Akty 921–961

Transkrypcja

k. 576 (skan 0578, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Dziewiątego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y przede-

4mną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5y Viceregentem Grod. Winn. Comparentes Personaliter Starozakon-

6ni Tatko [?] Dawidowicz, y Anczel Mordkowicz Obywatele y Kahal-

7ni Starsi Miasta Woroszyłowki, swym y Całego Pospolstwa Żydowskie-

8go w tymże Mieście Woroszyłowce znayduiącego się tudzież Parafianow

9swoich Jmieniem w pilności swoiey Manifestuią się oto: Jż gdy w

10Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym wszczęta była Kon-

11federacya w Wdztwie tuteyszym Bracł. rożne kahały do wypłace-

12nia Pogłownego uchwalonego przymuszała na tenczas y Kahał Woro-

13[reklamant:] szyłowski

k. 576v (skan 0579, strona lewa)

1szyłowski teraznieyszy Manifestuiący się do zapłacenia Złł. Poll. Sto

2Czterdzieści Sześć w Jstocie Samey za Ratę Septembrową, Millesimi

3Septingentesimi, Sexagesimi, Septimi Anni do Skarbu Konfederackiego

4był przymuszony iako kwit od Wmć Pana Okunińskiego [?] Regimenta-

5rza Podiazdowego Konfederackiego in Serie tali: Roku Tysiąc Siedm-

6set Sześćdziesiąt Osmego Dnia Dziesiątego Miesiąca Kwietnia z

7Wdwa Bracł. Kahał Woroszyłowski z Parafiami w Taryffach przez

8Wiell. Komissarzow z Seymu Konwokacyinego, Tysiąc, Siedmset,

9Sześćdziesiąt Czwartego Roku destynowanych wyrażonemi maią-

10cy Głow Żydowskich Sto Czterdzieści Sześć, wypłacił na Woysko

11skonfederowane Rzpltey Złł. Poll. Sto Czterdzieści Sześć z ktorych odebra-

12nych tenże Kahał Woroszyłowski kwituię y ręką moią własną

13podpisuię, Działo się w Woroszyłowce Datt. ut Supra. swiadczy, Te-

14raz zaś lubo od Przeswietney Kommissyi Skarbu Koronn. zaszła Dyspozy-

15cya wzmiankowane wypłacać pogłowne, że iednak tak Przeswie-

16tna Kommissya Skarbu Koronn. Rzpltey na takowe kwity Wiell. Su-

17perintendentom swoim wzgląd mieć zaleciła, y aby kahały

18takowe kwity że iako nie są zmyslone przysięgą stwierdzili

19iako też Dyspozycya w Roku ninieyszym Tysiąc, Siedmset Siedm-

20dziesiątym Die Septima Junij od wyż rzeczoney Przeswietney Kom-

21missyi Autentycznie wydana opiewa, nakazała Przeto ninie-

22ysi Stawiący się zadosyć czyniąc tey dyspozycyi Przysięgę podług

23Statutu sobie służącego in Eam Juramenti Rothm iako ten kwit

24ktory nam od Konfederacyi na wypłacenie Pogłowne to iest na Summę

25Złł. Poll. Sto Czterdzieści Sześć przez Wiell. Okunińskiego [?] Dany iest rze-

26telny y iako taż Summa przez nas w Jstocie Samey Aktualnie

27podczas Konfederacyi do Rąk tegoż Wiell. Okunińskiego [?] Regimenta-

28rza Konfederackiego iest wyliczona, a przeto sprawiedliwa tegoż

29kwitu u Skarbu Koronn. nam należy bonifikacya in Attenden-

30tia Offitij sui tudzież Wiell. Rakowskiego Superintendenta

31Komor Prowincyi Ukrainskiey Skarbu Koronnego Przy-

32sięgę na Rodale w Szkole Żydowskiey wykonali, y to Actis

33connotari prosili co y otrzymali, Tatko Dawidowicz Anczel

34Mordkowicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Tatko [?] (w nagłówku raczej „Fałko” / „Tatko”) DAWIDOWICZ i Anczel MORDKOWICZ, obywatele i starsi kahalni miasta WOROSZYŁÓWKA, w imieniu kahału i parafii (gmin podległych). W 1768 r., gdy w województwie bracławskim wybuchła konfederacja (barska), kahał woroszyłowski został zmuszony do zapłacenia skarbowi konfederackiemu 146 zł pogłównego za ratę wrześniową 1767 r. (kahał miał według taryf komisarzy sejmu konwokacyjnego 1764 r. 146 głów żydowskich). Kwit wystawił regimentarz podjazdowy konfederacki OKUNIŃSKI [?] w Woroszyłówce 10 IV 1768. Zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 (por. akty 881, 886, 892, 904–907) starsi zaprzysięgli na rodale w szkole (synagodze) prawdziwość kwitu i wpłaty w obecności Marcina RAKOWSKIEGO, superintendenta komór prowincji ukraińskiej Skarbu Koronnego, domagając się bonifikacji.

Odczyty niepewne: imię „Tatko [?]” (w podpisie „Tatko”, w nagłówku może „Fałko”); nazwisko regimentarza „Okunińskiego [?]” (w rkp. „Okunińskiego” / „Okniń-skiego”).

Łacina: cum iuramento – „z przysięgą”; Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Septimi Anni – „roku 1767”; in serie tali – „w takim brzmieniu”; datum ut supra – „dane jak wyżej”; die septima Iunii – „dnia 7 czerwca”; in eam iuramenti rotham – „według takiej roty przysięgi”; in attendentia officii sui – „w obecności swego urzędu”; actis connotari – „zapisać w aktach”. Rodale – zwoje Tory (hebr. sefer Tora; tu „rodał”).

Streszczenie

9VIII 1770 starsi kahału woroszyłowskiego Tatko [?] Dawidowicz i Anczel Mordkowicz zamanifestowali, że w 1768 r. zapłacili konfederatom 146 zł pogłównego za ratę wrześniową 1767 r. (kwit regimentarza podjazdowego Okunińskiego [?], Woroszyłówka 10 IV 1768), i zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu z 7 VI 1770 zaprzysięgli to na rodale w synagodze wobec superintendenta Rakowskiego, domagając się bonifikacji.

Transkrypcja

k. 576v (skan 0579, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego.

2Miesiąca Augusti, Dziewiątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grod. Winn. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa y Vicere-

5gentem Grod. Winn. Comparentes personaliter Starozakonni Srul

6Judkowicz [?] Benis Aronow Kahalni Starsi Miasta Niemirowa swym y Całego Po-

7[reklamant:] spolstwa Żydowskiego

k. 577 (skan 0579, strona prawa)

1Żydowskiego Kahału Niemirowskiego w tym że Mieście Nie-

2mirowie teraz Znayduiącego się tudzież Parafianow swoich Jmie-

3niem Jndiligentia Sui Manifestuią się oto. Jż gdy w Roku Ty-

4siąc Siedmset, Sześćdziesiąt Osmym wszczęta była Konfedera-

5cya w Wdztwie Tuteyszym Bracł. rożne kahały do wypłacenia

6Pogłownego Uchwalonego przynagliła, na tenczas y Kahał

7Niemirowski teraznieyszy Manifestuiący się, do zapłacenia

8Złł. Poll. Siedmset Siedmdziesiąt y Cztery a to za Ratę Mar-

9cową w Jstocie Samey Anno Millesimo Septingentesimo

10Sexagesimo Octavo do Skarbu Konfederackiego byli przymu-

11szeni iako kwit od W. Jmć Pana Augusta Pułaskiego in

12Serie tali: Niżey na podpisie wyrażony znam tym Kwitem

13moim iż z powierzoney mi władzy od Stanow Skonfede-

14rowanych Rzpltey daię ten moy kwit, Kachałowi Niemie-

15rowskiemu z Parafiami Bracław. leżącego y Sytuowane-

16go Jż odebrałem Pogłownego Żydowskiego ad Mentem Ta-

17ryfy Wdwa Bracław. Złł. Poll. Siedmset Siedemdziesiąt, y

18Cztery, a to za Ratę Marcową Nienieyszego Roku z ktorego wy-

19płacenia Kahał Niemirowski y Parafię Kwituię y dla

20Zupełnieyszey Wiary przy zwykłey Pieczęci ten Kwit Ręką

21moią własną stwierdzam Datum w Niemirowie Dnia Osm-

22nastego Aprilis Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

23Roku, August Pułaski S. C. R. P. R. K. O. K. S. (L. S.) in Cera ru-

24bra expressi./: Swiadczy teraz zas lubo od Przeswietney Kom-

25missyi Skarbu Koronnego Zaszła dyspozycya wzmianko-

26wane wypłacać Pogłowne że iednak tak Przeswietna

27Kommissya Skarbu Koronnego Rzpltey na takowe kwi-

28ty WW. Superintendentom Swoim wzgląd mieć

29Zaleciła y aby Kahały takowe Kwity iako nie są Zmy-

30slone przysięgą Stwierdzali iako też Dyspozycya w Ro-

31ku teraznieyszym Tysiąc Siedmset, Siedmdziesiątym

32Dnia Siodmego Junij od wyż rzeczoney Przeswietney

33Kommissyi Autentycznie wydana Opiewa:/ nakazała,

34przeto ninieysi Stawaiąc się Zadosyć Czyniąc tey Dyspozycyi

35Przysięgę podług Statutu sobie Służącego in Eam Juramenti

36Rotham iako ten kwit ktory nam od Konfederacyi na wy-

37płacone Pogłowne to iest na Summę Złł. Poll. Siedmset

38Siedmdziesiąt y Cztery, przez W. Augusta Pułaskiego Staro-

39sty Czereszyńskiego [?] Regimentarza Partyi Rzeczypospolitey Ko-

40ronney Dany iest rzetelny y iako taż Summa przez nas

41w Jstocie samey Aktualnie podczas Konfederacyi do Rąk

42tegoż Wiell. Pułaskiego iest wyliczona a przeto sprawiedliwa

43tegoż kwitu u Skarbu Koronnego nam należy bonifikacya y

44iako Miasto Niemirow Domow Pięćdziesiąt y Jeden y Kramnic

45Osmdziesiąt w Roku, Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Osmym

46[reklamant:] przed

k. 577v (skan 0580, strona lewa – góra)

1przed Zielonemy Swiątami Polskiemi wygorzał, iako Ju-

2rament przez Mieszczan Niemirowskich w Kancelaryi Grodu

3Winnic. wypełniony swiadczy, Zaniesiony in attendentia

4Offitij sui tudzież W. Rakowskiego Superintendenta Komor

5Prowincyi Ukrainskiey Skarbu Koronnego, przysięgę na

6Rodale w Szkole Żydowskiey wykonali, y to Actis Connotari

7Prosili Co y Otrzymali Srul Jdkowicz [?] Benis Aronow

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Srul JUDKOWICZ [?] (w podpisie „Jdkowicz” – może „Idkowicz”) i Benis ARONÓW [?], starsi kahału miasta NIEMIRÓW, w imieniu kahału i parafii (gmin podległych). W 1768 r. konfederaci zmusili kahał do zapłacenia 774 zł pogłównego za ratę marcową 1768 r. Kwit (Niemirów, 18 IV 1768) wystawił August PUŁASKI – „S. C. R. P. R. K. O. K. S.” (zapewne „starosta czereszeński [?], regimentarz partii Rzeczypospolitej koronnej, ...”), z pieczęcią w czerwonym wosku. Starsi zaprzysięgli na rodale w synagodze, wobec superintendenta Marcina RAKOWSKIEGO, prawdziwość kwitu i wpłaty (dyspozycja Komisji Skarbu z 7 VI 1770). Dodatkowo powołują się na to, że przed Zielonymi Świątkami 1768 r. w Niemirowie spłonęło 51 domów i 80 kramnic, co poświadcza przysięga mieszczan niemirowskich złożona w kancelarii grodu winnickiego. W akcie 892 regimentarz odczytany jako „Puławski [?]” – tu w rkp. „Pułaskiego” (ł jak t: „Putawskiego”), por. akty 904–905.

Odczyty niepewne: „Judkowicz [?]” / „Jdkowicz [?]”; „Aronow” (może „Aronowicz” w skrócie); „Czereszyńskiego [?]” (w rkp. „Czereszyńskiego”, „Czereszeńskiego” – Kazimierz Pułaski był starostą zezulińskim, a ojciec Józef – starostą warecki; tu August Pułaski – odczyt tytułu niepewny); rozwinięcie skrótu „S. C. R. P. R. K. O. K. S.” niepewne.

Łacina: in diligentia sui cum iuramento – „w swojej pilności (dla zabezpieczenia) z przysięgą”; anno millesimo septingentesimo sexagesimo octavo – „roku 1768”; in serie tali – „w takim brzmieniu”; ad mentem taryfy – „według taryfy”; in cera rubra expressi – „odciśniętej w czerwonym wosku [pieczęci]”; in eam iuramenti rotham – „według takiej roty przysięgi”; in attendentia officii sui – „w obecności swego urzędu”; actis connotari – „zapisać w aktach”.

Streszczenie

9VIII 1770 starsi kahału niemirowskiego Srul Judkowicz [?] i Benis Aronów zamanifestowali, że w 1768 r. zapłacili konfederatom 774 zł pogłównego za ratę marcową (kwit Augusta Pułaskiego, Niemirów 18 IV 1768), i zaprzysięgli to na rodale wobec superintendenta Rakowskiego, żądając bonifikacji; dodali, że przed Zielonymi Świątkami 1768 w Niemirowie spłonęło 51 domów i 80 kramnic.

Transkrypcja

k. 577v (skan 0580, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Dziewiątego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winn. Comparentes

6Personaliter Starozakonni Jos Herszkowicz y Jcko Wigdoro-

7wicz Obywatele y Kahalni Starsi Miasta Januszgroda Swym

8y całego Pospolstwa Żydowskiego w tymże Mieście Janusz-

9grodzie Znayduiącego się, tudzież parafianow swoich Jmie-

10niem w pilności swoiey Manifestuią się, oto Jż gdy w

11Roku Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt Osmym wszczęta

12była Konfederacya w Wdztwie tuteyszym Bracł. ro-

13żne Kahały do wypłacenia Pogłownego Uchwalonego

14Przynagliła, na tenczas y Kahał Januszgrodzki teraznieyj-

15szy Manifestuiący się do Zapłacenia Złł. Poll. Trzysta Czter-

16naście w Jstocie Samey za Rat Dwie, to iest Septembrową

17Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego y Marcową

18Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Roku do Skar-

19bu Konfederackiego był przymuszony iako kwit od W.

20Jmć Pana Pułaskiego Starosty Czereszeńskiego [?] Rotmistrza

21Konfederackiego in Serie tali Daię ten Dokument Kahało-

22wi Januszgrodzkiemu iakom odebrał Pogłownego Rat

23Dwie to iest z Raty pozostałey przeszłoroczney Septembro-

24wey y Ratę teraznieyszą Marcową Złł. Poll. Trzysta Czter-

25naście Dico Trzysta Czternaście ktorem kwit dla lepszey Wa-

26gi y Waloru przy zwykłey pieczęci Ręką własną podpisuię,

27Datum w Miastkowce Dnia Trzynastego Maja w Roku

28Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym Pułaski S. C. T. U.

29R. P. R. K. O. K. S. Swiadczy, teraz zas lubo od Przeswietney Kom-

30missyi Skarbu Koronnego Zaszła Dyspozycya wzmiankowa-

31ne wypłacać Pogłowne, że iednak tak Przeswietna Kommissya

32Skarbu Koronnego Rzpltey na takowe kwity WW. Superin-

33tendentom Swoim wzgląd mieć zaleciła, y aby Kahały ta-

34[reklamant:] kowe

k. 578 (skan 0580, strona prawa)

1kowe kwity że iako nie są Zmyslone przysięgą stwierdzali iako też

2Dyspozycya w Roku Teraznieyszym Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesią-

3tym Die Septima Junij od wyż rzeczoney Przeswietney Ko-

4missyi Autentycznie wydana opiewa:/ nakazała, przeto ni-

5nieysi Stawiący się zadosyć czyniąc tey Dyspozycyi Przysię-

6gę podług statutu sobie Służącego in Eam Juramenti Ro-

7tham iako ten kwit ktory nam od Konfederacyi na

8wypłacone pogłowne to iest na Summę Złł. Poll. trzysta

9Czternaście przez Wiell. Pułaskiego Staroste Czereszeńskie-

10go Rotmistrza Konfederackiego dany iest rzetelny, y iako

11taż Summa przez nas w Jstocie Samey aktualnie podczas

12Konfederacyi do Rąk tegoż W. Pułaskiego Rotmistrza Konfe-

13derackiego iest wyliczona a przez to sprawiedliwa tegoż

14kwitu w Skarbie Koronnego nam należy bonifikacya in

15attendentia Offitij sui tudzież Wiell. Rakowskiego Superin-

16tendenta Skarbu Koronn. Komor Prowincyi Ukrainskiey

17przysięgę na Rodale w Szkole Żydowskiey wykonali Hoc

18totum Actis Connotari prosili co y otrzymali, Jos Hersz-

19kowicz, Jcko Wigdorowicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Jos HERSZKOWICZ i Icko WIGDOROWICZ, obywatele i starsi kahału miasta JANUSZGRÓD (Januszpol? – w rkp. „Januszgroda”, „w Januszgrodzie”), w imieniu kahału i parafii. W 1768 r. konfederaci zmusili kahał do zapłacenia 314 zł pogłównego za dwie raty: wrześniową 1767 i marcową 1768. Kwit wystawił PUŁASKI, starosta czereszeński [?] (w rkp. „Czereszeńskiego”, „Czereszańskie-go”), rotmistrz konfederacki (podpis „Pułaski S. C. T. U. R. P. R. K. O. K. S.”), w Miastkówce [?] 13 V 1768. Przysięga na rodale w synagodze wobec superintendenta Marcina RAKOWSKIEGO (dyspozycja Komisji Skarbu z 7 VI 1770). Por. akt 922 (August Pułaski, kwit dla Niemirowa) – tytuł starosty czereszeńskiego nosił historycznie Antoni Pułaski, brat Kazimierza; tu imienia nie podano.

Odczyty niepewne: „Czereszeńskiego [?]” (forma tytułu starościńskiego; zapis chwiejny); „Miastkowce” (miejscowość wystawienia kwitu – Miastkówka); skróty pod podpisem.

Łacina: cum iuramento – „z przysięgą”; in serie tali – „w takim brzmieniu”; dico – „mówię (słownie)”; die septima Iunii – „dnia 7 czerwca”; in eam iuramenti rotham – „według takiej roty przysięgi”; in attendentia officii sui – „w obecności swego urzędu”; hoc totum actis connotari – „aby to wszystko zapisano w aktach”.

Streszczenie

9VIII 1770 starsi kahału januszgrodzkiego Jos Herszkowicz i Icko Wigdorowicz zamanifestowali, że w 1768 r. zapłacili konfederatom 314 zł pogłównego za raty wrześniową 1767 i marcową 1768 (kwit rotmistrza Pułaskiego, starosty czereszeńskiego [?], Miastkówka 13 V 1768), i zaprzysięgli to na rodale wobec superintendenta Rakowskiego, żądając bonifikacji.

Transkrypcja

k. 578 (skan 0580, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Dziewiątego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grod. Winn. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa y Viceregen-

5tem Grod. Winn. Comparentes personaliter Starozakonni Maiorko

6Jampolski y Mordko Łosiak Obywatele y Kahalni Starsi Mia-

7sta Żywotowa swym y całego pospolstwa Żydowskiego w tym-

8że Mieście Żywotowie znayduiącego się tudzież Parafianow

9swoich Jmieniem w pilności swoiey Manifestuią się oto

10Jż gdy w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym wszczęta

11była Konfederacya w Wdztwie Tuteyszym Bracł. rożne Kahały

12do wypłacenia Pogłownego uchwalonego przynagliła

13na ten czas y Kahał Żywotowski teraznieyszy Manifestu-

14iący się do Zapłacenia Złł. Poll. Siedmset Dwadzieścia

15Sześć w Jstocie Samey za Rath Dwie to iest

16Septembrową Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego y

17Marcową Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt O-

18[reklamant:] smym

k. 578v (skan 0581, strona lewa)

1Osmym do Skarbu Konfederackiego był przymuszo-

2ny, iako kwit Wiell. Pągowskiego Generała Woysk Konfe-

3derackich in Serie tali: Anno Millesimo Septingentesimo

4Sexagesimo Octavo Die quinta Maij Kahał Żywotowski

5z Wdwa Bracł. z parafiami za Ordynansem JW. Jmć Pana

6Pułaskiego Marszałka związkowego Konfederacyi Koron.

7wypłacili Pogłownego Summę za Rath Dwie to iest Septembro-

8wą y Marcową Złł. Poll. Siedmset, dwadzieścia Sześć, Dico Siedm-

9set dwadzieścia y sześć na Rathę pierwszą nakrącey [?] Summy

10trzysta Sześćdziesiąt trzy z rzetelnie odebranych kwituię Datt.

11w Granowie Die et Anno ut Supra Pągowski Generał Woysk

12Konfederackich, swiadczy, teraz zas lubo od Przeswietney Kom-

13missyi Skarbu Koron. zaszła Dyspozycya wzmiankowane

14wypłacać Pogłowne, że iednak tak Przeswietna Kommis-

15sya Skarbu Koron. na takowe kwity WW. Super-

16intendentom swoim wzgląd mieć zaleciła y aby ka-

17hały kwity takowe że iako nie są zmyslone przy-

18sięgą stwierdzali, iako też Dyspozycya w Roku te-

19raznieyszym Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątym Die

20Septima Junij od wyż rzeczoney Przeswietney Kom-

21missyi autentycznie wypada opiewa nakazała, przeto

22ninieysi stawiący się zadosyć czyniąc tey Dyspozy-

23cyi przysięgę podług Statutu sobie służącego in eam Ju-

24ramenti Rotham iako ten kwit ktory nam od Konfe-

25deracyi na wypłacone pogłowne to iest na Summę Siedm-

26set Dwadzieścia Sześć przez Wiell. Pągowskiego Generała W.

27K. Kor. dany iest rzetelny y iako taż Summa przez nas w

28Jstocie Samey aktualnie podczas Konfederacyi do Rąk tegoż

29Wiell. Pągowskiego G. W. K. K. iest wyliczona a przeto Sprawie-

30dliwa tego kwitu u Skarbu Koronnego nam należy Boni-

31fikacya in attendentia Officij sui tudzież Wiell. Rakowskiego

32Superintendenta Skarbu Kor. Komor Prowincyi Ukrainskiey

33Przysięgę na Rodale w Szkole Żydowskiey wykonali y pro-

34sząc hoc totum Actis Connotari co y otrzymali Coz Com-

35parentes Maiorko Jampolski, y Mordko Łosiak

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Majorko JAMPOLSKI i Mordko ŁOSIAK, obywatele i starsi kahału miasta ŻYWOTÓW, w imieniu kahału i parafii. W 1768 r. kahał zapłacił konfederatom 726 zł pogłównego za dwie raty (wrześniową 1767 i marcową 1768; po 363 zł). Kwit wystawił PĄGOWSKI, generał wojsk konfederackich, „za ordynansem” Pułaskiego, marszałka związkowego konfederacji koronnej, w GRANOWIE 5 V 1768. Przysięga na rodale w synagodze wobec superintendenta Marcina RAKOWSKIEGO (dyspozycja Komisji Skarbu z 7 VI 1770). Por. akty 921–923.

Odczyty niepewne: „nakrącey [?]” (zapewne „należącej” lub „na kwotę”); „Łosiak” – odczyt dość pewny; „Coz Comparentes” (zapewne „Coram Comparentes” – zbędne słowo pisarza).

Łacina: in diligentia cum iuramento – „w pilności (dla zabezpieczenia) z przysięgą”; anno millesimo septingentesimo sexagesimo octavo die quinta Maii – „roku 1768 dnia 5 maja”; in serie tali – „w takim brzmieniu”; dico – „słownie”; die et anno ut supra – „dnia i roku jak wyżej”; in eam iuramenti rotham – „według takiej roty przysięgi”; in attendentia officii sui – „w obecności swego urzędu”; hoc totum actis connotari – „aby to wszystko zapisano w aktach”.

Streszczenie

9VIII 1770 starsi kahału żywotowskiego Majorko Jampolski i Mordko Łosiak zamanifestowali, że w 1768 r. zapłacili konfederatom 726 zł pogłównego za raty wrześniową 1767 i marcową 1768 (kwit Pągowskiego, generała wojsk konfederackich, Granów 5 V 1768), i zaprzysięgli to na rodale wobec superintendenta Rakowskiego, żądając bonifikacji.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 578v (skan 0581, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc […]

k. 579 (skan 0581, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem

5Namiesnikiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grod.

6Winn. Comparentes personaliter Starozakonni Maiorko

7Szmuyłowicz Abramko Faybisowicz [?] y Szaia Dawidowicz

8Starsi kahalni Miasta Winnicy Swym y Całego Pospol-

9stwa Żydowskiego Jmieniem w pilności swey Manifestuią się

10oto Jż gdy w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym wszczę-

11ta Konfederacya w Wdztwie tuteyszym Bracł. rożne kahały do

12wypłacenia pogłownego Żydowskiego uchwalonego przynagli-

13ła, na ten czas y kahał Winnicki do Zapłacenia Raty Marco-

14wey pro Anno Millesimo Septingentesimo Sexagesimo O-

15ctavo należący Złł. Poll. Pięćset Pięćdziesiąt Pięć, iako

16kwit od W. Dionizego Pułaskiego Regenta Konfederackie-

17go in Serie tali Anno Millesimo Septingentesimo Sexagesimo

18Octavo wypłacił kahał Winnicki z Parafiami w Wdztwie Bracł.

19z Raty Marcowey Pogłownego według dawnieyszych kwitow

20do kassy Konfederackiey na Woysko Złł. Poll. Pięćset Pięćdziesiąt

21Pięć z ktorych rzetelnie odebranych pomieniony kahał z Para-

22fiami z powierzoney mi władzy kwituię y Ręką własną pod-

23pisuię Dan w Winnicy Dnia Piętnastego Aprilis Anno ut Su-

24pra Dyonisy Pułaski R. Konf. mppa. Jn vim zaś Rat na-

25stępuiących do zapłacenia Summ niżey Specyfikowanych to

26iest Pierwszy w Jstocie Samey Złł. Poll. Trzysta Osmdziesiąt

27iako kwit od Wiell. Wieleckiego [?] Generała Woysk Konfede-

28rackich in Serie tali: w Winnicy Dnia Trzynastego Maia

29Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Roku. Daię ten Doku-

30ment Kahalnym Miasta Winnicy, iako wydali na Lonugę [?] dla Jn-

31fanteryi JWo. Jmć Pana Czosnowskiego Sty Winn. y Ułan.

32w Konfederacyi zostaiącey Złł. Poll. Numero Trzysta Osmdziesiąt

33Dico Trzysta Osmdziesiąt ktory Dokument Ręką własną

34podpisuię. Dat. ut Supra Die et Anno A. Mielecki [?] G. W. K. mppa

35[Drugi Kwit] na […] Trzeciey y Czwartey [?] Towarach [?] iako to pierwszy

36[…] na Złł. Poll. Trzysta Czternaście od Wo. Potockiego [?] Re-

37[gimentarza …] in Serie tali widziem […]

38[…] Parafiach Poslu- [?]

39[…]

k. 579v (skan 0582, strona lewa)

1[…] Dwa ze ktore należą [?] Rabinowi kupcowi Winn. Złł. Poll.

2Trzysta Czternaście Dico Złł. Poll. Trzysta Czternaście co mu ma być

3z pogłownego z Raty następuiącey Septembrowey od kahału Winn.

4zapłacono należycie [?] Datum Dnia Szesnastego Maia Ty-

5siąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego w Winnicy. J. Potocki R. K. [?]

6Drugi także na Złł. Poll. Trzysta Czternaście iako od JW. Puła-

7skiego R. K. R. K. O. K. S. in Serie tali Daię ten Dokument Wo-

8łkowi [?] Rabinowi przerzecznemu Obywatelowi Winn. iako wzięto za Dy-

9spozycyą moią na nowo Zrekrutowanych Ludzi do Konfederacyi

10Summę na Złł. Poll. Trzysta Czternaście Numero Trzysta Czternaście

11ktorą to Summę kahał tenże to iest Winn. z Raty przeszłey nastę-

12puiącey Septembrowey należącey do Skarbu Rzpltey Skonfederowa-

13ney wypłacić powinien a dysponowany do odebrania przyszłey

14Raty potrąciwszy wyrażoną kwotę w tymże Dokumencie ten Do-

15kument do Rąk swoich odebrać ma y tenże wraz z Pieniędzmi

16do kassy Konfederackiey komportować powinien, Co dla lepszey

17wiary y Waloru Ręki moiey podpisem stwierdzam Datt. w Win-

18nicy Dnia Osmego Maia Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

19Osmego A. Pułaski S. C. R. K. O. K. S. y iescze na Złł. Poll. Pięć-

20dziesiąt Pięć [?] od JW. Pułaskiego de Serie ejusmodi należące

21Rabinowi Obywatelowi Winn. za Woły Wołki [?] y Masło wzięte

22dla Woyska Konfederackiego Złł. Poll. Pięćdziesiąt [?] numero Pięć-

23dziesiąt [?] Co dla lepszey Wiary y Waloru Ręki moiey podpisem

24stwierdzam A. Pułaski S. C. U. R. P. R. K. O. K. S. mppa dane

25Swiadczą /: byli przymuszeni [?] teraz zaś lubo Przeswietna Kommissya

26Skarbu Kor. wypłacać też Pogłowne zaleciła że iednak od tey

27że Kommissyi Skarb. Kor. wyraźna wyszła Dyspozycya w Roku tera-

28znieyszym Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątym Die Septi-

29ma Junij Autentycznie wydana aby kahały takowe kwi-

30ty iako są rzetelne przysięgami stwierdzali, Przeto Ninie-

31ysi Stawiący się zadosyć czyniąc tey Dyspozycyi przy-

32sięgę podług Statutu sobie służącego in Eam Jura-

33menti Rotham iako kwity te to iest pierwszy

34na Złł. Poll. Pięćset Pięćdziesiąt Pięć od Wo. Dyonizego

35Pułaskiego Regenta Konfederackiego Drugi na

36Złł. Poll. Trzysta Osmdziesiąt od Wo. Mieleckiego [?] Ge[nerała]

37Woysk Konfederackich w Jstocie samey a […]

38iest Pierwszy na Złł. Poll. Trzysta Czter[naście …]

39Potockiego Regimentarza […]

40Złł. Poll. Pięćdziesiąt [?] […]

41[…] podanie [?]

42[reklamant:] [?] kwitow

k. 580 (skan 0582, strona prawa – góra)

1są rzetelne y iako taż Summa przez nas do Rąk wyż wspomnionych iest

2zapłacona a przeto Sprawiedliwa tychże kwitow w Skarbie

3Kor. nam należy Bonifikacya w Jn Attendentia Offitij sui

4tudzież Wo. Marcina Rakowskiego Superintendenta Komor

5Prowincyi Ukrainskiey Skarb. Kor. w Szkole Żydowskiey

6na Rodale wykonali prosząc hoc totum Actis Connotari

7Co y Otrzymali Ci Comparentes Maiorko Szmuyłowicz Abram-

8ko Faybisowicz [?] Szaia Dawidowicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Majorko SZMUJŁOWICZ, Abramko FAJBISOWICZ [?] i Szaja DAWIDOWICZ, starsi kahału miasta WINNICY, w imieniu kahału i parafii. Przedstawili (w kopiach) kwity konfederackie z 1768 r.: (1) Dionizego PUŁASKIEGO, regenta konfederackiego – 555 zł pogłównego za ratę marcową 1768 (Winnica, 15 IV 1768); (2) MIELECKIEGO [?] (w rkp. „Wieleckiego” / „Mieleckiego”), generała wojsk konfederackich – 380 zł wydane na „lonugę” [?] (żołd / lenungę) dla piechoty Józefa CZOSNOWSKIEGO, starosty winnickiego i ułanowskiego, pozostającej w konfederacji (Winnica, 13 V 1768); (3) J. POTOCKIEGO [?], regimentarza konfederackiego – 314 zł należne „rabinowi, kupcowi winnickiemu” z raty wrześniowej (Winnica, 16 V 1768); (4) A. PUŁASKIEGO – 314 zł wzięte od „Wołka [?], rabina, obywatela winnickiego” na nowo zrekrutowanych ludzi do konfederacji, do potrącenia z raty wrześniowej (Winnica, 8 V 1768), oraz dalsze ok. 50–55 zł [?] za woły i masło dla wojska konfederackiego. Zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu z 7 VI 1770 starsi zaprzysięgli na rodale w synagodze, wobec superintendenta Marcina RAKOWSKIEGO, rzetelność kwitów i wpłat, domagając się bonifikacji. Por. akty 921–924.

Odczyty niepewne: „Faybisowicz [?]”; „Wieleckiego / Mieleckiego [?]” (inicjał niejasny – w akcie 924 występuje generał Pągowski, w innych aktach Mielecki nie występował); „na Lonugę [?]” (może „lenungę” – żołd); końcowe wiersze k. 579 i 579v (lista kwitów w przysiędze) prawie nieczytelne; kwota ostatniego kwitu Pułaskiego (50 / 55 / 550 zł [?]) niepewna; „Wołkowi [?]”, „Woły Wołki [?]”.

Łacina: in diligentia sui cum iuramento – „w swojej pilności z przysięgą”; pro anno millesimo septingentesimo sexagesimo octavo – „za rok 1768”; in serie tali – „w takim brzmieniu”; anno ut supra – „roku jak wyżej”; in vim – „tytułem, na poczet”; dico – „słownie”; datum ut supra die et anno – „dane dnia i roku jak wyżej”; de serie eiusmodi – „tej samej treści”; in eam iuramenti rotham – „według takiej roty przysięgi”; in attendentia officii sui – „w obecności swego urzędu”; manu propria (mppa) – „własnoręcznie”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9VIII 1770 starsi kahału winnickiego Majorko Szmujłowicz, Abramko Fajbisowicz [?] i Szaja Dawidowicz zamanifestowali, że w 1768 r. kahał zapłacił konfederatom pogłówne i dostarczył im pieniądze i żywność według kwitów Dionizego Pułaskiego (555 zł), generała Mieleckiego [?] (380 zł na piechotę starosty Czosnowskiego), J. Potockiego [?] (314 zł) i A. Pułaskiego (314 zł na rekrutów i drobna kwota za woły i masło), i zaprzysięgli to na rodale wobec superintendenta Rakowskiego, żądając bonifikacji.

Transkrypcja

k. 580 (skan 0582, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y Przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesn. Burgr. y Vice Re-

5gentem Grod. Winn. Stanowszy Oczewiście Woźny Gnał Wdwa

6Bracł. y Jnn. Opatr. Jan Sawicki w moc wierney Rltt. swoiey do-

7browolnie zeznał Jż on Roku na Akcie wyrażonego Dnia

8Trzydziestego Lipca na Prawne wezwanie Wiell. Jmć Pani Roza-

9lii z Baybuzow Łacyńskiey Cześn. Bracł. y Sukcessorow oney ma-

10iąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Ur. Jchmć

11Panow Mikołaia Sołuczewskiego [?] y Andrzeia Sautoskiego [?]

12dla tym większey wiary do tego Aktu Użytych

13chodził na Łan Dworski Żyta niżey Kropiwny [?] w Samy [?]

14spokoynie zawsze Używany, gdzie naprzod widział y Ogle-

15dał środek tegoż łanu wyżęty, a w około to Żyto nayprzod [?]

16stoiące y Snopy z tegoż śrzodka wyżętego uwiezione,

17ktore wyżęcie y uwiezienie Snopow mieniono naste-

18pie w nocy przez Poddanych Klucza Kuźminieckiego Fe-

19dora Tkaczenka Oyca y Musija Onufreia y Wasyla Synow

20co widziawszy y Oglądawszy Szlachtą Sobie przytomną

21Oświadczywszy się z tamtąd odiechał y tu przybywszy

22przedemną Urzędem prawdziwey Wizyi uczynił y zeznał

23Rltt. O czym Ninieysze tegoż Woźnego Zeznanie kto-

24ry nieumieiący Pisma krzyż kładnie Jan Sa[wicki +]

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego Jana SAWICKIEGO: 30 VII 1770, na wezwanie Rozalii z BAYBUZÓW ŁACYŃSKIEJ, cześnikowej bracławskiej, ze szlachtą Mikołajem SOŁUCZEWSKIM [?] i Andrzejem SAUTOSKIM [?] (w akcie 913 odczytani jako „Łabęcewski [?]” i „Zawtoski [?]” – zapewne te same osoby; formy nadal niepewne), obejrzał dworski łan żyta pod KROPIWNĄ [?], zawsze spokojnie używany przez Łacyńską: środek łanu był wyżęty, żyto dokoła stało, a snopy z wyżętego środka wywieziono. Wyżęcie i wywiezienie przypisywano poddanym klucza KUŹMINIECKIEGO – Fedorowi TKACZENCE (ojcu) i synom Musijowi, Onufrejowi i Wasylowi (por. akt 913 – areszt tychże w Semenkach 7 VIII 1770).

Odczyty niepewne: w tytule „Kropiwiańskiego [?]”, w tekście „Kropiwny [?]” (nazwa wsi / gruntów Łacyńskiej – por. akt 913); „w Samy [?]”; „nayprzod [?]”; „mieniono nastepie [?]” (zapewne „mieniono, że nastąpiło”); nazwiska świadków. Pismo bladym atramentem, inna ręka.

Streszczenie

9VIII 1770 woźny Jan Sawicki zrelacjonował, że 30 VII 1770 na wezwanie Rozalii z Baybuzów Łacyńskiej, cześnikowej bracławskiej, oglądał jej dworski łan żyta pod Kropiwną [?], którego środek wyżęli i wywieźli nocą poddani klucza kuźminieckiego Fedor Tkaczenko z synami.

Transkrypcja

k. 580 (skan 0582, strona prawa – dół)

1[reklamant:] Roku

k. 580v (skan 0583, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5y Vice Regentem Grod. Winnic. Comparens personaliter Ur. Jmć Pan

6Potr. [?] Żabawski Towarzysz Chorągwi Pancerney W. Generała

7Skorzewskiego [?] swym y Sukcessorow niegdy Ur. Pawła Kwiatkowskiego

8Niewinnie Zabitego Jmieniem przychilaiąc się do dawnieyszych Ma-

9nifestow w tey Sprawie Zaszłych Solennie na przeciwko W. Jmć Panu

10Michałowi [?] Michałowskiemu Podsto. [?] Bracł. uformowawszy sobie iakowoś

11nienawiść do niego Urodz. Pawła Kwiatkowskiego nic Jmć Ob-

12żałowanemu niewinnego dla iakowey sa prywaty zawziętey umy-

13ślnie ludzi swoich dobrze uzbroionych na zabicie wyż wspomnio-

14nego niegdy Urodz. Pawła Kwiatkowskiego ich Ordynował ktorzy

15zrobiwszy [?] onego swego zasadzkę w Polu w tamtym gruncie

16Owa Ułani [?] uczynili na ktorą gdy Urodz. niegdy Paweł Kwiatkowski

17do pol swoich żadney niczego niespodziewaiąc się trafił, oraz zasadzeni

18nowani [?] kupą nań rzuciwszy się iakoby oskoczywszy okrutnie ze

19strzelby zabili, a zatym ninieyszy Komparens o takowe okrutne

20Z pomienionego swego Zabicie swym y Sukcessorow niegdy

21Urodz. Kwiatkowskiego Jmieniem powtornie na przeciwko temuż

22W. Jmć Panu Michałowskiemu Podst. [?] Bracł. protestuie się

23y o to y tegoż niegdy Urodz. Kwiatkowskiego prawem dowinko- [?]

24wać [?] Swiadczą A. P. Żabawski mppa

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: A. P. ŻABAWSKI (w tekście skrót „Potr.” [?] przed nazwiskiem – może imię Piotr lub „porucznik”), towarzysz chorągwi pancernej generała SKÓRZEWSKIEGO [?], w imieniu własnym i sukcesorów zabitego niewinnie Pawła KWIATKOWSKIEGO, przyłączając się do wcześniejszych manifestów w tej sprawie. Obwiniony: Michał [?] MICHAŁOWSKI, podstoli [?] bracławski (por. Michałowscy w aktach 561–871 – „stolnikowie krakowscy”; tytuł tutaj niepewny). Według manifestu Michałowski, z jakiejś prywatnej nienawiści do Kwiatkowskiego, rozkazał swoim uzbrojonym ludziom go zabić; urządzili na niego zasadzkę w polu, a gdy Kwiatkowski niczego się nie spodziewając przyszedł na swoje pola, rzucili się na niego gromadą i zastrzelili. Komparent ponownie protestuje i zapowiada dochodzenie kary za zabójstwo.

Odczyty niepewne: cały akt pisany bladym atramentem, inną ręką (odczyt po odjęciu tła); „Potr. [?]”; „Skorzewskiego [?]”; „Michałowi [?]”; „Podsto. [?] Bracł.”; „zrobiwszy [?]”; „Owa Ułani [?]” (może nazwa uroczyska); „nowani [?]”; „dowinkować [?]” (może „dowindykować”).

Łacina: comparens personaliter – „stający osobiście”; manu propria – „własnoręcznie”.

Streszczenie

9VIII 1770 A. P. Żabawski, towarzysz chorągwi pancernej generała Skórzewskiego [?], w imieniu sukcesorów zabitego Pawła Kwiatkowskiego ponownie zamanifestował przeciw Michałowi [?] Michałowskiemu, podstolemu [?] bracławskiemu, że z prywatnej nienawiści kazał swoim zbrojnym ludziom zasadzić się na Kwiatkowskiego w polu i go zastrzelić.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 580v (skan 0583, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Jedynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y Przede-

4mną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesn. Burgr. y

5Vice Regentem Grod. Winn. Comparens personalit. Ur. Jmć Pan

6Jan Gordowicz [?] Jmieniem y z wyraźney woli JWW. Jgnacego

7y Teofili z Xiążąt Radziwiłłow Morawskich Morawskich

8Generałow Maiorow W. X. Litt. Ostrzegaiąc wszelkiey Ca-

9łości Substancyi y Ubespieczaiąc Dobr przez [?] […]

10zaiechawszy [?] Wiell. Obżało. Desola- […]

11nalno [?] Wiell. Pana […]

12cymi Walem [?] […] Manife- [?]

13[…]

k. 581 (skan 0583, strona prawa)

1staie w ten Sposob y oto Jż Wiell. Obwiniony niedosyć na tym że

2w traktacie [?] Possessyi Kontraktem Arędownym od

3JWo. Comptis Pryncypałow wypuszczoney Dobr Wsi Pędosow

4w Wdwie Bracł. a powiecie Winn. Sytuowanych też Do-

5bra Wsi zmiędzeniem [?] Poddanych nad Kontrakt do powinno-

6ści przez Całe trzy lata Zażywanych, Zabraniem Chudoby

7wybieraniem niezwyczaynych Podatkow, rozpędzeniem

8z pomienioney Wsi Pędosow Poddanych do szczętu Zde-

9zolował y spustoszył iako pierwsze Manifesta poczynio-

10ne w Grodzie Winn. Swiadczą ale dopełniaiąc złe gorszym

11nie maiący Prawa fundamentalnego wytrzymał się [?] ad Elo-

12quentiam Summa Jmportata przez lat trzy wspomnione

13wyż Dobra Wieś Pędosy y onej iesce in Super podatki

14wybrawszy, pomienione Dobra przywłaszczywszy sobie umy-

15ślił, a tak w noc z ludźmi z rożną kupą ludzi w Oręż zbro-

16iny uzbroionych do tey że Wsi Pędosow nullo dato wpadł-

17szy też Dobra na Skarb odebrane rursus na siebie ode-

18brać usiłował, Ludzi tameyszych oraz Kozakow y

19Szlachtę Szpiczyniecką we Dworze będąca bić zabiiać

20y do onych z oręża strzelać, kaliczyć, obdzierać, kom-

21bulbali [?] o czym zakrzyczy, ausus fuerat Attendem [?] na

22WW. Komissarzow y Ekonoma Klucza Szpiczynieckie-

23go biciem na rożnych miescach przegrozeli czynić nie

24przestaie Kozm. [?] kulbaki, Odzieży rożney zabrany Ad ad

25requisita Wiell. Obżałowa. wydać recusavit, y do szczętu niszcząc […]

26Odaie Et Jn Continenti, Stanowszy Osobiście Woźny Gnał

27Wdwa Bracł. y Jnn. Opatr. Jędrzey Waydecki ktory w moc

28prawdziwey wierney y Skuteczney Rltt. swoiey iawnie

29ustnie y Dobrowolnie zeznał Jż on Roku teraz bieżącego

30Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego na Affektacyą y Prawną

31Rekwizycyą JWW. Morawskich Generałow Maiorow W. X. Litt.

32Maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych

33Urodz. Jchmć PP. Kazimierza Zaborskiego [?] y Stanisława

34Wierzyńskiego [?] dla tym większey wiary Sobie Użytych

35[…]nowionych był w Dobrach Wsi Szpiczyncach

36[…] Dnia [?] y Urodzonemu Oglądał Ur. […]

37[…] Szpiczynieckiego [?] Pawła [?] na

38[…] Sledzia [?] Podbe- [?]

k. 581v (skan 0584, strona lewa – góra)

1nego Szpiczynieckiego podobnie zbitego, twarz lewą kablo [?]

2przecięto, Szyię y brodę przebito, Rękę Prawą przerąbano w

3Ręce lewey rany y razow kilka od cięcia nożem niezliczonych [?]

4całe Ciało a vertice usque ad plantas zbite z Siniałe krwią

5Ociekłe, ktore te razy y rany tak Urodz. Pawełek [?] iako y ro-

6botny [?] Ludzie podali mieniąc być sobie od Wo. Antoniego [?] Ka-

7minskiego [?] Cześn. Zytomir. [?] zadane a tak on Woźny Stroną

8Szlachty oświadczywszy się z tamtąd odiechał y tu ad A-

9cta przybywszy tak Compareus swoiey Manifestacyi Ja-

10ko y Woźny Wizyi Rltt. prosili do Akt przyięcia Co y

11Otrzymali J. Gordowicz [?] Woźny nieumieiący pisać krzyż

12święty kładnie Jędrzey Waydecki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Jan GORDOWICZ [?], plenipotent Ignacego i Teofili z książąt RADZIWIŁŁÓW MORAWSKICH, generałów majorów WXL (por. akty 893–895: klucz SZPICZYNIECKI Morawskich). Obwiniony (tytuł marginalny): JAKUBOWSKI, zapewne Michał, podczaszy pomorski, dziedzic Pliskowa (por. akty 890, 893–894 – spór z Morawskimi). Treść: obwiniony trzymał w arendzie (na mocy kontraktu od Morawskich) wieś PĘDOSY (Pidosy) w województwie bracławskim, powiecie winnickim; przez trzy lata ściągał od poddanych powinności ponad kontrakt, zabierał bydło, wybierał nadzwyczajne podatki, rozpędził poddanych i spustoszył wieś (wcześniejsze manifesty w grodzie winnickim); następnie, choć dobra zostały mu odebrane i przejęte na skarb (Morawskich), nocą najechał Pędosy z uzbrojoną kupą ludzi, próbując je odebrać, bił, zabijał, strzelał do ludzi miejscowych, kozaków i szlachty szpiczynieckiej przebywającej we dworze, kaleczył i obdzierał ich, groził komisarzom i ekonomowi klucza szpiczynieckiego, a zabranych kulbak (siodeł) i odzieży nie chciał wydać. Zaraz potem woźny generalny Jędrzej WAJDECKI zeznał, że na żądanie Morawskich, ze szlachtą Kazimierzem ZABORSKIM [?] i Stanisławem WIERZYŃSKIM [?], był w SZPICZYŃCACH i oglądał rannego – szpiczynieckiego [?] (Pawła [?]): lewa strona twarzy przecięta, szyja i broda przebite, prawa ręka przerąbana, na lewej ręce wiele ran i cięć nożem, całe ciało od głowy do stóp (a vertice usque ad plantas) zbite i zakrwawione; ranni twierdzili, że razy zadał im Antoni [?] KAMIŃSKI [?], cześnik żytomierski [?] (zapewne jeden z ludzi obwinionego).

Odczyty niepewne: nazwisko komparenta („Gordowicz” / „Jordowicz”); tytuł Jakubowskiego w nagłówku („C. P.” – zapewne „P. P.” = podczaszy pomorski; w tekście właściwym nazwisko obwinionego nie pada w czytelnych partiach); dolna część k. 580v (5 wierszy) i k. 581 (4 wiersze) prawie nieczytelne; „zmiędzeniem [?]”, „wytrzymał się [?] ad Eloquentiam”, „kombulbali [?]”, „Attendem [?]”, „Kozm. [?]”; nazwiska świadków; imię i opis rannego; „Antoniego [?] Kaminskiego [?] Cześn. Zytomir. [?]”.

Łacina: comparens personaliter – „stający osobiście”; in super – „ponadto”; nullo dato – (zapewne „nullo dato [motivo]” – „bez żadnego powodu”); rursus – „ponownie”; ausus fuerat – „ośmielił się”; requisita – „żądanie”; recusavit – „odmówił”; et in continenti – „i natychmiast”; a vertice usque ad plantas – „od czubka głowy aż do stóp”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

11VIII 1770 Jan Gordowicz [?] w imieniu Ignacego i Teofili z Radziwiłłów Morawskich, generałów majorów WXL, zaprotestował przeciw (Michałowi) Jakubowskiemu, podczaszemu pomorskiemu [?], że jako arendarz wsi Pędosy zdewastował ją, a po odebraniu mu dóbr najechał ją nocą z uzbrojonymi ludźmi, bił i kaleczył ludzi i szlachtę szpiczyniecką i zabrał rzeczy; woźny Jędrzej Wajdecki stwierdził w Szpiczyńcach ciężkie rany pobitego, zadane – jak mówiono – przez Antoniego [?] Kamińskiego [?].

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 581v (skan 0584, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Jedynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y Przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesn. Burgrabstwa Grodu

5Winn. y Vice Regentem Grod. Winn. Comparens Personaliter Ur. Jmć

6Pan Adam Popławski Jmieniem Wo. Jmć P. Bogdana Ostrowskie-

7go Chor. Bracł. Dobr Wsiow Kuźmińcy y Husenowy [?] do Klucza

8Kuźminieckiego należących Dziedzica tudzież Ur. Michała

9Tarnawskiego [?] Ekon. [?] Kuźm. y Ur. Szygockich Braci [?] Michała [?]

10Klucza Kuźminieckiego [?] przez niżey wyrażony […] Prote-

11stuiąc że zat dwoch do tego nie Spokoyności […]

12z własności swoiey, y […] wyniszczonych […] Proto-

13kołu [?] Dnia Dwunastego Julij Anni Currentis przed Aktami

14Ninieyszemi pieczęcią Opisanych Strzegąc się de dela-

15cij [?] z Baybuzow Cześn. Bracł. matce y Antoniemu [?] [Ła]-

16cyńskim [?] Hominis Synowi Łacyńskim Dobr Kropiwny niżey

17Dziedzicom, iako też Ur. […] Łacyńskiemu Dyspozytorowi tey że Wsi oraz Poddanym […]

18Ludwikowi [?], Iwanowi Walerowi [?] […]

19Petrowi Cyhanowi [?] […]

20Zyluri [?] Ostapowi […]

21[…]

k. 582 (skan 0584, strona prawa)

1Gromadzie Wsi Kropiwny w Wsienny [?] Oręż włozy y Kiy przy pierwsze [?] Szo-

2rym [?] Aktualnym Grontu Kuźminieckiego naiezdnikom, niemniey O-

3patrznemu Woźnemu Janowi Sawickiemu wizyę razow na Poddanych Kro-

4piwniańskich w Protestacyi wyżey wzmiankowaney wyrażone affectate [?]

5wznawiaiącemu skarży Protestuie y Reprotestuie się o to Jż Wiell. Ła-

6cyńska Cześn. Bracł. w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

7Osmym Czasu Publicznego Zamieszania, y nieszczęśliwości Roz-

8boiow w Ukrainie tuteyszey trwaiących, gdy ani Pan Dziedziny

9a Kredencyi [?] na Ekonomii y Utrzymaniu Prowentu ale o Życia

10ratowaniu raczey myslić musiał, wtedy zas postanowiła

11u siebie in arbitre [?] Pięciu [?] y Lasy, Folwarku Semeńskiego niwy

12y części Poddanych Semeńskich, y […] Antecessorem [?] […]

13Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego spokoynie Uży-

14wane kwerty [?] nowowo [?] poczęła y przez Ur. Barańskiego [?] Dyspozyto-

15ra swego Kropiwniańskiego w części iedney wspomnionych Gruntow

16Ornice [?] Semeńskich w Jesieni Roku Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

17siąt Osmego a potym daley sięgaiąc Roku przeszłego y teraz

18tegoż przyswoiwszy w Kropiwny Wo. Łacyńskiey w drugą część

19Gruntow gwałtownie wdzierać się poczęła y tak Łanow Folwarku Se-

20meńskiego Pszenicą Gromady Semeńskiey y Kuźminieckiey na Dni Trzydzie-

21ście Orane drugiey połacie [?] wcześniey moca gwałtowną Ludzi bijąc kale-

22cząc y Strzelaiąc spod bieżał [?] y Szczyty Znakow granicznych […]

23zniszczył do szczętu […] y Niwy ogromnie pooral Zasiewał [?] w Części

24Kuźminieckiey Roku Niniejszego ieszcze daley Gruntu Semeńskiego Się-

25gaiąc Ur. Barański Dyspozytor Kropiwniański z Kozakami z Re-

26iestru Kropiwniańskiemi y Gromadami Siłkudziesiąt [?] po Siano

27Semeńskie wyiechawszy zabrawszy y odwiozszy na Grunt

28Kropiwniański Siano własne Semeńskie a Ludziom Semeńskim

29y Ur. Dyspozytorowi Kuźminieckiemu tegoż Siana uchwycić [?]

30zabronił, od Wołow Poddanych Kropiwniańskich kilka-

31dziesiąt z Wołami Jnny [?] ze Wsi z Kosami y Cepami, ko-

32zakow z Spisami y Orężem nagnał, y tłumem na Jmć Pa-

33na Tarnawskiego Dyspozytora Kuźminieckiego robo-

34tnikiem przy Sienie własnym będącego nagnał, nayprzod

35sam Jmć Pan Barański wynęcał [?] się: Za tym […] Waryt [?] Ata-

36mana Mateusz Zażyje [?] z pistoletu razy dwa, Woyt Ata-

37man Kozakow Kropiwniańskich raz trzeci, do Ur. Tarnaw-

38skiego Jmieniony wyżey wystrzelili, natychmiast wyżey

39Kropiwniańska Gromada cała na Dyspozytora y Ludzi

40[…] widzących Kiełbi [?] Kolli [?] strzelali bronią

41[…] Kozakami [?] urwali [?] mało Zabie [?] Za-

42[…] Pierwsiewścić [?] pianych [?]

43[reklamant:] Przed [?]

k. 582v (skan 0585, strona lewa)

1Szczycych [?] ranili. Wasyl Rudy, Poddany Kropiwniański Jatka [?] Poddane-

2go Semeńskiego Spisą podkłół [?], y tak że tey Sprawy swoiey pier-

3wszym chcąc być Pokrzywicielem [?] Wo. Łacyńska Protestacyą z Dnio [?]-

4ią Dnia Jedynastego Julij w Grodzie Winnickim Anno praesenti

5Zaniesioną. W Pryncypała Comptis [?]: od lat dwoch w tym Kraiu

6nie znayduiącego się, tudzież dyspozytorow y Ludzi Kuźminieckich nie-pr-

7zawiedliwie [?]. Gdyż nawet y tych ktorzy tędy bywali pod Łanem Kuź-

8minieckim, ale od lat kilku iedni pomarli, drudzy w inne

9Państwo powchodzili, tylko uwiadomieni [?] będąc po imieniu [?] Ur. Ba[r]y[ń]-

10skiemu [?] do tey protestacyi dla liczby większey zadyktował, chociaż

11by żaden człowiek Kuźminiecki natenczas nie miał, tylko samiż Kro-

12piwianie, do ktorey [?] bo wgotowe [?] siano Kuźminieckie wozami wyie-

13chali; wspomniony Ur. Baryński [?] umyślnie w tukan [?] maiąc [?] Kropi-

14wiańskiego, niby przez Ludzi Kuźminieckich niesłusznie zadał, a co

15samo Zboże y trawy Semeńskiey y Husynowskiey [?] tamże nie maią [?] zakoszo-

16li [?], nine [?] zabierali, to naprzod nie Kuźminieckich [?] zgromadził [?] w wtyczu [?]

17siano nie dosiedżego [?] obwinia, ktore chcąc nie ubieżać [?] z tą [?] Husynowskich [?]

18kiley [?] się [?] tey [?] Ziemi [?] muszą [?], zpodłuż [?] Husynowskiey [?], bo się przed Gwałtem W.

19Łacyńskiey spali [?], ieśliby zabrać ziem [?] nie mogł, tak tez Kropiwnia-

20nie [?] urażli [?] siano między Gruntami Folwarku Kuźminieckiego nie brali,

21tylko z tak [?] własnych spokoynego Używania swego, ktore niepojęcie [?]

22w Roku niniejszym cum [?] intercesią [?] zwrot [?] W. Łacyńska y Ur. Baryński [?]

23dyspozytor iego po polach [?] z Gołotą [?] niezatych [?] Ludzi bijąc y od własney

24u Gruntu gwałtownie odpieraiąc W. Michała [Ostro]wskiego [?] Chor. [?] Prott.

25opiekuiącego się Dobrami Kuźminieckiemi w tamtym [?] Zamieszaniu się

26wiecznie [?] Pobłoże [?] W. Jmć Pana Chor. Bracł. Dobr y Ludzi [?] ich,

27iako też Ur. Tarnawskiego niewinnie inplikuiąc do swoiey sprawie [?],

28Ur. Baryński [?] bezprawnie przewłaszczania [?] przez Oyca [?] Kropiwnego [?] Wd. [?] grob[…]

29[…] Protestacyi niewinnie [?] zastawia, iako przyiechawszy W. Prott.

30Prott. [?] y Ur. Tarnawskiego do Kropiwney nie tylko bezprawnie, lecz

31[…] umyślnie y okrutnie gwałtownie było, gdy W. Łacyńska Kropi-

32wnie [?] do się kierunek [?] y W. Ostrowskiego Chorąż. [?] Prott. y Ur.

33Tarnawskiego Ziemia [?] Kuźminieckiego [?] sposobem Assaltu do Kropiwney

34zaprowadzili, gdzie przyłąc [?] obiegły [?] z tey przymilantowaniem [?] W. Ła-

35cyńskiego [?] tak od tychże wszystkich [?], iako y od Ur. Baryńskiego [?]

36znosić musieli. Bo tego W. Łacyńska wsławę [?] pietnasie [?] dawał [?], a tyra-

37nskim [?] Ur. Tarnawski przez Kozakow bity był, z tego przeto niewinnie [?]

38Honoru Szlacheckiego przez […] na dopuścił [?] bardziey samo-

39tym [?] W. Łacyńska przybyła [?] na tan [?] w tey [?] Semeński [?] z Assaltu w wolności [?] […]

40wypuściło [?], nie dopuszczo [?] Roku przeszłego przez W. Łacyńską wyżey

41zwyczaiu [?], gdzie Ur. Tarnawski z Żonami [?] […] W. Łacyńskiego [?] Ko-

42zakow dwoch y Kropiwniańskiego Tołwiugo [?] […]

43bijąc zapłacane [?] […] aby nie

44[…] Ur. Tarn-

45[awskiego] […] kow [?] o kilkoro [?] […]

k. 583 (skan 0585, strona prawa)

1miłosiernie zbił, rozganiał, Fantow Sierpow y Jnnych rzeczy na Dz. [?] Żyta

2wynoszących zabrał, przepuścił [?] y sam zabierał [?] […] iako [?] w lwiey [?] Człowie-

3czeństwo [?] gdzie, y gdy tak Ludzi zdarli y rozegnali, za Ur. Tar-

4nawskim do Kuźminiec Zadaiącym [?] Prawowity [?] Wasyl Ataman Kropiwian-

5ski z dwoma Kozakami Obiemi [?] pobiegłszy zawrocił, do Wsi Kropi-

6wny pod Arestem przyprowadził, gdzie powtornie tychże Koza-

7kow W. Łacyńska namawiała y przekupiała [?], aby Ur. Tarnawskiego

8bili y koniecznie [?] zabarwili [?], powtarzaiąc te Słowa do Ur. Tarnawskiego:

9zabić cię każe. Wasyl Ataman Kozakow Kropiwniańskich z dwoma

10Kozakami Obiemi [?] przyiechawszy dla [?] Łacyńskiey do Wsi Semenkowe [?] Dwo-

11ra [?] chałupy y Łachwałe [?] wygrozili [?], rabuiąc [?] Ur. Dyspozytora Ku-

12źminieckiego dymił [?], strzelał, wyiechawszy ze Wsi zastał nad Sta-

13wem Semeńskim Pracowitych [?] Kmieciow [?] Trzech [?] Poddanych

14Semeńskich Żyto zwożących z pola wiozących, y tych z Wołami

15trzema [?] po parze Wołow y ze Zbożem do Wsi Kropiwny zapro-

16wadził, ktorych Wiell. Łacyńska na Rekwizycyą oddać nie chciała,

17Zboże na swoy pożytek obrocił, Ludzi przez Dni Dwanaście

18w Dybach więził y Chudobę zrabował [?], na tym większe […]

19[…]: Ubogich tych że Poddanych z własney niwy Onych Żyta

20kop Sześćdziesiąt Wiell. Łacyńska zabrała, za Dziesięć kop

21sam z Kozakami iedząc [?] Arestował; Ur. Pirzczewskiego [?]

22Żyta kop Jedynaście Snopow Czterdzieści, Ur. Grabowskiego

23Żyta w Snopach kop trzy y Snopow Trzydzieści przez samych

24wspomnionych Gwałtownikow [?] Wiell. Łacyńska zabrała, po

25Dwu Dniach Żyto Ur. Grabowskiego nie zostawiwszy [?] wypuściła [?] Za-

26brać kazała, na Dni kilka Arestował Ur. Pientowskiego [?] Rotmistrza

27z Pięćdziesiąt Kosiarzy [?] Szlachty y Kozakow Trzydziestu Kinie-

28dych [?], Ur. Chmielewskiego [?] Dyspozytora Raygrodzkiego z Trzydzie-

29stu Kozakami z Raygroda zprowadziwszy, na Zasadzce w Sta-

30wie [?] postawił, gdyby się do Bronienia swoiey własności Lu-

31dzie Semeńscy brali, kiedy bić y zabić Ordynował, ktorych

32nie doczekawszy się, potym pośpiesznie [?] wywoływali, na zachowuiący-

33ch się w cierpliwości y spokoynie Listy rożne y Ordynanse

34Woynowe [?] Wiell. Łacyńska prokurować nie przestała, po uwol-

35nieniu Dwunastodniowey niewoli Poddanych Kropiwniańskich [?]

36przysłał naiętego Kozaka do Ur. Dyspozytora Kuźminieckiego

37z perswazyą, aby mu zapłacono za Exekucyą [?], czego Ur. Dyspo-

38zytor uczynić nie chciał, Barzem [?] Protekcyi takowey niell[…]

39ład [?] nie chce odpowiedział. Do czego Wiell. Łacyńska ie-

40dnak [?] przywodzić Wiell. Krewski [?] usiłował, lecz bez skutku [?] [ali]e [?] do

41siebie własnie [?] z Jnteressu Kropiwniańskiego przybytych Woy-

42[…]

43Nowey [?] […] Dobr Husenowy [?] y Jnnych Kuźminieckich

44przy pismie […] Szkod do Akt niezmiernych przyprowa-

45[dził] […] ktore wymienionych [?] Ur. Barzyński [?] Atamana

46[…] z Kozakami

k. 583v (skan 0586, strona lewa – góra)

1Kozakami Trzech Poddanych Husenowskich w Polu Orzących [?] w Kandebeni-

2mi [?] zbił, myśliciel [?] Platynerem [?] głowę przewalił, sam do Wsi Hora-

3wice [?] przyiechawszy […] bez płacy dawać sobie kazał, y Jnne przez

4siebie y Subordynowanych czynią y czynić nie przestaią Szkody,

5krzywdy y Uciemiężenia [?], o ktore po odebraniu pol Semeńskich y

6Husenowskich, zabraniu Zboż y Sian, pokaleczeniu Ludzi niewinnych,

7Jnkarceracyi [?] y Jnne wyżey Opisane krzywdy, Szkody y gwałto-

8wności, Salvo Eius Melioramento [?] quo supra, to Powtornie Zaniosł Protestacyą.

9Adam Popławski

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: Anno praesenti – roku bieżącego; in arbitrio – według uznania; affectate – rozmyślnie, na pokaz; Salvo eius melioramento [?] quo supra – z zastrzeżeniem poprawienia (protestacji), jak wyżej; Comptis [?] – zapewne „w rachunkach / w imieniu pryncypała”.

Odczyt bardzo trudny: k. 581v–582v pisane bladym atramentem, inną ręką (czytane po odjęciu tła); k. 582v gęsta, dolne 4 wiersze prawie wytarte; dół k. 583 zalany. Nazwisko dyspozytora kropiwniańskiego niepewne: na k. 582 odczytane „Barański [?]”, na k. 582v–583 raczej „Baryński / Barzyński [?]”. Wieś HUSENOWA [?] („Husenowy”, „Husynowskiey”, „Husenowskich”) – druga wieś klucza kuźminieckiego obok Semenek. W tekście (k. 582v) wzmianka „W. Michała [Ostro]wskiego [?]”, opiekującego się dobrami kuźminieckimi w czasie zamieszek – odczyt bardzo niepewny. „Wiell. Krewski [?]” (k. 583) – odczyt niepewny.

Por. akty 913 (areszt Tkaczenków w Semenkach 7 VIII 1770), 926 (wizja wyżętego łanu żyta) – protestacja Łacyńskiej z 11 VII 1770, na którą odpowiada niniejszy akt (wzmianka na k. 582v).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

11VIII 1770 Adam Popławski w imieniu Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, dziedzica klucza kuźminieckiego (Kuźmińce, Husenowa [?], folwark Semenki), oraz dyspozytora Michała Tarnawskiego i braci Szygockich, zaniósł reprotestację przeciw Rozalii z Baybuzów Łacyńskiej, cześnikowej bracławskiej, jej synowi, dyspozytorowi kropiwniańskiemu Barańskiemu / Baryńskiemu [?] oraz kozakom i gromadzie Kropiwnej [?], a także przeciw relacjom woźnego Jana Sawickiego. Zarzuca, że protestacja Łacyńskiej z 11 VII 1770 jest fałszywa (wymieniono w niej ludzi dawno zmarłych lub zbiegłych), a sama Łacyńska od 1768 r., korzystając z zamieszek, zajmowała grunty, lasy, niwy i sianożęci semeńskie; w 1770 r. jej ludzie zabrali siano semeńskie, strzelali z pistoletów do Tarnawskiego, pobili go i pod aresztem zaprowadzili do Kropiwnej, gdzie Łacyńska namawiała kozaków, by go zabili; ataman Wasyl z kozakami napadł na Semenki, uprowadził trzech poddanych z wołami i zbożem i więził ich 12 dni w dybach, zabrano też żyto poddanych i szlachty (Pirzczewski [?], Grabowski), urządzono zasadzkę z kozakami z Rajgrodu (dyspozytor Chmielewski [?]), pobito poddanych husenowskich. Protestujący zastrzega prawo poprawienia protestacji. Odczyt fragmentaryczny.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 583v (skan 0586, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti, Jedynastego [?] Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y Przedemną Woy-

4ciechem Jagiełłowiczem Namiesn. Burgr. y Vice Regentem Gro-

5dzkim Winn. Comparens Personaliter Ur. Jmć Pan Adam Popławski Cześn.

6Gostyń. nomine et ex speciali commisso Wiell. Jmć Pana Franciszka

7Salezego Potockiego Woiewody [y] […] [?] Ziem Kijowskich,

8Bełzkiego [?], Hrubieszowskiego, Opalińskiego etc. Star., Dobr

9klucza [?] Buckiego [?] y Kalnybłockiego Dziedzica, tudzież Wiel-

10[…] Pinowskiego [?] Dobr Wsi Kułyney [?] Arendownego Possesso-

11ra, Tomasza Kudzkiego [?] Łowcy [?] Smoleńskiego [?] Ekonoma Wsi Kułyń-

12skiey [?], niemniey Ur. Padgawskiego [?] u Klucza [?] Turłańskie-

13go [?] Gracyalistow y całey Gromady Kułyńskiey [?], Jnhaerendo

14przychylaiąc się do dawnieyszey Protestacyi Wizyi y Are-

15sztow Solenniter, naprzod Książętom Jchmć Jozefowi Alexan-

16drowi Nowog. [Woiewodzie] y Antoniemu Poznańskiemu [Kasztelanowi] Rodem Jabło-

17nowskim, Dobr Łysianki z przyległościami Dziedzicom,

18iako Panom z racyi niewstrzymania [?] swawolnych [?]

19Ludzi swoich, a osobliwie naprzod Wiell. Antonie-

20mu Piotrowskiemu Kommissarzowi, Szlachetnemu Szymo-

21nowi Szytandlicemu [?] Dyspozytorowi czyli […] [?] Łysiańskie-

22mu [?], tudzież Pracowitym Hryhorowi Pawliczkowi [?] Hora-

23żemu [?] y Kozakom Łysiańskim, do Osob Półtorasta [?] w

24[…] Oręża [?] przybranym Violatorom, nie mniey Ata-

25manowi Łatolewemu [?], Woytowi Kobylaskiemu [?], oraz ca-

26łym Gromadom Miasta Łysiańskiego naczelnikom [?], Zali y

k. 584 (skan 0586, strona prawa)

1Protestuie się oraz na Protestacyą Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewią-

2tego Dnia Czwartego Octobris [?] przed Aktami Ninieyszemi niesłusznie y

3napastnie Zaniesioną Reprotestuie się o to, Jż Jchmć Obżałowani [?]

4doskonale o wyraźney Starodawney Granicy Buckiey, Kadłubo-

5mi [?] Mogiłami, nad Ostrą Mogiłę y Suche Doły, starym

6Szlakiem Tatarskim do Uścia Rzeczki Tykicza Gniłego w

7Horski [?] Tykicz wpadaiącego extenduiącey się, iednak że dale-

8ko przestąpiwszy wyż. wyrażoną Granicę, na własnych Gron-

9tach Buckich Słobody Kobylak, Cybulowkę [?], Krzanowkę [?]

10y Jnne nad wyższemi y średnimi […] [?] Błotami [?] In-

11trusive posadzili, Pola, Lasy, stawki gwałtownie

12poodbierali, Mirona y Iwana Poddanych na Śmierć

13pozabiiać dopuścili, ktorych Czynności swoich chcąc wy-

14naleźć pozor, Szlachetny Krzyżanowski podczas Jarmarku

15w Łysiance szczęgnowszy [?] do Zamku Ur. Turłańskiego [?],

16Glinkę [?] y Kaduwskiego [?] Gracyalistow nie dawno na Słobo-

17dę do Wsi Ryżyney [?] zaszłych, od tychże Szlachty Słobo-

18dzianie [?] lecz o niczym niewiadomych, iakoż Kartelką

19zapisem nalewano [?], nie wiedzieć do czego, podobno w Pun-

20ktach samo sobie przeciwno wymogł w ten Sens, raz

21iakoby Jch Panowie wdzieraią się w Granice Łysiańskie,

22drugi raz żeby sam JO. Woda Dziedzic Bucki [?]

23przeminął [?], aby się nie wdzierali, y że się Granica Ły-

24siańska ciągnie się po Las Bełeba [?], gdzie był kamień,

25ten [?] teraz niby zatopiony, ktory Kartelusz nawet do Ak-

26ty Grodu tuteyszego Roku Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

27siąt Dziewiątego Dnia Czwartego Septembris tenże

28Szlachetny Krzyżanowski podać Prokurował, ale iako po-

29mienionym [?] Szlachta dopiero po Cantach [?] Chłopskich do

30Ryżyny [?] na Słobodę pozachodzili y natym Kartelusu

31z Słobodzianami przybrali [?] się, a przytym żadnego Ka-

32mienia Granicznego nie znaią, bo go nigdy nie było,

33ani JWo. Dziedzica kiedy widzieli, ani tego pisali, tyl-

34ko sam Jmć Pan Krzyżanowski napisawszy, nie wiedzieć

35co, ile nie Umieiącym Pisma podpisać się kazał, tak

36przerobiony [?] Kartelusz lubo sam z siebie nic nie wart,

37iednak o te nieuczemności [?] y nieważności Onego, Jdem Com-

38parens Jmieniem JWo. Pryncypała Swego y wyż. wyra-

39żonych Szlachty Ryżyńskiey [?] manifestuie się, na funda-

40mencie [?] ktore [?] […] Kartelusza, tenże Jmć Pan Krzyża-

41nowski w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym

42[reklamant:] Podczas

k. 584v (skan 0587, strona lewa)

1podczas Cantow [?] Chłopskich (gdy Haydamacy wraz z

2Chłopami Łysiańskiemi Szlachtę w Ryżyney mieszkaią-

3cą wyrżnęli, że nie było komu Gruntow bronić) wtedy pola

4ostatnie [?] Ryżyńskie, a poczęście tey wsi zawsze używane po-

5raz [?] y posianowiać [?] kazał, ktorego gdy w Roku Tysiąc Siedm-

6set Sześćdziesiątym Dziewiątym wczasie Jmć Panowie Szlachta

7Ryżyńscy nie znać [?] swoiey własności dla siebie chcąc Zboże

8wziąć chcieli, tedy Jmć Pan Krzyżanowski z Kilkudziesiąt [?]

9[…] się swą [?] […] z pobliskich [?] Dobr Łysiańskich nad [?]

10mniemanie [?] Orężnych Kozakow, iednych za wsią dla ratowa-

11nia [?] y łapania Uciekaiących zostawił, a drugiemi sam na

12wieś Ryżynę z tumultem y niesłychanym hałasem naiechał,

13naiechawszy ieśli [?] ktorey [?] komory [?] Jego dla Okazalszego postrachu [?]

14kilka chałup zpalił, w innych komory odbiiali,

15fanty rożne y rzeczy Gospodarskie między sobą [?] specyfikowane za-

16brali, Szlachty [?] nie u […] Synkowskiego [?] […] okna w

17chałupach [?] powybijali, Ludzi niewinnych po wsi gonili,

18bili, kaleczyli, iako to Ur. Zuzańskiego [?] y Mistlina [?]

19zbili y Lewszyckiego [?] obdarli, Ur. Michała Turskiego [?] z Żoną

20także okrutnie zbili, strzelali, opończę nową, Sukmanę [?]

21[…] z gumna [?] Żyta kop dwie y pół, mey [?] kap [?] trzy zabrali,

22Fedorowi [?] Płachotnikowemu głowę przewalili, […]

23li [?], Fedka Płachotnika okrutnie zbiwszy pas kramny

24nowy zdarli, Jutrowi [?] Bezkiewi [?] okna powybijali y same-

25go tyrańsko zbili, Jwanowi na Osińskiego [?] Starszemu [?] […]

26uchwyciwszy kos dwie nowych y Sierpow sześć, u Jwana

27Słowca [?] Swider [?] y Wędkę [?] nową, u Romana [?] […],

28u Stepana Andrzejowskiego [?] kosę y Siekierę, u Matysii [?]

29[…] na […] dni […], butow [?] parę […]

30y kos [?] par dwa, u Stepana Chorowerskiego [?] […]

31Atamańskiego [?] Parocha [?] Ryżyńskiego chłopow dwa […]

32za Synowa [?] Siedm Sztuk para z Siekierami [?] y Kosami

33rzemiennymi [?], u Pili [?] […] Chodalego [?] Siekierę […]

34[…] kop trzy, u Andrzeia Żyrowskiego [?] Żyta kop trzy,

35u Hrycka Cynlika [?] […] kopy y Snopow trzydzie-

36ści [?], Stecha [?] […] za trzech [?] dni y Ociec [?] […]

37li […] trzeciey [?] […] Swiat dni […] granatowe

38Sukni dwie […] Czapkę […] Karmazynową

39Sukni [?], u Mykoły [?] Zawrady [?] Żyta półtory kopy, u Wasyla Chryptkowego [?]

40[reklamant:] Żyta kopy

k. 585 (skan 0587, strona prawa)

1Żyta kopę y pszenicy kopę, u Dymka [?] Hagili [?] Żyta kopę y Pszenicy kopę z

2Gumien własnych ze Wsi Ryżyny pobrali y samych tych wszystkich

3śmiertelnie bili, potym dla większey wzgardy samych że Ludzi

4Ryżyńskich w podwody zpędziwszy na Jch własne Pola zagnali

5y tam Zboże brać, a do Łysianki wozić kazali, iakoż u Tym-

6ka [?] Zagamadły [?] Pszenicy kop dwie y Woz ze wszystkim, u Tym-

7ka [?] Szwira [?] Żyta kop dwie, Pszenicy kop dwie y Woz ze wszy-

8stkim, u Fedora Frandysza [?] Żyta półtory kopy y Woz ze

9wszystkim, u Jukyma Hołonyska [?] Chomąt […] [?]

10y Żelaza pługowe [?], u Stepana Zawady Żyta półtory kopy,

11u Tymka Dyżyny [?] Pszenicy kop dwie, u Jury Pszenicy

12kop osm, u Hryćka [?] kosę, Chomąt [?] parę y Sierpow trzy

13zabrali, same kotły [?] zbili [?] y Jnnych, kogo tylko na polu

14złapać mogli, bili, odbierały nie ktorym do Domu swe-

15go Zboże wiozących po Drogach przeymuiąc, do Łysianki

16ze Zbożem zabierali, gdzie przyprowadziwszy Woły y konie

17pod Areszt, a Ludzi do Kordygardy oddawali, a lubo

18na Zaręczeniu [?] Ludzi y Chudobę uwolnili, iednak Boże [?] Wo-

19łow Siedm, fanty y wszystkie rzeczy wyżey wyrażone u Sie-

20bie zatrzymali, nic do tey [?] natym, ieszcze [?] […] Trzody

21Owcze y Cielęta całey Wsi Ryżyny bez żadney Racyi zaga-

22nali z pola zaiechawszy [?], lubo przywrocili, iednak pra-

23wie trzecią część wyrżnęli, ktore to tak niesłychane

24w Wolnym Narodzie Absolutności Jmć Pan Krzyżanowski

25z Kozakami Łysiańskiemi poczyniwszy dla [?] tego samże

26nie zdoław [?] za nie odpowiedzieć, tey Czynności Zwracaiąc na

27Ludzi JWo. Pryncypała Compto [?] napastnie retorquendo

28Protestacyą swoią wyżey de Data wyrażoną samemi zmy-

29ślonemi Pretensyami napełnioną irrealiter zadał, iako-

30by Wiell. Protestanci Czterysta Kozakow Umańskich na

31Słobodę Kobylaki naiechali, Zboże ze Wsi na swoy [?] Czterysta [?]

32podwodami tameyszemi [?] y rożne fanty pobrać, Ludzi bić

33y Jnne Violencye poczynić dopuścili, co nie tylko w Słowie,

34ale nawet w myśli nie było, ponieważ w całey Umańsz-

35czyźnie teraz Czterysta Kozakow nie ma, a [?] w Słobodzie Ko-

36bylaku żaden nie postał, lubo [?] się Szlachta w Ryżyney mie-

37szkaiąca z pol własnych dla siebie Zboże [?] Chudobą [?] więc [?]

38Dziesięciny [?] ale słusznie Łysiańscy brać nie dopuścili,

39a tym bardziey ani podwod ani fantow pomienionych

40Szlachta nie brała, ani Ludzi nie biła, tym się ieżeli

41[…] kontynuie [?] auctor [?] rzeczony Wiell. Krzyżanowski [?]

42[…] o lubney [?] Akcyi wyżey Opisaney po-

43[…] Commendy [?] […]

44[reklamant:] Przy [?]

k. 585v (skan 0588, strona lewa – do środka)

1Ryżyny [?] kilka par Wołow od Ludzi Łysiańskich do […] Lasu po Drwa

2iadących gwałtownie zabrać, Siekiery poodbierać y Czuhaie [?] po-

3zdzierać kazał, quo temerario ausu wolnego Krotu [?] ze Wsi wychodzi-

4ć nie dopuszczał, y nigdy nie dopuszczał Listami swemi […] do Grani-

5cy […]. Co więcey [?] Wsi Kobrynowę nad Rzeczką [?] małymi Błotami [?]

6na własnym Groncie JWo. Pryncypała Comptis od lat kilku-

7nastu Osadzoną [?] nie tylko […] lecz [?] sam Listem swoim

8Dnia Dwudziestego Piątego Nowembris Roku Tysiąc Siedm-

9set Sześćdziesiąt Dziewiątego w Łysiance Datowanym

10spalić y zniszczyć Absolutnie odgraża, iakoż w Roku Tera-

11znieyszym Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątym więcey iak

12we Sto kilkadziesiąt [?] Kozakow Orężnych naiechawszy na własne

13Grontа Kobrynowskie, żadney Dysputacyi nie podległe,

14od Dobr Kalnybłockich tamże [?] Starościa [?] z rożnych Dobr

15JWo. Pryncypała nasiedzone [?], na Dwadzieścia Osob [?] pa-

16strzątych [?] napadłszy na samą Wieś Kobrynowę y tam za-

17stawszy Ur. Pietruchę [?] Leśniczego Kalnobłockiego z Pobe-

18reżnikami tak z Klucza Kalnobłockiego, tako też z Bu-

19ckiego, Lasy obydwoch Kluczow strzegącego y we Wsi

20żadnych naiazdow nie spodziewaiącego się, a tym bar-

21dziey nikomu nie broniącego się, bez żadnego Pro-

22testu, sola violentia pro lege posita z Dobr y Gron-

23tow […] Arogantersko [?] w Areszt wziął [?], y z Pobe-

24reżnikow Broń y konie po-

25zabierał [?], Dwoch zaś przeciw Boskiemu y Naturalnemu

26Prawu bez Dyspozycyi Duszney w Stawie potopił, y

27Jnne niewypowiedziane krzywdy y Opresyie poczynił

28y dotąd czynić nie przestaią, lecz ieszcze większemi odgra-

29żaią, a za tym tenże Comparens zapobiegaiąc dalszym gwał-

30townościom [?] y tey wymienić mogącym przy Obronie [?]

31[…] quo supra, wyż. wyrażonym

32Jchmć Obżał. tam ratione Attentat quam aliorum perpetra-

33torum Criminum futuro in termino deducendorum

34powtorną Solenną do Akt Ninieyszych Zanosi Protestacyą,

35oraz respectu Suae Circumscriptionis reprotestatur.

36Adam Popławski

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: nomine et ex speciali commisso – w imieniu i ze szczególnego zlecenia; inhaerendo – trzymając się (wcześniejszej protestacji); intrusive – wtargnąwszy, bezprawnie; retorquendo – odwracając (zarzut); irrealiter – nieprawdziwie; de data – z datą; quo temerario ausu – którym zuchwałym czynem; sola violentia pro lege posita – samą przemoc postawiwszy w miejsce prawa; tam ratione attentatorum quam aliorum perpetratorum criminum futuro in termino deducendorum – tak z racji zamachów, jak i innych popełnionych przestępstw, które zostaną dowiedzione w przyszłym terminie; respectu suae circumscriptionis reprotestatur – w odniesieniu do jej opisania (tj. zarzutów w protestacji przeciwnej) reprotestuje.

Tytuł marginalny: „JW. Potockiego WK.” = Jaśnie Wielmożnego Potockiego, Wojewody Kijowskiego; „JO. X. Jabłonowskim WN. y KP.” = Jaśnie Oświeconym Książętom Jabłonowskim, Wojewodzie Nowogródzkiemu i Kasztelanowi Poznańskiemu (Józef Aleksander i Antoni Barnaba Jabłonowscy – dziedzice Łysianki). W tekście tytulatura Potockiego częściowo nieodczytana. Formę „Ryżyna” (Wsi Ryżyny, w Ryżyney) potwierdza kilka miejsc na k. 585; w tytule marg. i na k. 584 odczyt niepewny. „atopienie” w tytule – zapewne omyłka pisarza za „utopienie”.

Odczyt k. 584v (spis szkód) bardzo trudny – drobne, ściśnięte pismo; imiona poddanych i nazwy sprzętów w dużej części niepewne. Dół k. 585 zalany.

Por. akt 876 (Lubomirski – Łuka i Werbka na Pobereżu); spór graniczny dóbr buckich (Buki nad Gniłym Tykiczem) i kalnibłockich Potockiego z łysiańskimi Jabłonowskich; wzmiankowana kontrprotestacja strony łysiańskiej z 4 X [?] 1769 i kartelusz Krzyżanowskiego podany do akt grodu winnickiego 4 IX 1769.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

11[?] VIII 1770 Adam Popławski, cześnik gostyński, w imieniu Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego (dobra Buki i Kalnibłota), oraz dzierżawców, ekonomów, gracjalistów i gromady wsi Kułyna [?] zaniósł protestację przeciw ks. Józefowi Aleksandrowi i Antoniemu Jabłonowskim, dziedzicom Łysianki, ich komisarzowi Antoniemu Piotrowskiemu, dyspozytorowi Krzyżanowskiemu, atamanowi, wójtowi i kozakom łysiańskim (ok. 150 osób). Zarzuca, że wbrew dawnej granicy buckiej (mogiły, Suche Doły, szlak tatarski do ujścia Gniłego Tykicza) osadzili słobody Kobylaki i inne na gruntach Potockiego, zabrali pola, lasy i stawy; Krzyżanowski sporządził fałszywy kartelusz graniczny (podany do akt 4 IX 1769), a w 1768 r., gdy hajdamacy z chłopami łysiańskimi wyrżnęli szlachtę w Ryżynie, zawłaszczył jej pola; w 1769 r. z kozakami najechał Ryżynę, spalił kilka chałup, ograbił i pobił szlachtę i poddanych, pędził ich z podwodami do Łysianki, zabrał zboże, woły, bydło; groził spaleniem wsi Kobrynowa, a w 1770 r. ponad 100 kozaków napadło Kobrynową, aresztowało leśniczego kalnibłockiego Pietruchę [?], rozbroiło pobereżników i dwóch utopiło w stawie. Jednocześnie reprotestuje przeciw protestacji strony łysiańskiej (rzekomy najazd 400 kozaków umańskich na Kobylaki), jako zmyślonej.

Transkrypcja

k. 585v (skan 0588, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y

k. 586 (skan 0588, strona prawa)

1przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesn. Burgr.

2y Viceregentem Grodzkim Winn. Comparens personaliter Ur. Jmć Pan

3Andrzey Brudnicki nomine et ex speciali commisso JW. Jmć Jozefa

4Potockiego Krayczego Koronnego, Starosty Leżayskiego [?], Dobr

5Zabołotycza [?], Woyciechowki niewątpliwego Dziedzica, tu-

6dzież subveniendo integritati hereditatis tychże Dobr tudzież da-

7nia [?] prawie [?] satisfactionem sufficiendo na też Dobra zdzinny [?]

8y niewątpliwey, żeby na potym żadnego w Dobrach ni-

9gdy [?] post [?] detrimento [?] uległ, Ur. Andrzeiowi y Wikto-

10ryi z Miastkowskich Jwanowskim Małż., Szlach. Szymonowi [?]

11Podgurskiemu niewinnie Woźnemu y Ur. Zacharyaszo-

12wi Maturzyńskiemu [?], Ludwikowi Zaleskiemu [?] Szlach. Mani-

13festuie się o to, iż lubo niegdy W. Jozef Miastkowski nie-

14gdy W. Agatę z Bykowskich [?] wziąwszy [?] in Socium Vitae,

15ktorey tey [?] et bonis Zabołotyckiemi [?] tenuerat, lecz tenże

16Wiell. Jozef Miastkowski post initum matrimonium w Lat kil-

17kanaście Dobr Zabołotycza [?], Woyciechowki, Żorkowa [?] y Jn-

18ki [?] Zabołotyckiey [?] Wiell. Bykowskiey Matki Zony

19Swoiey za własne Summę postanowione pro pretio tych-

20że Dobr nabył y Donacyą mocą [?] Contractu Resignationis et

21satisfactione sufficienti w Grodzie Winn. otrzymał, zaczym

22Possessyą Dziedziczną wysiedział y niewątpliwym przez tyle

23Lat aż ad fata sua był Dziedzicem, z ktorą to Wiell. nie-

24gdy Agatą Bykowską miał dwoie [?] Wiell. Dzieci, Micha-

25ła [?] Synow Dwoch y Corek [?] dwie spłodził, ieno [?] Corkę za

26Ur. Ruszczyńskiego [?] Ante fata sua wydał y Oney Posag

27iako Dziedziczce [?] nie mogącey [?] naznaczył, Drugą Corkę

28Wiktoryę post fata sua in minorennitate zostawił,

29ktorą Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedm-

30dziesiątego in mense Julio Ur. Andrzey Jwanowski za Mał-

31żonkę wziął. Antelatius zaś przed Lat kilka Wiell. Tadeusz

32y Michał Miastkowscy Bracia Ur. teraznieyszey Jwanowskiey

33Rodzeni y pomienione Dobra Zabołotycz [?] z Woyciechowką

34zawarłszy Kontrakt Resignationis y Summy dostate-

35czno plusquam sufficienter postanowiwszy, Donacyą

36w Łucku [?] zeznali [?] Wiell. Komorowskiemu na te Dobra,

37[…] Wiktoryi Miastkowskiey Siostry swoiey in-

38[…] zostaiącey teraznieyszey Jwanowskiey,

39[…] Wiell. Komorowski […] et

40[…] potym te Dobra JWo. Jozefowi Potockie-

41[reklamant:] mu

k. 586v (skan 0589, strona lewa)

1mu Krayczemu Kor. Staroście Leżayskiemu Rezygnował, zaś

2tak Ur. Wiktorya z Miastkowskich Jwanowska ponieważ [?] […]

3Zamoż [?] nie uważaiąc nadto, że te [?] Dobra [?] niegdy Wiell. Mia-

4stkowski nabył y że Starszey Corce swoiey posag nazna-

5czył Ur. Ruszczyńskiey [?], y że y sama Ur. Jwanowska Dziedzi-

6czką [?] in Paterna Substantia, lecz per Fratres Sui Pecuniis [?]

7donata, żadnym sposobem obstantibus Constitutionibus

8Regni de exdotatione Filiarum dostatecznie Circumscri-

9ptis, hic modo de dote per Fratres Sui Constituenda

10Contentari powinna, ważyła się z Ur. Andrzeiem Jwa-

11nowskim Małż. swoim zaiechawszy do Cudzych

12Dobr, a JWo. Jozefa Potockiego Krayczego Kor. Dzie-

13dzicznych, przybrawszy sobie Załowego [?] Szymo-

14na Podgorskiego ac [?] Woźnego mianowanego

15bez Autentyku z Szlachtą Jntromissyą w Dobra Za-

16bołotycz [?] y Woyciechowkę obwoływać y One ad Ac-

17ta zapisać kazała, Jnsuper Videndi swoiey Mani-

18festacyi de nullitate Transakcyi y Donacyi przez

19Braci swoich na też Dobra poczynionych in Absen-

20tia Mariti Sui uczyniła, indebite w Całe [?] w

21Cudze Dobra wdzierać się, wstąpiła [?] się Wiolencyą y Ha-

22łas [?] na Dobra uczyniła, zaczym tenże Manifestans

23nomine JWo. Pryncypała swego tych Dobr niewątpli-

24wego Dziedzica przeciwko tymże Ur. Jwanowskim Małż.,

25posag dalszy sobie od Braci upominać się powin-

26nym, Opaczność [?] na Dobra y Wiolencyi poczynieniu, o

27nieważności Jntromissyi w te Dobra przez Szymona

28Podgurskiego mniemanego Woźnego sobie uczynio-

29ney bez Autentyku w Tey [?] y w Aktach zapisa-

30ney, tudzież de Nullitate Videndi zaniesioney, nie-

31mniey przeciwko wyż. wyrażonemu Szymonowi Podgor-

32skiemu Ceu Woźnemu y Szlachcie privati et non

33officiose bezprawnie postępuiącym, gwałt Dobrom,

34Dziedzicowi y Prawu czyniącym, a raz [?] […]

35wielkie [?] Transakcyi y Donacyi od [?] Dz. [?] Miastko-

36wskich Braci na te Dobra Wiell. Komorowskiemu

37[reklamant:] prawia

k. 587 (skan 0589, strona prawa – góra)

1praevia plusquam sufficiente Satisfactione pro Pretio Bo-

2norum Constituta, a zaś JWo. Jozefowi Potockiemu K. K. Sta-

3roście Leżaysk. praevia Sollennitate Jurium uczynionych,

4de Validitate Eorundem Legi Positivae Conformium, Robur

5et Validitatem in se Sonantium, manifestuie się. Andrzey

6Brudnicki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: nomine et ex speciali commisso – w imieniu i ze szczególnego zlecenia; subveniendo integritati hereditatis – przychodząc z pomocą nienaruszalności dziedzictwa; in socium vitae – za towarzyszkę życia; post initum matrimonium – po zawarciu małżeństwa; Contractus resignationis – kontrakt rezygnacji (zbycia dóbr); satisfactione sufficienti – za dostateczną zapłatą; ad fata sua – aż do swej śmierci; ante fata sua – przed swoją śmiercią; post fata sua in minorennitate – po swojej śmierci w małoletności; in mense Julio – w miesiącu lipcu; antelatius – wcześniej; plusquam sufficienter – więcej niż dostatecznie; in paterna substantia – w ojcowskiej majętności; per fratres sui pecuniis donata – wyposażona pieniędzmi przez swoich braci; obstantibus Constitutionibus Regni de exdotatione filiarum – wobec przeszkody konstytucji Królestwa o wyposażeniu córek; hic modo de dote per fratres sui constituenda contentari – zadowolić się posagiem, który mają ustanowić jej bracia; Videndi – (manifestacja) „widzenia”, tj. wezwania do okazania praw; in absentia mariti sui – pod nieobecność męża; indebite – nienależnie; ceu – jako (rzekomy) woźny; privati et non officiose – prywatnie, nie urzędowo; praevia sollennitate jurium – po uprzednim uroczystym dopełnieniu praw; de validitate eorundem Legi positivae conformium robur et validitatem in se sonantium – o ważności tychże (praw), zgodnych z prawem pozytywnym, mających w sobie moc i ważność.

Nazwa dóbr niepewna: „Zabołotycz / Zabołotycza [?]” (w rkp. również odczytywane jako „Zabokrzycza”); obok Wojciechówka (Woyciechowka) i Żorkowa [?]. Tytuł marginalny częściowo nieczytelny. Na marginesie przy końcu aktu 930 / początku aktu 931 pionowa notka „Legi per […]” – przypisana w pliku aktu 930.

Streszczenie

14VIII 1770 Andrzej Brudnicki w imieniu Józefa Potockiego, krajczego koronnego, starosty leżajskiego, dziedzica dóbr Zabołotycze [?] i Wojciechówka, zaniósł manifestację przeciw Andrzejowi i Wiktorii z Miastkowskich Iwanowskim, Szymonowi Podgórskiemu (rzekomemu woźnemu) i szlachcie im towarzyszącej. Dobra te nabył niegdyś Józef Miastkowski od matki swej żony Agaty z Bykowskich [?]; po jego śmierci synowie Tadeusz i Michał Miastkowscy sprzedali je (donacja) Komorowskiemu, a ten odstąpił je Potockiemu. Wiktoria, młodsza córka Miastkowskiego, która w lipcu 1770 wyszła za Andrzeja Iwanowskiego i powinna zadowolić się posagiem od braci, pod nieobecność męża wniosła manifestację o nieważność tych transakcji, a następnie z mężem i Podgórskim bez upoważnienia dokonała intromisji (wwiązania) w dobra i kazała ją zapisać w aktach. Manifestant protestuje przeciw nieważnej intromisji i przemocy oraz potwierdza ważność praw Potockiego.

Transkrypcja

k. 587 (skan 0589, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi

4Winn. y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem

5Namiesn. Burgr. Grodu Winn. y Vice Regentem

6Grodzkim Winn. Compar. Personaliter Ur. Jmć Pan Andrzey

7Brudnicki nomine et ex speciali Commisso JWo. Jozefa K. Kr.

8Sty Leżayskiego, Opiekuna Franciszka Woiewodzica Poznan-

9skiego [?] Mał. Dobr Klucza Niemirowskiego Dziedzica,

10Potockich, quorum subveniendo integritati honoris

11y Skarbu [?], żeby na potym żadney nie ponieśli Szko-

12dy y krzywdy, Solenniter przeciwko Wiell. Eleonorze z In-

13[…] Jmienia Granowskiey Podczaszynie [?] Smoleń. [?] manifestuie

14się o to, iż lubo JW. Jozef Potocki K. K. Sta. Leż. qua

15Tutor tak Osoby JWo. Franciszka Potockiego W. P. [?] Brata

16swego Rodzonego, iako y Dobr Klucza Niemirowskiego,

17tudzież dla rożnych Jnteressow w Zimie do Niemirowa ziechał, y

18do Stary [?] Meni Kołtunki Żydowki Niemirowskiey, od niegdy

19Ur. Obornickich w Torkowie [?] za Czasu Wiell. Sławkowskiego [?]

20mieszkaiących, w Zimie Lesie [?] Torkowskim Haydamackim

21sposobem zrabowaney y zrobaney [?], Supliki do siebie

22za [?] Wiell. Granowską względem przez Oręż zabrania Za-

23liczy [?] całey Substancyi po niegdy Ur. Obornickich

24w liczbie w Sądach Woyskowych Partyi Ukraińskiey

25straconych podane miał, y w Jnteressie teyże Meni

26Kołtunki w Przyiacielstwie swego Plenipotenta do

27Wiell. Granowskiey przysłał y Oney, aby Substancyi

28zabraney Ur. Obornickich iako zrabowaney we-

29dług Testamentu mogła nadgrodzić y uczynić Sa-

30tysfakcyą, wypraszał y powtornie do teyże Wiell. Gra-

31nowskiey List za Życzliwością [?] pisał, a że żadney Satys-

32[reklamant:] Sa [?]

k. 587v (skan 0590, strona lewa – góra)

1[Satysfakcyi] do Uczynienia Satysfakcyi tenże Wiell. Krayczy Kor. nie-

2otrzymał, Prawem dochodzić umyślił y tylko Pasiekę y

3Chudobę z Rzeczami rożnemi Ur. Obornickich własną

4przez Wiell. Granowską zabraną, uniey [?] że zastawiące [?]

5Arestowai [?] ad adiudicationem Causae kazał, y natym

6przestał, Żydowce zaś doszczęśliwego Czasu y do docze-

7kania się Sądowo [?] czekać kazał y sam odiechał, za

8ktorey dyspozycyi w Niemirowie do dania Protekcyi

9Żydowce nikomu nie zlecał ani dawał, a gdy też Stara

10Menia Kołtunka dla wzięcia Testamentu Ur. Obor-

11nickich, Dekretu y konfessat z Xiąg Woyskowych

12do Kodni poiechała y tam sobie Protekcyą Woysko-

13wą do Exekwowania Testamentu sobie służącego y

14odebrania Pasieki in Vim Satysfakcyi sobie nazna-

15czoney uprosiła, o ktorą Protekcyą JWiell. Krayczy

16Kor. nie prosił, ani sprowadzał, ani wiedział, Lu-

17dzi swoich dawać nie kazał, ani dawał, y Wiell. Sarzyń-

18ski [?] Gubernator y Niemirowski natenczas nie był,

19Wiell. Granowska za Podiazd Woyskowey Partyi U-

20kraińskiey Pretensyą sobie uroiwszy z Wiell. Kray-

21czego Kor. sinistre et […] [?] manifestem swoim w

22Grodzie tuteyszym opisała, irrealia zadała, o ktorą

23Circumscriptio y zadanie Rzeczy, iakoby o napa-

24dzie [?] Żydowkę Meni za Zdego [?] Czasu deklaruiący, ma-

25nifestuie się. Andrzey Brudnicki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: nomine et ex speciali commisso – w imieniu i ze szczególnego zlecenia; quorum subveniendo integritati honoris – przychodząc z pomocą nienaruszalności ich czci; qua tutor – jako opiekun; ad adiudicationem causae – do rozstrzygnięcia sprawy; in vim satisfactionis – tytułem zadośćuczynienia; sinistre – opacznie, fałszywie; irrealia – rzeczy nieprawdziwe; circumscriptio – fałszywe przedstawienie, oszczerczy opis.

Kontekst: po koliszczyźnie 1768 sądy wojskowe tzw. partii ukraińskiej (wojsk koronnych pod regimentarzem Stempkowskim) w KODNI skazywały i stracały hajdamaków i ich wspólników; wśród straconych byli „Ur. Oborniccy”, których substancję (pasiekę, chudobę) zabrała Eleonora Granowska. Żydówka niemirowska Menia Kołtunka, obrabowana przez nich zimą w lesie torkowskim [?] na sposób hajdamacki, uzyskała w Kodni wypis testamentu (zapewne zapisu na jej rzecz), dekretu i konfesat z ksiąg wojskowych oraz protekcję wojskową do odebrania pasieki. Granowska w manifeście zarzuciła stronie Potockich najazd (podjazd wojskowy) – tu odpierane. Por. następny akt 934 (manifest Meni Kołtunki c/a Granowskiej) [do weryfikacji przy odczycie].

Odczyty niepewne: tytulatura Franciszka Potockiego („Woiewodzica Poznańskiego [?]”, „W. P. [?]”); urząd Granowskiej („P. S.” – podczaszyna smoleńska [?]); nazwisko „Oborniccy (Piotr i Baltazar; por. akt 934)”; „w Torkowie [?] … Lesie Torkowskim”; „Sławkowskiego [?]”; „Sarzyński [?]” – gubernator niemirowski.

Streszczenie

14VIII 1770 Andrzej Brudnicki w imieniu Józefa Potockiego, krajczego koronnego, starosty leżajskiego, opiekuna małoletniego brata Franciszka Potockiego i dóbr klucza niemirowskiego, zaniósł manifestację przeciw Eleonorze Granowskiej. Wyjaśnia, że Potocki, będąc zimą w Niemirowie, otrzymał suplikę od starej Żydówki niemirowskiej Meni Kołtunki, obrabowanej niegdyś przez Obornickich [?] (straconych potem przez sądy wojskowe partii ukraińskiej), przeciw Granowskiej, która zabrała całą ich substancję; prosił Granowską listownie o zadośćuczynienie, a nie uzyskawszy go, kazał tylko zaaresztować pasiekę i chudobę Obornickich do rozstrzygnięcia sprawy. Kołtunka sama wyjednała w Kodni protekcję wojskową do egzekucji testamentu i odebrania pasieki – bez udziału Potockiego i gubernatora niemirowskiego. Manifestant odpiera więc zarzuty Granowskiej o podjazd wojskowy jako fałszywe (circumscriptio).

Transkrypcja

k. 587v (skan 0590, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Urzędem [!] y Aktami Ninieyszemi Grod.

4Winn. y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Na-

5miesn. Burgr. y Vice Regentem Grod. Winn. Stano-

6wszy Osobiście Woźny Gnałł Wdwa Bracł. y Jnnych

7Szlachetny Błażey Liniewski, w moc wierney Relacyi

8swoiey dobrowolnie zeznał, Jż On Roku Teraznie-

9yszego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Trze-

10ciego Miesiąca Sierpnia na Affectacyą [?] y Prawną

11Rekwizycyą Wiell. Jmć Pana Jakuba Zarczyńskiego Ce-

12[reklamant:] śnika [?]

k. 588 (skan 0590, strona prawa)

1[Ce]śnika [?] Sieradz. [?] Dobr Klucza Suprunowskiego Przeszłego Arędowne-

2go Possessora, maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary

3godnych Ur. Jchmć PP. Jozefa Gurzkiewskiego [?] y Marcina Je-

4leniewicza [?] dla większego Świadectwa do tego Aktu Użytych,

5był w Dobrach Wsi Posenec [?] do Klucza Suprunowskiego

6należących, gdzie będąc Niewiernego Naftalę Arędarza

7tameyszego Wiell. Rekwirentowi podczas Dzierżawy tych-

8że Dobr przez nie wypłacenie Raty zadłużonego na-

9[…] [?] z Żoną, Dziećmi y wszelką Chudobą, iako to ko-

10[…] [?] Naczyniem Szłowatnym [?], końmi, Wołami y wszelkim

11Bydłem, tudzież Długi wszystkie na Gromadzie Klucza

12Suprunowskiego będące, we Dworze Ur. Dyspozytora ta-

13meyszego, wraz u Woyta y Gromady Poseneckich [?] w Przy-

14wnach [?] Prawem opisanych Arestował y Prawnie przy-

15poręczył [?], ktory Arest tak Ur. Dyspozytor, iako też Woyt

16y Gromada Posenecka [?] Jmieniem JWiell. Mniszcha Chor.

17Nadwor. Kor. Pana Swego dobrowolnie przyiąć [?]

18y [?] onego do rozprawy Prawney dotrzymać deklarowali

19y Submitowali się. Wtym On Woźny Szlachtę sobie

20przytomną oświadczywszy się tu do Akt przybył y

21przed Urzędem Ninieyszym Prawdziwego Arestu Uczy-

22nił y zeznał Rltt. Woźny nie Umieiący Pisma

23krzyż Ś. kładnie Błażey Liniewski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Rltt. – relację; Affectacyą [?] – wezwanie, żądanie; przyporęczył [?] – oddał w poręczenie (dozór).

Jakub ZARCZYŃSKI – dawny arendowny posesor klucza SUPRUNOWSKIEGO (dobra Mniszcha); por. wcześniejsze akty (Zarczyński – wicegerent grodzki latyczowski, posesor klucza suprunowskiego). Tytuł urzędu niepewny: w tytule marg. „C. P. [?]”, w tekście „Ce-/[śnika] … Sieradz. [?]”. Nazwa wsi niepewna: „Posenec / Poseneckich [?]”. Właściciel klucza: Mniszech, chorąży nadworny koronny.

Streszczenie

14VIII 1770 woźny Błażej Liniewski zrelacjonował, że 3 VIII 1770 na żądanie Jakuba Zarczyńskiego, dawnego arendownego posesora klucza suprunowskiego, w obecności szlachty Józefa Gurzkiewskiego [?] i Marcina Jeleniewicza [?] obłożył w Posenecu [?] aresztem arendarza Żyda Naftalego z żoną, dziećmi i całym dobytkiem (konie, woły, bydło, naczynie) oraz długi gromady klucza suprunowskiego – za niespłaconą ratę z czasu dzierżawy; dyspozytor, wójt i gromada w imieniu Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, przyjęli areszt i zobowiązali się go dotrzymać do rozprawy sądowej.

Transkrypcja

k. 588 (skan 0590, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y

4Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesn. Burgr.

5y Vice Regentem Grod. Winn. Comparens Personaliter

6Ur. Jmć Pan Stanisław Karczewski [?] nomine Star. Meni Koł-

7tunki Matki Wdowy y Synow Kołtunikow [?], quorum

8subveniendo integritati fortuny y Życia Onych, że

9żeby na potym żadney nie ponieśli Szkody [?] y

10krzywdy w swoich sprawiedliwych Pretensyach

11y zabranych Pieniądzach, Rzeczach, solennie przeciw W.

12Eleonorze lub Jnnego Jmienia Granowskiey Podcz. Smoleń. [?]

13manifestuie y contra manifestationem teyże Wiell. Gra-

14nowskiey cribrose [?] ad Acta Winnicensia podaney Re-

15manifestuie się o to, iż Star. Menia Kołtunka Wdowa

16[reklamant:] Obywatelka

k. 588v (skan 0591, strona lewa)

1Obywatelka Niemirowska z Synem swoim, naiąwszy [?] Podwo-

2dnika, na Jarmark do Miasta Pieczary dla skupienia

3miodu gdy przyiechała y na Jarmarku Ludzi będących

4o miod pytała, Ur. niegdy Piotr y Baltazar Oborniccy

5Bracia, w Torkowie za Czasu Wiell. Sławkowskiego

6mieszkaiący y tamże na Jarmarku będący, usłyszaw-

7szy że Menia Kołtunka Ludzi o miod do kupienia pyta,

8do Oneyże obydwa Oborniccy przyszli y iż maią

9miodu kilka put beczkowa [?] do przedania oświadczy-

10li się y teyże Meni Żydowce przedać, przedać [!] przy-

11rzekli, w targ weszli y Stargowali się, potym po

12miod do Torkowa do siebie po Jarmarku wieczo-

13rem przyieżdżać kazali, y sami się do Wieczora w

14Pieczarze umyślnie bawili, Nazara Kolesnika

15Poddanego z Torkowa namowili, żeby iak Żydzi

16za nim do Torkowa przez Las poiadą, tym że

17Ur. Obornickim zasiadłym w Lesie na Żydow

18deliberati [?] głosem swoim, że iuż Żydzi ia-

19dą, znać dał, y tak samym wieczorem Ciż

20Ur. Oborniccy z Jarmarku z Pieczary wyiechaw-

21szy w Lesie Torkowskim na Żydow z Strzel-

22bą y Orężem z Jnnemi nato zmowionemi za-

23siedli y na nich czekali. Pracowity zaś Nazar

24Kolesnik, namowiony od nich, zobaczywszy iż Ży-

25dzi Niemirowscy do Torkowa iechać po miod z

26Pieczary zabierali się, przodem z Miasta wyiechał

27y powoli Drogą iechał, Star. zaś Menia Kołtun-

28ka nadiechała y z kąd [?] by był pytała się,

29ktory mieniąc się być z Torkowa, Żydom

30za sobą Drogą iechać kazał, a w Las prowa-

31dziwszy Żydow umyślnie Pianami [?] o Drzewo

32zawadził [?] y na krzyk [?], daiąc znać Ur. Obor-

33nickim zasiadłym, że Żydzi za nim lecz [?]

34zaraz iadą, zawołał: bodayżeś zdechła [?] Ży-

35[…]ry [?] Ur. niegdy Oborniccy zaraz na głos

36z Lasu z Orężem na Drogę wypadszy

37[reklamant:] do Żydow

k. 589 (skan 0591, strona prawa)

1do Żydow z Strzelby wystrzeliwszy, do Szabel się na nich rzu-

2cili, Onych rąbali, na śmierć zabić chcieli, Pieniądzy Czerwonych

3Złotych Trzydzieści Złotem a Rublow Dwieście, iako się sami

4na Dobrowolnych Konfessatach w Kodni brani dobrowolnie przy-

5znali, u Żydow zabrawszy, Onych porąbanych iuż zamieraiących

6na Drodze porzucili, a sami do Siebie do Torkowa przyszedłszy

7też Pieniądze w Chlewie koło wrot stoiącym w Słomie pod sa-

8mym Balkiem, uti testantur Jllorum Confessata, schowali.

9Podwodnik zaś do Wsi, y Żydow porąbanych ledwie żywych

10Powrociwszy, Onych do Niemirowa przywiozł, ktorzy porąba-

11ney Meni Żydowki Synowie w Niemirowie Mieszkaiący pod

12nieprzytomność natenczas Gubernatora Niemirowskiego pod

13Protekcyą Pułkownika Woysk Rossyiskich Zarubskiem [?] Czeku-

14na udali się, ktory to Czekunow Pułkownik Kozakow swo-

15ich Dońskich Podiazdem do Torkowa posławszy tychże Ur.

16Obornickich, Nazara Kolesnika iako Excessantow y Obressorow

17Viae Publicae, Possessyi żadney niemaiących, do Niemirowa

18przyprowadził, a potym onychże za ten Exces Haydamac-

19ki do Kodni do Sądow Woyskowych Vacantibus officiis

20et Judiciis prosequendis […] [?] odesłane, ktorzy

21odesłani niegdy Urodz. Oborniccy y Nazar Kolesnik li-

22bere in liberis Confessatis, że na Żydow iadących do siebie po

23Miod do Torkowa zasiedli, onych napadłszy porąbali, Pienię-

24dzy Złotem Trzydzieści Czerwonych Złotych sześć a Rublow

25Dwieście wzięli, przyznali się, y Testamentem ultimae suae

26Voluntatis Starozakonney Meni też Pieniądze schowane, tudzież

27Pasieki pni Dwadzieścia Dwa na Gruncie we Wsi Torko-

28wie będący, onyże oddać Executoribus kazali, o żadnym zaś

29Długu, ktoryby mogli być winni Wiell. Granowskiey, ża-

30dney wzmianki nie uczynili ani Testamentem nie u-

31rzekli [?], y na tamten Swiat iuż nie wiedząc [?] Capitibus Plutoni [?]

32odesłani [?] zostali, o ktorych śmierci Wiell. Granowska dowie-

33dziawszy się, Exekutorką czyli Sukcessorką niegdy Ur.

34Obornickich uczyniwszy się, na Dworek y Obeyście nie-

35gdy Ur. Obornickich z Ludźmi swemi violenter naiecha-

36ła y tam wszystko [?] […] Bydło, nierogate, Owce, konie,

37[reklamant:] Przędziwo

k. 589v (skan 0592, strona lewa)

1Przędziwo, Lny, konopie, Futra, Sukni, Słoniny, Sadła, rze-

2czy rożne, Dobytki, naczynia, Krescencye [?], Pieniądze Żydowskie

3zabrane y schowane, rozrzuciwszy Szopę czyli chlew, Pa-

4sieki pni Dwadzieścia dwa, ulow pszczelnych Trzysta [?]

5y Jnne mobilia y supellectilia, naczynia, sypanie [?] wszy-

6stkie zabrała, do siebie zawiozła, a za pieniądze Żydow-

7skie przez Ur. Obornickich zabrane y schowane Wołow

8nakupiła, po lochach, Jzbie, Stayniach, Chlewach Ludziom

9swoim kopać kazała y co odkopali zabrać, Chlewy,

10Szopy porozwalać kazała. Komenda zaś Woyskowa Par-

11tyi Ukraińskiey, maiąc moc y władzę nad Excessantami

12y Onych pozostałemi rzeczami, iż tych czasow powstałych

13wszelkich Jurysdykcyach Sądowych, chcąc ad effectum

14Testament przywieść dla Ukrzywdzonych, iako y odebrania

15Rzeczy rożnych tymże Testamentem od Urodz. niegdy Obor-

16nickich Konwentowi Oycow Augustynow w Kodni będące-

17mu zapisanych satysfakcyą uczynić, Podiazd do Dworku

18y Gospodarstwa Urodzonych Obornickich w Torkowie będącego

19posłała, ktory Podiazd żadnych rzeczy w Torkowie we Dwor-

20ku Ur. Obornickich niezastawszy, ale iż miały być zape-

21wne przez Wiell. Granowską zabrane, od Ludzi dobrze o

22tym wiedzących informowawszy doskonale, tyle Pszczoł pni

23Pięćdziesiąt [?], Woły y Owce za Żydowskie pieniądze przez Urodz.

24Obornickich zabrane y schowane, przez Wiell. Granowską

25znaydziome [?] y zabrane, potrzebowane [?] odebrał, y Jedne Woły

26Pasieki [?] Starozakonney Meni Żydowce Niemirowskiey za

27zabranie Trzydziestu Dwoch Czerwonych Złotych y Rub-

28low Dwieście przez Urodz. Obornickich w Lesie na drodze

29oddał, a Drugie Woły do Kodni dla Uiszczenia Testamentu

30zaprowadził. A Wiell. Granowska uformowawszy sobie

31Protext y Pretensye do Starozakonney Meni Żydowki Nie-

32mirowskiey, niby nasłanie Ludzi na Dwor, Wyolencyi

33poczynienie, irrealia zadała y opisała, więc Jdem Compa-

34rens Nomine quo supra Jterato przeciwko teyże Wiell. Gra-

35nowskiey o zabranie całey Substancyi Urodz. niegdy Obor-

36nickich własney bez prawa [?] żadnego do niey mianey y

37o wymyślenie y wypretextowanie sobie […] dwoch [?]

38[reklamant:] Skryptow [?]

k. 590 (skan 0592, strona prawa – góra)

1Skryptow niby od Tychże niegdy Urodzonych Obornickich

2sobie danych, tudzież zadanie irrealium Obiectorum [?] Ma-

3nifestem Opisane pretextuose Jterato manifestuie się, et salva

4reservata melioratione Sua Manifestationis Protestuie się.

5St. [?] Karczewski [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: quorum subveniendo integritati fortunae – przychodząc z pomocą nienaruszalności ich majątku; contra manifestationem … ad Acta Winnicensia podaney – przeciw manifestacji podanej do akt winnickich; uti testantur illorum confessata – jak świadczą ich zeznania; Viae Publicae – (gwałciciele) drogi publicznej; vacantibus officiis et iudiciis – przy wakujących urzędach i sądach (tj. w czasie bezkrólewia sądowego / zawieszenia sądów ziemskich); libere in liberis confessatis – swobodnie w dobrowolnych zeznaniach; testamento ultimae suae voluntatis – testamentem swej ostatniej woli; executoribus – wykonawcom (testamentu); capitibus Plutoni [?] odesłani – „głowami do Plutona odesłani”, tj. ścięci (odczyt niepewny); mobilia y supellectilia – ruchomości i sprzęty domowe; ad effectum – do skutku; iterato – ponownie; pretextuose – pod pozorem; salva reservata melioratione – z zastrzeżeniem poprawienia.

Kontekst: napad braci Piotra i Baltazara OBORNICKICH (szlachty z Torkowa) i poddanego Nazara KOLESNIKA na Żydów niemirowskich (Menię Kołtunkę z synem) w lesie torkowskim po jarmarku w PIECZARZE; sprawców ujął podjazd kozaków dońskich pułkownika rosyjskiego CZEKUNOWA [?] (wezwanego przez synów Kołtunki), a sąd wojskowy partii ukraińskiej w KODNI ich stracił; testamentem przeznaczyli Kołtunce zrabowane pieniądze i 22 pnie pasieki, a reszta rzeczy miała przypaść konwentowi augustianów w Kodni. Por. akt 932 (manifestacja J. Potockiego, krajczego kor., w tej samej sprawie). W rkp. nazwisko pisane „Obornicki”, kilkakrotnie „Obernicki”; Granowska w tytule marg. „Granskiey”.

Odczyty niepewne: nazwisko komparenta („Karczewski [?]”, podpis „St. [?] Karczewski [?]”); „Zarubskiem [?]” przy nazwisku pułkownika Czekunowa; „kilka put beczkowa [?]”; „Pianami [?] o Drzewo zawadził [?]”; liczba uli („Trzysta [?]”) i pni („Pięćdziesiąt [?]”); rozbieżność w kwocie: 30 czerwonych złotych (k. 589, w. 2), 36 [?] (k. 589, „Trzydzieści … sześć”) i 32 (k. 589v).

Streszczenie

14VIII 1770 Stanisław Karczewski [?] w imieniu starozakonnej Meni Kołtunki, wdowy, obywatelki niemirowskiej, i jej synów zaniósł manifestację przeciw Eleonorze Granowskiej, podczaszynie smoleńskiej [?], i remanifestację przeciw jej manifestowi. Opisuje, jak Kołtunka, przybywszy z synem na jarmark do Pieczary po miód, została zwabiona przez braci Piotra i Baltazara Obornickich z Torkowa, którzy przy pomocy poddanego Nazara Kolesnika zastawili zasadzkę w lesie torkowskim, napadli Żydów, porąbali ich i zrabowali 30 czerwonych złotych i 200 rubli, ukrywając je w swoim chlewie. Na prośbę synów Kołtunki rosyjski pułkownik Czekunow [?] posłał podjazd kozaków dońskich, który ujął sprawców; sąd wojskowy partii ukraińskiej w Kodni, po ich przyznaniu się, skazał ich na śmierć, a oni testamentem kazali oddać Kołtunce pieniądze i pasiekę. Granowska, uznawszy się ich spadkobierczynią, najechała dworek Obornickich i zabrała cały ich majątek; podjazd wojskowy odebrał część (woły, pszczoły) i przekazał Kołtunce oraz do Kodni. Manifestant odrzuca zarzuty Granowskiej o najazd i przemoc oraz jej rzekome skrypty dłużne Obornickich.

Transkrypcja

k. 590 (skan 0592, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesni-

5kiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grodz. Winnickim

6Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Wdwa Bracł.

7y Jnnych Opatrzny Błażey Liniewski in vim Suae

8Verae ac Fidelis Rltt. palam publice libereque recogno-

9vit, Jż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedm-

10dziesiątego Miesiąca Sierpnia Dziewiątego Dnia ad

11Affectationem Juris diuinque [!] requisitionem Wiell. Jmć

12Pani Anny z Duninow Borkowskich Weykowskich [!] po-

13stały Wdowy, maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi

14Wiary godnych Urod. Jchmć PP. Jozefa Gurzkiewskiego [?]

15y Marcina Jeleniewicza [?] Maioris Evidentiae Testimonij

16Gratia Sibi adhibito, był w Dobrach Miasta [?] Przyłuce, gdzie

17będąc we Dworze tameyszym Ur. Łukasza Mirowskiego Dy-

18spozytora Wachnowieckiego [Bachnowieckiego] u Ur. Dobrowolskiego [?] Ekono-

19ma Klucza Przyłuckiego w Przywnach [?] Prawnych Aresztowa-

20wał, ktory Arest pomieniony Ekonom Przyłucki na

21wyż wyrażonego Ur. Mirowskiego Dyspozytora Wach-

22nowieckiego dobrowolnie Jmieniem JW. Borzęckiego

23Pana swego przyiąwszy do rozprawy Prawney do-

24trzymać deklarował y Submitował się. Wczym on

25Woźny Szlachtę sobie przytomną oświadczywszy się

26z Tamtąd odiechał y tu do Akt przybywszy przedemną

27Urzędem prawdziwego Aresztu swego uczynił y zeznał

28Relacyą. Woźny nie umieiący Pisma krzyżem S. podpisu-

29ie się. Błażey Liniewski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque recognovit – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; ad affectationem iuris diu[tin]amque [?] requisitionem – na prawne żądanie i [usilną] rekwizycję; maioris evidentiae testimonii gratia sibi adhibito – przybranymi dla większej oczywistości świadectwa.

Por. akt 914 – Anna z Duninów Borkowskich WEYKOWSKA, wdowa po Janie (ekonomie klucza przyłuckiego), c/a Łukasz MIROWSKI, gubernator wachnowiecki – pobicie; tu areszt osoby Mirowskiego w dworze przyłuckim, przyjęty przez ekonoma klucza przyłuckiego w imieniu Aleksandra BORZĘCKIEGO (por. akty 918, 920 – klucz przyłucki Borzęckiego). W rkp. „Bachnowieckiego” w pierwszym wystąpieniu (B zamiast W), dalej „Wachnowieckiego”. Ci sami szlachcice towarzyszą Liniewskiemu w akcie 933.

Streszczenie

14VIII 1770 woźny Błażej Liniewski zrelacjonował, że 9 VIII 1770 na żądanie Anny z Duninów Borkowskich Weykowskiej, wdowy, w obecności szlachty Józefa Gurzkiewskiego [?] i Marcina Jeleniewicza [?], w dworze w Przyłukach obłożył aresztem Łukasza Mirowskiego, dyspozytora wachnowieckiego, u ekonoma klucza przyłuckiego Dobrowolskiego [?], który przyjął areszt w imieniu swego pana, Borzęckiego, i zobowiązał się go dotrzymać do rozprawy sądowej.

Transkrypcja

k. 590v (skan 0593, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Szesnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vice Regentem Grodzkim Winnic. Compa-

6rentes Personaliter Starozakonni Lewi Jckowicz y Leyba

7Szkolnik Kahalni Miasta y Starsi Lipowca, Jmieniem

8Całego Pospolstwa Żydowskiego w tymże Mieście Lipow-

9cu znayduiącego się, tudzież Parafianow swoich Jmie-

10niem w Pilności swoiey Manifestuią się o to, Jż gdy w

11Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym wszczęta

12była konfederacya w Woiewodztwie tuteyszym Bracławskim, wszelkie

13Kahały do wypłacenia Pogłownego uchwalonego przyna-

14glała, natenczas y Kahał Lipowiecki teraznieyszy Ma-

15nifestuiący się do zapłacenia Złł. Polsk. Siedmset dwa

16w Jlości Summy za Rat Dwie, Marcową y Septembro-

17wą Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi O-

18ctavi do Skarbu Konfederackiego był przymuszony,

19iako Kwit od Ur. Jmć Pana Okunińskiego [?] Regimen-

20tarza Konfederackiego Podiazdowego in Serie tali: Anno

21Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Die

22Vigesima Aprilis z Woiewodztwa Bracław. Kahał Lypowiecki

23z Parafiami y Taryfach przez Wiell. Kommissarzow Sey-

24mu Konwokacyinego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

25Czwartego Roku Destynowanych wyrażonymi, ma-

26iący Głow Trzysta Pięćdziesiąt Ludu, wypłacił do Kom-

27mendy Skonfederowanych Woysk Koronnych Bar-

28skich Rzplitey na Ratę Marcową y Septembrową w

29Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym Wypa-

30daiącą, podług Prawa y Tychże taryff Pogłownego

31Summy Siedmset y dwa Złł. Polsk., z ktorey to rzetelnie

32wypłaconey Tenże Kahał Kwituię y własną podpi-

33suię

k. 591 (skan 0593, strona prawa)

1podpisuię Ręką. Działdzi [?] iako wyżey. L. Okuniński [?]

2Regimentarz podiazdowy. Dany [?] Świadczy [?]. Teraz zaś

3lubo od Prześwietney Kommissyi Skarbu Koronne-

4go zaszła Dyspozycya zmianowane [?] wypłacać

5Pogłowne, że iednak też Prześwietna Kommissya Skar-

6bu Koronnego Rzeczypospolitey na takowe kwi-

7ty Wiell. Superintendentem swoim względ mieć zale-

8cić [?] y aby Kahały takowe kwity iako niewątpliwy [?]

9słone [?] Przysięgą stwierdzali, iako też Dyspozycya

10w Roku Teraznieyszym Tysiąc Siedmset Siedmdzie-

11siątym Dnia Siodmego Juny od wyż. Rzeczoney Prze-

12swietney Kommissyi Autentycznie wydana opiewa, na-

13kazała, przeto ninieysi Stawaiący sądowie [?] czyniąc

14tey Dyspozycyi przysięgą podług Statutu sobie służą-

15cego in Eam Juramentis Rotham [?]: iako ten kwit

16ktory nam od konfederacyi na wypłacone Pogłow-

17ne to iest na Summę Złł. Polsk. Siedmset Dwa przez

18Ur. Jmć Pana Okunińskiego [?] Regimentarza Woysk

19Konfederackich dany iest rzetelny, iako też Sum-

20ma przez nas wyżey Samey Aktualnie podczas

21Konfederacyi do Rąk tegoż Urod. Jmć Pana Okuniń-

22skiego [?] iest wyliczona, a przeto Sprawiedliwa tegoż

23Kwitu ze Skarbu Koronnego nam należy Bo-

24nifikacya, in Attendencyą Officij sui tudzież Urod.

25Rakowskiego Superintendenta Prowincyi Ukrain-

26skiey Skarbu Koronnego przysięgę na Rodale [?] w

27Szkole Żydowskiey wykonali.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: in diligentia sui cum iuramento – w swojej pilności (staranności), z przysięgą; Anno millesimo septingentesimo sexagesimo octavo die vigesima Aprilis – roku 1768 dnia 20 kwietnia; in serie tali – w takim brzmieniu; in eam iuramenti rotham [?] – według tej roty przysięgi; in attendentiam officii sui – w obecności swego urzędu (tu: w obecności grodu oraz superintendenta). „Rodale [?]” – zapewne rodał, tj. zwój Tory, na który składano przysięgę żydowską.

Seria kwitów konfederackich zaprzysięganych wobec superintendenta Marcina RAKOWSKIEGO wg dyspozycji Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 – por. akty 881, 886, 889, 892, 904–907, 921–925. Regimentarz podjazdowy OKUNIŃSKI [?] – także w akcie 921 (kahał woroszyłowski, kwit z 10 IV 1768). „Działdzi [?]” – zapewne miejsce wystawienia kwitu, odczyt niepewny. Pospolstwo kahału lipowieckiego: 350 głów.

Streszczenie

16VIII 1770 starsi kahału lipowieckiego Lewi Ickowicz i Lejba Szkolnik w imieniu pospólstwa żydowskiego Lipowca i parafii oświadczyli, że w 1768 r. konfederaci barscy zmusili ich do zapłacenia 702 zł pogłównego (raty marcowa i wrześniowa, za 350 głów wg taryfy z 1764 r.), na co mają kwit regimentarza podjazdowego Okunińskiego [?] z 20 IV 1768. Zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 zaprzysięgli w szkole żydowskiej, wobec superintendenta prowincji ukraińskiej Rakowskiego, rzetelność kwitu i domagają się bonifikacji tej sumy ze Skarbu Koronnego.

Transkrypcja

k. 591 (skan 0593, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Woyciechem Burbińskim [?] protunc Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Perso-

6naliter veniens Magnificus Antonius Odyniec Sokołow-

7ski Dapifer Minscensis [?] subveniendo Jndemnitati Sub-

8[reklamant:] stantiae

k. 591v (skan 0594, strona lewa – góra)

1stantiae contra Mcum Lucam Odyniec Sokołowski Pincernam

2Minscensem [?] Fratrem Sui Germanum ratione Jnfraspecifican-

3dorum manifestatur. Quia Jpse relictas post olim Gene-

4rosam Helenam Odyniecowna Sokołowska olim

5Generosi Thomae Wieczkowski [?] Consortem pariliter [?] vi-

6ta functam Summas utpote Primam in Sorte

7Bonorum Moskalowka modo Obligationis haeren-

8tem Sex Millium Florenorum Polonicalium, in Parata

9Pecunia Quatuor Millia, tum Vestes Curiales [?]

10Varias et Pretiosiores [?] clenodia Argentoria [?] ca-

11pro Stanno [?] Ore [?] reperibiles ad honestum Domesti-

12cum Nobilitare Spectantes ad Octo Millia taxandas

13atque in Bobus, equis, pecoribus, pecudibus, tum Ardore Va-

14[…]gram [?] Parati et in Casulis [?] manente atque elaboratis

15Crematis [?], paratis Lardis, butiris Millis [?] […] alijs in Ven-

16tis [?] Valorem decem Millium Flor. Pol. praesuperantibus,

17modo Successivo cedato [?] Mcus Manifestanti ac Alijs Fra-

18tribus Similibus naturalibus Successoribus Cepit in

19Usum convertit, Nihilquidquam Sibi Manifestanti aut

20Fratri Contribuit, taliterque Omnes injuriavit. Quare Mani-

21festans contra eundem Magnificum Lucam Odyniec Soko-

22łowski Pincernam Mins. [?] Fratrem Sui ratione praemisso-

23rum Jterum atque Jterum Manifestatur, offerendo se pari-

24ter Jnjuriam Jure Vindicaturum. Ant. Odyniec Sokołow-

25ski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Tłumaczenie (łac.): Osobiście stawający wielmożny Antoni Odyniec Sokołowski, stolnik miński [?], dla zabezpieczenia swojej substancji manifestuje się przeciw wielmożnemu Łukaszowi Odyńcowi Sokołowskiemu, cześnikowi mińskiemu [?], swemu bratu rodzonemu, z racji niżej opisanych [krzywd]. Ten bowiem pozostałe po niegdy urodzonej Helenie z Odyńców Sokołowskich, niegdy żonie urodzonego Tomasza Wieczkowskiego [?], również już zmarłej, sumy – mianowicie pierwszą, zahipotekowaną na kapitale dóbr Moskalówka w formie obligacji, 6000 zł polskich, w gotowiźnie 4000 zł, następnie szaty dworskie różne i kosztowniejsze, klejnoty, srebra i cynę [?], stosowne dla przyzwoitego domu szlacheckiego, do oszacowania na 8000 zł, a także w wołach, koniach, bydle i trzodzie, nadto w [zapasach?], wódkach [?] w beczkach pozostałych i wyrobionych, słoninie, maśle, [miodzie?] i innych [ruchomościach] wartości przekraczającej 10 000 zł pol. – które w drodze sukcesji miały przypaść manifestującemu i innym braciom, równym naturalnym sukcesorom – zabrał i obrócił na swój użytek, nic manifestującemu ani bratu nie dawszy, i w ten sposób wszystkich skrzywdził. Dlatego manifestujący ponownie i ponownie manifestuje się przeciw temuż bratu, deklarując, że krzywdy dochodzić będzie prawem.

Nowy namiestnik pro tunc: Wojciech BURBIŃSKI [?] (w akcie „Burbińskim … protunc Namiesnikiem”; też w akcie 938) – odczyt nazwiska niepewny (por. ostrzeżenie: B/K – Burbiński/Kurbiński). Urzędy obu braci niepewne: „Dapifer Minscensis [?]” (stolnik miński), „Pincerna Minscensis [?]” (cześnik miński); w tytule marg. „Mińsk. [?] … C. M. [?]”. Odczyt środkowej części (wyliczenie ruchomości) przybliżony.

Streszczenie

17VIII 1770 Antoni Odyniec Sokołowski, stolnik miński [?], zaniósł manifestację przeciw swemu bratu rodzonemu Łukaszowi Odyńcowi Sokołowskiemu, cześnikowi mińskiemu [?], że ten zagarnął cały spadek po ich zmarłej siostrze Helenie z Sokołowskich, żonie Tomasza Wieczkowskiego [?] – sumę 6000 zł zabezpieczoną na dobrach Moskalówka, 4000 zł gotówką, szaty, klejnoty i srebra (ok. 8000 zł) oraz bydło, konie i zapasy wartości ponad 10 000 zł – nie dzieląc się z rodzeństwem; zapowiada dochodzenie krzywdy prawem.

Transkrypcja

k. 591v (skan 0594, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Wini-

4ckiemi y Przedemną Woyciechem Burbińskim [?]

5p[ro]tunc Namiesn. Burgr. Grodu Winnickiego. Per-

6sonaliter Veniens Mcus Antonius Sokołowski Odyniec

7Dapifer Minscensis [?] subveniendo Jntegritati For-

8tunae Suae, ne ultro in Eadem Jndebitum patiatur de-

9trimentum, ratione Jnferius Specificandorum contra

10Generosos Jacobum, Antonium et Casimirum Odyniec

11[reklamant:] Sokołowskie

k. 592 (skan 0594, strona prawa)

1Sokołowskie Odyniec olim Generosi Petri Sokołowski Odyniec

2Filios et Successores, sui vero Filiastros Germanos [?] manifestatur,

3in eo quia Jpsi et praesertim olim Gsus Petrus Sokołowski

4Odyniec Parens Eorundem Omisso meo Manifestan-

5ti ac alijs Nominatim Stanislao et Luca Fratribus Sum-

6mas et res Varias, tum pecores, pecudes, equos, boves, vaccas,

7Argentoria, clenodia, tum Membrana [?] Scripta et Cy-

8rographos post olim Generosam Catharynam de Odyni-

9ec Sokołowskie olim Mgci Stanislai Żołkowski [?] Ste-

10riliter functi Consortem Sui Manifestantis Sororem

11Germanam Steriliter decessam derelicta, utpote

12in Sorte Bonorum Sobkowie [?] Summam modo

13Obligatorio haerentem Tria Millia, tum rebus Ve-

14stibus, clenodiis, equis, bobus, pecoribus, pecudibus,

15Ordore [?] varijs Grani partem triturato, partim in

16Casulis [?] existenti, tum in Alijs Oeconomicis Ne-

17cessarijs, praeter Paratas Summas ad decem Mil-

18lia taxandis, absque omni referentia ad Mani-

19festantem et Fratres, modo Successive incepit [?],

20nihilque Manifestanti et Alijs Fratribus Contribu-

21it, Cumque [?] omnis [?] Filij Desinente Vita in Usum

22converterit [?], Manifestantem Successores divina dis-

23positione habentem ac Fratres ejusdem Jnjuria-

24vit [?], quapropter Manifestans in rationibus Vin-

25dicandis Se Concernentis ex eadem Successione

26portionis Jterum ac Jterum contra Supra dictos

27Gnsos Jacobum, Antonium et Casimirum Sokołow-

28skie Odyniec Sui Filiastros manifestatur. J. A. [?] Ody-

29niec Sokołowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Tłumaczenie (łac.): Osobiście stawający wielmożny Antoni Sokołowski Odyniec, stolnik miński [?], dla zabezpieczenia swej fortuny, aby nie poniósł w niej dalszej nienależnej szkody, z racji niżej wyszczególnionych manifestuje się przeciw urodzonym Jakubowi, Antoniemu i Kazimierzowi Odyńcom Sokołowskim, synom i sukcesorom niegdy urodzonego Piotra Sokołowskiego Odyńca, a swoim bratankom, w tym, że oni, a zwłaszcza niegdy urodzony Piotr Sokołowski Odyniec, ich rodzic, z pominięciem mnie, manifestującego, i innych – mianowicie braci Stanisława i Łukasza – sumy i różne rzeczy, bydło, trzodę, konie, woły, krowy, srebra, klejnoty, a także pisma na pergaminie [?] i chirografy, pozostałe po niegdy urodzonej Katarzynie z Odyńców Sokołowskich, żonie niegdy wielmożnego Stanisława Żółkowskiego [?], zmarłego bezpotomnie, rodzonej siostrze manifestującego, także zmarłej bezpotomnie – mianowicie sumę 3000 [zł] zahipotekowaną obligacyjnie na kapitale dóbr Sobkowie [?], a także szaty, klejnoty, konie, woły, bydło, trzodę, różne zboża, częściowo wymłócone, częściowo w stogach [?], i inne potrzeby gospodarskie, oprócz gotowych sum, do oszacowania na 10 000 – bez żadnego odniesienia do manifestującego i braci zaczęli sukcesywnie [zabierać] i nic manifestującemu ani innym braciom nie dali; a po śmierci [ojca] synowie obrócili to na swój użytek, krzywdząc manifestującego, który z Bożego zrządzenia ma następców, oraz jego braci. Dlatego manifestujący, w sprawach dochodzenia przypadającej mu z tej sukcesji części, ponownie manifestuje się przeciw wyżej wymienionym Jakubowi, Antoniemu i Kazimierzowi, swoim bratankom.

Por. akt 937 – manifestacja tegoż Antoniego Odyńca Sokołowskiego przeciw bratu Łukaszowi o spadek po siostrze Helenie (Moskalówka). Rodzeństwo: Antoni (stolnik miński [?]), Łukasz (cześnik miński [?]), Stanisław, Piotr (niegdy; synowie Jakub, Antoni, Kazimierz), Helena (Wieczkowska [?]), Katarzyna (Żółkowska [?]). Nazwa dóbr „Sobkowie [?]” i nazwisko „Żołkowski [?]” – odczyt niepewny. „Filiastros” – w łacinie klasycznej „pasierbów”, tu w znaczeniu „bratanków”.

Streszczenie

17VIII 1770 Antoni Odyniec Sokołowski, stolnik miński [?], zaniósł manifestację przeciw bratankom Jakubowi, Antoniemu i Kazimierzowi Odyńcom Sokołowskim, synom zmarłego Piotra, że ich ojciec, a po nim oni, z pominięciem pozostałych braci (Antoniego, Stanisława i Łukasza) zagarnęli spadek po bezdzietnie zmarłej siostrze Katarzynie, żonie Stanisława Żółkowskiego [?]: sumę 3000 zł zabezpieczoną na dobrach Sobkowie [?] oraz ruchomości, inwentarz, zboże i zapasy o wartości do 10 000 zł; zastrzega sobie dochodzenie przypadającej mu części.

Transkrypcja

k. 592 (skan 0594, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Osmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkie-

4mi Winn. y Przedemną Woyciechem Burbińskim [?]

5protunc Namiesn. Burgrabstwa Grodu Winnickiego

6Stanowszy Osobiście Woźny Gnałł Wdwa Bracł.

7y Jnn. Gnałł.

k. 592v (skan 0595, strona lewa)

1y Jnn. Opatrz. Jędrzey Grzegorzewski in Vim Suae verae ac fidelis

2Rellationis palam publice libereque ac per Expressum reco-

3gnovit, Jż On Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmdzie-

4siątego Dnia Jedynastego Augusti na Affektacyą y Prawną

5Rekwizycyą Wiell. Jmć P. Wiktoryi Jwaszkiewskiey [?]

6Cześny Portyng. [?], maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi

7Wiary godnych Ur. Błażeia Zuminskiego [?] y Samuela Try-

8niewieckiego [?] eo Maioris ac evidentioris Testimonij gra-

9tia Sibi adhibitos, był w Dobrach Miasteczku Dzienko-

10wie [?] JWo. Przeździeckiego Podkanclerzego Litewskiego Dzie-

11dzicznych, gdzie będąc u zastawszy Ur. Jmć Pana Micha-

12ła Zajączkowskiego [?] Gubernatora Dzienkowskiego [?] u tegoż

13Roboczych [?] Ostapa Chrycyszynego [?] Zięcia Pobereżnikow,

14Andryia Jurczuka, Jwana Krywczenkowego Zięcia, Jurka

15Woyta, Jwana, Wasyla Cyganow y Jnnych do Osob

16kilkunastu u Przywnach [?] Prawem Przypisanych [?], za Za-

17bory na pasiekę [?] na Gronta Arestował y Prawnie

18przyporęczył, ktory Arest wyż. rzeczony Ur. Gubernator

19Dzienkowski [?] imieniem Pana Swego JWo. Przeździe-

20ckiego Podkanclerza Lit. benevole przyiąwszy po-

21mienionych Arestem Jnnodowanych [!] do rozprawy

22Prawney dotrzymać deklarował y Submitował się,

23o co [?] on Woźny Szlachtę Sobie przytomną oświadczy-

24wszy się z tamtąd odiechał y tu ad Acta przybywszy

25Prawdziwą przedemną Urzędem uczynił y zeznał Aresztu

26swego Rellacyą. Woźny nie Umieiący Pisma krzyż

27S. kładnie. Jendrzey Grzegorzewski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque ac per expressum recognovit – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; eo maioris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa; benevole – dobrowolnie; „Jnnodowanych” – zapewne omyłka pisarza za „innodowanych”, tj. obłożonych (aresztem).

Odczyty niepewne: nazwa miasteczka „Dzienkowie / Dzienkowskiego [?]” (Dzieńków [?]); nazwisko rekwirentki „Jwaszkiewskiey [?]” i jej tytuł „C. Portyng. / Cześny Portyng. [?]”; świadkowie „Zuminskiego [?]”, „Tryniewieckiego [?]”; gubernator „Zajączkowskiego [?]”; imiona aresztowanych; „u Przywnach [?] Prawem Przypisanych [?]” (formuła jak w aktach 933 i 935); „za Zabory na pasiekę [?] na Gronta” – przyczyna aresztu niejasna (najazd na grunty rekwirentki). Podkanclerzy litewski – Antoni Tadeusz Przeździecki.

Streszczenie

18VIII 1770 woźny Jędrzej Grzegorzewski zrelacjonował, że 11 VIII 1770 na żądanie Wiktorii Iwaszkiewskiej [?], cześnikowej [?], w obecności szlachty Błażeja Zumińskiego [?] i Samuela Tryniewieckiego [?] udał się do miasteczka Dzieńków [?], dziedzicznego Przeździeckiego, podkanclerzego litewskiego, i u gubernatora tamtejszego Michała Zajączkowskiego [?] obłożył aresztem kilkunastu poddanych (m.in. Ostapa, pobereżników, Andrzeja Jurczuka, Iwana Krywczenkę, wójta Jurka, Iwana i Wasyla Cyganów) za zabory na jej gruntach; gubernator w imieniu swego pana przyjął areszt i zobowiązał się go dotrzymać do rozprawy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 592v (skan 0595, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Osmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y Przedemną Woyciechem Burbin-

5skim protunc Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winnickiego. Comparens Personaliter Wiell. Jmć Pan Piotr

7Jełowicki S[tolnik] [?] Ksz. [?] Pclui [?] przybywszy do Akt Grodu Winn.

8żaląc się być Summopere Laesum przez Wiell. Justynę

9z Krzeskich Jełowicką, a Małż. Comptis Jntegritati Sub-

10[reklamant:] stantiae

k. 593 (skan 0595, strona prawa)

1stantiae Suae Providendo […] et contra Mcam Jnculpatam Solle-

2niter się manifestuie Jdque et pro eo, Jż Wiell. Małż. nie

3kontentuiąc się Honesto victu, tudzież z Jnnemi zna-

4cznemi Expensami przez Wo. Compta rożnemi Czasy do

5Zmężnia [?] erogowanemi, po ktorey Wiell. Compens nie

6tylko że żadney wyprawy Secundum Statum nobilita-

7tis Conditionis nie wziął et nec Obulum Substan-

8tiae, iako też y Sam żadnych nie partycypował y do-

9tąd nie partycypuie, owszem bardziey Expensa tak podro-

10żne iako y Jurydyczne ex ratione et requisitione

11teyże Wiell. Małż. swey ponosił y ponosić musi, za-

12pomniawszy Obowiązkow Małżeńskich, mimo wia-

13domości Wo. Compta y nie znayduiącego się natenczas

14w Domu, Śmiało [?] y wożyła się rzeczy rożne, za-

15po [?] […] w Zorowach [?] Bielinnach [?] Olędorskich [?] Obiciach,

16Serwetach rożn. gatunku, Sukniach, Pawilonach,

17Pościelach, Futrach rożnego gatunku, także Pierścień

18z Rubinem [?], Diamentowe Kolczyki [?] galonowane, Jeden

19Atłasowy [?] y nowy, Drugi Ponsowy Złotem Zame-

20rowane [?] tudzież Jnne rzeczy we srebło Oprawne,

21ktore Czasu każdego osobliwym Regestrem Spe-

22cyfikować się maią, niemniey Gotowiznie Złotych

23Sześć [?] Tysięcy Brabanckie [?] Obiżyto [?] y Statuta [?] Tu-

24calli [?] Olęderskiego [?] ad minorum na Tysiący [?] Dzie-

25więć wartuiące zabrała et in Usum Sui obrociw-

26szy w manutencyi swoiey dotychczas te rzeczy trzy-

27ma [?] się w Braci Swoich Wiell. Brata w Powiecie

28Winn. powrociwszy Dwor w Ostrogu [?] Wo. Compta,

29o ktore gdy Wiell. Compens in Fundamenti Decreti

30Tribunalitij Leopoliensis te rzeczy respectu Comporta-

31tionis Earundem rerum molestował [?] rewindykować na też re-

32wizyię nulla subsecuta Satisfactio. Jdeo arcto [?] coitan-

33do rigorem Ejusdem Decreti, tudzież zostawiwszy

34salvam vindicationem in post, cui Competierit, de di-

35ligentia et Securitate Sui Jdem Mcus Compens

36[…] et contra Mcam Jnculpatam manifestuie się y Pro-

37testuie, salva ejusdem manifestationis melioratio-

38ne si opus fuerit, et per Rationem Correctione

39[reklamant:] quam

k. 593v (skan 0596, strona lewa – pierwszy wiersz)

1quam Actis firmatori posito y […] [?] Piotr Bożeniec Jełowicki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: summopere laesum – w najwyższym stopniu pokrzywdzonym; comptis integritati substantiae suae providendo – dbając o nienaruszalność swojego majątku; contra Mcam Inculpatam solenniter – przeciw wielmożnej obwinionej uroczyście; idque et pro eo – a to z tej przyczyny; honesto victu – przyzwoitym utrzymaniem; erogowanemi – wyłożonymi; secundum statum nobilitatis conditionis – stosownie do stanu szlacheckiego; nec obolum substantiae – ani grosza majątku; in usum sui – na swój użytek; in fundamento decreti tribunalitii Leopoliensis – na podstawie dekretu trybunalskiego lwowskiego; respectu comportationis earundem rerum – w odniesieniu do wywiezienia tych rzeczy; nulla subsecuta satisfactio – nie nastąpiło żadne zadośćuczynienie; rigorem eiusdem decreti – surowość (rygor) tegoż dekretu; salvam vindicationem in post – z zachowaniem dochodzenia na przyszłość; de diligentia et securitate sui – dla swej staranności i bezpieczeństwa; salva eiusdem manifestationis melioratione si opus fuerit et per rationem correctione – z zastrzeżeniem poprawienia tej manifestacji, jeśli zajdzie potrzeba, i jej korekty.

Odczyt k. 593 (wyliczenie zabranych rzeczy) w wielu miejscach przybliżony. Urząd komparenta („S. Ksz. Pclui [?]”) – zapewne starosta perejasławski (por. akt 942, podpis „S. P.”). Nazwisko rodowe żony w rkp. „Krzeski”, w akcie 942 „Krzewski” – to Krewscy (por. akty 891, 912, 915). Nazwa siedziby „Ostrogu [?]” niepewna. Por. następny akt 941 – manifestacja tegoż Piotra Jełowickiego przeciw Krzeskim (rodzinie żony).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18VIII 1770 Piotr Bożeniec Jełowicki zaniósł manifestację przeciw swej żonie Justynie z Krewskich (w rkp. Krzeskich) Jełowickiej, że – choć utrzymywał ją przyzwoicie, nie wziął za nią żadnej wyprawy ani majątku, a sam ponosił koszty jej podróży i procesów – pod jego nieobecność opuściła dom, zabierając liczne rzeczy (obicia, serwety, suknie, pawilony, pościel, futra, pierścień z rubinem, kolczyki diamentowe, srebra) oraz ok. 6000 [?] zł gotówką, i zamieszkała u swego brata w powiecie winnickim; mimo dekretu trybunału lwowskiego nakazującego zwrot rzeczy nie dała zadośćuczynienia; manifestujący zastrzega sobie dalsze dochodzenie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 593v (skan 0596, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Osmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y Przedemną Woyciechem Burbińskim

5protunc Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn.

6Compens Personaliter Wiell. Jmć Pan Piotr Bożeniec Jałowi-

7cki [!] S[tolnik] [?] Peryesł. [?] swoim [?] y Wiell. Jmć Pani Justyny z

8Krzeskich Jełowickiey Star. [?] Peryesł. [?] Małż. Swey

9Jmieniem quam primum acta praesens adivalut [?],

10tak też praecustodiendo Jntegritati Substantiae po

11niegdy Wiell. Jchmć PP. Białoczyńskim [?] Kasz. [?] Nowogr.

12Małż. Rodzicach spadłey Sukcessyi de Diligentia Sui

13et contra Wm. Jmć P. [?] Jackowi [?] Podst. [?] Żydacz. [?], Jgnacemu

14y Andrzejowi Krzeskim Cześn. [?] Nowogr. Braci Rodzo-

15nym, W. Janowi Modrzyńskiemu Star. Rożańskiemu [?], Antoniemu

16y Zuzannie z Krzeskich Mysłowskim Star. Mścisł. [?]

17Małż., ante hac Dobr Żorniszczyny po Niegdy Wiell.

18Białoczyńskim [?] Star. Nowogr. spadłey Dziedzicom,

19Solenniter manifestuie się y Protestuie w ten Sposob

20y o to, Jż Wiell. Obwinieni będąc in pacifica Possessione

21w Dobrach Klucza Żorniszczańskim przez Lat kilkanaście

22Prowent z Onych y Pożytki ciągnąc, maiąc teraźniey-

23szemu Wo. Komparentowi a Naturalnemu oraz z Jmć Obżał.

24Sukcessorowi nic nie udzieliwszy, bardziey do Pro-

25cesu expensuiącego na kilka Tysięcy tegoż Wiell. Kom-

26parenta przyprowadziwszy, oprocz rzeczy zabranych

27in varia forma przez Wo. Niegdy Jana Krzeskiego,

28iako tusius [?] Proces w sobie opiewa, y kiedy Wiell. Ka-

29zimierz [?] Horodelski [?] z Wiell. Rom. [?] Krzeskim Dekret w

30Trybunale Respektem Kalkulacyi Żorniszczyny y Wła-

31dowskiey [?] z Temiż Obwinionemi otrzymała [?] y na Ter-

32minie Kondescencyi Kalkulacią z tych że Dobr Ka-

33lwię [?] nakazano Tymże Obwinionym, nie ex Provento tych

34Dobr pomienionych, ale Summa przez Panią [?]

35Niegdy pomienionego Kasz. [?] Nowogr. Wiell. Wła-

36[reklamant:] dysławowi [?]

k. 594 (skan 0596, strona prawa – góra)

1dysławowi [?] Krzeskiemu Wnukowi na Dobrach Polanach [?]

2Piętnaście Tysięcy zapisane, per Cessionem ustąpiwszy y zakwi-

3towawszy zapłacili, zaczym moderna [?] Compens będąc Sukces-

4sorem oraz z Temiż do teyże Summy Piętnastu Tysięcy tako

5y Prowentow należącym praetentionem et Jndivisio-

6nem u Tychże Wiell. Krzeskich in perituli [?] Substan-

7tia uiacunque [?] Oświadczy [?], id circo de Diligentia

8Sui et Nomine quo supra manifestatur, salva

9Ejusdem Manifestationis Melioratione. Piotr Bo-

10żeniec Jałowicki [!] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: quam primum acta praesens adivalut [?] – (formuła niejasna, zapewne „skoro tylko stawający dotarł do akt”); praecustodiendo integritati substantiae – zabezpieczając nienaruszalność majątku; de diligentia sui – dla swej staranności; ante hac – dotychczas; in pacifica possessione – w spokojnym posiadaniu; in varia forma – w różnej postaci; per cessionem – przez cesję; praetentionem et indivisionem – roszczenie i niedział (współwłasność niepodzieloną); nomine quo supra – w imieniu jak wyżej; salva eiusdem manifestationis melioratione – z zastrzeżeniem poprawienia tej manifestacji.

Odczyt bardzo trudny, liczne skróty: tytuły („S. Peryesł. [?]” – starosta perejasławski, por. akt 942; „Kasz. Nowogr. [?]”, „Cześn. Nowogr. [?]”, „Star. Mścisł. [?]”, „Star. Rożańskiemu [?]”), nazwiska („Białoczyńskim [?]”, „Jackowi [?] Podst. [?] Żydacz. [?]” (wg aktu 942: Jacek Krewski, podstoli żydaczowski), „Horodelski [?]”), nazwy dóbr („Żorniszczyna / klucz Żorniszczański”, „Władowska [?]”, „Polany [?]”). W podpisie i w tekście „Jałowicki”, w tytule marginalnym „Jełowicki”. Jan MODRZYŃSKI, starosta (stolnik) rożański – por. akty 891, 912 (spór o spadek po Kaletyńskim). Por. akty 940 i 942; „Krzescy” tego aktu to KREWSCY (w akcie 942 „Krzewscy”) – spadkobiercy Kaletyńskiego, por. akty 891, 912, 915.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18VIII 1770 Piotr Bożeniec Jełowicki (Jałowicki), w imieniu swoim i żony Justyny z Krewskich (Krzeskich), zaniósł manifestację przeciw jej krewnym – Jackowi [?], Ignacemu i Andrzejowi Krewskim (w rkp. Krzeskim), Janowi Modrzyńskiemu, Antoniemu i Zuzannie z Krzeskich Mysłowskim (oraz Jadwidze [?]), dotychczasowym posiadaczom dóbr klucza żorniszczańskiego po zmarłych Białoczyńskich [?] – że przez kilkanaście lat czerpali z nich dochody, nic nie udzielając jemu jako naturalnemu współsukcesorowi, wciągnęli go w kosztowny proces, a sumę 15 000 zł zapisaną wnukowi Władysławowi [?] Krzeskiemu (Krewskiemu [?]) na dobrach Polany [?] spłacili z pominięciem jego udziału; zgłasza roszczenie do części tej sumy i dochodów oraz do działu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 594 (skan 0596, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Osmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y Przedemną Woyciechem Burbińskim protunc Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Com-

6pens Personaliter Wiell. Jmć Pan Piotr Bożeniec Jałowicki Sta-

7rosta Peryesł. Swym y Wiell. Jmć Pani Justyny z Krzew-

8skich Jełowickiey Małż. Swey Jmieniem Tylnemu [?], quam

9Primum Acta praesens proprii districtus Dobr adire mogł,

10tak zaraz praecavendo Omnimodae Jntegritati Fortunae

11post decessum Niegdy Wiell. Michała Jana Kaletyńskiego

12Chor. Bracł. na tychże WW. Comparentow ab Ascendenti [?] gradu rite

13et Legitime spadłey, a żeby in post nie ponieśli Żałowego Detri-

14mentu, Solleniter cum magna querimonia naprzeciw WW. Jmć Pa-

15nom quorum ois Nominum: Pollewskim [?] Podcz. Mielnick. [?], Piotru [?]

16Krzewskim [?] Mieczney [?] Wdowie, Laterskim [?] Podst. Włodzimir. [?]

17Małż., Janowi Modrzyńskiemu Stol. Rożańskiemu [?], Dożywotnie-

18mu, Tomaszowi y Antoninie z Modrzyńskich Lutomirskim [?]

19Chor. Hayss. [?] Małż., Wiell. Niegdy Wacławowi y Felicyan-

20nie Bohdaszewskim Podcz. Mozyr. [?] Małż., y Siostrom O-

21nychże, Jgnacemu y Andrzeiowi Cześn. Nowogr. [?], nie-

22mniey Jackowi Podst. Żydacz. Krzewskim, Braci Sta-

23rszym, y Manifestuie się et de diligentia Sui Protestu-

24[reklamant:] ie w niżey

k. 594v (skan 0597, strona lewa)

1ie w niżey Opisany Sposob y o to, Jż Modernus Magnus Compens przychi-

2laiąc się do Prawa Pospolitego, samey Słuszności Prawa Natu-

3ry y Dekretu Kompromisarskiego Tysiąc Siedmset Pięćdzie-

4siąt Dziewiątego Roku w Tywrowie między Stronami Nie-

5gdy Pomienionego Kaletyńskiego Chor. Bracł. bez Potom-

6nie [?] zeszłego Sukcessorami y Jnnemi ztąd etiam In-

7teressentami [?] tymże Dekretem nastąpionym [?] w Dobra Krew-

8skich Miasta Tywrowa y Haty całey Wasylowki, Zar-

9wanice, Pilawy y Sokolińce w Granicach Będących,

10oznaczoney w Woie. Bracł. a Powiecie Winn. leżących,

11dotychczas Działowi żadnemu między wyż wyrażone-

12mi Sukcessorami y teraz ninieyszemi Manifest. niepodpada-

13iące do Używania y partycypacyi Porządku żadnego nie

14uczyniwszy Jchmć Obwinieni w Roku Tysiąc Siedmset Pięćdziesiąt

15Dziewiątym po wypadłym Dekrecie y Jntromissyi wspomnio-

16ne Dobra Wiell. Krewscy y Modrzyński Części Tywrowa, Po-

17łowkę Haty y wieś Sokolińce z Słobodką Kolubowo [?] zwaną,

18Bohdaszewscy zaś Wieś Wasylowkę z Zarwanicą, Połowicy Pilawy [?] Pokasz [?]

19ze Siostrami swemi niewiesty [?] Małż. Dobra torz [?] Pilawy, Jnparticipationem et factifi-

20cationem sui Rozebrawszy dotychczas w rzeczonych Dobrach Poddaństwem, Gruntami, Kar-

21czemnemi Czynszami, Robociznemi, Dziesięciną, Pszczelną [?], Poddanych Robociznami

22y ich Daninami, Stawami, Młynami, Sianożęciami, Dąbrowami, Lasami, Polami,

23Zaroślami, Polami, Łanami Dworskiemi z Zasiewami y Jnnemi Prowentami y Do-

24chodami, Bydłem Rogatym y nierogatym, Pasiekami, Mobiliami wszelkiemi

25podług Regestru zaprzysiężonego, Sumami rożnemi, Dokumentami, Papierami, Me-

26mbranami, Kwitami, Dekretami, owo zaś z Exekutyum [?] pozabierawszy y rządzili [?] y

27zachowali, Wiell. zaś Protestantom żadney Partycypacyi y fruktyfikacyi

28w zmiankowanych Dobrach y Summach a osobliwie Sokolinieckiey

29nie pozwolili y nie dopuścili, a teraz nad Praw o Sobie postąpiwszy, po-

30mimo wiadomości Ninieyszych manifestuiących się y Jnnych Sukcesso-

31row ważyli się nie Uchowuiąc Dekretu Trybunalskiego y Kon-

32descensoryalnego respektem Kalkulacyi w Dobrach Wsi Sokolin-

33cach Expedyowanego Wiell. Zacharyaszem Jaroszyńskim Podcz.

34Winn. całey Części Miasteczka Tywrowa Słobodki Haty w ka-

35żdym [?] Rezygnationis sine necessitate weyść, Onego

36Possessyą utwierdzić, Donacyę y kwit z naruszeniem

37Kalkulacyi Sokolinieckiey Trzydzieści Dwoch Tysięcy

38Siedmset Kilkadziesiąt Złł. Polsk. y Groszy kilkunastu, per

39pre Judicium Wiell. Protestantow y Jnnych Sukcesso-

40row uczynić y zeznać, iako też y Wiell. Andrzey y Jgnacy

41Krzewscy Cześn. Nowogr. Bracia Swoie [?] pod Dobrem z kan-

42celaryi tegoż Wo. Kaletyńskiego Grodu Winnickiego

43[nieczytelny podpis / znak]

k. 595 (skan 0597, strona prawa)

1Winnickiego u Solidowani śmieli, y poważyli się, niemniey W. Jacek

2Krzewski Podstoli Żydacz. Brat starszo rodzony JO. Xięcia Jmć Ga-

3bryela Swiatopełka Czetwertyńskiego Podkomorzy Bracł. nieważy-

4wszy [?] y niewerifikowawszy Stalum [?] Bonor. Superius exaratorum, bez

5żadnego Działu totalną Wieś Sokolińce, w trzeciey Części Miasta Ty-

6wrowa, Słobodce Hacie, Wasylowce y Pilawie, cząstki niby na siebie

7Obwinionego spadłe Tranzakcyami Dnia Osmego Augusti Anno praesenti

8Donacyą kwitem de persoluto pretio niewyraziwszy quantitatem Za-

9pisem Abrenuntionis aram Act. Castr. Vinn. z życiem swoim u-

10twierdził y circa Haereditatem wyżey rzeczonych Dobr zostawił, a

11Wiell. Protestantow przy żadney cząstce profitowania nie zachował y nie za-

12chowali, bardziey do expensy W. Compta rożnemi czasy na Dziesięć

13plus minus przyprowadzili. Adeoque Modernus Compens Suo et cuius Su-

14pra Nne de nullitate ac invaliditate Kontraktow Resignationis, Do-

15nacyi, kwitow de pretio soluto y wszelkich tranzakcyi między

16temiż wyżey specyfikowanemi Obwinionemi y Jnnemi nastąpionych,

17o zachowanie wszelką całość niedzielney Substancyi, Summ, Mobili-

18ow Regestrem zaprzysiężonych, Papierow rożnych Substancyą O-

19świecaiących, iako też restytucyą Kalkulacyi ex iisd. Bonis et proven-

20tibus spectantibus Bonificationem tenże W. Compt. czasu każdego

21totalnem praesenti Mane. Ostrzega. Quo vero attinet ad Acte Ap-

22prehensionis Bonor. Tywrow et Sokolince cum attinen. per Mgcos

23Krzewskie, zabrania Jntrat in quovis genere et spetie seorsivam

24zostawiwszy repetitionem super Sortibus et Summis Mgcor. Krzew-

25skie, ktore przypadną, viam agendi in quovis Foro et Judicio za-

26chowawszy et diligentiam seorsivam coram Actis oświadczywszy,

27przeciw tymże Wiell. Obwinionym iter. atque iter. quam Sollenissime

28Manifestatur et protestatur. Salva Ejusdem M[anifestat]ionis Melioratione

29si opus fuerit. Piotr Bożeniec Jełowicki S. P. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: quam primum acta praesens proprii districtus bonorum adire mógł – skoro tylko mógł stawić się do akt własnego powiatu (dóbr); praecavendo omnimodae integritati fortunae – zabezpieczając wszechstronnie nienaruszalność fortuny; post decessum – po śmierci; ab ascendenti [?] gradu rite et legitime spadłey – w linii wstępnej [?], prawnie i prawowicie przypadłej; cum magna querimonia – z wielką skargą; quorum omnium nominum – których wszystkich imiona; de diligentia sui – dla swej staranności; in participationem et fructificationem sui – dla swego udziału i pobierania pożytków; per praeiudicium – z uszczerbkiem; zapis abrenuntiationis – zapis zrzeczenia się; circa haereditatem – przy dziedzictwie; adeoque – a zatem; de nullitate ac invaliditate – o nieważność i bezskuteczność; contractus resignationis – kontrakty rezygnacji (zbycia); de pretio soluto – o zapłaconą cenę; restitutio calculationis ex iisdem bonis et proventibus spectantibus – zwrot wyrachowania z tychże dóbr i należnych dochodów; quo vero attinet ad actum apprehensionis bonorum … cum attinentiis – co zaś dotyczy aktu zajęcia dóbr Tywrów i Sokolińce z przyległościami; intratae in quovis genere et specie – dochody wszelkiego rodzaju; seorsivam repetitionem super sortibus et summis – odrębne dochodzenie kapitałów i sum; viam agendi in quovis foro et iudicio – drogę dochodzenia w każdym sądzie; iterum atque iterum quam solennissime manifestatur et protestatur – ponownie i ponownie jak najuroczyściej manifestuje się i protestuje; salva eiusdem manifestationis melioratione si opus fuerit – z zastrzeżeniem poprawienia manifestacji, jeśli zajdzie potrzeba.

Kontekst: spadek po Michale Janie KALETYŃSKIM, chorążym bracławskim (zm. bezpotomnie) – dobra TYWRÓW (część miasta), HATA (Słobódka), WASYLÓWKA, ZARWANICA, PILAWA [?], SOKOLIŃCE ze Słobódką Kolubowo [?] – dzielony dekretem kompromisarskim w Tywrowie (1759). Por. akty 891, 900–901, 911–912, 915 (spór Modrzyński c/a Jacek i Anna z Jełowickich KREWSCY; remanifesty Krewskich; donacja Tywrowa na rzecz Jaroszyńskiego i Czetwertyńskich). W tym akcie rękopis pisze nazwisko „Krzewski” (raz „Krewscy”) – to ci sami KREWSCY (Jacek, podstoli żydaczowski; Ignacy i Andrzej, cześnicy nowogródzcy [?]); Justyna, żona Piotra Jełowickiego, to ich siostra (por. akty 940–941, gdzie odczytano „Krzeskich”). Zachariasz JAROSZYŃSKI, podczaszy winnicki – nabywca części Tywrowa (por. akt 912). Ks. Gabriel Świętopełk CZETWERTYŃSKI, podkomorzy bracławski.

Odczyty niepewne: lista obwinionych (Pollewscy [?], podczaszy mielnicki [?]; Piotr [?] Krzewski [?] i miecznikowa [?], wdowa; Laterscy [?], podstoli włodzimierski [?]; Tomasz i Antonina z Modrzyńskich LUTOMIRSCY [?], chorąży hajsyński [?]; Wacław i Felicjanna BOHDASZEWSCY, podczaszy mozyrski [?]); „Słobodka Kolubowo [?]”; „Pokasz [?]”; fragmenty wyliczenia przedmiotów. Kwota kalkulacji sokolinieckiej: 32 7[..] zł i kilkanaście groszy.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18VIII 1770 Piotr Bożeniec Jełowicki, starosta perejasławski [?], w imieniu swoim i żony Justyny z Krewskich (w rkp. Krzewskich), współspadkobierców po Michale Janie Kaletyńskim, chorążym bracławskim, zaniósł manifestację przeciw pozostałym sukcesorom – Krewskim (Jackowi, podstolemu żydaczowskiemu, Ignacemu i Andrzejowi, cześnikom nowogródzkim [?]), Janowi Modrzyńskiemu, stolnikowi rożańskiemu [?], Lutomirskim [?], Bohdaszewskim i innym. Zarzuca, że po dekrecie kompromisarskim z 1759 r. podzielili oni między siebie bez udziału manifestujących dobra Tywrów (część), Hata, Wasylówka, Zarwanica, Pilawa i Sokolińce z całym inwentarzem, dochodami i dokumentami, wbrew dekretowi trybunalskiemu i kalkulacji sokolinieckiej (ok. 32 700 zł) wprowadzili w posiadanie części Tywrowa Zachariasza Jaroszyńskiego, podczaszego winnickiego, a Jacek Krewski transakcjami z 8 VIII 1770 przekazał Sokolińce i części Tywrowa, Haty, Wasylówki i Pilawy (donacja, kwit, zapis zrzeczenia) – zapewne na rzecz ks. Gabriela Czetwertyńskiego. Manifestujący domaga się uznania nieważności tych kontraktów i donacji, zachowania niepodzielnej substancji i zwrotu dochodów, zastrzegając drogę prawną.

Transkrypcja

k. 595 (skan 0597, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Osmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzk. Winnic. y Przedem-

4ną Woyciechem Burbińskim protunc Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winnic. Comparens personaliter Wiell. Jmć Pan Jan [?]

6Słotwiński swym y Jnnych Jmieniem zapobiegaiąc Całości

7[reklamant:] Honoru

k. 595v (skan 0598, strona lewa)

1Honoru Życia y Substancyi swoiey, Solennie naprzeciwko JW. Jozefowi Kray-

2czemu Koronnemu, Opiekunowi Wincentemu y Franciszkowi Woiewodzi-

3com Poznańskim Małoletnim Potockim Braci między sobą rodzonym,

4iako Panom, a mianowicie Ur. Jakiego kolwiek Jmienia Szawińskiemu [?]

5Gubernatorowi ad praesens Miasta Niemirowa y Całemu Kahałowi

6Niemirowskiemu, niemniey odważnym Jchmościom Danilenkowi Sotnikowi,

7Kondratowi Sahaydaczkowi Atamanowi Kozakow Niemirowskich y Jnn. Koza-

8kom do uczynienia wiolencyi przez Ur. Gubernatora Subordynowanym skarży

9Lati [?] y Manifestuie się o to, Jż W. Manifestans widząc zapewne że Summa

10Ur. Jozefa Archipowicza na Kahale Niemirowskim iest ulokowana, a

11Maiąc pewny Dług u Tego Ur. Archipowicza Złł. Polsk. Tysiąc Dwie-

12ście, Wiell. Stawaiący ktorą Summę że odebrać niemogł u tegoż Ur.

13Archipowicza ani Go widział w stanie sposobnym oddania, bo ani Posse-

14syi Ur. Archipowicz żadney tu nie pokazuie, ani fixum locum tu nie-

15ma, owszem ztąd wyiechał, przeto W. Stawaiący szukaiąc bezpieczeństwa

16Summy swoiey, Summę Ur. Archipowicza na Kahale Niemirowskim

17będącą iaką prawą mieć chce, w Zamku Niemirowskim Arestować

18Woźnemu zlecił, a wprzod sam rekwizycyą zanosił, chcąc pozyskać

19Satysfakcyą przez Zwierzchność Zamkową z Kahału Niemirowskiego,

20ale gdy Ur. Gubernator żadney łatwości niepokazał, tedy Woźnemu

21Pawłowi Matiaszewskiemu ze Szlachtą Ur. Jozefem y Antonim Jaz-

22niewskiemi [?] Braćmi dla Włożenia Arestu na Summę wyżey zmian-

23kowaną Ur. Archipowicza iść kazał, lecz skoro Woźny za próg ustą-

24pił do Jzby, tak wnet Ur. Gubernator z Passyą za Stołu porwał się

25y Zielkim [?] krzykiem zawołał na Sotnika y Kozakow Niemirowskich,

26aby nahaiow nagotowali, a Woźnemu zatykaiąc [?] zagrożaiąc palce te

27słowa mowił do Woźnego cicho: Skurwysynu, ani Ducha szpaczy [?]

28niepuszczay, a wtym Kozacy tłumem do Jzby wpadli; co widząc W. zalę-

29kły [?] się, dla uniknienia niebezpieczeństwa Zdrowia y Życia, y że ze

30wczasie teraznieyszym naywiększą maią Zawziętość Chłopi do Szlach-

31ty, a dopiero gdy zwierzchność Onym licencyię [daie], tym większą ma-

32ią Śmiałość y chęć zemszczenia się, Skłonił [?] się W. Manifestans z

33Jzby wyszedł, ale Ur. Gubernator niedość maiąc na tym, ieszcze z

34Zamku aż do Stancyi kilku Kozakow za W. Komparentem posłał, kto-

35rzy idąc przez Miasto z lewey y prawey strony y wprzod W. zalękłe-

36go [?] się rożne przykrości, dysgusta wyrządzali, szukaiąc okazyi tylko do

37wzniecenia kłutni, y aż do samey Stancyi zaprowadzili, o ktore

38Protestacyą

k. 596 (skan 0598, strona prawa – pierwszy wiersz)

1Protestacyą Tenże Komparent powtornie Manifestuie się. J. Słotwiński

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: ad praesens – obecnie; fixum locum – stałe miejsce (pobytu); „z Passyą” – w gniewie. „Ur. Jakiego kolwiek Jmienia” – formuła używana, gdy nie znano imienia obwinionego.

Gubernator niemirowski: w rkp. „Szawińskiemu [?]” (w akcie 932 odczytane „Sarzyński [?]” – zapewne ta sama osoba; forma nadal niepewna). Komparent podpisał się „J. Słotwiński” (imię „Jan [?]” w tekście niepewne); por. komisarz SŁOTWIŃSKI w aktach 911–912 i 915 (Tywrów) – identyczność niepewna. Szlachcice towarzyszący woźnemu – „Jazniewscy [?]”. Wincenty i Franciszek Potoccy, wojewodzice poznańscy – małoletni bracia Józefa, krajczego koronnego (por. akty 931–932).

Streszczenie

18VIII 1770 Jan [?] Słotwiński, w imieniu swoim i innych, zaniósł manifestację przeciw Józefowi Potockiemu, krajczemu koronnemu, opiekunowi małoletnich braci Wincentego i Franciszka (panom Niemirowa), gubernatorowi niemirowskiemu Szawińskiemu [?], kahałowi niemirowskiemu oraz sotnikowi Danilence, atamanowi Kondratowi Sahajdaczkowi i kozakom niemirowskim. Mając u Józefa Archipowicza dług 1200 zł, a wiedząc, że ten ma sumę ulokowaną na kahale niemirowskim, chciał ją zaaresztować; gdy gubernator odmówił pomocy, posłał do zamku woźnego Pawła Matiaszewskiego ze szlachtą, lecz gubernator wpadł w gniew, kazał kozakom szykować nahajki, groził woźnemu i obrzucił go wyzwiskami, a kozacy wtargnęli do izby; manifestujący, obawiając się o życie, wyszedł, a kozacy odprowadzili go przez miasto aż do kwatery, lżąc go i szukając zaczepki.

Transkrypcja

k. 596 (skan 0598, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Dwudziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzk. Winnic. y Przedemną

4Woyciechem Sistawskim [?] protunc Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego, Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Wdwa

6Bracł. y Jnnych Szlachetny Maciey Szczygielski w moc wierney

7y Skuteczney Relacyi swoiey iawnie ustnie y Dobrowolnie zeznał,

8Jż On Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego [!]

9Dnia Dziewiętnastego Augusti na affektacyą y Prawną Rekwi-

10zycyą W. Jmć Pana Alexandra Czerniewskiego Łowczego Wendyńskiego,

11Maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary godnych Ullnych [!] Jchmć

12Panow Jakuba Pomorskiego y Bonifacego Wierzbowskiego Maioris

13evidentiorisque Testimonij Gratia do tego Aktu użytych, ziechał do

14Dobr Wsi Krupoderyniec Klucza Pohrebyskiego, gdzie będąc wi-

15dział na samprzod Dwor zupełnie [!] wszystkim spustoszony, Okna po-

16wybiiane, Drzwi w Budynkach y Lochu powytamywane, naczy-

17nia rożne gospodarskie, Beczki, Kadłuby, Sypanie [?], porozbiiane,

18Chlewy, Stanie [?] po Obdzierane, Obrzędowe [?] wszelkie porozbiiane

19y Podziurawione [?], potym w Pole ziechawszy, y na Łany Dworskie ro-

20żnym Zbożem znacznie zasiane widział, też z Bora [?] y Łany Szczętem

21wytratowane y wypasione, ktore Dezelacyą Dworu y Stratowa-

22nia Łanow Zboż Poddani Krupoderynieccy mienili być nastą-

23pione w Czasie Buntow Chłopskich przeciwko Narodowi Szla-

24checkiemu, w Czym On Woźny Szlachtę Sobie przytomną O-

25świadczywszy się z tamtąd powrociwszy przedemną Urzędem

26Prawdziwey Wizyi uczynił y zeznał Relacyą, de quo prae-

27sens Ejusdem Nlis [Ministerialis] Relatio. Maciey Szczygielski

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: maioris evidentiorisque testimonii gratia – dla większego i oczywistszego świadectwa; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego.

W rkp. data wizji: „Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Dnia Dziewiętnastego Augusti” – sprzeczność („teraźniejszego” = 1770); spustoszenie przypisane „buntom chłopskim” (koliszczyzna 1768), wizja zapewne 19 VIII 1770 – omyłka pisarza. W tytule marg. „Czerniowskiego”, w tekście „Czerniewskiego”. Namiestnik pro tunc zapisany tu „Sistawskim [?]” (w aktach 937–943 „Burbińskim”) – inna ręka pisarska; forma niepewna. „Ullnych” – omyłka za „Urodzonych”. Klucz POHREBYSKI (Pohrebyszcze) – por. akty 886–888.

Streszczenie

21VIII 1770 woźny Maciej Szczygielski zrelacjonował, że 19 VIII [1770; w rkp. 1768] na żądanie Aleksandra Czerniewskiego, łowczego wendeńskiego, w obecności szlachty Jakuba Pomorskiego i Bonifacego Wierzbowskiego oglądał we wsi Krupoderyńce (klucz pohrebyski) dwór całkowicie spustoszony – powybijane okna i drzwi, porozbijane naczynia, beczki, obdarte chlewy i stajnie – oraz łany dworskie zasiane zbożem, lecz doszczętnie wytratowane i wypasione; poddani krupoderynieccy twierdzili, że zniszczenie nastąpiło w czasie buntów chłopskich przeciw szlachcie.

Transkrypcja

k. 597 (skan 0599, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego.

2Miesiąca Septembris, Trzeciego. Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowi-

5czem protunc Namiesnikiem Burgrabstwa y Vice-

6Regentem Grodzkim Winnic. Comparentes personaliter

7Ulr. [!] Jchmć Państwo Seweryn Pawłowski y Joanna

8z Pawłowskich Łoluszyńska [?], niegdy Ur. Bartłomie-

9ia Łoluszyńskiego [?] Małż. pozostała Wdowa, a Wiell.

10Michała iuż zmarłego y Maryanny z Mikulskich

11Pawłowskich Podstt. Czerne. [?] Małż. Syn y Corka,

12Brat y Siostra między sobą rodzeni, Swym y Jnnę

13Braci y Siostr rodzonych Jmieniem, Manifestuią się

14w ten niżey Opisany Sposob y o to: Jż Jchmć Compa-

15rentes, ponieważ w Roku teraznieyszym Tysiąc Siedm-

16set Siedmdziesiątym, Dnia pierwszego Miesiąca

17Sierpnia w Grodzie tuteyszym z namowy y za po-

18wodem niektorych Jchmciow Jnteress swoy w tym

19maiących, przeciwko W. Jmć Panu Jgnacemu Kor-

20dyszowi Woyskiemu Bracł. z przyczyny: że W. Jmć

21Pani Maryanna z Mikulskich Pawłowska Podstt.

22Czerne. [?] Matka Comparentium Dobr Części w Cybu-

23łowie własciwa Dziedziczka, też Części pomienio-

24nych Dobr praecedentibus Omnibus de Jure et Justi-

25tia debitis Solemnitatibus in talibus fieri solitis

26wyż wyrazonemu W. Jmć Panu Jgnacemu Kordy-

27szowi Woysk. Bracł. wiecznie rezygnowała, ma-

28nifestowali się, że tedy z przepisu Prawa za życia

29Wiell. Matki Swoiey tey Substancyi Właściciel-

30ki bywszey Dziedziczki y we wszystkim rządze-

31niu Wolney do teyże Substancyi z zakazu Prawa

32[reklamant:] wspomionego

k. 597v (skan 0600, strona lewa – góra)

1wspomionego należeć y Jnteressować się Ciż mani-

2festantes nie mogą ani powinni. Przeto z wyż wy-

3razonych przyczyn pomieniony Manifest Coram

4Actis praesentibus uczyniony Jchmć Comparentes

5psuią, kassuią, annihiluią, y za Eliminowany

6z Xiąg mieć chcąc, za nieważny w każdym Sądzie

7być wiecznemi czasy deklaruią, y w tym pow-

8tornie Solennie manifestuią się. S. Pawłowski,

9J. Łoluszyńska [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: cum eliminatione manifestationis die prima Augusti uczynionego – z eliminacją (wykreśleniem) manifestu uczynionego 1 sierpnia; comparentes personaliter – stawający osobiście; praecedentibus omnibus de iure et iustitia debitis solemnitatibus in talibus fieri solitis – po dopełnieniu wszystkich należnych z prawa i sprawiedliwości formalności, zwykle w takich sprawach czynionych; coram actis praesentibus – przed niniejszymi aktami; kassują, annihilują – kasują, unieważniają.

Nowy dział: „Miesiąc September 1770” (k. 597, skan 0599 prawa; k. 596v – skan 0599 lewa – pusta, z ozdobnym przekreśleniem). Od 3 IX 1770 namiestnikiem ponownie Wojciech JAGIEŁŁOWICZ („protunc Namiesnikiem Burgrabstwa y Vice-Regentem”). Nowa, staranna ręka pisarska. Por. akty 882, 884 – spór Marianny z Mikulskich PAWŁOWSKIEJ c/a KORDYSZOWIE o Cybulów. Urząd ojca: „Podstt. Czerne. [?]” – podstoli czernihowski [?]. Nazwisko siostry „Łoluszyńska [?]” – odczyt niepewny (w podpisie „J. Łoluszyńska”). Notka marginalna „Ławski [?] Mła” – odczyt niepewny.

Streszczenie

3IX 1770 Seweryn Pawłowski i jego siostra Joanna z Pawłowskich Łoluszyńska [?], wdowa po Bartłomieju, dzieci zmarłego Michała i Marianny z Mikulskich Pawłowskich, podstolich czernihowskich [?], w imieniu własnym i rodzeństwa odwołali (eliminowali) swój manifest z 1 VIII 1770 przeciw Ignacemu Kordyszowi, wojskiemu bracławskiemu, dotyczący wieczystej rezygnacji części Cybulowa przez ich matkę: uznali, że za życia matki – właścicielki i dziedziczki – nie mają prawa ingerować w jej majątek, a manifest wnieśli z namowy osób zainteresowanych; uznają go za nieważny w każdym sądzie.

Transkrypcja

k. 597v (skan 0600, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego.

2Miesiąca Septembris, Trzeciego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi

4Winnic. y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem

5protunc Namiesnikiem Burgrabstwa y Vice Re-

6gentem Grodzkim Winnickim Osobiście postano-

7wiwszy się Wmć Pan Kazimierz Tederens [?] Jmieniem

8JW. Jmć Pana Antoniego Bielskiego Łowczego Nadwor.

9Koronn. Dobr Miasta Miastkowki, Wsi Szarapa-

10nowki y Jnnych do Miastkowki należących Zastaw-

11nego Possessora, tudzież Urodz. Michała Pendziwy [?]

12Czarnkowskiego [?] Gubernatora Miastkowskiego, przeciwko

13Ur. Janowi lub innego Jmienia Tomaszewskiemu

14Gubernatorowi Cetinowskiemu [?], y Słudze Wiell. Jmć

15Pana Antoniego Dembowskiego Cześn. Podolt. [?]

16protestuie się o to: Jż Ur. Tomaszewski Gubernator

17Cetinowski [?], a Sługa W. Antoniego Dembowskiego

18Cześn. Podolt. [?] Swoim domysłem czyli za rozkazem

19Pana Swego w Miesiącu Lipcu Roku teraznieyszego

20Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego, zażywszy Asyste-

21cyi Woyska Zagranicznego tamże stoiącego, iako List

22pisany bez wyrażenia daty in Originali będący

23świadczy, y spędziwszy Podwod Pięćdziesiąt Siedm

24z Dobr Cetinowskich [?] do Swoiey Dyspozycyi a Pos-

25sessyi Wiell. Dembowskiego należących, Lasy Szara-

26panowskie do Miastkowki y Possessyi Zastawney

27JW. Łowcz. Nadwor. Koronn. należące Dembowe y

28[reklamant:] Czarne

k. 598 (skan 0600, strona prawa)

1Czarne gwałtownie pod Strażą iednego Ułana y Dunica [?]

2przybranego naiechali, Grabow kilkadziesiąt, Dembow

3Pięćdziesiąt Siedm wycięli, y na Wozy zabrali, Jnnych

4zaś Dembow na Budowlą y wały Młynowe wybornych

5ktorych zabrać w tym czasie niemogli, kilkadziesiąt [?]

6z obydwuch bokow popodcinali, a gdy Ur. Jmć Pan

7Czarnkowski [?] Gubernator Miastkowski Samoszost [?]

8dowiedziawszy się o tey gwałtowności od Leśniczych,

9dla Obrony Lasu do Dobr Szarapanowki należącego

10broniąc dezolacyi Onego, do Ludzi rąbiących Las zbiegł,

11y bronić zaczął, przytomny Ułan y Dworski [?] Pietra-

12sow Parobek za Dunica obrany Jmć Panu Czarnkow-

13skiemu bronić Lasu nie dopuszczali, owszem Ludzi do

14gwałtowności na niego pobudzali, Sami bić porywa-

15li się, powiadaiąc, że to Drzewo na Staynie dla Ko-

16ni Ułarskich [!], Oni zaś te Demby y Graby nie na Stay-

17nie, ale na Wały, Koła, Stempy, y Jnne potrzeby do Mły-

18now Kietrowskiego [?] y Podlesowskiego [?] cięli, przy tym Czę-

19ści Lasu, Sianożęci w Dembinie będącey, w tamtym

20Kraiu naylepszey więcey iak na Sto Kosarzow wytłu-

21kli, wypaśli, wytratowali, Gałęziami pozawalali, a ile

22immediate przed Kosowicą, naylepsze Sianożęci w nie-

23zdatności obrocili, Gałęziami pokopali [?], Ułany y w-

24przyszłym Roku bez sprzątnienia wcześnego Gałęzi

25y porownania Dołow Dembami powybiianych ko-

26sić niemożna będzie. A lubo Ur. Czarnkowski [?] Guber-

27nator Miastkowski z Podwodami Drzewo wyż wy-

28rażone do Dworu Swoiego zawrocił, iednakże po-

29mieniony Ułan y Parobek za Dunica przybrany za-

30daniem znać do Komendy Swoiey wyrobili to u wspo-

31mnioney Komendy, za przyczyną Jmć Pana Tomaszew-

32skiego Gubernatora Cetinowskiego [?], że ta Komenda Uła-

33now przysławszy Drzewa z Dworu, naczyniwszy [?]

34tam wielkiey gwałtowności, przed ktorą Jmć Pan Guber-

35nator Miastkowski uciekłszy salwować się był przy-

36muszonym, zabrać usiłowała. O ktorą Dezolacyą

37Lasu, wypasienie, wytratowanie, pokopanie, zawa-

38lenie Sianożęci, y uczyniony gwałt, iterum iterumque

39[reklamant:] nomine

k. 598v (skan 0601, strona lewa)

1nomine quo supra protestuie się tenże Comparens. Et

2pro verificatione praemissorum przed Urzędem ninieyszym sta-

3wiony Wawrzyniec Romański Woźny zeznał, Jż On

4z Rekwizycyi JW. Jmć Pana Antoniego Bielskiego

5Łowcz. Nadwor. Koronn. z Szlachtą Ur. Janem

6Woynarowskim y Jgnacym Topolnickim Sobie

7ad Actum praesentem przydaną Dnia Dwudzies-

8tego Trzeciego Lipca Roku teraznieyszego Tysiąc

9Siedmset Siedmdziesiątego na Grunt Szarapanow-

10ki w Dembinie y Las Czarny tamże będący ziechaw-

11szy widział Dembowych Pni świeżo ściętych Pięćdzie-

12siąt Siedm, a zaś Dembow z Obuch Stron popodci-

13nanych Trzydzieści Trzy, Grabowych Pni Grabych [?]

14także świeżo ściętych Dwanaście, wypasioney, wy-

15tratowaney, Wozami, Gałęziami zawaloney y poka-

16paney Sianożęci więcey na Sto Kosarzow. Ktore to

17ścięcie Dembow, y Grabow, wypasienie, wytratowa-

18nie, zawalenie y pokopanie Gałęziami Sianożęci

19słyszał od Ludzi z Kietrowa [?], że przez nich te Sa-

20mych, y z drugich Dobr Cetinowskiey [?] Dzierżawy na-

21stąpiło, y że te Drzewo nie na Staynie dla Koni Ułar-

22skich rąbane, ale na Reparacyę Młynow Kietrow-

23skiego [?] y Podlesowskiego [?]. Co widziawszy Szlachtą Sobie

24przytomną oświadczył się, oraz co słyszał, a prze-

25demną Urzędem stanowszy, tak Comparens Prote-

26stacyą, iako y Woźny Wizyi Relacyą zeznali. Com-

27parens y Woźny pisać nie umieiący Znak Krzyża

28Świętego kładną. Kazimierz Tederens [?] + Wawrzy-

29niec Romański Woźny +

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: iterum iterumque nomine quo supra – ponownie i ponownie w imieniu jak wyżej; pro verificatione praemissorum – dla potwierdzenia powyższego; ad actum praesentem – do niniejszego aktu; immediate przed Kosowicą – tuż przed sianokosami.

Kontekst: wyrąb lasu w czasie stacjonowania „wojska zagranicznego” (rosyjskich ułanów) w 1770 r. Odczyty niepewne: nazwisko komparenta („Tederens / Sederens [?]” – w podpisie znak krzyża, zatem niepiśmienny); gubernator miastkowski „Michał Pendziwa [?] Czarnkowski [?]” (w rkp. „Czarnkowski”); „Cetinowski / Cetinowskiey [?]” – dobra Dembowskiego (Czetwertynówka [?]); „Dunica [?]” – zapewne „za Dunica (Duńca?) przybrany” – przebrany; młyny „Kietrowski [?]” i „Podlesowski [?]”; „Samoszost [?]”. Urząd Dembowskiego: „Cześn. Podolt. [?]” – cześnik podolski [?]. Na marginesie przy akcie „2do”.

Streszczenie

3IX 1770 Kazimierz Tederens [?] w imieniu Antoniego Bielskiego, łowczego nadwornego koronnego, zastawnego posesora miasta Miastkówki, wsi Szarapanówki i innych, oraz gubernatora miastkowskiego Michała Czarnkowskiego [?] zaniósł protestację przeciw Janowi [?] Tomaszewskiemu, gubernatorowi cetinowskiemu [?], słudze Antoniego Dembowskiego, cześnika podolskiego [?]: w lipcu 1770 Tomaszewski z asystencją stacjonujących wojsk obcych (ułan i przebrany parobek), zgromadziwszy 57 podwód z dóbr Dembowskiego, najechał lasy szarapanowskie, wyciął 57 dębów i kilkadziesiąt grabów, podciął wiele innych, zniszczył sianożęci w Dembinie (ponad 100 kosarzy), a gdy gubernator miastkowski bronił lasu, podburzał ludzi przeciw niemu; drewno, rzekomo na stajnie dla koni ułańskich, w istocie przeznaczone było na naprawę młynów kietrowskiego [?] i podlesowskiego [?]; następnie komenda ułanów usiłowała gwałtem odebrać zatrzymane drewno. Woźny Wawrzyniec Romański zrelacjonował wizję z 23 VII 1770 (57 świeżych pni dębowych, 33 podcięte dęby, 12 grabów, zniszczona sianożęć).

Transkrypcja

k. 598v (skan 0601, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Septembris Czwartego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc

5Namiesnikiem Burgrabstwa y Viceregentem Pry-

6[reklamant:] siągłym

k. 599 (skan 0601, strona prawa)

1siągłym Grodzkim Winnic. Comparentes personaliter Sta-

2rozakonni Nosym Wolfowicz y Szloma Judkowicz

3Obywatele y Kahalni starsi Miasta Żorniszcza

4Swym y całego Pospolstwa Żydowskiego w tymże

5mieście Żorniszczu znayduiącego się, tudzież Parafia-

6now Swoich Jmieniem w pilności Swoiey manifestu-

7ią się o to: Jż gdy w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

8siąt Osmego wszczęta była Konfederacya w Wdztwie tutey-

9szym Bracł. rożne Kahały do wypłacenia Pogłow-

10nego uchwalonego przynaglała, na ten czas y Kahał

11Żorniski teraznieyszy Manifestuiący się do zapłace-

12nia Złł. Polsk. Dwieście Piętnaście w Złocie Samey

13za Ratę iedną Marcową Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

14siąt Osmego Roku do Skarbu Konfederackiego

15był przymuszony, # iako kwit od W. Jmć Pana Pu-

16łaskiego Sty Czereszeń. [?] Rotmistrza Konfederac-

17kiego in serie tali: Niżey na podpisie wyrażony

18znam tym kwitem moim, iż z powierzoney władzy

19Stanow Skonfederowanych Rzpltey podług Ta-

20ryffy Wdztwa Bracł. y kwitu danego w Roku

21Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Piątym Dnia Czwar-

22tego Aprilis Ostatniego Jmć Pana Kazimierza Bu-

23tkiewskiego [?] Rewizora Generalnego Prowincyi Ukra-

24inskiey y Cełł Ukraińskich Podatku Pogłownego

25Żydowskiego, za Ratę teraznieyszą ostatnią Marco-

26wą z Miasta Żornyszcz Złł. Polsk. Dwieście Piętnaście

27odebrałem, z ktorego wypłacenia Kahał Żornyski

28z Onych Parafiami kwituię, y ten kwit dla zupeł-

29niejszey wiary przyzwoitey Pieczęci ręką moią

30własną stwierdzam. Datt. w Kiniowce [?] Dnia

31Osmnastego Martij Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

32siąt Osmego. Pułaski mpp. S. C. R. P. R. K. O. K. S. [?]

33(L. S.) Teraz zaś lubo od Prześ. Kommissyi Skar-

34bu Koronnego zaszła Dyspozycya, wzmiankowane || wypłacać || [?]

35[…] Super[intende]ntom swoim względu

36[…] [?] mieć zaleciła, y aby Kahały takowe kwity

37[…] że takowe są zmyślone, przysięgą stwierdzali,

38iako też

k. 599v (skan 0602, strona lewa)

1iako też Dyspozycya w Roku teraznieyszym Tysiąc

2Siedmset Siedmdziesiątym Dnia Siodmego Junij

3od wyznaczoney Prześ. Kommissyi Autentycznie wy-

4dana opiewa, nakazała, przeto ninieysi stawiący

5się zadosyć tey Dyspozycyi Przysięgę podług Statutu

6sobie służącego in eam Juramenti Rotham: Jako

7ten kwit, ktory nam od Konfederacyi na wypła-

8cone Pogłowne to iest na Summę Złł. Polsk. Dwieście

9Piętnaście przez Wiell. Pułaskiego Sty Czereszeń. [?]

10Rotmistrza Konfederackiego dany, iest rzetelny,

11y iako też Summa przez Nas w Złocie samym

12Aktualnie pod czas Konfederacyi do Rąk tegoż

13W. Pułaskiego Rotmistrza Konfed. iest wyliczona,

14a przeto sprawiedliwa tegoż kwitu u Skarbu Kor.

15Nam należy bonifikacya, in Attendencyą Officij sui

16tudzież Wiell. Jmć Pana Rakowskiego Superinten-

17denta Skarbu Koronn. Prowincyi Ukraińskiey

18Przysięgę na Rodale w Szkole Żydowskiey wy-

19konali, prosząc hoc totum Actis Connotari, co

20y Otrzymali. Nosym Wolfowicz, Szloma Judkowicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: cum iuramento – z przysięgą; in serie tali – w takim brzmieniu; in eam iuramenti rotam – według tej roty przysięgi; in attendentiam officii sui – w obecności swego urzędu; hoc totum actis connotari – aby to wszystko zapisano w aktach; L. S. (locus sigilli) – miejsce pieczęci.

Seria kwitów konfederackich z 1768 r. zaprzysięganych wobec superintendenta Marcina RAKOWSKIEGO wg dyspozycji Komisji Skarbu z 7 VI 1770 – por. akty 921–925, 936. Wystawca – Pułaski, starosta czereszeński [?], rotmistrz konfederacki (por. akt 923 – kahał januszgrodzki, „Pułaski, starosta czereszeński [?]”); skrót po podpisie „S. C. R. P. R. K. O. K. S.” – zapewne tytulatura (Starosta Czereszeński, Rotmistrz Pancerny [?], Regimentarz Konfederacji…), nierozwinięta. Miejsce wystawienia kwitu „Kiniowce [?]” – odczyt niepewny. Rewizor generalny prowincji ukraińskiej z 1765 r.: Kazimierz „Butkiewski [?]”. Dolne wiersze k. 599 zalane; notka marginesowa z odsyłaczem # częściowo odczytana. Na marginesie przy akcie „3tio”.

Streszczenie

4IX 1770 starsi kahału żorniszczańskiego Nosym Wolfowicz i Szloma Judkowicz w imieniu pospólstwa żydowskiego Żorniszcza i parafii oświadczyli, że w 1768 r. konfederaci zmusili ich do zapłacenia w złocie 215 zł pogłównego (rata marcowa), na co mają kwit Pułaskiego, starosty czereszeńskiego [?], rotmistrza konfederackiego, z 18 III 1768; zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 zaprzysięgli na rodał w szkole żydowskiej, wobec superintendenta Rakowskiego, rzetelność kwitu i domagają się bonifikacji tej sumy.

Transkrypcja

k. 599v (skan 0602, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Septembris Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzk. Win-

4nic. y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem

5protunc Namiesnikiem Burgr. y Viceregentem

6Przysięgłym Grodzkim Winnickim Comparens

7personalit. Urodz. Jmć Pan Maciey Szwechowski [?]

8Jmieniem y z wyraźney Woli W. Jmć Pani Honora-

9ty z Dzierzbickich Michałowskiey Łowczyny Zwi-

10nogr. pozostałey Wdowy y Sukcessorow niegdy

11Wiell. Waleryana Michałowskiego Łowcz. Zwinogr.

12Dobr Chomutyńca Dożywotnich Possessorow, wi-

13[…] dące coraz [?]

k. 600 (skan 0602, strona prawa)

1dząc coraz bardziey a bardziey przez niżey wyra-

2zić się maiących Jchmciow obwinionych wynika-

3iące krzywdy y zniepraktykowanych naiazdow

4Wsi Chomutyńce Uciemiężenia y Oppressye po-

5chodzące, iako nayuroczyściey przed Aktami ninie-

6yszemi Grodzkiemi Winnic. przychiliwszy się do Ma-

7nifestow, Wizyi, dawniey o takowe pokrzywdze-

8nia poczynionych, przeciwko JW. Adamowi Kasz-

9telanowi Buskiemu Oycu, Jgnacemu Kołomys-

10kiemu, y Rafałowi Dubienieckiemu Starostom

11Synom Myszkom Chołoniewskim Panom, Urodz.

12iakiego kolwiek Jmienia Suchakowi Komendę nad

13Ludźmi Nadwornemi maiącemu, Ur. Dybrowskiemu [?]

14Gubernatorowi Janowskiemu, et cuiusvis Cognomi-

15nis Dyspozytorom rożnych Wsi Sługom, tudzież Cho-

16rążemu Garnizonu Nadwornego Janowskiego, y

17całemu Garnizonowi, iako też Kozakom, y Groma-

18dom: Janowskim, Hulowieckim, Pisarowieckim [?], y

19Baykowieckim do Osob blisko Tysiąca zbroy-

20nie przybranym, y naniżey wyrażone Wiolen-

21cye Licencyowanym Manifestuie y protestuie się

22w takowy Sposob: Jż Jchmość obwinieni nie-

23poprzestawszy na dawniey poczynionych Na-

24iazdach, y wiolencyach mniey dbaiąc na Pra-

25wo Pospolite de Securitate Bonorum et Honorum

26opisane, kiedy puściwszy w niepamięć że iesz-

27cze rozebrawszy z Dobr Swoich Gromady et in

28Subsidium Onych Dragonią y kozakow kilkuset

29dodawszy, na Dobra Chomutyńce pod nie bytność

30Wiell. Pryncypałow Komparenta, naiechać licen-

31cyowali, a naiechawszy Młyn z Zarcieżem [?] rozrucić [?]

32y Groble w końcu Wsi Chomutyńce ku Holakom [?]

33zaraz przy Groble starodawney od wiekow będą-

34cey, iako y teraz Oney wyniosłe znaki dosyć iaś-

35nie dowodzą, Dokumenta rożne bycia Oney świa-

36dczą, usypaną rozkopać, y rożne Krzywdy, y

37Oppressye poczynić, iako świadczą dawniey-

38sze Manifesta, y Wizye dopuścili, ale y teraz

39[reklamant:] powtornie

k. 600v (skan 0603, strona lewa)

1powtornie niemaiąc żadnych względow na Stan

2Wieku y Płci Wiell. Pryncypałow Protestuiącego się,

3bez baczności na Czasy teraznieysze, zewsząd mar-

4nieszczęśliwe, w Czasie ktorych rożni Ludzie od Ko-

5mend y Zwierzchności czynią pokrzywdzenia #,

6Zbuntowane Haydamactwo po całych prawie Wo-

7iewodztwach, tuteyszym y Kijowskim grassuiąc,

8nie dość, że zbiory y Apparencye, ale y Życie odbie-

9raią, w tych tedy krytycznie nieszczęśliwych

10Czasach, nie tylko Płeć damińska ktora Kożdy [!] z

11Płci Swoiey do strachu y Alteracyi iest skłonna,

12ale też y męzka widząc takie rozruchy trwożyć

13y lękać się musi. Jchmość Obwinieni wielko-

14mnożstwo z Dobr Swoich Gromad zebrać Kozakow

15y Dragonią zbroynie przydać kazawszy, Arma-

16tim et tumultuose na Dobra Chomutyńce nasła-

17li, ktorzy w Nocy, w Same Pierwosny [?], napadłszy

18naypierwiey uzyli Sobie Rossyiski [!] zmyśliwszy

19Okrzyk na całą Wieś uczynili, Ludzi kilku na War-

20cie za Wsią od grassuiącego Powietrza stoiących

21powiązawszy pobrali, Serca u Drzewow y po-

22wozy [?] by nie było czym na Gwałt dzwonić po-

23cinali, rożnych wielki y Zgiełk niewypowiedzia-

24ny wszczęli, Warty około Dworu y po Ulicach

25postawiali, tak dalece, że Poddaństwo całey

26Wsi sądząc, że praktykowane niedawno Hay-

27damakow buntownicze powrocily czasy, gdzie

28ktory mogł, po Burzanach y pokrzywach

29z Żonami y Dziećmi pokrył się, Sama Wiell.

30Pryncypałka stawiącego, — posłyszawszy te

31tumulty, tak ciężko przestraszoną została,

32że po ciężkich mdłościach zaledwie otrzeźwio-

33na była, a nayhardziey słysząc ustawicznie,

34że iakowyści Zbroyni Ludzie po Ulicy koło Dwo-

35ru na koniach biegaią, y Strzelania gęste sły-

36szeć się daią, zostawszy cokolwiek Otrzeźwio-

37na z Mdłości, a będąc w wielkim strachu,

38gdyż wszyscy rozumieli, że iacyś nieprzyiaciel-

39scy Ludzie chcący Ochronić życie na podworze

40[reklamant:] wybiezyć

k. 601 (skan 0603, strona prawa)

1wybiezyć chciała, y w tym Razie powtornie mdłe cięż-

2ką słabość y konwulsye wpadła, że bliższą Śmierci niż

3życia każdy z przytomnych przyznawał, # nawet [niewiedzieć] czyli

4z tey konwulsyi, czyli z wiatru Ręka okrutnie skrzy-

5wiała, ktorą rożnemi kondyatami odetrzeć zaledwo

6mogli, y chociaż w ten czas naraże te Rękę odtarto,

7atoli iednak y teraz częstokrotne cierpi trzęwienie [?].

8W tym chcący dostatecznieyszą powziąć wiadomość co

9by za Ludzie byli przytomni, ktory W. Pryncypałkę

10pilnowali, Urodz. Jaworskiego dla dowiedzenia się po-

11słali, ktorego Ludzie Jchmć Wiell. Obwinionych ob-

12aczywszy złapali y okrutnie biiąc Onego z sobą ku

13Grobli zaprowadzili, y dopiero Jchmość Komendę

14y Zwierzchność maiące z rozkazem też Groble rozko-

15pywać kazali, Wiell. zaś Sukcessorowie niegdy

16W. Waleryana Michałowskiego Łowcz. Zwinogr.

17in minorennitate zostaiące śpiący na Podworzu

18w Ganku Spichlerza z tego tumultu y Strzelania

19okrutnie poprzestraszały się. Gdy zaś powzięto wia-

20domość, że nie żadni nieprzyiacielscy są Ludzie, ale

21z Dobr Włości Janowskiey od JWiell. wyżey obwi-

22nionych dla rozkopania Grobli Chomutynieckiey

23są przysłani, W. Jmć Pan Zatwarnicki [?] Podczaszy

24Czern. dla wyperswadowania Jchmciom obwinio-

25nym, by tych hałasow y Strzelania po Wsi nieczyni-

26li, y W. Pryncypałki # iako tez # Jey małoletnich Sukcessorow

27nie przestraszali y Grobli nierozkopywali, do nich

28na Groblę poszedł, Lecz kiedy przekładaiąc rygor

29Prawa, że Swego czasu JWiell. Kasztelan za te po-

30krzywdzenia w każdym Sądzie ukarany będzie, per-

31swadować począł, na te perswazyą z wielką wzgar-

32dą te odebrał odpowiedź: Jż kiedy Słońce zeydzie, to

33iasna Oczy wyjdą [?] a potym iak JWiell. Kasztel. iedney

34Wsi Pisarowki [?] odtąd Jntratę, to y większe Wi-

35olencye uspokoić potrafi. Dlaczego ninieyszy

36Compns zapobiegaiąc dalszym inkonweniencyom

37[…] y do Prawa y Sprawiedliwości Jmieniem

38wyż wyrażonych Wiell. Pryncypałow Swoich przeciw

39tymże JWiell. Obwinionym iako nayuroczyś-

40ciey zamanifestowawszy się, na potwierdzenie

41[reklamant:] prawdziwych

k. 601v (skan 0604, strona lewa)

1prawdziwych w swoich zarzutach Pretensyi Woźne-

2go Gnała Wdwa Kijow. y Jnn. Opatrznego Pantelej-

3mona Pilipowicza stawił, ktory w moc wierney Relacyi

4swoiey dobrowolnie zeznał, Jż On Roku Tysiąc

5Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Szostego Septem-

6bris na Prawną Rekwizycyą Wiell. Honoraty z

7Dzierzbickich Michałowskiey Łowczyny Zwinogr.

8pozostałey Wdowy, y Sukcessorow z niegdy Wiell.

9Waleryanem Michałowskim Łowczym Zwinogr.

10spłodzonych, Dobr Chomutyńce dożywotnich Pos-

11sessorow, maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi

12wiary godnych Urodz. Jchmć Panow Marcina Bu-

13rzymskiego [?] y tegoż Jmienia Koruchowskiego [?] Urzę-

14downie do tego Aktu użytych, ziezdzał do Dobr

15Wsi Chomutyńce, gdzie będąc Groble głębiey iak

16na Łokci półtrzecia w kilku mieyscach w kilku

17mieyscach rozkopane, Pale popodcinane, y drzewa

18rożne na potrzeb Grobli przysposobione, w kawał-

19ki porąbane widział y oglądał, ktore rozkopanie

20Grobli, wycięcie Palow, Drzewa rożnego porąbanie

21słyszał od rożnych Ludzi, że nastąpiło od Gromad

22z Włości Janowskiey przysłanych, Co widziawszy,

23słyszawszy, y Urzędownie oglądawszy, Szlachtą So-

24bie przytomną oświadczywszy się, z tamtąd odiechał,

25y tu do Akt przybywszy, przedemną Urzędem praw-

26dziwey Wizyi uczynił, y zeznał Relacyą, y ninie-

27ysze tak Comparens Swoiey manifestacyi, iako y Woźny

28Wizyi Kopią do Akt oprzysięgli [?] co y Otrzymali. Com-

29parens y Woźny pisać nieumieiące przy krzyży-

30kach podpisuią się Comparens Maciey Szwechowski [?]

31+ Panteleon Pilipowicz Woźny +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: de securitate bonorum et honorum – o bezpieczeństwie dóbr i czci; in subsidium – na pomoc; armatim et tumultuose – zbrojnie i tumultem; in minorennitate – w małoletności; cuiusvis cognominis – jakiegokolwiek nazwiska.

Adam MYSZKA CHOŁONIEWSKI, kasztelan buski (por. ustalenie w 44-1-4 i 44-1-5, akty 12, 36), synowie Ignacy, starosta kołomyjski, i Rafał, starosta dubieniecki – właściciele włości JANOWSKIEJ (Janów). Wieś CHOMUTYNIEC – w dożywociu Michałowskich (Walerian, łowczy zwinogrodzki, zm.; wdowa Honorata z Dzierzbickich). „Zatwarnicki [?] Podczaszy Czern.” – odczyt niepewny. Gromady: janowska, hulowiecka (Hułowce [?]), pisarowiecka [?] (Pisarówka [?]), bajkowiecka (Bajkowce [?]). „uzyli Sobie Rossyiski zmyśliwszy Okrzyk” – udając wojsko rosyjskie. „od grassuiącego Powietrza” – warty przeciw zarazie (dżuma 1770). Odpowiedź obwinionych przy grobli w części niejasna. Kustosz „rozu” na k. 599v – w miejscu zasłoniętym. Komparent niepiśmienny – podpis krzyżykiem; nazwisko „Szwechowski [?]” (w tekście raczej „Szwetowski”).

Streszczenie

7IX 1770 Maciej Szwechowski [?] w imieniu Honoraty z Dzierzbickich Michałowskiej, łowczyny zwinogrodzkiej, wdowy, i jej małoletnich dzieci z Walerianem Michałowskim, dożywotnich posesorów Chomutyńca, zaniósł manifestację przeciw Adamowi Myszce Chołoniewskiemu, kasztelanowi buskiemu, jego synom Ignacemu (staroście kołomyjskiemu) i Rafałowi (staroście dubienieckiemu), ich gubernatorowi janowskiemu Dybrowskiemu [?], komendantowi ludzi nadwornych Suchakowi [?], garnizonowi, kozakom i gromadom z Janowa, Hułowiec [?], Pisarówki [?] i Bajkowiec [?] (blisko 1000 osób). Zarzuca, że nie poprzestając na dawnych najazdach i rozkopaniu starodawnej grobli przy młynie, ludzie Chołoniewskich znów nocą, udając wojsko rosyjskie, z dragonią i kozakami napadli Chomutyniec, związali wartowników stojących przeciw zarazie, odcięli serca dzwonów, by nie można było bić na gwałt, strzelali po wsi, wywołując panikę (poddani sądzili, że wróciła hajdamaczyzna); wdowa ze strachu dostała konwulsji, dzieci się przestraszyły; posłanego Jaworskiego pobito; podczaszego czernihowskiego Zatwarnickiego [?], który ich upominał, zbyli wzgardliwą odpowiedzią; groblę rozkopali. Woźny Pantelejmon Pilipowicz zrelacjonował wizję z 6 IX 1770: grobla rozkopana na głębokość 2,5 łokcia w kilku miejscach, pale podcięte, drewno porąbane – przez gromady z włości janowskiej.

Transkrypcja

k. 601v (skan 0604, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego.

2Miesiąca Septembris Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc

5Namiesnikiem Burgrabstwa y Viceregentem

6Przysięgłym Grodzkim Winnickim Stawiwszy się

7[reklamant:] Osobiście

k. 602 (skan 0604, strona prawa)

1Osobiście Starozakonni Eło [?] Dawidowicz y Leyba

2Nosymowicz Kahalni Starsi Miasta Daszowa Swym

3y całego Pospolstwa Żydowskiego w tym że Mieście

4Daszowie znayduiącego się Jmieniem w pilności

5Swoiey manifestuią się o to: Jż gdy w Roku Tysiąc

6Siedmset Sześćdziesiąt Osmym w Szczętaiu [?] była

7Konfederacya w Wdztwie tuteyszym Bracł. rożne

8Kahały do wypłacenia Pogłownego Uchwalone-

9go przynaglała, na ten czas y Kahał Daszow-

10ski teraznieyszy Manifestuiący się do zapłacenia

11Złł. Polsk. Tysiąca in Vim Rat zaległych w Roku Tysiąc

12Siedmset Sześćdziesiąt Osmym do Rąk Urodzo-

13nych Pągowskiego y Rozwadowskiego Kom-

14mendantow Woyska Konfederackiego zapłaci-

15li, ale kwit od tychże dany na Summę Rzeczoną

16Złł. Polsk. Tysiąc pod czas Koliszczyzny w Rasz-

17kowie od Haydamakow razem y z Kwartalnym

18zginął, a teraz lubo od Prześ. Kommissyi zaszła Dys-

19pozycya wzmiankowane wypłacać Pogłowne,

20że iednak taż Prześ. Kommissya Skarbu Koronn.

21na takowe przepadłe względ mieć zaleciła Wiell.

22Superintendentom Swoim, y aby Kahały tako-

23we zgubione kwity, iako były rzetelne y wło-

24ści dane, Przysięgą stwierdzali, iako Dys-

25pozycya w Roku Tysiąc Siedmset Siedmdzie-

26siątym Dnia Siodmego Junij od wyznaczoney

27Prześ. Kommissyi Autentycznie wydana opie-

28wa, nakazała, przeto ninieysi stawiaiący się

29zadosyć czyniąc tey Dyspozycyi, Przysięgę podług

30Statutu Sobie służącego in eam Juramenti

31Rotham: iako Złł. Polsk. Tysiąc z Pogłownego Ży-

32dowskiego do Rąk wyż wyrażonych Jchmć

33Panow Pągowskiego y Rozwadowskiego od

34[Kon]federacyi do Miasta Daszowa zesłanych

35[…] zapłaciliśmy, y iako kwity od nich

36[…] Boruchowicz Kwartalny zabrał

37z ktoremi

k. 602v (skan 0605, strona lewa – góra)

1z ktoremi przed Haydamakami uciekaiąc w Raszko-

2wie został zabity, y kwity tamże przepadły, y

3iako tey Summy do Konfederacyi wyliczoney

4Sprawiedliwa nam ze Skarbu należy Bonifi-

5kacya, in Attentia Officij Sui tudzież Wiell. Jmć

6Pana Rakowskiego Superintendenta Skar-

7bu Koronnego Komor Ukraińskich Przysięgę

8na Rodale w Szkole Żydowskiey wykonali,

9Prosząc hoc totum Actis Connotari, co y Otrzy-

10mali.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: in diligentia cum iuramento – w pilności, z przysięgą; in vim – tytułem; in eam iuramenti rotam – według tej roty przysięgi; in attentia officii sui – w obecności swego urzędu; hoc totum actis connotari – aby to wszystko zapisano w aktach.

Seria kwitów konfederackich (por. akty 921–925, 936, 947): tu kwit zaginął – kwartalny (poborca) [?] Boruchowicz [?], uciekając przed hajdamakami, został zabity w Raszkowie, a kwity przepadły. Komendanci konfederaccy PĄGOWSKI (por. akt 924 – „generał wojsk konf.”, Granów) i ROZWADOWSKI. Dolne wiersze k. 602 częściowo zasłonięte (łatka papieru, zalanie). Imię starszego „Eło [?]” niepewne. Notka marginalna częściowo nieodczytana.

Streszczenie

7IX 1770 starsi kahału daszowskiego Eło [?] Dawidowicz i Lejba Nosymowicz w imieniu pospólstwa żydowskiego Daszowa oświadczyli, że w 1768 r. zapłacili 1000 zł zaległego pogłównego komendantom konfederackim Pągowskiemu i Rozwadowskiemu, lecz kwit przepadł w czasie koliszczyzny wraz z kwartalnym Boruchowiczem [?], zabitym przez hajdamaków w Raszkowie. Zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770, która pozwalała stwierdzać przysięgą zaginione kwity, zaprzysięgli na rodał w szkole żydowskiej, wobec superintendenta Rakowskiego, dokonanie tej zapłaty i domagają się bonifikacji.

Transkrypcja

k. 602v (skan 0605, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego.

2Miesiąca Septembris Siedmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Win-

4nic. y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Na-

5miesnikiem protunc, y Viceregentem przysię-

6głym Grodzkim Winnic. Comparens personaliter

7Urodzony Jmć Pan Jgnacy Danielecki Palestrant

8Grodzki Winnic. prestrzegaiąc całości Zdrowia Życia

9y Substancyi mianey, iak prędko po zabraniu Sobie y

10zrabowaniu, zbiciu okrutnym, pod czas naiaz-

11dow Wiell. Szawłowskich w Zabokrzyczu [?], przez

12Puste Warty dla grassuiącego Powietrza stoią-

13ce do Akt ninieyszych Swiętey Sprawiedliwości

14przybyć mogł, tak zaraz quam Solennissime

15w Ukrzywdzeniu Swoim. Naprzeciwko Saleriusz [?]-

16owi Potockiemu Krayczemu Koronn. W. Janowi czyli

17Jnnego Jmienia Żółtowskiemu [?] Kommissarzowi,

18Tadeuszowi y Michałowi Miastkowskim Mieczn. [?]

19Ukr. [?] complicibus, niemniey naybardziey Urodz.

20iakiego kolwiek Jmienia Niedziałkowskiemu

21Półkownikowi Kozackiemu, iako też kozakom

22do Osob kilku dziesiąt przybranym

k. 603 (skan 0605, strona prawa)

1Jemu po Jmionach y Przezwiskach wiadomym a

2czasu Sprawy opowiedzieć się maiącym na Zdrowie

3Życie y zabor wszystkich rzeczy goniącym, insoli-

4tum skarży, żali, Manifestuie się, y protestuie o to:

5Jż Jchmość Obwinieni a naybardziey Wiell. Tade-

6usz Miastkowski, Ur. Niedziałkowski wyż wyra-

7zonemi kozakami w Swoiey Komendzie maiącemi

8Ur. Protestanta o żadnych tumultach naiazdach nie

9niewiadomego przybyłego, a tam Swoy Depozyt y

10rzeczy maiącego iako w Swoich bliskich krewnych,

11nie sobie niewinnego y żadney rzeczy niewiado-

12mego, y owszem w tym Kraiu y czasie teraznieyszym

13na taki tumult patrzącego, słysząc Ci tumult czy-

14niący Kozacy Zwierzchności Jchmciow ad libitum

15sui wyż wyrażonych zostaiące ninieyszego Urodz.

16Pryncypała [!] Słowami Jm przyzwoitemi na Sam przod

17Stył [?] dyffamować, a potym to Dalami [?] to Batożysca-

18mi opprimować, Sukmie [?], Rzeczy, Pieniądze to

19iest Złotem y monetą białą Srebrną Złł. Polsk. Sie-

20dm, kulbakę, Burkę, Szable, y Jnnych rzeczy na

21tysięcy połtora plus minus zabrać, Suknię nową

22z Grzbieta zedrzeć, y One podrzeć, y Jnnych dys-

23gustow, y przegrozek czynić ważyli się, zachwalaiąc

24y nieprzestaią na wiele Rekwizycyi rzeczy oddać

25niechcą, y owszem uchiblaią, A za tym tenże Urodz.

26Protestans quo supra Opisane, y podziałane krzywdy y

27Szkody iterato manifestat et protestatur. Urb[a]-

28bus [?] Jgnacy Danielecki P. G. Winn. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: quam solennissime – jak najuroczyściej; complicibus – ze wspólnikami; insolitum – (krzywdę) niezwykłą; ad libitum sui – według swego upodobania; quo supra – jak wyżej; iterato manifestat et protestatur – ponownie manifestuje się i protestuje.

„P. G.” = Palestrant Grodzki. Odczyty niepewne: „Szawłowskich” (najazd na część Zabokrzycza Szawłowskich – por. akt 951, manifestacja Katarzyny Szawłowskiej, skarbnikowej mielnickiej, z asystencją Danieleckiego), „Zabokrzyczu [?]” (por. akt 931 – dobra Zabołotycze [?] / Zabokrzycze Potockiego), „Saleriusz [?]-owi Potockiemu Krayczemu Koronn.” (w akcie 951 „Franciszkowi Saleriuszowi Potockiemu Krayczemu Koronn.”; krajczym koronnym był Józef Potocki – omyłka pisarza), „Żółtowskiemu [?]”, „Mieczn. [?] Ukr. [?]”; „Dalami [?] to Batożyscami” – (kijami [?]) i batogami; „Urbabus [?]” przed podpisem – nieodczytane. W tle: spór Iwanowskich/Miastkowskich z Potockim o Zabołotycze [?] (akt 931); warty przeciw zarazie („grassuiące Powietrze”, 1770).

Streszczenie

17IX 1770 Ignacy Danielecki, palestrant grodzki winnicki, zaniósł manifestację przeciw Potockiemu, krajczemu koronnemu (w rkp. imię „Saleriusz [?]”), komisarzowi Janowi Żółtowskiemu [?], Tadeuszowi i Michałowi Miastkowskim oraz pułkownikowi kozackiemu Niedziałkowskiemu z kilkudziesięcioma kozakami, że w czasie najazdów na Zabokrzycze [?] (przybył tam do krewnych, gdzie miał swój depozyt i rzeczy) kozacy z rozkazu Tadeusza Miastkowskiego i Niedziałkowskiego zelżyli go, pobili kijami i batogami, zabrali mu pieniądze w złocie i srebrze, kulbakę, burkę, szablę i inne rzeczy wartości ok. 1500 zł, zdarli z niego nową suknię i grozili mu; mimo wezwań rzeczy nie oddali. Do grodu mógł przybyć dopiero teraz z powodu wart przeciw zarazie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 603 (skan 0605, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego.

2Miesiąca Septembris, Siedmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc

5Namiesnikiem Burgrabstwa y Viceregentem Przy-

6[reklamant:] sięgłym

k. 603v (skan 0606, strona lewa)

1sięgłym Grodzkim Winnickim Comparens personali-

2ter Wmć Pani Katarzyna z Kinderskich [?] Szawłowska

3Skarbnikowa Mielnic. w Assystencyi Ur. Jmć Pana Jgnace-

4go Danieleckiego Palestranta Grodz. Winnic. Swym

5y Wiell. Jmć Pana Kazimierza Szawłowskiego Skar.

6Mielnic. Męża Swego y małoletnich Sukcessorow

7Swoich Jmieniem, Jak prędko w niebytności

8Wiell. Męża Swego, ile w czasie teraznieyszym to dla

9przechodzących Woysk rożnych, to Grassuiących Hay-

10damakow a naybardziey przez ciężkie przyiazdy

11po wielu mieyscach grassuiącego Powietrza, przez

12warty ciężkie wszędzie stoiące, po zaiezdzie zabrania

13wszystkiego, po przestraszeniu Dzieci, y potrąceniu

14Siebie do Akt ninieyszych przybyć mogła, tak

15zaraz Solennie, o Wybicie z Dobr części Zabokrzycza [?]

16y oniżey wyrazić się maiące krzywdy y Szkody,

17naprzeciwko JWiell. Franciszkowi Saleriuszowi [!]

18Potockiemu Krayczemu Koronn. Panu, Wiell. Jano-

19wi czyli innego Jmienia Żółtowskiemu Kommissarzo-

20wi, Tadeuszowi y Michałowi Miastkowskim Miecz.

21Ukr. [?], Wawrzyńcowi Szymańskiemu Burgr. Mielnic.,

22a naybardziey iakiego kolwiek Jmienia Niedział-

23kowskiemu Półkownikowi Kozackiemu, niemniey

24Kozakom do Osob kilkadziesiąt przybranym Orę-

25żnym naiezdnikom, y Domow Szlacheckich Vio-

26latorom, teraz po Jmionach y Nazwiskach

27niewiadomym a czasu Sprawy specyfikować

28się maiącym, żali, skarży, manifestuie się y pro-

29testuie o to: Jż Jchmość Obwinieni, Wiell. Żół-

30towski Kommissarz, Wawrzyniec Szymański,

31Tadeusz y Michał Miastkowscy, Niedziałkow-

32ski Półkownik, z wyż wyrażoną Liczbą Kozakow,

33nescitur an Mandato JWiell. Pana Swego an

34proprio temerario ausu, przez Sekretnych

35Szpiegow Swoich będąc zawiadomieni, że Wiell.

36Protestantki Małżonka w Domu niezastaną [?],

37[gdy] […] do Chorągwi, ile w czasie teraznieyszym

38Ordynansem Gospodarski czas […]

39[zosta]wiwszy na Usługę Rzpltey wyiecha[ł] […]

40[…]

k. 604 (skan 0606, strona prawa)

1Protestans niewiedząc doląd [?] y przez iaką Pocz-

2tę Małżonka Swego uwiadomić, bo y kursa Poczty

3w Utrapionym teraznieyszym czasie poustawa-

4ły, niemaiąc innego Remedium wyciśniona, o-

5brana, wypędzona, y właśnie z Piersiami prze-

6straszona Kobieta, kiedy na własney y Dzie-

7dziczney Cząstce będąc persekwowana przy-

8bywszy w Swoiey krzywdzie urażenie, tak o

9wyciśnienie z Części Dobr Zabokrzycza [?], iako o

10zabranie penitus wszystkich ruchomości Sprzę-

11tow, Domowych Gospodarskich owo zgoła

12ze szczętem Ciż pomienieni Kozacy iako zawsze

13każdemu wiadomo, że maiący pozwolenie Sobie

14Kozak, nie tylko maiątek radby zabrać, ale y o śmierć

15przyprawić sobie pozwolonego, iako bardzo w tu-

16teyszym kraiu wiele praktyki, ponoszą Obywatele.

17Dosyć naczyniwszy krzywd, y Wiolencyi na pomie-

18nioney Części Dobr Zabokrzycza [?] Wiell. Protestantow

19Possessyi podległey, a w szczegolności że w czasie same-

20go Pożytku będącym, kiedy Siana, Zboża, rożnego

21urodzaju, iedne iuż zwiezione, drugie iuż do Gum-

22na gotuiące się, Role do Zasiewow wygotowa-

23ne, gotowości wszelką Gospodarstwa służącą o-

24debrali, Wiell. Protestuiącą się z Dziećmi mało-

25letniemi przestraszywszy Swoim gwałtownym

26Naiazdem lżąc, dyffamuiąc, potrącaiąc gwałtem

27od wszystkiego wypędzili, Przybyłego bliskiego krew-

28nego pod czas tego rozruchu (cuius Assistentia

29manifestatum est) ze wszystkiego obnażyli, zbili,

30y zabić nawet, ieżeli by salvante Deo był nieu-

31ciekł, pretendowali, wygnana, wytrącona y iuż

32na własney Swoiey Dziedziczney Części zostaiącą

33ciż Violatores Kozacy napadli, y tam napadłszy

34[…]li, dyffamowali, potrącali, Kabanow y Maciorek [?]

35[…] sztuk pokłuli y zabrali, y Jnnych

36[…] y niepraktykowanych naczynili

37[…] nie przestaią. O co Eadem protestans

38[sa]lva tamen melioratione in Assistentia

k. 604v (skan 0607, strona lewa – góra)

1Cuius supra manifestuie się y protestuie. Katarzyna

2Szawłowska S. M. Jako Assistens do tego manifestu

3podpisuię się J. Danielecki P. G. W. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: nescitur an mandato … an proprio temerario ausu – nie wiadomo, czy z rozkazu … czy z własnej zuchwałości; penitus – zupełnie; cuius assistentia manifestatum est – w którego asystencji złożono manifest; salvante Deo – za Bożym ocaleniem; violatores – gwałciciele; salva tamen melioratione in assistentia cuius supra – z zastrzeżeniem jednak poprawienia, w asystencji jak wyżej.

Akt związany z aktem 950 – „przybyły bliski krewny” pobity w czasie najazdu to Ignacy DANIELECKI, palestrant grodzki winnicki (asystent przy tym manifeście). W rkp. „Franciszkowi Saleriuszowi Potockiemu Krayczemu Koronn.” – zapewne omyłka (krajczym koronnym był Józef Potocki; Franciszek Salezy Potocki – wojewoda kijowski); w akcie 950 imię odczytano „Kalikstu [?]-wi”. Nazwisko rodowe „z Kinderskich [?]” i nazwa dóbr „Zabokrzycze [?]” (Zabokrzyki?) niepewne. Dół k. 603v i k. 604 zalany / zasłonięty. Na marginesie „7mo” skreślone.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17IX 1770 Katarzyna z Kinderskich [?] Szawłowska, skarbnikowa mielnicka, w asystencji Ignacego Danieleckiego, w imieniu swoim, męża Kazimierza (skarbnika mielnickiego, nieobecnego – w służbie Rzeczypospolitej przy chorągwi) i małoletnich dzieci, zaniosła manifestację przeciw Potockiemu, krajczemu koronnemu (w rkp. „Franciszek Saleriusz”), komisarzowi Janowi Żółtowskiemu, Tadeuszowi i Michałowi Miastkowskim, burgrabiemu mielnickiemu Wawrzyńcowi Szymańskiemu i pułkownikowi kozackiemu Niedziałkowskiemu z kilkudziesięcioma kozakami: dowiedziawszy się przez szpiegów o nieobecności jej męża, najechali jej dziedziczną część Zabokrzycza [?] w czasie żniw, zabrali siano, zboże i całe gospodarstwo, ją z dziećmi zelżyli i wypędzili, pobili krewnego (Danieleckiego) i chcieli go zabić, a potem napadli ją ponownie, kłując i zabierając świnie. Z powodu wojsk, hajdamaków i wart przeciw zarazie mogła stawić się w grodzie dopiero teraz.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 604v (skan 0607, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Septembris Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi

4Winn. y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem

5protunc Namiesnikiem Burgrabstwa y Viceregen-

6tem Grodzkim Winn. Przysięgłym Comparens per-

7sonaliter W. Szymon Wiliński Dobr Części Torko-

8wa pewney Dziedzic, Swym y Wiel. Jmci Pani z

9Chmielewskich Franciszki Wilinskiey Małż. Swey przez

10niżey wyrażonych Obwinionych Zbitey, Skaleczoney

11do Akt y do Obdukcyi przywieść trudney a in partu

12zostaiącey (: którego uchoway Boże żeby nie poroniła :)

13Jmieniem quam Solennissime manifestuie się żali

14y protestuie, w ten Sposob, y Oto: a to na y pko W.

15Ludwikowi, y Janowi Granowskim, Starszym [?] Małż. [?]

16Panom, niemniey Ludziom Służącym, Poddanym

17y Jnnym Spolecznikom, Jchmość Obwinieni

18iako dawne opiewaią Manifestacye od Objęcia

19Swoiey Possessyi Części Torkowa, ustawiczne

20zwykli czynić kompossessorom krzywdy, iako

21y czynić nieprzestaią, Spokoynie Sobie żyią-

22cego ninieyszego Prtta, niemogąc do Swoiey kłót-

23ni Samego użyć, Osobiście który Spokoynosci ie-

24dynie Obserwuie, krzywdzą [?], y szukaią Sposobow

25do niesnaszki, A to napadłszy Człowieka Służącego

26Wiell. teraznieyszych protestuiących się, Jana Stank-

27greta [?], na własnym Wiell. Prttow Gruncie [okrutnie] Zbili,

28o Zbicie Człowieka Swego Rekwiruiącego W. Prtta

29pryhrowali [?], y żadney nieuczynili Satisf[akcyi …]

30sami to uczynili potym nie w długi[m czasie …]

31Samego Służącego, iadącego zastąpiwszy […]

32z konia własnego W. Prttis ściągnęli, k[…]

33usłyszawszy W. Protestuiącey [?] Małż. […]

34[…]

35[reklamant:] wy[…] [?]

k. 605 (skan 0607, strona prawa)

1wyrzta [?] Onego z takiego bicia Sąsiad Obwinionych

2uwolnić musząca, w tey mozbie [?] Otrzymała Ran Si-

3niakow, y Okrutnego Zbicia wiele, iako szyrzey Wizya

4Opiewa niżey wyrażona, Ow wszystko y o inne prey-

5udycye tenże Protestans iterato manifestatur et protesta-

6tur. Szymon Wiliński mpp. Et in Contti Stanowszy

7Oczewiscie Woźny Grodu Wwa Bracławskiego y Jnnych

8Opatrzny Błażey Liniewski, w moc wierney Relacyi

9Swoiey zeznał: iż On Roku na Akcie wyrażonego

10Dnia Czternastego Septembris, na Affektacyą Wiell.

11Prttow był we Dworze Onychże, gdzie w przytomno-

12sci Urodz. Jchmciow Panow, Macieia Głowackiego Anto-

13niego Kaptuńskiego [?] widział ranow trzy kurkiem [?]

14na łopatce lewey przebitych do kosci, na Ciele

15wszystkim wiele ranow zsiniałych Obrzmiałych

16krwią Ocibłych [?] widział, y bliższą poronienia y

17Smierci bydź Sądził, y tey Wizyi prawdziwey u-

18czynił y zeznał Relacyą. Woźny nieumieiący pisać

19krzyż Swięty kładnie Błażey Liniewski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; in partu – w ciąży (dosł. przy porodzie); quam solennissime – jak najuroczyściej; iterato manifestatur et protestatur – ponownie manifestuje się i protestuje; et in continenti – i zaraz potem; cum visione – z wizją (oględzinami woźnego).

Dolny prawy róg k. 604v zniszczony zaciekiem – końcówki 5–6 ostatnich wierszy (od „Satisf[akcyi]”) i reklamant nieczytelne mimo odejmowania tła. Sens: Granowscy po pobiciu sługi Wilińskich (Jana Stank-greta [?]) nie dali zadośćuczynienia, a wkrótce sami napadli tegoż sługę, ściągnęli go z konia; Wilińska, nadbiegłszy (?), wyrwała [?] go z rąk napastników i sama została pobita.

„wyrzta [?]” – prawdopodobnie zniekształcone „wyrwała”; „w tey mozbie [?]” – niejasne (może „w tey bójce”/„rozbiórce”); „Starszym [?] Małż. [?]” – może określenie Granowskich (starsi małżonkowie?); „kurkiem [?]” – może kurkiem (strzelby); „Ocibłych [?]” – może „obiegłych” (krwią podbiegłych). „do niesnaszki” = do niesnaski (kłótni). Torków – por. akt 934 (bracia Obornicccy z Torkowa) i akty z Granowską (932, 934).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17IX 1770 Szymon Wiliński, dziedzic części Torkowa, w swoim i żony Franciszki z Chmielewskich (pobitej, w ciąży, niezdolnej do stawienia się) imieniu, zaniósł protestację przeciw Ludwikowi i Janowi Granowskim, ich sługom, poddanym i wspólnikom: od objęcia przez niego części Torkowa wyrządzają mu krzywdy i szukają zwady; pobili okrutnie jego sługę Jana Stank-greta [?] na gruncie protestujących i nie dali zadośćuczynienia, a później napadli tegoż sługę w drodze, ściągnęli z konia; Wilińska, ratując go, została ciężko pobita (rany, siniaki). Woźny Błażej Liniewski zeznał, że 14 IX w dworze Wilińskich, w obecności Macieja Głowackiego i Antoniego Kaptuńskiego [?], oglądał Wilińską: trzy rany na lewej łopatce przebite do kości, całe ciało w siniakach i obrzękach; sądził ją bliską poronienia i śmierci.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 605 (skan 0607, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego.

2Miesiąca Septembris, Siedmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc

5Namiesnikiem Burgr. y Wice-Regentem Grodzkim

6Winn. przysięgłym. Comparens personaliter Wmc Pan

7Tomasz Mokrzycki Woyski Winn. przychilaiąc się

8do dawnieyszych Manifestow Solennie na y pko JW.

9[Jo]achimowi Potockiemu Podczaszemu W. X. Litt. tu-

10[dzież] Wiell. Ostrowskiemu Ekonomowi Morachwin-

11[skiemu …]ima [?], niemniey Gołogowskiemu Lesniczemu Por-

12[…]ne [?] Starszy [?], żali y protestuie się w ten Sposob:

13[… Mokrz]ycki [?], widziawszy doskonale Oscianożę [?]

14[…] [St]winie[ckie] [?] dawna należących wszystkie

15[…] Lesniczego Kurbowieckiego [?] z Gromadą

16[reklamant:] Morachwiańską

k. 605v (skan 0608, strona lewa)

1Morachwiańską iako y Kurbowiecką [?] do Osob kilkuset

2zebranemi na tęż Sianożęć Violenter naszli [?] y Siana zabrać

3drugie Sianożęci, Wozami końmi y Bydłem wytratować,

4Dębow na tychże Sianożęciach Dwadziescia sciąć y do Mia-

5sta Morachwy zaprowadzić, Las Carny [?] do Wsi Stwinice [?]

6należący niszczyć y derewać [?], y Jnne Wiolencye nieus-

7tannie czynić, po których uczynionych Wiolencyach Wi-

8olencyach iescze w Grodzie tuteyszym niesłusznie Wiell.

9Manifestanta opisać postarał się, o ktore wiolencye ia-

10ko y o niesłuszną Cyrkumskrypcyą powtornie protestu-

11ie y Manifestuie y Reprotestuie się. Jn Verificationem

12premissorum Jdem Compns stawił przedemną Urzędem

13Opatrznego Teodora Szewczyńskiego [?], ktory stawiony zez-

14nał, iż na Rekwizycyą Wiell. Manifestanta ziechał [?] z

15Dwoma Szlachty Ur. Piotrem Stwinczyńskim [?], y Jozefem

16Swidnickim, na Grunta Stwinieckie [?] Dnia Dwudzieste-

17go Trzeciego Junij Roku teraznieyszego, gdzie widział

18Pni Dwadziescia swieżo Dembow sciętych, y do Mora-

19chwy zaprowadzonych bydź słyszał, co widziawszy y

20oglądawszy Przedemną Urzędem prawdziwey Wizyi Swo-

21iey uczynił, y zeznał Relacyą, Prosząc tak Comparens

22Protestacyi iako y Woźny Wizyi Relacyi Copiam Actis

23connotari co y otrzymał. Tomasz Mokrzycki mpp Woź-

24ny nieumieiący pisać krzyż S. kładnie Teodor Szewczyński [?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; violenter – gwałtem; in verificationem praemissorum – na potwierdzenie powyższego; idem comparens – tenże stawający; copiam actis connotari – (prosił) o wpisanie kopii do akt; cum visione – z wizją.

Lewy brzeg dolnej części k. 605 (5 wierszy przed reklamantem) zniszczony i podklejony – początki wierszy nieczytelne. Odczyty niepewne: „Oscianożę [?]” (może „sianożęć”/„Sianożęcie”), „Kurbowieckiego [?]”, nazwa wsi „Stwinice [?]” / „Stwinieckie [?]” (pisane wyraźnie „Stwinice”, identyfikacja niepewna), „Las Carny [?]” (= Czarny?), „derewać [?]” (= drzewo rąbać?), „ziechał [?]” (= zjechał), „Szewczyński [?]” (w rkp. „Szewczyński”/„Rzewczyński”).

„Morachwa” = Murafa (por. akty o dominikanach murafskich – „Murachwiański”); Joachim (Karol) Potocki, podczaszy litewski, dziedzic klucza murafskiego. „Cyrkumskrypcya” – opisanie (oskarżenie) w aktach; Mokrzycki był wcześniej oskarżony przez stronę przeciwną w grodzie winnickim. „Pni” – pni (pniaków).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17IX 1770 Tomasz Mokrzycki, wojski winnicki, ponawiając dawniejsze manifesty, protestował przeciw Joachimowi Potockiemu, podczaszemu litewskiemu, ekonomowi murafskiemu Ostrowskiemu, leśniczemu Gołogowskiemu i innym, że z gromadami murafską i kurbowiecką [?] (kilkaset osób) najechali gwałtem jego sianożęci (należące od dawna do wsi Stwinice [?]), zabrali siano, resztę stratowali wozami, końmi i bydłem, ścięli na sianożęciach 20 dębów i wywieźli do Murafy, niszczą las należący do wsi i dopuszczają się innych gwałtów, a nadto bezpodstawnie oskarżyli go w grodzie winnickim. Woźny Teodor Szewczyński [?] zeznał, że 23 VI 1770 z dwoma szlachcicami (Piotrem Stwinczyńskim [?] i Józefem Świdnickim) oglądał na gruntach stwinieckich [?] pnie 20 świeżo ściętych dębów, o których słyszał, że zawieziono je do Murafy.

Transkrypcja

k. 605v (skan 0608, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Septembris Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem

5protunc Namiesnikiem Burgr. y Wiceregentem

6Grodz. Winn. przysięgłym. Stanowszy Oczewisto

7Woźny Grtt Wwa Bracł. y Jnnych Opa[trzny Jakub]

8Jankowski w moc wierney Relacyi Swo[iey dobro-]

9wolnie zeznał, iż On Roku teraznieyszego [Tysiąc]

k. 606 (skan 0608, strona prawa)

1Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Trzynastego Września

2na Rekwizycyą JO. X. Jmci Antoniego Lubomirskiego Wo-

3iewody Lubell. Dobr Miasta Pikowa z przyległosciami Dzie-

4dzica, maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Urr. Jchmciow

5Panow Jozefa Jaworskiego, Pawła Jakubowskiego evi-

6dentioris testimonij gratiâ do tego Aktu użytych zie-

7chał do Dobr Wsi Koranowki [?], w Wwie Bracł. Powie-

8cie Winn. a Włosci Umańskiey Sytuowanych, gdzie bę-

9dąc mieszkańcow [?] Antona Sydorenka, Hrycka Man-

10dzinka [?], Matwija Derewlankę, Jwana Hołubca, Marty-

11na Musiatinka [?], Dmitra Kuczera, Andrya Gargana

12Jwana Krawca, Jacha [?] Kutyka [?], Petra Haydaja, Andre-

13ja Haydaienka, Zachara Konowata, czyli Szczerbaka [?],

14Ławryna Krawczuka, z Bratem Stepana Chimicza [?] z Dwo-

15ma Synami, Orlika Tkacza, Semena Mielnika, Andre-

16ia Lewadę, z Wdową Bratową Swoią, z Dobr Miasta

17Pikowa, do Dobr Wsi Koranowki [?] z Żonami Dziecmi,

18Chudobą, y całym Domowym sprzętem zbiegłych, y tam

19Osiadłych y aktualnie znayduiących się, tak u WJmć

20Pani Trzębowieckiey [?] tych Dobr wyż wspomianych Kora-

21nowki [?] Possessorki, iako też u Woyta, Assawuły, y całey

22Gromady tameczney w Winach prawnych do rozpra-

23wy Prawney Arestował, ktory Arest wyż wyrażeni, be-

24nevole przyiowszy pomienionych zbiegow dotrzymać deklarowali.

25Ktorym Woźny Szlachtą Sobie przytomną Oswiadczyw-

26szy się prawdziwą przed Urzędem ninieyszym Arestu

27Swego, uczynił, y zeznał Relacyą. Woźny nieumieią-

28cy pisać znak Krzyża S. kładnie Jakub Jankowski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: ex requisitione – z rekwizycji (na żądanie); evidentioris testimonii gratia – dla wyraźniejszego świadectwa; benevole – dobrowolnie. „Wina prawna” – kara (wadium) przewidziana prawem; „Assawuła” = osauł (asawuła, starszy wiejski/kozacki).

Odczyty niepewne: „Koranowka [?]” (wieś w powiecie winnickim, we włości umańskiej), „mieszkańcow [?]” (w rkp. raczej „mieszkańcow”/„niewolnych [?]”), imiona „Mandzinka [?]”, „Musiatinka [?]”, „Jacha [?] Kutyka [?]”, „Szczerbaka [?]”, „Chimicza [?]”, posesorka „Trzębowiecka [?]”. Uszkodzony prawy dolny róg k. 605v – końcówki 3 wierszy uzupełnione w nawiasach [ ] wg formuły i podpisu woźnego.

Antoni Lubomirski (1718–1782), wojewoda lubelski, dziedzic Pikowa.

Streszczenie

13IX 1770 woźny Jakub Jankowski, na żądanie ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, dziedzica Pikowa, ze szlachtą Józefem Jaworskim i Pawłem Jakubowskim, zjechał do wsi Koranówka [?] (pow. winnicki, włość humańska) i zaaresztował osiadłych tam poddanych zbiegłych z Pikowa z żonami, dziećmi, dobytkiem i sprzętami (wymieniono ok. 20 osób: Anton Sydorenko, Hryćko Mandzinka [?], Matwij Derewlanka, Iwan Hołubiec, Martyn Musiatinka [?], Dmitro Kuczer, Andry Gargan, Iwan Krawiec, Jach [?] Kutyk [?], Petro Hajdaj, Andrej Hajdajenko, Zachar Konowat czyli Szczerbak [?], Ławryn Krawczuk z bratem Stepanem Chimiczem [?] i dwoma synami, Orlik Tkacz, Semen Mielnik, Andrej Lewada z bratową wdową) – u posesorki Trzębowieckiej [?], wójta, osauła i gromady, pod karami prawnymi do rozprawy sądowej; areszt przyjęli, deklarując zatrzymać zbiegów. Relację zeznał 17 IX 1770.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 606 (skan 0608, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Czwartego Dnia.

3[Przed Urzędem] y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnick.

4[y przedemną] Michałem Jedleckim protunc Namiesni-

5[kiem Burgr.] y Wice Regentem Grodz. Winn. przysięgłym

6[reklamant:] Comparens

k. 606v (skan 0609, strona lewa)

1Comparens personalit. Urodz. Jmć Pan Jozef Kaczorow-

2ski Wiell. Jchmć Panstwa Janiszewskich Skarbn. Mozyr.

3Plenipotent Jmieniem y zwyraźney Woli tychże Wiell. Jchmć

4PP. Michała y Tekli z Dąbrowskich pierwszego Galiczowey [?]

5powtornego zaś Małżeństwa Janiszewskiey Skarbn. Mozyr.

6Janiszewskich Skarbnikow Mozyrskich Małżonkow

7y pozostałych po niegdy W. Stanisławie Galiczu [?] PP.

8Małoletnych Successorow Dobr Wsi Lemieszowki [?] vigo-

9re Jurium Sibi Servientium zastawnych y dożywotnych

10Possessorow, przychilaiąc się do Dawnieyszych manifestow

11Protestacyi y całego Procesu, Solennie y iak nayuroczy-

12sciey na y pko [Wiell.] Stanisławowi Kostce, y Franciszce z Kon-

13drinskich [?] primo Krechowieckiey Secundo ad praesens

14Bielskiey Bielskim Miecz. Czern. Małż. Dobr Wsi

15Lulince [?] quovis quis titulo Possessorom. Wiell. Marcino-

16wi Bielskiemu Mieczn. Nurskie. [?] y Jnnym Szlachcie

17y Chłopom po Jmionach y przezwiskach dobrze Wiell.

18Obżałowanym znanych remanifestuie się, żali y pro-

19testuie się, w niżey opisany Sposob y oto: Jż Wiell.

20Obżałowani nieprzestaiąc na zdawna podzianych

21krzywdach, Wiolencyach, y naiazdach, ale y teraz nie-

22zapominaiąc tychże Dzieł Swoich, zebrawszy ludzi

23ze Wsi, y Onych opatrzywszy w różny Oręż, tudzież y

24Sam Wiell. Obżałowany, z Wiell. Marcinem Bratem

25Swoim Rodzonym, uzbroiwszy się w kilka Dziesiąt

26koni, na Grunt Wsi Lemieszowki [?], ab evo niezbędnie [?]

27kwestyonowane naiachać poważył się, y naiachaw-

28szy Stado Wołow na Gruncie Lemieszowskim pasą-

29ce się zaiął, y do Wsi Lulince [?] w Possessyi Swoiey bę-

30dącey zapędził, Haydaiow powiązać, powiązanych bić

31licencyował, Sianożęci zaś Lemieszowskie a primo [?]

32uięte do Swoiey Possessyi zaprowadzić kosmus [?] waryt[…]

33y na zaprowadzane Wołow Stad Dwie dużych naw[…]

34przyiął, ktoremi do szczętu nie nie zostawiw[szy …]

35Kopica iedną Siana, wytłuć, y wytratow[ać …]

36do tych czas nie nieważaiąc na Sąd[…]

37y na zanoszące Rekwizycye, aby wyp[…]

38[…]

k. 607 (skan 0609, strona prawa)

1pomienione Stada trzyma, zaiętemi zaś Wołami z

2Gruntu Lemieszowskiego pędząc przez Swoie Łąki y po-

3między Zboża Sam chcąc Wiell. Pryncypałow Ur. Kompa-

4renta obwinić wytłuc dopuscił, y niesprawiedliwie

5Opatrznemu Grzegorzowi Okulnickiemu [?] Woźnemu Swe-

6mu Wizye w Grodzie zeznać kazał. Woły zaięte Dni

7kilka w Domu Morzył, y zmorzywszy do Grodu do pre-

8zenty przypędził, y One niemaiącemi z Stepow Lemie-

9szowskich żadney dyskwizycyi [?] niepodległych tyllko

10iedynie czawaiąc [?] na zgubę, y Utratę Substancyi Pre-

11zentował, y Jnne niesłychane krzywdy, y naiazdy

12codziennie czyniąc, na Samychże Wiell. Comparentis

13Pryncypałow przechwalaiąc się Ludzi Lemieszowskich

14łapać karą y bić dopuszczaią. Oco powtornie pnie Duo-

15na y pko Wiell. tymże Obżałowanym remanifestuie się,

16y tak o podzielania Wiolencyi, Naiazdow, Zaprowadza-

17nie Sianożęci contra praenominatos Jnculpatos, ia-

18ko też y pko Woźnemu Opatrznemu Grzegorzowi Okul-

19nickiemu [?] wiarołomnemu protestuie się. J. Kaczorowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; vigore iurium sibi servientium – na mocy przysługujących sobie praw; primo … secundo ad praesens – z pierwszego (męża) … z drugiego, obecnie; quovis titulo – z jakiegokolwiek tytułu; ab evo – od wieków; contra praenominatos inculpatos – przeciw wyżej wymienionym obwinionym.

Tytuł w rkp.: „S. M.” = skarbników mozyrskich; „M. C.” = miecznikom czernihowskim. Dolna część k. 606 (zaciek, łata) i prawy dolny róg k. 606v uszkodzone – początki 3 wierszy na k. 606 uzupełnione wg formuły, końcówki ostatnich 6 wierszy k. 606v nieczytelne. Odczyty niepewne: „Galiczowey [?]”/„Galiczu [?]” (pierwszy mąż Tekli; w akcie 956 „Primo Galiczowey [?]”), „Lulince [?]”, „Kondrinskich [?]”, „Mieczn. Nurskie. [?]” (tytuł Marcina Bielskiego), „ab evo niezbędnie [?]”, „kosmus [?] waryt[…]”, „dyskwizycyi [?]”, „czawaiąc [?]”, „pnie Duona [?]” (może „pomienionym”), woźny „Okulnicki [?]” (w rkp. „Okutnicki”/„Oklutnicki”).

„Haydaie” – hajducy (strażnicy, pasterze dworscy); „licencyował” – pozwolił; „morzył” – głodził (woły), następnie przypędził je do grodu jako rzekomą szkodę (prezenta) i kazał swemu woźnemu zeznać fałszywą wizję.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24IX 1770 Józef Kaczorowski, plenipotent Michała i Tekli z Dąbrowskich (1° Galiczowej [?]) Janiszewskich, skarbników mozyrskich, oraz małoletnich sukcesorów zm. Stanisława Galicza [?] – zastawnych i dożywotnich posesorów wsi Lemieszówka, ponawiając dawne manifesty, wniósł remanifestację przeciw Stanisławowi Kostce i Franciszce z Kondrińskich [?] (1° Krechowieckiej) Bielskim, miecznikom czernihowskim, posesorom wsi Lulince [?], Marcinowi Bielskiemu (bratu Stanisława) i ich ludziom: zbrojnie, w kilkadziesiąt koni najechali sporne od dawna grunty Lemieszówki, zajęli pasące się stado wołów i zapędzili do Lulinców, kazali powiązać i bić hajduków, zajęli sianożęci lemieszowskie, wypuścili na nie stada wołów i wytratowali siano (została jedna kopa), a pędząc zajęte woły przez swoje łąki i zboża, kazali swemu woźnemu Grzegorzowi Okulnickiemu [?] zeznać w grodzie fałszywą wizję szkody; woły kilka dni głodzili i przypędzili do grodu; grożą chwytaniem i biciem ludzi lemieszowskich. Protestuje także przeciw woźnemu jako wiarołomnemu.

Transkrypcja

k. 607 (skan 0609, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego.

2Miesiąca Septembris, Dwudziestego, Czwartego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn.

4y Przedemną Michałem Jedleckim Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winn. Przysięgłym Comparens

6personaliter Ur. Jmć Pan Jozef Kaczorowski Pnt. et ex

7speciali Commissione Wiell. Jchmć Panstwa Michała y

8Tekli z Dąbrowskich Primo Galiczowey [?] Secundo

9ad praesens Janiszewskiey S. M. Janiszewskich Skarb.

10Małżonkow, y pozostałych małoletnich ex

11[…] spłodzonych Successorow Dobr

12[Lemie]szowki [?] tak Prawem dożywotnim iako

13y Zastawnym

k. 607v (skan 0610, strona lewa)

1y zastawnym Oprawnym Possessorom iako nayuroczy-

2sciey na y pko Urr. Jchmć Panom Jakubowi Szczy-

3marnowskiemu [?] Plenipotentowi iako się bydź

4Sam mianował JO. X. Jmć Woiewodow Lubell. Jozefo-

5wi Poznańskiemu ad praesens Klucza Pikowskiego

6Gubernatorowi manifestuie się. Jż Urr. Jchmć Obżało-

7wani nullo habito praetextu do Dobr Lemieszowki

8czyniąc zrne [?] w Grodzie tuteyszym Winnickim

9z Uczernieniem Sławy, y honoru Wiell. Comptis

10Pryncypałom Ubrazkliwe [?] y z Uroszczeniem niena-

11leżytych pretensyi do Dobr Wsi Lemieszowki

12Jnteressować gwałcąc Prawa, Wiell. Compttis

13Pryncypałow służące vi et violento modo wdzie-

14raiąc się, y mimo ut supponitur wiadomosci

15JO. Xiążąt Woiewodow Lubelskich zasadzaiąc się

16tylko na Swoiey radzie, y zdaniach waruiąc się [?]

17nauszczaiąc [?] Ludzi Lemieszowskich do nieposłuszen-

18stwo pobudzaiąc, odbywania powinnosci zakazuiąc,

19dezolacyą Dobr zarzucaią, ktora za Staraniem, y

20Jnnemi Wiell. Compttis Pryncypałow Expensami do

21większey Osiadłosci coraz przychodzą, y zabudowa-

22nia, łapiąc Prawa y Annihiluiąc chcąc do Swo-

23ich Dobra Wieś Lemieszowkę, z pod Prawa tak Do-

24żywotniego iako y Zastawnego wyrwać, Summy

25należące tylko prezentuią, y na One Akcepta [?] od

26mieniaiących Sposobu Osob odpowiedzi przymo-

27wią, naiazdy czynią, y czynić oswiadczaią się, o-

28co Salva manente huius Manifestationis me-

29lioratione si opus fuerit iterato manifestuie

30y protestuie się. Vice Jozef Kaczorowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: et ex speciali commissione – i z osobnego zlecenia; ad praesens – obecnie; nullo habito praetextu – nie mając żadnego pozoru (podstawy); vi et violento modo – siłą i gwałtownie; ut supponitur – jak się przypuszcza; salva manente huius manifestationis melioratione si opus fuerit – z zastrzeżeniem poprawienia tej manifestacji, jeśli zajdzie potrzeba; iterato – ponownie; vice – w zastępstwie (podpis plenipotenta).

Dolna lewa część k. 607 (zaciek, łata) – początki 2 ostatnich wierszy przed końcem strony nieczytelne. Odczyty niepewne: „Szczymarnowski [?]” (w nagłówku „Szczy-/marnowskiemu”), „Galiczowey [?]” (por. akt 955; na skanie 0610 prawa „Stanisława … Galicza”), „zrne [?]”, „Ubrazkliwe [?]” (może „obraźliwe”), „waruiąc się [?]”, „nauszczaiąc [?]”, „Akcepta [?]”.

„Woiewodowie Lubelscy” – książę Antoni Lubomirski, wojewoda lubelski, i jego żona; dziedzice klucza pikowskiego (por. akt 954).

Streszczenie

24IX 1770 Józef Kaczorowski, plenipotent Michała i Tekli z Dąbrowskich (1° Galiczowej [?]) Janiszewskich, skarbników mozyrskich, i małoletnich sukcesorów (z pierwszego małżeństwa), dożywotnich i zastawnych posesorów wsi Lemieszówka, protestował przeciw Jakubowi Szczymarnowskiemu [?], samozwańczemu plenipotentowi wojewodostwa lubelskich (Lubomirskich), i Józefowi Poznańskiemu, gubernatorowi klucza pikowskiego: bez podstawy roszczą pretensje do Lemieszówki, oczerniają jego mocodawców w grodzie winnickim, prawdopodobnie bez wiedzy książąt podburzają ludzi lemieszowskich do nieposłuszeństwa i zakazują im odrabiania powinności, chcą wyrwać wieś spod prawa dożywotniego i zastawnego, prezentują jedynie należne sumy, grożą najazdami.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 607v (skan 0610, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset, Siedmdziesiąte[go]

2Miesiąca Septembris Dwudzie[stego …]

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi [Grodzkiemi]

k. 608 (skan 0610, strona prawa)

1Winnickiemi y Przedemną Michałem Jedleckim Na-

2miesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Przy-

3sięgłym. Comparens Personaliter Urodzony Jmć Pan

4Jozef Kaczorowski Wiell. Jmć Pani Tekli z Dąbrow-

5skich Primo Galiczowey, Secundo ad praesens Jani-

6szewskiey Skarbn. Mozyr. y pozostałych po niegdy

7S. P. Wiell. Stanisławie Mieczn. [?] Galiczu P. P. Ma-

8łoletnych Łukasza, Stefana Successorow, Dobr Wsi

9Lemieszowki wraz z Wiell.ną Matką swoią, doży-

10wotnich y Zastawnych Possessorow, Jmieniem, y z wy-

11raźney woli solennie na y pko Wiell. Antoniemu [?]

12Janowi [?] Mieczn. [?] Galiczowi, Podwoie. Bracł. nieg-

13dy Wiell. Stanisława Mieczn. [?] Galicza P. P. Bra-

14tu rodzonemu pozostałych zaś Successorow

15Stryiowi Zważywszy [?] niesprawiedliwe Pretensyey [?]

16niegodziwe w Grodzie tuteyszym przez Wiell.

17Obżałowanego z przyznaniem sobie iakowych

18ci [?] teraz [?] po wypadłey po Niegdy S. P. Wiell. An-

19tonim Turczynowiczu [?] Burgr. [?] Winn. [?] Wuiu

20swoim Rodzonym Wiell. Pryncypałki Oczernia-

21nie remanifestuie się w niżey opisany sposob,

22y oto: Jż Wiell. Podwoie. Bracł. iako kiedy post

23Fata Wiell. Turczynowicza [?], Wuia swegoż zie-

24chawszy do Dobr Wsi Lemieszowki, tak za-

25raz z niegdy Wiell. Stanisławem Galiczem P. P.

26Bratem swoim rodzonym zgodziwszy się

27Sukcessyą należącą podzielić [?], y wszytkie

28rzeczy tak ruchome iako y nieruchome na O-

29be swoie przypadłe zabrał, y do Dobr swoich

30w Litwie zaprowadził, gdzie wszytko ad sui

31Libitum rozporządziwszy, y hoynie poroździaw-

32szy powtore [?] tak do Sukcessyi S. P. Wiell. Turczy-

33nowicza pretentuiąc się [?], quo ad sui sortem [?],

34wzięta [?] chcąc resztę należycie zabrać, y przez Ma-

35nifest wyswiadcza się [?], iako też y do pozostałey po-

36[…] Panie [?] Bracie swoim rodzonym

37[…]zdaiąc [?] na pozostałych Successorow,

38[…] y wdzięcznie [?], iako z czasow

39[…]szłe do Lemieszowki roszcząc

40[…] Successyi potrzyw- [?]

41[…]

k. 608v (skan 0611, strona lewa)

1dzenie [?], Już po smierci Wiell. Podczaszy [?] Pare [?] Brata

2swego rożne rzeczy tam ex Sorte Successionali quan-

3ctam [?] ustawne [?] po onymże pozostałe pokrzywdzaiąc [?]

4pozostałych Successorow y Wiell. Comptts Pryncy-

5pałkie, tudzież konie kazawszy z stani [?] powypro-

6wadzać zabrał, y do tych czas One trzyma, y nawyżu-

7cie [?] Substancyi Urodz. Komparenta Pryncypał-

8kie y Wiell. Synowcow Swoich rożnych usiłuiąc

9tak Prawnych iako y nieprawnych sposobow gdzie

10dzie swoim Manifestem Dnia Dziewiętnastego

11Junij w Grodzie tuteyszym podanym Sat Crudo [?]

12Calamo opisał, abusum w dożywociu zadaiąc

13oczernił, na ostatek na ostatek pokrzywdzenie

14pozostałych Successorow Wiell. Matki onychże

15zarzucić umie [?] y waży się mniey nato dbaiąc

16iż sam wziąwszy z pod dożywocia na skrypt [?] tyż [?]

17pozostałey summy Czerwonych Złł. Sto kilka

18Dziesiąt oddać niechce y prowizyi należącey nie

19wypłaca, a do tego iescze summę na zastaw

20daną y na Dobrach wsi Lemieszowce ubezpie-

21czoną nescitur quo ausu Arestował, y do wy-

22cisnienia z pomienionych Dobr niemaiąc żad-

23nego Prawa sobie służącego uczyniwszy Cessyą

24w Grodzie Lubelskim JO. X. Lubomirskie-

25mu W. Lubel. namawiać y do podzielania rożnych

26krzywd pobudza co wczasie insinuacya [?] w Sądzie [?]

27dowiedziona będzie o co wszystko et Principaliter [?] o

28nienależyte Arestowanie Summy w Skarbie JO.

29X. Jmci Woiewody Lubelskiego o nieoddanie Sum-

30my na Skrypt wziętey y wszystkie wyżey wyra-

31żone krzywdy Jmieniem Wiell. Pryncypałki

32y WW. Pozostałych Successorow na y pko temuż Wiell.

33Jmć Panu Galiczowi Podwoie. Bracł. oświad-

34czaiąc prawnie Wiell. Pryncypałki upomn[…] [?]

35protestuie [y] powtore [?] remanifestuie się J. K[aczorowski mpp] [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; post fata – po śmierci; ad sui libitum – według swego upodobania; quo ad sui sortem – co do swojej części (schedy); ex sorte successionali – z części spadkowej; sat crudo calamo – dość surowym (ostrym) piórem; abusum – nadużycie; nescitur quo ausu – nie wiadomo jaką śmiałością (z jakim prawem); et principaliter – a głównie.

Akt pisany inną, niestaranną ręką (pismo rozmazane, nierówne); dolna część k. 607v i lewy dolny róg k. 608 zniszczone zaciekiem i podklejone – początki 6 ostatnich wierszy k. 608 i koniec daty (dzień) nieczytelne; data prawdopodobnie 24 IX 1770 (jak akty 955–956; namiestnik M. Jedlecki). Odczyty bardzo niepewne: imię obżałowanego („Antoniemu [?] Janowi [?]”), „Mieczn. [?]”, „Turczynowicz [?]” (wuj rodzeństwa Galiczów), „Burgr. [?] Winn. [?]”, „Podczaszy [?] Pare [?]”, „insinuacya [?]”. „P. B.” w tytule = podwojewodzi bracławski; „P. P.” (przy zmarłym Stanisławie) – pozostałych (sukcesorów) [?].

Por. akty 955–956 (te same sprawy Lemieszówki; Janiszewscy, skarbnikowie mozyrscy). Galicz, podwojewodzi bracławski, uczynił cesję (prawa do sumy) w grodzie lubelskim na rzecz ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego (stąd pretensje klucza pikowskiego – akt 956).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24[?] IX 1770 Józef Kaczorowski w imieniu Tekli z Dąbrowskich (1° Galiczowej, 2° Janiszewskiej, skarbnikowej mozyrskiej) i jej małoletnich synów Łukasza i Stefana, sukcesorów zm. Stanisława Galicza, dożywotnich i zastawnych posesorów Lemieszówki, wniósł remanifestację przeciw Janowi [?] Galiczowi, podwojewodziemu bracławskiemu, bratu zmarłego i stryjowi małoletnich: po śmierci wuja Antoniego Turczynowicza [?] Galicz, zgodziwszy się z bratem na podział spadku, zabrał wszystkie ruchomości i wywiózł do swoich dóbr na Litwie, a po śmierci brata zabrał dalsze rzeczy i konie; manifestem z 19 VI 1770 oczernił w grodzie winnickim wdowę, zarzucając jej nadużycia w dożywociu; sam nie oddaje ponad stu kilkudziesięciu czerwonych złotych wziętych na skrypt ani prowizji, zaaresztował sumę zastawną zabezpieczoną na Lemieszówce, a cesją uczynioną w grodzie lubelskim na rzecz ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, podburza go do wyzucia małoletnich z dóbr. Protestuje głównie o areszt sumy w skarbie wojewody i nieoddanie sumy ze skryptu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 608v (skan 0611, strona lewa)

1[…]

k. 609 (skan 0611, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedemdziesiątego

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz.

4Winnickiemi y Przedemną Michałem Jedleckim

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn.

6Przysięgłym. Stawiwszy się Osobiscie Ur.

7Jegomość Pan Jan Byczkowski Jmieniem y

8z wyraźney woli Wiell. Jmci Pana Jozefa Szpen-

9dowskiego Skarbnikowicza Owruckiego Dobr

10Miasta Raygroda mocą Prawa natury Dzie-

11dzica ostrzegaiąc całosci Grontow własnych

12Raygrodzkich a gwałtownym Naiazdom zapo-

13biegaiąc uroczyscie na y pko Wiell. Michałowi

14Jełowieckiemu Staroscie Bracł., tudzież Wiel.

15Jmci Xiędzu Jełowieckiemu Proboszczowi Bracł.

16a na mieyscu W. Sty Bracł. tymże Starostwem

17Bracł. władnącemu y Ur. Janowi Bronia-

18kiewiczowi rzeczonego Stwa Bracł. Ekono-

19mowi wszelkie gwałtownosci pełnić y wyko-

20nywać zwykłemu, iako też Wiell. Szpendowskiey

21Cześnikowey Żydmirskiey [?] Dobr Części Ostołopowa [?] pra-

22wem swoim Possessorce Matce, y Wiell. Sta-

23nisławowi Szpendowskiemu Cześnikowiczowi

24Żydmirskiemu [?] Synowi tejże Części Ostołopowa [?]

25Nazdziercemu [?] oraz Ur. Jakubowi Brzostow-

26skiemu Szlachty Samczynieckich [?] Gracyalis-

27tow Namiesnikowi swego Jmienia [?] Karczewskie- [?]

28mu Seniorowi alias Doboszowi tychże Szlach-

29ty, Franciszkowi Szczepańskiemu, Sebastyano-

30wi, Rochowi Jozefowi, y Szymonowi Jar-

31czewskim [?], Woyciechowi Plewieckiemu [?], Andrzeiowi

32Jezierskiemu, Piotrowi Bałdowskiemu [?], Andrze-

33iowi Draczewskiemu, Janowi Zielinskiemu

34[…] Zielinskiemu Jakobowi Tomaszew-

35[skiemu …]mu, Grzegorzowi Baczyńskiemu Kazimi-

36[erzowi …], Benedyktowi Brzostowskim, Jgnacemu

37[reklamant:] Zdzińskiemu [?]

k. 609v (skan 0612, strona lewa)

1Zdzińskiemu [?], Janowi Cmylskiemu [?] Półkownikowi

2Kozackiemu Jozefowi Sołeckiemu [?], Szymonowi

3y Piotrowi Jarockim, Janowi Podhorodeckiemu

4Andrzeiowi Żurańskiemu [?], Stanisławowi Sa-

5leckiemu [?] Grzegorzowi Zdzińskiemu [?], Bazyle-

6mu Podhorodeckiemu, Szydłowskiemu Micha-

7łowi Smerczyńskiemu [?], Andrzeiowi Szandy-

8rowskiemu [?] Jackowi Podhorodeckiemu Stanisła-

9wowi Jakubowskiemu Szlachcie Gracyali-

10stom w Szamczyncach [?] na oppressyą y uciemiężenie

11Dobr sąsiedzkich mieszkaiącym oraz odważ-

12nym Pawłowi Dudniczenkowi Fedorowi

13Czowi [?] Szanderkowi [?] Semenowi Bałdżenkowi [?]

14Dyhunowi [?] Kabłukowi [?] Jlkowi Podkrużne-

15mu [?] z Ciutonia [?] Boreckiemu Ormance [?] z Boha-

16kowa [?] Rybałkowemu Synowi Pawłowi, Zarieczań-

17skiemu, Andruszkowi, Kozakom Starostwa

18Bracł. iako też Ur. swego Jmienia Hałuzin-

19skiemu Wiell. Szpendowskiego Cześnikowicza Żydmirz. [?]

20służącemu y Pracowitym Janowi Dzyżnie [?]

21Kozakowi, Jackowi Dovhaniowy [?] Fedkowi

22Antoniukowi Ostapowi Mikołaiczynemu [?] Micha-

23łowi Szczerbatemu Matwiiowi Krzyszynemu [?]

24Synom Bliszukowi [?] Wasylowi, Bobowemu [?], Tym-

25kowi Szczerbatego Synowi, Jwanowi Dotykiu-

26kowi, Jurkowi Bliszukowi [?], Sorocie, Lewkowi

27Kudymiczukowi [?] Boreykowi Stepanowi Ma[r]-

28tyniczowi [?] Semkowi Łysemu Chłopom Osto-

29łopowskim [?] z Części Wiell. Szpendowskiey Cześnikowey Żydmir-

30skiey [?] y Jnnym tak Bracł. iako też Ostołopowskim [?]

31Szlachcie Kozakom y Chłopom w rożny Oręż [?]

32przysposobionym do Osob więcey pięćdziesiąt [?]

33[…] celem [?] Grontow Raygrodzkich własnych

34[…]

k. 610 (skan 0612, strona prawa)

1zawsze używanych gwałtownym naiezdnikom skar-

2ży, żali y protestuie się w niżey opisany sposob, y oto:

3Jż Wiell. Sta Bracł. w hie przytomnosci swoiey [?]

4podobno dla trudnieyszego ukrzywdzonym dosięcia [?]

5sprawiedliwosci rządy Stwa Bracł. Wmu Jmci

6Xiędzu Jełowieckiemu Proboszczowi Bracł.

7zostawiaiąc, przydawszy onemu Ur. swego Jmie-

8nia Broniakiewicza do pełnienia wszelkich bez-

9prawnosci niżeli do przyzwoitych rządow sposob-

10nieyszego, im zawiłsza bydź widzi drogę na tych

11osobach poszukiwania tym smieley przez onych

12Wiell. Zakazcego [?] Pryncypała krzywdzi y uciska.

13Jakoż dosyć było bezprawia kiedy Wiell. Sta-

14rosta Bracł. Żyta Ozimego z własnego

15Grontu Raygrodzkiego zebrawszy Ludzi

16z całego Starostwa Bracł. a Filipom

17za Doncow udać się kazawszy, podkosiw-

18szy Zielone na kilkaset kop gwałtow-

19nie zabrać y do Horodnicy [?] przewieść

20kazał, przez co na kilka Tysięcy Wiell. Skar-

21żącego się Pryncypała skrzywdził, przecież

22nieprzestaiąc na tym ale przydaiąc gwałtow-

23nosc do gwałtownosci zniosłszy się z Wiell. Szpen-

24dowską Cześnikową Żydmirską [?] Części Ostołopowa

25Possessorką y Synem Oney wyżey obżałowanym

26naiechać gwałtownie na własne Gronta Ray-

27grodzkie w kwestyi niebędące, a naiechawszy

28niżey wyrażone bezprawia czynić dysponował,

29czyli dopuscił. A naypierwey Wiell. Stanisław

30Szpendowski Cześnikowicz Żydmir. z Tłoki [?] Raygrodz-

31kiey Bydło [?] kilkanascie Raygrodzkich kiero-

32wnicy [?] zaiąwszy one u siebie przez dni kilka

33[…] trzymać [?] kazał, niechcąc wydać

34[…] Potym postępuiąc w dalszze bez-

35[prawia …] do Wiell. Jmci Xiędza Jełowieckiego

36[Pro]boszcza Bracł. prosząc, czyli tesknie [?] pewną [?]

37[reklamant:] dalekim

k. 610v (skan 0613, strona lewa)

1dalekim umyślnie aby dał na nas [?] Ludzi Orężnych.

2Wiell. Jmci Xiądz Proboszcz czyli to z wyraźnego

3rozkazu Wiell. Starosty Bracł. czyli też z mocy

4powierzonych sobie rządow dać Ordynans na

5Pismie Ur. Jakubowi Brzostowskiemu Namies-

6nikowi Szlachty Gracyalistow Samczynieckich [?] aby

7zebrawszy Szlachtę Kozakow y Jnnych iaki być

8może z całego Starostwa Bracł. orężnych

9Ludzi złączywszy się z Ludźmi Ostołopowski-

10mi Części Wiell. Cześnikowey Żydmir. razem na

11Gronta Raygrodzkie naiechali. A tak Ur. Ja-

12kob Brzostowski sciągnowszy Ludzi z całego

13Starostwa Bracł. orężnych w Spisy Szab-

14le Pistolety Janczarki uzbroionych y opatrzo-

15nych wraz z Wiell. Stanisławem Szpendowskim

16Cześnik. Żydmir. Osobiscie naydującym się

17naiechawszy gwałtownie na Tłokę Raygrodz-

18ką Trzodę całą Raygrodzką y konie stare [?]

19zaiąwszy do Ostołopowa zapędzili mowiąc

20Wiell. Cześnikowicz Żydmir. przed Ludźmi Ray-

21grodzkiemi hac formalia niechże Was Pan Wasz [?]

22wyiedzie tak iak ia. Ocżym Wiell. Skarżącego

23Pryncypałowi gdy znać dano niemogąc wiedzieć

24coby to znaczyło, zobligował Przyiaciela żeby się

25zgłosił do Ur. Broniakiewicza Ekonoma Bracł.

26y perswadował aby tey bezprawnosci nieczynił.

27A gdy Ur. Broniakiewicz rezolucyi niedał

28oprocz Syn iego ustnie powiedział Postano-

29wię iż tam niema Ludzi Bracł. tym czasem

30Wiell. Stanisław Szpendowski Cześnik Żydmir. Sied[…]

31z Starostwa Bracł. sprowadzonych przez noc

32całą pasł, Żonemi [?] Szlał [?] Barany Raygrodz-

33kie zaiąć w Trzodzie rznąć kazał, y tem czas [?]

34nie [?] zagrzewaiąc do następuiącey gwałt[…]

35Ur. zaś Namiesnikowi dał w nadg[rodę …]

36konie pare Raygrodzkich z Trzod[y …]

37zaięte zaś zebrawszy […]

38[…]

k. 611 (skan 0613, strona prawa)

1y Raygrodzkiey Woły z Trzodą zaięte w Woza [?] poza-

2przęgać kazawszy z Ludźmi Starostwa Bracł.

3y Swoiemi niewyszczególnianemi owszem dobrze zagrza-

4nemi na Las Prosa [?] Raygrodzki własny nigdy

5nie kwestyonowany ale zawsze z Raygrodu Sta-

6rany y używany gwałtownie naiechał, u którego Pro-

7sa zastawszy Robotnikow Raygrodzkich do onych

8strzelali bili lekoli rozpędzali Roboczego Antona

9Hordyiczuka podpaczę [?] Pelipa [?] Oranicza [?] w ręke

10prawą postrzelili pod Ur. Chrzanowskim Guberna-

11torem Raygrodzkim przy robotnikach będącym

12Ur. Ceniąc [?] Szczychy [?] bijąc Samego Ur. Chrzanowskiego Konia

13[zabi]li [?] y Jnnych Wiolencyi y gwałtow naczynili. Prosa

14Mrowe [?] w Wozie zuszkodzili, z Szkodą y po borgach [?] Nowie-

15tze [?] przymusili. Na ten gwałt Wiell. Protestuiącego

16się Pryncypał gdy kazał na Gromadę w Dzwony

17uderzyć ta skupiona kilka z tych naiezdnikow

18przypadkiem złapała, których Wiell. Skarżący

19Swoie [?] niemogąc zaraz dla niebezpieczenstwa

20od Powietrzney Zarazy w Winnicy do Grodu

21do Prezenty przez Stawie [?] przytrzymać kazał,

22a Wiell. Jmci Xiądz Jełowiecki, Proboszcz Bracł.

23chcąc pokryć swoią gwałtowną bezprawnosć

24dawszy przed komendą Moskiewską w Bracł.

25Skargę Wiell. Skarżącego się Pryncypała zakucie [?]

26go nibi gwałtownika Sam do Ostołopowa [?] swoiey z

27tąż Kommendą na Zamek Raygrodzki o pułnocy naiechał, gdzie zastawszy wszystkich spią-

28cych kazał sobie w kuchni roswiecić, a idąc z świat-

29łem do Pokoiu kazał predzey drzwi otwierać mo-

30wiąc otwieraycie żeby nieumknął Awszeż [?] żeby

31Pokoiu bez żadnego uszanowania y względu

32na Dom Szlachecki w Czapce [?] sidiec [?] kazał Wiell.

33Skarżącego się Pryncypałowi z łożka czym prę-

34dzey wstawać pytaiąc z Fukiem wiele maż [?]

35[…] y na co. A gdy Wiell. Skarżącego

36[…]ł zwołżoney [?] naciebie nienależytosci [?]

37[…] mowił że kłopotu [?] cięzka mam Wrzawę [?]

38[…] Stanowego [?] na kilka set kup [?] do Bracł.

39[reklamant:] a wszystkiem [?]

k. 611v (skan 0614, strona lewa)

1a wszystkiem [?] Pan ieszcze y Prosa usiłowałeś zabrać. Wiell.

2Jmci Xiądz Proboszcz Bracławski odpowiedział iż

3te Żyto gdy by niebyło zabrane z Łanu, tedy by go

4zabrano z Gumna Raygrodzkiego. A zatym Wiell.

5[…] Stawiaiący się Jmieniem Wiell. Pryncypała swego

6[jak]o tymże wyżey Obżałowanym o te wszystkie bez-

7prawia gwałty Zabory y naiazdy powtornie iako

8nayuroczysciey protestowawszy się, in verificatio-

9nem praemissorum Urr. Jchmciow PP. Piotra Bałdskiego [?]

10go [?] Jana Zielinskiego, Jana Podhorodeckiego, Andrze-

11ia Żurańskiego [?] Stanisława Jakubowskiego, y Robo-

12czego Andruszka [?] Gruntow Raygrodzkich naiezd-

13nikow przy gwałtownym naiezdzie zabranych, tudzież

14konie iedynascie spisu [?] iedne, y wołow cztery po pro-

15su [?] wyż rzeczone wystanych [?] prezentował, a prezento-

16wawszy, Ludzi in sequestro Officij zostawił, których

17Urząd tiboov [?] dymisit [?], a zaś do otaxowania wyż

18wyrażonych Jedynastu koni prosił mnie Urzędu

19o przydanie Woźnego, do ktorego ia Urząd ustano-

20wiłem [?] Zastania [?] przydałem Woźnego Wwa Bracł.

21y Jnnych Opatrz. Michała Rudzińskiego który w

22przytomnosci Urr. Jchmciow PP. Gabryela Pawłowskiego

23y Franciszka Ormińskiego [?] dla tym większey wiary

24do tego Aktu użytych Podeszłka [?] Cisawego [?] Łysego

25za Złł. P. osm Podeszłka Karego za Złł. P. osm Pod-

26eszłka Szpakowatego za Złł. P. szesnascie Podeszł-

27ka Karego Starego za Złł. P. pięc Klacz Szpako-

28watą za Złł. P. szesnascie klacz Gniadą Starą

29za Złł. P. osm klacz Zbarogniadą [?] za Złł. P. osm

30Klacz Gniadą Starą za Złł. pięć klacz Źrebną [?] Gnia-

31dą za Złł. P. sześć Wołow cztery każdy po Złł. P. […]

32otaxował a otaxowawszy Szlachtą sobie przytom-

33ną Oświadczywszy się przedemną Urzędem Ta-

34xy swoiey uczynił y zeznał Relacyą. Pod […]

35przez Zakłone [?] podłeżdki [?] y woły przez […]

36zowane Jmieniem Wiell. Pryncy[pała swego Ur. …]

37bie odebrał y zwyrzeczonych [?] Urząd niew[…]

38[…]

k. 612 (skan 0614, strona prawa)

1tował. Jan Byczkowski. Woźny nieumieiący pisać

2Krzyż Swięty kładnie Michał Rudziński +

Objaśnienia i tłumaczenia

Wieś Szpendowskiej, cześnikowej, pisana „Ostołopow” (w akcie 959 wyraźniej); w tym akcie odczyty ujednolicone na Ostołopów [?].

Część nazwisk poprawiona wg tekstu równoległego – akt 959 (areszt tych samych osób): Jarczewscy (nie „Szarnie Czerscy”), Plewiecki, Draczewski, Karczewski [?] senior alias Dobosz; szlachta „czynszowa” samczyniecka [?].

Łac.: in verificationem praemissorum – na potwierdzenie powyższego; in sequestro officii – w areszcie (przechowaniu) urzędu; hac formalia – tymi słowy.

Akt pisany niestaranną, rozmazaną ręką (jak akt 957); dolne części k. 609v–611v zniszczone zaciekiem i podklejone – końcówki i początki kilku wierszy na każdej stronie nieczytelne; nagłówek aktu na k. 608v częściowo zniszczony (tytuł odczytany fragmentarycznie). Bardzo wiele odczytów niepewnych, zwłaszcza imion i przezwisk kozaków i chłopów, nazw „Ostołopów [?]”, „Samczyńce [?]”, „Horodnica [?]”, tytułu „Cześnik Żydmirski [?]” (może żytomierski) oraz kwot taksy koni.

„Filipowie” (Filiponi) – staroobrzędowcy; kazano im udawać Dońców (kozaków dońskich, tj. wojsko rosyjskie); „Gracyaliści” – szlachta osiadła na gruntach starostwa (z łaski starosty), obowiązana do służby; „Prosa” (Las Prosa [?]) – może pole prosa; „Tłoka” – pastwisko [?]; „podeszłek” – źrebak / młody koń; „klacz źrebna” – źrebna klacz. Powietrze (zaraza) w 1770 r. utrudniało dowóz pojmanych do grodu; ks. Jełowiecki wezwał komendę moskiewską z Bracławia i o północy najechał zamek rajgrodzki.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

27IX 1770 Jan Byczkowski w imieniu Józefa Szpendowskiego, skarbnikowicza owruckiego, dziedzica miasta Rajgrodu, wniósł manifestację przeciw Michałowi Jełowieckiemu, staroście bracławskiemu, ks. Jełowieckiemu, proboszczowi bracławskiemu (zarządzającemu starostwem pod nieobecność starosty), ekonomowi Janowi Broniakiewiczowi, Szpendowskiej, cześnikowej żydmirskiej [?] (posesorce części Ostołopowa [?]) i jej synowi Stanisławowi, namiestnikowi szlachty gracjalistów samczynieckich [?] Jakubowi Brzostowskiemu oraz kilkudziesięciu wymienionym z imienia szlachcicom-gracjalistom, kozakom starostwa bracławskiego i chłopom odolskowskim [?]. Zarzuty: starosta kazał ludziom ze starostwa (filiponom przebranym za Dońców) skosić zielone żyto ozime na gruncie rajgrodzkim (kilkaset kop) i zwieźć do Horodnicy [?] – szkoda na kilka tysięcy zł; Stanisław Szpendowski zajął bydło z pastwiska rajgrodzkiego; na pisemny rozkaz proboszcza Brzostowski z uzbrojoną szlachtą i kozakami starostwa wraz z Szpendowskim najechał pastwisko rajgrodzkie, zajął całe stado i konie i zapędził do Ostołopowa [?], kazał rznąć barany; potem zajętymi wołami najechano las (pole?) rajgrodzki, strzelano do robotników, postrzelono Pelipa Oranicza [?] w rękę przy gubernatorze rajgrodzkim Chrzanowskim, poraniono konia; gdy gromada rajgrodzka pojmała kilku napastników, ks. Jełowiecki z komendą rosyjską z Bracławia o północy najechał zamek rajgrodzki, budząc dziedzica i grożąc mu. Na potwierdzenie plenipotent przedstawił w grodzie pojmanych napastników (pozostawionych w areszcie urzędu) oraz 11 zabranych koni i 4 woły; woźny Michał Rudziński w obecności Gabriela Pawłowskiego i Franciszka Ormińskiego [?] otaksował konie (po 5–16 zł) i woły.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 612 (skan 0614, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedemdziesiątego

2Miesiąca Septembris Dwudziestego Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winn.

4y Przedemną Michałem Jedleckim Namies-

5nikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Przysię-

6głym. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Wwa

7Bracł. y Jnnych Opatrz. Jan Sawicki w moc

8wierney Relacyi swoiey dobrowolnie zeznał, iż on

9Roku y Miesiąca na Akcie wyrażonych Dnia

10piętnastego na prawne wezwanie Wiell. Jozefa

11Szpendowskiego Skarbnikowicza Owruckiego Dobr

12Miasta Raygroda mocą Prawa natury Dziedzi-

13ca maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary

14godnych Urr. Jchmciow PP. Woyciecha Zawadzkie-

15go y Stefana Smereczyńskiego dla tym większey

16wiary do tego Aktu użytych, był w Dobrach miey-

17scie [?] Sty [?] Bracławskiey gdzie będąc Urr. Jchmciow

18PP. Jakoba Brzostowskiego Namiesnika Szlach-

19ty Czynszowych Samczynieckich [?], Karczewskiego

20Seniora alias Dobosza, Franciszka Szczepań-

21skiego Sebastyana Jarczewskiego, Rocha Jarczew-

22skiego, Jozefa Jarczewskiego Szymona Jarczew-

23skiego Woyciecha Plewieckiego [?], Andrzeia Jezier-

24skiego Andrzeia Draczewskiego Pawła Zielinskie-

25[go Jako]ba Tomaszewskiego Grzegorza Baczyń-

26[skiego] Kazimierza y Benedykta Brzostowskich

27[…] Pietrow- [?]

28[…]ckiego Jana Cmylskiego [?] Półkow-

29[nika …] Jozefa Sołeckiego [?] Szymona

30[y] Piotra Jarockich Stanisława Sołe[c]-

31[kiego …] Grzegorza

k. 612v (skan 0615, strona lewa)

1[…]kiego Grzegorza Zdnickiego [?], Bazylego Podhorodeckie-

2go, Szydłowskiego Michała Smerczyńskiego, An-

3drzeia [?] Szandyrowskiego, Jacka Podhorodeckiego, tudzież

4Odważnych Pawła Dudniczenka, Fedorowicza [?] Jan-

5denka [?], Semena Bałdżenka [?], Dyhuna [?] Kabłukowa [?]

6Jlka Podkrużnego [?] Boreckiego Czermaczynego [?]

7Rybałkowego Syna Pawła Zarzeczańskiego An-

8druszka, Szyika [?] Osadczego Filipow z Dłużka [?] y Jnnych

9Grontow Raygrodzkich naiezdnikow y bezpieczen-

10stwa gwałcicielow u Urr. Broniakiewicza Kommis-

11sarza Starostwa Bracł. zaś tegoż Ur. Broniakie-

12wicza komissarza u Woyta y Gromady Bracławskiey,

13a Dnia Siedmnastego tegoż Miesiąca był w Dobrach

14wsi Ostołopowie [?] na Części Wiell. Szpendowskiey Cześni-

15kowey Żydmir. [?] y tam Urr. swoich Jmion Hałuzinskie-

16go Dzierżaczeńskiego [?] tudzież Odważnych y Pracowi-

17tych Jwana Dytynę [?] kozaka Jacka Dowhania [?]

18Fedka Antoniuka, Ostapa Mikołaiczynego [?] Michay-

19ła Szczerbatego Matwiia Petryczynego [?] Syna, Pokrzyw-

20ka [?] Wasyla Bobowego [?], Tymka Szczerbatego Syna J-

21wana Dotyczuka [?] Jurka Bucziuka [?] Soroke, Leska [?]

22Kudymczuka [?] Boryka [?] Stepana Wojtyszczynego [?] Sem-

23ka Łysego y Jnnych u Woyta czyli Assawuły tegoż

24Części Ostołopowa [?] Arestował y prawnie przypo-

25zwał [?]. Który Arest w Bracławiu Ur. Broniakie-

26wicz Woyt y Gromada tameyszza Jmieniem Wiell. Sty

27Bracł. a zaś w Ostołopowie [?] Woyt czyli Assawuła

28Jmieniem Wiell. Szpendowskiey Cześn. Żydmir. dobro-

29wolnie przyiąwszy pomienionych Arestowanych

30do rozprawy prawney dotrzymać deklarowali

31y Submittowali się, ocżym Woźny Szlachtą sobie

32przytomną Oswiadczywszy się (: z tam tąd [?] Odiechaw- [?]

33szy :) y te przyiąwszy przedemną Urzędem praw-

34dziwego Arestu uczynił y zeznał Rel[acyą …]

35czym ninieyszze tegoż Woźnego Zeznanie [stwierdzam].

36Nieumieiętny pisma Krzyż Swięty [kładnie]

37Jan Sawicki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: ad affectationem – na żądanie; submittowali się – poddali się (zobowiązali).

Ostatni akt księgi 44-1-5 (k. 612 opisana u góry „Pagina Ultima”). Na k. 613 (skan 0615, strona prawa) – poświadczenie z 1835 r. po rosyjsku z pieczęcią lakową: Komisja Najwyżej ustanowiona dla uporządkowania ksiąg metrykalnych i aktowych w guberniach kijowskiej, wołyńskiej i podolskiej przesznurowała i opieczętowała numerowanych 612 kart (dnia 26 … 1835), podpisy członków komisji i sekretarza gubernialnego – element archiwalny, nie akt księgi (nie transkrybowany).

Akt jest tekstem równoległym do aktu 958 (lista tych samych gwałtowników) – posłużył do poprawy odczytów w 958. Nazwa wsi pisana „Ostołopow” (w 958 najpierw odczytana „Odolsków [?]”). Dolny prawy róg k. 612 i k. 612v zniszczone zaciekiem. Bardzo wiele imion chłopów i kozaków odczytanych niepewnie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

27IX 1770 woźny generalny Jan Sawicki zeznał, że na wezwanie Józefa Szpendowskiego, skarbnikowicza owruckiego, dziedzica Rajgrodu, w obecności szlachty Wojciecha Zawadzkiego i Stefana Smereczyńskiego, 15 IX 1770 w Bracławiu zaaresztował u komisarza starostwa bracławskiego Broniakiewicza oraz u wójta i gromady bracławskiej licznych szlachciców-gracjalistów czynszowych samczynieckich [?] (namiestnik Jakub Brzostowski, senior Karczewski alias Dobosz, Jarczewscy, Jarocy, Podhorodeccy i in.), kozaków i filiponów – najeźdźców gruntów rajgrodzkich (por. akt 958), a 17 IX we wsi Ostołopów [?], w części Szpendowskiej, cześnikowej żydmirskiej [?], zaaresztował u wójta (osauła) jej sługi (Hałuziński, Dzierżaczeński [?]) i chłopów; aresztowanych przyjęto do rozprawy sądowej.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 614 [?] (skan 0617 – luźna karta, strona z numerem marginalnym „614”)

1[…]

2[Roku …] [?]

3[Miesiąca …] [?]

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod[zkiemi Winnickiemi y przedemną …]

5[Jało]wickim [?] Namiesnikiem Burgrabstwa Grod[zkiego Winnickiego] Compar[ens personaliter Wielmoż-]

6na Zofia z Pulimowskich [?] Benetowa niegdy Jozefa Benetta [?] Chorą[życa] [?]

7[Świętorzy]skiego [?] [Świ]tow pozostała Małżonka Wdowa, ostrzegaiąc całosci [swoiey] [?]

8y Synow swoich Dziedzictwa Sukcessorom Prawu Jus Dożywotniemu [?] po Mę-

9żowskiemu sobie Komparentce należące, Jmieniem tak swoim iako y W. Jana [?]

10Stanisława Synow swoich z niegdy wyż wyrażonym Małżonkiem spłodzo-

11nych, a Dobr Części pewney Zarwanice Dziedziczko, Jmieniem tho [?] Jmienia [?]

12Bogumiła Bylowskiey [?] niegdy w Ignacego Bylowskiego [?] Podst. [?] Bracł. Mał-

13żonki Matki, nie mniey czyli rzeczy pro principali Wiell. Romanowi y Stanisła-

14wi Bylowskim [?] wyż wspomnionym Wiell. Podst. [?] Bracł. Sukcessorom, tak przychy-

15laiąc się do dawnieyszych wiedeń [?] y manifestow w Grodzie tymże zaniesionych

16[…]zy y manifestuie się oto: Jż wyż wspomnieni W. Benetowie [?] iako wspoł Dziedzice Dobr

17Zarwanice z Jnnemi prywatnym sposobem podług należytości Praw zwięzłey [?]

18maiąc między sobą rozdzielne Części w Siedlisku, Polach, y Sianożęciach, Dworach,

19y Poddanstwie, a w ogulnym Użytku y pożytku Młyn Las y Karczmę Sta-

20nową zostawioną bez żadnego względu na ownie [?] należytych wyż wspom-

21nianych Komparentow, naypierwey Wtrynie [?] powinne na Części Komparentow

22y Miarki zabronili Abdarza [?] Części Tejże oddalili, odrzekłszy [?] zaś Dwor

23stały potrzeby [?] mlewa [?] w pul a czasem y wyższy pożytek Zboża zabiera-

24na Abdarza [?] Części Komparentow przechwałki czyniąc do porzucenia Arendy, y

25czym przymusili Pole do Części Komparentow należące gwałtownie a Possessyi

26Ludzi Dworskie zabrać przez które nieustannie Pola zagrożone Wiel-

27y Jesin [?] w których zasiewek [?] upadła. Na Sianożęci napadszy, Siano w

28Stogach Wierzy [?] na Dziesięć Wozow zabrali. Markowi [?] Poddanemu Części

29Komparentow Sad kilka Złotych czyniący na swoy pożytek odebrali

30gwałtownie Chłopa tego zabić grożąc do ucieczki przymusili. Na sze[…]

31dla wrzszego [?] Części Komparentow uczynił Zenial [?] Budowy Dworski[e]

32Częstokrotnem przyiąc wzbraniaiący Komparentce Części dyffamowali bić [?]

33bić Dwor zapalić odgrażaiąc się ważyli się, to raz strzelaiąc z Łuk [?]

34palili z Rusznicy, rzeczy y ruchomości z Trzoda samy Dzieci Części

35poprzestraszali z gutubta [?] wyiście z Fortuny [?] Komparentow goniąc

36Bratu Czeladzie a mianowicie Demiankę Dawną swywolnicę [?] y

37dzierżawcę nie poważaiąc który zwie [?] Demianko in dignito [?] […]

38żywo wpędnemy [?] będące Woły y Ruchomości Komparentium nap[…]

39iż też Woźnie [?] wszystkie gdzie wkulbakach y Bieliznie Zabo[…]

40przymione [?] y nie tylko do takowych rozbojow się krzywd ale w […]

41Bonetz [?] powtarzaiąc ad Szulne [?] użytku w Lasach y Gdzie oddali poniew[…]

42wywożą na opust Drzewa bronią Sami zaś pertrownym [?] z pokrzyw[dze-]

43niem wszystkich Dziedzicow z nadzorym mowieniem [?] swoim w przeday[…]

44sad naywyższym wiki do wszystkich Dziedzicow należący gwałtownie

45na siebie odebrali y na osoby swoie wszystkie wszytki obrocili, Kar[czmę]

46[…]szą nadsiału [?] będące zrzedali [?] y na Jnny budowle rozporządz[i]li,

47y dotey Sami w Litwie będąc uczynioney [?] się iednemi po niegdy P.

48W. Jerzym Benecie Staroscie Swiętorzyskim [?] Regencie Minskim a Bracie

49Rodzonym niegdy W. Jgnacego Beneta Starosty Swiętorzyskiego [?] a Comparentum O[y]-

50ca Sukcessorowi pominąwszy niniejszych Komparentow iako naturalnych Sukces-

51sorow y Rodzonych Synowcow na Tysięcy Dwadziescia lub więcey odebrali

52y przy siebie Rodgarnęli [?] Mobilia iako Splendida Argenteria y Apa-

53rencyą [?] żołnierską y domową szlachecką y Wzidnika [?] Ru[…]

54w przyzwoitą w Sukniach Lapach [?] Karabelach, Szablach, w

55różnym Cynie, miedzi y Srebrze między siebie dyspartymen-

56towali y podzielili y Sami nic całe nie należy [?] iak[…]

57[reklamant:] potem [?]

k. 614 (skan 0616, strona prawa – górna część, zniszczona)

1[…] wszystkie [?] […]

2[…] adwers[…] [?]

3[…] z pomocy [?] […] tak w Wilnie [?]

4[…] Jndultow [?] Zwiazowanie [?] Pozwy [?] mulie [?]

5[…] y manifestuiąc się de nullitate wszelkich Tranzakcyi y Juwi[…]

6[…] Dzieci ac Ratione Emipost [?] Jure agere Offeruie [?]

7[…] iterato suo et quorum supra nomine queritur et manifestatur.

8Zofia Benetowa mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; pro principali – w imieniu mocodawcy; mobilia – ruchomości; splendida argenteria – kosztowne srebra; de nullitate – o nieważność; iure agere offert – ofiaruje się dochodzić prawem; iterato suo et quorum supra nomine queritur et manifestatur – ponownie w swoim i wyżej wymienionych imieniu skarży się i manifestuje.

Luźna karta (k. 614, skany 0617 i 0616 prawa), pisana inną, niestaranną ręką, wszyta na końcu księgi po „Pagina Ultima” (k. 612) i poświadczeniu komisji z 1835 r. (k. 613). Data nieczytelna (góra karty zniszczona); następny akt na tej karcie (961) ma datę 27 I 1769 i namiestnika Antoniego Jałowickiego, więc i ten pochodzi zapewne z I 1769 r. Górna część obu stron zniszczona zaciekiem i ubytkami papieru; bardzo wiele odczytów niepewnych lub niezrozumiałych – transkrypcja orientacyjna.

Odczyty niepewne: „Pulimowskich [?]”, „Chorążyca [?] Świętorzyskiego [?]”, „Bylowska/Bylowski [?]”, „Podst. [?] Bracł.” (podstoli bracławski?), „Swiętorzyskim [?]” (może „Świętokrzyskim”), wiele wyrazów w środkowej części karty (nieporządnie zapisanych). „Wtrynie [?] … y Miarki” – może miarki (młynowe); „Karczma Stanowa” – karczma wspólna.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Zofia z Pulimowskich [?] Benetowa, wdowa po Józefie Benecie, w imieniu swoim i synów Jana i Stanisława, dziedziców części Zarwanicy, oraz Bogumiły Bylowskiej [?] i jej synów Romana i Stanisława, ponawiając dawniejsze manifesty, skarżyła się na współdziedziców Zarwanicy – Benetów: pozbawili jej część udziału w młynie, lesie i karczmie, zabrali pole, siano (10 wozów), sad poddanemu Markowi [?], którego pogróżkami zmusili do ucieczki, grozili spaleniem dworu, strzelali, straszyli dzieci, wyrąbują las, przywłaszczyli wspólne użytki; nadto po śmierci Jerzego Beneta, starosty świętorzyskiego [?], regenta mińskiego, brata Ignacego (ojca jej męża?), z pominięciem naturalnych sukcesorów zabrali na Litwie ruchomości (srebra, broń, suknie, cynę, miedź) wartości ponad 20 000 zł i podzielili między siebie. Manifestuje się o nieważność wszelkich transakcji i ofiaruje dochodzić praw sądownie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 614 (skan 0616, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Januarij Dwudziestego Siodmego Dnia

3[P]rzed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winn. y przedemną

4Antonim Jakowickim [Jałowickim] Namiesnikiem Burgrabstwa Gr[odzkiego]

5[Wi]nn. Comparens personaliter W. Jmć Pan Maciey Matkowski [?]

6[…] Dobrzyniecki [?] na y pko Ur. Jmć Panu Jozefowi Poznańskie-

7[mu Gu]bernatorowi [?] y Niewiernemu Jckowi [?] Dawidowiczowi Ob-

8[…]atelowi [?] y Arendarzowi przeszłemu Pikowskim uroczyscie ma-

9[nif]estował się oto: Jż Wiell. Manifestans prowadziwszy przez

10Dobra Pikowskie w Roku niedawno przeszłym Stadniczą

11[…]to [?] Sześćdziesiąt Kamieni [?] do Dobr swoich w Szpiro- [?]

12[…]kie [?] gdzie dla nastąpioney naprzod [?] Rezolucyi nie

13[mo]gąc już samą Drogą do zamierzonego prowadzić

14[mi]eyscu [?] u Jmć Pana Poznańskiego Gubernatora Pikow-

15[ski]ego uprosił, aby z wspomnionym Stadem mogł to

16[…] na miejscu [?] bezpiecznieyszym Jako Obżałowan[y]

17[…] z nimi [?] Oświadczenia dobrego Afektu ku W. Ma-

18[ni]festantowi Tenże Stado w Zamku Pikowskim

19[prze]chować pozwolił, y na Łożowanie [?] dla Lep-

20[sz]ego Bezpieczeństwa temuż W. Zakazcemu [?] się

21[…]f [?] Dokument czyli Rewers. Po ktorym złożeniu

22[…] wnyżu [?] y odebraniu Rewersu tenże Manifestans

23[dla Ru]chawszey [?] poprawienia Drogi to Samo Stado wiosną

24[odebrać y] zaraz na Wiosnę po tenże Stado przyiechał

25[…]it [?] y odebrać go zamyslał, tedy publiczne nie-

26[bez]pieczeństwo y zamieszanie w Kraiu tuteyszym

27[…] rychło [?] Jechać zabronito [?] y do tych czas ten Jnte-

28[…]ciel [?] adwers [?] musiał Jmć Pan Poznański wiedząc że żadney

29[…] o tem Stadzie nie ma ochoty [?] a podobno może

30[…] ninieyszy Manifestans ale Dobra we Włosci

31Humańskiey

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście.

Luźna karta wszyta na końcu księgi (po k. 612 „Pagina Ultima” i poświadczeniu z 1835 r.), z I 1769 r. (namiestnik Antoni Jałowicki – w rkp. „Jakowicki”, jak często w 1769 r.). Lewy brzeg strony wszyty w grzbiet / zatarty – początki wierszy nieczytelne (uzupełnienia w [ ] przypuszczalne). Tekst urywa się na końcu strony („…Dobra we Włosci Humańskiey”); dalszy ciąg nie zachował się w skanach – akt niekompletny.

Odczyty niepewne: nazwisko komparenta „Matkowski [?]” (w tytule „Mathowskiego”), jego tytuł „P. P. B. [?]” / „Dobrzyniecki [?]”, „Jckowi [?] Dawidowiczowi”, „Stadniczą … Sześćdziesiąt Kamieni [?]” (może „Stadninę … sześćdziesiąt koni”), „Szpiro-[…]kie [?]”, „W. Zakazcemu [?]” (może „Zakładającemu”). Por. Józef Poznański, gubernator klucza pikowskiego Lubomirskich, w aktach 711–713 i 956.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

27I 1769 Maciej Matkowski [?] manifestował się przeciw Józefowi Poznańskiemu, gubernatorowi pikowskiemu, i Żydowi Ickowi [?] Dawidowiczowi, byłemu arendarzowi pikowskiemu: w poprzednim roku (1768) przeprowadzając przez dobra pikowskie stado (ok. 60 koni [?]) do swoich dóbr, nie mogąc go dalej pędzić, uprosił gubernatora o przechowanie stada w zamku pikowskim, na co ten się zgodził i wydał rewers; gdy wiosną przyjechał odebrać stado, z powodu publicznego niebezpieczeństwa i zamieszania w kraju (koliszczyzna 1768) nie mógł go zabrać, a gubernator [stada nie wydaje …]. Dalszy ciąg aktu się nie zachował.