanie w roli powoda; „locoque peragendae Executionis adcitant” – wzywają w miejsce przeprowadzenia egzekucji; „Decreta Juri Naturae praejudiciosa” – dekrety szkodliwe dla prawa naturalnego (dziedziczenia); „Testamentaria dispositio … Francisci Worcell Exercitus Regni Colonelli” – rozporządzenie testamentowe Franciszka Worcella, pułkownika wojsk koronnych (zapewne ojca stron); „Massa Universalis Substantiae Paternae quam Maternae atque Avialis et Avunculatis” – masa całego majątku ojcowskiego i macierzystego, dziadowskiego i wujowskiego; „Clenodia” – kosztowności; „Equiria Equorum” – stada koni; „Comprobatio Juratoria” – stwierdzenie przysięgą; „Consuccessor” – współspadkobierca; „pro Omissis valorem ad aequatum solvendum” – za rzeczy pominięte zapłacić wartość według oszacowania; „Provisiones” – prowizje (odsetki); „Poenae ad mentem Legis Vilipensae” – kary przewidziane prawem za lekceważenie (wyroków); „Feria Tertia in Vigilia Festi S. Matthaei Apostoli et Evangelistae” – wtorek w wigilię św. Mateusza (21 IX) = 20 września 1768.

Streszczenie

3października 1768 r. woźny generalny Józef Komberski[?] zeznał w grodzie winnickim, że 30 września 1768 r. zaniósł do dóbr Bałabanówka oryginalny pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego i położył go we dworze na stole. Pozew, dany we Lwowie 20 września 1768 r., wzywał Stanisława Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, z powództwa Katarzyny z Worcellów Tatamirowej (Tatomirowej[?]), miecznikowej żydaczowskiej, opuszczonej przez męża, występującej z asystencją urodzonego Chojnowskiego, krewnego, oraz innych powodów wymienionych w pozwach pierwotnych. Powodowie, nawiązując do gotowego procesu i wpisów w rejestrach trybunalskich, żądali: pominięcia wszelkich ugód i dekretów szkodliwych dla prawa naturalnego, a także testamentu Franciszka Worcella, pułkownika wojsk koronnych (i ewentualnego testamentu matki Worcellowej); złożenia pod przysięgą całej masy majątku Worcellów – ojcowskiego, macierzystego, dziadowskiego i wujowskiego – wraz z ruchomościami, kosztownościami, stadami koni i inwentarzem; przywrócenia powodów do ich prawa naturalnego, podziału dóbr nieruchomych według prawa każdego ze współspadkobierców, zwrotu kosztowności (a za pominięte – zapłaty ich wartości), rozliczenia i zapłaty sum z prowizjami oraz wymierzenia kar za lekceważenie dekretów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 307 (skan 0310, strona prawa)

k. 307v (skan 0311, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Octobris Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodu Winn. y Przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesn. Burgr. Grodu Winn. Stanowszy

5Oczewisto Woźny Gnls. Wwa Podol. y Jnn. Opatrz. Woyciech Motrewicz[?]

6w moc wierney Rel. Swoiey Ustnie y dobrowolnie zeznał. Jż On Ro-

7ku wyż na Akcie Wyrażonego Dnia Pierwszego Octobris. Pozew Trybun.

8Koronn. Lwow. odniosł do Dobr Miasta Raygroda, y tam ten Pozew,

9we Dworze na Stole położywszy, o położeniu Onego prawnie

10opowiedział, de tenore tali. Stanislaus Augustus Dei Gratia Rex

11Poloniae, M[agn]us Dux Lithvaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogi-

12tiae, Kijoviae, Livoniae, Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Smolensciae,

13Severiae Czerniechoviaeq[ue]. Tibi M[agnifi]co Casimiro Spendowski Thesau-

14rario Owrucen. Bonor[um] Oppidi Raygrod cum Attinentijs infrascri-

15pt[ae] Actricis Haereditar[iorum] illegitimo Possessori de Causa infra scripta

16Bonisq[ue] vestris g[ene]ral[i]ter Omnibus mandamus, ut Coram Ju-

17dicio nostro Ordinario G[e]n[era]li Tribun[ali] R[eg]ni Leopolien., tum dum et

18quando Causa p[rae]sens ex Regestro sibi Competenti ad Judicandum

19vocata et acclamata fuerit. P[erso]n[a]l[i]t[e]r Peremptorieq[ue] Compareas. Ad

20Jnst[antiam] Jn[stigato]ris Judicij Nostri Ejusq[ue] Delat[ricis] M[agnifi]cae Elisabethae de Bay-

21bury[?] Pirska[?], M[agnifi]ci Francisci Pirski[?] Ensiferi Kotomiens.[?] Consortis le-

22gitimae Actricis Quae te Jnhaerendo Manifestationibus tam contra

23te q[ua]m et contra M[agnifi]cum Maritum Suum, ratione laesionis, ad Acta

24quaevis Authentica illatis legibusq[ue] R[eg]ni insistendo, idq[ue] in Assisten-

25tia M[agnifi]ci Georgij Łęczyński[?] Pincernae Bracł. Sororini Germani, ci-

26tat, seu potius ad paratam Causam, et Actionem, paratas Jn-

27scriptiones, in Regestris Judicij Nostri depositas. idq[ue] meliorando

28quosvis anteriores Terminor[um] defectus adcitat ad videndum audi-

29endum, attentandumq[ue], relevato Decreto Anni Millesimi, Septin-

30gentesimi, Sexagesimi, Sexti. Die Trigesima prima Octobris Ju-

31dicij sui, Cassataq[ue] Donat[ione], alijsq[ue] quibusvis Transact[ionibus], in Ordine

32Resignat[ionis] Bonor[um] Oppidi Raygrod in Palatinatu Bracł. situato-

33rum M[agnifi]cae Actricis Haereditar[iorum], inter M[agnifi]cum Suae Actricis laesivum

34Maritum ab Una, et te Citatum parte ab altera, cum Summa

35Suae Actricis laesione subsecutis approbatam p[rae]missis Tran-

36sact[ionibus] per se Actricem potestate Maritali coact[am]. cum Jnjuria

37et laesione propria Successor[um] demandari, deoccupationem eo-

38rundem Bonor[um] una cum Calculo injungi. Respectu desola-

39tionis Bonor[um], Angarisationis Subditor[um], Silvar[um] excisionis, dis-

40sipationis Vallor[um], ac aliar[um] ex Fundo pullulantium Preten-

41sionum Compensationem injungi. Ratione vero circa ap-

42probationem Eorundem Bonor[um] p[ro] Autumnis circiter Vigin-

43ti Variar[um] Segetum, in Jbidem repertis. satis adhuc olim M[agnifi]ci

44Dominici[?] Bayburza Fratris Suae Actricis Germani derelictis

45tum p[ro] duodecim libe[…] […] curialibus, ac dom[…] […] in Civitate

k. 308 (skan 0311, strona prawa)

1Raygrod proprio peculio Olim M[agnifi]ci Baybura plus minus decem ere-

2ctis, responsionem Satisfactionemq[ue] subsequendam decerni. Com-

3portationem et Restitutionem Documentor[um], ad Substantiam Bay-

4bozevianam spectantium, et penes te haerentium p[rae]via Jurato-

5ria Comprobatione Sententiari. Sis T[e]r[mi]num pariturus et Judi-

6cialiter ad haec et alia Responsurus. Dat[um] Leopoli Feria ter-

7tia in Vigilia Festi S. Mathei Apostoli et Evangelistae Mille-

8simo Septingentesimo, Sexagesimo, Octavo Anno. De quo

9p[rae]sens Ejusd[em] M[inisteria]lis Rel. M[inisteria]lis qui sig[num]. Signum Crucis posuit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „479”. Nagłówek stoi na dole k. 307 (skan 0310), tekst zaczyna się na k. 307v.

Odczyt: nazwisko woźnego „Motrewicz[?]” (rkp. „Motrewicz/Mohrewicz”) – niepewne; nazwisko rodowe powódki „de Baybury[?]” oraz brata „Dominici[?] Bayburza”, „Baybura”, przymiotnik „Baybozevianam” – pisarz zapisuje różnie; najpewniej ród Bajbuzów (Bajbuza) – ujednolicone w streszczeniu jako „Bajbuza[?]”; imię brata „Dominici[?]” (rkp. „Donnini”) – niepewne; nazwisko powodów „Pirska / Pirski[?]” (rkp. „Pirska … Pirski”; w nagłówku „Pirskich”) – niepewne (może Pierski); „Ensiferi Kotomiens.[?]” – rkp. „Kotomienz” – może ‘Kołomyjskiego’ (Colomiensis) – niepewne; „Łęczyński[?]” (rkp. „Lęczynski”) – niepewne; „Spendowski” – w nagłówku „Spędowskich”; „Angarisationis” – tak w rkp. (‘angariatio’ – obciążanie pańszczyzną/podwodami); „p[ro] Autumnis circiter Viginti Variar[um] Segetum” – sens: z ok. dwudziestu jesieni (lat) zbiorów różnych zbóż; w ostatnim wierszu k. 307v pisarz zostawił puste miejsca („libe … curialibus, ac dom … in Civitate”) – zapewne niedokończone ‘liberis[?] (domibus?) curialibus’ – oznaczone […].

Objaśnienia: „Thesaurarius Owrucensis” – skarbnik owrucki; „illegitimus Possessor” – bezprawny posiadacz; „Delatrix” – powódka; „ratione laesionis” – z powodu pokrzywdzenia; „in Assistentia … Sororini Germani” – z asystencją rodzonego siostrzeńca; „Pincerna Bracłaviensis” – podczaszy bracławski; „relevato Decreto” – uchyliwszy dekret (z 31 X 1766); „Cassata Donatione … in Ordine Resignationis” – skasowawszy darowiznę i inne transakcje (zawarte) w celu rezygnacji (zbycia) dóbr; „potestate Maritali coacta” – przymuszona władzą męża; „deoccupatio Bonorum” – ustąpienie z zajętych dóbr; „Angariatio Subditorum” – nadmierne obciążanie poddanych; „Silvarum excisio” – wyrąb lasów; „dissipatio Vallorum” – zniszczenie wałów (grobli); „ex Fundo pullulantes Praetensiones” – roszczenia wynikające z gruntu; „proprio peculio … erecti” – (domy) wzniesione własnym kosztem; „Comportatio et Restitutio Documentorum” – złożenie i zwrot dokumentów; „praevia Juratoria Comprobatione” – po uprzednim stwierdzeniu przysięgą; „Feria tertia in Vigilia Festi S. Matthaei” – wtorek w wigilię św. Mateusza = 20 września 1768.

Streszczenie

3października 1768 r. woźny generalny województwa podolskiego Wojciech Motrewicz[?] zeznał w grodzie winnickim, że 1 października 1768 r. zaniósł do miasta Rajgród pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego i położył go we dworze na stole. Pozew, dany we Lwowie 20 września 1768 r., wzywał Kazimierza Szpendowskiego, skarbnika owruckiego, bezprawnego posesora miasteczka Rajgród w województwie bracławskim, z powództwa Elżbiety z Bajbuzów[?] Pirskiej[?], żony Franciszka Pirskiego[?], miecznika kołomyjskiego[?], występującej z asystencją rodzonego siostrzeńca Jerzego Łęczyńskiego[?], podczaszego bracławskiego. Powódka, opierając się na swych manifestach przeciw pozwanemu i własnemu mężowi z powodu pokrzywdzenia, żądała uchylenia dekretu z 31 października 1766 r., kasacji darowizny i innych transakcji o zbycie jej dziedzicznego Rajgrodu, zawartych między jej mężem a pozwanym z wielką jej krzywdą (zatwierdzonych przez nią pod przymusem władzy mężowskiej), ustąpienia z dóbr z rozliczeniem, wynagrodzenia za spustoszenie dóbr, obciążanie poddanych, wyrąb lasów, zniszczenie grobli i inne szkody, rozliczenia z ok. dwudziestu lat zbiorów, a także z dobytku i domów w mieście Rajgród, wzniesionych własnym kosztem przez jej rodzonego brata Bajbuzę[?], oraz złożenia pod przysięgą i zwrotu dokumentów dotyczących majątku Bajbuzów[?] znajdujących się u pozwanego. Woźny postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 308 (skan 0311, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Octobris Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodu Winn. y Przedemną

4Janem Jedleckim Jnstygat. y Namiesn. Burgr. Grodu Winn. Stano-

5wszy Oczewisto Woźny G[e]n[era]lis Wwa Bracł. y Jnn. Opatrz. Michał

6Radlinski, w moc prawdziwey y Mutecznej[?] Rel. Swoiey, ia-

7wnie zeznał. Jż On Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Szes-

8dziesiąt Osmego. Dnia Pierwszego Octobris Pozew Głowny Try-

9bunału Koronn. Lwowski Autentyczny odniosł do Dobr Mia-

10sta Jliniec, y tam ten Pozew we Dworze tameyszym w Jzbie na

11Stole położywszy, o położeniu y Essencyi Onego, od kogo po

12kogo y w iakiey Sprawie pisany był prawnie opowiedział,

13y do Wiadomosci przywiodł, ktorego tenor takowy. Stanisla-

14us Augustus Dei Gratia Rex Poloniae. M[agn]us Dux Lithvaniae

15Russiae Prussiae, Masoviae Samogitiae, Kijoviae, Volhyniae Podo-

16liae, Podlachiae Smolensciae, Severiae, Czerniechoviaeq[ue]. Vobis Jl-

17lustrissimae Barbarae de Comitibus in Skrzynno Dunin, olim Jl-

18lustrissimi Pauli Principis Sanguszko Mareschalci M[a]g[n]i Du-

19catus Lithvaniae, relictae Viduae Matri, Josepho Mareschalco M[a]g[n]i

20Ducatus Lit. Hieronymo Capitaneo Czerkassien., et Janussio Filijs

21Principibus Sanguszkom, Bonor[um] Tractus Jlinecen. tum Kras-

22nenkie et Wasylowka cum Attinentijs Haeredibus, ac alijs

23in Causam p[rae]sentem ac Decreta intrantibus, nec non M[agnifi]cis Lu-

24dovico Kański[?] Camerario Jniciali[?], tum Paulo Beyzym

25Castren. Cremenecen. Officialibus, ex re vestri conductis

26Judicibus Gravaminosis. De Personis Bonisq[ue] vestris g[e]n[era]l[i]t[e]r

27Omnibus mandamus, ut Coram Nobis Judicioq[ue] Nostro Ordi-

28nario G[e]n[era]li Tribun[ali] R[eg]ni Leopolien. tunc dum et quando Cau-

29sa p[rae]sens ex Regestro sibi Competenti ad Judicandum voca-

30ta et acclamata inciderit, P[erso]n[a]l[i]t[e]r l[egiti]me peremptorieq[ue] Compare-

31atis. Ad Jnst[antiam] Jn[stigato]ris Judicij Nostri, Ejusq[ue] Delat[orum] Jll[ustrissimo]r[um] M[agnifi]cor[um]

32Ludovici Constantini et Augustae de Ogińskie Platerow, Pa-

33latinor[um] Mscislavien. Dineburgen. Livoniae et Capitaneor[um] Bono-

34rum Tractuum Kalnicen. Daszovien. cum attinentijs Hae-

35redum, tum M[agnifi]ci Joannis Oraczewski Dapiferi Czerniechoviae

k. 308v (skan 0312, strona lewa)

1Eorundem Bonor[um] G[e]n[era]lis Commissarij, ac alior[um] Actor[um] in Causam p[rae]sen-

2tem intrantium, Qui Vos inhaerendo Legibus Regni, Manifestatio-

3nibus Suis, Coram Actis authenticis R[eg]ni contra Vos, factis citant, idq[ue]

4ad videndum et audiendum attentandumq[ue] Vos et quidem Jll[ustrissi]mos

5Principes Sanguszki, Bonor[um] Tractus Jlinecen. Haeredes, Lucris[?] P[rae]ns[is][?]

6convulsionis Decretor[um] binor[um], unius Officij Succamerarialis Bel-

7zensis, alterius itidem Tribunalitij Regni Leopolien. Anno Mil-

8lesimo, Septingentesimo, Sexagesimo, Sexto, in Fundamento

9Documentor[um] Granicialium, Divisionum Conformiter juste ac

10l[egiti]me prolator[um], per vos acceptator[um], cassataq[ue] quadam illega-

11li ac p[rae]judiciosa inita Complanativa Transactione, Decr[et]is su-

12scriptis[?] Documentisq[ue] Granicies evincentib[us], contraria per M[agnifi]cum

13Joannem Oraczewski Dapiferum Czerniechoviae G[e]n[era]lem Bonor[um] Sui

14Ukrainensium Commissarium, sine notitia Sui Actor[um] Specialiq[ue]

15data potestate conditionate vobiscum. Die Decima Octava Julij

16Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Septimo Anno, post

17Actum agitatae Condescensionis, ex mente ultimarij Decreti

18Millesi[mi] Septingentesimi Sexagesimi Sexti Anni. Subterfu-

19giendo Sipationem[?] Scopulor[um], inter Bona parietesq[ue][?] binas

20unam bonor[um] Kalnik, et Krasnenkie, alteram eorundem Bo-

21nor[um] Kalnik, et Vestri citator[um] Jlince, coniunctive et coactive

22subsecuta per Se Actores Jll[ustrissi]mos M[agnifi]cos Platery Palatinos Mścisł[avienses]

23a prima notitia de eadem p[rae]judiciosa Complanatione inscio

24sui Actor[um] facta, Manifestationibus coram Actis authenticis R[eg]ni

25illatis, invalidata et reclamata standum Suprafatis Decretis

26et p[rae]cipue ultimario declarari, ratione vero p[ro]curatae ab Of-

27ficijs p[ro] Parte sui conductis, discrepantis Sententiae Condu-

28ctionisq[ue] p[ro] Termino Condescensionis Militum Curialium

29et Cosacor[um] cum vario Armor[um] genere, sipationis[?] Scopulor[um] de-

30negationis p[rae]fataeq[ue] Complanationis, non tam libenter q[ua]m re-

31venter[?] per M[agnifi]cum Oraczewski nonnis[?] subterfugientem per

32multas exinde p[rae]meditatas violentias et homicidia, cum

33referentia tamen ad Sui Jll[ustr]em M[agnifi]cum Principalem et ap-

34posita Conditione approbationis aut reprobationis efflagitatae

35poenas distinctas p[ro] qualitate delicti irrogari. Complanatio-

36nem ex Sui tenore nihil valentem per Se Actorem Jll[ustr]em M[agnifi]cum

37Plater reprobatam et annihilatam, per vos vero Citatos solum-

38modo in protelationem justitiae, reiq[ue] judicatae convulsionem

39ac ulteriorem fundor[um] et villagiorum Sui Actor[um] haereditarior[um]

40per Vos indebite avulsor[um] participationem peremptionemq[ue] ad

41aliquot decem millia p[ro]ventuum p[ro]curatam Cassari et anni-

42hilari, ac id q[uo]d Juris et Justitiae erit Causaq[ue] p[rae]sens poposcerit su-

43per vobis Statui decerni, et Sententiari. Sitis parituri Ter-

44minum attentaturi et Judicialiter responsuri. Dat[um] Leo-

k. 309 (skan 0312, strona prawa)

1Leopoli Feria Quinta post Festum Sancti Mathei Apostoli

2p[ro]xima Anno D[omi]ni Millesimo Septingentesimo Sexagesimo

3Octavo. De quo p[rae]sens Ejusd[em] M[inisteria]lis Rel. M[inisteria]lis qui sig[num] ignarus

4Literar[um] Crucem S[anc]tam posuit Michał Radlinski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „480”. Spór graniczny Platerów (klucz kalnicki) z Sanguszkami (klucz iliniecki, Krasnenkie) – por. akty 451 (Chołoniewscy vs Sanguszkowie o Krasnenkie i Ilińce) i 487 (Strutyńska vs Sanguszkowie). Następny akt (rkp. 481) – pozew tych samych Platerów przeciw Borzęckiemu[?], podstolemu[?] litewskiemu.

Odczyt: „Mutecznej[?]” – rkp. „Mutecznej” (formuła ‘prawdziwey y skuteczney’ – zapewne ‘skuteczney’); „Kański[?]” i tytuł „Camerario Jniciali[?]” – niejasne (może ‘Camerario Juniori’ lub nazwa ziemi); „Beyzym” – Bejzym; „Lucris[?] P[rae]ns[is][?] convulsionis” – rkp. „Lucris Pnis convulsionis” – niejasne (może ‘ad causam praesentis convulsionis’); „Decr[et]is suscriptis[?]” – rkp. „Decris suscriptis” – może ‘Decretis superscriptis’; „Sipationem[?] / sipationis[?] Scopulorum” – zapewne ‘sypania kopców’ (łac. ‘sypatio’ – usypanie kopców granicznych); „parietesq[ue][?] binas” – niejasne (może ‘partesque binas’ – dwie części/linie graniczne); „reventer[?]” – może ‘reverenter’ albo ‘inviter’; „nonnis[?]” – niejasne; „Augustae de Ogińskie” – tak w rkp.; data: czwartek po św. Mateuszu (21 IX, środa) = 22 września 1768.

Objaśnienia: „Rel. na T. K. L.” – relacja na Trybunał Koronny Lwowski; „W. M.” – wojewodów mścisławskich; „Barbara de Comitibus in Skrzynno Dunin” – Barbara z hrabiów na Skrzynnie Duninówna; „relicta Vidua” – pozostała wdowa; „Mareschalcus Magni Ducatus Lithvaniae” – marszałek wielki litewski; „Capitaneus Czerkassiensis” – starosta czerkaski; „Castrenses Cremenecenses Officiales” – urzędnicy grodu krzemienieckiego; „ex re vestri conducti Judices Gravaminosi” – sędziowie (komisarze) przez was sprowadzeni, krzywdzący; „Palatini Mscislavienses” – wojewodowie mścisławscy (wojewoda i wojewodzina); „Capitanei Dineburgenses Livoniae” – starostowie dyneburscy w Inflantach; „Generalis Commissarius Bonorum Ukrainensium” – generalny komisarz dóbr ukraińskich; „convulsio Decretorum” – podważenie dekretów; „Officium Succamerariale Belzense” – urząd podkomorski bełski (sąd graniczny, 1766); „Documenta Granicialia” – dokumenty graniczne; „Complanativa Transactio” – ugoda (komplanacja) graniczna; „conditionate … data potestate” – z pełnomocnictwem warunkowym; „post Actum agitatae Condescensionis” – po akcie odbytej kondescensji (zjazdu granicznego); „Decretum ultimarium” – ostatni dekret; „sypatio Scopulorum” – usypanie kopców granicznych; „coniunctive et coactive” – łącznie i pod przymusem; „Milites Curiales et Cosaci cum vario Armorum genere” – żołnierze nadworni i kozacy z różną bronią (sprowadzeni na termin kondescensji); „in protelationem justitiae, reique judicatae convulsionem” – dla przewlekania sprawiedliwości i podważenia rzeczy osądzonej; „villagia” – wsie; „ad aliquot decem millia proventuum” – (uszczuplenie) dochodów na kilkadziesiąt tysięcy.

Streszczenie

3października 1768 r. woźny generalny Michał Radliński zeznał w grodzie winnickim, że 1 października 1768 r. zaniósł do miasta Ilińce oryginalny pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego i położył go we dworze na stole. Pozew, dany we Lwowie 22 września 1768 r., wzywał księżnę Barbarę z Duninów Sanguszkową, wdowę po Pawle Sanguszce, marszałku wielkim litewskim, oraz jej synów – Józefa, marszałka wielkiego litewskiego, Hieronima, starostę czerkaskiego, i Janusza – dziedziców klucza ilinieckiego, Krasnenkiego i Wasylówki, a także Ludwika Kańskiego[?] i Pawła Bejzyma, urzędników grodu krzemienieckiego, sprowadzonych przez Sanguszków jako krzywdzący sędziowie. Powodami byli Ludwik Konstanty Plater i Augusta z Ogińskich Platerowa, wojewodowie mścisławscy, starostowie dyneburscy, dziedzice kluczy kalnickiego i daszowskiego, oraz Jan Oraczewski, stolnik czernihowski, generalny komisarz ich dóbr ukraińskich. Powodowie zarzucali Sanguszkom podważanie dwóch dekretów z 1766 r. (podkomorskiego bełskiego i trybunalskiego lwowskiego), wydanych na podstawie dokumentów granicznych i działów. Domagali się: kasacji nielegalnej ugody (komplanacji) granicznej z 18 lipca 1767 r., zawartej po kondescensji przez Oraczewskiego bez wiedzy mocodawców i na podstawie warunkowego pełnomocnictwa – w celu uniknięcia sypania kopców na dwóch liniach granicznych (Kalnik – Krasnenkie i Kalnik – Ilińce) – a przez Platerów, gdy się o niej dowiedzieli, zaprotestowanej; utrzymania dekretów, zwłaszcza ostatniego; ukarania za wymuszenie innego wyroku przez sprowadzonych urzędników i za sprowadzenie na kondescensję żołnierzy nadwornych i kozaków z bronią, którzy przemocą i zabójstwami zmusili Oraczewskiego do ugody; wreszcie unieważnienia komplanacji, służącej jedynie przewlekaniu sprawy i dalszemu przywłaszczaniu gruntów i wsi powodów z uszczerbkiem dochodów na kilkadziesiąt tysięcy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 309 (skan 0312, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Octobris Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodu Winn. y Przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnst[ygatorem] y Namiesn. Burgr. Grodu Winn. Stanowszy Ocze-

5wisto Woźny G[e]n[era]lis Wwa Bracł. y Jnn. Opatrz. Wawrzyniec Ja-

6nyński[?], w moc Wierney y Mutecznej[?] Rel. Swoiey iawnie ze-

7znał. Jż On Roku Miesiąca y Dnia na Akcie Wyrażonych Po-

8zew Głowny Trybun. Koronn. Lwowsk. Autentyczny, odniosł do

9Dobr Miasteczka Przyłuki, y tam ten Pozew w Dworze tamey-

10szym w Jzbie na Stole położył, o położeniu y Essencyi Onego

11od kogo po kogo y w iakiey Sprawie pisany był, prawnie

12opowiedział y do Wiadomosci podał, de Tenore tali. Stanisla-

13us Aug[ustus] Dei Gratia Rex Poloniae M[agn]us Dux Lit. Russiae Prus-

14siae Masoviae, Samogitiae, Kijoviae Volhyniae, Podol. Podlachiae

15Smolensciae, Severiae Czerniechoviaeq[ue]. Tibi Jll[ustr]i M[agnifi]co Alexandro

16Borzęcki Subdapifero R[eg]ni Bonor[um] Przyłuka cum attinen[tijs]

17Haeredi, ac alijs in Orig[ina]lib[us] T[ermi]nis ac Arestis expressis. de Per-

18sonis Bonisq[ue] Vestris g[e]n[era]l[i]ter Omnibus mandamus, ut Coram

19Nobis Judicioq[ue] Nostro Ordin[ario] G[e]n[era]li Trib[una]lis R[eg]ni Leopolien. tunc

20dum et quando Causa p[rae]sens ex Regestro sibi Competenti

21ad Judicandum vocata et acclamata l[egiti]me inciderit p[erso]n[a]l[i]t[e]r

22peremptorieq[ue] Compareas. Ad Jnst[antiam] Jn[stigato]ris Judicij Nostri Ejusq[ue]

23Delat[oris] Jll[ustris] M[agnifi]ci Ludovici Constantini Plater Pal[ati]ni Mścisł. Di-

24neburgiae Livoniae et Cap[itane]i ac alior[um] Actor[um] in Orig[ina]lib[us] T[ermi]nis spe-

25cificator[um]. Qui vos cit[ant] idq[ue] ad viden[dum] Audien[dum], attentandumq[ue] vos

26seu potius ad parat[am] Causam et Act[ionem] paratum Decr[etu]m Anno

27Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo hac in Causa

28injunct[ae] Condescens[ionis] p[ro] expedien[dis] Jnquisitionib[us] ad Fun[dum] Bonor[um]

29Przyłuka, emanat[um] lapsum, Ejusmodi T[ermi]num Cond[escensio]nis ob pu-

30blicam in varijs Palatinat[ibus] rebellisan[tium] Subdit[orum] et Cosacor[um] cladem,

31non effectuatum adcit[ant]. Quatenus Vos effectuationem Ejusmo-

32di Decreto Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Octavi

33Anni attentetis Poenas hac in Causa juxta qualitatem, et quan-

34titatem Delictor[um] p[er] Vos Cit[atos] demeritor[um] Luatis, Damnaq[ue] Cau-

35sata Ma[nifestatio]nib[us] et T[ermi]nis exarata Bonificetis, ac in Omni p[ro]

36Legis et Justitiae Causaq[ue] p[rae]sen[tis] ac Orig[ina]lium T[ermi]nor[um] exigentia

37respondeatis. Cit[ati] igit[ur] Sitis T[ermi]no parituri, et Judicialiter

38responsuri. Dat[um] Leopoli Feria Quinta p[os]t F[es]t[u]m S. Mathei

39Apostoli p[ro]xima Anno D[omi]ni Millesimo Septingentesimo Sexage-

40simo Octavo. De quo p[rae]sens Ejusd[em] M[inisteria]lis Rel. M[inisteria]lis Jgnarus Lite-

k. 309v (skan 0313, strona lewa)

1Literarum Crucem Sanctam posuit. Wawrzyniec Jany-

2ński[?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „481”. Ten sam powód co w akcie 497 (rkp. 480) i ten sam dzień wystawienia pozwu (22 IX 1768).

Odczyt: nazwisko woźnego „Janyński[?]” (rkp. „Janyński/Janyrski”) – niepewne (por. wcześniejsze akty z tym woźnym); „Mutecznej[?]” – zapewne ‘skuteczney’; „Przyłuki / Przyłuka” – pisarz zapisuje „ł” podobnie do „t” (rkp. wygląda jak „Przytuli”, „Przytuka”) – odczyt Przyłuka (Pryłuka nad Sobem) prawdopodobny; „P. K.” w nagłówku – podstolego koronnego (łac. „Subdapifero Regni”); „Ma[nifestatio]nib[us]” – rkp. „Maonib[us]”.

Objaśnienia: „Rel. na T. K. L.” – relacja na Trybunał Koronny Lwowski; „Subdapifer Regni” – podstoli koronny; „in Originalibus Terminis ac Arestis expressi” – wymienieni w pierwotnych pozwach i aresztach; „Decretum … injunctae Condescensionis pro expediendis Inquisitionibus ad Fundum” – dekret nakazujący zjazd sądu na grunt w celu przeprowadzenia inkwizycji (przesłuchań świadków); „lapsum” – który upadł (nie doszedł do skutku); „ob publicam in variis Palatinatibus rebellisantium Subditorum et Cosacorum cladem” – z powodu powszechnej klęski (rzezi) w różnych województwach, sprawionej przez zbuntowanych poddanych i kozaków (koliszczyzna 1768); „effectuatio” – wykonanie; „Poenas … luatis” – abyście ponieśli kary; „Damna … bonificetis” – abyście wynagrodzili szkody; „Feria Quinta post Festum S. Matthaei Apostoli proxima” – w najbliższy czwartek po św. Mateuszu = 22 września 1768.

Streszczenie

3października 1768 r. woźny generalny Wawrzyniec Janyński[?] zeznał w grodzie winnickim, że zaniósł do miasteczka Przyłuka oryginalny pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego i położył go we dworze na stole. Pozew, dany we Lwowie 22 września 1768 r., wzywał Aleksandra Borzęckiego, podstolego koronnego, dziedzica Przyłuki, i innych wymienionych w pierwotnych pozwach i aresztach – z powództwa Ludwika Konstantego Platera, wojewody mścisławskiego, starosty dyneburskiego. Ponieważ wydany w tej sprawie w 1768 r. dekret nakazujący kondescensję i przeprowadzenie inkwizycji na gruncie Przyłuki nie został wykonany z powodu powszechnej rzezi sprawionej w różnych województwach przez zbuntowanych poddanych i kozaków, powód wzywał pozwanego do sądu w celu wykonania tego dekretu, wymierzenia kar stosownie do wagi przewinień, wynagrodzenia szkód opisanych w manifestach i pozwach oraz odpowiedzi na wszystko, czego wymaga prawo. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 309v (skan 0313, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Octobris Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodu Winn. y Przedemną

4Janem Jedleckim Jnst[ygatorem] y Namiesn. Burgr. Grodu Winn. Stanowszy

5oczewisto Woźny G[e]n[era]lis Wwa Bracł. y Jnn. Opatrz. Wawrzyniec So-

6kalski, w moc wierney Relacyi swoiey dobrowolnie zeznał.

7Jż On Roku miesiąca y Dnia wyż na Akcie wyrażonych. Po-

8zew G[łow]n[y] Trybun. Koronn. Lwow. in una eademq[ue] Essentia pisanych

9in numero trzy odniosł, et quidem pierwszy do Dobr Siedliszcz,

10Drugi do Dobr Deszkowiec[?], trzeci do Dobr Saluszyniec[?] y tamte

11Pozwy we Dworach tameyszych w Jzbach na Stołach poło-

12żywszy, o położeniu Onych prawnie Opowiedział w Sens takowy.

13Stanisław Aug[ust] z Bożey Łaski Krol Polski, Wielki Xiąże

14Lit. Ruski Pruski Mazowiecki Żmudzki, Jnflantski, Kijowski,

15Wołyński, Podolski, Podlaski, Siewierski Smoleński Czernie-

16chowski. Wam JW. Marcinowi y Katarzynie z Nitosławskich

17Dydyńskim Kaszt[elanom] Lubacz[owskim] Mał[żonkom]. Stanisławowi y Urszuli itidem

18z Nitosławskich Szczeniowskim S. T. Mał[żonkom], Antoniemu y Joan-

19nie także z Nitosławskich Pruszyńskim Łow[czym] T. Mał[żonkom].

20W. Piotrowi Szawłowskiemu[?] Pisarzowi Grodz. Lwow. Sędziemu Kon-

21descenz. Uciążliwemu Pozwanym w Sprawie niżey pisaney

22z Osob y Dobr WW. ogułem wszystkich przykazuiemy, abyście WW.

23przed Sądem naszym Głown. Trybun. Koronn. Lwow. wtenczas gdy

24ta Sprawa do Sądzenia przypadnie y przywołana będzie, Sa-

25mi Oblicznie y Zawicie Staneli na Jnst. Jnstygatora Sądowego y

26Jego Delat[orów] W. Kazimierza Rylskiego, Franciszka Adama

27Woyciecha Rylskich, Jozefa y Agnieszki z Rylskich Korsaków

28Stoln. [dopisane innym atramentem: y Jego delator[ów]] Andrzeja y Teressy z Rylskich Paprockich

29Mał. Antoniego y Rozalii z Rylskich Przesmyckich Mał.

30Katarzyny Panny Rylskiey Braci y Siostr Stryieczno między

31Sobą rodzonych. Jozefa y Wiktoryi z Zdrowskich[?] Wysockich

32Mał. Jozefa y Franciszki z Pruchnickich Zawiszow Mał. Woy-

33ciecha Rożyńskiego y Tomasza Pruchnickiego Braci y Siostr

34Cioteczno między Sobą rodzonych, niegdy W. Woyciecha Ryl-

35skiego Woyskiego Żytom. Pisarza Grodz. Kijow. Dobr Jurkowiec Dzie-

36dzica Sukcessorow, Przewieleb. w Bogu JmX. Xiędza Antoniego

37Bagieńskiego Rektora Collegij Winnicen. Soc. Jesu y całego

38Zgromadzenia Ejusdem Collegij Akt. Litorys[?] Aktorowie

39przychylaiąc się do Prawa p[osp]ol[i]tego Dokumentow Swoich

40y Manifestu de gravamine uczynionego. WW. pozywaią skas-

41sowawszy Dekret Kondescensoryalny Roku Teraznieyszego

42Tysiąc Siedmset, Szesdziesiąt Osmego, w pierwszy Ponie-

k. 310 (skan 0313, strona prawa)

1Poniedziałek po Niedzieli Wielkopostney Laetare nazwaney

2na Gruncie Dobr Wsi Jurkowiec in Contumaciam uciążliwie

3p[rze]ciw Dokumentom przez Ninieyszych Akt[orów] Sądownie produ-

4kowanym, nastąpiony gwałt Prawa w Sobie zawieraiący,

5y żadnym Sposobem utrzymać się niemogący do przysądze-

6nia Dziedzictwa Dobr Wsi Jurkowiec Sobie Aktorom Jako

7niegdy W. Woyciecha Rylskiego Woyski[ego] Żyt. Pisarza Grz. Kijow.

8Dobr Jurkowiec Dziedzica naturalnym Sukcessorom, do ustą-

9pienia z tychże Dobr Jurkowiec, do Uczynienia Kalkulacyi

10zbranych niesłusznie Prowentow, do powrocenia tychże

11Prowentow ninieyszym Aktorom, do Skassowania bez Win[y][?]

12Processu na ninieyszych Powodach, na wyż rzeczonym T[er]m[i]nie

13Kondescencyi niesłusznie otrzymanego. W sprawie zaś y

14Aktorowie WW. do Odsądzenia WW. od Dziedzictwa Dobr Wsi

15Jurkowiec niesłusznie pretendowanego. A zaś W. Jmci W. Pio-

16trze Szawłowski[?] Pisarzu Grodz. Lwow. Sędzią Kondesensoryalny

17uciążliwy Stronie pozwany przychylny, do poniesienia

18Win Osobnych pieniężnych y Osobistych, za Uciążliwość De-

19kretu do nadgrodzenia Szkod y Expens prawnych ztąd

20pochodzących. Et Caeteraq[ue] Causae p[rae]sentis Exigentia, na

21Termin wyż Oznaczony pozwani iesteście. Sitis paritu-

22ri T[er]m[i]num attentaturi, et ad p[rae]missa ac alia Judicialiter

23responsuri Dat[um] Leopoli in Cr[astin]o Festi S. Bartholomaei Apo-

24stoli Anno Millesimo Septingentesimo Sexagesimo O-

25ctavo. O czym ninieysze Woźnego Zeznanie, Woźny pi-

26sać nieumieiący Krzyż kładzie Wawrzyniec Sokalski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „482”. Adnotacja kolacjonującego na lewym marginesie stwierdza, że odpis sprawdzono z oryginałem, a 13 wyrazów w tekście ujęto w znak paragrafu (dopisek) – zapewne chodzi o uzupełnienie imion powodów, powtórzone na prawym marginesie (ze znakiem Δ) z dodaniem tytułu Korsaków „Stolników Marienburg[skich]”.

Odczyt: nazwy wsi „Deszkowiec[?]” (rkp. „Desłkowiec/Deszkowiec”) i „Saluszyniec[?]” (rkp. „Saluszyniec/Jaluszyniec”) – niepewne; „Szawłowskiemu[?]” (rkp. „Szawłoskiemu/Szawtoskiemu” – pisarz zapisuje „ł” jak „t”) – nazwisko niepewne; „S. T.” (Szczeniowscy) i „Łow. T.” (Pruszyńscy) – skróty tytułów nierozwinięte (może stolnikowie / łowczowie trembowelscy); „z Zdrowskich[?]” – niepewne; „Akt. Litorys[?]” – niejasne (może ‘Akt[orowie] Litis Consortes’ – współpowodowie); „bez Win[y][?]” – niejasne; „Corporitione[?]” – zapewne ‘in Corpore’ (w treści); „w pierwszy Poniedziałek po Niedzieli … Laetare” – w 1768 niedziela Laetare przypadała 13 III, więc poniedziałek = 14 marca 1768.

Objaśnienia: „Rel. na T. K. L.” – relacja na Trybunał Koronny Lwowski; „Kollegium Winn. Soc. Jesu” – kolegium jezuitów w Winnicy; „Kasztelanowie Lubaczowscy” – kasztelan lubaczowski z żoną; „Sędzia Kondescenzoryalny Uciążliwy” – sędzia kondescensyjny (prowadzący zjazd na grunt), oskarżony o krzywdzące orzeczenie; „Oblicznie y Zawicie” – osobiście i zawiście (pod rygorem zaocznego wyroku); „Bracia y Siostry Stryieczno / Cioteczno między Sobą rodzeni” – rodzeństwo stryjeczne / cioteczne; „Woyski Żytomirski” – wojski żytomierski; „Pisarz Grodzki Kijowski” – pisarz grodu kijowskiego; „Manifest de gravamine” – manifest o krzywdę (protest); „Dekret Kondescensoryalny … in Contumaciam” – dekret wydany na zjeździe sądowym zaocznie; „gwałt Prawa w Sobie zawieraiący” – zawierający pogwałcenie prawa; „Kalkulacya zbranych Prowentow” – rozliczenie pobranych dochodów; „Winy Osobne pieniężne y Osobiste” – kary pieniężne i osobiste (wieża); „in Crastino Festi S. Bartholomaei Apostoli” – nazajutrz po św. Bartłomieju (24 VIII) = 25 sierpnia 1768.

Streszczenie

3października 1768 r. woźny generalny Wawrzyniec Sokalski zeznał w grodzie winnickim, że zaniósł trzy jednobrzmiące pozwy Trybunału Koronnego Lwowskiego do dóbr Siedliszcze, Deszkowce[?] i Saluszyńce[?] i położył je we dworach na stołach. Pozew, dany we Lwowie 25 sierpnia 1768 r., wzywał Marcina i Katarzynę z Nitosławskich Dydyńskich, kasztelanów lubaczowskich, Stanisława i Urszulę z Nitosławskich Szczeniowskich, Antoniego i Joannę z Nitosławskich Pruszyńskich oraz Piotra Szawłowskiego[?], pisarza grodzkiego lwowskiego, sędziego kondescensyjnego. Powodami byli sukcesorzy Wojciecha Rylskiego, wojskiego żytomierskiego, pisarza grodzkiego kijowskiego, dziedzica Jurkowiec – rodzeństwo stryjeczne: Kazimierz, Franciszek Adam i Wojciech Rylscy, Józef i Agnieszka z Rylskich Korsakowie (stolnikowie malborscy), Andrzej i Teresa z Rylskich Paprockich, Antoni i Rozalia z Rylskich Przesmyccy, panna Katarzyna Rylska; rodzeństwo cioteczne: Józef i Wiktoria z Zdrowskich[?] Wysoccy, Józef i Franciszka z Pruchnickich Zawiszowie, Wojciech Różyński i Tomasz Pruchnicki – oraz ks. Antoni Bagieński, rektor kolegium winnickiego Towarzystwa Jezusowego, z całym zgromadzeniem. Żądali kasacji krzywdzącego dekretu kondescensyjnego, wydanego zaocznie 14 marca 1768 r. na gruncie Jurkowiec wbrew przedłożonym przez nich dokumentom, przysądzenia im dziedzictwa Jurkowiec jako naturalnym sukcesorom Wojciecha Rylskiego, ustąpienia pozwanych z dóbr, rozliczenia i zwrotu niesłusznie pobranych dochodów i odsądzenia pozwanych od dziedzictwa; sędziego Szawłowskiego[?], przychylnego stronie przeciwnej, pozwano o kary pieniężne i osobiste za krzywdzący dekret oraz o zwrot szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 310 (skan 0313, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Octobris Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodu Winn. y Przedemną

4Janem Jedleckim Jnst[ygatorem] y Namiesn. Burgr. Grodu Winn. Stawiwszy

5się Osobiście WJmć Pan Felicyan Jasień Barcikowski Stoln. Jnflanski

6Swym y WJmć Konstancyi z Moszyńskich Stoln. Jnflanc. Małż. Swoiey, tudzież

7W. Eufrozyny Moszyńskiey Łowczanki Smoleń. Siostry W. Skarżącego się Mał-

8żonki Rodzoney, Małoletniey, w Opiece W[ielmożneg]o Niżey Obżałowanego Krzyw-

9dnie Zostaiącey, Jmieniem, widząc tegoż W. niżey Obżałowanego w Rzą-

10dzeniu się Niedzielną Substancyą rowno na W. Manifestuiącego się

11Małżonkę y Wiel. Eufrozynę Moszyńską Łowczankę Smoleń. Małoletnią ia-

12ko Macierzystą przynależącą Prawu Natury y Opiekuńskim Obo-

13wiązkom przeciwne być krzywki[?], a Przyiacielskiego ile między Rodzeń-

14stwem przynależytego po długich Zwłokach y Uwodzeniach nie-

15mogąc się doczekać umiarkowania y Działu, ażeby w dalszym cza-

16sie uszkodzenia niepomnożył, Solennie na p[rze]ciw WmPanu Dominiko-

17wi Moszyńskiemu Łowczycowi Smoleń. manifestuie się o to. Jż W[ielmożny]

k. 310v (skan 0314, strona lewa)

1Obżałowany obiąwszy po Smierci niegdy Wiel. Andrzeja y Franciszki

2z Bekierskich[?] Moszyńskich Łowcz. Smoleń. Swoich, y tak W. Skarżące-

3go się Małżonki, iako też W. Eufrozyny Moszyńskiey Łowczanki Smoleń.

4Małoletniey, tudzież Onufrego Moszyńskiego w Zakonie Soc. Jesu Zo-

5staiącego, Rodzicow prawem Natury, iako Macierzystą Substancyą

6Rownie na Wszystkich spadłą, tak nią nadużył y rządzi, iakby gdy-

7by tey Całey pozostałey Substancyi Sam był iedynym Sukcessorem,

8kiedy naypierw Dobra leżące Macierzyste, to iest Część w Nowym Mie-

9ście Żywotowie w Wwie Bracł. y Część w Dobrach Wsi Trypulniach[?]

10w Wwie Wołyń. Sytuowane, Sam posiadłszy, wszelkie Dochody z

11Onych na Swoy pożytek obraca. Poddanych przez Uciemiężenie, y

12wypuszczenie w Possessyą uciążliwą, do rozeyścia się przymusił, y z-

13przymusza. Lasy właśnego ztąd Szukaiąc Zysku, to iest Dwory budu-

14iąc y przedaiąc, pustoszy y Desoluie. Poddanych z Uciemiężenia uy-

15ztych Siedliska nie Osadza, ale na Budowle dla Siebie obraca, Grun-

16tow[?] do tych Części należących dobrowolnie odstępuie, Dwory Posse-

17sorom budować pozwala, potym Wszelkie Mobilia po Smierci

18tychże W. Rodzicow pozostałe, iako to Kleynoty, Srebra, Rzędy,

19Kulbaki, Pałasze, Strzelby, Sukni[e], Poiazdy, Konie, Stada, Bydła,

20Pasieki, y Zboża, tak pozostałe w Dobrach Kuncy[?] y Buhajowce[?] po

21Rodzicach, iako też Działem z Kommunalnych Dobr przypadłe, Za-

22garnąwszy Sam tylko z Onych do tychczas pożytkuie, Na ostatek

23Summ Spadkowych na wszystkich Wspołsukcessorow rownie na-

24leżących przed Działem y mimo Prawo Opiekunom, o alienowaniu

25Substancyi małoletnich przepisane nieprawnie Ustępuie, y One od

26Sukcessorow naturalnych, krzywdnie oddala, a przeto Substancyą

27Niedzielną y Małoletnich trwoni, y rozprasza, Jnne zaś Summy

28do Rąk Swoich pobrawszy, iako to z Dobr Wsi Capowki[?] Złł. Poll. Dzie-

29więć Tysięcy, Sto Szesdziesiąt dwa, Addytamentu do Schedy Poli-

30skiey[?] Złotych Poll. Tysiąc, Addytamentu do Schedy Żywotowskiey Zło-

31tych Poll. Tysiąc y Jnne na Swoy pożytek obraca, Kopsta[?] niby ia-

32kowes Prawne, bez żadnego Dekretu, y ewinkowania Juramen-

33tem, nieferuiąc się do Wspołsukcessorow wracać waży się. Sum-

34mę Dwa Tysiące Złotych Poll. Prowizyonalną Wiel. Manifestantom nale-

35żącą, u JOXcia Jmći Lubomirskiego Wwdy Bracł. wziętą, do-

36tąd u Siebie nienależycie trzyma, y z Owey fruktyfikuie, y Jn-

37nemi roznemi Sposobami tak W. Manifestanta iako y Jnnych

38Wspołsukcessorow Contra Prawu natury krzywdzi. A zatym

39W. Zaległy się o te wszystkie pokrzywdzenia Działu Zwlekania

40Substancyi alienowaney oniewazności Transakcyi wszelkich

41Prawu natury przeciwnych, tum de laesione tutorea, Swym, Wiel.

42Małż. Swoiey, y Wiel. Eufrozyny Moszyńskiey Łowczanki Smoleń. Ma-

43łoletniey Jmieniem na p[rze]ciwko temuż W. Dominikowi Moszyńskie-

44mu Łowcz. Smoleń. powtornie iako nayuroczyściey Manifestuie się

45Zostawuiąc Wolność, wczymby potrzeba okazywała tego Mani-

46festu poprawienia Felycyan Jasień Barcikowski m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „483”. Na następnej stronie (k. 311, skan 0314 prawa) jest tylko nagłówek kolejnego wpisu („Maa Wiel. Ostrowskiego Chorążego Bracł. in Diligentia”, 3 X 1768), po czym strona przekreślona wielkim zygzakiem – wpis niewykonany (następny akt 501).

Odczyt: „S. J.” w nagłówku = Stolnika Inflanckiego (nie Societatis Jesu); „Ł. S.” = Łowczyca Smoleńskiego; „krzywki[?]” – rkp. „krzywki” – niejasne (może ‘krzywdy’); „z Bekierskich[?]” – nazwisko rodowe matki niepewne; „Trypulniach[?]” (rkp. „Trypulniach/Trysutniach”) – nazwa niepewna; „uyztych” – tak w rkp. (‘uszłych’); „Gruntow[?]” (rkp. „Gron-/tow”) – niepewne; „Kuncy[?] y Buhajowce[?]” – nazwy niepewne; „Capowki[?]” – niepewne; „Schedy Poliskiey[?]” – niepewne (może ‘Polskiey’ – Polskiej); „Kopsta[?] niby iakowes Prawne” – niejasne (może ‘koszta niby jakoweś prawne’); „ewinkowania Juramentem” – ‘ewinkowania przysięgą’ (udowodnienia); „nieferuiąc się” – ‘nie referując się’ (nie odnosząc się); „W. Zaległy się” – tak w rkp. (zapewne ‘W. Żalący się’ – skarżący); „oniewazności” – ‘o nieważności’; „Contra Prawu” – tak w rkp. („Gtw/Contra”).

Objaśnienia: „Stolnik Inflancki” – stolnik inflancki (urząd tytularny); „Łowczanka / Łowczyc Smoleński” – córka / syn łowczego smoleńskiego; „Niedzielna Substancya” – majątek niepodzielony (między spadkobierców); „Macierzysta Substancya” – majątek po matce; „Opiekuńskie Obowiązki” – obowiązki opiekuna (Dominik był opiekunem małoletniej siostry); „Uwodzenia” – zwodzenie, odwlekanie; „Umiarkowanie y Dział” – ugoda i podział; „w Zakonie Soc. Jesu Zostaiący” – jezuita; „wypuszczenie w Possessyą uciążliwą” – oddanie (dóbr) w uciążliwą dzierżawę; „Desolować” – pustoszyć; „Rzędy, Kulbaki, Pałasze” – rzędy końskie, siodła, pałasze; „Kommunalne Dobra” – dobra wspólne (rodzinne); „Summy Spadkowe” – sumy spadkowe; „alienowanie Substancyi małoletnich” – zbywanie majątku małoletnich (wymagające zgody sądu); „Addytament do Schedy” – dodatek do schedy (działu spadkowego); „Summa Prowizyonalna” – suma oprocentowana (z prowizją); „fruktyfikować” – czerpać z niej pożytki; „de laesione tutorea” – o szkodę wyrządzoną przez opiekuna; „Zostawuiąc Wolność … tego Manifestu poprawienia” – zastrzegając sobie prawo poprawienia manifestu.

Streszczenie

3października 1768 r. Felicjan Jasień Barcikowski, stolnik inflancki, stawił się osobiście w grodzie winnickim i w imieniu własnym, żony Konstancji z Moszyńskich oraz jej rodzonej siostry Eufrozyny Moszyńskiej, łowczanki smoleńskiej, małoletniej, pozostającej pod krzywdzącą opieką brata, uroczyście manifestował przeciw Dominikowi Moszyńskiemu, łowczycowi smoleńskiemu. Ponieważ mimo długiego zwlekania nie doszło do ugody i działu, zarzucał mu, że po śmierci rodziców – Andrzeja i Franciszki z Bekierskich[?] Moszyńskich, łowczych smoleńskich – zagarnął wspólny majątek macierzysty, należny także obu siostrom i bratu Onufremu, jezuicie, i rządzi nim jak jedyny spadkobierca: sam posiada części w Nowym Mieście Żywotowie (woj. bracławskie) i we wsi Trypulnie[?] (woj. wołyńskie) i obraca dochody na siebie; uciskiem i uciążliwą dzierżawą zmusił poddanych do ucieczki, pustoszy lasy, budując i sprzedając dwory, nie osadza opuszczonych siedlisk, ustępuje grunty, pozwala posesorom stawiać dwory; zagarnął ruchomości po rodzicach (klejnoty, srebra, rzędy, siodła, pałasze, strzelby, suknie, powozy, konie, stada, bydło, pasieki, zboże) w Kuncy[?] i Buhajowcach[?] oraz przypadłe z działu dóbr wspólnych; wbrew prawu o zbywaniu majątku małoletnich ustępuje obcym sumy spadkowe, a inne pobrał (m.in. 9162 zł z dóbr Capówka[?], po 1000 zł dodatku do schedy „poliskiej”[?] i żywotowskiej) i obraca na siebie, nie rozliczając się ze współspadkobiercami; sumę 2000 zł z prowizją, należną manifestantom, wziętą od ks. Lubomirskiego, wojewody bracławskiego, trzyma u siebie i czerpie z niej zyski. Manifestant protestuje o krzywdy, zwłokę w dziale, zbywanie majątku, o nieważność wszelkich transakcji sprzecznych z prawem natury i o szkody wyrządzone przez opiekuna, zastrzegając sobie prawo poprawienia manifestu.