Akty 881–920

Transkrypcja

k. 545v (skan 0548, strona lewa)

1[strona pusta, zakreślona]

k. 546 (skan 0548, strona prawa)

1[strona pusta, zakreślona]

k. 546v (skan 0549, strona lewa)

1[strona pusta, zakreślona]

k. 547 (skan 0549, strona prawa)

1Mensis Augustus, Millesimi, Septingentesimi, Septuagesimi, Anni

2Roku. Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

3Miesiąca Augusti Pierwszego Dnia,

4Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

5y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

6grabstwa y Viceregentem Grodzkim Winnic. Comparentes per-

7sonaliter Starozakonni Moszko Jakuszyński y Icko Jowelowicz [?]

8Kahalni Starsi Miasta Strzyżawki, Swoym y Całego Pospolstwa

9Żydowskiego wtym że Miescie Strzyżawce Znayduiącego się, Jmie-

10niem w Pilnosci swoiey Manifestuią się Oto, Jż Gdy w Roku

11Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmym, wszczęta Konfederacya

12Koronna w Woiewodztwie tuteyszym Bracławskim, rozne

13Kahały do wypłacenia Pogłownego Uchwalonego przyna-

14glała, na ten czas Kahał Strzyżawski y Woronowicki teraz

15nieyszy Manifestuiący się do Zapłacenia Zł. Pol. Pięcset

16Czterdziestu, w Jstocie samey za Ratę Marcową Anni Mille-

17simi Septingentesimi, Sexagesimi, Octavi, do Skarbu Konfe-

18derackiego był Przymuszony; Jako Kwit od Wielmożnego

19Potockiego Chorążego Pancernego na ten czas Regimentarza

20Woysk Skonfederowanych Generalnego in serie tali; Die Vi-

21gesima Quarta, Aprilis, Millesimo, Septingentesimo, Sexa-

22gesimo Octavo, Anno, w Pohrebyszczach wypłacił Kahał

23Strzyżawski y Woronowiecki, Marcowey Raty w Roku

24Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmym, do Skarbu Ko-

25ronnego z Parafijami do tych Kahałów należącemi z

26Seymu Konwokacyonalnego Naznaczony, Tysiąc

27Siedmset, Sześćdziesiąt, Czwartego, Roku, to iest Zł.

28Pol. Pięcset Czterdzieści, Dico Pięcset Czterdzieści,

29Jako odebratum, ten Kahał Kwituię, z Konfederacyi

30Koronney, Wielmożny Potocki Regimentarz Woysk

31Skonfederowanych Rzeczy Pospolitey Generalny Cho-

32rąży Pancerny; Dany swiadczy teraz zaś lubo od Prze-

33swietney Kommissyi Skarbu Koronnego Zaszła Dyspo-

34zycya, w Zmiarkowane [?] wypłacie Pogłowne, że iednak

35[reklamant:] tak

k. 547v (skan 0550, strona lewa – góra)

1tak Przeswietna Kommissya Skarbu Koronnego Rzpitey,

2na takowe kwity Urzęd. Superintendentom swoim

3względy mieć Zaleciła, y Aby Kahały takowe kwity,

4Jako nie są zmyslone Przysięgą Stwierdzali; Jako

5Dyspozycya w Roku Teraznieyszym Tysiąc, Siedmset,

6Siedmdziesiątym, Dnia Siodmego Junij, od wyż rzeczo-

7ney Przeswietney Kommissyi Autentycznie wydana

8Opiewa, nakazała, przeto ninieysi Stawiący się, Zado-

9syć Czyniąc tey Dyspozycyi Przysięgę Podług statutu

10Solic. [?] służącego in Eam Juramenti Rotham, Jako ten

11Kwit ktory nam od Konfederacyi na Wypłacone Pogło-

12wne, to iest na Summę Zł. Pol. Pięcset Czterdzie-

13ści Przez Wielmożnego Potockiego Regimentarza Woysk

14Konfederackich, Dnia Dwudziestego Czwartego Kwietnia,

15Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiątego Osmego, w Pohrebysz-

16czach dany, iest rzetelny y iako tez Summa przez

17nas w Jstocie samey aktualnie podczas Konfederacyi

18do rąk tegoż Wielmożnego Potockiego iest wyliczona, a

19Przez to Sprawiedliwa, tegoż kwitu że Skarbu Koronny

20nam należy bonifikacya in attendentia Officij Sui, Tu-

21dzież Wielmożnego Marcina Rakowskiego Superinten-

22denta Prowincyi Ukraińskiey, Przysięgę na Rodale w

23Szkole Żydowskiey Wykonali, prosząc hoc totum Actis

24Connotari, Co y Otrzymali Ciż Comparentes Moszko Ja-

25kuszyński, Jcko Jowelowicz [?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Moszko JAKUSZYŃSKI i Icko JOWELOWICZ [?] (w akcie 859 „Icko Jelowicz [?]”; tu „Jewelowicz/Jowelowicz”), starsi kahalni miasta STRZYŻAWKI, w imieniu całej gminy żydowskiej Strzyżawki (kahał obejmował także WORONOWICĘ). W 1768 r. konfederacja (barska) przymusiła kahał strzyżawski i woronowicki do zapłacenia do skarbu konfederackiego 540 zł pol. za ratę marcową pogłównego 1768 r.; komparenci przytaczają treść kwitu wystawionego 24 IV 1768 w POHREBYSZCZACH przez Potockiego, chorążego pancernego, regimentarza generalnego wojsk skonfederowanych (zapewne Joachim Potocki). Komisja Skarbu Koronnego zarządziła (dyspozycja z 7 VI 1770), by superintendenci uwzględniali takie kwity, jeśli kahały potwierdzą przysięgą ich autentyczność; komparenci złożyli więc przysięgę na Torę (Rodale) w synagodze, w obecności urzędu (?) i superintendenta prowincji ukraińskiej Marcina RAKOWSKIEGO, że kwit jest rzetelny, a suma rzeczywiście zapłacona Potockiemu – i że należy się im bonifikacja w Skarbie Koronnym. Na marginesie notka o odczytaniu z kopią (Szandyrowski [?]). Por. akt 859 (ten sam kahał – zniszczenie Strzyżawki i Woronowicy).

Odczyty niepewne: „Jowelowicz [?]”; „Szandyrowski [?]” w notce marginesowej (może pisarz grodzki); „w Zmiarkowane [?]” (może „w zmiarkowanej”/„zmniejszonej”); „Solic. [?]” – zapewne „Solito” (zwykłej roty) albo skrót statutu.

Łacina: Mensis Augustus Millesimi Septingentesimi Septuagesimi Anni – „miesiąc sierpień roku 1770” (nagłówek miesiąca w księdze); in diligentia sui cum iuramento – „dla dopełnienia swej staranności, z przysięgą”; comparentes personaliter – stawiwszy się osobiście; Rata Marcowa Anni 1768 – rata marcowa roku 1768; in serie tali – „w takim brzmieniu”; die vigesima quarta Aprilis 1768 – 24 kwietnia 1768; dico – „mówię (słownie)”; odebratum (ut acceptum) – „jako odebrane”; in eam iuramenti rotham – „według tej roty przysięgi”; bonifikacya – zaliczenie, zwrot; in attendentia officii sui – „w obecności swego urzędu”; Rodale (rodał) – zwój Tory; szkoła żydowska – synagoga; hoc totum actis connotari – „aby to wszystko wpisano do akt”.

Streszczenie

1VIII 1770 starsi kahalni Strzyżawki Moszko Jakuszyński i Icko Jowelowicz [?] zamanifestowali, że w 1768 r. kahał strzyżawski i woronowicki zapłacił konfederacji barskiej 540 zł pol. raty marcowej pogłównego (kwit regimentarza Potockiego z 24 IV 1768, Pohrebyszcze), i zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 zaprzysięgli na Torę w synagodze rzetelność kwitu, domagając się bonifikacji w Skarbie Koronnym.

Transkrypcja

k. 547v (skan 0550, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego.

2Miesiąca Augusti Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa y Viceregentem Grodzkim Winnic. Comparens per-

6sonaliter Wielm. Pani Maryanna z Mikulskich Pawłowska

7[reklamant:] niegdy

k. 548 (skan 0550, strona prawa)

1niegdy Wiel. Jmć Pana Michała Pawłowskiego Podst. Czer.

2pozostała Małż. Wdowa, zapatrzywszy się przy osierocia-

3łym bez Opiekuna wstanie Swoim na zniszczenie

4y wyzucie Swe z własney Substancyi, ze nayuroczyściey

5ptko Wielmożnemu Jmć Panu Stanisławowi Kordy-

6szowi Cześnikowi Winnickiemu zanosi Manifestacyą

7oto, Jż Wiel. Obżałowany Widząc w Sierocttwie nie

8wiadomą Prawa wadległości bliskich y Pokrew-

9nych Przyiacioł nie usłuzonemi [?] przez się y przez Przy-

10iacioł od Siebie użytych, perswazyami remonstruiąc

11nieszczęśliwość Kraiu, a sam mniey tęże zważaiąc

12reprezentuiąc, y kassuiąc procesa, w ktorych y Sam do

13odpowiedzi to na WMć Komparentce wymogł że

14Wielmożna Komparentka będąc Trzech Części Zupeł-

15ney Cybulowa Prawem natury y Spadkowym Dzie-

16dziczka, w przod do Kontraktu Rezygnacyonis in-

17post do Donacyi Kwitu y Jnnych Tranzakcyi przy-

18stąpić zniewolona musiała, y przystąpiła lecz że

19te wszystkie Actus iako bez wszelkiey Rady y po-

20rady y nay mnieyszey assystencyi pokrewnych po-

21dziełane, y Stały, a dotego bez żadney przyczyny y

22nay mnieyszego włożku Prawa natury Dziedzictwa,

23w zastawne przywrocone Possessyą y to tylko te

24wszystkie nastąpione Tranzakcye w Sobie wyrażaią

25iedyne W. Komparentki pokrzywdzenie nad

26łamanie Praw y przywrocenie y mniey potrzebne zgu-

27bę Sukcessorów z Substancyi Wyzucie wynika, więc W.

28Komparentka wracaiące się do Praw Dziedzicznych y te

29Dobra Swych Jstotnych Wsi Cybulowce o nieważność

30Kontraktu Rezygnationis Donacyi Kwitów zamian Cessyi,

31Jntromissyi y Jnnych wszelkich, o Dobra Cybulow między sobą

32a W. Kordyszem Cz. Winn. zaszłych Tranzakcyi iako Pra-

33wem tak W. Komparentki Dziedzicznym, tudziesz Koronny

34przeciwnych zaswiadczeniem, powrotu do Jstoty Prawa

35Dziedzicznego y Dobr Cybulowa Dziedzictwa, od Oczekania Szka-

36wicznego [?] każdego czasu oddane, Cum Salvo regressu ad pri-

37mevum processum opretensye Manifestatur et protestatur

38Maryanna Pawłowska.

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifestantka: Marianna z MIKULSKICH PAWŁOWSKA, wdowa po Michale PAWŁOWSKIM, podstolim czernihowskim; obżałowany: Stanisław KORDYSZ, cześnik winnicki. Wdowa, osierocona bez opiekuna i nieznająca prawa, pod naciskiem perswazji Kordysza i jego przyjaciół (powołujących się na nieszczęście kraju), który też kasował procesy i wymuszał na niej odpowiedzi, została zmuszona do zawarcia najpierw kontraktu rezygnacji, potem donacji, kwitu i innych tranzakcji dotyczących trzech części wsi CYBULÓW (CYBULOWCE), których była dziedziczką z prawa natury i spadku. Ponieważ wszystkie te akty zawarto bez rady i asystencji krewnych, bez przyczyny, z krzywdą jej i sukcesorów, wnosi o nieważność kontraktu rezygnacji, donacji, kwitów, zamiany, cesji, intromisji i innych tranzakcji z Kordyszem i o powrót do dziedzictwa, z zastrzeżeniem powrotu do pierwotnego procesu.

Odczyty niepewne: „Szandyrowski [?]” w notce marginesowej (ta sama ręka co w akcie 881); „wadległości” (= zawiłości? „wadliwości”?); „nie usłuzonemi [?]”; „Stały” (= „stały się”); „włożku” (= „wkładu/wyłożenia”?); „Cybulowce/Cybulów” – ta sama wieś; „od Oczekania Szkawicznego [?]” – fragment niejasny; „opretensye” = „o pretensye”. Tekst miejscami składniowo zawiły (pisarz zapewne przepisywał z brulionu).

Łacina: de nullitate – „o nieważność”; comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; contractus resignationis – kontrakt rezygnacji (zrzeczenia się dóbr); inpost (in post) – potem; actus – akty prawne; cum salvo regressu ad primaevum processum – „z zachowaniem prawa powrotu do pierwotnego procesu”; manifestatur et protestatur – „manifestuje się i protestuje”; Legi cum copia – „przeczytałem (zgodnie) z kopią” (notka kolacjonującego).

Streszczenie

1VIII 1770 Marianna z Mikulskich Pawłowska, wdowa po podstolim czernihowskim Michale Pawłowskim, zamanifestowała się przeciw Stanisławowi Kordyszowi, cześnikowi winnickiemu, o nieważność kontraktu rezygnacji, donacji, kwitów, cesji, intromisji i innych tranzakcji o jej trzy części wsi Cybulów, do których została zmuszona bez rady krewnych, i zastrzegła powrót do dziedzictwa.

Transkrypcja

k. 548v (skan 0551, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti, Pierwszego Dnia,

3Przed Urzędem, y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickie y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namies-

5nikiem Burgrabstwa y Viceregentem Grodu Winnickie-

6go. Osobiście Stanowszy Urod. Jmć Pan Jan Wisławski [?] z wy-

7raźney Woli W. Jmć Pana Franciszka Żaboklickiego Łowcz.

8Żydacz. Dobr Części Wsi Maianowa Zastawnego Possessora,

9teraz na Smiertelney pościeli bez nadziei Życia Zostaiącego

10Jmieniem Czyniący, Widząc tak wielki gwałt Prawa Bo-

11skiego, y Swieckiego, przez niżey wyrażonych Obżał. absolu-

12tnym bezprawiem wykonany, Zapobiegaiąc, więc takowym

13Nieprzyzwoitosciom, Ażeby podobne wczasie teraznieyszey nie-

14szczęsliwosci niedziałysię bezprawia, oraz Całości, fortuny

15Bezpieczeństwa, Honoru, Zdrowia, Życia, Pryncypała swe-

16go Ostrzegaiąc z Przychileniem się do Dawnieyszych Mani-

17festow y Protestacyi wtey Sprawie nastąpionych, niemniey

18Kontraktu Zastawnego Trzyletniego Między W. Marci-

19nem Łastowieckim, Cześnikiem Lubacz. z Jedney, a

20Wielmożnym Comptis Pryncypałem Roku Tysiąc, Siedm-

21set, Sześćdziesiąt, Piątego, Dnia Osmnastego Maja o

22Część Wsi Maianowa z Drugiey Strony w Kluczowie [?]

23Spisanego, na przeciwko temuż W. Marcinowi Cz. Lubacz.

24Wspomnionych Dobr Wsi Maianowa Części swoiey Dziedzicowi

25Jurysdatorowi, Oycu, y Dawidowi Synowi Łastowieckim Urz. swe-

26go Jmieniem Budzyńskiemu [?] przez W. Łastowieckiego, Oyca,

27do tey Akcyi sprowadzonemu, y Roboczym, Kiryłowi Władyczu-

28kowi [?], Wasylowi Weyczyszynemu [?], Wasylowi Dziewoniowi [?], Pa-

29włowi Korasoniowskiemu [?], Demkowi Szulakowi, Maćkowi

30Szewcowi, Kiryłowi Porymakowi [?], Wasylowi Tepczyiowi [?], An-

31dryiowi Szulakowi, Andruchowi Szewcowi, Kasprowi, Oraz

32Pawłowi Janthowemu [?], Woytowi z Części W. Łagerskiego [?] Chorąż.

33Woyg. [?], Zaciągnionemu Spoteczanikowi [?] broni, Kul y Prochu do

34Dawaiącemu y Jnnym po Jmionach y Przezwiskach lepiey Szkodnikom [?]

35[reklamant:] wiadomym

k. 549 (skan 0551, strona prawa)

1wiadomym do osob Dwudziestu w Cepy, Kosy, Spisy, Samopały, gro-

2ny [?] Raz uzbroionym na niżey wyrażone in casu gwałty, Tumul-

3ty Zasadzki y Zaboystwa przybranym manifestowały Protes-

4towałsię w takowy sposob, Jż W. Łastowiecki Zaciągnowszy

5Summy Dwuch Tysięcy Czterechset Zł. Pol. u W. Comparen-

6tis Pryncypała w ktorey Część w Część swoiey Wsi Maianowa

7Dziedziczny Zastawnym Trzyletnym Kontraktem zrzeka-

8niem [?] Gruntu Onemu wypuścił nie tylko Pierwszego Try-

9ennium rożne temuż Comptis Pryncypałowi w Possessyi

10przeszkody y dolegliwości czynił, zboża spasał, y tratował, Co

11W. Comptis Pryncypał unikaiąc Domowych Kolligacyi [?] z

12właściela [?] w nadziei będąc y życiąc Sobie na Terminie Ex-

13pirującego Kontraktu odebrania Summy wszystko cierpli-

14wie znosił, y milczeniem pokrywał, lecz gdy natymże Expi-

15racyi Terminie, za poprzedzaiącą wielokrotną Rekwizycyą żad-

16ney W. Obżałowany Satysfakcyi nie uczynił, owszem wpow-

17torne Triennium z przyczynieniem Grodzów [?] y Milianowemi [?]

18zaugodę wczasie potrzeby zawdzięczeniu obowiązkami do-

19datszey [?] Dzierżawy wpraszał y zobligował, tenże Kontrakt

20we Wszelkich Punktach y Ligamentach z poprzysiężeniem Jntraty zło-

21żonym [?] mać [?] opisał się na co W. Comptis Pryncypał Jstnie [?] będąc wspo-

22Jakiey kolwiek wdzięczności rad nie rad pozwolić musiawszy, w powtorne

23Tryennium wszedł, ale y w powtornym Tryennium w nadziei swoiey

24Omylony został, albowiem gdy do używania pomienionych Gron-

25tow przystępował, y one Orać zaczynał, tenże Obżał. orać niedopu-

26szczaiąc, pługi powielokrotnie zganiał, niektorych Grontów Wła-

27snemi Comptis Pryncypała Pługami staraniem y Expensem Zoranych

28Zasiewać bronił, y sam one zasiewał, Zasiane zaś od biorąc [?]

29Zorzych [?] Koscielnych [?] zbierał, y na swoy pożytek obracał, a z ktor-

30rych zebrać nie mogł, Spasaniem Tratowaniem y Zamykaniem

31W niwecz obracał, Ludzi przy pługach będących bił, Samego także

32Comptis Pryncypała do pługów wyiechałego, Synem swoim Urz. Dawi-

33dem Łastowieckim na polu przez siebie wydzielonym napadłszy,

34tak tyrańsko drągami zbił y Rękę lewą w Ramieniu wytrącił,

35że tenże Comptis Pryncypał niedziel kilkanaście na niebespieczney po-

36ścieli wstawać musiał, Poddaństwa do nieposłuszeństwa podburzał

37y do swoiey robocizny pociągał, Additamenta za Kwitem Comptis

38Pryncypała co rocznie po Zł. Pol. Osmdziesiąt y Groszy Dwadzieścia

39z tego dopłacać się powinnego za Rok przeszły y teraznieyszy Wy-

40płacać zakazał, zgoła od samego prawie objęcia Possessyi Comptis

41Pryncypałowi niedaiąc spokoyney godziny, wszelkie Krzywdy Obelgi y Dy-

42zgusta iako o tym dość Manifestów y protestacyi swiadczy na Wy-

43rugowanie z Possessyi y wyrzeczenie się Summy wyciągał, ieszcze

44Tym się nie kontentuiąc nie dość że w Roku przeszłym na Ozom [?]

45Dni na polu podedawszem [?] Obżał. tym że Kontraktem wypuszczonym

46Pługami Comptis Pryncypała zoranego zasiać niedopuścił, z ktorych to

47[reklamant:] Osmiu

k. 549v (skan 0552, strona lewa)

1Osmiu dni Comptis Pryncypał dwa dni tylko Żytem Ozimym Zasiał,

2Reszty zaś Dni Sześciu W. Obwiniony ani sam niezasiał ani Pryncypałowi

3Zasiać niedał, a przeto do znaczney szkody przywiodł, teraz ostatka tych

4dwoch Dni Żyta Zbierać zabronił, o ktore to zabranie Żyta, lubo W. Pro-

5testant przez przyiacioł prosił, y rekwirował, iednakże W. Obżałowany

6idąc wbrew Prawu Boskiemu y Swieckiemu, niemaiąc względu

7ani na Obowiązki Kontraktu ani na dawnieysze podziałane Krzyw-

8dy, ani też na wielokrotne prozby, Remonstracye y perswazye, Przy-

9iacielskie wtych rekwizycyach zachodzące, ani na ostatek na Sen [?]

10Dziewięć lat swoich nie niedbaiąc [?], samą iedynie absolutnoscią

11Postępuiąc, na ostatnie Comptis Pryncypała Substancyi, Honoru, Zdrowia, a

12nareszcie (Jako się stało) y życia godzi wyzucie, kiedy wiedząc dosta-

13tecznie otym, że wczasie teraznieyszey nieszczęsliwosci pod czas

14Powszechnego w Oyczyźnie Zamieszania, rozpustne y wyuzdane

15Chłopstwo, iak w Kraiu tuteyszym Ukraińskim do buntow (Jako

16się dotych czas praktykuie) y wszelkich zbrodni skłonne straszno

17Swiatu Chłopskiey klęski wydały praktyke, gdzie nieczy [?] onemu

18Daiąc rozpuście poblaż, ale raczey zły swawoli y Hultaystwa (

19ktore Woyska polskie y Rossyiskie ustawicznie znoszą y Gromią)

20niebyło pilnie tego potrzeba, y one wkarności trzymać należy

21Jmć Obżałł. wyż wyrażonych poddanych swoich, y Jnnych z ob-

22cych stron sprowadzonych na dniu wczorayszym, to iest trzeciem [?]

23Miesiąca Lipca samym wieczorem zebrawszy, y broni u postron-

24nych pożyczywszy w Samopały, Spisy y Kosy y Jnny Oręż z wszelką

25Amunicyą opatrzywszy, y rozweseliwszy przez całą noc do boiu

26Animował, a na Switaniu Dnia Dzisieyszego na akcie wyrażonego

27Maiąc wiadomość że W. Comptis Pryncypał dla zebrania tegoż żyta żeńców

28swoich ma wysłać około Dworu swego y lasku przy tymże polu będą-

29cym uzbroionych, na zasadzkach postawiał, a gdy W. Stawaiącego Pryncypał

30tychże żeńców wysłał, y sam z W. Pawłem Żaboklickim Bratem Swo-

31im Konnym orężnym w gościnie przybyłym, na też pole do robotni-

32ka wyszedł, tedy W. Obżał. y Synem swoim y Urz. Budzyńskim [?] Szty-

33cie [?] pod pole szturmak [?] Kulami y Lotkami nabity trzymaiąc, prze-

34Dobrey przyiaźni przyszedłszy y po Krotkim sporze y Dyskursie zamie-

35rzywszy do W. Comptis Pryncypała y Brata onego w Kupie Żeńcami stoiących nie-

36spodzianych, y nic sobie niewinnych z tegoż szturmaka wystrzelił, gdzie

37Paska [?] Wrzechmocnego chybywszy samego Comptis Pryncypała y Brata iego in (?)

38etu [?] Roboczych niegdy Wasyla y Mikołę Żeńców na smierć zabił y Ciała

39Onych do siebie porwać kazał, a zaś Urz. Budzyński w tymże punkcie z Fuzyi

40Kulami nabitey wystrzeliwszy Roboczych Jwana Horabczenka y Sobka wpiersi

41[reklamant:] Smiertelnie

k. 550 (skan 0552, strona prawa)

1Smiertelnie postrzelił potym W. Łastowiecki na Chłopstwo na Zasadz-

2kach będące zawoławszy za samym Comptis Pryncypałem y Bratem iego W.

3Pawłem Żaboklickim uciekaiącemi Salwuiącemi się gonić strzelać y bić

4Surowo przykazywał, a tak Chłopstwo iak z natury na Krew szlachec-

5ką chciwe, biorąc z Pana swego zgorszenia przykład, dognawszy W.

6Pawła Żaboklickiego Ratyszczami y drągami okrutnie zbili, Głowę

7Ręce y nogi poprzetrącali a zbitego y ledwie co żywego do Dworu

8Obżał. zaprowadziawszy zewszystkiego obdarli, y w ciężki sekwestr o-

9sadzili, Roboczy zaś Kiryło Władyczuk [?] zasiadłszy w Życie na W.

10Comparentis Pryncypała do biegącego z Rusznicy wystrzelił, gdzie

11chybiwszy onego zupan na prawey pole kulą przestrzelił potym

12tak tyrańsko Rusznicą po bok Ciemia w Głowę Uderzył że Cięży [?]

13na miazgę zgruchotawszy ranę okrutną do mozgu zadał y tym

14że razem na ziemię obalił, a Widząc W. Obżał. bez nadziei życia

15leżącego y prawie konaiącego aby się dłużey niemęczył, nieutsci-

16wemi [?] powiedziawszy słowy dobić po kilka kroć nie przykazywał,

17Ktory to Kiryło Władyczuk słysząc dobrą Pana swego Pociechę Piersi

18Żiobra [?] y ręce poprzetrącawszy, potym w Głowę Kolbą bezbożnie bił

19Ruki [?] na miazgę zgruchotaney y zpłaszczoney nie uymał Głowy,

20Mniemaiąc już za Ubitego daley w Żyto zawlokłszy Chwastem przy-

21rzucił, gdzie tenże Comptis Pryncypał zapewne by był swego życia doko-

22nał, tak iak y dwudzy [?] gdy by niebył przez swoich ludzi wzięty na

23tym Mieyscu do nocy dobrał [?] przez ktore to tyrańskie zbicie y Głowy

24Pogruchotanie bez nadziei życia Zostaiącemu kości z Głowy wyłażą y oddech

25ranami przechodzi tak dalece że tenże prawie Ranami już już wy-

26chodzący Kapłan [?] pilnuie duszy Żyto zaś tę W. Obżał. swemi Żeńca-

27mi Zbierać y na swoy tok przewozić kaze, Zaczym ninieyszy

28Stawaiący zważaiąc czas teraznieyszy nieszczęśliwy przy ktorey Wszel-

29kiey Jurysdykcye y Subsellia ustały a pokrzywdzonym (W. Jmć

30Pan Obżałowany naybardziey dufa Sprawiedliwość uchilona

31te Przed Aktami ninieyszemi Jmieniem W. Brata swego Czy-

32ni Oswiadczenie że co się tycze nadziałanych Szkod Wiolencyi

33y Zaborow y Jnnych pretensyi z Gruntu pochodzących tych

34w Sądzie przyzwoitym do upomnienia się wolną drogę

35Zostawuie, co się zaś tycze niebespieczeństwa Życia y akcelera-

36cyi (Strzeż Boże) smierci tegoż Pryncypała swego gdzie czasu tera-

37znieyszego Sprawa należeć będzie w każdym Sądzie y Urzędzie tu-

38kowemu bezprawiu przyzwoitych Prawie Czynić niezaniedbać

39Sukcessorom onego, ofiaruie co wszystko powtornie iak nay-

40uroczyściey Manifestowawszy się, prosił mnie Urzędu o przyda-

41nie Woznego do oglądania postrzału na Roboczym Jwanie Horab-

42czenku będącego, ktorego ia Urząd zezwalaiąc prozbie przydałem

43[reklamant:] Woznego

k. 550v (skan 0553, strona lewa – góra)

1Woznego Generała Wwa. Bracł. y Jnnych Opatrznego Michała

2Radlinskiego [Radzińskiego] Ktory w przytomności Urod. JchMć PP. Łukasza Sakiewicza [?]

3y Antoniego Pawłowskiego widział y Urzędownie Oglądał, na tym

4że Roboczym Jwanie Horabczenku w Prawey Piersi postrzał smier-

5telny y głęboki Ktory to postrzał tenże Roboczy Jwan Horabczen-

6ko przez Urz. swoiego Jmienia Budzyńskiego [?] przystrzeleniu do Żeń-

7ców z W. Łastowieckim na Polu w Życie W. Żaboklickiego Łowczego

8Żydacz. z Fuzyi Kulą mienił bydź sobie zadany, co widziawszy

9y Oglądawszy Szlachtą sobie przytomną Oswiadczywszy się prze-

10demną Urzędem Prawdziwey Obdukcyi Uczynił y zeznał

11Relacyą po ktorey uczynioney Obdukcyi tenże Comparens

12Sieromięgę na prawey Piersi Kulą przestrzeloną Krwią Okrut-

13nie zbroczoną na tymże Roboczym Jwanie Horabczenku będącą

14Przed Urzędem ninieyszym prezentował, a po Prezentowaniu

15na zad one do sielię [?] wywzerywszy [?], Urząd ninieyszy zwyczzenia [?]

16Zakwitował, prosząc tak Comps swoiey protestacyi iako y Wozny

17Obdukcyi Rellatiy do akt przyięcie co y otrzymali Jan Wisławski [?]

18Wozny nieumieiący pisać Znak Krzyża S. kładnie Michał Radziński +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Jan WISŁAWSKI [?] (w tekście i podpisie „Wisławski/Wiśławski”) z woli Franciszka ŻABOKLICKIEGO, łowczego żydaczowskiego (por. akt 874 – Michał Żaboklicki, także „łowczy żydaczowski”; tu wyraźnie „Franciszka”), zastawnego posesora części wsi MAJANOWA, leżącego „na śmiertelnej pościeli bez nadziei życia”. Obżałowani: Marcin ŁASTOWIECKI, cześnik lubaczowski (w rkp. wyraźnie „Łastowieckim” – rozstrzyga formę z aktów 865–866), dziedzic i jurysdator części Majanowa, jego syn Dawid, urzędnik („Urz.”) BUDZYŃSKI [?] sprowadzony do tej akcji, poddani (robociani) Kiryło WŁADYCZUK [?], Wasyl Weyczyszyn [?], Wasyl Dziewoń [?], Paweł Korasoniowski [?], Demko i Andryj SZULAKOWIE, Maciek i Andruch SZEWCOWIE, Kiryło Porymak [?], Wasyl Tepczyj [?], Kasper, wójt Paweł Janthowy [?] z części Łagerskiego [?], chorążego „Woyg.” [?], oraz zaciągnięty „spoteczanik” [?] dostarczający broń, kule i proch – razem ok. 20 osób z cepami, kosami, spisami i samopałami.

Treść: Łastowiecki, pożyczywszy od Żaboklickiego 2400 zł pol., wypuścił mu w zastaw część Majanowa trzyletnim kontraktem z 18 V 1765 (spisanym w Kluczowie [?]), ale przez cały pierwszy trzylecie czynił przeszkody, spasał i tratował zboża; po upływie terminu nie zwrócił sumy i nakłonił do drugiego trzylecia, w którym zganiał pługi, zasiewał sam grunty zorane przez posesora i zbierał plony, bił ludzi przy pługach; sam Łastowiecki z synem Dawidem pobił drągami Żaboklickiego i wybił mu lewą rękę w ramieniu (kilkanaście tygodni w łóżku); podburzał poddanych, zakazał wypłacać coroczne „additamenta” (80 zł 20 gr). Jesienią 1769 nie dopuścił zasiać 6 z 8 dni (morgów) ozimego pola, a teraz zabronił zbierać żyto z pozostałych dwóch. Wieczorem „trzeciego [?] lipca” (zapewne omyłka pisarza – w tekście „na dniu wczorayszym”) zebrał poddanych i obcych, uzbroił ich pożyczoną bronią, przez całą noc podburzał do boju i rozstawił na zasadzkach przy dworze i lasku. Gdy rano Żaboklicki wysłał żeńców i sam z bratem Pawłem ŻABOKLICKIM wyszedł na pole, Łastowiecki ze szturmaka nabitego kulami i lotkami strzelił w grupę: chybił braci, ale zabił na miejscu żeńców Wasyla i Mikołę i kazał zabrać ich ciała; Budzyński [?] z fuzji postrzelił śmiertelnie w piersi Iwana HORABCZENKę i Sobka. Następnie chłopi z ratyszczami i drągami dognali i okrutnie pobili Pawła Żaboklickiego, obdarli go i uwięzili we dworze; Kiryło Władyczuk [?] strzelił do Franciszka Żaboklickiego z rusznicy (przestrzelił żupan), uderzył go rusznicą w głowę, rozbijając czaszkę „do mózgu”, a gdy Łastowiecki kazał go dobić, łamał mu żebra i ręce i bił kolbą w głowę, po czym zawlókł do żyta, uważając za zabitego. Żaboklicki, odnaleziony przez swoich ludzi dopiero w nocy, leży bez nadziei życia, kości wychodzą mu z głowy, przy nim czuwa kapłan; żyto Łastowiecki kazał zebrać i zwieźć na swój tok. Komparent zastrzega drogę sądową co do szkód, a co do zagrożenia życia i ewentualnej śmierci – prawo sukcesorów do dochodzenia sprawiedliwości. Woźny generalny Michał RADZIŃSKI (w tekście „Radlinskiego”, w podpisie „Radzinski”; por. akt 877) w obecności Łukasza SAKIEWICZA [?] i Antoniego PAWŁOWSKIEGO obejrzał śmiertelną, głęboką ranę postrzałową w prawej piersi Iwana Horabczenki, zadaną mu – jak zeznał – kulą z fuzji przez Budzyńskiego [?]; przedstawiono przestrzeloną i zakrwawioną sukmanę.

Odczyty niepewne (liczne – tekst gęsty, pisany pośpiesznie): nazwisko komparenta „Wisławski [?]”; „Zawracki [?]” w notce marginesowej; „w Kluczowie [?]” (por. akt 874 – Kluczów [?]); „Budzyński [?]”; nazwiska poddanych oznaczone [?]; „grony [?]”; „zrzekaniem [?]”; „Kolligacyi [?]”; „właściela [?]”; „Grodzów [?] y Milianowemi [?]”; „dodatszey [?]”; „mać [?]”, „Jstnie [?]”; „od biorąc [?] Zorzych [?] Koscielnych [?]” (fragment niejasny); „Ozom [?] Dni” (= ośm dni?); „podedawszem [?]”; „Sen [?]”; „nieczy [?]”; „trzeciem [?]” (data – zapewne omyłka); „Szty-cie [?]”, „szturmak [?]” (krótka broń palna, garłacz); „Paska [?] Wrzechmocnego” (= „łaską Wszechmocnego”?); „in (?) etu [?]”; „Cięży [?]”; „nieutsciwemi [?]” (= nieuczciwemi); „Żiobra [?]”, „Ruki [?]”, „dwudzy [?]”, „dobrał [?]”, „Kapłan [?]”; „Sakiewicza [?]”; „do sielię [?] wywzerywszy [?]”, „zwyczzenia [?]” (formuła zwrotu sukmany – niejasna).

Łacina i terminy: cum obductione postrzału – „z obdukcją postrzału”; in casu – „w tym wypadku”; triennium – trzylecie (okres zastawu); expiracya – upływ terminu; ligamenta – zobowiązania, klauzule; additamenta – dopłaty; absolutność – samowola; dyzgusta – przykrości; akceleracya smierci – przyspieszenie śmierci; jurysdator – właściciel sprawujący władzę dominialną; ratyszcze – drzewce, włócznia; rusznica – strzelba; żupan – wierzchnie okrycie; sieromięga (sukmana) – chłopskie okrycie; subsellia – sądy (instancje).

Streszczenie

1VIII 1770 Jan Wisławski [?] w imieniu śmiertelnie rannego Franciszka Żaboklickiego, łowczego żydaczowskiego, zastawnego posesora części Majanowa, oprotestował Marcina Łastowieckiego, cześnika lubaczowskiego, jego syna Dawida, urzędnika Budzyńskiego [?] i ok. 20 uzbrojonych poddanych: Łastowiecki od lat utrudniał posesję zastawną (kontrakt z 1765 r., 2400 zł), a teraz urządził zasadzkę na polu żyta – zabił ze szturmaka dwóch żeńców, Budzyński [?] postrzelił dwóch innych, chłopi pobili i uwięzili Pawła Żaboklickiego, a Franciszka Żaboklickiego postrzelono, rozbito mu głowę i porzucono w życie jako zabitego; woźny Michał Radziński obejrzał śmiertelną ranę postrzałową Iwana Horabczenki.

Transkrypcja

k. 550v (skan 0553, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Pierwszego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa y Viceregentem Grodu Winnic. Comparentes persona-

6liter WW. Seweryn Pawłowski y Joanna z Pawłowskich niegdy

7Urod. Bartłomieia Łotuszyńskiego [?] Małżonka pozostała w Dowa

8Oniegdy W. Michała y Maryanny z Mikulskich Pawłowskich

9Podst. Czern. Małżonkow Syn y Corka w Pełnoletności wieku

10będący iako nayuroczyściey tak swoym iako y Jnnych Braci y

11Siostry Jmieniem ptko W. Jmć Panu Jgnacemu Kordyszowi

12Woyskiemu Bracł. Skarżą y Manifestuią się, oto, Jż W. Obżał.

13Wiedząc dowodnie o Substancyi z Głow Antecessorow na ninie-

14yszych Komparentow idącey na Ostatnie wyzucie z Substancyi

15do Zeznania Kontraktow Donacyi y Jnnych in ordine przeda-

16ży Dobr Cybulowa przyprowadził ktora nie niewiwszy [?] przez

17Przykazanego [?] Tytułem darowizny bez żadney rady y Woli Kre-

18wnych bez żadney Assystencyi podług Prawa pewnoney [?] zamie-

19na Osobę W. Obżał. zniewolona, co iako z przepisem Prawa Do

20dziejowie [?] tak o nieważność Kontraktu Resignationis, Donacyi

21Kwitu, y Jnnych Cum praeiudicio Praw Zeznanych z Spisow y

22^ we Wsi Cybulowie spadaiącey y należącey niewiadomo Prawa Tranzakcyi matkę Komp.

k. 551 (skan 0553, strona prawa – góra)

1Tranzakcyi iako gwałtownie z pokrzywdzeniem Dzieci na Matce

2wymożonych Manifestantur et protestatur Seweryn Pawłowski

3Joanna Łotuszyńska [?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifestanci: Seweryn PAWŁOWSKI i Joanna z Pawłowskich ŁOTUSZYŃSKA [?], wdowa po Bartłomieju Łotuszyńskim [?], pełnoletnie dzieci Michała i Marianny z Mikulskich PAWŁOWSKICH, podstolich czernihowskich, w imieniu własnym i pozostałego rodzeństwa. Obżałowany: Ignacy KORDYSZ, wojski bracławski (w akcie 882 – „Stanisław Kordysz, cześnik winnicki”; tu wyraźnie „Jgnacemu Kordyszowi Woyskiemu Bracł.”, w nagłówku „Woysk. Bracł.” – może inna osoba z rodziny lub rozbieżność pisarska). Kordysz, wiedząc o majątku przypadającym na komparentów po przodkach, doprowadził ich matkę – bez rady i woli krewnych, bez asystencji wymaganej prawem – do zeznania kontraktów donacji i innych tranzakcji prowadzących do sprzedaży dóbr Cybulowa; dzieci wnoszą o nieważność kontraktu rezygnacji, donacji, kwitu i innych tranzakcji, wymuszonych gwałtem na matce z krzywdą dzieci. Por. akt 882 (manifestacja matki).

Odczyty niepewne: „Łotuszyńskiego/Łotuszyńska [?]” (w rkp. „Lotuszynskiego/Lotuszynska”); „Krasnosielski [?]” w notce marginesowej; „Skrow” = Sukcessorów; „niewiwszy [?]”; „Przykazanego [?]”; „pewnoney [?]”; „Do dziejowie [?]” (= „dowodnie”?). Wstawka „we Wsi Cybulowie … matkę Komp.” dopisana pod tekstem z odsyłaczem.

Łacina: in ordine – „w porządku, w celu”; contractus resignationis – kontrakt rezygnacji; cum praeiudicio – „z uszczerbkiem”; manifestantur et protestantur – „manifestują się i protestują”; Legi cum Copia et Paragrapho Uno – „przeczytałem z kopią i z jednym paragrafem (dopiskiem)”.

Streszczenie

1VIII 1770 Seweryn Pawłowski i Joanna z Pawłowskich Łotuszyńska [?], dzieci Michała i Marianny Pawłowskich, podstolich czernihowskich, zamanifestowali się w imieniu własnym i rodzeństwa przeciw Ignacemu Kordyszowi, wojskiemu bracławskiemu, o nieważność kontraktu rezygnacji, donacji, kwitu i innych tranzakcji o dobra Cybulów, wymuszonych na ich matce bez rady krewnych.

Transkrypcja

k. 551 (skan 0553, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Pierwszego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Viceregentem Grodzkim Winnic. Osobiście sta-

6nowszy Urod. Jmć Pan Jan Olszewski Jmieniem JOX. Jmci Hie-

7ronima Lubartowicza Sanguszka, Starosty Czerkaskiego, Dobr

8Klucza Jlinieckiego Dziedzica, y Jnnych w dawnieyszych Ma-

9nifestach y protestacyach wyrażonych na ptko JW. JchMć PP.

10Ludwikowi Konstantemu y Auguscie z Ogińskich Platerom,

11Woiewodom Mscisławskim Małż. Dobr Kalnika Dziedzicom y

12Possessorom Urod. Jmć Panu Antoniemu Klementowi tychże

13Dobr Ekonomowi Urod. Jmć Panu Kortowskiemu nad Millicyą

14Nadworną Dobr tychże y Daszowa Kommendę maiącemu Urz.

15Skrockiemu [?] y Jnnym do niżey wyrażonych Wiolencyi inte-

16ressuiącym się, Protestuie się, oto, Jż Ludzie Kalniccy przestąpiw-

17szy Granice sobie dobrze wiadome y przypamięni [?], y Akceptowa-

18nemi od Gruntu Kalnickiego dystyngowanym na Gornemi [?]

19dry Rzeczką Kalnicką a Jarowa polaną Sytuowanym Sieli [?]

20Jasionowo [?] sięsie [?] y Jnne drzewa Pitami podrzynaią, a potym za-

21bieraią, z tych Urz. Klement na zachodzące rekwizycye spra-

22wiedliwości czynić niechce przez tego nie dość na tym że w

23Roku niedawno przeszłym, Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt

24Dziewiątym, Urodz. Kortowski na Grunta Jabłonowieckie nad

25Samą Jabłonowicą leżące z Kozakami Pięćdziesiąt naiechaw-

26szy Ludzi Jabłonowieckich z pol ich wytasaych [?] przy Komplanacyą

27Między Sukcessorami Jaśnie [?] Książąt Koreckich oto uczynioną z robocizn

28podciąganych zganiał Kozakom bić kazał y sam bił za uciekaiące-

29mi Horelał [?], a wygnawszy z pługami uciekaiących do Wsi na Grobli-

30mi Horelał [?], a nagnawszy z pługami uciekaiących do Wsi na Grobli

31Mało w stawie nie potopił, z temiż Kozakami w Wieś Jabłono-

32wicę wpędził się y one gwałtownie naiechał, y przy tey inwazyi

33Kozacy Ludzi bili na uciekaiącemi Horelali [?] Ludzi Kilku pod-

34Ktuli [?] Wołow par Kilka z pługami y Radłami także rawna [?] batogi

35Zabrali Michayła Szewczenka okrutnie zbili Rękę przyłomali

36Jwanka [?] perszka [?] Głowę rozwalili, Hawryła Czyżnie [?] Marka Roha

37Kalinskiego [?] w podworzu Madymowym [?] zbili y Siekier Cztery wzięli

38iako protestacya Dawnieysza nadmienia ale też w Roku teraznie-

39yszym Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątym, na wiosnę Urz. Skrocki [?]

40z Kozakami y Szlachtą na też Grunta naiechawszy Ludzi Orzących

41swoie niwy zganiał przytym zganianiu Kozacy wspomnianych

42Ludzi Jabłonowieckich okrutnie bili Pługi y inne potłukali a-

43* na Gronie Uwołowskim [?] Myrowni niedawno Wieś

k. 551v (skan 0554, strona lewa – góra)

1Wieś Jabłonowicę y Podwerne Myrowe [?] napadli trwogę wielką we

2Wsi uczynili tak że aż do Cerkwi Ludzie uciekać musieli Ludzie Kal-

3niccy w lasach Jlinieckich y Krasniańskich szkodę czynią drzewa

4rożne Krzywemi [?] pitami podrzynaią, a potym zabieraią a Ludziom

5Klucza Jlinieckiego w tych że lasach Jlinieckich Wozy y inne

6rzeczy zabieraią, Semkowi poddanemu y Arendarzowi Dań-

7kowieckiemu [?] wozow kilka wzięli, a na rekwizycyą Zachodzące

8oddać niechcą, a przeto tenże ma wielką szkodę Wszędzie o te

9Wszystkie krzywdy Wiolencye y nieuczynienie Sprawiedliwości

10tenże czyniący zali y protestuie się Jan Olszewski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Jan OLSZEWSKI (por. akt 880 – ten sam plenipotent?) w imieniu ks. Hieronima LUBARTOWICZA SANGUSZKI, starosty czerkaskiego, dziedzica klucza ILINIECKIEGO (Ilińce). Obżałowani: Ludwik Konstanty i Augusta z Ogińskich PLATEROWIE, wojewodowie mścisławscy (w aktach 860–863 – „kasztelanowie troccy”), dziedzice i posesorzy KALNIKA; Antoni KLEMENT, ekonom tych dóbr (por. akty 860–863 – plenipotent Platerów); KORTOWSKI, komendant milicji nadwornej dóbr kalnickich i DASZOWA; „Urz.” SKROCKI [?]. Ludzie kalniccy, przekroczywszy dobrze znane granice (przy rzeczce KALNICKIEJ i polanie JAROWEJ [?]), podrzynają piłami jesiony [?] i inne drzewa i zabierają je; Klement na żądania nie daje sprawiedliwości. W 1769 r. Kortowski z 50 kozakami najechał grunty JABŁONOWIECKIE nad JABŁONOWICĄ (objęte komplanacją między sukcesorami książąt KORECKICH), spędzał ludzi z pól, kazał kozakom bić, sam bił, uciekających przy pługach omal nie potopił w stawie na grobli, wpadł do wsi Jabłonowicy; kozacy pobili ludzi, zabrali kilka par wołów z pługami i radłami, okrutnie pobili Michajła SZEWCZENKę (złamana ręka), Iwankowi (?) rozbili głowę, pobili Hawryła i Marka (nazwiska niepewne) w podwórzu MADYMOWYM [?], zabrali 4 siekiery. Wiosną 1770 Skrocki [?] z kozakami i szlachtą znów spędzał oraczy, bito ich i łamano pługi; napadnięto też Jabłonowicę i Podwerne MYROWE [?], tak że ludzie uciekali aż do cerkwi. Ludzie kalniccy wyrządzają szkody w lasach ilinieckich i KRASNIAŃSKICH, zabierają ludziom ilinieckim wozy; poddanemu Semkowi i arendarzowi DAŃKOWIECKIEMU [?] zabrali kilka wozów.

Odczyty niepewne: „Skrockiemu/Skrocki [?]”; „przypamięni [?]”; „na Gornemi [?] dry”; „Sytuowanym Sieli [?]”; „Jasionowo [?] sięsie [?]” (= jesionowe?); „wytasaych [?]”; „Jaśnie [?]”; „Horelał/Horelali [?]” (wyraz niejasny, może „hukał” – krzyczał); „podKtuli [?]”; „rawna [?] batogi”; imiona i nazwiska poszkodowanych: „Jwanka [?] perszka [?]”, „Hawryła Czyżnie [?]”, „Marka Roha Kalinskiego [?]”; „Madymowym [?]”; „Uwołowskim [?] Myrowni”, „Podwerne Myrowe [?]”; „Krzywemi [?]”; „Dańkowieckiemu [?]”. W rękopisie powtórzony (dittografia) fragment „mi Horelał … na Grobli”. Dopisek z odsyłaczem * u dołu k. 551 – nie w pełni zrozumiały.

Łacina i terminy: S. C. = Starosta Czerkaski; WW. M. = Wojewodom Mścisławskim; milicya nadworna – prywatne wojsko magnackie; pita/piła – piła; rekwizycya – wezwanie do zadośćuczynienia; komplanacya – ugoda; inwazya – najazd.

Streszczenie

1VIII 1770 Jan Olszewski w imieniu ks. Hieronima Sanguszki, starosty czerkaskiego (klucz iliniecki), oprotestował Ludwika i Augustę z Ogińskich Platerów, wojewodów mścisławskich (Kalnik), ich ekonoma Antoniego Klementa, komendanta milicji Kortowskiego i Skrockiego [?] o przekraczanie granic i wyrąb drzew w lasach ilinieckich i krasniańskich, zabór wozów oraz najazdy na Jabłonowicę w 1769 i 1770 r. z biciem ludzi, zabraniem wołów i narzędzi.

Transkrypcja

k. 551v (skan 0554, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego.

2Miesiąca Augusti, Trzeciego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demną Stanisławem Nowickim Protunc Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnic. Comparentes personaliter Starozakonni

6Herszy [?] Hirszowicz, y Froim Kielmanowicz [?], obywatele Miasta Pohre-

7byszcz, Swym y Całego Kahału, Zuboiałego tak Pohrebyskiego, Jako też

8Berezieckiego [?] ^Spiczynieckiego [?]^ Mszczyńskiego [?] y Jnnych do parafij swoiey należących

9Jmieniem Zachowuiąc pilność swoią, Oraz Ubespieczaiąc Całości

10Maiątkow swoich, Manifestuią się w ten sposob, y oto, Jż wiadomo

11Całemu Kraiowi w Cały Polszcze od Roku Tysiąc, Siedmset Sześć-

12dziesiąt Osmego Osobliwie w Kraiu Ukraińskim o działanych nie-

13szczęsliwosciach, ktore w ostatnią o zgubę niewinnego przez bunt Chłop-

14ski przyprawić usiłowały, ktore gdy się rozszyrzyło niewstrzymowanym [?]

15onym Prawie ogniem, okolicznie gdzie Miasto Pohrebyszcze pośrod-

16ku Zaiętego iuż Ognia zostaiące, w punkcie do Czekałosię tey

17Nieszczęsliwości, bo Okrutni Hultaie zaiadszy się Passyią

18Swoią napadszy, na wspomnione Miasto, niemaiąc

19iuż żadnego miłosierdzia, Kahał tameyszy iednych o

20smierci Zaraz przyprawili, Drugich Salwuiących Życie

21na Drogach Zastąpiwszy Zabijali, a Obtoczywszy Miasta

22Pohrebyszcze rabować z gruntu Zaczwawszy, Zostatniey Mi-

23zeryi zogołocili, dopiero w Roku, Tysiąc Siedmset, Sześć-

24dziesiąt Dziewiątym, Mieszkańca Miasta tego gdy się Zią-

25gać Zaczeli, w ubostwie y niedostatku Swoim ledwie trzecia

26Część Kahału Zostaiące, a spodziewaiące się dostatecznie exa-

27wowania [?], na Siebie Pogłownego, w pilności niemożność

28Płacenia, onego przy Znacznym ubostwie swoim Swym

29y Całego Jmieniem Kahału Pohrebyskiego iterate Ma-

30nifestuią się.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Herszko (w rkp. „Herszy [?]”) HIRSZOWICZ i Froim KIELMANOWICZ [?], Żydzi, obywatele miasta POHREBYSZCZ, w imieniu własnym i zubożałego kahału pohrebyskiego oraz kahałów parafii: BEREZIECKIEGO [?], SPICZYNIECKIEGO [?] (dopisane nad linią) i MSZCZYŃSKIEGO [?]. Od 1768 r., gdy na Ukrainie wybuchł bunt chłopski i rozszerzył się jak ogień, Pohrebyszcze znalazły się w jego środku; okrutni hultaje (hajdamacy) napadli miasto, jednych Żydów od razu zabili, innych uciekających dopadali na drogach, a miasto doszczętnie obrabowali. Dopiero w 1769 r. mieszkańcy zaczęli się zbierać, ale pozostała ledwie trzecia część kahału; spodziewając się wymiaru (exakcji [?]) pogłównego, manifestują niemożność jego płacenia. Akt bez podpisów komparentów. Od tego aktu namiestnik pro tunc Stanisław NOWICKI.

Odczyty niepewne: „Herszy [?]”; „Kielmanowicz [?]”; nazwy kahałów parafialnych „Berezieckiego [?]”, „Spiczynieckiego [?]”, „Mszczyńskiego [?]”; „niewstrzymowanym [?]”; „exawowania [?]” (= exakcji, poboru?); „Szandyrowski [?]” w notce marginesowej.

Łacina: comparentes personaliter – stawiwszy się osobiście; protunc – na ten czas; iterate – ponownie; Legi Fuit in Copia cum Paragrapho – „przeczytałem; było (zgodne) z kopią, z paragrafem”.

Streszczenie

3VIII 1770 Herszko Hirszowicz [?] i Froim Kielmanowicz [?] w imieniu kahału pohrebyskiego i kahałów parafialnych zamanifestowali niemożność płacenia pogłównego: w 1768 r. hajdamacy napadli Pohrebyszcze, wymordowali część Żydów i obrabowali miasto, a z kahału została ledwie trzecia część.

Transkrypcja

k. 552 (skan 0554, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti, Trzeciego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y Przedemną Stanisławem Nowic-

5kim, protunc Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winnic. Comparens personaliter Urodzony Jmć Pan

7Eliasz Szyszkowski [?] Gubernator Dobr Miasta Pohre-

8byszcz JO. JchMć Państwa Stanisława Ferdynanda

9y Kateryny z Radziwiłłow Rzewuskich, Dziedziców

10y Pryncypałów swoich, Jmieniem tudzież Wiel.

11Jmć Pana Wroblewskiego Miecznika Winnickiego

12Dobr tychże Miasta Pohrebyszcz Arędownego Posseso-

13ra, y Jmć Ostrzegaiąc Całości Substancyi tychże Pryn-

14cypałów Swoich, niemniey bespieczeństwa Zdrowia

15y Życia swego na przeciwko Urodzonym quorum

16vis nominum Suchodolskiemu Gubernatorowi Te-

17tijowskiemu, Kochaniewiczowi Rotmistrzowi Nad-

18wornemu Tetijowskiemu, tudzież Kortowskiemu

19y Jnnym quam Solennissyme Zali Manifestuie

20y Protestuie się oto, Jż Urz. JchMć Obwinieni nie

21uważaiąc na to że Miastu Pohrebyszcze przez Zruy-

22nowanie Grassuiących Hultaiów niemały ponio-

23sło Uszczerbek, przyiechawszy na iarmark, nay przod

24Sobie Ludziom Swoim y Koniom Rozne Wymysl-

25ne Wygody y Suffiicencye do Harcza [?] wykazali,

26Za ktore przy wyieździe swoim płacić rekwiruiące

27w Upominaiących się Żydów bili rozpędzali Ozym dowie-

28dziawszy się ninieyszy Manifestans iako dostate-

29cznie maiące względy powierzone od Pryncypałów

30swoich gdy wyiechał dla Superswadowania aby

31Krzywdy tey Miastu nieczynili Urz. Kochanie-

32wicz y Kortowski niepomnawszy sprawiedliwych Re-

33flexyi ani superswadować sobie ani poprzestać hałasów

34niechcieli Co gdy Urodzony Manifestans pomiar-

35kował że nic poradzić nie może do Domu powro-

36cić umyślił ale Obżałowani JchMć daiąc do Kłu-

37tni Okazyą Koniecznie sposobu szukali aby się

38[reklamant:] na Urodz.

k. 552v (skan 0555, strona lewa – góra)

1na Urodz. Żalącym się pomscili, Jakoż Urodz. Kortowski y Ko-

2chaniewicz z przybranemi Sobie Jnnemi po Wyieździe iuż Urodz.

3Suchodolskiego Okrutnie Żalącego się bić kazali y nie Kaleczyć hurtem

4napadli Pozieni [?] utuczyć [?] y Smiertelnie bijąc Suknie

5w niwecz na Urodzonym Żalącym się podarli, a zatym

6Tak O Krzywdy niezmierne poczynione Miastu, Jakoteż

7o Obelgę y Ucisk [?] Zdrowia, Swego ninieyszy Comparens

8Swym y Pryncypałów Swoich Jmieniem, iako nay

9uroczyściey ptko wyż Wyrażonym obwinionym Żalił

10y Manifestował się, a za Manifestowawszy się Pre-

11zentował przedemną Urzędem Suknie niemiłosier-

12^przez Jchmć Obwinionych^ dnie podarte, ktore prezentowane rursus do siebie ode-

13brał przez Jchmć Obwinionych y Zedebranych Offi-

14cium praesens Zakwitował, prosząc hanc Copiam actis

15Connotari Co y Otrzymał Eliasz Szyszkowski [?] mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Eliasz SZYSZKOWSKI [?] (w rkp. „Szyszkowski/Szyszkiewski”; w akcie następnym „Szyszkowski”), gubernator dóbr miasta POHREBYSZCZ, w imieniu dziedziców Stanisława Ferdynanda i Katarzyny z RADZIWIŁŁÓW RZEWUSKICH (por. akt 826) oraz arendownego posesora Pohrebyszcz WRÓBLEWSKIEGO, miecznika winnickiego. Obżałowani: SUCHODOLSKI, gubernator TETYJOWSKI, KOCHANIEWICZ, rotmistrz nadworny (milicji) tetyjowski, KORTOWSKI (por. akt 885 – komendant milicji nadwornej Platerów w Kalniku i Daszowie) i inni. Mimo że Pohrebyszcze poniosły wielkie straty od hultajów (hajdamaków), obżałowani przyjechali na jarmark, wymusili dla siebie, ludzi i koni różne wygody i zaopatrzenie, a przy wyjeździe bili i rozpędzali Żydów żądających zapłaty. Gubernator wyjechał do nich, by ich odwieść od krzywd, lecz Kochaniewicz i Kortowski nie chcieli przestać hałasów; gdy chciał wrócić do domu, szukali zaczepki i – już po wyjeździe Suchodolskiego – kazali go bić, rzucili się nań gromadą, śmiertelnie bijąc, i podarli mu suknie. Komparent okazał podarte suknie, które następnie odebrał.

Odczyty niepewne: „Szyszkowski [?]”; „do Harcza [?]” (może „do harczu” – na wyżywienie, furaż); „Ozym” = „o czym”; „Pozieni [?] utuczyć [?]” – fragment niejasny; „Ucisk [?]”. Wstawka „przez Jchmć Obwinionych” dopisana pod linią.

Łacina: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; quorumvis nominum – „jakiegokolwiek imienia” (formuła przy nieznanym imieniu); quam solennissime – „jak najuroczyściej”; superswadować – odwodzić, perswadować; suffiicencye (sufficientiae) – zaopatrzenie; rursus – „z powrotem”; officium praesens – „obecny urząd”; hanc copiam actis connotari – „aby tę kopię wpisano do akt”.

Streszczenie

3VIII 1770 Eliasz Szyszkowski [?], gubernator Pohrebyszcz (dobra Stanisława Ferdynanda i Katarzyny z Radziwiłłów Rzewuskich, w arendzie Wróblewskiego, miecznika winnickiego), oprotestował Suchodolskiego, gubernatora tetyjowskiego, rotmistrza Kochaniewicza i Kortowskiego, którzy na jarmarku w Pohrebyszczach wymuszali zaopatrzenie, bili Żydów domagających się zapłaty, a jego samego, gdy próbował ich uspokoić, ciężko pobili i podarli mu suknie.

Transkrypcja

k. 552v (skan 0555, strona lewa – dół)

1Roku. Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Trzeciego, Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win.

4y Przedemną Stanisławem Nowickim protunc Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodu Winnic. Comparens persona-

6liter Urz. Jmć Pan Elian [Eliasz] Szyszkowski Gubernator Dobr Mia-

7sta Pohrebyszcz, haereditatis JOW. Stanisława Ferdynanda y

8Kateryny z Xiążąt Radziwiłłow Rzewuskich Chorążych W.

9Xięstwa Litew. Małż. niemniey WW. Stanisława y Konstan-

10cyi z Borzęckich [?] Wroblewskich, Miecz. Wend. [?] itidem Małż.

11Possessorow ad praesens tychże Dobr Jmieniem Ostrzegaiąc

12Wszelkiey Całości Substancyi, onychże, aby na potym Ja-

13kowey niepodpadli Wexie [?] in diligentia Eorundem princi-

14patium Suorum, przed Aktami czyni Oswiadczenie, Jż Urz. Elian [?]

15Szyszkowski Gubernator Dobr Miasta Pohrebyszcz maiąc

16Sobie powierzoną funkcyą tak od Attentowania Całości

17Skarbowey, iako y Bronienia Dobr tychże, Gdy te-

18dy w Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmym,

19Wszczęła się nieszczęśliwa Klęska przez bunty Hay-

20damackie, rujnowaniem, y Smiercią grożące pod

21ten czas, Urodzony Szyszkowski kryiąc się od Ostrego nie

22bespieczeństwa dla Ocalenia Życia swego, y Dobr tychże

23[reklamant:] wyrobił

k. 553 (skan 0555, strona prawa)

1Wyrobił sobie Ordynans, u JOx. Jmci Falutowego [?] Komen-

2danta Woysk Rossyiskich, aży tychże hultaiów z Szlachtą

3y Ludźmi Gromadnemi, tychże Dobr Usilnie bronił, A-

4lisci pod ten czas hultaie napadszy, Urz. Komparenta y

5Niezastawszy w Zamku onego, rzeczy wszystkie tak JOW.

6Dziedzica Jako y W. Possessora, oraz Urz. Komparenta Do-

7szczętu Zabrali, Ktorych hultaiów za pomocą Boską U-

8chodzących Ludźmi Swoiemi potapawszy, Rzeczy przy nich

9Znayduiące się pozabierał, Samych zaś Excepantow do

10Kommendy w Berdyczowie znayduiącey się Odesłał, przy

11ktorych Rabownikach od biorąc Urodzona Rzepecka [?]

12Dama z Poiazdem pozawieranym y Koni trzynastu Wierz-

13chowemi Wozów pięć, z Kurzami, y Sześcią Sepetami [?], w

14Zamku przytrzymał, gdy tedy też Sama Jmć Pani Rze-

15pecka [?] pod przysięgą twierdziła bydź zawłasne swoie, Urz.

16Szyszkowski one etemiż rzeczami mianowanemi uwol-

17nił inne zaś rzeczy Odięty od Buntowników w przytomno-

18ści Szlachty, y Gromady, tameyszey kto do czego przyznać

19się mogł oddawał, restuiące zaś rzeczy Urz. Comparens

20U siebie do dalszey Rekwizycyi na Zamku przytrzymał,

21iako to Sukień pare iedne, Żupan Morowy [?] Biały, y Kuntusz

22Sukienny takowegoż koloru, Kitayka [?] nowa, pozszyty

23Sukna Czerwonego Saskiego Łokci dwadzieścia, Szabla

24Czarna, z kapturkiem srybrnym, Kotdra [?] stara, Zarękawek

25Barankowy Siwy, Żelaska mosiężne, Szrow [?] nowych

26y Starych par pięć, Chomątów Furmańskich ^mosiężnych pare zdorowa [?]^ pare iedna [?]

27Kowadło iedno, Młotkow Dwa, Sierpów cztery, Pas Czarny

28Jeden, Pistoletów popsutych par dwa, Szarawary stare Sze-

29rogowe [?] iedne, Pieniędzy Zł. Pol. Osm, ktore tymże Lu-

30dziom za fatygę oddał, na ktorą Rzetelność gdy

31tego trzeba Okazywać będzie, Jdem Comparens w każdym

32Sądzie y Urzędzie, każdego czasu przysięgą Stwierdzić,

33Oswiadcza się, w czym Urz. Stawaiący się ocalaiąc Sub-

34stancyą z wyż wyrażonych Pryncypałów swoich, ite-

35rum in diligentia Eorundem przed Aktami ninie-

36yszemi, protestuie się, et inverificationem praemissorum,

37tenże Comparens rzeczy wyżey Specyfikowane, w Kan-

38cellaryi Grodzkiey Winnickiey Prezentował, a prezentowa-

39ne rursus do siebie wyiownszy [?], et hoc Officium de accep-

40[reklamant:] tis

k. 553v (skan 0556, strona lewa – góra)

1de acceptis quietavit, Prosząc hanc Copiam Actis Conno-

2tari co y Otrzymał, Elian [?] Szyszkowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Eliasz (w rkp. „Elian/Eliasz”) SZYSZKOWSKI, gubernator dóbr miasta POHREBYSZCZ, w imieniu dziedziców Stanisława Ferdynanda i Katarzyny z książąt RADZIWIŁŁÓW RZEWUSKICH, chorążych wielkich litewskich, oraz posesorów (arendarzy) Stanisława i Konstancji z Borzęckich [?] WRÓBLEWSKICH („Miecz. Wend. [?]” – w akcie 887 „Miecznika Winnickiego”). W 1768 r., gdy wybuchły bunty hajdamackie, gubernator, ukrywając się, uzyskał rozkaz (ordynans) od komendanta wojsk rosyjskich FALUTOWEGO [?] i bronił dóbr ze szlachtą i ludźmi gromadzkimi; hultaje, nie zastawszy go w zamku, zrabowali doszczętnie rzeczy dziedzica, posesora i komparenta. Z pomocą Bożą ludzie gubernatora dopadli uchodzących hultajów, odebrali im rzeczy, a jeńców (ekscepantów) odesłano do komendy w BERDYCZOWIE. U rabusiów znaleziono m.in. pojazd zamknięty, 13 koni wierzchowych, 5 wozów z kurami (?) i 6 sepetów (skrzyń) należących do pani RZEPECKIEJ [?], którym je – po przysiędze – zwrócono; inne rzeczy oddano w obecności szlachty i gromady tym, którzy się do nich przyznali. Pozostałe przetrzymał na zamku: parę sukien (żupan morowy [?] biały i kontusz sukienny tegoż koloru), nową kitajkę [?], 20 łokci czerwonego sukna saskiego, szablę czarną z kapturkiem srebrnym, starą kołdrę [?], zarękawek barankowy siwy, żelazka mosiężne, 5 par szrów [?], parę chomąt furmańskich, kowadło, 2 młotki, 4 sierpy, czarny pas, 2 pary zepsutych pistoletów, stare szarawary, 8 zł (oddane ludziom za fatygę). Gotów potwierdzić to przysięgą; rzeczy okazał w kancelarii grodzkiej i odebrał je z powrotem.

Odczyty niepewne: „Borzęckich [?]”; „Miecz. Wend. [?]”; „Wexie [?]” (= wexie, kłopocie); „Falutowego [?]”; „Rzepecka [?]”; „Sepetami [?]”; „Morowy [?]” (= morowy, z mory – tkaniny); „Kitayka [?]”; „Kotdra [?]” (= kołdra); „Szrow [?]”; dopisek nad linią „mosiężnych pare zdorowa [?]”; „Szerogowe [?]”; „wyiownszy [?]” (= wziąwszy).

Łacina: haereditatis – „dziedzictwa”; itidem – „również”; ad praesens – „obecnie”; in diligentia eorundem principalium suorum – „dla dopełnienia staranności tychże swoich mocodawców”; ordynans – rozkaz; excepanci – pojmani; iterum – „ponownie”; in verificationem praemissorum – „na potwierdzenie powyższego”; rursus – „z powrotem”; hoc officium de acceptis quietavit – „pokwitował ten urząd z odebranych (rzeczy)”; hanc copiam actis connotari – „aby tę kopię wpisano do akt”.

Streszczenie

3VIII 1770 Eliasz Szyszkowski, gubernator Pohrebyszcz, w imieniu dziedziców Rzewuskich i posesorów Wróblewskich oświadczył, że w 1768 r. hajdamacy zrabowali zamek pohrebyski; jego ludzie odbili część łupów, jeńców odesłano do komendy rosyjskiej w Berdyczowie, rzeczy p. Rzepeckiej [?] i innych zwrócono właścicielom, a resztę (spisaną: odzież, sukno, szabla, narzędzia, pistolety) przechowuje na zamku; rzeczy okazał w kancelarii grodzkiej.

Transkrypcja

k. 553v (skan 0556, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego.

2Miesiąca Augusti, Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Stanisławem Nowickim protunc

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Com-

6parens personaliter Urodzony Jmć Pan Franciszek

7Felsztyński Dobr Miasteczka Haysyna z przyległościami

8Dziewiąci [?], W. Czeczelowey Star. Haysyńskiey Gubernator, y-

9mieniem y w pilności teyże W. Pryncypałki swoiey Sta-

10nowszy Coram Actis Castren. Capitan. Winnic. takowe czyni

11Oswiadczenia, w ten niżey opisany sposob, y oto, Jż w czasie na-

12stąpioney Konfederacyi w Woiewództwie tuteyszym, W. Zbierz-

13chowski Kommendant, przybyły do Dobr Haysyna y Kisła-

14ka, wziąwszy pod ten czas Ludzi Nadwor. W. Pryncypałki Compts

15Tak z Dobr Miasteczka Haysyna, Złł. Pott. Sto Osm, Jako tez z

16Dobr Kisłaka równą Summę to iest Złł. Pott. Sto Osm, Arędarzom

17tameyszym dać sobie rozkazał, Jako Kwity tegoż W. Zbierzchow-

18skiego, de serie verborum sequenti; Anno Domini, Mille-

19simi Septingentesimi, Sexagesimi, Octavi, Die Secunda

20Junij, Niżey Ręką moią własną podpisany, Daię ten

21moy Kwit Jckowi Arędarzowi Kisłackiemu, y Karbowie-

22mu, iako odebrałem Złł. za Arędy Kisłackiey na

23Strawne Czerwonych Złotych Sześć [?], to iest Złł. Pott.

24Sto Osm, dico Złł. Pott. Sto Osm, a to dla Kozaków z

25tegoż z Starostwa Haysyńskiego wziętych, do Kommen-

26dy Woyska naszego Konfederacyi Barskiey, y na to ten

27Kwit z odebrania Ręką moią podpisuię, Datum Die et

28Anno ut supra, A. M. Zbierzchowski, R. W. K. B. mp.

29Drugi zas takowyż wyrażony Słowy, Anno Mille-

30simo, Septingentesimo, Sexagesimo, Octavo, Die

31Secunda Junij, Niżey Ręką moią podpisany Daię

32ten moy Kwitowy Dokument Majerowi [?] y Ankie-

33lowi [?] Arędarzom, Haysyńskim, iako odebrałem na

34Strawne Czerwonych Złotych Sześć [?], to iest Złł. Pott.

35Osm [?], dico Złł. Pott. Sto Osm, dla Kozaków z tego

36Starostwa Haysyńskiego wziętych, do Kommendy Woy-

37ska Naszego Konfederacyi Barskiey, y na to ten kwit Ręką

38[reklamant:] moią

k. 554 (skan 0556, strona prawa)

1moią z odebrania podpisuię, Datum Die et Anno ut Supra

2w Haysynie A. M. Zbierzchowski, R. W. K. B. swiadczą teraz

3zaś lubo od Przeswietney Kommissyi Skarbu Kor.

4zaszła Dyspozycya o wypłacenie Kwarty, z wyż wyra-

5żonych Dobr Haysyna y Kisłaka ^Atoli taż Przeswietna Kommissya Skarbu^ ^Kor. Rzeczypospolitey na takowe^ kwity WW. Super-

6intendentom Swoim wzgląd mieć Zaleciła, y aby ta-

7kowe kwity iako nie są zmyslone przysięgą stwier-

8dzili Co y Dyspozycya w Roku teraznieyszym, Tysiąc

9Siedmset, Siedmdziesiątym, Dnia Siodmego Junij

10od wyż wyrażoney Przeswietney Kommissyi Skarbu Ko-

11ronnego y Rzpltey Autentycznie wydana Opiewa y na-

12kazała, przeto ninieyszy Stawaiący się zadosyć Uczyniwszy

13Dyspozycyi, podług Statutu sobie służącego, in Eam Jura-

14menti Rotham Jako Summa Złł. Pott. Dwieście Szesna-

15scie [?] z Kontrat [?] Starostwa Haysyńskiego, w Roku Tysiąc

16Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmym, do Rąk y za Kwitem Jmć

17Pana Zbierzchowskiego Regymentarza Konfederac-

18kiego iest Aktualnie wyliczona, y iako Kwit dany spra-

19wiedliwy, a niezmyslony, y Jako tey Summy kwarty Sta-

20rostwa Haysyńskiego sprawiedliwa ze Skarbu Koronnego

21Pryncypałce mojey należy bonifikacya, in attendentia Offi-

22cii sui tudzież W. Marcina Rakowskiego Superintendenta

23Prowincyi Ukraińskiey, Przysięgę Wykonał, Prosząc hoc totum

24Actis Connotari Co y Otrzymali, F. Felsztyński mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Franciszek FELSZTYŃSKI, gubernator dóbr miasteczka HAJSYNA z przyległościami, w imieniu CZECZELOWEJ, starościny hajsyńskiej („S. H.”). W czasie konfederacji (barskiej) w województwie komendant ZBIERZCHOWSKI (A. M. Zbierzchowski, „R. W. K. B.” – zapewne „regimentarz wojsk konfederacji barskiej”), przybywszy do dóbr Hajsyna i KISŁAKA, zabrał ludzi nadwornych (kozaków) starościny i kazał arendarzom dać sobie z Hajsyna 108 zł pol. i z Kisłaka drugie 108 zł pol. „na strawne” dla kozaków wziętych ze starostwa hajsyńskiego do komendy konfederacji barskiej. Przytacza oba kwity z 2 VI 1768 (Hajsyn): pierwszy dla Icka, arendarza kisłackiego, i karbowego; drugi dla Majera [?] i Ankiela [?], arendarzy hajsyńskich. Komisja Skarbu Koronnego zarządziła wypłatę kwarty z tych dóbr, ale dyspozycją z 7 VI 1770 poleciła superintendentom uwzględniać takie kwity potwierdzone przysięgą; komparent zaprzysiągł w obecności superintendenta prowincji ukraińskiej Marcina RAKOWSKIEGO (por. akt 881), że suma 216 zł pol. z kwarty starostwa hajsyńskiego została w 1768 r. rzeczywiście wyliczona Zbierzchowskiemu i należy się starościnie bonifikacja.

Odczyty niepewne: „Dziewiąci [?]” (może omyłka – „Dzierżawczyni”?); „Czerwonych Złotych Sześć [?]” (w obu kwitach – liczba czerwonych złotych odpowiadająca 108 zł pol. powinna wynosić ok. 6, co się zgadza z kursem ok. 18 zł za czerwony złoty); „Złł. Pott. Osm [?]” w drugim kwicie (omyłka pisarza za „Sto Osm”); „Majerowi [?] y Ankielowi [?]”; „Dwieście Szesnascie [?]” (= 2×108); „z Kontrat [?]” (= z kwarty?); podpis w notce marginesowej nieczytelny (zapewne Szandyrowski [?]). Wstawka „Atoli taż … na takowe” dopisana nad linią.

Łacina: in diligentia sui cum iuramento – „dla dopełnienia swej staranności, z przysięgą”; coram actis castrensibus capitanealibus Vinnicensibus – „przed aktami grodzkimi starościńskimi winnickimi”; de serie verborum sequenti – „następującego brzmienia”; Anno Domini 1768, die secunda Iunii – „Roku Pańskiego 1768, dnia 2 czerwca”; dico – „słownie”; datum die et anno ut supra – „dano dnia i roku jak wyżej”; in eam iuramenti rotham – „według tej roty przysięgi”; in attendentia officii sui – „w obecności swego urzędu”; hoc totum actis connotari – „aby to wszystko wpisano do akt”; kwarta – podatek z królewszczyzn na wojsko.

Streszczenie

3VIII 1770 Franciszek Felsztyński, gubernator Hajsyna, w imieniu Czeczelowej, starościny hajsyńskiej, zamanifestował, że w 1768 r. komendant konfederacki A. M. Zbierzchowski pobrał od arendarzy Hajsyna i Kisłaka po 108 zł pol. (przytoczone kwity z 2 VI 1768), i zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 zaprzysiągł wobec superintendenta Marcina Rakowskiego, że 216 zł zapłacono, domagając się bonifikacji kwarty.

Transkrypcja

k. 554 (skan 0556, strona prawa – dół)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Czwartego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y Przedemną Stanisławem Nowickim protunc Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winn., Comparens personaliter Urodz. Jmć Pan Jan Ce-

6brzeński [?] Jmieniem W. Jmć Pana Michała Hryniowieckiego [?] Stty [?]

7Barckiego, Dobr Wsi Andruszowki Dziedzica, y W. Jmć Pana Kas-

8pra Szembeka Generała Graffa [?] Miecznika Zatorskiego, Dobr

9tychże Wsi Andruszowki Zastawnego Possessora, Pa-

10now niemniey, Urodz. Jchmć Panów, Pawła Weyciechow-

11skiego Administratora, Andrzeia Raciborowskiego y Jnnych

12Sudziest [?] Pomadnych [?] Ludzi Wsi Andruszowki osobliwie

13Sukcessorow, niegdy pracowitych Michała Balicza, Andryi

14[reklamant:] Szraia

k. 554v (skan 0557, strona lewa)

1Szraia [?], Okmitnie [?] Zabitych, y Jnnych Smiertelnie Zbitych

2y Skaleczonych przybywszy do akt ninieyszych, na przeciwko

3W. Jmć Panu Jakubowskiemu Podczaszemu Pomorskiemu

4Dobr Wsi Pliskowa Dziedzicowi Panu, osobliwie Urodz. Jchmom

5Panom Antoniemu lub inszego Jmienia Jaworskiemu

6Tychże Dobr Pliskowa Dyspozytorowi, niemniey Szlachcie

7Gracialistom, iako też Kozakom tak Pliskowskim, iako O-

8ratowskim, Linieckim [?], y Jnnych Dobr, naniżey Wyrażo-

9ney Wiolencyi zaciągnionym, do Osob więcey Pięćdziesiąt

10Oraz Całey Gromadzie Andruszowskiey, Manifestował

11y Protestował się, Jż gdy Urodz. Jaworski Dyspozytor

12Pliskowski, zmaiąc z Rozkazu W. Jakubowskiego Pana

13Swoiego, nietylko że w przyszłych Czasiech a Prawie w tymże

14Dnia z Ludźmi Sobie tak Andruszowskiemi, iako też wraz

15z Rożnych Dobr zaciągnionemi na Grunta Własne Andru-

16szowskie Gwałtownym sposobem dla czynienia Wiolencyi Pa-

17lenia Młynow, Chałup, Zboża, w Tokach, ze Spichlerza, Za-

18bierania, y Fant rożnych Zboż na pniu będących zrą-

19bowania [?], y Jnnych Wiolencyi iako o tym, Anteriores Oblo-

20quuntur Manifestationes, ale y teraz to iest dictus [?] primus

21Augusti z liczbą [?] Sobie Ludźmi przybranemi w Spisy

22Samopały y Jnny Broń Uzbroionemi gromadnemi Ludź-

23mi z Kozakami [?], Cepami przysposobionemi, na też Grunta

24Andruszowskie na Jechać ważył się, Gdzie Ludzi Andruszow-

25skich pewnych mieyscach około Siana Robiących na Swo-

26ich Własnych sianożęciach Zastawszy bez żadney ra-

27cyi Jednych [?], bić [?], Kaleczyć [?] z Odzieży y ostatnich Fant

28Obdzierać, Kozakow Swoych przysposobionych licencyować,

29Drugich na Smierć Zabiiać rozkazał, iako to robocze go Andryja

30Szraia [?], Jadącego z Listami do Lipowca, y popasaiącego Konia na

31Dąbrowie w Gruncie Andruszowskim, wprzody Konia a potym

32Samego bezmiłosiernie zadawszy postrzałow kilka [?], Zabili, robo-

33czego Michayła Balicza także poddanego Andruszowskiego Koszącego w Polu

34Smiertelnie iako y Urodz. Andrzeia Raciborowskiego w Nogę lewą wyżey kostki

35Kulami trzema Ktore y są z Nogi Wyięte, ranili, do Kalectwa Wie-

36cznego przyprowadzili, Ktorych dla smiertelnego bicia, y Kale-

37czenia y dla obdukcyi do Grodu przywiesc niepodobna, Jnnych Lu-

38dzi Andruszowskich Rzemieniami [?] rażonemi [?] po Kał[...] Kry[...]

39Odzieże [?] rozne Aktualnie [?] [...] [...] od Ludzi Andruszowskich

40[reklamant:] robiących

k. 555 (skan 0557, strona prawa)

1Robiących w Polu porabiać licencyowali, y Poobdzierano Kobiety

2Żeńcki [?] Gromadzące w Polu siano, gwałtem zabrać do Plisko-

3wa, y w Dyby posadzić kazał, y do tych czas in Karcere znacz-

4ne zbytki Onym wyrządzać do pisze [?], Także Wołow Cztery

5Wasyla Pasiecznika poddanego Andruszowskiego z Wozem

6Także Sawona [?] Pastucha, koni parę, Martyna Jarowenka [?],

7Koni parę, pod czas tegoż naiazdu zabrano, przywrocić niechce,

8y Usilnie trzyma, Zboże [...] grani [?] na polu będące ie-

9szcze Pszenicę [podkreślone] niedoyrzałą wykosić dni kilkadziesiąt na kop

10plus minus Tysiąc, y do Wsi Pliskowa zaprowadzić ka-

11zał, Na Urodz. Pawła Weyciechowskiego, Andrzeia Racibo-

12rowskiego, y ninieyszego Comparenta Taliter et Graviter

13Adeoq modernus Comparens obviando Securitati Substan-

14tiis Principalium suor., tum totalitati vitae suae ac quo [?]

15Supra iterato Vice Manifestowawszy się, Stawił przedemną

16Urzędem, Woźnego Gnłgo Opatrznego Jana Stebelskiego Kto-

17ry na Affektacyą, y Prawne Rekwizycyą Wiel. Jmć Pana

18Michała Hryniowieckiego Stty [?] Barckiego Pana y Jn-

19nych z Uproszonemi sobie do tego Aktu Szlachtą Urodz. Sta-

20nisławem Ciecierskim [?], y Jakobem Myszyńskim [?], y Jnnemi

21Ziezdzał do Wsi Andruszowki y tam widział Urodz. Racibo-

22rowskiego w Nogę lewą postrzelonego, Kul dwie z Nogi wyię-

23tych, tudzież Słyszał [?] Roboczego Michała Balicza postrzelone-

24go ^w wielkiey [?] Słabości^ y Jnnych pobitych suchemi razami które pokaleczę-

25nie mienili być przez Ludzi Pliskowskich zadanie, Co wi-

26dziawszy y Szlachtą sobie przytomną Oświadczywszy się

27Przybywszy tu do Akt o Zapisanie tak Urodz. Comparens

28tey Manifestacyi iako y Woźny Wizyi Relacyi prosili y

29Otrzymali, Jan Cebrzeński [?], Jan Stebelski Woźny nie-

30umieiący pisać znak Krzyża S. kładnie +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Jan CEBRZEŃSKI [?] (w akcie 822 „Cebrzeski [?]”) w imieniu Michała HRYNIOWIECKIEGO [?] („Stty Barckiego” = starosty barskiego – por. akt 894 „Stcie Barckiemu”), dziedzica ANDRUSZÓWKI, i Kaspra SZEMBEKA, generała, miecznika zatorskiego, zastawnego posesora Andruszówki (w akcie 822 odczytany jako „Kazimierz Rembek [?]” – tu nazwisko i imię wyraźne: Kaspra Szembeka; por. tytuł marginalny „JW. Szembeka”), a także administratora Pawła WOJCIECHOWSKIEGO, Andrzeja RACIBOROWSKIEGO i sukcesorów zabitych poddanych. Obwinieni: Jakubowski, podczaszy pomorski („P. P.” w tytule), dziedzic PLISKOWA; Antoni (lub inaczej nazwany) JAWORSKI, dyspozytor pliskowski; szlachta gracjaliści; kozacy pliskowscy, oratowscy, linieccy [?] i z innych dóbr – ponad 50 osób – oraz gromada andruszowska (zapewne omyłka za pliskowską).

Treść: Jaworski z rozkazu Jakubowskiego już wcześniej (por. akty 821–822) najeżdżał grunty andruszowskie (palenie młynów, chałup, zboża w tokach, zabór ze spichlerza), a 1 VIII 1770 z ludźmi uzbrojonymi w spisy, samopały, kosy [?] i cepy wpadł na sianożęci andruszowskie: zabito roboczego Andryja SZRAJA [?], jadącego z listami do LIPOWCA i popasającego konia na Dąbrowie (najpierw konia, potem jego), postrzelono śmiertelnie Michajła BALICZA kosącego w polu i Andrzeja Raciborowskiego (trzy kule w lewą nogę); kobiety zbierające siano zabrano do Pliskowa i wsadzono w dyby; zabrano woły i wóz Wasyla PASIECZNIKA, parę koni pastucha Sawona [?] i parę koni Martyna JAROWENKI [?]; skoszono niedojrzałą pszenicę – ok. 1000 kóp – i zwieziono do Pliskowa. Woźny Jan STEBELSKI ze szlachtą Stanisławem CIECIERSKIM [?] i Jakubem MYSZYŃSKIM [?] widział w Andruszówce postrzelonego Raciborowskiego (dwie kule wyjęte z nogi), postrzelonego Balicza „w wielkiej słabości” i innych pobitych.

Odczyty niepewne: „Podczaszemu Pomorskiemu” – zapis niewyraźny, odczyt ustalony wg aktu 893 („Podczę Pomor.”); „G. Z. [?]” w tytule (= Generała, [Miecznika] Zatorskiego); „Cetka [?]” w tytule (= zapewne zabity Andryj Szraj [?] lub Michajło Balicz – rozbieżność); „Stty [?]”; „Graffa [?]” (może „Graffa” = hrabiego); „Sudziest [?] Pomadnych [?]”; „Szraia [?]”, „Okmitnie [?]” (początek k. 554v); „Pomorskiemu” (podczaszy parnawski, inflancki); „Linieckim [?]” (por. „Lenice [?]” w akcie 822); „zrąbowania [?]”; „dictus [?] primus” (= die primo); „z liczbą [?]”; „z Kozakami [?]” (może „z Kosami”); „Jednych [?], bić [?], Kaleczyć [?]”; „postrzałow kilka [?]”; dwa ostatnie wiersze k. 554v wyblakłe – „Rzemieniami [?] rażonemi [?] po Kał[...] Kry[...] / Odzieże [?] rozne Aktualnie [?] [...]”; „Żeńcki [?]”; „do pisze [?]”; „Sawona [?]”, „Jarowenka [?]”; „Zboże [...] grani [?]”; „ac quo [?]”; „Ciecierskim [?]” (w akcie 822 „Ciesielski [?] Łukasz”), „Myszyńskim [?]”; „Słyszał [?]” (może „Widział”); wstawka „w wielkiey [?] Słabości” nad linią. „Pszenicę” w ramce / podkreślone.

Łacina: comparens personaliter – „stawający osobiście”; anteriores obloquuntur manifestationes – „mówią o tym wcześniejsze manifestacje”; dictus [die] primus Augusti – „pierwszego sierpnia”; in carcere – „w więzieniu”; taliter et graviter – „w taki sposób i ciężko [skrzywdzonych]”; adeoque modernus comparens obviando securitati substantiis principalium suorum, tum totalitati vitae suae … supra iterato vice manifestowawszy się – „przeto obecny komparent, zabezpieczając bezpieczeństwo majątków swych mocodawców, a także całość swego życia … ponownie się zamanifestowawszy”; Gnłgo (generalnego) – woźny generalny.

Streszczenie

4VIII 1770 Jan Cebrzeński [?] w imieniu Michała Hryniowieckiego [?], dziedzica Andruszówki, i Kaspra Szembeka, miecznika zatorskiego, zastawnego posesora, zamanifestował przeciw Jakubowskiemu, podczaszemu pomorskiemu, dziedzicowi Pliskowa, jego dyspozytorowi Jaworskiemu oraz szlachcie i kozakom pliskowskim i innym, że 1 VIII 1770 najechali sianożęci andruszowskie, zabili Andryja Szraja [?], postrzelili Michajła Balicza i Andrzeja Raciborowskiego, uwięzili kobiety w dybach, zabrali woły i konie oraz skosili niedojrzałą pszenicę; woźny Jan Stebelski zrelacjonował wizję rannych.

Transkrypcja

k. 555 (skan 0557, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickie-

4mi y Przedemną Stanisławem Nowickim protunc Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodz. Winn., Comparens persona-

6liter W. Jmć Pan Jan Modrzyński Stolnik Rożański, iak prętko [?]

7z Tak Ciężkiey Słabości zdrowia powstać y z Włości mogł, tak

8zaraz nayprzedzey [?] [...] [...] Państwu Jackowi y Annie z Jeło-

9[reklamant:] wickich

k. 555v (skan 0558, strona lewa)

1z Jełowickich Krewskich Małżonkom swym y WW. Jgna-

2cego y Andrzeia Krewskich tudzież wszystkich w ogolności z o-

3ymiom Dzieci swych niemniey Jnnych rownie do Substancyi W.

4Niegdy Michała Kalityńskiego Chorążego Bracławskiego Konsukcesso-

5row Jmieniem skarży Manifestuie y Protestuie się, oto: Jż WWi

6Obżałowani przywłaszczywszy sobie iakowąś nienależytą Opiekę

7Nad starszemi Wiekom Rządząc y szafuiąc wtey Substancyi ynz-

8tratą [?] Zabrawszy y przygarnowszy Wszelkie ruchomości z poszły

9Chudobę Konie pasieki, et id genus po tak znacznym w Woiewodz-

10twie Urzędniku pozostałe, y do naymnieyszey partycypacyi nikogo

11Niedopuściawszy owszem one ad libitum ac pro re et

12Commodo sui obrociwszy na żadne uspokoienie ciężarow y długow

13Ktore na Prawo niezpensuiąc [?] nawet długu przez W. Kality-

14skiego Chor. Bracł. na rzeczny [?] skrypt u W. Komparenta nie-

15oddawszy, owszem skrypt ten gwałtownie wziowszy na reście

16Dobra Wieś Sokolińce na Głowe Sukcessorum z Jmienia Kra-

17skich [?] Między Jnnemi w dziale tantisper wytyczone przez

18Wszystkie lata absolutnie dzierżąc pożytki y Jntratę biorąc pko

19Wszelkiey miłości Braci y Siostr w Cudzych Domach tułaiących

20się, y w Wieku y Potomkach uszczęśliwionych via Juridica ubiegaią-

21cych się do Possessyi porazy kilka wyganiać wyrzucać bić strzelać ob-

22dzierać y Kaleczyć ważył się, y porwolił [?] do tego iuż pod teraznie-

23szy czas niuszczęśliwy [?] utamowanych [?] w zrędzie Sądow niebojąc

24się Prawa y nieprzytomności [?] na zgube Fortuny daźąc wezas się [?]

25Niniejszym blisko przeszłym adhibito brachio militari w Dobra

26Sokolińce, na podeszły Sędziwości Wieku y Słabością z Zdrowia

27Obciążonego Komparenta niemiłosiernie y Okrutnie ztłuc, skale-

28czyć y Wygnać a raczey wytrącić porwał się, y Dowolił, dlacze-

29go ninieyszy Comparens powziowszy wiadomość, o poszkupie [?]

30Na zięcie [?] y Odięciu Życia, tak swego iako y Braci a przychyla-

31iąc się do dawnieyszych tak od siebie iako y Życia swego tudzież

32y Jnnych Braci swych zaniesionych oner in erbore [?] maiąc y

33stwierdzaiąc a w Słabości zdrowia y Wieku przeszłym będący

34Sukcessorum gdy niemożność swoię okaże salvam vindicationem

35Tak wielkich Krzywd na Zdrowiu y Życiu zostawuiąc do

36Windykacyi iterato queritur Manifestatur et protestatur, Jan

37Modrzyński S. R. mpp

38Et in continenti Stawił Woźnego Generała Województwa Bra-

39cławskiego y Jnnych Opatrznego Błażeia Liniewskiego, Ktory palam

40Publice zeznał iż on ad affectationem Juridicamq Requisitionem W.

41Jmy Pana Jana Modrzyńskiego Starosty [?] Rożańskiego Roku y Dnia

42[reklamant:] wyżey

k. 556 (skan 0558, strona prawa)

1Wyżey na Akcie Wyrażonych maiąc przy Sobie strone Szlachty

2Ludzi Wiary Godnych, Urodz. Pawła Słotwińskiego [?] y Jana Withow-

3skiego [?] sobie do tego Aktu przydanych Widział y Oglądał na W. Janie

4Modrzyńskim Stolniku Rożańskim Głowę, plecy, piersi, nogi ręce

5Zbite krwawemi razy y przetrącone, całe Ciało spuchłe, Siności ^Ran^ na

6Piersiach, Nerkach [?] y Napluczach [?] iescze nie pogoione Ktore to razy

7Przez WWch Jacka y Anny z Jełowickich Krewskich tudzież y Ludzi

8Woiennych od onych sprowadzonych zadany miał opowiedziane, wczy[?]

9z Szlachtą sobie przytomną, oświadczywszy się, przedemną Urzędem

10Jstotney y rzetelney Woźnieńskiey swey wizyi uczynił y zeznał

11Relacyą Woźny ignarus scribendi Crucem S. posuit Błażey Liniewski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Jan MODRZYŃSKI, stolnik rożański (podpis „S. R.”; raz „Starosty [?] Rożańskiego”), jeden z konsukcesorów po zmarłym Michale KALITYŃSKIM (KALETYŃSKIM), chorążym bracławskim (por. akty 41–80 tej księgi). Skarży Jacka i Annę z JEŁOWICKICH KREWSKICH, małżonków, oraz Ignacego i Andrzeja KREWSKICH z dziećmi, że przywłaszczywszy sobie „opiekę” nad spadkiem, zabrali ruchomości, chudobę, konie i pasieki, nikogo z konsukcesorów nie dopuścili do działu, nie spłacili długów (nawet długu chorążego na skrypt u komparenta – skrypt zabrali), a wieś SOKOLIŃCE, wytyczoną w dziale, trzymają i biorą z niej intraty; konsukcesorów kilkakrotnie wyganiali, bili, strzelali; ostatnio „adhibito brachio militari” najechali Sokolińce i ciężko pobili starego i chorego komparenta. Komparent ponawia wcześniejsze manifestacje, zastrzegając sobie dochodzenie krzywd.

Relacja: woźny generalny Błażej LINIEWSKI ze szlachtą Pawłem SŁOTWIŃSKIM [?] i Janem WITKOWSKIM [?] (w rkp. „Withowskiego”) oglądał na Modrzyńskim zbitą krwawo głowę, plecy, piersi, nogi i ręce, spuchnięte ciało, sińce i rany na piersiach – zadane, jak mówił, przez Krewskich i sprowadzonych przez nich ludzi wojennych.

Odczyty niepewne: „C. Ł. [?] Małż. [?]” w tytule; „prętko [?]”; „nayprzedzey [?] [...] [...]” (ostatni wiersz k. 555 wyblakły); „ynztratą [?]”; „z poszły [?]”; „niezpensuiąc [?]”; „na rzeczny [?] skrypt”; „Kraskich [?]”; „porwolił [?]”, „niuszczęśliwy [?] utamowanych [?] w zrędzie”, „nieprzytomności [?]”, „wezas się [?]”, „poszkupie [?]”, „Na zięcie [?]”, „oner in erbore [?]” (zapewne „onera in arbore”?) – partie stylistycznie zawiłe; „Starosty [?]” (przy podpisie i w relacji – „Stolnik”); „Słotwińskiego [?]”, „Withowskiego [?]”; „Nerkach [?] y Napluczach [?]”; „wczy[?]”. Notka kolacjonowania na marginesie: „Legi cum Copia Zawracki [?]” (por. akty 881 n.).

Łacina: comparens personaliter – „stawający osobiście”; ad libitum ac pro re et commodo sui – „według upodobania, na swoją korzyść i wygodę”; via iuridica – „drogą prawną”; adhibito brachio militari – „użyto siły zbrojnej”; salvam vindicationem … zostawuiąc – „zostawiając sobie nienaruszone prawo dochodzenia”; iterato queritur, manifestatur et protestatur – „ponownie skarży się, manifestuje i protestuje”; et in continenti – „i zaraz potem”; palam publice – „jawnie i publicznie”; ad affectationem iuridicamque requisitionem – „na żądanie i prawne wezwanie”; ignarus scribendi crucem sanctam posuit – „nieumiejący pisać postawił znak krzyża świętego”.

Streszczenie

6VIII 1770 Jan Modrzyński, stolnik rożański, konsukcesor zmarłego Michała Kaletyńskiego, chorążego bracławskiego, zamanifestował przeciw Jackowi i Annie z Jełowickich Krewskim oraz Ignacemu i Andrzejowi Krewskim, że zawładnęli spadkiem (ruchomości, chudoba, wieś Sokolińce), nie dopuszczając innych sukcesorów, a ostatnio z ludźmi zbrojnymi najechali Sokolińce i ciężko pobili starego komparenta; woźny Błażej Liniewski zrelacjonował obdukcję ran.

Transkrypcja

k. 556 (skan 0558, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti Szostego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Stanisławem Nowickim, protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodz. Winnic. Przychodząc Osobiście Starozakonni

6Moszko Kotlarz y Szmoyło Taran [?] kahalni Starsi Miasta

7Janowa, swym y Całego Pospolstwa Żydowskiego, w tymże Mie-

8ście Janowie Znayduiącego się, tudzież Parafianow swoich

9Jmieniem w pilności swoiey Manifestuią się oto: Jż gdy w Roku

10Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego, zaszła była Konfede-

11racya w Woiewodztwie tuteyszym Bracławskim, rożne kaha-

12ły do Wypłacenia Pogłownego Uchwalonego przynaglała naten-

13czas y Kahał Janowski teraznieyszy Manifestuiący się do Zapła-

14cenia Złł. Pol. Siedmset Dziewięćdziesiąt Pięć w Jstocie samey

15za Ratę Marcową Anni Millesimi Septingentesimi, Sexagesimi Octa-

16vi do Skarbu konfederackiego był przymuszony; Jako Kwit od

17Urodz. Jmć Pana Chamca Regimentarza Konfederackiego podiaz-

18dowego [?] in Serie talis: Podług Ordynansu JW. Jmć Pana Puła-

19wskiego [?] Marszałka Związkowego odebrałem podatek Pogłownego z

20Miasta Janowa z Parafiami do niego należącemi za Ratę Marco-

21wą Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Octavi Złł. Pol.

22Siedmset Dziewięćdziesiąt Pięć; numero Siedmset, Dziewięćdzie-

23siąt Pięć, z ktorego odebrania pomienione Miasto Kwituię. [...]

24Chamiec Regimentarz podiazdowy [?] dany; swiadczy, teraz zaś

25Lubo od Przeswietney Kommissyi Skarbu Koronnego zaszła

26Dyspozycya wzmiankowane wypłacać Pogłowne [podkreślone], że iednak

27Taż Przeswietna Kommissya Skarbu Koronnego Rzeczy Po-

28spolitey na takowe kwity WW. Superintendentom swoim

29wzgląd mieć Zaleciła, y aby kahały takowe kwity iako

30nie są zmyslone przysięgą stwierdzili; Jako ta Dyspozycya

31w Roku Teraznieyszym Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątym,

32Septima Junij od wyż wyrażoney Przeswietney Kommissyi

33[reklamant:] autentycznie

k. 556v (skan 0559, strona lewa)

1autentycznie wydana Opiewa y nakazała, przeto ninieysi

2Stawiący się zadosyć czyniąc tey Dyspozycyi Przy-

3sięgę podług Statutu Sobie służącego in eam Jura-

4menti Rotham, jako ten Kwit, Ktory nam od Kon-

5federacyi na wypłacone Pogłowne, to iest na Summę

6Złł. Pott. Siedmset, Dziewięćdziesiąt, Pięć, przez Urodz.

7Jmci Pana Chamca, Regimentarza Woysk Konfe-

8derackich dany iest rzetelny, y iako ta Summa przez

9nas w istocie Samey aktualnie podczas Konfederacyi

10do Rąk tegoż Urodz. Jmci Pana Chamca iest wyliczo-

11na, a przeto sprawiedliwa tegoż Kwitu ze Skarbu

12Koronnego nam należy Bonifikacyja, in attendentia

13Officii Sui, Tudzież W. Marcina Rakowskiego, Superinten-

14denta Komor Prowincyi Ukraińskiey Skarbu Koronnego

15Przysięgę na Rodale w Szkole Żydowskiey wykonali,

16prosząc hoc totum Actis connotari y to otrzymali.

17Ciż Comparentes, wyżey na początku wyrażeni.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Moszko KOTLARZ i Szmojło TARAN [?], Żydzi, starsi kahalni miasta JANOWA, w imieniu pospólstwa żydowskiego Janowa i parafian (kahałów przykahałkowych). W 1768 r. konfederacja (barska) w województwie bracławskim przynaglała kahały do wypłaty uchwalonego pogłównego; kahał janowski musiał zapłacić 795 zł pol. za ratę marcową 1768 do skarbu konfederackiego. Przytoczony kwit regimentarza konfederackiego (podjazdowego [?]) CHAMCA (w kwicie podpis „Chamiec”), wystawiony „podług ordynansu JW. Puławskiego [?] (= zapewne Józefa PUŁASKIEGO), marszałka związkowego”, nr 795. Dyspozycja Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 – superintendenci mają uwzględniać takie kwity potwierdzone przysięgą (por. akty 881, 886, 889). Komparenci złożyli przysięgę „na rodale” (zwoju Tory) w szkole (synagodze) żydowskiej w obecności urzędu i superintendenta komór prowincji ukraińskiej Marcina RAKOWSKIEGO.

Odczyty niepewne: „Taran [?]”; „podiazdowego [?]” / „podiazdowy [?]” (regimentarz podjazdowy, tj. dowódca podjazdu?); „Puławskiego [?]” (w rkp. „Puta-wskiego”, „ł” pisane jak „t”; zapewne Pułaski); „[...]” przed podpisem w kwicie (skrót „P.” lub „J.”?); „Jeżewski [?]” w notce kolacjonowania. Słowo „Pogłowne” w dyspozycji podkreślone w rkp.

Łacina: in diligentia sui cum iuramento – „dla dopełnienia swej staranności, z przysięgą”; in serie talis – „takiej treści”; Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Octavi – „roku 1768”; numero – „pod numerem”; septima Iunii – „7 czerwca”; in eam iuramenti rotham – „według tej roty przysięgi”; in attendentia officii sui – „w obecności swego urzędu”; hoc totum actis connotari – „aby to wszystko wpisano do akt”; lectum cum copia – „przeczytano (porównano) z kopią”; rodale – zwój Tory, na który składano przysięgę żydowską.

Streszczenie

6VIII 1770 starsi kahału janowskiego Moszko Kotlarz i Szmojło Taran [?] zamanifestowali, że w 1768 r. kahał zapłacił konfederatom barskim 795 zł pogłównego za ratę marcową (przytoczony kwit regimentarza Chamca, wydany z ordynansu marszałka Puławskiego [?]), i zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 zaprzysięgli w synagodze, wobec superintendenta Marcina Rakowskiego, prawdziwość kwitu, domagając się bonifikacji.

Transkrypcja

k. 556v (skan 0559, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti Szostego Dnia.

3Przed Urzędem, y Aktami ninieyszemi Grod.

4Winnic. y Przedemną Stanisławem Nowickim,

5pro tunc Namiesnik. Burgrabst. Grodu Winnic.

6Comprens Pliter Urodz. Jmć Pan Andrzey Jaworski Dobr

7Pliskowa Dyspozytor, swym, et ex praecommissa

8sibi potestate Jmieniem W. Michała Jakubowskiego

9Podczę Pomor. Dobr Wsi Pliskowa Dziedzica Pana,

10iakoteż Urodz. Jchmć PPw. Szlachty Gracialistow, y

11całey Wsi rzeczoney Dobr Pliskowa uciemiężonych

12Poddanych Jmieniem, postrzegaiąc całości Substancyi

13W. Pryncypała Swego, niemniey Zdrowia, y Życia

14Samego Siebie, iakoteż Urodz. Szlachty, y Poddanstwa

15iti dem [?] Zdrowia, y Życia, tudzież całości Chudob y wszelkich

16[reklamant:] maiątkow

k. 557 (skan 0559, strona prawa)

1Maiątkow Onych ostrzegaiąc quam Solennissime na pko JWW.

2Jgnacemu, y Teofili z Xiążąt Radziwiłłow Morawskim Genera-

3łom Majorom Wielkiego Xięstwa Litew. Dobr Klucza Szpi-

4czynieckiego Dziedzicom, Panom, a naypryncypalniey Urodz.

5Jakiego kolwiek Jmienia Bilskiemu tychże Dobr po-

6mienionego Klucza Szpiczynieckiego Ekonomowi, iakoteż

7Odważnym Omelkowi Sotnikowi Morozenkowi Ataman-

8nowi Szpiczynieckiemu Tudzież Kozakom do Osob Sześć-

9dziesiąt w tych Kommendzie będącym; a czasu Sprawy

10po Jmionach y Przezwiskach Specifikować się maiącym,

11Przy sposobionym, Andruszowce do Naiazdu gruntow Pli-

12skowskich Dziedzicznych y Ograniczonych Wiolatorom y

13Gwałtownym naiezdnikom skarży, żali, y Manifestuie się

14w Niżey Opisany sposob, y Oto, Jż Jchmć Obwinieni a nay-

15bardziey Urodz. Bilski Ekonom Szpiczyniecki Fertur et

16vere fertur że bezmiomo [?] Wiadomości Panow Swoich Ko-

17zakow w Komendzie Sotnika y Atamana do Osob Sześć-

18dziesiąt w Spisy Samopały Uarmowanych niemaiąc Żadney

19Kontrowersyi Gruntow, Ani przyległości Szpiczynieckich

20z Gruntami Pliskowskiemi, tylko iedynie będąc uproszony

21Czyli podkupiony od Dobr Andruszowki wyż pomienio-

22nych Kozakow do Osob Sześćdziesiąt dać y posłać onych

23Smiał y Ważył się, Ktorzy posłani Orężni na Własne

24Grunta Pola y Sianożęci Pliskowskie a bardziey Wieś

25Cało Otoczywszy za Ludźmi po Polach z Spisami, Samopa-

26łami, Pistoletami Uganiali się onych Obdzierali, Żywno-

27ści Onym Zabierali, kosy, siekiery, fanty, y Jnne rzeczy gwał-

28tem Powydzierali, Chudoby poraymowali, Ludzi nietylko

29Mężczyzn, Kobiet, ale y Małych Dzieci Okrutnie zbić skowa-

30wić [?] praesumpserunt, Tym się niekontentuiąc powtornie

31na Zaiutrz y potym kilka krotnie też Grunta wyż wy-

32rażonym Sposobem napadali, Wieś Około Obłaczali [?], za

33Ludźmi uganiali się, Strzelali przegrozki całey Wsi Zruy-

34nowaniem Czynili, y Jnne nieznośne krzywdy Jako to

35Urodz. Dyspozytora na Życie zabiciem od grażali się, A zatym

36Tenże Urodz. Protestans et Comparens swym Wiel. Pana

37Swego iako też Całey Wsi Dobr Pliskowskich podda-

38nych Jmieniem Manifestowawszy się, Offiaruiąc Wiel.

39Pana Swego Oto Prawnie Czynić nie Zaniechać Rerum

40atq itrum [?] Manifestatur et Protestatur Comprns ignarus

k. 557v (skan 0560, strona lewa – górna część)

1Scribendi Crucem S. posuit Andrzey Jaworski +

2Et in continenti Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Wdztwa

3Bracł. y Jnnych Opatrzny Andrzey Zieliński Ktory w mocy

4Prawdziwey y Skuteczney Relacyi swoiey iawnie Ustnie y

5Dobrowolnie Zeznał, Jż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedm-

6set Siedmdziesiątego Dnia Pierwszego Augusti na affek-

7tacyą y Prawną rekwizycyą Wiel. Michała Jakubowskiego

8Podcz. Pomor. y Jnnych był w Dobrach Wsi nazwaney

9Szpiczyńcach w Possessyi Dziedziczney JW. Murawskich G.

10M. W. W. X. Lit. Zostaiących, maiąc przy sobie strone Szlachty

11y Ludzi Wiary Godnych Urodz. Stanisława Gruszczyńskiego [?]

12y Michała Krasuskiego [?] do tego Aktu użytych gdzie będące

13w Zamku Szpiczynieckim Omelka Sotnika Atamana

14Morozenka y Kozakow do Osob Sześćdziesiąt wiolatorow y

15Naiezdnikow, oraz Urodz. Bilskiego u Woyta y Gromady tu-

16meyszey [?] Szpiczynieckiey Aresztował, y Prawnie przypo-

17czył [?] Ktoren areszt tak Zamek Szpiczyniecki na pomie-

18nionych Sotnika y Atamana y Jnnych iako też Gromada

19na Urodz. Bilskiego beneVolè przyiowszy, do rozprawy prawney

20Przyiąć deklarowali y Submittowali się, w Czym On Woźny

21Szlachtą sobie przytomną, oświadczywszy się, z tamtąd

22Powrocił y tu ad Acta przybywszy prawdziwego Aresztu

23Swoiego Uczynił y Zeznał Relacyą de quo Praesens eius-

24dem Ministerialis Relacia, Andrzey Zieliński

Objaśnienia i tłumaczenia

Kontrmanifest strony pliskowskiej wobec aktu 890 (i wcześniejszych 821–822). Komparent: Andrzej JAWORSKI, dyspozytor dóbr PLISKÓW (w akcie 890 „Antoni lub inaczej nazwany”), w imieniu Michała JAKUBOWSKIEGO, podczaszego pomorskiego („Podczę Pomor.”; w tytule „P. P.”), dziedzica Pliskowa, a także szlachty gracjalistów i poddanych pliskowskich. Obwinieni: Ignacy i Teofila z książąt RADZIWIŁŁÓW MORAWSCY, generałowie majorowie Wielkiego Księstwa Litewskiego, dziedzice klucza SZPICZYNIECKIEGO (Spiczyńce); ekonom szpiczyniecki BILSKI (imienia nie znano); sotnik Omelko i ataman MOROZENKO; około 60 kozaków szpiczynieckich.

Treść: Bilski, bez wiedzy swoich panów, „uproszony czyli podkupiony” przez dobra ANDRUSZÓWKA, wysłał 60 kozaków uzbrojonych w spisy i samopały, choć klucz szpiczyniecki nie miał żadnego sporu granicznego z Pliskowem. Kozacy otoczyli wieś, uganiali się po polach i sianożęciach pliskowskich za ludźmi, obdzierali ich, zabierali żywność, kosy, siekiery i inne rzeczy, zajęli bydło, okrutnie bili mężczyzn, kobiety i małe dzieci; nazajutrz i potem kilkakrotnie ponawiali napady, strzelali, grozili zrujnowaniem wsi, a dyspozytorowi grozili zabiciem. Komparent zastrzega dalsze kroki prawne; podpisu brak („Comprns ignarus [scribendi]” – komparent niepiśmienny). Komparent podpisał się znakiem krzyża. Zaraz potem woźny generalny Andrzej ZIELIŃSKI zrelacjonował, że 1 VIII 1770 na żądanie Jakubowskiego, ze szlachtą Stanisławem GRUSZCZYŃSKIM [?] i Michałem KRASSUSKIM (por. akt 894), w zamku szpiczynieckim (dobra dziedziczne Morawskich) aresztował sotnika Omelka, atamana Morozenkę i 60 kozaków, a ekonoma Bilskiego – u wójta i gromady szpiczynieckiej; zamek i gromada przyjęły areszt i zobowiązały się stanąć do rozprawy.

Odczyty niepewne: „Jmie [?]” w tytule (może „Jmieniem”); „iti dem [?]” (= itidem, „tak samo”); „bezmiomo [?]” (= bez [wiedzy]? omyłka pisarza); „skowawić [?]” (może „skrwawić”); „Obłaczali [?]” (= obłażali? oblegali?); „Oczewisto” (= oczywisto); „tumeyszey [?]” (= tuteyszey); „przypoczył [?]” (= przypowiedział?); „Gruszczyńskiego [?]”, „Krasuskiego [?]”; „JW. Murawskich” – w relacji forma „Murawscy” (w manifeście „Morawscy”); „itrum [?]” (= iterum); „Przy sposobionym” – zapewne omyłka za „przysposobionym”. Ekonom „Jakiego kolwiek Jmienia Bilski” – imię nieznane komparentowi.

Łacina: comparens personaliter – „stawający osobiście”; et ex praecommissa sibi potestate – „i z powierzonej mu władzy (pełnomocnictwa)”; quam solennissime – „jak najuroczyściej”; fertur et vere fertur – „mówi się i słusznie się mówi”; praesumpserunt – „ośmielili się”; rerum atque iterum manifestatur et protestatur – „ponownie i jeszcze raz manifestuje się i protestuje”; comparens ignarus [scribendi] – „komparent nieumiejący pisać”; cum aresto – „z aresztem”; et in continenti – „i zaraz”; benevole – „dobrowolnie”; submittowali się – poddali się; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio – „o czym niniejsza relacja tegoż woźnego”.

Streszczenie

6VIII 1770 Andrzej Jaworski, dyspozytor Pliskowa, w imieniu Michała Jakubowskiego, podczaszego pomorskiego, i poddanych pliskowskich zamanifestował przeciw Ignacemu i Teofili z Radziwiłłów Morawskim, dziedzicom klucza szpiczynieckiego, a zwłaszcza ich ekonomowi Bilskiemu, sotnikowi Omelkowi i atamanowi Morozence, że na prośbę (czy za opłatą) Andruszówki wysłali 60 kozaków, którzy kilkakrotnie najeżdżali grunty pliskowskie, bili ludzi, zabierali rzeczy i bydło i grozili zrujnowaniem wsi (kontrmanifest do aktu 890); woźny Andrzej Zieliński zrelacjonował areszt kozaków w zamku szpiczynieckim i ekonoma Bilskiego.

Transkrypcja

k. 557v (skan 0560, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Stanisławem Nowickim protunc Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodu Winnic. Comparens pltr Urodz.

6Jmć Pan Andrzey Jaworski Dyspozytor Pliskowski swym

7et ex Commissa sibi potestate Jmieniem Wiel. Michała

8Jakubowskiego Podczę Pomorskiego Dobr Wsi Pliskowa

9Ograniczonych Dziedzica Pana, Jako też itidem Jmiona-

10mi Urodz. Szlachty Gratialistow niemniey Całey Gromady

11Uciemiężoney postrzegaiąc Całości Substancyi Gruntow Gra-

12nic, Lasow, Dąbrow, Sianożęci, Wiel. Ptta swego Zdrowia

13y Życia tak Samego siebie, iako też Urodz. Szlachty Gra-

14cialistow Poddaństwa Całego Zdrowia Życia Chudob, y Wszel-

15kiego Maiątku Onych, przez niżey Wyrażonych Obwi-

16[reklamant:] nionych

k. 558 (skan 0560, strona prawa)

1Obwinionych Ustawicznie Działanych y Działać się nie

2przestaiących Solennie na pko Wiel. Michałowi Hry-

3niowieckiemu Stcie Barckiemu Dobr Andruszowki

4Dziedzicowi y JWiel. Kasprowi Szembekowi Genu Graffowi [?]

5Mieczn. Zatorskiemu Dobr tychże Wsi Andruszowki Za-

6stawnemu Possessorowi Panom Urodz. Janowi Cebrzyńskie-

7mu, Pawłowi Weyciechowskiemu, Andrzeiowi Raciborow-

8skiemu, Jakich kolwiek Jmion Baranieckim [?], y Jnnym

9Szlachcie Gracialistom, niemniey Kozakom y Groma-

10dzie Całey Andruszowieckiey ustawicznym co dzień-

11nym Gwałtownym naieżdnikom, przysposobionym zapro-

12szonym Czyli na ten czas Sotnikom Atamanom Szpiczy-

13nieckim do Osob Sześćdziesiąt Kozakom Konelskim Mo-

14szczeńskim [?], do tyluż Osob tak że Orężnym przysposobionym

15Granic Cudzych y Gruntow Gwałcicielow Skarży Żali Ma-

16nifestuie się; Przychylaiąc się do dawnieyszych Protesta-

17cyi Manifestacyi Proklamacyi Obdukcyi Wizyi Are-

18sztow y Jnnych Transakcyi, Protestuie y ninaystuszne [?]

19od obwinionych Czynione reprotestuie się, Jż Jchmć Ob-

20winieni Urodz. Andrzey [Jawiski – skreślone?] Raciborowski, Cebrzyński,

21y inni tak Andruszowieccy Kozacy Poddani iako też

22Aliunde Wzięci Complices zeszłym Prawa znieważa-

23iąc y Onego rygoru nie apprehenduiąc [?] y owszem wbrew idąc

24Onemu niewiedzie czyli Rozkazu Panow swoich do-

25browolnie kompromissarską nastąpiono Granicę zgwał-

26ciwszy Kopce porozkopawszy ia ko się iuż setnemi opisało

27Protestacyami Wizyami Obdukcyami y Jnnemi Transa-

28kcyami w Roku Teraznieyszym nayszerzkie [?] iako ciągnie [?]

29nie nieprzestaią Zaboystwa Palenia Młynkow Wsi Sa-

30mey Pliskowa naieżdżania iako wyżey wyrażeni O-

31pisuią Transakcye Ktoremi każdą opisuiąc Akcyą

32y Onych Facinora y piorą ochłoby [?] od Atramentu kie-

33dy w Czasie recenter robot nastąpionych aprawie [?]

34Dopiero następuiących Gospodarskich naypierwszego Dnia

35Pierwszego to iest primo sianożęci w Własnych Gruntach

36Pliskowskich Leżącą, od graniczną daleko zakopcami

37od Lasku Łabuńskiego [?] leżącą Więcey sto, Kosarzow przy

38Orężnych Więcey także Sta Ludzi wyprowadziwszy

39^Swoią wesołą [?] ustawiczną Zuchwałością Czyli^ Wykosili

k. 558v (skan 0561, strona lewa)

1Wykosili y ciż Ludzie Kozacy Orężni za Ludźmi Podda-

2nemi Pliskowskiemi popiwosio [?] ostatnie Samą uganiali

3się, od robot odpędzali onych obdzierali za Końmi

4Strzelali y we Wsi nawet samey Ludzi kobiety y

5Dzieci popostraszali, Tym się niekontentuiąc powto-

6re Urodz. Raciborowski z temiż [?] iedno myślnie przybra-

7nemi Ludźmi do boiu orężnemi na Lan Pański Po-

8dewsią Samą leżący napadł gdzie napadłszy także za

9Ludźmi Strzelał strzelać pozwalał y kazał Ktorzy Strze-

10lali y z Spisami uganiali się, y onych poranili pobili

11nawet nietylko Ludzi mężczyzn ale y kobiety Dziewki

12Biorące konopie Pańskie porozpędzali y onym to fan-

13ty, To żywność pozabierali Końmi onych porostratowali

14Gdzie y dwie ciężarnych tak daleko stratowali ucho-

15way Boże żeby powszechnie poroniwszy y samisię z tym

16Nie pożegnali Swiatem y tey robocizny do gładzącego Woy-

17ta Okrutnie zbili, niedosyć maiąc sobie na tak wyż wyra-

18żonych Wiolencyach Podwakroć uczynionych otoż

19Jeszcze Aliunde Zaciągaiąc sobie spolnikow do

20Tak swawoley naganney roboty iako się wyżey wyrazi-

21ło Około stu Ludzi dobrze orężnych idąc iuż na dru-

22gie strone w Własne sianożęci Gruntu Pliskow-

23skiego z Pędziwszy Gromadę Andruszowiecką Całą

24y Zinąd y nietylko że Sianożęci Gromady kosili Ja-

25ko Nasławniey [?] wyż pomienieni Orężni w Samopały

26Spisy Pistolety y Jnny do boiu Zwykły Oręż u-

27armowawni za Ludźmi Poddanemi Pliskowskie-

28mi na wszystkich robotach w Polach będącemi uga-

29niali się, onym to kosy to siekiery od tyczkę Chudobę [?] y

30Żywność zabierali Onychże bili Kaleczyli y Wielu pobili

31Przydaiąc coraz daley Wiolencyi do wiolencyi poczwarte [?]

32ciż ustawiczni gwałciciele Gruntow y naieżnicy samego

33Urodz. Dyspozytora teraznieyszego protestanta y kompparen-

34ta Wyiechałego do siana Pańskiego bez żadnych Ludzi y Za-

35dnego oręża wiencey [?] Westu [?] koni na padli y onego zbić y zabić

36Usiłowali iakoż y konia pod nim w kark na wylot przestrzelili kto-

37ry koń Wowey [?] Gorenceci [?] Salvante Deo z tak niebezpieczney okazyi

38Smierci Wyniosł, wtenże czas sam Poddanego Andryia Słotę [?] w

39Obydwie nogi smiertelnie postrzelili zkąd y kul dobyć trudno

40[reklamant:] y Onego

k. 559 (skan 0561, strona prawa)

1y Onego do Obdukcyi przywieść, Demka Groguli w Rękę Pra-

2wą Jwana Kowalczuka w nogę Prawą tak postrzeloną y Łeb

3Pientko [?] od kosy przebity y Jnnych wielu pobito y ranionę y po-

4strzelaną w Wszystko czasu Sprawy Jnkwizycyą sprawiedliwą do-

5Wiedzioną będzie, na Ostatek iednym Drugim Trzecim Czwartym

6Niekontentuiąc się, razem Dzień po Dniu prawie podziałanemi

7Wiolencyami bez prawiami popięte Ciż wszyscy Orężni y Gro-

8madzie [?] y Ludzi Kosami Cepami siekirami, opędzeni [?] nietylko

9Ludzi po Polach bili ale y Samą Wieś Otoczyli Wszystkim bi-

10ciem y Zabiciem odgrażali, Konia Deresowatego Roboczego Ła-

11buńskiego wzięli y dotąd nieoddaią kontusze y Jnne odzieże

12Pozabierali po Obdzierali y Usilnie trzymaią, Woźnego Gene-

13rała Opatrznego z Szlachtą Urodz. do Mnie powracaiącego z

14Spiczyniec złapali inkarcerowali wiązali bili Lżyli Dyffamowali

15Urodz. Michałowi Krassuskiemu połowiczy nahaiow Sześćdzie-

16siąt Odliczyli y Okrutnie onego zbili y z niego Kuntusz nebie-

17ski buty zdarli y Onymże urdeczek [?] dwie wzieli y dotąd trzymaią

18Owo zgoła Codzienne y ustawiczne Czynią krzywdy Ausi sunt et

19praesumunt, A zatym ote wszystkie y Jnne krzywdy tak też oniestr-

20szną Cyrcumskrypcyą tenże protestans et Comparens suo et Ple-

21nipotentiarum [?] suorum nominibus manifestowawszy się, protestowawszy się, y Repro-

22testowawszy Stawił przedemną Urzędem Woźnego Generała Wdztwa

23Bracł. y Jnnych Szlachetnego Andrzeia Zielińskiego, Ktory

24Stawiony Zeznał, Jż w Przytomności Urodz. Jchmć PP. Micha-

25ła Krassuskiego y Stanisława Gruszczyńskiego będąc w Plisko-

26wie Roku Teraznieyszego Dnia Pierwszego Sierpnia konia na-

27wylot Kark przestrzelony na Andryiu Słocie obydwie nogi

28Przestrzelone na Demku Groguli Rękę Prawą y Łeb przebity

29Jnnych Ludzi nietylko Mężczyzn ale y Kobiet wiele pokrwa-

30wionych ^pobitych^ Widział y Oglądał ^kowano to postrzelanych^ Ktore to postrzelanie ranienie

31y pobicie mienili sobie być zadane przez Ludzi Andruszo-

32wieckich Szpiczynieckich Konelskich Morzańskich [?] y Jnnych

33spolnikow co on Woźny Widziawszy y oglądawszy y Szlachtą

34Sobie przytomną Oświadczywszy się, y tu do Akt ninieyszych

35Przybywszy prosili mnie Urzędu tak kompparent y Protestant

36Swoiey Manifestacyi iako Woźny Wizyi Rltta [Relacyi] Oprzyięcie [?]

37Tey Kopyi Co y Otrzymali Comparens nieumieiący pisma

38Znakiem krzyża S. Podpisuie się, Andrzey Jaworski + A-

39Zieliński Woźny +

Objaśnienia i tłumaczenia

Druga (po akcie 893) manifestacja strony pliskowskiej: dyspozytor Andrzej JAWORSKI w imieniu Michała JAKUBOWSKIEGO, podczaszego pomorskiego, dziedzica Pliskowa, szlachty gracjalistów i gromady pliskowskiej – przeciw Michałowi HRYNIOWIECKIEMU, staroście barskiemu („Stcie Barckiemu” = staroście; por. „Stty” = starosty w aktach 821–822 i 890), dziedzicowi ANDRUSZÓWKI, Kasprowi SZEMBEKOWI, generałowi, mieczn. zatorskiemu, zastawnemu posesorowi, oraz Janowi CEBRZYŃSKIEMU, Pawłowi WOJCIECHOWSKIEMU, Andrzejowi RACIBOROWSKIEMU, Baranieckim [?], szlachcie gracjalistom, kozakom i gromadzie andruszowskiej, a także zaproszonym sotnikom i atamanom szpiczynieckim z 60 kozakami i kozakom konelskim i moszczeńskim [?]. Reprotestuje przeciw manifestom andruszowskim (akt 890).

Treść: strona andruszowska, „zgwałciwszy” granicę kompromisarską i rozkopawszy kopce, w 1770 r. nie przestaje zabijać, palić młynków i najeżdżać Pliskowa. Pierwszego dnia sianokosów na sianożęci pliskowskiej za kopcami od Lasku Łabuńskiego [?] przeszło stu kosarzy pod osłoną przeszło stu uzbrojonych wykosiło siano; kozacy uganiali się za poddanymi, strzelali za nimi i straszyli we wsi kobiety i dzieci. Raciborowski z uzbrojonymi napadł na łan pański pod wsią, strzelano, ranniono ludzi, rozpędzono dziewki rwące pańskie konopie, końmi stratowano m.in. dwie ciężarne kobiety; zbito wójta. Potem około stu uzbrojonych z całą gromadą andruszowską kosiło sianożęci pliskowskie, zabierano poddanym kosy, siekiery, bydło i żywność. Na samego dyspozytora Jaworskiego, jadącego bez ludzi i broni do siana, napadło kilkunastu [?] konnych; koniowi przestrzelono kark na wylot; poddanemu Andryjowi SŁOCIE [?] przestrzelono obie nogi, Demkowi GROGULI prawą rękę, Iwanowi KOWALCZUKOWI prawą nogę, Pientce [?] przebito głowę kosą. Zabrano deresowatego konia roboczego ŁABUŃSKIEGO; schwytano woźnego generalnego wracającego ze Szpiczyniec ze szlachtą (por. akt 893), Michałowi KRASSUSKIEMU wyliczono 60 nahajów (połowiczy [?]) i zdarto z niego niebieski kontusz i buty.

Relacja: woźny Andrzej ZIELIŃSKI ze szlachtą Michałem Krassuskim i Stanisławem GRUSZCZYŃSKIM 1 VIII 1770 w Pliskowie oglądał przestrzelonego konia, Andryja Słotę z przestrzelonymi nogami, Demka Grogulę (ręka, głowa) i wielu pobitych mężczyzn i kobiet. Jaworski (niepiśmienny) i woźny podpisali się krzyżykami.

Odczyty niepewne: „Genu Graffowi [?]” (por. akt 890 „Generała Graffa [?]”); „Baranieckim [?]”; „Moszczeńskim [?]” / „Morzańskich [?]”; „ninaystuszne [?]” (= nieistotne? niesłuszne?); „apprehenduiąc [?]”; „Andrzey [Jawiski – skreślone?]”; „nayszerzkie [?] iako ciągnie [?]”; „ochłoby [?]”; „aprawie [?]”; „Lasku Łabuńskiego [?]”; wstawka z krzyżykiem „Swoią wesołą [?] ustawiczną Zuchwałością Czyli” (na dole k. 558); „popiwosio [?]”; „z temiż [?]”; „Nasławniey [?]”; „od tyczkę Chudobę [?]”; „poczwarte [?]”; „wiencey [?] Westu [?] koni” (= więcej dziesięciu koni?); „Wowey [?] Gorenceci [?]”; „Słotę [?]”; „Pientko [?]”; „Gromadzie [?]”, „opędzeni [?]”; „urdeczek [?]”; „oniestrszną [?] Cyrcumskrypcyą”; „Plenipotentiarum [?]”; „Oprzyięcie [?]”. W k. 558v–559 pisarz liczne pomyłki i powtórzenia.

Łacina: comparens personaliter – „stawający osobiście”; ex commissa sibi potestate – „z powierzonej mu władzy”; itidem – „tak samo”; aliunde – „skądinąd”; complices – „wspólnicy”; facinora – „zbrodnie”; recenter – „świeżo, niedawno”; salvante Deo – „za łaską Boga, cudem”; ausi sunt et praesumunt – „ośmielili się i nadal się ośmielają”; suo et plenipotentiarum suorum nominibus – „w imieniu swoim i swych mocodawców”; inkarcerowali – uwięzili; dyffamowali – zniesławili.

Streszczenie

6VIII 1770 Andrzej Jaworski, dyspozytor Pliskowa, w imieniu Michała Jakubowskiego, podczaszego pomorskiego, zamanifestował i reprotestował przeciw Michałowi Hryniowieckiemu, staroście barskiemu, i Kasprowi Szembekowi (Andruszówka), Cebrzyńskiemu, Wojciechowskiemu, Raciborowskiemu oraz kozakom andruszowskim, szpiczynieckim i innym, że po zgwałceniu granicy wykosili sianożęci pliskowskie, strzelali do poddanych (ranni Andryj Słota [?], Demko Grogula, Iwan Kowalczuk i in.), stratowali kobiety, napadli na samego dyspozytora i pobili woźnego i szlachcica Krassuskiego; woźny Andrzej Zieliński zrelacjonował oględziny rannych w Pliskowie.

Transkrypcja

k. 559 (skan 0561, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Szostego, Dnia.

k. 559v (skan 0562, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki.

2y Przedemną Stanisławem Nowickim protunc Namiesnikiem

3Burgrabstwa Grodu Winnickiego Postanowiwszy się osobiście

4Szlachetny Andrzey Zieliński Wdztwa Bracł. y Jnnych

5Woźny Swym y Urodz. Jchmć PP. Stanisława Gruszczyń-

6skiego y Michała Krassuskiego Szlachty do Aktu sobie upro-

7szonych Jmieniem postrzegaiąc Całości Zdrowia y Życia swe-

8go a przychylaiąc się do Prawa pospolitego de Libertate Woźnych

9na Urzędzie będących y Szlachty Opisanego quam Solenissi-

10me na pko JW. Jgnacemu y Teofili z Xiążąt Radziwiłłow

11Murawskim Genm W. W. X. Litewskie, Wiel. Michałowi Hrynio-

12wieckim Star. Barcy, JW. Gasprowi Szembekowi y Pawłowi

13Weyciechowskiemu naybardziey Andrzeiowi Raciborowskiemu

14Odważnym Omelkowi Sotnikowi Morozenkowi Ata-

15manowi y Jnnym Kozakom Szpiczynieckim Andru-

16szowieckim et Aliunde przysposobionym Skarży Żali y

17Manifestuie się, Oto Jż Jchmć Obżałł. a naybardziey Urodz.

18Weyciechowski wyż wyrażonym Sotnikiem y Atamanem y

19Jnnemi Wiolencyami ninieyszego Szlachetnego Protestanta

20z Szlachtą sobie Urzędownie uproszonemi wyż wyrażonemi po-

21wracaiącego z funkcyi Swoiey Urzędownie powierzoney na trakt-

22cie Publicznym złapawszy Onych inkarcerowali autenty-

23kiem odrucali [?] y podrzeć chcieli Urodz. Michała Krasuckiego [?]

24nachaiami połowiczy Okrutnie zbili y Zewszystkiego Ob-

25nazyli Woźnego Protestanta suchiemi razami zbili Taba-

26kierkę y urdeczkie [?] wzięli y co tylko wymysł kozacki onych

27Złości Przymyślić mogł tak nad niewinnemi nie sobie [?] Zrzu-

28cali [?] się, y na Urodz. Dyspozytora Pliskowskiego y inne przegroźki

29bicia y Zabicia oświadczali A zatym Tenże Protestans przy-

30chilaiąc się do Manifestu W. Pryncypała swego od Ktorego

31był uproszony y Posłany Sdo et quoniam [?] Supra mne [?]

32Offerendo se actionem Jure vindicatur iterato protestatur

33et Manifestatur vice [?] Andrzey Zieliński

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Andrzej ZIELIŃSKI, woźny generalny województwa bracławskiego i innych, w imieniu własnym i szlachty przydanej do aktu – Stanisława GRUSZCZYŃSKIEGO i Michała KRASSUSKIEGO (dalej w tekście „Krasuckiego [?]”). Powołując się na prawo pospolite o bezpieczeństwie (libertas) woźnych i szlachty pełniących czynności urzędowe, skarży Ignacego i Teofilę z Radziwiłłów MORAWSKICH (w rkp. „Murawskim”), generałów W. Ks. Lit., Michała HRYNIOWIECKIEGO, starostę barskiego („Star. Barcy”), Kaspra SZEMBEKA, Pawła WOJCIECHOWSKIEGO, Andrzeja RACIBOROWSKIEGO, sotnika Omelka, atamana Morozenkę oraz kozaków szpiczynieckich i andruszowskich, że gdy wracał ze szlachtą z czynności urzędowej (aresztu w Szpiczyńcach – akt 893), na publicznym trakcie, zwłaszcza za sprawą Wojciechowskiego, schwytano ich i uwięziono, chciano podrzeć dokument (autentyk), Krassuskiego bito nahajami i obdarto, woźnego bito „suchymi razami”, zabrano mu tabakierkę i inne rzeczy; groziono też pobiciem i zabiciem dyspozytorowi pliskowskiemu (Jaworskiemu). Woźny przyłącza się do manifestu swego mocodawcy (Jakubowskiego – akt 894).

Odczyty niepewne: „autentykiem odrucali [?]” (może „autentyk im odebrali”?); „Krasuckiego [?]” (wobec „Krassuskiego” wyżej); „urdeczkie [?]” (por. akt 894 „urdeczek [?] dwie”); „nie sobie [?] Zrzucali [?] się” (może „pastwili się”?); „Sdo et quoniam [?] Supra mne [?]”; „vice [?]”.

Łacina: de libertate – „o wolności (nietykalności)”; quam solennissime – „jak najuroczyściej”; et aliunde – „i skądinąd”; offerendo se actionem iure vindicaturum, iterato protestatur et manifestatur – „ofiarując się dochodzić sprawy prawem, ponownie protestuje i manifestuje”; inkarcerowali – uwięzili.

Streszczenie

6VIII 1770 woźny generalny Andrzej Zieliński w imieniu swoim i szlachty Gruszczyńskiego i Krassuskiego zamanifestował przeciw Morawskim, Hryniowieckiemu, staroście barskiemu, Szembekowi, Wojciechowskiemu, Raciborowskiemu, sotnikowi Omelkowi, atamanowi Morozence i kozakom, że wracających z czynności urzędowej pochwycono na trakcie, uwięziono, pobito (Krassuskiego nahajami) i obrabowano.

Transkrypcja

k. 559v (skan 0562, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti Siodmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vicegerentem Grodzkim Winnickim Stano-

6wszy Oczewiście Woźny Generał Wdwa Bracł. y Jnnych Opatrzny

7Piotr Dworzecki w moc Wierney Rltty Swoiey Dobrowolnie

8[reklamant:] zeznał

k. 560 (skan 0562, strona prawa)

1Zeznał Jż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Dnia Drugiego Miesiąca Sierpnia na affektacyą y prawną Rekwizy-

3cyą Wiel. Jmci Pana Franciszka Żaboklickiego Łowcz. Żydacz. ma-

4iąc Przy sobie Strone Szlachty Ludzi wiary godnych Urodz. Jchmć

5PP. Mikołaia Mysłowskiego [?] y Antoniego Dzbikiego [?] dla większego

6Swiadectwa do tego Aktu Użytych był w Dobrach Wsi Maianowie

7na Częsci W. Rekwirenta zastawney gdzie będąc na tymże Wiel.

8Rekwirencie Ranę Wielką w Głowie nad lewym Okiem do Mo-

9zgu Kurkiem Czyli kolbą przebitą, tak dalece że aż oddech tą

10raną przechodzi, y kości na mięzgę w Czerepie pogruchotanym

11widać, Zbytu Głowę całą zgruchotaną spuchłą y krwią zawrza-

12łą Twarz całą Zbitą, spuchłą, zsiniałą, y krwią zaszłą, Ręce

13Obie na Łokciach potłuczone krwią Ociekłe, pod Bokami Obama

14Guzoły Duże sinie Dutami [?] potłuczone Piersi zbite y zsiniałe

15Tudzież całego skrwawionego spuchłego mało co żywego y do wy-

16zdrowienia niepodobnego które to rany Razy y Zbicie przez Kiryła

17Władyczuka [?] Poddanego W. Łastowieckiego z Rozkazu tegoż W.

18Łastowieckiego z Strzelby, na Zabicie W. Rekwirenta gonięcego [?]

19na Polu w Życie mienił sobie być zadane, a zaś na Roboczym

20Sobku Żeńcu Requirentis Postrzałow dwa w Piersiach iuden [?] ko-

21to Drugiego wyszedł [?] łuwnie [?] na Piędź w Oboczyku [?] ramienia

22Lewego także postrzał duży y głęboki na Lewey Szczece [?] postrzał

23Także duży Ktore to postrzały tenże Roboczy Sobko od W. Łasto-

24wieckiego ze sztucznika [?] Kulami na tymże Polu mienił być

25Sobie Zadane, Widział y Oglądał Co Widziawszy y Oglądawszy

26Szlachtą sobie przytomną, oświadczywszy się, tu ad Acta przy-

27był y Przed Urzędem ninieyszym Prawdziwey Wizyi Swoiey

28Uczynił y Zeznał Rltta Woźny nieumieiący pisać Krzyż

29S. kładnie Piotr Dworzecki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego Piotra DWORZECKIEGO (w rkp. „Dwerzecki”): 2 VIII 1770, na żądanie Franciszka ŻABOKLICKIEGO, łowczego żydaczowskiego, ze szlachtą Mikołajem MYSŁOWSKIM [?] i Antonim DZBIKIEM [?] był w MAJANOWIE, w części wsi będącej w zastawie u rekwirenta. Oglądał na Żaboklickim wielką ranę głowy nad lewym okiem, zadaną kurkiem czyli kolbą (strzelby), tak głęboką, że widać zmiażdżone kości czaszki, a „oddech tą raną przechodzi”; całą głowę i twarz zbite, spuchnięte i zakrwawione, łokcie potłuczone, guzy i sińce na bokach i piersiach – stan „mało co żywego”. Rany zadał mu, jak mówił, Kiryło WŁADYCZUK [?], poddany Marcina ŁASTOWIECKIEGO, z rozkazu tegoż Łastowieckiego, gdy ten gonił Żaboklickiego w polu w życie. Na roboczym (żeńcu) SOBKU woźny widział dwa postrzały w piersiach (jeden wychodzący przy lewym ramieniu) i duże postrzały na lewym boku [?] – zadane kulami przez samego Łastowieckiego. Sprawa łączy się z aktem 883 (zasadzka w Majanowie, zabici żeńcy). Od tego aktu namiestnik burgrabstwa i wicegerent grodzki Wojciech JAGIEŁŁOWICZ.

Odczyty niepewne: „Mysłowskiego [?]”, „Dzbikiego [?]”; „Zbytu [?] Głowę” (może „Z tym”); „Dutami [?]”; „Władyczuka [?]”; „gonięcego [?]”; „iuden [?] koto Drugiego wyszedł [?] łuwnie [?] na Piędź w Oboczyku [?]” – opis drugiej rany niejasny; „Szczece [?]”; „sztucznika [?]” (sztuciec, strzelba gwintowana).

Łacina: ex re eiusdem – „z jego sprawy (na jego rzecz)”; requirentis – „rekwirenta (wnoszącego żądanie)”; ad acta – „do akt”.

Streszczenie

7VIII 1770 woźny Piotr Dworzecki zrelacjonował, że 2 VIII 1770 w Majanowie oglądał ciężką ranę głowy i pobicie Franciszka Żaboklickiego, łowczego żydaczowskiego, zadane kolbą strzelby przez Kiryła Władyczuka [?], poddanego Marcina Łastowieckiego, z jego rozkazu, oraz postrzały kulami w piersi i bok żeńca Sobka, zadane przez samego Łastowieckiego.

Transkrypcja

k. 560 (skan 0562, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winn., Comparens Pltr Urodz. Jmć Pan Jan

6Wisławski [?] Wiel. Jmci Pana Franciszka Żaboklickiego

7Łowcz. Żydacz. Dobr Częsci Wsi Maianowa Zastawnego Pose-

8[sora] Jmieniem Czyniący Żupan Sukienny [?] z Pieprzowa [?] na

9Krapiany [?] tegoż W. Pryncypała rozdarty [?] przez W. Łastowieckie-

10[reklamant:] go

k. 560v (skan 0563, strona lewa)

1go y Poddanych iego przy okrutnym tegoż Criptis [?] Pryncypa-

2ła iako Protestacya swiadczy Zbiciu wszystek krwią Zbroczony

3y Naprawey poły kulą przestrzelony tudzież Chustkę Białą

4krwią także Zbroczoną, przed Urzędem y Aktami ninieyszy-

5mi Prezentował, y One nazad do siebie Wyprzysięgli [?] U-

6rząd Ninieyszy z Wyprzeznia [?] Zakwitował et Jan Wisławski [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Jan WISŁAWSKI [?] (por. akt 883, gdzie tak samo jako plenipotent Żaboklickiego), w imieniu Franciszka ŻABOKLICKIEGO, łowczego żydaczowskiego, zastawnego posesora części wsi MAJANÓW. Okazał urzędowi żupan sukienny [?] Żaboklickiego, podarty przez Marcina ŁASTOWIECKIEGO i jego poddanych przy okrutnym pobiciu mocodawcy (o czym mówi protestacja – akt 883 – i wizja – akt 896), cały zbroczony krwią i na prawej poli przestrzelony kulą, oraz białą chustkę zakrwawioną; po okazaniu odebrał je z powrotem i pokwitował urząd.

Odczyty niepewne: „Wisławski [?]” (w rkp. „Wiystawski” / „Wiysławski”); „Sukienny [?] z Pieprzowa [?] na Krapiany [?]” – opis materiału i barwy żupana (może „pieprzowego koloru, nakrapiany”?); „rozdarty [?]”; „Criptis [?]” (może omyłka za „Zbiciu”?); „Wyprzysięgli [?]” (= wyprosiwszy, wziąwszy?); „z Wyprzeznia [?]” (= z wyjęcia?).

Łacina: ex re – „ze sprawy, na rzecz”; comparens personaliter – „stawający osobiście”; prezenta – okazanie (prezentacja) przedmiotów w urzędzie dla zaświadczenia.

Streszczenie

7VIII 1770 Jan Wisławski [?] w imieniu Franciszka Żaboklickiego, łowczego żydaczowskiego, okazał w grodzie zakrwawiony i przestrzelony kulą żupan oraz zakrwawioną chustkę mocodawcy, pobitego przez Marcina Łastowieckiego i jego poddanych w Majanowie, po czym odebrał je, kwitując urząd.

Transkrypcja

k. 560v (skan 0563, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti Siodmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnic. Stanowszy Oczewiście Woźny Generał

6Wdwa Bracławskiego y Jnnych Opatrzny Piotr Dworzecki w

7Moc Wierney Rltty Dobrowolnie Zeznał Jż on Roku teraznie-

8szego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Drugiego Miesią-

9ca Sierpnia na Affektacyą y Prawną Rekwizycyą W. Jmć Pana

10Franciszka Żaboklickiego Łowcz. Żydacz. maiąc Strone Szlachty

11Ludzi wiary Godnych Urodz. Jchmć PP. Mikołaia Mysłowskiego

12Antoniego Dzbikiego dla większego swiadectwa do tego Aktu

13Użytych był w Dobrach Wsi Maianowa gdzie będąc na Częsci

14Wiel. Marcina Łastowieckiego Cześn. Lubacz. tey że częsci

15Dziedzica Roboczych Kiryła Władyczuka, Wasyla Woycyszy-

16nego [?], Wasyla Dewenia [?], Wasyla Topczya [?], Pawła Krasnianskie-

17go, Demka Szutaka [?], Andrzeja Szutaka [?], Maćka Szewca, Kiryła

18Pryimaka [?], Andrucha Szewca, tudzież Urodz. Jakiegokolwiek Jmie-

19nia Budzyńskiego Gratialisto modo u tegoż Wiel. Łastowieckiego

20Przebywaiącego aktualnych Wiolatorow y Zaboycow we Dworze

21Tameyszym tegoż Wiel. Łastowieckiego Cześn. Lubacz., a zaś Ro-

22boczego Pawła Jantkowego [?] Woyta z Częsci Wiel. Zagorskiego

23Chorążego Wołyńsk. w Tychże Dobrach Wsi Maianowie będącey

24Dziedziczney Broni kul y Prochu temuż W. Łastowieckiemu

25Dodawaiącego, y w tey że Akcyi na ten czas znayduiącego się,

26na Gromadę u Gromady tameyszey, w Gorzywnałk [?] Prawem

27Opisanych Aresztował y prawnie przypowiedział, Ktory Areszt

28Tak Wiel. Łastowiecki, na pomienionych Poddanych swoich

29y Urodz. Budzyńskiego Sam przez się, a zaś Gromada z Częsci Wiel.

30Zagorskiego Chorąż. Wołyńskiego na pomienionego Roboczego

31Pawła Jantkowego Woyta teyże Częsci Jmieniem Pana Swego

32Dobrowolnie przyiowszy Onych do rozprawy prawney Dotrzymać

33Deklarowali y Submitowali się, w Czym on Woźny Szlachtą

34Sobie przytomną, oświadczywszy się, tu do Akt przybył y przed

35Urzędem ninieyszym prawdziwego Aresztu Uczynił y Zeznał Rela-

36[reklamant:] Woźny

k. 561 (skan 0563, strona prawa)

1Woźny nieumieiący pisać Krzyż S. kładnie Piotr Dworzecki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego Piotra DWORZECKIEGO: 2 VIII 1770, na żądanie Franciszka ŻABOKLICKIEGO, łowczego żydaczowskiego, ze szlachtą Mikołajem MYSŁOWSKIM i Antonim DZBIKIEM [?] był w MAJANOWIE i we dworze Marcina ŁASTOWIECKIEGO, cześnika lubaczowskiego, dziedzica tej części wsi, aresztował jako „aktualnych wiolatorów i zabójców” jego roboczych (poddanych): Kiryła Władyczuka, Wasyla Wojcyszynego [?], Wasyla Dewenia [?], Wasyla Topczyja [?], Pawła Krasniańskiego, Demka i Andrzeja Szutaków [?], Maćka Szewca, Kiryła Pryjmaka [?], Andrucha Szewca oraz gracjalistę BUDZYŃSKIEGO (imienia nie znano), przebywającego u Łastowieckiego. Aresztował też – u gromady części wsi należącej dziedzicznie do ZAGÓRSKIEGO, chorążego wołyńskiego – wójta Pawła JANTKOWEGO [?], który dodawał Łastowieckiemu broni, kul i prochu i brał udział w akcji. Łastowiecki sam przyjął areszt na swoich poddanych i Budzyńskiego, a gromada – na wójta, zobowiązując się stawić ich do rozprawy. Por. akty 883, 896, 897 (napaść w Majanowie).

Odczyty niepewne: nazwiska poddanych „Woycyszynego [?]”, „Dewenia [?]”, „Topczya [?]”, „Szutaka [?]”, „Pryimaka [?]”; „Jantkowego [?]” (może przydomek – „Jantkowy”); „w Gorzywnałk [?]” (zapewne „w gorącym uczynku” – zniekształcone?); „Dzbikiego [?]”.

Łacina: ex re – „na rzecz, ze sprawy”; gratialista – szlachcic mieszkający „z łaski” (na gracji) u pana; modo – „obecnie”; submitowali się – zobowiązali się, poddali się.

Streszczenie

7VIII 1770 woźny Piotr Dworzecki zrelacjonował, że 2 VIII 1770 na żądanie Franciszka Żaboklickiego, łowczego żydaczowskiego, aresztował w Majanowie jako zabójców i gwałtowników dziesięciu poddanych i gracjalistę Budzyńskiego z części Marcina Łastowieckiego, cześnika lubaczowskiego, oraz wójta Pawła Jantkowego [?] z części Zagórskiego, chorążego wołyńskiego, który dostarczał Łastowieckiemu broń i proch; areszt przyjęto.

Transkrypcja

k. 561 (skan 0563, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vice Regency Grodu Winn. Oczewisto przy-

6szedłszy do akt Grodzkich Winn. Urodzeni Jchmć Pano-

7wie Kazimierz Kownacki y Roman Bykowski swych

8Częsci w Zarwańcach Dziedzice ostrzegaiąc zdrowia Życia

9y Całosci Substancyi Swoiey Żalą się, y Manifestuią na prze-

10ciwko JW. Jmć Panu Jozefowi Kolumnie Czosnowskiemu

11Winnickiemu Staroście tudzież Urzędowi Mieyskiemu

12Winnickiemu y Mieszczanom Miasta tegoż oraz y Dyspozyto-

13rowi Starostwa Winnickiego y Jnnym w ten niżey Opisany

14Sposob Jż JW. Jmć Pan Star. Winnicki a Osobliwie Rządcy

15y Nastawnicy do rządow tego Starostwa niekontentuiąc się

16Corocznemi naiazdami y Wiolencyami przez pospulstwo

17w Dobrach Wiel. Dziedzicow Jakusynice [?] alias Zarwańce

18albo Zarwańce alias Jakusynice ale y teraz Dnia Czwartego

19przez Zebrawszy Szlachty Czynszowey Pospulstwa y Koza-

20kow z rożną Bronią to iest z Spisami ruśnicami y Pisto-

21letami do kilkudziesiąt Ludzi konno y Wozami naprzod

22Wiechawszy na sianożęci Zarwaniec Dziedzicow wzięli siana

23Gotowego Urodzonego Kownackiego Szukaiąc y Pytaiąc trawę,

24Końmi y Wozami tłoczyli za Ludźmi y Poddanemi Zarwanie-

25ckiemi uganiaiąc z robot Jch własnych zganiali a niektorych

26Połapawszy pokazywać siano Urodz. Manifestanta rozkazywali

27a Gdy naieżdnikom trawę nie pokoszoną pokazywali Ludzie

28Zarwanieccy Onych ratyszczami y nahaiami bili wiązać się

29pytali [?] Jnnych połapanych wiązali aż gdy do siana przyprowadzili

30Drugich Dziedzicow Zarwaniec Onym że w ten czas

31Rozwiązanym nakładać kazali na wozy iako nayprędzey

32Aceby [?] co rychley swego dokazali Kosarzow tamże koszących

33do nakładania siana na wozy przymuszali y bili a gdy się

34Exkuzowali iż od Panow swoich mieć bendziemy [?] naganę że

35Naznaczoną Robotę porzucili tym bardziey Jch bili mowiąc

36że y wasz Pan to iest Urodz. Kownacki niech tu przyidzie to go

37[reklamant:] Czerwonym

k. 561v (skan 0564, strona lewa)

1Czerwonym Rakiem uczyniemy, a Gdy Urodzony Manifestans

2Nadszedł Opatruiąc swoię zboża y Sianożęci Oraz y powinnych swych

3Robotnikow aż na niespodziewaną natrafił za sadzkę z ktorey ie-

4den na dębie siedzący Kozak Strzelił na Urodz. Manifestanta Drudzy

5na Koniach będąc z Brzezin [?] wyrwawszy się, z nastanowionemi spi-

6sami y Rusznicami Otaczać Urodz. Załęgego [?] się zaczeli kołem

7a Widząc Życia swego niebespieczeństwo Urodzony Kownacki

8ninieyszy Comprens za kore [?] porwawszy ukoszących [?] y kosarzom za

9Sobą iść kazał ku nie dobranym Kopicom ci wspomnieni

10Nastani [?] naieźnicy y Wiolentowie odgrażaiąc Lżąc skalu-

11iąc y Łaiąc odiechali y Wozow Osmnaście Siana nabrawszy

12koło sta kopic nie dobranych porzucili y więcey do Dziś u

13Kopic niebyli przeto Urodz. Manifestantes widząc takową swo-

14ią krzywdę, y Życia niebespieczeństwo Oraz y wspoł Braci Swo-

15ich także y Poddanych swoych Solennie manifestuią się, y

16Do Akt Grodz. Winnickich Kopią przyniosłszy prosili o przy-

17ięcie Co y Otrzymali Roman z Jaxow Bykowski, J. K. Kownacki mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Kazimierz KOWNACKI i Roman (z Jaxów) BYKOWSKI, dziedzice swoich części ZARWANIEC (inaczej JAKUSYNIC [?]). Skarżą Józefa Kolumnę CZOSNOWSKIEGO, starostę winnickiego, urząd miejski i mieszczan WINNICY oraz dyspozytora starostwa winnickiego, że rządcy starostwa, nie poprzestając na corocznych najazdach pospólstwa, 4 VIII 1770 zebrawszy szlachtę czynszową, pospólstwo i kozaków – kilkudziesięciu ludzi konno i z wozami, z rusznicami, spisami i pistoletami – wjechali na sianożęci zarwanieckie szukając gotowego siana Kownackiego; uganiali się za poddanymi, zmuszali ich bijąc ratyszczami i nahajami, by wskazali siano, wiązali ich, kazali nakładać siano na wozy, a kosarzy bili, grożąc, że samemu Kownackiemu „uczynią czerwonego raka” (pobiją do krwi). Kownacki, nadszedłszy, wpadł w zasadzkę: kozak siedzący na dębie strzelił do niego, inni konno z brzezin otoczyli go kołem; kazał więc kosarzom iść z sobą ku niedobranym kopicom. Najeźdźcy, łając i grożąc, zabrali 18 wozów siana, porzuciwszy około stu niedobranych kopic.

Odczyty niepewne: „Jakusynice [?]” (dwukrotnie; w rkp. „Jakusynice / Jakustynice”); „pytali [?]”; „Aceby [?]” (= „Aby”); „bendziemy [?]” (zapewne „będziemy”, przejście w mowę zależną); „z Brzezin [?]” (może nazwa uroczyska); „Załęgego [?]” (zapewne zniekształcone „samego [Kownackiego]”?); „za kore [?] porwawszy ukoszących [?]” (może „za kosę porwawszy”); „Nastani [?]”. Podpis „J. K. Kownacki” – w tekście „Kazimierz”.

Łacina: comparens – „stawający”; manifestantes – „manifestujący”; wiolentowie – gwałtownicy; czerwony rak – zwrot potoczny: pobić do krwi.

Streszczenie

7VIII 1770 Kazimierz Kownacki i Roman z Jaxów Bykowski, dziedzice części Zarwaniec, zamanifestowali przeciw Józefowi Kolumnie Czosnowskiemu, staroście winnickiemu, urzędowi miejskiemu i mieszczanom Winnicy oraz dyspozytorowi starostwa, że 4 VIII 1770 kilkudziesięciu uzbrojonych ludzi ze starostwa najechało sianożęci zarwanieckie, bili i wiązali poddanych, strzelali z zasadzki do Kownackiego i zabrali 18 wozów siana.

Transkrypcja

k. 561v (skan 0564, strona lewa – dolna część)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vicegerencyi Grodz. Winn., Comparentes

6Personaliter Wiel. Jchmć Państwo Jacek y Anna z Jeło-

7wickich Krewscy Podstolowie Żydacz. Małżo przychilaiąc

8się Do Prawa Pospolitego y Manifestu Pierwszego de Ex-

9pulsione Anni praesentis in Actis Castren. Winn. Zeznanego

10Postrzegaiąc wszelkiey Całości Substancyi Dobr wsi Sokoli-

11niec y Słobody Kołaczowym [?] nazwaney, a do Dobr Wsi Soko-

12liniec należącey, nowo Erygowaney pielipowskiey [?], Honoru y

13Życia Swego ażeby in post nieponiosł w dalszym czasie iako-

14wego Detrimentu, Solenniter Cum Magna Querimonia

15na przeciwko Wiel. Jchmć Panom Sukcessorom niegdy Wiel.

16Jchmć Panow Władysława y Heleny z Kaletyńskich Krzew-

17skich Cześn. Nowogrodz. Małż., w Jntromissyi Roku teraz-

18nieyszego zeznaney, Wyrażonych Apraecipue Andrzeiowi Krzew-

19skiemu Cześn. Nowogrodz. Bratu swemu, naymłodszemu Tomaszowi

20y Antoninie z Modrzyńskich Słotwińskim [...] Małż.,

21Janowi Modrzyńskiemu Stolnikowi Rożańskiemu, sprawnie [?]

22[reklamant:] nocturno tempore

k. 562 (skan 0564, strona prawa)

1nocturno tempore Naieżdnikom y wiolatorom, Wiel. Jmć Panu Za-

2charyaszowi Jaroszyńskiemu Podstol. Winnic. Wiel. Jmć Panu Kaie-

3tanowi Bohdanowskiemu [?] Łowcz. Smoleńs. y Jnnym pomocni-

4kom y Ludzi dawaiącym do niżey wyrażoney Akcyi, Oprocz [?] tym

5Urodz. quorum vis nominum Budzińskim [?] Oycu y Synowi, Dra-

6kim [?] Braci Korzeniowskiemu, Zatorskiemu, Weyciechowskiemu

7Pułkownikom, Wiel. Jmci Pana Jaroszyńskiego Podstol. Winn.

8Roboczym y odważnym Kozakom, z Dobr Miasta Tywrowa

9Dzwonicky [?], Szeszniow [?], Kurnik, Kuny, y Jnnych po ymionach

10y Przezwiskach, temuż Wiel. Jaroszyńskiemu y Pułkownikom

11Jchmć lepiey wiadomych, do Osob Osmdziesiąt, w orężu przy-

12branych, tudzież z Dobr Wsi Wasiłówki [?] W. Jchmć PP. Boch-

13danowskich Zorum vis nominum Rechozyńskiemu [?] Pułkowni-

14kowi, Jackowi Rudiowi [?], Atamanowi Kozakom, do Osob Trzydzie-

15stu, y Zobowaniu [?] tym że Wiel. Bohdanowskim Braci wiadomym

16Dostatecznie po Jmionach y Przezwiskach wiadomym, y do Dobr

17Wsi Sokoliniec Armata Manu turmatimq Przybyłych y Jnnym

18Quid ad hanc Causam Spectare Videmini, Skarży Manifestuie się

19y Protestuie, w ten niżey Opisany sposob, y Oto: Jż Wiel.

20Obwinieni nieuważaiąc Prawa Pospolitego Ktore o wszelkich

21Zaiazdach Wiolencyach opisało rygor śmieli Dnia Dziewięt-

22nastego Julij Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego, Roku, Wiel.

23Andrzey Krzewski Cześn. Nowogrodz. nocturno tempore z Drac-

24kiemi, Budzińskiemi, Korzeniowskim Zatorskim, Weyciechow-

25skim, Pułkownikami y Kozakami, Decognominibus Koli-

26niczenkiem [?], Safijanikiem [?], Iskoz [?] Porytuckim [?], Pilypem Win-

27nikiem, Zawierzuchą, Lewczenkiem, Pastuchem Muzycką,

28Hryćka Synem, Cegielnika Synem, Nawrockiego Synem,

29Dziadkiem Szewcem, Pasiecznika Jakowa Synem, y Jnne-

30mi Przybranemi z Kuny Tywrowa, Dzwonicky [?], Wasiłowski [?]

31y Kurnik, Ludźmi Koyiomie [?] na Dwor Sokoliniecki W. Ma-

32nifestantow z Krzykiem Haydamackim na śpiących na-

33pasł, y Tam Strzelby rożney Kilkanaście sztuk na ściany [?] tychże

34Wiel. Querulantom zabrać [?] Załkina [?], zaraz zoney [?] strzelać lu-

35dzi y Szlachtę przy Wiel. Manifestantach będących bić, kale-

36czyć, Wiązać, obdzierać, Samych Wiel. Protestantow w Stodo-

37[le] [?] będących iako y Sam Manifestuiącego w Łikarstwie niemały [?]

38[...] [...]iącego smiertelnie potrącić, Samo Jmć [Neulanthie ?] ^życie [?]^

39[...] [...] Zuchli [?] [...]aiąco Ratyszczem Zbić, po pierwszym wodzie [?] ^urządze[?]^ Opły

40[...] Sukniami Bielizną, Papierami rożnemi, Membranami kwita-

41[mi] ^Dokumentami do Substancyi należącemi, Asekuratami [?] Jmiennemi, z Ko- / walami [?] z rożnemi^ ^ami^

k. 562v (skan 0565, strona lewa)

1mi Skryptami na Summy rożne listami dewocinemi [?] Kluczami

2do Sepetow Szkatuł Kałamarza Apteczki Spiżarni Skarbcu Spi-

3chlerza Wozowni y Lochu Zabrać, Samych Wiel. Manifestuiących

4ze Dworu y Wsi Dobr Sokoliniec wygnać ważyli się, z Dokładem

5Do pominania się, o Czerwone Złote y trzewiczki [?] pokiszeniach [?], kto-

6ry Wiel. Manifestuiące Życie swoie Salwuiąc do Konwentu Ty-

7wrowskiego Ordinis Praedicatorum Ledwo uiechali y tam będących

8Wiel. Obwiniony Andrzey Krzewski Dnia Dziesiątego Julij Anni

9Praesentis z Kozakami Wyżey przybranemi Tywrowskiemi z

10Pistoletami gdy że na Zabicie Wiel. Protestantow za Sadzki po-

11robiwszy na Klasztor napadł Lżył dyffamował y Dyskusztował [?]

12od Ktorych Kozakow naiezdców będących Pistoletow Par dwie

13y Rusznicę Jmć Xiądz Przeor Tywrowski z Organistą w Klasztorze

14koło furty odebrali, rozdarł Starego kontrakt od Wiel. Querulan-

15tow na Arędę Karczemną Sokoliniecką y Słobodkie Kołacho-

16wem na Zawaną [?] maiącego Wiel. Obwinieni wygnali Ko-

17tły y Jnne Rzeczy Długi na Gromadzie będące przytrzy-

18mały nie oddali w Miejsce Swoie przywiedli tychże

19Wiel. Manifestuiących do Latanice [?] z Klasztoru Tywrow-

20skiego Porzucaiących Urodz. Obwiniony Słotwiński z Koza-

21kami Tywrowskiemi na moście Tywrowskim zastąpiw-

22szy zawozu [?] Strzelby sztuk Pięć Zabrali, Zapet szukaiąc

23Pinięzy [?] wiele [?] Ludzi Manifestuiących od tegoż wozu roz-

24spędzili, y też same Strzelby do Wsi Sokoliniec zawiezli,

25Kozakom swoim porozdawali, potym uczyniwszy Zupeł-

26nieyszą, Ciż wyż wyrażeni Obwinieni z Sobą nad Granicę

27koło Dworu Kopane poczynili we Dworze okna powyi-

28mali rzeczy będące w Skarbcu spiżarni w spichlerzu iako

29y kuwabele [?] Srzebrna poztocista [?] z paskami na Taśmie

30Srzebrnemi wartuiącego Czerwonych Złotych Trzydzieści

31Cyny Miedzi Banie nowe widelce, Skory wyprawne

32Bydlęce y wozowe, od liawszy [?] skory połszorki [?] Leyce

33Żelaza Rudna wory Derhy mosiędz Pchomęta [?] obdarszy

34z Leycami Munduki Uzdzki Kantary Uździenice

35Siele sowerne [?] kulbaki pozabierali Co osobliwym Re-

36gestrem wyprobowaną y dowiedzianą będzie, Szopy Staj-

37nie chlewy Obory oparkanienie koło Dworu fundytus

38z Ruynowali y zepsuli konopie na pniu będące mak

39kie wykosili ogrodnine Czosnek Cybulę Marchew y wypu-

40kiem [?] wybrali, Soli Sobkow [?] Siedm Pszeniczney [?] korcow ^Sześc^-

41naście [?]

k. 563 (skan 0565, strona prawa)

1Dwanaście Piękney Pszenicy Starzkowey [?] korcy cztery Hre-

2czki połtora korca Słodu korcu Prona [?] korcu y oniachtory [?]

3Siemienia Konopnego korcu Owsa korcy Cztery Żyta Sta-

4rego korcy trzy Jęczmienia nowego korcy sześć y Pięt wy-

5Expensowali Jęczmienia Wiel. Obwiniony Andrzey Krzew-

6ski Pilipowi przedał kop trzy Drugiemu pilypowi Jęcz-

7mienia przedał kopę niedzwiedziowi Mikole przedał Jęcz-

8mienia przedał pult [?] kopy Wasylowi Głatkiemu przycząt [?]

9Jęczmienia kopę, Jndykow starych y młodych na Expens

10Swoy kopę, Kur starych y kurcząt kop dwie y więcey

11Gęsi Czterdzieścioro, kaczek tyleż Wieprzow karmnych

12Sześć Swiń nadwornych Czwerz Owiec Czwerz Wybili

13y Wykłuli excepto Dobliu [?] y nierogatego Bydła Szla-

14checkiego y Chłopskiego Co karmy Wiel. Obwinionych

15Pod czas bez prawnego tego zaiazdu niewiadomie pobili,

16Mliko od Dworskich krow miasto y Syry iako od owiec y

17kozy na swoy expens obrucili Drzeckiew [?] wiader Dziesięć

18Po Złotych Cztery kupowany Zabrali, w Lochu Jabłecz-

19nik y Piwo wypili Miod przasny Ryby suche Konfekti-

20Dobrne Konfekti [?] iaiczone pozyiadali owo zgoła zewszyst-

21kim sprzęt Domowy przez lat kilkanaście z Biura-

22iszey [?] Apparzcyą [?] Żołnierską, Szlachecką Wiel. Obwinieni

23Zabrali, Szkła wytłukli y Połowę Obdarli zruynowali

24Z Kretessem [?] w Niwce Wiel. Manifestantow Obroczona

25Tysięcy plus minus Osmdziesiąt szkody uczynili Pod-

26danych Gospodarzow wygnali cieszyć na tym nieprze-

27staiąc addendo Majora Violenciand Dnia Dwudziestego

28Czwartego Julij Anno Eodem Ciż Wiel. Obwinieni An-

29drzey Krzewski Tomasz Słotwiński Kaietan Bochda-

30szewski [?] z Bratem swoim y Pułkownikiem de Cogno-

31mine Rechoziński [?] Kozakami Wasiłowskiemi Drac-

32kiemi Braćią Budzińskim Korzeniowskim Weyciechow-

33skim Zatorskim Pułkownikami y Kozakami wyż wy-

34rażonemi Tywrowskiemi na Słobodę pomienioną

35Kołachow nazwaną Violenter napadłszy Pilypow Go-

36spodarzow Pilypowski y Dzieci onych podług Prawa

37[...]nego Sledzących Zewszystkiego Gospodarstwa co tylko

38[w Do]mach mogło być Sporzenti [?] odzieży Wiktuały Pie-

39niądze [?] [...] nieprzepuszczaiąc na nich będących

40[reklamant:] Ostatnim

k. 563v (skan 0566, strona lewa)

1Ostatnim Kurulom [?], Regestrami Osobliwemi spisane Ktore

2Każdy w osobna Pilypowiec [?] być Ktokolwiek w tych że Pily-

3pow Skład maiący wyprobować gotow na kilkanaście

4Tysięcy Zabrali odarli ze wszystkiego na wet y z koni

5Wyzuli y do Domow swoich Tywrowa Wasiłowki y Jn-

6nych z kąd tylko mogli być Ludzie do tego Zaiazdu

7Pułkownicy Kozacy y komendanci porozwozili ad Mul-

8tas requisitiones tym że wyż wyrażonym Pilypom y

9Jnnym Ludziom Zabranych rzeczy podług ych regestrow

10Oddać niechcieli y nieoddaią, Adeoq Magnifici Moder-

11ni Comparentes zachowuiąc Wszelką Całość substancyi

12Swoiey Honoru y życia a maiąc tak Wielki uszczer-

13bek w Ruynowaniu y zabraniu iako y pilypom

14Markitanom [?] takież krzywdy uczynione oto wszyst-

15ko quo supra Contra praememoratos Jn Culpatos Offe-

16rendo se ubi iure Agere Jterum atque Jterum Ma-

17nifestatur et protestatur Salva huius manifestati-

18onis Melioratione Quam Actis Connotari prosili co

19y Otrzymali Jacek Krewski, Anna z Jełowickich Krewska

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Jacek i Anna z JEŁOWICKICH KREWSCY, podstolowie żydaczowscy, małżonkowie (por. akt 891 – oskarżeni przez Jana Modrzyńskiego). Przyłączają się do swego pierwszego manifestu „de expulsione” (o wygnanie) z tego roku i manifestują w obronie dóbr SOKOLIŃCE i nowo erygowanej Słobody zwanej KOŁACZÓW [?] (pilipowskiej [?]) przeciw spadkobiercom zmarłych Władysława i Heleny z KALETYŃSKICH KREWSKICH, cześnikostwa nowogrodzkich (wymienionym w intromisji z tego roku), a zwłaszcza: Andrzejowi KREWSKIEMU, cześnikowi nowogrodzkiemu, ich bratu; Tomaszowi i Antoninie z MODRZYŃSKICH SŁOTWIŃSKIM; Janowi MODRZYŃSKIEMU, stolnikowi rożańskiemu; pomocnikom: Zachariaszowi JAROSZYŃSKIEMU, podstolemu winnickiemu, Kajetanowi BOHDANOWSKIEMU [?], łowczemu smoleńskiemu; Budzińskim (ojcu i synowi), braciom DRACKIM [?], pułkownikom KORZENIOWSKIEMU, ZATORSKIEMU, WOJCIECHOWSKIEMU; kozakom Jaroszyńskiego z dóbr miasta TYWROWA (Dzwoniki [?], Szeszniów [?], Kurnik, Kuny – ok. 80 osób) oraz z dóbr WASIŁÓWKA [?] Bohdanowskich (pułkownik Rechoziński [?], ataman Jacek Rudyj [?], ok. 30 kozaków).

Treść: 19 VII 1770 nocą Andrzej Krewski z Drackimi, Budzińskimi, pułkownikami i kozakami (wymienieni z przezwisk: Koliniczenko [?], Safijanik [?], Porytucki [?], Piłyp Winnik, Zawierucha, Lewczenko, pastuch Muzyka, syn Hryćka, syn Cegielnika, syn Nawrockiego, Dziadek Szewc, syn pasiecznika Jakowa i in. z Kun, Tywrowa, Dzwonik, Wasiłówki i Kurnika) „z krzykiem hajdamackim” napadł na śpiących w dworze sokolinieckim, zabrał kilkanaście strzelb, strzelał do ludzi, bił, wiązał i obdzierał szlachtę, ciężko potrącił samego komparenta (będącego w leczeniu [?]); zabrano suknie, bieliznę, papiery, dokumenty, skrypty, listy, klucze do skrzyń, szkatuł, apteczki, spiżarni, skarbca, spichlerza i lochu; komparentów wygnano ze dworu i wsi. Ratując życie, schronili się w klasztorze dominikanów (Ordinis Praedicatorum) w TYWROWIE; Andrzej Krewski z kozakami tywrowskimi napadł z pistoletami na klasztor, lżył i znieważał – przeor tywrowski z organistą odebrali kozakom przy furcie dwie pary pistoletów i rusznicę. Obwinieni wygnali arendarza (podarto kontrakt na arendę karczemną sokoliniecką i słobodzką), zatrzymali kotły i długi gromady. Słotwiński z kozakami zastąpił na moście tywrowskim wozowi komparentów i zabrał 5 strzelb. Następnie we dworze powyjmowano okna, zabrano rzeczy ze skarbca, spiżarni i spichlerza (m.in. srebrny pozłacany kubek [?] z paskami na srebrnej taśmie wart 30 czerwonych złotych, cynę, miedź, skóry, uprząż, kulbaki), zrujnowano szopy, stajnie, chlewy, obory i parkany, wykoszono konopie i mak, wybrano ogrodowiznę; zabrano zboże (pszenicę, hreczkę, słód, siemię konopne, owies, żyto, jęczmień – część Andrzej Krewski sprzedał Pilipom), wybito drób, wieprze, świnie, owce, wypito jabłecznik, piwo i miód, zjedzono konfekty; szkody na ok. 80 000 zł. 24 VII 1770 ciż (A. Krewski, Tomasz Słotwiński, Kajetan Bohdanowski [?] z bratem, pułkownik Rechoziński [?], kozacy wasiłowscy i tywrowscy) napadli na Słobodę Kołaczów [?], obrabowali gospodarzy (Pilipów [?]) i dzieci z całego dobytku na kilkanaście tysięcy, porozwozili łupy do Tywrowa, Wasiłówki i in. i mimo wezwań nie zwracają.

Odczyty niepewne: „Kołaczowym [?]” / „Kołachow” (nazwa słobody); „pielipowskiey [?]”, „Pilypow”, „Pilypowiec [?]” – może nazwa osady lub określenie osadników (Filipowie – starowiercy?); „Bohdanowskiemu [?]” (w rkp. też „Bochdanowskich”, „Bochdaszewski”); „Drackim [?]”; „Dzwonicky [?]”, „Szeszniow [?]”, „Wasiłówki [?]”, „Rechozyńskiemu [?]”, „Rudiowi [?]”, „Zobowaniu [?]”; przezwiska kozaków; wiersze dolne k. 562 wyblakłe i zatarte – „[Neulanthie ?]”, „Zuchli [?]”, „wodzie [?]”; „dewocinemi [?]”, „trzewiczki [?] pokiszeniach [?]”; „Dyskusztował [?]”; „Zawaną [?]”; „Latanice [?]”; „zawozu [?]”, „Pinięzy [?]”; „kuwabele [?]” (= kubek?); „liawszy [?]”, „połszorki [?]”, „Pchomęta [?]”, „sowerne [?]”; „Sobkow [?]”; „Starzkowey [?]”, „Prona [?]”, „oniachtory [?]”, „pult [?]”, „przycząt [?]”, „Dobliu [?]”, „Drzeckiew [?]”, „Biuraiszey [?] Apparzcyą [?]”, „Z Kretessem [?]”, „Obroczona [?]”, „Kurulom [?]”, „Markitanom [?]”. Akt pisany niestarannie, z licznymi pomyłkami pisarza.

Łacina: de expulsione anni praesentis in actis castrensibus Vinnicensibus – „o wygnanie, z roku bieżącego, w aktach grodzkich winnickich”; solenniter cum magna querimonia – „uroczyście, z wielką skargą”; apraecipue (a praecipue) – „a zwłaszcza”; nocturno tempore – „nocną porą”; quorumvis nominum – „jakichkolwiek imion”; armata manu turmatimque – „zbrojną ręką i gromadnie”; quid ad hanc causam spectare videmini – „którzy zdajecie się mieć związek z tą sprawą”; de cognominibus – „z przezwiskami”; addendo maiora violentiarum – „dodając większe gwałty”; anno eodem – „tegoż roku”; anni praesentis – „roku bieżącego”; ad multas requisitiones – „mimo wielu wezwań”; adeoque magnifici moderni comparentes – „przeto wielmożni obecni komparenci”; offerendo se ubi iure agere iterum atque iterum manifestantur et protestantur salva huius manifestationis melioratione – „ofiarując się dochodzić prawem, gdzie należy, raz po raz manifestują się i protestują z zastrzeżeniem poprawienia tej manifestacji”; plus minus – „około”.

Streszczenie

7VIII 1770 Jacek i Anna z Jełowickich Krewscy, podstolowie żydaczowscy, zamanifestowali przeciw Andrzejowi Krewskiemu, cześnikowi nowogrodzkiemu, Słotwińskim, Janowi Modrzyńskiemu (konsukcesorom Kaletyńskich Krewskich) oraz Zachariaszowi Jaroszyńskiemu, podstolemu winnickiemu, Kajetanowi Bohdanowskiemu [?] i kozakom tywrowskim i wasiłowskim, że 19 VII 1770 nocą najechali dwór w Sokolińcach, pobili ludzi, zrabowali dobytek i dokumenty i wygnali komparentów, napadli na nich w klasztorze dominikanów w Tywrowie, a 24 VII obrabowali Słobodę Kołaczów [?]; szkody ok. 80 000 zł (por. akt 891 – kontrmanifest Modrzyńskiego).

Transkrypcja

k. 563v (skan 0566, strona lewa)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti Siodmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namie-

5snikiem Burgrabstwa y Vicegerentem Grodu Winnic.

6Comparens personaliter W. Jmć Pan Jacek Krewski Podstoli

7Żydaczewski Quam primum Acta praesentia Castrensia Win-

8nicensia adire Valuit tak zaraz praecavendo Omnimodae

9Jntegritati Fortunae suae Honoris + Cum Magna Querimo-

10nia na przeciwko W. Jmć Panu Ignacemu Krewskiemu Cześn.

11Nowogrodzkiemu Skarży manifestuie się y protestuie

12W ten niżey opisany sposob y Oto Jż Wiel. Obwiniony

13nieuważaiąc mai Prawa pospolitego warowney miłości w

14Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym Trzecim za Czw[a]r-

15ty proceder Gospodarstwa w Dobrach Częsci Trzeciey Mia-

16sta Tywrowa zaraz post Fata niegdy W. Jmć P. Jana Krew-

17skiego Cześnika Nowogrodz. natu Brata Starszego Obiow-

18szy w Possessyą swoią pomienioną Część z Zamkiem

19Dworu w Okolicy będącym kilka tysięcy wart [?] [...]

20z Officynami Spichlerzem Stayniią Wozownią Studnią

21[reklamant:] na Dziedzińcu

k. 564 (skan 0566, strona prawa)

1na Dziedzińcu Ogrodem Sadowym Folwarkiem Mły-

2nami Winnicą, Poddanemi Ciągłemi nie Ciągłemi Jch

3powinnosciami Daninami Arędą karczemną Żydami Mie-

4szczanami owo z goła Zewszystkiemi do tey Częsci należy-

5tościami w Ograniczeniu będący Pożytkami nie nie

6Przysposobiwszy Długow żadnych nie nieuspokoiwszy

7Owszem [?] uszczerbek w tey substancyi uczyniwszy iako

8Cegielnią [?] kazał oddanie Altanki kilką Tysiącami przez

9Niegdy W. Jana Krewskiego y teraznieyszego Comparen-

10ta kilka set Złotymi wymurowaną y Erygowaną Klasz-

11torowi Konwentu Tywrowskiego Ordinis Praedicator. z kilko

12Poddanemi y przyłączeniem Gruntu Sine Scitu

13Sukcessorow oddał co do Ruinentami [?] y Regestrami wy-

14probowano będzie siwecus [?] tenże Obwiniony Co regestrem

15Przez W. Jmć Domicellę Kalityńską Magnifici Mani-

16festantis Dziadową rzeczy nieruchome po niegdy W. Micha-

17le Jaonie [?] binominis [?] Kaletyńskim Chorążym Bracławskim

18Dziadu y niegdy W. Ukrainie [?] iakie mogli pozostałe być

19Zaprzysiężone zdetynowane y przez omysły [?] pozdziwione [?] Su-

20knie, W. Obwiniony w tym niedeyrzał [?] się, Jnne to iest

21Kiereie Amarantowe Kożuchami podszyte Złotymi potrze-

22bami Bekiesze Perłowe popielicami Czarnemi Podszyte z

23Snurkiem Złotym Żupan Rciowy [?] Granatowy Szlafrok

24Zielony adamaszkowy Jupkie tureckiey materyi z Gudzika-

25mi Araimowski [?] Czapkie po Haraimie [?] tureckim Ładowni-

26ce z Torżma [?] kamieniami Blachmalową [?] od Parawoitka [?]

27Żelazo Kontusz Zielony Złotym Snurem Żupan Sukien-

28ki Biały tak że Srebra iako y Zliwek [?] Srebra zabrał y

29Strzelbę rożne po niegdy W. Dziadu pozostałe Cyny

30Miedzie tenże W. Obżałowany pozostałe na swoy poży-

31tek Obrocił w tym W. Comparens aby nie był w od-

32powiedzi ninieyszą, iako w niwczym niewinny Coram

33Actis oświadcza się, Dylygencyą addendo Maiora Ma-

34gnificus Jnculpatus chcąc ze wszystkiego Manifestu-

35iącego się, Brata swego rodzonego starszego Wyzuć y Ogo-

36łocić do expensu prawnego kilkunastu Tysięcy przypro-

37wadził Bydła rogatego y nierogatego w Winnicy pre-

38Zentowanego y przepędzonego do Dobr Miasta Trzeciey

39[reklamant:] Częsci

k. 564v (skan 0567, strona lewa)

1Częsci Tywrowa na Folwark a z Dobr Wsi Sokoliniec violen-

2ter Wiel. Obżałowany ^Protestantowi należnego zboża Mieco [?]^ z Przypłodkiem do tych czas przytrzy-

3mał Pszeniczey [?] wraney [?] z Dobr Wsi Sokoliniec kopami iako y

4Pszeniczey przywiezioney w Ziarnie do Spichlerza Tywrow-

5skiego Czetwerykow Pięćdziesiąt a przez Woźnicę Wiel. Obwi-

6nionego niewiadomie wytoczoney tenże Obżałowany teraznie-

7szemu Protestantowi żadney Satysfakcyi ani kompensa-

8cyi do tych czas nieuczynił Jnnych expensyi y pozzwisatek [?]

9Ustawicznemi Czasy niemało napełnił iescze na tym nie

10przestaiąc zaiechawszy na Wołyń Roku Tysiąc Siedmset

11Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Siodmego Junij z kompo-

12nowawszy list wraz z plenipotencyą niby ręką Wiel. Pro-

13testanta podpisaną u Wiel. Sawickiego Deputata chorą-

14gwianego Złotych Pott. Trzysta Dwadzieścia Pięć y Groszy

15Dwadzieścia Siedm Wiel. Manifestuiącemu należących

16y u Wiel. Jgańskiego [?] tak że Deputata na Złł. Pott. Dwieście

17y Więcey podstępnie Wiel. Obwiniony odebrał y na swoy

18Pożytek Obrocił co do wiedziono listami y podpisem ręki

19będzie his non Contentus Magnificus Jnculpatus listami

20Cribrosis [?] nietylko Wiel. Protestanta ale y samą Żonę tegoż

21Jmć Opisał et Die Secunda aprilis Anni praesentis listem

22Powtornym z Uymą Honoru Starszego Brata ponowił

23na Ostatek tenże Wiel. Obwiniony yle będąc z Bratem

24Swoim młodszym przez Wiel. Zacharyasza Jaroszyńskie-

25go Podstol. Winnic. z Dobr Trzeciey Częsci miasta Tywro-

26wa Expulsus pominowszy [?] Czyli zapomniawszy o kalku-

27lacyi z Dobr Wsi Sokoliniec należącey a przez Dekret

28Trybunalski na Wsi Brailowie [?] Roku Tysiąc Siedmset

29Sześćdziesiąt Szostego Dnia Pierwszego Decembris między

30Wiel. Zacharyaszem Jaroszyńskim Podstol. Winnic. a te-

31raznieyszym Comparentem respectem wtych że Dobrach

32Wsi Sokolińcach naznaczoney Kondescensyi Ktora Exlimi-

33tatione Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego w

34Poniedziałek po Nayswiętszey Pannie Gromniczney

35per officia Laticoviense et Vinnicense Sędzitasię [?] y Jsto-

36tney na leżącey od Wiel. Zacharyasza Jaroszyńskiego Pod-

37stolego Winnickiego Summy Tysięcy Trzydzieści y Dwa Siedm-

38set Siedmdziesiąt y Trzy Złł. Pott. y Groszy piętnaście przez

39tez Wyż wyrażone Officia z Podpisem Regestru Obwarowana

40w Czym Remissa do Przeswietnego Trybunału ad Affectati-

41[reklamant:] onem

k. 565 (skan 0567, strona prawa)

1Affectationem tegoż tegoż Wiel. Jaroszyńskiego Podstolego Winn.

2Pozta [?] smiał y ważył się, Kontrakt Resignationis Dnia Osme-

3go Januarij Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Roku w

4Podlisiach [?] uczyniwszy się Cały Schedy Sukcessorem Częsci

5w Dobrach Mieście Tywrowie y Słobodki Hucie z Wiel.

6Zacharyaszem Jaroszyńskim Podstolim Winnic. Zawarł

7Onegoż Roboracyą w Grodzie Łuckim Dnia Osmego Ja-

8nuarij Anni praesentis bez wyrażoney Subdole kwoty Sumy [?]

9dził Donacyą teyże Częsci Miasta Tywrowa y Słobodki

10Huty Dnia Osmego Januarij Tysiąc Siedmset Siedmdzie-

11siątego Roku na Osobę Wiel. Jaroszyńskiego Podstol. Winn.

12y Sukcessorow Jego z Gruntem za Bohem [?] przyznanym

13niesłusznie zewikcyą [?] zeznał niemniey y Kwitem w tym

14że Grodzie Łuckim Eodem Anno et Die y z kalkulacyi

15Sokolinieckiey do Wiel. Obwinionego wcale nienależącey

16na Wyż Wyrażony Dekret Remissionis nie uważaiąc

17Podstępnie zakwitował Adeoq modernus Comparens ile

18będąc lesus [laesus] na Substancyi Honorze y Życiu ażeby in post

19na Tym wszystkim nieszkodował Jako też de nullitate

20et invaliditate Kontraktu Resignationis Roboracyi Dona-

21cyi y Kwitu de Actu et data Superius Expressorum ile

22Maiąc pretensyą Sprawiedliwą do Częsci w Dobrach mieście

23Tywrowie y Słobodce Hucie Wiel. Obwinionego oto wszy-

24stko quo supra Jdem Magnificus Protestans iure offert

25Agere Czasu każdego teraz Contra praememoratum Jn-

26Culpatum Jterum atq Jterum Manifestatur et Prote-

27statur Salva huius Manifestationis melioratione Quam

28Actis Connotari prosili co y Otrzymali Jacek Krewski

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Jacek KREWSKI, podstoli żydaczowski; obwiniony: jego młodszy brat Ignacy KREWSKI, cześnik nowogrodzki. Według manifestu: w 1763 r., zaraz po śmierci starszego brata Jana KREWSKIEGO, cześnika nowogrodzkiego, Ignacy objął w posesję trzecią część miasta TYWROWA z zamkiem-dworem, oficynami, spichlerzem, stajnią, wozownią, studnią, ogrodem, folwarkiem, młynami, winnicą, poddanymi, arendą karczemną, Żydami i mieszczanami – nie płacąc długów i czyniąc szkody; bez wiedzy sukcesorów oddał dominikanom tywrowskim (Ordinis Praedicatorum) altankę wymurowaną kosztem kilku tysięcy przez Jana Krewskiego i komparenta, wraz z kilkoma poddanymi i gruntem. Zatrzymał rzeczy po dziadzie Michale KALETYŃSKIM, chorążym bracławskim (spisane w rejestrze przez babkę, Domicellę KALETYŃSKĄ [?]): kiereje amarantowe podszyte futrem, bekiesze perłowe [?] podszyte czarnymi popielicami, żupany, szlafrok, tureckie jupki, kontusze ze złotym sznurem, srebro, strzelby, cynę, miedź. Przepędził do Tywrowa bydło (warte kilkanaście tysięcy) i zatrzymał pszenicę z Sokoliniec (50 czetweryków). W czerwcu 1769 na Wołyniu, sfałszowawszy list i plenipotencję z podpisem komparenta, odebrał od deputatów chorągwianych SAWICKIEGO (325 zł 27 gr) i JGAŃSKIEGO [?] (ponad 200 zł) pieniądze należne komparentowi; listami zniesławiał komparenta i jego żonę (m.in. 2 IV 1770). Wreszcie, sam wyzuty (wraz z młodszym bratem) przez Zachariasza JAROSZYŃSKIEGO, podstolego winnickiego, z trzeciej części Tywrowa, nie zważając na kalkulację z Sokoliniec ustaloną dekretem trybunalskim (1 XII 1766) i kondescencją (limitacja 1768, w poniedziałek po Matce Boskiej Gromnicznej, przez urzędy latyczowski i winnicki) na sumę 32 773 zł 15 gr, zawarł 8 I 1770 w PODLISIACH [?] z Jaroszyńskim kontrakt rezygnacji całej schedy w Tywrowie i Słobodce HUCIE, roborował go w grodzie ŁUCKIM (8 I 1770), zeznał donację na rzecz Jaroszyńskiego (z gruntem za Bohem [?]) i pokwitował go z kalkulacji sokolinieckiej. Komparent protestuje o nieważność (de nullitate et invaliditate) kontraktu, roboracji, donacji i kwitu.

Odczyty niepewne: „wart [?] [...]” (koniec k. 563v, zatarte); „Owszem [?]”; „Cegielnią [?] kazał”; „Ruinentami [?]” (= dokumentami?); „siwecus [?]”; „Jaonie [?] binominis [?]” (= „dwojga imion”?); „Ukrainie [?]”; „omysły [?] pozdziwione [?]”; „niedeyrzał [?]”; „Rciowy [?]”; „Araimowski [?]”, „po Haraimie [?]” (może „po harapie”?); „Torżma [?]”, „Blachmalową [?]”, „Parawoitka [?]”; „Zliwek [?]”; dopisek nad linią „Protestantowi należnego zboża Mieco [?]”; „Pszeniczey [?] wraney [?]”; „pozzwisatek [?]”; „Jgańskiego [?]”; „Cribrosis [?]” (= „criminosis”?); „pominowszy [?]”; „Brailowie [?]”; „Sędzitasię [?]”; „Pozta [?]”; „Podlisiach [?]”; „kwoty Sumy [?] dził”; „za Bohem [?]”; „zewikcyą [?]”. Dopisek na marginesie wewnętrznym (ze znakiem „+”) wstawiony po „Honoris”. Ignacy nazwany „cześnikiem nowogrodzkim” (por. akt 900 – Andrzej Krewski też „cześnik nowogrodzki”; zapewne tytuł „cześnikowic”?).

Łacina: quam primum acta praesentia castrensia Vinnicensia adire valuit – „skoro tylko mógł przybyć do niniejszych akt grodzkich winnickich”; praecavendo omnimodae integritati fortunae suae, honoris (ac ut ne in post aliquod patiatur detrimentum) – „zabezpieczając całkowitą nienaruszalność swego majątku, czci (i aby potem nie poniósł jakiejś szkody)”; cum magna querimonia – „z wielką skargą”; post fata – „po śmierci”; natu [maior] – „starszy wiekiem”; sine scitu – „bez wiedzy”; binominis – „dwojga imion”; his non contentus magnificus inculpatus – „nie poprzestając na tym, wielmożny obwiniony”; expulsus – „wyzuty”; ex limitatione – „z odroczenia”; per officia Laticoviense et Vinnicense – „przez urzędy latyczowski i winnicki”; remissa – „odesłana”; ad affectationem – „na żądanie”; resignationis – „rezygnacji (zrzeczenia)”; roboracja – zatwierdzenie (wpis do akt); subdole – „podstępnie”; eodem anno et die – „tegoż roku i dnia”; de nullitate et invaliditate … de actu et data superius expressorum – „o nieważność i bezskuteczność … opisanych wyżej co do aktu i daty”; iure offert agere – „ofiaruje się dochodzić prawem”.

Streszczenie

7VIII 1770 Jacek Krewski, podstoli żydaczowski, zamanifestował przeciw bratu Ignacemu Krewskiemu, cześnikowi nowogrodzkiemu, że ten po śmierci brata Jana (1763) zawładnął trzecią częścią Tywrowa, oddał dominikanom tywrowskim altankę i grunt, zatrzymał rzeczy po dziadzie Michale Kaletyńskim, bydło i zboże, podstępnie pobrał pieniądze komparenta od deputatów chorągwianych i znieważał go listami, a 8 I 1770 wbrew dekretowi trybunalskiemu zrzekł się na rzecz Zachariasza Jaroszyńskiego, podstolego winnickiego, schedy w Tywrowie i Słobodce Hucie (kontrakt w Podlisiach [?], roboracja w Łucku); komparent protestuje o nieważność tych aktów.

Transkrypcja

k. 565 (skan 0567, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vicegerencyi Grodu Winn., Stanowszy Ocze-

6wisto Woźny Generał Wdwa Bracław. y Jnnych Opatrzny Ja-

7kob Mazurenko, w Moc Wierney Relacyi swoiey zeznał

8Jż on Roku teraznieyszego Dnia Jedynastego Julij z Rekwi-

9[reklamant:] zycyi

k. 565v (skan 0568, strona lewa)

1z Rekwizycyi JW. Jmć Pana Alexandra z Konarzewa [?] Borzęckie-

2go Podstolego Koronnego [?] Przemyskiego Starosty [?], z Urodzonemi Jo-

3zefem Piotrowskim, Antonim Bagińskim do tego Aktu Użytemi

4Ziechał do Dobr Spiczyniec gdzie będąc nayprzod u Woyta

5Tameyszego y Gromady Urodzonego Bilskiego Ekonoma Szpi-

6czynieckiego na Gromadę potym we Dworze tameyszym u

7tegoż Urodz. Bilskiego Urodzonych Polańskiego admini-

8stratora Smichorodeckiego [?] Orłowskiego Namiesnika tych-

9że Dobr Jurkowskiego Namiesnika Lewkowieckiego [?] Ptasz-

10kowskiego Osadczego Nargodzińskiego [?] w Sarnach [?] Mie-

11szkaiącego także Odważnych Hryćka Moroza Atamana Se-

12mena Hołowkowego [?] Naymita Jwana Kułyka, Trochima

13Szydła, Hryćka Wyczypowenka [?], Korniia Fedorenkowego,

14Pyłypa Upira, Swyryda Wasyla, Błyskow dwoch Braci

15Cymbałowego Parobka Rozuma, Nazara Zayke [?] Mikołę

16Seredę Dziesiętnika, Jwana Dyszłowego Osawula Łuka

17Marzysza [?] Kociuby Hryszczykowego [?] Jwana, Tymczenko-

18wego y Jnnych Szpiczynieckich Kumelskich [?] Czeremo-

19szeńskich [?], Żydenieckich [?] y Malinkowskich [?] Kozakow

20Zebranych y na Ludzi Klucza Przytuckiego [?] na Robo-

21tach w Polu zdarzona w Używaniu Porytuckim [?] będącym

22Zostaiących, nasłanych bicia Ludzi Zabory y Wiolencye

23Czynionych Aresztował y Prawnie przypowiedział Kto-

24ry Areszt tak Urodz. Bilski Ekonom na Szlachtę y

25Kozakow iako też Woyt y Gromada na Urodz. Ekonoma

26Wtorny [?] Jmieniem JW. Morawskich Małż. Panow swo-

27ich Przyiowszy do Rozprawy Prawney tychże Aresztowa-

28nych Dotrzymać deklarowali, a tak on Woźny Szlachtą

29Sobie Przytomną oświadczywszy się, tu przybył y tego

30Aresztu Zeznał Relacyą Woźny nieumieiący pisać krzyż

31Swięty kładnie Jakub Mazurenko +

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego Jakuba MAZURENKI: 11 VII 1770, na żądanie Aleksandra z Konarzewa [?] BORZĘCKIEGO („Podstolego Koronnego [?] Przemyskiego Starosty [?]” – por. akt 880, gdzie „podstoli przemyski”; w tytule „Podczaszy [?] Kor. [?]”), ze szlachtą Józefem PIOTROWSKIM i Antonim BAGIŃSKIM zjechał do SZPICZYNIEC (dobra Ignacego i Teofili MORAWSKICH – por. akty 893–895). U wójta i gromady aresztował ekonoma szpiczynieckiego BILSKIEGO, a we dworze u Bilskiego – szlachtę: POLAŃSKIEGO, administratora smichorodeckiego [?], ORŁOWSKIEGO, namiestnika tychże dóbr, JURKOWSKIEGO, namiestnika lewkowieckiego [?], PTASZKOWSKIEGO, osadczego, NARGODZIŃSKIEGO [?] mieszkającego w Sarnach [?], oraz kozaków (ataman Hryćko MOROZ, Semen Hołowkowy [?], najmita Iwan Kułyk, Trochim Szydło, Hryćko Wyczypowenko [?], Kornij Fedorenkowy, Pyłyp Upir, Swyryd Wasyl, dwaj bracia Błyskowie, parobek Cymbałowego Rozum, Nazar Zajko [?], dziesiętnik Mikoła Sereda, Iwan Dyszłowy, osawuła Łuka Marzysz [?], Kociuba, Iwan Hryszczykowy [?], Tymczenkowy i in.) – kozaków szpiczynieckich, kumelskich [?], czeremoszeńskich [?], żydenieckich [?] i malinkowskich [?], nasłanych na ludzi klucza przytuckiego [?] (w używaniu porytuckim [?]) pracujących w polu, którzy bili ludzi i czynili zabory. Ekonom przyjął areszt na szlachtę i kozaków, a wójt i gromada – na ekonoma, w imieniu Morawskich.

Odczyty niepewne: tytuł „Podczaszy [?] Kor. [?]” i w tekście „Podstolego Koronnego [?] Przemyskiego Starosty [?]”; „z Konarzewa [?]”; „Smichorodeckiego [?]”, „Lewkowieckiego [?]”, „Nargodzińskiego [?]”, „w Sarnach [?]”; imiona i przezwiska kozaków: „Hołowkowy [?]”, „Wyczypowenka [?]”, „Zayke [?]”, „Marzysza [?]”, „Hryszczykowego [?]”; nazwy osad kozaków „Kumelskich [?]”, „Czeremoszeńskich [?]”, „Żydenieckich [?]”, „Malinkowskich [?]”; „Klucza Przytuckiego [?] … w Używaniu Porytuckim [?]” (por. akt 900 – przezwisko „Porytucki [?]”); „Wtorny [?]”.

Łacina: brak dłuższych wtrętów; rekwizycja – prawne wezwanie; osawuła (asauł) – oficer kozacki; dziesiętnik – dowódca dziesiątki.

Streszczenie

7VIII 1770 woźny Jakub Mazurenko zrelacjonował, że 11 VII 1770 na żądanie Aleksandra Borzęckiego aresztował w Szpiczyńcach (dobra Morawskich) ekonoma Bilskiego, szlachtę oficjalistów (Polański, Orłowski, Jurkowski, Ptaszkowski, Nargodziński [?]) oraz kilkudziesięciu kozaków, którzy napadali na ludzi klucza przytuckiego [?] pracujących w polu; areszt przyjęli ekonom oraz wójt i gromada.

Transkrypcja

k. 565v (skan 0568, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vicegerentem Grodu Winnic. Stanowszy

6Oczewisto Woźny Generał Wdwa Bracławskiego y Jnnych Opa-

7trzny Jakow Mazurenko, w Moc Wierney Relacyi zeznał

8Jż on Roku teraznieyszego Dnia Jedynastego Julij z Rekwi-

9[reklamant:] zycyi

k. 566 (skan 0568, strona prawa)

1z Rekwizycyi JW. Borzęckiego Podstolego Koronnego [?] Przemy-

2skiego Starosty [?] z Urodz. Jozefem Piotrowskim y Jozefem Ba-

3ginskim do tego Aktu użytemi ziechał do Dobr Spiczyniec

4Gdzie będąc we Dworze tameyszym Roboczego Jakowa Sto-

5larczuka [?] Mielnika z Dobr z Barasza [?] do Dobr Spiczyniec Uszłego [?]

6y tam Osiadłego o ktorego JW. Jmć Xiądz Młodziejow-

7ski Biskup Poznański y Possessor wsi Korostek mieniąc

8Go być z Korostek zbiegłego Poszukuie, Aresztował y do roz-

9sprawy Prawney z tymże JW. Jmć Xiędzem Biskupem y

10W. Possessorem Korostek przypowiedział Ktory Areszt przez

11Urodz. Bilskiego Ekonoma Szpiczynieckiego Dobrowolnie

12Jmieniem JWWych Morawskich iest przyięty y tak ten

13Szlachtą sobie przytomną Oświadczywszy się, tu przybył

14y tego Aresztu zeznał Relacyą Woźny nieumieiący

15pisać krzyż Swięty kładnie Jakob Mazurenko +

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego Jakuba (Jakowa) MAZURENKI: 11 VII 1770, na żądanie Aleksandra BORZĘCKIEGO („Podstolego Koronnego [?] Przemyskiego Starosty [?]” – por. akty 880, 902), ze szlachtą Józefem PIOTROWSKIM i Józefem (w akcie 902 „Antonim”) BAGIŃSKIM, we dworze w SZPICZYŃCACH aresztował roboczego Jakowa STOLARCZUKA [?], młynarza, który zbiegł z dóbr BARASZ [?] do Szpiczyniec i tam osiadł, a o którego upomina się biskup poznański ks. MŁODZIEJOWSKI, posesor wsi KOROSTKI, twierdząc, że zbiegł z Korostek; przypowiedział go do rozprawy z biskupem i posesorem Korostek. Areszt przyjął ekonom szpiczyniecki BILSKI w imieniu Morawskich. Dlaczego rekwirentem jest Borzęcki – z tekstu nie wynika (może dobra Barasz [?] należały do niego).

Odczyty niepewne: „P. K.” / „Podstolego Koronnego [?] Przemyskiego Starosty [?]”; „Stolarczuka [?]”; „z Barasza [?]” (może „z Baraszy”); „Uszłego [?]”; „Młodziejowski” – Andrzej Młodziejowski był w 1770 r. biskupem poznańskim i kanclerzem wielkim koronnym (identyfikacja prawdopodobna).

Łacina: brak dłuższych wtrętów; rekwizycja – prawne wezwanie; przypowiedział – wezwał do stawienia się w sądzie.

Streszczenie

7VIII 1770 woźny Jakub Mazurenko zrelacjonował, że 11 VII 1770 na żądanie Aleksandra Borzęckiego aresztował we dworze w Szpiczyńcach roboczego Jakowa Stolarczuka [?], młynarza zbiegłego z Barasza [?], o którego upomina się biskup poznański Młodziejowski, posesor Korostek; areszt przyjął ekonom Bilski w imieniu Morawskich.

Transkrypcja

k. 566 (skan 0568, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikie[m]

5Burgrabstwa y Vicegerentem Grodu Winn., Comparen-

6tes Personaliter Starozakonni Froim Kielmanowicz

7Kwartalny y Szaia Chaimowicz Ławnik Starsi Mia-

8sta Pohrebyszcz swym y Całego Pospolstwa Żydowskiego

9w Tymże Mieście Pohrebyszczach znayduiącego się Jmie-

10niem w Pilnosci swoiey manifestuią się oto Jż Gdy w

11Roku Tysiącznym, Siedmsetnym Sześćdziesiątym Osmym

12Wszczęła się, Konfederacya Koronna w Woiewodztwie tu-

13teyszym Bracławskim rożne Kahały do wypłacenia Pogłow-

14nego Żydowskiego uchwalonego przymusiła na ten czas

15y Kahał Pohrebyszczki teraznieyszy Manifestuiący się

16do Zapłacenia Złł. Pott. Tysiąc sto, Sześćdziesiąt Dziewięć ^Dziewięć Złotych [?]^

17Rathę Marcową Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,

18w Jstocie samey do Skarbu konfederackiego był przymuszo-

19ny; iako kwit od Wiel. Pułaskiego [?] P. N. K. Z. W. S. Mar. [?]

20Z. W. K. na ten czas Regimentarza Woysk Konfederowa-

21nych Generalnego in Serie talis: Poniewaz Roku Tysiąc

22Siedmset Sześćdziesiątego Osmego Dnia Dwudziestego

23[reklamant:] Miesiąca

k. 566v (skan 0569, strona lewa)

1Miesiąca Kwietnia z Woiewodztwa Kijowskiego Powiatu Żyto-

2mirskiego Kahał Pohrebyski z Parafiami w Taryffie dawniey

3Przez Seym Utworzony maiący według Głow obojey Płci do O-

4płaty należących Tysiąc sto Sześćdziesiąt Dziewięć Złotych

5Wypłacił do Kassy na Woyska koronne konfederackie po-

6dług Prawa Związku naszego ustanowioney więc z tey Sum-

7my do Kassy rzetelnie wypłaconey y odebraney tenże Ka-

8hał z Paraffiami kwituię y przyłożeniem pieczęci

9Ręką własną podpisuię się, Datt ut supra Mp. [L. S.] Puła-

10ski [?] P. N. K. Z. W. S. Mar. Z. W. K. mp dany swiadczy teraz zaś

11Lubo od Przeswietney Kommissyi Skarbu Koronnego Za-

12szła Dyspozycya wzmiankowane wypłacać Pogłowne

13że iednak taż przeswietna Kommissya Skarbu koronnego

14Rzpltey na takowe kwity WW. Superintendentom swo-

15im wzgląd mieć zaleciła y aby kahały takowe kwity

16iako nie są zmyslone przysięgą Stwierdzili; iako Dyspo-

17zycya w Roku teraznieyszym Tysiąc Siedmset Siedmdzie-

18siątym Die septima Junij od wyż rzeczoney Przeswietney

19Kommissyi Autentycznie wydana opiewaa nakazała

20Przeto ninieysi Stawiący się zadosyć czyniąc tey Dyspozy-

21cyi Przysięgę podług statutu sobie służącego in Eam Jura-

22menti Rotham Jako ten kwit Ktory nam od Konfede-

23racyi na Wypłacone Pogłowne to iest na Summę Złł. Pott.

24Tysiąc sto [Sześćdziesiąt – skreślone ?] Dziewięć przez Wiel. Potockiego Mar-

25szałka związkowego Dnia Drugiego Miesiąca Kwietnia

26Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątego Osmego, w Pohrebyszczach

27dany iest rzetelny y iako taż Summa przez nas w i-

28stocie samey aktualnie podczas konfederacyi do

29Rąk tegoż Wiel. Pułaskiego [?] iest wyliczona a prze-

30to Sprawiedliwa tegoż kwitu ze Skarbu koronnego nam

31należy Benifikacya in attendentia Officij Sui tudzież

32Jmć Pana Andrzeia Mierzeiowskiego [?] kassyera Prowin-

33cyi Ukraińskiey Przysięgę na Rodale w Szkole Żydowskiey

34Wykonali prosząc hoc totum Actis Connotari co y O-

35trzymali Ciż Comparentes Froim Kielmanowicz y

36Szaia Chaimowicz

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Froim KIELMANOWICZ, kwartalny, i Szaja CHAIMOWICZ, ławnik, starsi miasta POHREBYSZCZE (por. akt 886, gdzie Froim „Kielmanowicz [?]” – forma tu potwierdzona), w imieniu pospólstwa żydowskiego. W 1768 r. konfederacja koronna (barska) w województwie bracławskim zmusiła kahał pohrebyski do zapłacenia 1169 zł pol. pogłównego za ratę marcową 1768. Przytoczony kwit (z 20 [?] kwietnia 1768): kahał pohrebyski z parafiami, z województwa kijowskiego, powiatu żytomierskiego, mający według dawnej taryfy sejmowej pogłównego od głów obojga płci 1169 zł, wypłacił je do kasy na wojska koronne konfederackie według prawa związku; podpis z pieczęcią „Pułaski [?] P. N. K. Z. W. S. Mar. Z. W. K.” (tytuły skrócone – zapewne m.in. „marszałek związku wojewódzkiego …”), „na ten czas regimentarz wojsk konfederowanych generalny”. Zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 (por. akty 881, 886, 889, 892) komparenci zaprzysięgli na rodale w szkole (synagodze) żydowskiej, w obecności urzędu i kasjera prowincji ukraińskiej Andrzeja MIERZEJOWSKIEGO [?], prawdziwość kwitu i wypłatę sumy, domagając się bonifikacji.

Rozbieżności i odczyty niepewne: w przysiędze kwit przypisany „Wiel. Potockiemu, marszałkowi związkowemu”, z datą 2 IV 1768 w Pohrebyszczach, a suma wyliczona „do rąk tegoż Wiel. Pułaskiego [?]”; w tekście kwitu data „Dnia Dwudziestego Miesiąca Kwietnia” (może „Dwudziestego [Drugiego]”); w przysiędze suma „Tysiąc sto [Sześćdziesiąt – skreślone ?] Dziewięć” – wyraz zamazany; dopisek nad linią przy sumie „Dziewięć Złotych [?]”; „Pułaskiego [?]” / „Pułaski [?]” (w rkp. „Putawskiego”, „Putaski” – „ł” pisane jak „t”); skrót tytułów nierozwiązany; „Mierzeiowskiego [?]”; „opiewaa” – powtórzona litera w rkp.

Łacina: in diligentia sui cum iuramento – „dla dopełnienia swej staranności, z przysięgą”; comparentes personaliter – „stawający osobiście”; in serie talis – „takiej treści”; datum ut supra – „dano jak wyżej”; die septima Iunii – „dnia 7 czerwca”; in eam iuramenti rotham – „według tej roty przysięgi”; in attendentia officii sui – „w obecności swego urzędu”; hoc totum actis connotari – „aby to wszystko wpisano do akt”; rodale – zwój Tory.

Streszczenie

8VIII 1770 Froim Kielmanowicz i Szaja Chaimowicz, starsi kahału pohrebyskiego, zamanifestowali, że w 1768 r. kahał zapłacił do kasy konfederackiej 1169 zł pogłównego za ratę marcową (przytoczony kwit Pułaskiego [?], regimentarza generalnego wojsk konfederackich), i zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 zaprzysięgli w synagodze, wobec kasjera prowincji ukraińskiej Andrzeja Mierzejowskiego [?], prawdziwość kwitu, domagając się bonifikacji.

Transkrypcja

k. 566v (skan 0569, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki[emi]

4[reklamant:] y prze

k. 567 (skan 0569, strona prawa)

1y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

2Burgrabstwa y Vicegerencyi Grodu Winn., Comparentes

3Personaliter Starozakonni Jankiel Froimowicz Kahalny y

4Berko Josiowicz Ławnik Starsi Miasta Bitołowki [?] swym y

5Całego Pospolstwa Żydowskiego, w Tym że Mieście Bitołowce [?]

6Znayduiącego się, Jmieniem w pilnosci swoiey Manifestuią

7się Oto Jż gdy w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym

8Wszczęła się, Konfederacya Koronna w Woiewodztwie tutey-

9szym Bracł. rożne Kahały do wypłacenia Pogłownego

10Żydowskiego uchwalonego przymusiła, na ten czas y Ka-

11hał Bitołowski [?] teraznieyszy Manifestuiący się, do Za-

12płacenia Złł. Pott. ^Czterysta Dziewięć^ za Ratę dwie Marcową y Septem-

13brową Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, w Jsto-

14cie Summy do Skarbu konfederackiego był przymuszony

15albo kwit od Wiel. Pułaskiego [?] S. C. R. P. R. K. O. K. S. [?] na in Serie

16talis: Niżey na podpisie wyrażony znam tym kwitem moim Jż

17Pogłowne Żydowskie z Miasta Bitołowki [?] y Parafiami należą-

18cemi ad Mentem ustawy od Obojey Płci za Rath dwie to iest

19Septembrową y Marcową odebrałem Złł. Pott. Czterysta Dzie-

20więć, z ktorego wypłacenia y rzetelnego wyliczenia do Rąk mo-

21ich Kahał Bitołowski [?] kwituię y dla zupełnieyszey wiary przy

22Zwykłey pieczęci Ręką moią własną stwierdzam Datt w Bitołow-

23ce Dnia Dwudziestego Drugiego Aprilis Tysiąc Siedmset Sześć-

24dziesiąt, Osmego, Roku Pułaski [?] S. C. R. P. R. K. O. K. S. (L. S.) da-

25ny swiadczy teraz zaś lubo od przeswietney Kommissyi Skar-

26bu Koronnego zaszła Dyspozycya wzmiankowane wypłacać Po-

27głowne że iednak taż Przeswietna Kommissya skarbu Koronn.

28Rzeczy Pospolitey na takowe kwity WW. Superintenden-

29tom Swoim wzgląd mieć zaleciła, aby kahały takowe kwity

30Jako nie są zmyslone przysięgą stwierdzili; iako Dyspozycya

31w Roku teraznieyszym Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątym, Dnia

32Siodmego Junij od wyż rzeczoney Przeswietney Kommissyi

33Autentycznie wydana opiewa y nakazała przeto ninieysi Sta-

34wiący się zadosyć czyniąc tey Dyspozycyi, Przysięgę podług Sta-

35tutu Sobie służącego in Eam Juramenti Rotham. Jako ten

36kwit Ktory nam od konfederacyi na wypłacone pogłowne

37to iest na Summę Czterysta Dziewięć Złł. przez Wiel. Puław-

38skiego [?] Dnia Dwudziestego Drugiego Miesiąca Aprilis Tysiąc

39Siedmset Sześćdziesiąt Osmego w Bityłowce [?] dany iest rzetelny

40[reklamant:] y iako

k. 567v (skan 0570, strona lewa)

1y iako taż Summa przez nas w istocie samey aktualnie

2podczas konfederacyi do Rąk tegoż Wiel. Pułaskiego [?] iest wy-

3liczona a przeto sprawiedliwa tegoż kwitu ze Skarbu koronnego

4Nam należy bonifikacya in attendentia Officij Sui tudzież

5Jmć Pana Andrzeia Mierzeiowskiego [?] kassyera prowincyi Ukra-

6ińskiey Przysięgę na Rodale w szkole Żydowskiey Wykonali

7Prosząc hoc totum Actis Connotari Co y Otrzymali Ciż Com-

8parentes Jankiel Froimowicz y Berko Josiowicz

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Jankiel FROIMOWICZ, kahalny, i Berko JOSIOWICZ, ławnik, starsi miasta BITOŁÓWKI [?] (w rkp. „Bitołowki”, „Bitołowce”, „Bityłowce”; może Białołówka / Białyłówka [?] w województwie kijowskim), w imieniu pospólstwa żydowskiego. W 1768 r. konfederacja koronna (barska) w województwie bracławskim przymusiła kahał do zapłacenia 409 zł pol. pogłównego za dwie raty – wrześniową i marcową. Przytoczony kwit (Bitołówka [?], 22 IV 1768), podpisany z pieczęcią przez Pułaskiego [?] (skrót tytułów „S. C. R. P. R. K. O. K. S.” – nierozwiązany). Zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 (por. akty 881, 886, 889, 892, 904) przysięga na rodale w synagodze w obecności urzędu i kasjera prowincji ukraińskiej Andrzeja MIERZEJOWSKIEGO [?].

Odczyty niepewne: nazwa miasta „Bitołowka [?]”; „Pułaskiego [?]” (w rkp. „Putaskiego”, „Putawskiego”; „ł” pisane jak „t”); skrót tytułów; „Czterysta Dziewięć” dopisane nad linią; „Mierzeiowskiego [?]”; „albo kwit … na in Serie talis” – pisarz pominął zapewne wyraz „dany”.

Łacina: in diligentia sui cum iuramento – „dla dopełnienia swej staranności, z przysięgą”; comparentes personaliter – „stawający osobiście”; in serie talis – „takiej treści”; ad mentem ustawy – „według myśli (postanowienia) ustawy”; L. S. (locus sigilli) – „miejsce pieczęci”; in eam iuramenti rotham – „według tej roty przysięgi”; in attendentia officii sui – „w obecności swego urzędu”; hoc totum actis connotari – „aby to wszystko wpisano do akt”.

Streszczenie

8VIII 1770 Jankiel Froimowicz i Berko Josiowicz, starsi kahału bitołowskiego [?], zamanifestowali, że w 1768 r. kahał zapłacił konfederatom barskim 409 zł pogłównego za raty wrześniową i marcową (kwit Pułaskiego [?] z 22 IV 1768), i zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego zaprzysięgli w synagodze, wobec kasjera Andrzeja Mierzejowskiego [?], prawdziwość kwitu, domagając się bonifikacji.

Transkrypcja

k. 567v (skan 0570, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa y Vicegerencyi Grodu Winn., Comparentes persona-

6liter Starozakonni Leyba Szmuyłowicz Kwartalny y Mo-

7Josyfowicz Ławnik Starsi Miasta Białopola swym y całego

8Pospolstwa Żydowskiego w Tymże Mieście Białopolu znaydu-

9iącego się, Jmieniem w pilnosci swoiey Manifestuią się oto Jż

10Gdy w Roku Tysiącznym Siedmsetnym Sześćdziesiątym

11Osmym wszczęła się, Konfederacya Koronna w Woiewodztwie

12Tuteyszym Bracł. rożne kahały do wypłacenia Pogłownego

13Żydowskiego Uchwalonego przymusiła na ten czas y Kahał

14Białopolski teraznieyszy Manifestuiący się, do zapłacenia Złł.

15Pott. Sto Siedmdziesiąt Sześć, za Rathę Marcową Roku Tysiąc

16Siedmset Sześćdziesiąt, Osmego w kwocie Summy do Skarbu

17konfederackiego był przymuszony; iako kwit od Wiel. Boh-

18danowicza Oboźnego podczas Konfederowanych Woysk in

19Serie talis: zaraz [?] mocą powierzoney od JW. Jmć Pana Mar-

20szałka związkowego Dobrz [?] mego, Daię ten moy kwit ka-

21hałowi Białopolskiemu z Parafiami ad mentem Uchwał

22Przeswietnego Wdztwa Kijowskiego, Jż Kahał Białopol-

23ski Pogłowne Żydowskie Rathę ninieyszą Marcową to iest

24Złł. Pott. Sto Siedmdziesiąt Sześć do Rąk moich zapłacił z kto-

25rego Wypłacenia y rzetelnego Wyliczenia tenże Kahał z

26Parafiami kwituię y dla zupełnieyszego kredytu przy

27Zwykłey pieczęci Ręką moią własną ten kwit stwierdzam

28Datum w Koziatynie Dnia Dwudziestego Trzeciego Aprilis

29Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego Roku W. Bohda-

30nowicz Oboźny U. K. (L. S.) dany swiadczy Teraz zaś lu-

31bo od Przeswietney Kommissyi Skarbu Koronn. zaszła Dy-

32spozycya wzmiankowane wypłacać Pogłowne, że iednak

33[reklamant:] tak

k. 568 (skan 0570, strona prawa)

1tak Przeswietna Kommissya Skarbu Koronn. Rzpltey na ta-

2kowe kwity WW. Superintendentom swoim wzgląd mieć

3Zaleciła y aby kahały takowe kwity iako nie są zmyslone

4Przysięgą stwierdzali; iako dyspozycya w Roku Teraznie-

5szym Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątym, Die Septima Ju-

6nij od wyż rzeczoney Przeswietney Kommissyi Autenty-

7cznie wydana opiewa y nakazała przeto ninieysi stawią-

8cy się zadosyć czynione tey Dyspozycyi Przysięgę podług

9Statutu sobie służącego in Eam Juramenti Rotham

10Jako ten kwit Ktory nam od Konfederacyi na Wypła-

11cone Pogłowne to iest na Summę Złł. Pott. Tysiąc

12Siedmset Sześćdziesiąt przez Wiel. Bohdanowicza Obo-

13źnego Dnia Dwudziestego Trzeciego Kwietnia Tysiąc

14Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Roku w Koziatynie da-

15ny iest rzetelny y iako taż Summa przez nas w istocie

16samey Aktualnie pod czas konfederacyi do Rąk tegoż

17Wiel. Bohdanowicza iest wyliczona a przeto sprawiedli-

18wa tegoż kwitu ze Skarbu Koronnego nam należy Beni-

19fikacia in attendentia Officij sui tudzież Jmć Pana Andrzeia

20Mierzeiowskiego [?] kassyera Prowincyi Ukraińsk. przysięgę

21na rodale u Szkole Żydowskiey wykonali prosząc hoc

22totum Actis Connotari Co y Otrzymali Ciż Comparen-

23tes Leyba Szmuyłowicz y Mo[...] Josyfowicz

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Lejba SZMUJŁOWICZ, kwartalny, i Mo[szko?] JOSYFOWICZ, ławnik (imię urwane na końcu wiersza: „Mo-” / w podpisie „Mol”), starsi miasta BIAŁOPOLA, w imieniu pospólstwa żydowskiego. W 1768 r. konfederacja koronna (barska) w województwie bracławskim przymusiła kahał do zapłacenia 176 zł pol. pogłównego za ratę marcową 1768. Przytoczony kwit oboźnego wojsk konfederackich W. BOHDANOWICZA („Oboźny U. K.” – zapewne oboźny ukraiński konfederacki [?]), wydany mocą powierzoną od marszałka związkowego (Dobrz[…] [?] – może „Dobrodzieja mego”), „ad mentem” uchwał województwa kijowskiego, w KOZIATYNIE 23 IV 1768. Zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 (por. akty 881, 886, 889, 892, 904, 905) przysięga na rodale w synagodze w obecności urzędu i kasjera prowincji ukraińskiej Andrzeja MIERZEJOWSKIEGO [?].

Rozbieżności i odczyty niepewne: w przysiędze suma podana omyłkowo jako „Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt” (pisarz wpisał zapewne początek daty zamiast „Sto Siedmdziesiąt Sześć”); „zaraz [?] mocą”; „Dobrz [?] mego” (zapewne „Dobrodzieja mego”); „Oboźny U. K.” – skrót nierozwiązany; imię drugiego komparenta niepełne; „Mierzeiowskiego [?]”.

Łacina: in diligentia sui cum iuramento – „dla dopełnienia swej staranności, z przysięgą”; comparentes personaliter – „stawający osobiście”; in serie talis – „takiej treści”; ad mentem – „według myśli (postanowienia)”; L. S. (locus sigilli) – „miejsce pieczęci”; die septima Iunii – „dnia 7 czerwca”; in eam iuramenti rotham – „według tej roty przysięgi”; in attendentia officii sui – „w obecności swego urzędu”; hoc totum actis connotari – „aby to wszystko wpisano do akt”.

Streszczenie

8VIII 1770 Lejba Szmujłowicz i Mo[szko?] Josyfowicz, starsi kahału białopolskiego, zamanifestowali, że w 1768 r. kahał zapłacił konfederatom barskim 176 zł pogłównego za ratę marcową (kwit oboźnego W. Bohdanowicza, Koziatyn 23 IV 1768), i zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego zaprzysięgli w synagodze, wobec kasjera Andrzeja Mierzejowskiego [?], prawdziwość kwitu, domagając się bonifikacji.

Transkrypcja

k. 568 (skan 0570, strona prawa – dolna część)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Osmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Na-

5miesnikiem Burgrabstwa y Vicegerencyi Grodu Winn.

6Stanowszy Osobiście Starozakonni Mordko Jckowicz y Jos-

7Szmulowicz Kahalni Starsi Miasta Pieczary Swym y Ca-

8łego Pospolstwa Żydowskiego w tymże Mieście Pieczary

9Znayduiącego się, tudzież Parafianow swoich Jmieniem

10w Pilnosci swoiey Manifestuią się, Oto Jż gdy w Roku

11Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym Osmym wszczęta była

12konfederacya w Woiewodztwie tuteyszym Bracławskim

13Rożne kahały do wypłacenia Pogłownego uchwalonego

14Przynaglała, na ten czas y Kahał Pieczarski teraznieyszy Ma-

15nifestuiący się

k. 568v (skan 0571, strona lewa)

1Manifestuiący się, do zapłacenia Złł. Pott. Sto Sześćdziesiąt siedm

2w istocie samey za Rathę Marcową, Roku Tysiąc Siedmset

3Sześćdziesiąt Osmego do skarbu konfederackiego był przymu-

4szony; Jako kwit od Wo. Jmć Pana Węglińskiego kommissa-

5rza y Pułkownika Woysk konfederackich in serie talis: z Wła-

6dzy y Woli JW. Jmć Pana Regimentarza, Ktory mi dał

7Moc odebrania Pogłownego z Klucza Pieczarskiego to iest

8za Rathę Jedną Marcową, Ktore Uczyni Według kwitu

9Złł. Pott. Sto Sześćdziesiąt y siedm numero Sto Sześćdziesiąt

10Siedm Ktorem odebrał do rąk moich na co się podpisuię y

11Ten kwit ma być przyięty w Kancelaryi Przeswietney Kon-

12federacyi, y Węgliński Kommissarz y Pułkownik Woysk

13Konfederackich, Dnia Dwudziestego Pierwszego Aprilis Roku

14Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt, Osmego, swiadczy Teraz

15Zaś lubo od Przeswietney Kommissyi Skarbu Koronnego

16Zaszła Dyspozycya wzmiankowane Wypłacać Pogłowne

17Że iednak taż Przeswietna Komissya Skarbu Koronnego

18Rzpltey na takowe kwity WW. Superintendentom swoim

19wzgląd mieć zaleciła, y aby kahały takowe kwity iako

20nie są zmyslone przysięgą stwierdzali; iako też dyspozy-

21cya w Roku teraznieyszym Tysiąc Siedmset Siedmdziesią-

22tym Dnia Siodmego Junij od wyż rzeczoney Przeswietney

23Kommissyi autentycznie wydana Opiewa y nakazała

24Przeto ninieysi stawiący się, Zadosyć czyniąc tey Dyspozy-

25cyi Przysięgę podług Statutu sobie służącego in Eam Ju-

26ramenti Rotham, iako ten kwit Ktory nam od konfe-

27deracyi na wypłacone Pogłowne to iest na Summę Złł.

28Pott. Sto Sześćdziesiąt Siedm Dico Sto Sześćdziesiąt Siedm

29Przez Wo. Węglińskiego Konsyliarza y Pułkownika Woysk

30Konfederackich dany iest rzetelny y iako taż Summa

31Przez nas w istocie Samey Aktualnie podczas konfede-

32racyi do Rąk tegoż Wiel. Węglińskiego iest Wyliczona,

33a przeto sprawiedliwa tegoż kwitu ze Skarbu Koronnego

34Nam należy Benifikacya in Attendentia ^tudzież^ Officij Sui

35Wiel. Rakowskiego Superintendenta Komor Prowin-

36cyi Ukraińskiey Skarbu Koronnego przysięgę na Rodale

37w Szkole Żydowskiey Wykonali Mordko Jckowicz, Jos

38Szmulowicz

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Mordko ICKOWICZ i Jos[ek?] SZMULOWICZ (imię w rkp. skrócone „Jos”), kahalni, starsi miasta PIECZARY, w imieniu pospólstwa żydowskiego i parafian. W 1768 r. konfederacja (barska) w województwie bracławskim zmusiła kahał do zapłacenia 167 zł pol. pogłównego za ratę marcową 1768. Przytoczony kwit WĘGLIŃSKIEGO, komisarza (konsyliarza) i pułkownika wojsk konfederackich, który z władzy i woli regimentarza odebrał pogłówne z klucza pieczarskiego (nr 167); kwit ma być przyjęty w kancelarii konfederacji; datowany 21 IV 1768. Zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego z 7 VI 1770 przysięga na rodale w synagodze, w obecności urzędu i superintendenta komór prowincji ukraińskiej (Marcina) RAKOWSKIEGO (por. akty 881, 889, 892).

Odczyty niepewne: imię „Jos” (Josek? Josel?); „Wo.” (= Wielmożnego) przy nazwisku Węglińskiego; „Ktore Uczyni” (= co czyni, czyli wynosi); notka kolacjonowania „Zawracki [?]”; wstawka „tudzież” nad linią.

Łacina: in diligentia sui cum iuramento – „dla dopełnienia swej staranności, z przysięgą”; in serie talis – „takiej treści”; numero – „pod numerem”; dico – „słownie”; in eam iuramenti rotham – „według tej roty przysięgi”; in attendentia officii sui – „w obecności swego urzędu”.

Streszczenie

8VIII 1770 Mordko Ickowicz i Jos[ek?] Szmulowicz, starsi kahału pieczarskiego, zamanifestowali, że w 1768 r. kahał zapłacił 167 zł pogłównego za ratę marcową konfederackiemu komisarzowi i pułkownikowi Węglińskiemu (kwit z 21 IV 1768), i zgodnie z dyspozycją Komisji Skarbu Koronnego zaprzysięgli w synagodze, wobec superintendenta Rakowskiego, prawdziwość kwitu, domagając się bonifikacji.

Transkrypcja

k. 568v (skan 0571, strona lewa – dół)

1Roku

k. 569 (skan 0571, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Osmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vicegerentem Grodzkim Winnickim, Oso-

6biście Stanowszy Urodzony Jmć Pan Jozef Jankiewicz, swym

7y JW. Jmć P. Michała Zielonki [?] Podkomorzego Lwows. [?] Dobr

8Popowey Grobli Possessora, postrzegaiąc Całości swoiey y

9JW. Pryncypała swego, na przeciwko Urodz. Jmć Panu Brzezniow-

10skiemu Gubernatorowi Łukaszowieckiemu [?] Starozakon-

11nym Maierkowi y Herszkowi Kopelukom [?] Arędarzom Łu-

12kaszowieckim [?] Manifestuie się, Oto: Jż Ciż Obwinieni będąc

13Razem z Teraznieyszym Comptentem w Elizabecie w Niewoli

14Gdy z tey że uwolnionemi zostali; Pieniądze Urodz. Załącego się

15Sam że w Elizabecie w Zaborze będące iuż z tegoż zaboru odda-

16wane przyaresztowali wnosząc sobie pretensyą że iakoby Urodz. Za-

17łący się Srula Nesymowicza [?] Arędarza Popowogrobelskiego a ich

18Swata za Granicę zadał, a oni staraiące się u uwolnienie tegoż

19Wielką Stratę mieli y te sobie nadgradzaiąc Zyskali u Kommen-

20dantow Moskiewskich Elizabeckich że im wydano własnego

21Grosza Urodz. Jankiewicza Załączącego się Rubli Dwadzieścia

22Dziewięć Lewow Tureckich Osmdziesiąt, także z Pieniędzy u Jmć

23Pana Hryhorya Duliny [?] będących przez JWana Jwana Gruszy [?]

24na Kapitana temuż oddanych Rubli Dwadzieścia y Kopiiek

25Piędziesiąt, a przez tychże Żydow przyaresztowanych Rubli

26Trzydzieści Cztery Kopiiek Sześćdziesiąt zostało w kaźni Hospo-

27darskiey przez tego do Bydła z popowey Grobli do Elizabetu

28Przez Pana Hawryła Banduria [?] Zagrabionego nienależycie

29Jnterposowali się, y te Bydła Officierom y rożnym Ludziom

30Rozdawali, y Wołow siedm JW. Podkomorzego konszachtami

31Swemi zaprzepaścili ze z tych namowy kapitan Gruszyn

32One zabrał, tych czas Majorka y Herszka straty Urodz. Jan-

33kiewicz nie był przyczyną bo gdy tegoż w Popowey grobli haydama-

34cy zrabowali Strzelby Suknie y Jnne rzeczy pozabierali a tym

35Czasem podiazd Woyska konfederacyi Koronney nadszedłszy pra-

36cowitych Romana Hanczaryka [?] Dmytra Jausynego [?] Podda-

37nych Pruttym [?] Popowogrobelskich a teraz na Wołoszczyźnie

38w Tarasowey [?] mieszkaiących y Pawła Turkanowskiego [?] Podda-

39nego Samiznami [?] w nocy iadących zdybawszy gdy u nich Strzelby

40Sztuk Pięć y Suknie Urodz. Jankiewicza znaleźli y Jcko do

41[reklamant:] Exkwowania

k. 569v (skan 0572, strona lewa)

1Exkwowania oddali tedy ciż na Dobrowolnych Konfessatach

2Przyznali się, że Maiąc umowę z Srulem Nesymowiczem Arę-

3darzem Popowogrobelskim Pierwey Urodz. Jankiewicza tyż że Wi[ce]-

4Gubernatora zrabowali y Urodz. Zwinogrodzkiego zabili a pow-

5tornie podług umowy z tymże Srulem dla zabicia Urodz. Jan-

6kiewicza iechali po tych Konfessatach y za wspomnianego Srula

7Nesymowicza do tegoż podiazdu wzięto y za Granicę Wo-

8łoskie zaprowadzono, tego Starozakonni Maiorko y Herszko

9Kopeluki chcąc z niewoli windykować porazy kilka do

10Woyska Konfederackiego za Granicę ieździli y musieli

11Straci na uwolnienie haydamaki Srula na Życie Urodz.

12Jankiewicza zmawiaiącego się, ale JW. Podkomorzy Lwowski [?]

13y Urodz. Jankiewicz tey straty nie iest przyczyną ile że tego

14Wszystkiego konfessatami y Jnkwizycyami dowiesc Ofiaru-

15ią się, Oto Manifestuie się, Jozef Jankiewicz Approbtym [?] Sta-

16nowszy Oczewisto Woźny Generał Wdztwa Bracł. y Jnnych

17Opatrzny Michał Bołecki w Moc Wierney Relacyi swoiey

18Zeznał Jż on Roku teraznieyszego Dnia Osmnastego Junij

19z Rekwizycyi JW. Michała Zielonki [?] Podkomorzego Lwowskiego [?] z

20Urodzonemi Stanisławem Sienkowiczem y Jozefem Golemio-

21wskim [?] do tego Aktu użytemi Ziechał do Dobr Miasteczka

22Łukaszowki [?] gdzie będąc we Dworze tameyszym Starozakon-

23nych Maiorka y Herszka Kopeleukow [?] Braci Arędarzow

24Tameyszych z całą ich chudobą Aresztował Ktory Areszt

25że przez Urodz. Borowniewskiego [?] Ekonoma tameyszego Jmie-

26niem Stanisława Worcella Sędziego Ziemskiego Halickiego

27Starosty Dołhańskiego tychże Dobr Dziedzica dobrowolnie

28iest przyięty przeto tenże Woźny Szlachtą sobie przyto-

29mną Oświadczywszy się, tu przybył y tego Aresztu zeznał

30Relacyą Woźny nieumieiący pisać krzyż S. kładnie

31Michał Bołecki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Józef JANKIEWICZ (wicegubernator [?] dóbr Popowej Grobli), w imieniu własnym i Michała ZIELONKI [?] („Podkomorzego Lwows. [?]” – odczyt tytułu niepewny), posesora POPOWEJ GROBLI. Obwinieni: BRZEŹNIOWSKI [?] (w relacji ekonom „Borowniewski [?]”), gubernator ŁUKASZOWIECKI [?], oraz Żydzi Majorko i Herszko KOPELUKOWIE [?], arendarze łukaszowieccy. Treść: obwinieni, będąc razem z komparentem w niewoli w ELIZABECIE (twierdza św. Elżbiety, Jelizawetgrad), po uwolnieniu zaaresztowali jego pieniądze (zwracane z zaboru), twierdząc, że Jankiewicz wydał za granicę ich swata, Srula NESYMOWICZA [?], arendarza popowogrobelskiego, a oni ponieśli straty na jego uwolnienie; u komendantów moskiewskich w Elizabecie uzyskali wydanie im z pieniędzy Jankiewicza 29 rubli i 80 lewów tureckich, z pieniędzy u Hryhorija DULINY [?] oddanych kapitanowi Iwanowi GRUSZY [?] 20 rubli 50 kopiejek, a 34 ruble 60 kopiejek zostało w kaźni (skarbie) hospodarskiej; wtrącili się do sprawy bydła zagrabionego z Popowej Grobli do Elizabetu przez Hawryła BANDURĘ [?], rozdawali je oficerom, a siedem wołów podkomorzego przez ich konszachty zabrał kapitan Grusza. Jankiewicz twierdzi, że nie jest przyczyną ich strat: gdy hajdamacy zrabowali go w Popowej Grobli, podjazd konfederacji koronnej schwytał nocą poddanych popowogrobelskich Romana HANCZARYKA [?], Dmytra JAUSYNEGO [?] (teraz mieszkających na Wołoszczyźnie w Tarasowej [?]) i Pawła TURKANOWSKIEGO [?] ze strzelbami i sukniami Jankiewicza; ci w zeznaniach przyznali, że w zmowie z Srulem Nesymowiczem zrabowali Jankiewicza i zabili ZWINOGRODZKIEGO, a potem mieli zabić Jankiewicza; Srula wzięto do podjazdu i wywieziono za granicę wołoską. Majorko i Herszko jeździli kilkakrotnie do wojska konfederackiego za granicę, by go wykupić. Relacja: woźny generalny Michał BOŁECKI 18 VI 1770 na żądanie Zielonki [?] ze szlachtą Stanisławem SIENKOWICZEM i Józefem GOLEMIOWSKIM [?] w dworze w miasteczku ŁUKASZÓWKA [?] aresztował arendarzy Majorka i Herszka z całą chudobą; areszt przyjął ekonom w imieniu Stanisława WORCELLA, sędziego ziemskiego halickiego, starosty dołhańskiego, dziedzica tych dóbr.

Odczyty niepewne: „Zielonki [?]” (w rkp. „Zielinki”, „Zielonki”); „Podkomorzego Lwows. [?]” (w rkp. „Laurus”, „Lawrowski”); „Brzezniowskiemu [?]” / „Borowniewskiego [?]”; „Łukaszowieckiemu [?]”, „Łukaszowki [?]” (w rkp. „Łukanowieckiemu”, „Lukaszowki”); „Kopelukom [?]”/„Kopeleukow [?]”; „Nesymowicza [?]”; „Duliny [?]”; „Gruszy [?]”/„Gruszyn”; „Banduria [?]”; „Hanczaryka [?]”, „Jausynego [?]”; „Pruttym [?]”; „Tarasowey [?]”; „Turkanowskiego [?]”; „Samiznami [?]”; „Approbtym [?]” (może „Approbatum”); „Golemiowskim [?]”; wyraz „Comptentem” (= Comparentem); „Załączący się” (= manifestujący się) w rkp. pisane „Załący się”.

Łacina i terminy: konfessaty – zeznania (wyznania) przestępców; inkwizycje – przesłuchania śledcze; kaźń hospodarska – skarb hospodara (wołoskiego?) lub skarbiec; lewy tureckie – monety tureckie (lewki, talary lewkowe); podjazd – oddział zwiadowczy; windykować z niewoli – wykupić.

Streszczenie

8VIII 1770 Józef Jankiewicz w imieniu swoim i Michała Zielonki [?], posesora Popowej Grobli, zamanifestował przeciw Brzeźniowskiemu [?], gubernatorowi łukaszowieckiemu [?], i arendarzom Majorkowi i Herszkowi Kopelukom [?], że po wspólnej niewoli w Elizabecie zaaresztowali jego pieniądze i przyczynili się do zaboru bydła, obwiniając go o wydanie za granicę Srula Nesymowicza [?] – który w rzeczywistości współdziałał z hajdamakami w zrabowaniu Jankiewicza i zabójstwie Zwinogrodzkiego; woźny Michał Bołecki zrelacjonował areszt arendarzy w Łukaszówce [?] (dobra Stanisława Worcella).

Transkrypcja

k. 569v (skan 0572, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Na-

5miesnikiem Burgrabstwa y Vicegerentem Grodzkim Win-

6nickim Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Wdztwa Bracł.

7y Jnnych Opatrzny Michał Bołecki w moc Wierney Relacyi

8swoiey zeznał Jż on Roku teraznieyszego Dnia Osmego

9Sierpnia

k. 570 (skan 0572, strona prawa)

1Sierpnia Pozew Grodzki Winnicki od niosł do Dobr Deszkowiec [?]

2y tam ten pozew we Dworze tameyszym w Jzbie na stole Po-

3łożył y zostawił Ktory Pozew pisany był w te słowa Jozef

4z Ober Kolumna Czosnowski Winnicki y Ułanowski Sta-

5rosta Tobie JW. Marcinowi Dydyńskiemu Kasztelanowi

6Lubacz. Rozwanemu [?] Pozwaga [?] Jmci y moią Starościń-

7ską przykazuię władzą abyś Wmć na Roczkach Grodzkich

8Winnickich w Winnicy odtąd iak nayblizey przypadaią-

9cych y Sądzących się, przedemną lub Urzędem Grodzkim

10Winnic. w ten czas gdy ta sprawa z Regestru sobie należą-

11go do sądzenia przypadnie y przywołana będzie, Sam

12Obliczanie y zawicie stanoł na Jnstancyą Jnstygatora Są-

13dowego y iego Delatora Urodz. Łukasza Mirowskiego Powoda

14Ktory przychilaiąc się do prawa Pospolitego y Manifestu

15Swego Wmć Pozywa o atterowanie Juramentu na

16Rzetelność Kalkulacyi Percept y Expens z Prowentow Dobr

17Deszkowiec [?] przez Urodz. Powoda trzymanych przez tegoż wy-

18konać się maiącego niemniey o zapłacenie wrotuiący [?] kwoty

19Pensyi Złł. Pott. Dwieście Dziewięćdziesiąt Siedm Groszy Pięt-

20nascie zapłacenie za zboże na Ordynaryą należące u nie-

21dobrane za Żyta korcy Siedm po Złł. Pott. Siedm Złł. Pott. Czter-

22dzieści Dziewięć za Jęczmienia korcy Sześć po Złł. Cztery

23Złł. Pott. Dwadzieścia Cztery za Hreczki korcy Sześć po Złł. Pięć

24Pott. Trzydzieści za Grochu korcy trzy po Złł. Dziesięć Złł.

25Pott. Trzydzieści, za Jagieł korcy Dwa y puł po Złł. Pott.

26Dwanascie Złł. Pott. Trzydzieści za Siemienia korcy Dwa

27y puł po Złł. Pott. Dwanascie Złł. Pott. Trzydzieści in Sum-

28ma za Zboże Złł. Pott. Sto Dziewięćdziesiąt Trzy niemniey

29o winy Prawne za renitencyą Słuchania Kalkulacyi ^ y

30Wniesienie oney przez Oblatę do Grodu Winn. O przysta-

31chania się winom Prawnym za niewinną Wesy [?], y włożenie

32na na Urodzonego Aktora napaściwie iedynie dla Ochydzenia

33Tegoż Aresztu na Wmć, wskazać się maiącym o wskazanie nie-

34należytego czynienia w Pretensyach Wmć, O wrocenie ex-

35pens na Prawo łożonych na wyż oznaczonym Terminie

36Pozwany [?] [będziesz] Pisan w Winnicy Dnia Dwudziestego

37Czwartego Julij Tysiąc Siedmset, Siedmdziesiątego Roku

38Woźny nieumieiętny pisać Krzyż Swięty kładnie Mi-

39chał Bołecki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego Michała BOŁECKIEGO: 8 VIII 1770 zaniósł do dóbr DESZKOWICE [?] i położył na stole w izbie dworskiej pozew grodzki winnicki wystawiony (Winnica, 24 VII 1770) przez Józefa z Ober Kolumnę CZOSNOWSKIEGO, starostę winnickiego i ułanowskiego, wzywający Marcina DYDYŃSKIEGO, kasztelana lubaczowskiego, na roczki grodzkie winnickie, gdy sprawa przypadnie z rejestru – na instancję instygatora sądowego i jego delatora, powoda Łukasza MIROWSKIEGO. Mirowski pozywa o: złożenie przez siebie przysięgi na rzetelność kalkulacji percept i ekspens z prowentów dóbr Deszkowice [?], które trzymał (por. akt 191 tej księgi – Mirowski, rachunki klucza dechowieckiego [?]); zapłatę zaległej pensji 297 zł 15 gr; zapłatę za niedobrane zboże ordynaryjne (żyto 7 korcy po 7 zł = 49 zł, jęczmień 6 korcy po 4 zł = 24 zł, hreczka 6 korcy po 5 zł = 30 zł, groch 3 korce po 10 zł = 30 zł, jagły 2½ korca po 12 zł = 30 zł, siemię 2½ korca po 12 zł = 30 zł; razem 193 zł); kary prawne za uchylanie się od słuchania kalkulacji i wniesienia jej oblatą do grodu; za niesłuszne nałożenie aresztu na powoda (dla zniesławienia); szkody z powodu zwłoki i zwrot kosztów (dopisek na marginesie).

Odczyty niepewne: tytuł „Rellatia na RZW [?]” (może „na Rzecz W.”?); „Deszkowiec [?]” (por. w akcie 191 „klucz dechowiecki” – może Dechowce / Daszkowce?); „Rozwanemu [?] Pozwaga [?]” (zniekształcone „Rozkazuię [?] Powaga”); „Obliczanie y zawicie” (= oblicznie i zawicie, osobiście); „atterowanie” (= „attestowanie [?]”); „wrotuiący [?]”; „Wesy [?]”; „O przystachania [?]”; „Pozwany [?]”; marginalna notka na zewnętrznym marginesie słabo czytelna. Suma za zboże podana jako 193 zł; składniki dają 193 zł.

Łacina i terminy: instygator – oskarżyciel publiczny; delator – donosiciel, oskarżyciel prywatny; in summa – „razem”; renitencja – opór, uchylanie się; oblata – wpis dokumentu do ksiąg; ordynaria – deputat w naturze; korzec – miara zbożowa.

Streszczenie

8VIII 1770 woźny Michał Bołecki zrelacjonował, że tego dnia doręczył w Deszkowicach [?] Marcinowi Dydyńskiemu, kasztelanowi lubaczowskiemu, pozew starosty winnickiego Józefa Kolumny Czosnowskiego (z 24 VII 1770) na instancję instygatora i delatora Łukasza Mirowskiego, który domaga się rozliczenia kalkulacji prowentów dóbr, zapłaty zaległej pensji 297 zł 15 gr i 193 zł za niedobrane zboże ordynaryjne oraz kar i kosztów.

Transkrypcja

k. 570 (skan 0572, strona prawa – dół)

1Roku

k. 570v (skan 0573, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Osmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Stanowszy Osobiście przed

6Aktami ninieyszemi Urodz. Jmć Pan Jan Odrz. Pieniążek

7Nmie et ex speciali Commisso JO. Xiężney Jeymci Joanny

8Swiatopełkowey Czetwertyńskiey Podkomorzyney Bra-

9cławskiey Dobr Łatanice Paniey Dożywotniey Uroczy-

10scie na przeciwko JW. Jmć Panu Jozefowi Czosnowskiemu

11Staroscie Winnic. Panu y Wiel. Jchmć Panom quorum

12vis Nmid Zarczyńskiemu Ekonomowi Winnickiemu

13Sulimowskiemu, y Dzielińskiemu [?] Dobr Wsi Chyżyńce

14do Stwa Winnickiego należących arędownym Posseso-

15rom Urodz. Leszczyńskiemu Pułkownikowi Kozackiemu

16Stwa Winnickiego, niemniey Kozakom y rożnym Lu-

17dziom na niżey wyrażone Wiolencye w Broń przybranym

18y przysposobionym Skarży y protestuie się w takowy

19Sposob: Jż W. Zarczyński czyli z rozkazu JW. Starosty Win-

20nickiego Pana Swego Czyli własnym domysłem Jmito Con-

21silio Wyż wyrażonemi Obżałowanemi Dobr Chyżyniec Posse-

22sorami, Urodz. Leszczyńskiego Pułkownika Kozakami

23Zbroynemi nocnym Sposobem na Grunta Łatanieckie

24Z dawien dawna żadney kontrowersyi niepodpadaiące

25napaść dysponował Siana większą połowę Styrty zabrać,

26Groble od Wieku do Dobr Wsi Łatanice należącą, Doszczętnie

27Rozkopać, przez Ktore rozkopanie nietylko szyty [?] ale też przez

28raptowne Wody wypuszczenie po niższych Stawow Łata-

29nieckich Grobel porywanie Młynow przyrznorzenie [?]

30Oczym Wizya swiadczyć będzie, dopuscić y Jnnych Krzywd

31w Gruntach Dziedzicznych Łatanieckich poczynić smieli

32y Ważyli się, dlaczego ninieyszy Comparens postrzega-

33iąc Całości Dobr wyż wspomnianych JO. Pryncypałki

34swoiey y Sukcessorow Jterum atq iterum Manifestatur Sal-

35va Ejusdem Manifestationis melioratione Ktora do Akt

36Przyięcie prosił Co y Otrzymał Jan Odrz. Pieniążek

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Jan ODROWĄŻ PIENIĄŻEK („Jan Odrz. Pieniążek”), działający w imieniu i z polecenia (ex speciali commisso) księżnej Joanny ze ŚWIĘTOPEŁKÓW CZETWERTYŃSKIEJ, podkomorzynej bracławskiej, dożywotniej pani dóbr ŁATANICE (por. spory Czetwertyńskich w aktach 166–167, 189–190). Obwinieni: Józef CZOSNOWSKI, starosta winnicki; ekonom winnicki ZARCZYŃSKI; arendowni posesorzy wsi CHYŻYŃCE (należącej do starostwa winnickiego) SULIMOWSKI i DZIELIŃSKI [?]; LESZCZYŃSKI, pułkownik kozacki starostwa winnickiego; kozacy i inni uzbrojeni ludzie. Zarczyński – z rozkazu starosty lub z własnej inicjatywy, w zmowie (communi consilio) z posesorami Chyżyniec – wysłał nocą pułkownika Leszczyńskiego z uzbrojonymi kozakami na grunty łatanieckie (od dawna niesporne), którzy zabrali większą połowę stogu (sterty) siana i doszczętnie rozkopali odwieczną groblę należącą do Łatanic; gwałtowne wypuszczenie wody spowodowało przerwanie grobli niższych stawów łatanieckich i porwanie młynów. Komparent zapowiada wizję i zastrzega dochodzenie.

Odczyty niepewne: „Nmie” (= Nomine); „Nmid” (= nominum?) w „quorumvis nominum”; „Dzielińskiemu [?]” (w rkp. „Dzelińskiemu” / „Dzielińskiemu”); „Jmito Consilio” (= inito consilio, „po naradzie / w zmowie”); „szyty [?]” (może „szkody”?); „przyrznorzenie [?]” (może „przyrządzenie”?).

Łacina: nomine et ex speciali commisso – „w imieniu i ze specjalnego polecenia”; quorumvis nominum – „jakichkolwiek imion”; inito consilio – „po naradzie, w zmowie”; iterum atque iterum manifestatur salva eiusdem manifestationis melioratione – „raz po raz manifestuje się z zastrzeżeniem poprawienia tej manifestacji”.

Streszczenie

8VIII 1770 Jan Odrowąż Pieniążek w imieniu księżnej Joanny ze Świętopełków Czetwertyńskiej, podkomorzynej bracławskiej, dożywotniej pani Łatanic, zaprotestował przeciw staroście winnickiemu Józefowi Czosnowskiemu, ekonomowi Zarczyńskiemu, posesorom Chyżyniec Sulimowskiemu i Dzielińskiemu [?] oraz pułkownikowi kozackiemu Leszczyńskiemu, że nocą najechali grunty łatanieckie, zabrali siano i rozkopali groblę, przez co spuszczona woda porwała niższe groble i młyny.

Transkrypcja

k. 570v (skan 0573, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Osmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Win-

4nickiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełł[owiczem]

5[reklamant:] Namiesnikiem

k. 571 (skan 0573, strona prawa)

1Namiesnikiem Burgrabstwa y Viceregentem Grodu Win.

2Stanowszy oczewiście Woźny Generał Woiewodztwa Bra-

3cławskiego y Jnnych Opatrzny Hrycko Olexijenko [?] w moc

4Skuteczney Rltt[acy]i swoiey dobrowolnie zeznał Jż on na

5affektacyą y Prawną Rekwizycyą Wiell. Jacka Krewskie-

6go Podst. Żydacz. Roku wyż na Akcie wyrażonego Dnia

7Szostego Miesiąca Augusta był w Dobrach Miescie Tywro-

8wie, gdzie będąc w przytomności Ur. Jchmć PP. Michała Kor-

9walskiego [?], y Szymona Karskiego, we Dworze tameyszym u

10Wiell. Słotwinskiego Komisarza tameyszego Ur. quorvis

11Nominum Brudzińskiego Pułkownika Ludzi Nadwornych

12Wiell. Jaroszyńskiego, iako też Szlachty Gracyalistow Ur. Woy-

13ciechowskiego, Korzeniowskiego, Drackich dwoch Brac, Na-

14wrockiego, Zatorskiego niemniey Kozakow Safianika Szewca,

15Slusarczuka, Cegielnika, Paszczenkowego [?] Syna, Lewczyka Kołesni-

16kowego Syna, Hrycka Muzyki Syna, Semena Łuniarza [?], Petra

17Pawchowego [?], Pilipa Winnika, y Jnnych aresztował y prawnie

18przypowiedział, tenże Woźny z tąż Szlachtą sobie przytomną dnia

19wyż wyrażonego zaiechał do Dobr Wasiłowki y tamże we Dworze

20u Wiell. Bohdaszewskich Ur. Cujusvis nominis Brodzińskiego

21niemniey Atamana Bokotylika [?] Zakrynicznika [?] Doboza [?]

22y Jnnych Kozaków do Osob Trzydziestu po Jmionach y Przezwi-

23skach Jchmć lepiey Wiadomych na Wiolencye ante hac do

24Dobr Wsi Sokolińce zprowadzonych Jtidem Aresztował y

25prawnie przypowiedział, ktory to Areszt tak Wiell. Słotwinski

26Jmieniem Pana Swego, iako y Wiell. Bohdaszewscy benevole przy-

27iowszy do rozprawy prawney onych dotrzymać deklarowali y

28submittowali się, ktory to Woźny Szlachtą sobie przytomną oświad-

29czywszy się, z tamtąd powróciwszy był iescze dnia wyż wyrażo-

30nego w Dobrach Wsi Pryłuwcach [?] gdzie będąc we Dworze tamey-

31szym u Wiell. Borowskich Cześnika y Skarbnika Brac., tudzież

32Dawanie [?], Sepety, Skrzynie, srebra, cyny, miedzi, Szory, y Jnne wszy-

33stkie rzeczy y mobilia przez Wiell. Andrzeia y Wiktoryi Krewskich bez [?]

34[…] we Wsi Sokolińcach pozabierane, y tam schowane na Affe-

35[ktacyą] Wiell. Krewskiego Pod. Żyd. aresztował y prawnie przypo-

36[wiedział w czym] Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się z tamtąd

37powróciwszy przedemną Urzędem prawdziwey uczynił y zeznał Rltt. de quo

38[reklamant, wyblakły:] [?]

k. 571v (skan 0574, strona lewa – góra)

1praesens ejusdem Ministerialis rellatio. Woźny nieumieiący pisać

2krzyż Swięty kładnie Hrycko Olexyenko +

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego Hryćka OLEKSIJENKI (w rkp. „Hrycko Olexijenko [?]” w tekście, „Hrycko Olexyenko” w podpisie): 6 VIII 1770, na żądanie Jacka KREWSKIEGO, podstolego żydaczowskiego, w obecności szlachty Michała KOR[W]ALSKIEGO [?] i Szymona KARSKIEGO, (1) w mieście TYWROWIE, we dworze u komisarza tywrowskiego SŁOTWIŃSKIEGO, aresztował BRUDZIŃSKIEGO, pułkownika ludzi nadwornych Zachariasza JAROSZYŃSKIEGO, szlachtę gracjalistów: Wojciechowskiego, Korzeniowskiego, dwóch braci Drackich, Nawrockiego, Zatorskiego oraz kozaków (Safianik Szewc, Ślusarczuk, Cegielnik, syn Paszczenkowy [?], Lewczyk syn Kołesnikowy, syn Hryćka Muzyki, Semen Łuniarz [?], Petro Pawchowy [?], Pyłyp Winnik i in.); (2) tego samego dnia w WASIŁÓWCE, we dworze BOHDASZEWSKICH, aresztował BRODZIŃSKIEGO (imię nieznane), atamana Bokotylika [?], Zakrynicznika [?], Dobozę [?] i innych kozaków – ok. 30 osób – wprowadzonych wcześniej na gwałty do SOKOLINIEC; areszt przyjęli Słotwiński w imieniu swego pana i Bohdaszewscy; (3) tegoż dnia we wsi PRYŁUWCE [?], we dworze BOROWSKICH, cześnika i skarbnika bracławskich, aresztował rzeczy (dywany [?], sepety, skrzynie, srebra, cynę, miedź, szory i inne ruchomości) zabrane przez Andrzeja i Wiktorię KREWSKICH ze dworu w Sokolińcach i tam schowane. Por. akty 891, 900, 901 (spór Krewskich o spadek po Kaletyńskich). W akcie 900 łowczy smoleński odczytany „Bohdanowski [?]” z dopiskiem, że w rkp. też „Bochdaszewski” – tu wyraźnie „Bohdaszewskich”, „Bohdaszewscy”; w akcie 900 „Rechoziński [?]” – może ten sam co „Brodziński” tutaj. Tytuł marginalny brzmi „Areszt Wiolatorow w roznych Miejscach” (nie „w Wasiłówce”).

Odczyty niepewne: „Olexijenko [?]” w tekście (podpis „Olexyenko” wyraźny); „Kor-walskiego [?]” (może Kowalskiego); „Paszczenkowego [?]”; „Łuniarza [?]”; „Pawchowego [?]”; „Bokotylika [?] Zakrynicznika [?] Doboza [?]” (nie wiadomo, czy to trzy osoby, czy przydomki atamana); „Pryłuwcach [?]”; „Dawanie [?]” (może „dywany”); „bez [?]” i początek następnego wiersza (zabrudzenie); ostatnie wiersze i podpis wyblakłe, uzupełnione formułą.

Łacina: quorumvis nominum / cuiusvis nominis – „jakiegokolwiek imienia” (imię nieznane); ante hac – „przedtem”; itidem – „podobnie, również”; benevole – „dobrowolnie”; submittowali się – zobowiązali się; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio – „o czym niniejsza relacja tegoż woźnego”.

Streszczenie

8VIII 1770 woźny Hryćko Oleksijenko zrelacjonował, że 6 VIII 1770 na żądanie Jacka Krewskiego, podstolego żydaczowskiego, aresztował w Tywrowie (we dworze komisarza Słotwińskiego) pułkownika ludzi nadwornych Jaroszyńskiego Brudzińskiego, szlachtę gracjalistów i kozaków, w Wasiłówce (we dworze Bohdaszewskich) Brodzińskiego i ok. 30 kozaków uczestniczących w najeździe na Sokolińce, a w Pryłuwcach [?] u Borowskich – ruchomości zabrane przez Andrzeja i Wiktorię Krewskich z dworu sokolinieckiego; areszty przyjęto.

Transkrypcja

k. 571v (skan 0574, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti, Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grod. Winn. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa y

5Viceregentem Grod. Winn. Postawiwszy się Osobiście W. Jmć Pan Ja-

6cek Krewski Podst. Żyd. z wielkim użaleniem pko W. Jmć Panu An-

7drzejowi Krewskiemu Cz. Now. Bratu swemu Rodzonemu

8naymłodszemu y W. Jmć Panu Janowi Modrzynskiemu Stoln.

9Rożan. manifestuie się y tak na Manifest Wiell. Andrzeja

10Krewskiego Cz. Now. Dnia Dwudziestego Drugiego Junij iako

11Widende Manifestacyi Wiell. Modrzynskiego meum praesenti poczy-

12nione remanifestuie się w ten sposob y oto. A naypierw Jż Wiell.

13Andrzey Krewski Brat Wiell. Comparentis naymłodszy wiedząc do-

14brze o tym że iako z Prawa Natury do rownych Partycypa-

15cyi Tywrowszczyzny wraz z Wiell. Comparentem, należąc też bę-

16iąc [?] Miasta Tywrowa Sam tylko z Wiell. Jgnacym Krew-

17skim Cz. Nowog. Bratem Srzednim trzymał y dziedziczył, od kto-

18rych Wiell. Comparens ani nic nieprofitował, ani się impliko-

19wał krom iedney Wioski, Wsi Sokoliniec, ktorey to Wioski pro-

20cesy z Wiell. Zachariaszem Jaroszynskim Podst. Winn. kilkanaście Tysię-

21cy Wiell. Kompta kosztuie iako też procesy y Dekreta Czasu

22Prawa swiadczyć będą trzymali, Prowenta wszelkie Jn Com-

23modum swoi obracali, tak też wspomniony Miasta poło-

24wy Tywrowa y Jnnych Attynencyi do Tywrowa należących

25mimo wiadomości Wiell. Komparenta iako naystarszego Brata

26subdole wyzuwszy się na osobę Wiell. Jaroszyńskiego Podst. Winn.

27o czym Donacya w Grodzie Łuckim nastąpiona do zadosyć bę-

28dzie, gdy iuż Dziedzictwa ale y przytułenia tenże Wiell.

29Andrzey Krewski Cz. Nowog. do posiedzenia dla siebie nie

30widział tedy Jnito Concilio z Wiell. Słotwinskim Komisa-

31rzem W. Pod. Winn. zebrawszy Ludzi zbroynych Kozaków y Gracyalistow

32z całey Tywrowszczyzny iako o tym osobliwy swiadczy Manifest

33ninieyszego Wiell. Kompta rożnym sposobem we Wsi Sokolińcach

34napadli wygnali ze wszystkim zabrali y gdy w tymże Czasie tam

35w Sokolińcach na Słobodzie Pilipowskiey Markitane y nie ktorzy

36Wiell. Obżałowanych napadłszy porabowali a za udaniem się do

37komendy Woyska Ros. wspomnieni Markitani z Ładyżyna Porucz-

38[reklamant:] nika

k. 572 (skan 0574, strona prawa)

1Porucznika z Ludźmi Dwudziestu sprowadzonemi y Jchmć Obża-

2łowanym ze Wsi Sokoliniec ustąpić iako wiolatorom kazali, tedy Jchmć

3Obżałowani acz [?] przez Wiell. Jego Kompta sprowadzeni byli nienależycie

4Wnoszą sobie iako to W. Modrzynski wyż wspomnioną Widendą oskarża [?]

5Jakoby z przyczyny W. Kompta przez Ludzi Woyska Rosyiskiego miał być

6Zbity ktory na ten czas audendo Consilia Jchmć Obżałowanym tam że

7się w Sokolińcach znaydował Dla czego ninieyszy Comparens tak

8Co do Prawa natury w niczym Jchmć Obżałowanym nie ubliżył [?], iako

9też ani z przyczyny W. Kompta Woyska Rosyiskiego Kommenda

10zprowadzona ninieyszym Protestuie się Remanifestem Jacek Krewski

Objaśnienia i tłumaczenia

Remanifest Jacka KREWSKIEGO, podstolego żydaczowskiego, przeciw najmłodszemu bratu rodzonemu Andrzejowi KREWSKIEMU, cześnikowi nowogrodzkiemu, i Janowi MODRZYŃSKIEMU, stolnikowi rożańskiemu – odpowiedź na manifest Andrzeja z 22 VI 1770 i „widendę” (tekst manifestu) Modrzyńskiego. Twierdzi, że choć z prawa natury wszyscy bracia mieli równy udział w Tywrowszczyźnie, miasto Tywrów trzymali i dziedziczyli tylko Andrzej ze średnim bratem Ignacym KREWSKIM, cześnikiem nowogrodzkim, czerpiąc dochody, a on sam miał tylko wieś SOKOLIŃCE, o którą procesy z Zachariaszem JAROSZYŃSKIM, podstolim winnickim, kosztowały go kilkanaście tysięcy. Andrzej podstępnie, bez wiedzy najstarszego brata, wyzbył się połowy miasta TYWROWA z przyległościami na rzecz Jaroszyńskiego (donacja w grodzie ŁUCKIM), a nie mając już gdzie się podziać, w zmowie z komisarzem Jaroszyńskiego SŁOTWIŃSKIM zebrał zbrojnych kozaków i gracjalistów z całej Tywrowszczyzny, najechał Sokolińce i wszystko zabrał (osobny manifest – por. akt 900). Gdy ludzie obwinionych zrabowali markietanów na Słobodzie PILIPOWSKIEJ [?] w Sokolińcach, markietani sprowadzili z ŁADYŻYNA porucznika wojsk rosyjskich z 20 ludźmi, który kazał obwinionym ustąpić z Sokoliniec jako gwałtownikom. Obwinieni twierdzą, że wojsko sprowadził Krewski, a Modrzyński – że został przez rosyjskich żołnierzy pobity; komparent zaprzecza: ani nie uchybił braciom, ani nie sprowadził komendy rosyjskiej. Por. akty 891, 900, 901, 911.

Odczyty niepewne: „bęiąc [?]” (koniec wiersza „należąc też bę-”, początek następnego niejasny – może „będąc”); „acz [?]”; „oskarża [?]”; „nie ubliżył [?]”; „Pilipowskiey” – może przymiotnik od imienia (Słoboda Pilipowska) albo od nazwiska; „Markitane” = markietani (handlarze przy wojsku).

Łacina: meum praesenti – (zapewne „mea praesenti”, „niniejszym moim [remanifestem]”); widenda (vidimus) – kopia, tekst manifestu do wglądu; inito consilio (w rkp. „Jnito Concilio”) – „w zmowie”; in commodum suum – „na swoją korzyść”; subdole – „podstępnie”; audendo consilia – (zapewne „dodając rady”, „będąc doradcą”) [?].

Streszczenie

8VIII 1770 Jacek Krewski, podstoli żydaczowski, zremanifestował się przeciw bratu Andrzejowi Krewskiemu, cześnikowi nowogrodzkiemu, i Janowi Modrzyńskiemu, stolnikowi rożańskiemu: Andrzej, mimo że dzierżył z Ignacym Tywrów, podstępnie oddał połowę miasta Jaroszyńskiemu, a potem z komisarzem Słotwińskim i kozakami najechał Sokolińce; komendę rosyjską z Ładyżyna sprowadzili markietani, których ludzie obwinionych obrabowali, a nie komparent, który też nie pobił Modrzyńskiego.

Transkrypcja

k. 572 (skan 0574, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Osmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa y Vi-

5ceregentem Grodu Winnic. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Wdwa Bra-

6cławskiego y Jnnych Opatrzny Jan Sawicki w moc wierney Relacyi Swoiey

7Zeznał Jż on Roku na Akcie wyrażonego Dnia Dziesiątego Lipca na Prawne

8Wezwanie Wiell. Jmć Pani Rozalii z Baybuzow Łacyńskiey Cześny Bracł.

9y Sukcessorow oney, maiąc przy sobie strone Szlachty Ludzi Wiary god-

10nych, Ur. Jchmć PP. Mikołaia Łabęcewskiego [?], y Andrzeia Zawtoskiego [?]

11Dla tym Większey wiary do tego Aktu Użytych był w Dobrach Wsi Kuź-

12mińcach, gdzie będąc Urodz. Jchmć PP. Michała Tarnawskiego Kuźminiec-

13kiego, Szygockich dwoch Braci Nożowieckiego [?], y Semeńskiego Admini-

14stratorow tudzież odważnych Łutego Atamana, Szamraia [?] Fedka Słusa-

15rza [?], Fedora Tkaczenka, y Syna iego, Musija Tkaczenka Martyna Kozoriza,

16Stepana Tarasa Leśka Niepytayła [?] Dmytra Słusarza [?] Moysa Szczuchayła [?]

17Batamenka [?] Chychtenka [?] Hnycha [?], Kizdryha [?], Jwana Rudenka, Łysobo-

18kylskiego [?] Sawkę Gulowatenka [?] Ostapa Kenewodenka [?] Stepana Wołoszczu-

19ka [?] Jwana Sawkę, Wasyla Dziubenka, Wasyla Ładownego [?] Pawła

20Sokolickiego [?] y Jnnych Kozakow Klucza Kuźminieckiego Gruntow Kro-

21piwny [?] niżey własnych w spokoynym Używaniu będących naiezd-

22nikow, u Woyta y Gromady Kuźminieckiey, zaś Dnia Siodmego

23Sierpnia był w Dobrach Wsi Semenkach y tam Pracowitych Fedora

24Tkaczenka Oyca y Musija Onufreia y Wasyla Synow Poddanych Ku-

25źminieckiego Klucza w nocy na Łanach Kropiwiańskich [?] naszłszy [?] Żyto

26Kradzionym sposobem uwożących, u Urodz. Szygockiego Dyspozytora

27Semeńskiego Aresztował, y prawnie przypowiedział, ktory Areszt tak

28Woyt y Gromada Kuźminiecka, iako też Ur. Szygocki Jmieniem

29Wiell. Ostrowskiego Choąż. Bracław. Pana Swego dobrowolnie przy-

30iąwszy pomienionych Aresztowanych, do rozprawy Prawney do-

31trzymać deklarowali y Submitowali się, Wczym on Woźny Szlach-

32tą Sobie przytomną Oświadczywszy się, z tamtąd odiechał y tu

33Przybywszy przedemną Urzędem prawdziwą Arresztu Uczy-

34nił y Zeznał Relacyą O czym ninieysze tego Woźnego Zeznanie

35Ktory nieumieiący pisać krzyż S. kładnie Jan Sawicki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego Jana SAWICKIEGO: 10 VII 1770, na wezwanie Rozalii z BAYBUZÓW ŁACYŃSKIEJ, cześnikowej bracławskiej, ze szlachtą Mikołajem ŁABĘCEWSKIM [?] i Andrzejem ZAWTOSKIM [?] był we wsi KUŹMIŃCE i u wójta i gromady kuźminieckiej aresztował administratorów: Michała TARNAWSKIEGO (kuźminieckiego), dwóch braci SZYGOCKICH (administratorów Nożowiec [?] i Semenek) oraz kozaków klucza kuźminieckiego (ataman Łuty, Szamraj [?], Fedko Ślusarz [?], Fedor Tkaczenko z synem, Musij Tkaczenko, Martyn Kozoriz, Stepan, Taras, Łeśko Niepytajło [?] i in.) jako najeźdźców gruntów KROPIWNY [?], należących do Łacyńskiej i pozostających w jej spokojnym używaniu. 7 VIII 1770 we wsi SEMENKI aresztował u dyspozytora semeńskiego SZYGOCKIEGO poddanych klucza kuźminieckiego – Fedora Tkaczenkę (ojca) i synów Musija, Onufreja i Wasyla – którzy nocą kradli i wywozili żyto z łanów kropiwiańskich [?]. Areszt przyjęli wójt i gromada kuźminiecka oraz Szygocki w imieniu swego pana, OSTROWSKIEGO, chorążego bracławskiego (dziedzica klucza kuźminieckiego).

Odczyty niepewne: nazwiska świadków „Łabęcewskiego [?]”, „Zawtoskiego [?]”; „Nożowieckiego [?]” (przymiotnik od nazwy wsi); większość przezwisk kozaków (Szamraj, Niepytajło, Szczuchajło, Batamenko, Chychtenko, Hnych, Kizdryh, Łysobokylski, Gulowatenko, Kenewodenko, Wołoszczuk, Ładowny, Sokolicki) – odczyt przybliżony, podział na osoby niepewny; „Kropiwny [?]”, „Kropiwiańskich [?]” – nazwa gruntów/wsi Łacyńskiej niepewna (w rkp. „Kro-piwny”, „Kropisiańskich”?); „naszłszy [?]”.

Łacina: ex parte – „ze strony, z ramienia”; submitowali się – zobowiązali się.

Streszczenie

8VIII 1770 woźny Jan Sawicki zrelacjonował, że 10 VII 1770 na wezwanie Rozalii z Baybuzów Łacyńskiej, cześnikowej bracławskiej, aresztował w Kuźmińcach administratorów (Tarnawskiego, braci Szygockich) i kilkudziesięciu kozaków klucza kuźminieckiego, najeźdźców jej gruntów Kropiwny [?], a 7 VIII 1770 w Semenkach – poddanych Tkaczenków, kradnących nocą żyto z jej łanów; areszt przyjęli wójt i gromada oraz Szygocki w imieniu Ostrowskiego, chorążego bracławskiego.

Transkrypcja

k. 572 (skan 0574, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Osmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4[reklamant:] y Przedemną

k. 572v (skan 0575, strona lewa)

1y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

2Burgrabstwa y Viceregentem Grodu Winnic. Comparens Pertt.

3W. Jmć Pani Anna z Duninow Borkowskich Weykowska pozosta-

4ła Wdowa Ostrzegaiąc Całości Honoru y Zdrowia Swego iako nay-

5solenniey na pko Ur. Jmć P. Łukaszowi Mirowskiemu Gu-

6bernatorowi Wachnowieckiemu Skarży y Manifestuie się,

7O to, Jż Ur. Obżało. zapomniawszy Dobrodzieystwo Sobie w Eduko-

8waniu przez niegdy Ur. Jana Weykowskiego Ekonoma Klu-

9cza Przyłuckiego na dyspozycyi Wachnowieckiey y Wyżywie-

10niu przez niedziel kilka ile w początkach własnym Chlebom

11Comparentis Swiadczonych niegodziwie też Dobrodzieystwa

12Sobie swiadczone zawdzięczaiąc gdy ninieysza Stawaiąca

13Czasu niedawno Przeszłego do Dobr Wachnowki Dyspozy-

14cyi Obżałowanego podległych, pereczy [?] swoiey y naczynia

15Rożne tak Mleczne Jako y Browarne tamże przez niegdy

16Męża Swego Zostawione, y Aktualnie teraz na Folwarku Wa-

17chnowieckim Znayduiące się przyiechała y oddania Sobie

18wspomnionych Rzeczy u Jmć Pana Obżałowanego do-

19praszała się Jmć Obwiniony chcąc Sobie nienależycie

20Tey Wszystkie Rzeczy, przywłaszczyć pierwey Zatłumiać a gdy

21Tym ukurażać [?] nic niemogł, Łżyć y dyffamować Słowy nie-

22uczciwemi zaczoł, potym zaś w nieprzyzwoitey w pazury [?] Passyi

23tak Urodzoną Protestantkę Cięszko [?] Uderzyć ważył się, że wspułt [?]

24Zemglała O Ziemie padła, gdzie leżącą nogami kopiąc Twarz Całą

25z Lewey Strony stłukł, tak dalece że Cała Siniała, y Oko krwią

26Zayszło, Opuchło zostało, po od ratowaniu zaś przez Ludzi tey-

27że Obwiniony Protestantkę z litą [?] ze krwawioną, Rzeczy nie-

28oddawszy ze Dworu wygnał, a zatym ninieysza Comparens

29O takowe krzywdy bez Prawnie Sobie poczyniane, powtornie na pko

30Temuż Jmć Obżałowanemu zaManifestowawszy się, prosiła

31mnie Urzędu o przydanie Woźnego do Oglądania razow, ktorey

32Ja Urząd Annuendo affectationi przydałem Woźnego Generała

33Wdwa Bracłskiego Szlachetnego Błażeia Leniewskiego, ktory w

34Przytomności Szlachty Ur. Jana Szymańskiego, y Antoniego

35Pawłowskiego [?] Widział na Ur. Protestantce Oko, Twarz Całą z-

36siniałą, z Puchłą Oko krwią Zaszłe [?] w Czym z Szlachtą

37Sobie przytomną Oświadczywszy się Przedemną Urzędem praw-

38dziwey Obdukcyi Swoiey uczynił, y zeznał Relacyą prosząc

39[reklamant:] tak

k. 573 (skan 0575, strona prawa – góra)

1tak Kompta Protestacyi iako y Woźny Obdukcyi Rltt Copiam Actis Con-

2notari y otrzymali Anna Weykowska Woźny nieumieiący pi-

3sać krzyż S. kładnie Błażey Liniewski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparentka: Anna z DUNINÓW BORKOWSKICH WEYKOWSKA, wdowa po Janie WEYKOWSKIM, ekonomie klucza przyłuckiego w dyspozycji wachnowieckiej (podpis w rkp. czytelny raczej jako „Woykowska” – forma niepewna; w tytule i tekście „Weykowska”). Obwiniony: Łukasz MIROWSKI, gubernator wachnowiecki (dobra Wachnówka – por. akt 880, Aleksander Borzęcki, podstoli przemyski; akt 909 – Łukasz Mirowski jako instygator). Według protestacji Mirowski, niewdzięczny za dobrodziejstwa wyświadczone mu przez Weykowskich (wychowanie, utrzymanie przez kilka tygodni na początku), gdy przyjechała do Wachnówki po swoje rzeczy i naczynia (mleczne i browarne) zostawione przez męża na folwarku wachnowieckim, odmówił ich wydania, łajał ją i znieważał, w końcu uderzył tak, że zemdlała i upadła, a leżącą kopał, stłukł jej lewą stronę twarzy (sińce, oko zaszłe krwią), po czym zakrwawioną wygnał ze dworu bez rzeczy. Na jej prośbę urząd przydał woźnego generalnego Błażeja LINIEWSKIEGO (w tekście „Leniewskiego”), który w obecności szlachty Jana SZYMAŃSKIEGO i Antoniego PAWŁOWSKIEGO [?] obejrzał sińce i opuchnięte oko i złożył relację obdukcyjną.

Odczyty niepewne: „Przyłuckiego” – w rkp. „Przytuskiego” (ł pisane jak t; potwierdzone aktem 918: „Klucza Przytuckiego”, „Miasta Przytuki”); „pereczy [?]” (może „pościeli”?); „ukurażać [?]”; „w pazury [?] Passyi” (zapewne „w porywie pasji”); „Cięszko [?]”; „wspułt [?]” (może „wpółmartwa”?); „z litą [?]” (zapewne „zbitą”); „Pawłowskiego [?]”; „Zaszłe [?]”.

Łacina: comparens pertt. (personaliter) – „stająca osobiście”; solennissime – „najuroczyściej”; comparentis – „komparentki”; annuendo affectationi – „przychylając się do żądania”; copiam actis connotari – „aby kopię zapisano w aktach”.

Streszczenie

8VIII 1770 Anna z Dunin-Borkowskich Weykowska, wdowa po Janie Weykowskim, ekonomie klucza przyłuckiego, zaprotestowała przeciw Łukaszowi Mirowskiemu, gubernatorowi wachnowieckiemu, że gdy upomniała się w Wachnówce o rzeczy zostawione przez męża, znieważył ją, pobił do omdlenia, skopał i wygnał bez rzeczy; woźny Błażej Liniewski stwierdził obdukcją sińce i zakrwawione oko.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 573 (skan 0575, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Augusti Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grod. Winn. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa y Vice-

5gentem Grod. Winn. Comparens personaliter Wiell. Jmć Pan Andrzey

6Krzewski tak swoym iako y Wiell. Jmć Panow Jgnacego Krzewskie-

7go Brata swego rodzonego, W. Jana Modrzynskiego Stol. Rożan.,

8Tomasza Antoniny z Modrzynskich Słotwinskich Skarb. Halic. [?]

9Małż. y Jnn. z Głowy niegdy Wiell. Władysława y Heleny z Kaletyń-

10skich Krzewskich Konsukcessorow a po niegdy Wiell. Michale Ka-

11letyńskim Choąż. Bracł. z mocy Prawa Natury Sukcesso-

12row Jmieniem iako nayuroczyściey pko Wiell. Jmć Panstwu

13Jackowi y Annie z Jełowickich Krzewskim Małż. skarży Mani-

14festuie y Remanifestuie się o to Jż Wiell. obżałowani po wydanych

15ieszcze stante vite W. Kaletyńskiego Siostrach w młodszym zas wieku

16Komparenta y Brata iego przywłaszczywszy sobie titulo natu Majo-

17ris opiekę a raczey ulubiwszy podyarmione [?] w Dobrach ruchomo-

18sciach y sprzętach Substancyę tak po niegdy S. P. Rodzicach iako

19y W. Kaletyńskim Choąż. Bracł. z spadku [?] sprzęt wszystek ma-

20to [?] Dwochkroć sto Tysięcy wartuiący w Całemu [?] Woiewodztwu pełu- [?]

21[…] rozszafowawszy y rozporządziwszy w bez potomno- [?]

22it [?] ad velle sui […] Krzewiani [?] Capitis tantisper [?]

23sui będąc Dobra Wieś Sokolińce nie skodę [?] […] z Jntrat Arędy

24wyłączone sam osiągnowszy od tylu lat usum fructu z Jntrat Arędy [?]

25y Poddaństwa pro Persona sui sine ulla dispartitione na Jnnych Kon-

26sukcessorow biorąc y partycypacyi natury urodzenie powinney

27Braterskiey wspomniawszy, od naymnieyszey fruktyfikacyi oddać [?]

28[…] y na iedne urąganie Braci y Siostry rodzonych podać [?] wszyst-

29kie [?] gdy W. Komparenta maiąc swych iuż Sukcessorow przyteraz-

30nieyszey w Kraiu Anestyi [?] przy ustałych [?] Prawa Koronnego Subsel-

31liach, via Juridica Jntromissionis do rowney na siebie należący

32w Dobrach Sokolińcach Schedy [?] y Dziedzictwa Starać się omieszkał [?]

33[…] Wiell. Obżałowani wziąwszy Brachium

34y przymuszeni [?] natychmiast […]

35Militare sprowadziwszy w tey Dobra Sokolińce zastawiwszy in Parafia [?] Ma- [?]

36[…] y Sukcessorie [?] W. Modrzynskiego Stol. Rożan. z Ledochowskią [?]

37y Jedności [?] Osoby znaczney [?] […] Brata rodzonego

k. 573v (skan 0576, strona lewa)

1Jnormiem [?] więcey bić Kalicyi [?] odbierać dopuscili a nareszcie na ubicie

2gonić przekupuiąc y namawiaiąc w Wiernem okrutnie [?] gadali,

3a do tego w tylko sami szkod sobie poczynili przyprowadzeniem ludzi

4obcych też wszystkie odrosso [?] Calamo fluide super Jnnocentes na

5Komparentow zwracaiąc, opisać ważyli się, a nareszcie cale nic nie-

6winne Osoby to iest W. Jaroszynskiego Podst. Winn. y Ludzi onegoż

7przez napaść iedyną Jmplikowali, co iako in rerum natura nie-

8było y z gruntu Jrrealibus opposita [?] przez tychże Wiell. obżałowanych

9napełniony Manifest, tak Wiell. Komparent nomine sui et aliorum

10Pko tymże Wiell. Obżałowanym Manifestatur et remanifestatur ac [?]

11[ut] in Actis patet Donacya ex re Wiell. Obżałowanych pro re JO. Xiążąt Czetwer-

12tyńskich wynikła na Dobra Sokolińce, przeto attentis oneribus lu-

13tentibus [?] de nullitate wszelkich aktow y Tranzakcyi cum Laesione Prawa

14następionych protestatur dopomnieć się wolność tak o Substancyą

15y wszelki sprzęt tudzież o kalkulacyą z Dobr y sprzętow dla siebie

16y Konsukcessorow swych zachowuiąc y ocalaiąc Andrzey Krzewski.

17Et in Continenti stawił Woźnego Generała Wdwa Bracł. y Jnn. Opatr.

18Błażeia Liniewskiego ktory maiąc przy sobie strone Szlachty Ludzi wiary

19godnych Ur. Jana Fedorowicza y Sebestyana Siniewicza [?] palam pu-

20blice uznał iż ad Affectationem Juridicamq requisitionem W. Andrzeia

21Krzewskiego sprowadzony widział y oglądał na tymże Wiell.

22Krzewskim plecy ręce poprzesiekane [?] z siniałe krwią za-

23szłe na ramieniu iakby od spisy razow trzy zadanych

24całe Ciało od Głowy aż do nog zbite zsiniałe ktore to ra-

25ny y razy przez Ludzi W. Wiell. Krzewskich Małż. spro-

26wadzonych ze zadane opowiadziane miał y tak Szla-

27chtą sobie przytomną oświadczywszy się przede-

28mną Urzędem pomieniony Woźny Jstotne rze-

29telne uczynił y zeznał Rellacyą Woźny nieumie-

30iący pisać krzyż Swięty kładnie Błażey Liniewski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Remanifest Andrzeja KREWSKIEGO (w rkp. „Krzewski”), cześnika nowogrodzkiego, w imieniu własnym, brata Ignacego KREWSKIEGO, Jana MODRZYŃSKIEGO, stolnika rożańskiego, Tomasza i Antoniny z Modrzyńskich SŁOTWIŃSKICH (skarbnikostwa halickich [?]) i innych – konsukcesorów po rodzicach Władysławie i Helenie z KALETYŃSKICH KREWSKICH oraz po Michale KALETYŃSKIM, chorążym bracławskim – przeciw najstarszemu bratu Jackowi i Annie z JEŁOWICKICH KREWSKIM, podstolim żydaczowskim; odpowiedź na manifesty Jacka (por. akty 900, 911, 912). Zarzuca, że Jacek, gdy młodsi bracia byli małoletni, przywłaszczył sobie opiekę „tytułem starszeństwa” (titulo natu maioris), rozporządzał całą ruchomą substancją po rodzicach i Kaletyńskim (sprzęt wart prawie 200 000 zł [?]), sam przez lata pobierał dochody z arend i poddanych SOKOLINIEC bez działu z rodzeństwem; gdy konsukcesorzy chcieli drogą prawną (intromisja) uzyskać swoje części w Sokolińcach, obwinieni sprowadzili „brachium militare” (komendę wojskową) do Sokoliniec, kazali bić i gonić ich ludzi, a winę za własne szkody zwalili w manifestach na komparentów oraz na niewinnego Zachariasza JAROSZYŃSKIEGO, podstolego winnickiego. Komparent zaznacza, że donacja Sokoliniec została dokonana przez obwinionych na rzecz książąt CZETWERTYŃSKICH, protestuje „de nullitate” wszelkich aktów i transakcji zawartych z jego krzywdą i zastrzega dochodzenie substancji i obrachunku. Zaraz potem woźny generalny Błażej LINIEWSKI (ze szlachtą Janem FEDOROWICZEM i Sebastianem SINIEWICZEM [?]) zeznał, że na żądanie Andrzeja Krewskiego oglądał jego plecy i ręce posieczone, sine i zakrwawione na ramieniu jak od trzech razów spisą (drzewcem), całe ciało od głowy do nóg zbite – rany zadane, jak mówił, przez ludzi sprowadzonych przez Jacka i Annę Krewskich.

Odczyty niepewne: znaczna część środka i dołu k. 573 (wiersze od „ma-/to [?] Dwochkroć…” do końca strony) – odczyt przybliżony, kolejność wyrazów w ukośnie biegnących wierszach miejscami niepewna; „Skarb. Halic. [?]”; „podyarmione [?]”; „Anestyi [?]” (może „anarchii”?); „Ledochowskią [?]”; początek k. 573v „Jnormiem [?] … Kalicyi [?]”; „odrosso [?] Calamo fluide” (zapewne „odioso calamo fluide” – „nienawistnym, płynnym piórem”); „Jrrealibus opposita [?]”; „lutentibus [?]” (zapewne „latentibus”); „Siniewicza [?]”; „poprzesiekane [?]”.

Łacina: stante vita – „za życia”; titulo natu maioris – „tytułem starszeństwa”; ad velle sui – „według swej woli”; usus fructus – „użytkowanie”; pro persona sui sine ulla dispartitione – „na swoją osobę bez żadnego działu”; via iuridica intromissionis – „prawną drogą wwiązania”; brachium militare – „ramię wojskowe, pomoc zbrojna”; in rerum natura – „w rzeczywistości”; nomine sui et aliorum – „w imieniu swoim i innych”; manifestatur et remanifestatur – „manifestuje się i remanifestuje”; ut in actis patet – „jak widać z akt”; attentis oneribus latentibus [?] – „zważywszy na ukryte ciężary”; de nullitate – „o nieważność”; cum laesione – „z naruszeniem, z krzywdą”; et in continenti – „i natychmiast”; palam publice – „jawnie i publicznie”; ad affectationem iuridicamque requisitionem – „na żądanie i prawne wezwanie”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9VIII 1770 Andrzej Krewski, cześnik nowogrodzki, w imieniu swoim, brata Ignacego, Jana Modrzyńskiego i Słotwińskich (konsukcesorów Kaletyńskich) zremanifestował się przeciw Jackowi i Annie z Jełowickich Krewskim, podstolim żydaczowskim: Jacek pod pozorem opieki przywłaszczył substancję po rodzicach i Michale Kaletyńskim, sam użytkował Sokolińce, sprowadził komendę wojskową przeciw rodzeństwu, a w manifestach oczernił ich i Jaroszyńskiego; woźny Błażej Liniewski stwierdził obdukcją pobicie Andrzeja przez ludzi Jacka.

Transkrypcja

k. 573v (skan 0576, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grod. Winn. y Przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5y Viceregentem Grod. Winn. Stawiwszy się osobiście Ur. Jmć Pan

6Daniel Gorczewski [?] Jmieniem y z Woli JWiell. Jozefa z Obor-

7nik [?] na Wielkim Czosnowie [?] Kołumny Czosnowskiego Win-

8nickiego y Ułanowskiego Starosty Woysk JKMci y

9Rzeczypospolitey Chorągwi Pancerney Rotmistrza postrzegaiąc

10wszelkiey Całości onego w potrzebie świadczy y Manifestuie się

11[reklamant:] wniżey

k. 574 (skan 0576, strona prawa)

1Wniżey opisany sposob y oto. Jż JW. Starosta Winnicki po-

2wziąwszy wiadomość że kwarty Starostw y Krolewszczyzn nietylko niemo-

3gących ale y Spuszczonych [?] assumpto Brachio Militari maią być wybierane

4aby z tąd nie poniosł uszkodzenia, oświadcza iż z Starostwa Winnic. wypła-

5cić kwarty niema sposobności ponieważ w czasie Konfederacyi w Arędach kar-

6czemnych, Włoszczyznach [?] likwidowaną w Jntratę pańszczyzną Robiznych [?]

7y Jnnych tegoż Stwa importancyach iako osobny Regestr w porządku

8Zaprzysiężenia spisany dostatecznie swiadczy JWiell. Stawiącego się

9Pryncypał, Czterdzieści y Dwa Tysięcy Sto Siedmdziesiąt y Cztery

10Złł. Poll. y Groszy Dwadzieścia y Trzy Szkody y Defektow mieć

11Przymuszony został, nadto Ludzi nadwornych z Barwą Boro-

12nią [?] y wszelkim moderunkiem Jedynaście Tysięcy Siedmset

13Siedmdziesiąt Sześć Złł. Poll. kosztuiących ktorych JWiell. Starosta Winn.

14w Pogranicznym tym Grodowym Starostwie z Prawa obowiąza-

15ny był trzymać Zabrano, a po Konfederacyi z Aręd Karczemnych

16bardzo [?] Pańszczyzna zaś Żadney niczyni importancyi bo Zasie-

17wow niema y Jntraty nawet pro Expensis fundi niewystar-

18czaią gdyż za wszystko na potrzeby Woysk wychodziło y

19Wychodzi z tych tedy przyczyn Ur. Stawaiący Jmieniem

20JWiell. Starosty Winnickiego o niemożność płace-

21nia kwarty Powtornie iako nayuroczyściey

22Manifestowawszy się gotowości Zaprzysiężenia

23Regestru Szkod y Defektow Ofiaruie Daniel Gorczewski [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Daniel GORCZEWSKI [?] (w podpisie raczej „Gorzewski”), działający w imieniu i z woli Józefa (Kalasantego) z Obornik [?] na Wielkim Czosnowie [?] CZOSNOWSKIEGO, starosty winnickiego i ułanowskiego, rotmistrza chorągwi pancernej wojsk JKM i Rzeczypospolitej. Starosta, dowiedziawszy się, że kwarty ze starostw i królewszczyzn, także zaległe, mają być ściągane przy pomocy wojska (assumpto brachio militari), oświadcza, że kwarty ze starostwa winnickiego zapłacić nie może: w czasie konfederacji (1768) poniósł szkody w arendach karczemnych, włościach [?], pańszczyźnie i innych dochodach starostwa na 42 174 zł 23 gr (wg osobnego rejestru gotowego do zaprzysiężenia), a ponadto zabrano mu ludzi nadwornych z barwą, bronią [?] i rynsztunkiem, wartych 11 776 zł, których jako starosta grodowy na pograniczu musiał utrzymywać z mocy prawa. Po konfederacji arendy karczemne dają bardzo mało, pańszczyzna nic, bo nie ma zasiewów, a dochody nie wystarczają nawet na wydatki gospodarcze, bo wszystko idzie na potrzeby wojsk. Ofiaruje gotowość zaprzysiężenia rejestru szkód. Por. akt 892 i nn. (kwity konfederackie, Komisja Skarbu 1770).

Odczyty niepewne: nazwisko komparenta; „in dilicę [?]” w tytule; „z Obornik [?] na Wielkim Czosnowie [?]” (przydomek rodowy Czosnowskich – odczyt przybliżony); „Spuszczonych [?]” (może „zaległych”); „Włoszczyznach [?]”, „Robiznych [?]”; „Boronią [?]” (zapewne „bronią”); „bardzo [?]” (dalszy wyraz pominięty?).

Łacina: assumpto brachio militari – „przy użyciu ramienia (pomocy) wojskowego”; pro expensis fundi – „na wydatki gospodarstwa (dóbr)”.

Streszczenie

9VIII 1770 Daniel Gorczewski [?] w imieniu Józefa Czosnowskiego, starosty winnickiego i ułanowskiego, zamanifestował, że starosta nie może zapłacić kwarty ze starostwa winnickiego, bo w czasie konfederacji poniósł szkody na 42 174 zł 23 gr, stracił ludzi nadwornych z rynsztunkiem wartych 11 776 zł, a obecne dochody pochłaniają potrzeby wojsk; ofiarował zaprzysiężenie rejestru szkód.

Transkrypcja

k. 574 (skan 0576, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Dziewiątego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiem y ViceRegentem Compa-

6rens Personaliter W. Jmć Pan Ludwik Szymański Swym y Bra-

7ta Swego Jmieniem Ostrzegaiąc Całość Substancyi nein [?] pert. [?]

8Aliquod patiatur Damnum w Ostrożności y iako nayuroczyściey

9Znosząc Manifest w Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Dzie-

10wiątym, Dnia Piętnastego Julij, w Aktach Grodu Winnickie-

11go Zaniesiony, de Essentia ejusdem uczyniony teraz przybywszy

12ad Acta praesentia Manifestuie się, y Protestuie oto Jż Jmć Comparens

13Swym y Brata swego Jmieniem Znosząc Manifest de Acta et da-

14ta Superius expressis pko W. Rylskiemu Stolnikowi Owruckiemu,

15Względem tegoż cyto niecznego [?] Manifestu Osuommę [?] natu-

16cą [?] Uspokoiwszy się y Umowiwszy aby dalszych nieextendować

17Processow Temuż Manifest Ze wszystkim wniem Opisanym

18[reklamant:] Owyż

k. 574v (skan 0577, strona lewa)

1Owyż pomienioną Summę fundamentem psuie Kassuie

2y Annihiluie Zostrożnością iednak Umowioney y zawartey

3Ugody, Ktora w zupełney Satysfakcyi trwać powinna, a Jn-

4quantum Niedosiłaby Wyże Salvum Regressus Zostawiwszy Upo-

5mnienia się de Eliminatione Tey Tranzakcyi Jako też de Securi-

6tate Sui et Cujus Interest nomine Ofteratis [?] wtyże Ostrożno-

7ści będąc y Uwalniaiąc W. Stolnika Owruckiego od wszelkiey Jm-

8petycyi tą Tranzakcyą naszą Ktorą do Akt ninieyszych podaiąc

9Manifestowawszy się, viritus [?] Prosił Urzędu mnie o przyięcie onego

10Manifestu Urodzony Comparens y otrzymał. Ludwik Szymański

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Ludwik SZYMAŃSKI, w imieniu własnym i brata. Odwołuje (znosi) swój manifest z 15 VII 1769 wniesiony do akt grodu winnickiego przeciw RYLSKIEMU, stolnikowi owruckiemu, o pewną sumę, gdyż strony porozumiały się i zawarły ugodę, aby nie wszczynać dalszych procesów. Manifest ten wraz z sumą w nim opisaną kasuje i unieważnia, z zastrzeżeniem jednak zawartej ugody, która ma trwać w pełnym zadośćuczynieniu; gdyby nie została dotrzymana – zastrzega sobie prawo regresu i dochodzenia unieważnienia tej transakcji oraz zabezpieczenia swojego i zainteresowanych; uwalnia stolnika owruckiego od wszelkich roszczeń z tytułu tej sprawy.

Odczyty niepewne: „nein [?] pert. [?]” (zapewne „ne in parte”); „cyto niecznego [?]”, „Osuommę [?] natucą [?]” (może „o sumę należycie”?); „Ofteratis [?]” (zapewne „praeteritis” lub „alteratis”); „viritus [?]”; „Niedosiłaby” = nie dosiedziałaby (nie dotrwałaby) [?].

Łacina: cum eliminatione – „z usunięciem, unieważnieniem”; ne in parte aliquod patiatur damnum – „aby w żadnej części nie poniósł szkody”; de essentia eiusdem – „co do istoty tegoż”; de actis et data superius expressis – „o aktach i dacie wyżej wyrażonych”; inquantum – „o ile”; salvum regressum – „zastrzeżony regres (powrót do roszczeń)”; de securitate sui et cuius interest – „o bezpieczeństwo swoje i tego, kogo dotyczy”; impetycja – roszczenie, pozew.

Streszczenie

9VIII 1770 Ludwik Szymański w imieniu swoim i brata odwołał i unieważnił swój manifest z 15 VII 1769 przeciw Rylskiemu, stolnikowi owruckiemu, wobec zawartej z nim ugody, zastrzegając sobie powrót do roszczeń, gdyby ugoda nie została dotrzymana.

Transkrypcja

k. 574v (skan 0577, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Dziewiątego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa y Vice Regentem Grodu Winnic. Comparens Persotr.

6Ur. Jmć Pan Antoni Klement Jmieniem y z wyraźney woli JWo.

7Konstantego, Ludwika Platera Kasztelana Trockiego Pryncypała

8swoiego pko JW. Alexandrowi Borzęckiemu Podstolemu Koronnemu

9Dobr włości Klucza Przyłuckiego Dziedzicowi, Cuiusvis Nominis aty

10Cognominis mianowanych Dobr Miasta Przyłuki Ekonomowi,

11y Gromadzie ze Wsi Turbowa dopomienionego należący Klucza

12Skarży Żali Manifestuie się w takowy sposob y oto. Jż Obwinieni

13z Gromady Wsi Turbowa Poddani ze Czasu Hultaystwa w Kraiu

14będącego, dopomagaiąc w rowney spolnosci tymże śmiałości y dla szcze-

15gulnieyszey podtenczas niespokoyności, unaszaiących [?] w ostatnim

16Niebespieczeństwie życie przy odważnych Czterech Buntownikach

17Waszi [?] Uciekaiącym [?] Zagradzaiących drogę, a raczey z niemi

18Zachowuiące powykonaney nad niewiernemi Żydami śmierci

19Pozostałe rożne sprzęty, sami Zmiankowaney Wsi Turbowa Pod-

20dani Violento modo wdzieraiąc brali, a będąc opatrzeni w Drągi

21Kije rożne do męczenia y bicia sposoby wynaydowali, podczas ktorey

22to Akcyi niewiernego Szmuyły Michałowicza Obywatela Kalnickie-

23go Jchowiczowey Freydy niegdy Primo voto Matężki [?] Poddani Wsi

24Turbowa Salwuiącego Życie swoie przez schronienie się w Lasku zna-

25lazszy niemiłosiernie zbili, zanieżywego [?] porzuciwszy, a gdy przetrwa-

26łonym [?] zamieszaniu, od Hultaiow Czterech w Turbowie będących od-

27ważyła się wyiść z Lasku Freyda secundo voto Berka Jchowicza Żona,

28Żadney niepowziowszy o swym primo voto Matężki [?] wiadomości

29niegdy Szmuyle Michałowiczu, y będąc osierocona z Męża, sama u-

30iawszy [?] woz swoy wyprzężony, blisko grobli stoiący, uciekła do ukrywa-

31nia gotowości czyniąc zamysłu [?], a gdy Gromada Wsi Turbowa zbliży-

32łasię, rzeczy y pieniędzy od Haydamakow, ktore na wozie ocalone zosta-

33[reklamant:] ły

k. 575 (skan 0577, strona prawa)

1ły, połowę tychże y pieniędzy Srebrną Monetą Złł. Poll. Sto Osmdzie-

2siąt z Złocie ważnym czerwonych Złotych Pięć zabrać usiłowała,

3Grożąc ustawicznie podobną nad wykonanemi podtenczas Żydami

4teyże Freydzie śmiercią, pokłonych [?] wszystkiemi [?] wspomniona Fryda

5w zaprzęganiu wozu sposobu użyć niemogąc, prosiła Mielnika Wsi

6Turbowa, groblą idącego Syna w ten [?] onemu obiecuiąc od Gromady

7Turbowskiey nieodebranych zostawić rzeczy, a gdy wspomniony Miel-

8nika Syn, wszelką gotowość uczynił przywiozł do własnego Oyca

9Domu, gdzie powziowszy wiadomość rzeczy iawnie przyiąć niechciał, a go-

10dząc na Życie depobliższego [?] manoc [?] wyprawiał Lasku, Ktorą z niech-

11ceniem uczynić musiała, gdzie y Mąż będąc sturbowany Słabością

12Przez bicie, do tego w nocy przybłąkał się, miysca, z rana na dzień [?]

13widząc idącego Mielnika Wsi Turbowa Syna, trzymaiącego

14w ręku spisę, ktorego zbliżywszy się, iedynie dla wiadomości

15Zobaczywszy nazad do Wsi powrocił, y z przybranemi sobie do

16tey Akcyi Wiolatorami przyspieszył, y żywo hostiliter zabierać

17się poczoł, Co widząc Freyda niegdy niewiernego Szmuyły Mi-

18chałowicza Żona, do Wierzki [?] Szukaiąc sposobu, swoim przy-

19chroniła się Furmanem ktory Zrenty [?] ogołociwszy rzeczy Szmuy-

20łę Michałowicza na sitach [?] ustałego, polanami zbiwszy, o smierć

21przyprawili, a maiąc w Zadosyć sobie uczynieniu, porzuciwszy,

22nazad do Wsi Turbowa wrocili się. Niemniey Wolę [?] Kramarza

23Brata Josia y Hanię między niemi Matężkow [?] Obywatelow Mia-

24sta Kalnika JW. Manifestantis Pryncypała Dziedzicznego, Ha-

25nia Josia żona a Wola [?] Kramarza Brata, będąc od buntownikow

26na ten czas w Turbowie znayduiących się wykonana wszystkach [?]

27Śmierci Josia teyże pomienioney Hani Matężko, Poddani

28z Gromady Wsi Turbowa zbiwszy kaliczywszy w krotkim czasie

29Okrzyknę [?] zadali dobicie [?], y wszystkiego zgoła obnażywszy, wzięli

30Pieniędzy Srebrney monety Złł. Poll. Czterysta Pięćdziesiąt, ma-

31łogroszami [?] Złł. Poll. Dwieście Sześćdziesiąt Pięć, y Spustow piętna-

32ście Gorzałki, o ktore to Zabranie, pieniędzy, sprzętow, rożnych rzeczy

33Osobliwym Regestrem czasu Prawa specyfikować się maiące

34Ninieyszy Manifestans widząc wielką nastąpioną Krzyw-

35dę Przychiliwszy się do Prawa pospolitego przed Aktami ni-

36nieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi powtornie Solenną zanosi

37Manifestacyę, prosząc to wszystko Actis Connotari Co y otrzy-

38mali Antoni Klement

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Antoni KLEMENT, plenipotent Konstantego Ludwika PLATERA, kasztelana trockiego, dziedzica miasta KALNIKA (por. akty 885 i wcześniejsze – Platerowie, Kalnik, plenipotent Klement). Obwinieni: Aleksander BORZĘCKI, podstoli koronny, dziedzic klucza PRZYŁUCKIEGO (por. akty 880, 902–903, 914), ekonom miasta PRZYŁUKI (imienia nie znano) i gromada wsi TURBÓW tegoż klucza. Treść: w czasie hultajstwa (hajdamaczyzny 1768) poddani z Turbowa współdziałali z czterema buntownikami (hajdamakami), zabierając przemocą rzeczy pozostałe po wymordowanych Żydach. Żyda Szmujłę MICHAŁOWICZA, obywatela kalnickiego, ukrywającego się w lasku, znaleźli i zbili do nieprzytomności; jego żona Frejda (z pierwszego męża „Matężkowa” [?], z drugiego – żona Berka ICHOWICZA [?]) po wyjściu z lasku próbowała uratować wóz z rzeczami i pieniędzmi (180 zł srebrem i 5 czerwonych złotych); gromada groziła jej śmiercią, syn młynarza z Turbowa obiecał jej pomoc, lecz wydał ją; w końcu chłopi z Turbowa zabrali rzeczy, a Szmujłę zatłukli polanami na śmierć. Zabili też Josia, brata kramarza Woli [?], i obrabowali jego żonę Hanię (Matężkównę [?]), obywateli Kalnika, zabierając 450 zł srebrem, 265 zł drobną monetą [?] i 15 spustów (beczek) gorzałki. Szczegóły szkód zostaną przedstawione w osobnym rejestrze. Manifestacja powtórna.

Odczyty niepewne: „Konstantego, Ludwika” – Konstanty Ludwik Plater (potwierdzone aktem 919); „unaszaiących [?]”, „Waszi [?] Uciekaiącym [?]”; „Matężki [?]”, „Matężkow [?]” (przydomek / nazwisko pierwszego męża Frejdy i rodziny Hani); „zanieżywego [?]” (= za nieżywego); „przetrwałonym [?]”; „uiawszy [?]”; „pokłonych [?] wszystkiemi [?]”; „depobliższego [?] manoc [?]”; „do Wierzki [?]”, „Zrenty [?]”, „na sitach [?]”; „Wolę [?] Kramarza”; „wszystkach [?]”, „Okrzyknę [?] zadali dobicie [?]”; „małogroszami [?]”. Fragment o losach Frejdy i Szmujły ma składnię miejscami niejasną – streszczenie przybliżone.

Łacina: comparens personaliter – „stający osobiście”; cuiusvis nominis atque cognominis – „jakiegokolwiek imienia i nazwiska”; violento modo – „gwałtownym sposobem”; primo voto / secundo voto – „z pierwszego / drugiego małżeństwa”; hostiliter – „po nieprzyjacielsku”; manifestantis – „manifestującego”; actis connotari – „zapisać w aktach”.

Streszczenie

9VIII 1770 Antoni Klement w imieniu Konstantego Ludwika Platera, kasztelana trockiego, pana Kalnika, zamanifestował przeciw Aleksandrowi Borzęckiemu, podstolemu koronnemu, dziedzicowi klucza przyłuckiego, ekonomowi Przyłuk i gromadzie wsi Turbów, że w czasie hajdamaczyzny chłopi z Turbowa wraz z czterema buntownikami zabili kalnickiego Żyda Szmujłę Michałowicza i Josia, brata kramarza, obrabowali ich żony Frejdę i Hanię oraz zabrali pieniądze, rzeczy i 15 beczek gorzałki.

Transkrypcja

k. 575 (skan 0577, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Dziewiątego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5[reklamant:] Vice Regentem

k. 575v (skan 0578, strona lewa)

1y Vice Regentem Grodu Winnic. Comparens personaliter Ur. Jmć Pan

2Antoni Klement nomine et ex parte JJWW. Konstantego, Ludwika, y Augu-

3sty z Ogińskich Platerow Kasztelanow Trockich Małżonkow, Dobr włości

4Klucza Daszowskiego Dziedzicow, Jako nayuroczyściey iuż przychilaiąc się

5do Dawnieyszych Manifestow, ac eorum meliorando defectus, pko Wiele-

6bnemu Jmć Xiędzu Szybinskiemu Konwentu Morachwiańskiego Przeo-

7rowi, y Całemu zgromadzeniu Konwentu teyże ordinis Praedicator. a prin-

8cipaliter Niewiernym Szmuyle, y Jchowi Moszkowiczom, Braci między sobą

9Rodzonym Miasta Morachwy Obywatelom z Wiechności [?] Zamkowey czyli

10Dworskiey skarży Manifestuie y protestuie się, O to, Jż Niewierni Moszko-

11wiczowie zysków [?] swych hendlow dorobkow, y zarobkow, użytku

12y Profitu zawodem przyspulce z Niewiernym Leyzorem Kunelewiczem

13Obywatelem Daszowskim, trzymaiąc Maydan Daszowski, zawiodszy

14y Wziąwszy krwawą prace na wspulkę tegoż Niewiernego Leyzora

15należącą, y z nią z Gruntu umknowszy, żadnego uspokoienia na dopo-

16mnienie się częstokrotne uczynić niechciał, zwierzchności zaś Dworska

17Zamkowa uniknieniem powinney sprawiedliwości, do tego nie przy-

18musiła, ani przywiodła, gdy zaś ci Niewierni Moszkowiczowie zaszczy-

19ceni przy swym bankrutowaniu pomocy y protekcyi tytułu podrad-

20czykow od Woyska Rossyiskiego użyli, z wyktym [?] bałamuctwem nie-

21mogąc odzyskać sprawiedliwie przytrzymanych na Gorzałce Sto Trzy-

22dzieści Wiader Gorzałki y z ranią [?] kwotę Czerwonych Złł. Siedmdzie-

23siąt, zostawiwszy Jn vim uspokoienia pretensyi za wspulkę w

24Maydanie, Leyzorowi Kunelewiczowi Obywatelowi Daszowskiemu

25Zostawiwszy powtorne [?] protekcyą Wielebnych Jchmć Xięży Do-

26minikanow Konwentu Morachwiańskiego Jakoby przez Konwen-

27tu Jch też Wodkę, mieli skupić wymyślili y chwycili się, Konwent

28zaś Morachwiański prywatney protekcyi Zysku pragnąc Mani-

29festa czynić, arest [?] Wykonać, processa wszczynać, tytułu Duchowney

30a Jstotney własności Żydowskiey y kwoty omieszkanie cale nienależą-

31cey spokoynym dzierżeniem Dobr y Poddaństwa Dziedzicznego z Ubliżeniem

32Praw Koronnych Jnquietować spokoyność dzierżawy dziedziczney Szla-

33checkiey śmieli y ważyli się, dlaczego ninieyszy Comparens Jmieniem

34wyż Wyrażonych JJWW. Kasztelaństwa Trockich, czyniący respektu

35Jndebite extra jura gentis ad Jncompetens forum przez moni-

36toria ewokacyi a zkądyon [?] quem onus attingit

37Prawnie Jn foro Competenti dopomnieć się y wszepnić [?] dekla-

38ruiąc y oświadczaiąc, teraz ratione praemissorum uti juri decioni [?]

39iterato queritur protestatur etc. Antoni Klement mppria

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Antoni KLEMENT, plenipotent Konstantego Ludwika PLATERA i Augusty z OGIŃSKICH PLATEROWEJ, kasztelanostwa trockich, dziedziców klucza DASZOWSKIEGO (w rkp. „JJWW. Konstantego, Ludwika, y Augusty” – Konstanty Ludwik to jedna osoba; por. akt 918). Obwinieni: ks. SZYBIŃSKI, przeor konwentu dominikanów w MURAFIE („Morachwiański”; por. ks. Wojciech Szybiński w aktach 803, 819), cały konwent, a przede wszystkim Żydzi bracia Szmujło i Icho MOSZKOWICZOWIE, obywatele Murafy (spod zwierzchności zamkowej / dworskiej [?]). Treść: Moszkowiczowie, wspólnicy w handlu Żyda Lejzora KUNELEWICZA, obywatela daszowskiego (trzymającego wspólnie z nimi majdan daszowski – zakład wytwórczy, zapewne gorzelnię / potażarnię), zawiedli go i zabrawszy przypadające mu dochody, zbiegli; zwierzchność dworska nie zmusiła ich do zapłaty. Gdy Moszkowiczowie, zbankrutowawszy, korzystali z protekcji wojska rosyjskiego jako „podradczykowie” (dostawcy), Platerowie zatrzymali 130 wiader gorzałki i 70 czerwonych złotych, przekazując je Kunelewiczowi na poczet jego pretensji; wtedy Moszkowiczowie wymyślili, że wódkę skupowali dla konwentu murafskiego, a konwent – szukając zysku – zaczął manifestować się, wykonywać areszty i wszczynać procesy, jakoby chodziło o własność duchowną, niepokojąc dziedziczną szlachecką dzierżawę wbrew prawom koronnym i pozywając przed niewłaściwy sąd (forum incompetens). Komparent zastrzega dochodzenie praw przed sądem właściwym i ponawia protestację.

Odczyty niepewne: „z Wiechności [?] Zamkowey” (zapewne „z zwierzchności zamkowej”); „zysków [?]”; „z wyktym [?] bałamuctwem”; „z ranią [?]” (może „z resztą” / „razem”); „powtorne [?]”; „arest [?]”; „zkądyon [?]”; „wszepnić [?]” (może „wszcząć”?); „decioni [?]” (zapewne „decisioni”); nazwisko Lejzora „Kunelewicz” – odczyt dość pewny.

Łacina: nomine et ex parte – „w imieniu i z ramienia”; ac eorum meliorando defectus – „i poprawiając ich braki”; ordinis Praedicatorum – „zakonu kaznodziejskiego (dominikanów)”; principaliter – „głównie”; in vim – „tytułem, w charakterze”; indebite extra iura gentis ad incompetens forum per monitoria evocationis – „bezprawnie, poza prawem narodu, przed niewłaściwy sąd przez monitoria (wezwania) pozwu”; quem onus attingit – „kogo obowiązek dotyczy”; in foro competenti – „przed właściwym sądem”; ratione praemissorum uti iuri decisioni [?] iterato queritur, protestatur – „z racji powyższego, jako prawu i rozstrzygnięciu [?], ponownie skarży się i protestuje”; manu propria – „własną ręką”.

Streszczenie

9VIII 1770 Antoni Klement w imieniu Konstantego Ludwika i Augusty z Ogińskich Platerów, kasztelanostwa trockich, dziedziców klucza daszowskiego, zaprotestował przeciw przeorowi Szybińskiemu i konwentowi dominikanów w Murafie oraz braciom Szmujle i Ichowi Moszkowiczom z Murafy: Moszkowiczowie oszukali wspólnika Lejzora Kunelewicza z Daszowa, a gdy Platerowie zatrzymali na jego rzecz 130 wiader gorzałki i 70 czerwonych złotych, konwent pod pretekstem własności duchownej wszczął przeciw nim manifesty i procesy przed niewłaściwym sądem.

Transkrypcja

k. 575v (skan 0578, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Augusti, Dziewiątego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5[reklamant:] grabstwa

k. 576 (skan 0578, strona prawa)

1grabstwa y Vice Regentem Grod. Winn. Stanowszy oczewisto Woźny

2Gratt. Wdwa Bracł. y Jnn. Opatr. Wawrzyniec Jarzyń-

3ski w moc wierney, prawdziwey y Skuteczney Rltt. swoiey

4iawnie ustnie y dobrowolnie zeznał Jż on Anno Praesenti

5Millesimo, Septingentesimo Septuagesimo, Die Nona Au-

6gusti na Prawne żądanie JW. Konstantyna Ludw. Platera Kasztell.

7Trock. maiąc przy sobie strone Szlachty Ludzi wiary godnych Ur.

8Jchmć Panow Antoniego Tyszewicza [?], y Michała Budkiewicza [?] był

9w Dobrach Wsi Turbowie do Klucza Przyłuckiego należący JW.

10Borzęckiego Podstolego Koronnego Dziedziczney, gdzie

11będąc pracowitych Mielnika z Synem y Całą Groma-

12dę Turbowską w Zamku Przyłuckim aresztował w

13Grzywnach Prawnych przypowiedział, Ktory to Arest

14Ur. Cujusvis Nominis atq Cognominis Ekonom Przyłu-

15cki Jmieniem JWiell. Alexandra Borzęckiego Pod.

16Koron. Pana swoiego benevole przyiowszy ac libere spon-

17dendo se do rozprawy Prawney dotrzymać przydekla-

18rował y Submittował się, w Czym tenże Woźny tą Stroną

19Szlachty sobie przydaną oświadczywszy się z tamtąd odie-

20chał y tu ad Acta praesentia Castr. Capitt. Vinn. przybywszy

21przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu swego uczy-

22nił zeznał Rltt. o czym tegoż Woźnego ninieysze zezna-

23nie ktory nieumieiący pisma Krzyż S. kładnie Wawrzyniec

24Jarzyński +

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego województwa bracławskiego Wawrzyńca JARZYŃSKIEGO: 9 VIII 1770 (Anno praesenti 1770, die nona Augusti), na żądanie Konstantego Ludwika PLATERA, kasztelana trockiego, ze szlachtą Antonim TYSZEWICZEM [?] i Michałem BUDKIEWICZEM [?], był we wsi TURBÓW, należącej do klucza PRZYŁUCKIEGO, dziedzicznego Aleksandra BORZĘCKIEGO, podstolego koronnego, i w zamku PRZYŁUCKIM aresztował pod grzywnami prawnymi młynarza z synem i całą gromadę turbowską (obwinionych w akcie 918 o zabójstwo i rabunek Żydów kalnickich). Areszt przyjął dobrowolnie ekonom przyłucki (imię i nazwisko nieznane) w imieniu Borzęckiego, zobowiązując się stawić aresztowanych do rozprawy. Data relacji w rkp. ta sama co data wpisu (9 VIII).

Odczyty niepewne: „Tyszewicza [?]” (w rkp. „Tysiewicza” / „Tyszewicza”), „Budkiewicza [?]”; nazwisko woźnego „Jarzyński” – odczyt dość pewny. W tym akcie „Przyłuckiego”, „Przyłuckim” pisane z wyraźnym „ł” – rozstrzyga odczyt w aktach 914 i 918.

Łacina: anno praesenti millesimo septingentesimo septuagesimo, die nona Augusti – „roku bieżącego 1770, dnia 9 sierpnia”; cuiusvis nominis atque cognominis – „jakiegokolwiek imienia i nazwiska”; benevole – „dobrowolnie”; ac libere spondendo se – „i swobodnie zobowiązując się”; ad acta praesentia castrensia capitanealia Vinnicensia – „do niniejszych akt grodzkich starościńskich winnickich”.

Streszczenie

9VIII 1770 woźny Wawrzyniec Jarzyński zrelacjonował, że tego dnia na żądanie Konstantego Ludwika Platera, kasztelana trockiego, aresztował w zamku przyłuckim młynarza z synem i całą gromadę wsi Turbów (klucz przyłucki Aleksandra Borzęckiego, podstolego koronnego); areszt przyjął ekonom przyłucki w imieniu Borzęckiego.