Akty 841–880

Transkrypcja

k. 512v (skan 0505, strona lewa)

1Roku Tysiąc siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Dnia

3Przed Urz. y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y prze-

4demną Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgrabstwa y Vice

5Regentem Grodz. Winnic. Comparens pter Urod. Jakub Jastrzębski

6Jmieniem W. JP. Worcella Sędz. Ziem. Halick. y Urod. Brzosniowskiego

7Gubernat. Dobr Łukaszowa tegoż Wgo Pltt na Prko Urod.

8Jabłonskiemu Czyli Sukcessorowi eo Jure Possessorowi y Widaw-

9skiemu na Possessyi w Łukaszowce będącemu protestuiesię

10oto Jż Urod. Widawski maiąc Dyspozycyą na folwarku w Łu-

11kaszowie Miasteczku gdy przy Kalkulacyi wpadł w Dług y

12sprawiedliwie został winnym do Skarbu W. Pryncypa-

13ła Comptis złł Poll. dwiescie piędziesiąt y pięć y Groszy

14pięć nie uiściwszy należytey [?] bo y dotąd nie iest Skwito-

15wany sposobami sobie wiadomemi iż że nie był pilnowany

16ani sekwestrowany nie tylko Sam wyiechał ale też Fol-

17wark Cały ogołocił że nie tylko Płutna motki wałowi-

18ny [?] Len przędziwa, Łosiadke [?] folwarczny, naczynia Gospo-

19darskie Folwarczne ale też Kury Kurczęta y inny Drob Sita

20[reklamant:] Rzeszota

k. 513 (skan 0505, strona prawa; nr karty w rkp. 513)

1Sita Rzeszota y wszystkie Sprzęty Gospodarskie zabrawszy wprzod

2do Szabasowki [?] wywiozłsię, a potym do Kuszczyniec zabrałsię

3y tak ani pieniędzy Skarbowi winnych ani rzeczy Folwar-

4cznych zabranych przy zachodzącym Areszcie oddać nie-

5chciał, Urod. zaś Jabłonski protekcyą onemu Daie gdy go

6w swoim Dworku mieści gdzie wszystkie rzeczy tamże znay-

7duią się y dotąd nie oddaie, dla czego ninieyszy Stawaiący

8nom. cujus supra Jterata Querit. et Protestat. vice Jakub Ja-

9strzembski

Objaśnienia i tłumaczenia

Jakub JASTRZĘBSKI (podpis „Jastrzembski”; por. akty 825, 840) w imieniu Stanisława WORCELLA, sędziego ziemskiego halickiego, oraz BRZOŚNIOWSKIEGO, gubernatora dóbr Łukaszowa (por. akt 737 – Stefan Brzośniowski [?]), protestuje przeciw JABŁOŃSKIEMU (sukcesorowi i posesorowi z tytułu prawa) oraz WIDAWSKIEMU, dzierżawcy (posesorowi) w Łukaszówce: Widawski, mając dyspozycję folwarku w miasteczku Łukaszówce, przy obrachunku (kalkulacji) okazał się winny skarbowi Worcella 255 zł 5 gr; nie zapłaciwszy i nie będąc pilnowany ani zajęty, wyjechał i ogołocił folwark – zabrał płótna, motki, len, przędzę, sprzęty i naczynia, drób, sita i rzeszota – i wywiózł je najpierw do SZABASÓWKI [?], potem do KUSZCZYNIEC; Jabłoński daje mu schronienie w swoim dworku, gdzie znajdują się te rzeczy. Por. akt 842 (areszt w Kuszczyńcach).

Odczyty niepewne: „należytey [?]” (może „należytości”), „wałowiny [?]” (może „watowiny”), „Łosiadke [?]” (może „łoszadkę” – konia, albo „posiadkę”), „Szabasowki [?]”. Rzeszoto – rodzaj grubego sita.

Łacina: Comparens personaliter – „stawiwszy się osobiście”; eo Jure – „tym prawem”; Comptis (= competentis) – „właściwego”; nomine cujus supra iterata [vice] queritur et protestatur – „w imieniu tego, co wyżej, ponownie skarży się i protestuje”.

Streszczenie

20VII 1770 Jakub Jastrzębski w imieniu Stanisława Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, i gubernatora łukaszowskiego Brzośniowskiego zaprotestował przeciw Widawskiemu, byłemu dyspozytorowi folwarku w Łukaszówce, który pozostał winien skarbowi 255 zł 5 gr i wyjechał, wywożąc rzeczy folwarczne do Szabasówki [?] i Kuszczyniec, oraz przeciw Jabłońskiemu, który go u siebie ukrywa wraz z tymi rzeczami.

Transkrypcja

k. 513 (skan 0505, strona prawa)

1Roku Tysiącnego siedmset siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Dnia

3Przed Urz. y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Michałem

4Jedleckim Namiesnikiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grodz. Winnic.

5Stanowszy Oczywisto Woźny Generał Wwa Bracł. y Jnn. Opatrz.

6Crochowski w moc wierney Rell. swoiey dobrowolnie zeznał, Jż on

7Roku y Mca na Akcie wyrażonych D. siedmnastego na affektacyą

8y prawne żądanie W. Worcella Sędziego Ziems. Halick. ziechał do

9Dobr Kuszczyniec gdzie będąc miawszy przy sobie stronę Szlach-

10ty Urod. Pawła Podbilskiego [?] Alexandra Botochowskiego [?]

11dla tym większey wiary do tego Aktu użytych był w Dwo-

12rze Urod. Jabłonskiego y tam Urod. Widawskiego przeszłego

13Dyspozytora Łukaszowskiego z Kalkulacyi złł Poll. dwiescie pię-

14dziesiąt y pięć y Groszy pięć w długu wpadłego iako też rze-

15czy folwarczne Wiadra Koszki [?] Rzeszota Kury Kurczęta

16Płutna motki wałowine [?] Len Przędziwo posudle [?] Folwar-

17czney Jotgli [?] przez niego z Folwarku Łukaszowskiego zabra-

18ne od Pana przy nim znayduiącesię u tegoż Urod. Jabłon-

19skiego Aresztował y prawnie przyporęczył [?], ktory lubo

20Areszt Urod. Jabłonski przyiąć niechciał, przecież Woźny

21o przyięciu tegoż Urod. Jabłonskiego z Rzeczami tamże Szlach-

22tą sobie przytomną oświadczałsię, a do Akt przybywszy

23Relacyą Aresztu zeznał Antoni Crochowski Woźny +

Objaśnienia i tłumaczenia

Woźny generalny województwa bracławskiego Antoni HOROCHOWSKI (w rkp. „Crochowski” – H pisane jak C; niepiśmienny, krzyżyk; por. akt 840) zeznaje, że 17 VII 1770 na żądanie Stanisława WORCELLA, sędziego ziemskiego halickiego, w obecności szlachty Pawła PODBILSKIEGO [?] i Aleksandra BOTOCHOWSKIEGO [?] (por. akt 840) zjechał do KUSZCZYNIEC i w dworze JABŁOŃSKIEGO zaaresztował dług 255 zł 5 gr byłego dyspozytora łukaszowskiego WIDAWSKIEGO oraz zabrane przez niego z folwarku łukaszowskiego rzeczy (wiadra, koszyki [?], rzeszota, drób, płótna, motki, len, przędzę i in.); Jabłoński aresztu przyjąć nie chciał, lecz woźny ogłosił jego przyjęcie wobec szlachty. Por. akt 841.

Odczyty niepewne: „Podbilskiego [?]”, „Botochowskiego [?]” (może Bołochowskiego), „Koszki [?]”, „wałowine [?]”, „posudle [?]” (może „posudkę” – naczynia, ukr. posud), „Folwarczney Jotgli [?]”, „przyporęczył [?]”. W tytule „w Kuszczycach” – w tekście „Kuszczyniec”.

Łacina: ex Re – „ze sprawy, z ramienia”; S. Z. H. – Sędziego Ziemskiego Halickiego.

Streszczenie

20VII 1770 woźny Antoni Horochowski zeznał, że 17 VII na żądanie Stanisława Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, zaaresztował w dworze Jabłońskiego w Kuszczyńcach dług (255 zł 5 gr) byłego dyspozytora łukaszowskiego Widawskiego i wywiezione przez niego rzeczy folwarczne; Jabłoński aresztu nie przyjął, ale woźny ogłosił go wobec szlachty.

Transkrypcja

k. 513 (skan 0505, strona prawa – dół)

k. 513v (skan 0506, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urz. y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną

4Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgrabstwa y Vice Regentem

5Grodz. Winnic. Postanowiwszysię Osobiście Urod. JP. Jan Byszkowski [?]

6Jmieniem y z wyraźnego zlecenia W. JP. Jozefa Spędowskiego Skar-

7bnikowicza Wend. Dobr Miasta Raygroda y Jnnych mocą Pra-

8wa Natury Dziedzica postrzegaiąc Całości Grontow Raygrodzkich

9własnych w spokoynym używaniu byłych y będących oraz za-

10pobiegaiąc dalszym nienależytościom uroczyście na Prko W. Mi-

11chałowi Jełowickiemu Stście Bracł. tudzież Urod. swego Jmienia

12Bonialkiewiczowi [?] Stwa Bracł. Ekonomowi Oraz Szlachcie

13w Samczyncach [?] na Czynszu mieszkaiącym Sierotom [?] z Całego

14Stta Bracł. y Chłopom za Domow udanym [?] do Osob blisko

15dwoch set wynoszącym w rożny Oręż przysposobionym ska-

16rży y protestuiesię w niży Opisany sposob y to Jż W. Sta-

17rosta Bracł. nie dosyć maiąc na tym że Gronta własne Ray-

18grodzkie Szlachcie w Samczyncach [?] y Chłopom w Salinicach [?]

19mieszkaiącym gwałtownie orać, Siać y z Onych bezprawnie

20użytkować dopuszcza y pozwala ale iszcze Żyta z własnego

21Łanu Raygrodzkiego z Raygrodu wyoranego y zrodzone-

22go więcey iako na trzysta kop zabrać Gwałtownie kazał, Urod.

23Zas Bonialkiewicz [?] a bytym takowy to bezprawie wyko-

24nał spędziwszy z całego Stta Bracł. Ludzi Orężnych a Chło-

25pom ze Domow udaiącsię [?] kazawszy do Roboczyny Żyto

26zielone iszcze Kosić związać y zabrawszy razem surowo do

27Horodnicy [?] zawieść kazał a tam dopiero w pułkopki rozsta-

28wiać a Oniye [?] podobno Urod. Bonialkiewicz [?] wiedzieć Czyli

29Zwierzchność Raygrodzka ludzi swego Żyto kosiła, że przed [?]

30tiras [?] Kapłana Ruskiego Raygrodzkiego rabowano Urod.

31Bonialkiewicz [?] tegoż samego Dnia był sam w Raygrodzie, y

32Czyli to czyli iako inną myślą Babankowi [?] myślą był przy-

33tomny. A zatym Urod. Komparent o przerzeczone bezprawia

34prko tymże wyżey Obżałowanym powtornie Jako nayuroczyściey

35skarży y Protestuiesię Jan Byszkowski [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Jan BYSZKOWSKI [?] (podpis „Jan Byszkowski [?]”) w imieniu Józefa SPENDOWSKIEGO (w rkp. „Spędowski”; por. akty 753–755, 767 – Ławtowscy c/a Spendowscy, Rajgród), skarbnikowicza wendeńskiego [?], dziedzica miasta RAJGRODU, protestuje przeciw Michałowi JEŁOWICKIEMU, staroście bracławskiemu (por. akty 807, 811), BONIALKIEWICZOWI [?], ekonomowi starostwa bracławskiego, szlachcie czynszowej w SAMCZYŃCACH [?] oraz chłopom (blisko 200 osób, uzbrojonych): starosta pozwala szlachcie z Samczyniec [?] i chłopom z SALINIEC [?] orać, siać i użytkować grunty rajgrodzkie, a ponadto kazał gwałtem zabrać ponad 300 kop żyta z własnego łanu rajgrodzkiego; Bonialkiewicz [?] spędził ludzi z całego starostwa, kazał kosić jeszcze zielone żyto, wiązać i wywieźć do HORODNICY [?], gdzie stawiano je w półkopki; tegoż dnia był sam w Rajgrodzie. Fragment o kapłanie ruskim rajgrodzkim i „Babankowi [?]” odczytany niepewnie.

Odczyty niepewne: nazwisko komparenta „Byszkowski [?]” (może Byczkowski), „Co. [?]” w tytule, „Skarbnikowicza Wend.” (rozwinięcie domyślne), „Bonialkiewicz [?]”, „Samczyncach [?]”, „Sierotom [?]”, „za Domow udanym [?]”, „Salinicach [?]”, „udaiącsię [?]”, „Horodnicy [?]”, „Oniye [?]”, „przed [?] tiras [?]”, „Babankowi [?]”.

Łacina: brak dłuższych wtrętów; Comparens – „stawający”.

Streszczenie

21VII 1770 Jan Byszkowski [?] w imieniu Józefa Spendowskiego, dziedzica Rajgrodu, zaprotestował przeciw Michałowi Jełowickiemu, staroście bracławskiemu, i ekonomowi starostwa Bonialkiewiczowi [?], którzy pozwalają szlachcie i chłopom starościńskim zagarniać grunty rajgrodzkie, a ostatnio kazali skosić jeszcze zielone żyto z łanu rajgrodzkiego (ponad 300 kop) i wywieźć je do Horodnicy [?].

Transkrypcja

k. 514 (skan 0506, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Trzeciego Dnia

3[reklamant:] Przed Urzędem

k. 514v (skan 0507, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

2kiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namie-

3snikiem Burgrabstwa y Vicegerentem Grodu Winnickiego

4Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Wwa Podolskiego y

5innych opatrzny Jan Paszkowski w moc wierney Rell.

6swoiey iawnie y dobrowolnie zeznał Jż on Roku teraznieyszego

7Dnia dwudziestego Lipca pozew Kommissyi Ekonomiczney

8Skarbu Koronnego na membranie autentycznym pisany

9odniosł do Dobr Miasta Berszady y tam ten pozew w Zam-

10ku tamyszym na stole położywszy o położeniu y Exprensyi [?] One-

11go wszystkim przytomnym do wiadomości podał ktorego Po-

12zwu tenor sequitur ejusmodi. My Kommissarze Rady Ekonomi-

13czney Skarbu Korónnego od Rzeczypltey naznaczeni Wam JW.

14Piotrowi Potockiemu Staroście Sniatynskiemu przeszłemu

15tudzież JW. Jozefowi Potockiemu Krayczemu Koronnemu teraz-

16nieyszemu Dobr Berszady z przyległosciami Possessorom

17niemniey JW. Antoniemu Potockiemu Wdzie Wołynskiemu

18z Dobr Waszych y Sprawy niży wyrażoney Rozkazuie-

19my abyście WMość przed nami y Sądem naszym Kommis-

20syi Ekonomiczney Skarbu Koronnego we cztery od po-

21łożenia tego Pozwu tygodnie w Warszawie na Kadencyi

22Prawem oznaczoney odprawiaiącey maiącey się wtenczas

23gdy ta sprawa z Regestru Wexlowego sobie przyzwoitego

24do Sądzenia wołana przypadnie osobiście prawnie

25y Zawicie stawilisię, a to na Jnstancyą Wgo Jakuba

26Cathala Konsyliarza Poselstwa Nayiaśnieyszey Jmpe-

27ratorowey Rossyiskiey Powoda ktory Stosuiącsię do

28Prawa y manifestu swego WMości Pozywa Czyli raczey

29do gotowey Kondemnaty zamiast Czynienia exekucyi przy-

30pozywa do widzenia y przysłuchaniasię oraz Summy

31Jedynastu Tysięcy Czerwonych złł Skryptem Wexlo-

32wym Dnia pierwszego miesiąca Lutego w Roku przeszłym

33Tysiącznym Siedmsetnym Siedmdziesiątym dziewiątym [!]

34przez WMci pozwanego JW. Piotra Potockiego przeszłego

35Starosty Sniatynskiego Powodowi danym zapłacić upew-

36nionym a dotąd niezapłaconey nie udaiącsię ieden do drugie-

37go oczyszczaiąc Dobra nadmienione Berszady z przyległosciami

38temuż Ciężarowi podległe z prowizyą natychmiast zapła-

39cenia ze sprzeciwienie się Skryptowi Wexlowemu Wa? zni-

40[reklamant:] sienie

k. 515 (skan 0507, strona prawa; nr karty w rkp. 515)

1[sienie] nadmienionej Procesu ukarania Szkod y wydatkow prawnych y

2podrożnych powrocenia, y Całey tey sprawy podług prawa y

3Statutow Rozsądzenia, Stawcież więc WMość Terminu

4pilnuycie y na wszystko odpowiedzcie. Dan w Warszawie dnia

5piętnastego miesiąca Czerwca Roku Panskiego Tysiąc siedm-

6set siedmdziesiątego de quo Pzwu exped. Manifestantis [?]

7Relacyi Woźny nie umieiący pisać znak Krzyża S. kładzie

8Jan Paszkowski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Górna część k. 514 (skan 0506 prawa) pusta, przekreślona dwiema długimi liniami.

Woźny generalny województwa podolskiego Jan PASZKOWSKI (niepiśmienny; krzyżyk) zeznaje przed namiestnikiem Wojciechem JAGIEŁŁOWICZEM, że 20 VII 1770 doręczył – kładąc na stole w zamku w BERSZADZIE – pozew Komisji Ekonomicznej (Rady Ekonomicznej) Skarbu Koronnego, pisany na pergaminie, wzywający JW. Piotra POTOCKIEGO, byłego starostę śniatyńskiego, JW. Józefa POTOCKIEGO, krajczego koronnego (obecnych posesorów dóbr Berszady z przyległościami), oraz JW. Antoniego POTOCKIEGO, wojewodę wołyńskiego, by w ciągu czterech tygodni stawili się w Warszawie przed Komisją Skarbu (rejestr wekslowy) z instancji Jakuba CATHALA (w tytule „Kuthal”), konsyliarza poselstwa Najjaśniejszej Imperatorowej Rosyjskiej: chodzi o 11 000 czerwonych złotych z weksla wystawionego przez Piotra Potockiego 1 II „roku przeszłego” (w rkp. omyłkowo „1779” – zapewne 1769), dotąd niezapłaconego; dobra Berszada odpowiadają za ten dług; powód żąda natychmiastowej zapłaty z prowizją, kary procesowej i zwrotu kosztów. Pozew wystawiony w Warszawie 15 VI 1770. Por. spór o Berszadę w aktach 731, 736, 744.

Odczyty niepewne: „Exprensyi [?]” (= ekspresji, ogłoszenia), „Wa? znisienie” na przełomie stron (może „wniesienie”), „Manifestantis [?]”; skróty w tytule: „K. S. K.” = Kommissyą Skarbu Koronnego, „K. P. N. J. R.” = Konsyliarza Poselstwa Nayiaśnieyszey Jmperatorowey Rossyiskiey. W dacie weksla w rkp. „Tysiącznym Siedmsetnym Siedmdziesiątym dziewiątym” – oczywista omyłka pisarska (rok przeszły = 1769).

Łacina: tenor sequitur ejusmodi – „treść jego następuje taka”; de quo – „o czym”; Pozwu expeditio manifestantis [?] – „wydanie pozwu dla protestującego”.

Streszczenie

23VII 1770 woźny Jan Paszkowski zeznał, że 20 VII doręczył w zamku w Berszadzie pozew Komisji Skarbu Koronnego z 15 VI 1770, wzywający Piotra Potockiego, byłego starostę śniatyńskiego, Józefa Potockiego, krajczego koronnego, i Antoniego Potockiego, wojewodę wołyńskiego, na sprawę wytoczoną przez Jakuba Cathala, konsyliarza poselstwa rosyjskiego, o niezapłacony weksel na 11 000 czerwonych złotych wystawiony przez Piotra Potockiego w 1769 r., zabezpieczony na dobrach Berszady.

Transkrypcja

k. 515 (skan 0507, strona prawa)

1Roku Tysiąc siedmset siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego trzeciego Dnia

3Przed Urz. y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną Woy-

4ciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa y Vice Re-

5gentem Grodz. Winnic. Stanowszy Osobiście Urod. JP. Jozef Pe-

6trykowski Dobr Miasta Żywotowa z Przyległosciami Wgo

7Jgnacego Cieszkowskiego Stol. Czernich. Dziedzicznych a zas

8JW. Jozefa Cieszkowskiego Kasztelana Czern. possessyi podległych

9Ekonomom Jmieniem y z wyraźney dyspozycyi tegoż JW. Ka-

10sztelana Czern. a Pryncypała swoiego Solennie na Prko

11W. Konstancyi z Cieszkowskich Kapenhauzenowey Stark.

12Kielec. [?] Pani tudzież Urod. Dominikowi Pautowskiemu

13na niży wyrażony naiazd y violencyą Submistrowane-

14mu manifestuiesię y Protestuiesię w ten niży opisany

15sposob y oto Jż W. Kapenhauzenowa Stta Kielec. [?] nie maiąc

16żadnego prawa ani pretextu do Dobr Żywotowa Possessyi JW.

17Kasztelana Czernich. podług praw onemu służących podle-

18głych cowiększa wiwenta [?] Herda [?] wyż wspomnionego Urod.

19Dominika Pautowskiego a ieś Kommissarza swoiego na

20Dobra Żywotow z przyległościami przydawszy onemuż wie-

21le ludzi nastać ważyłasię, ktorento Obżał. Urod. Pauto-

22wski wziąwszy sobie naypierw Pawła Zrażewskiego Rządcę

23pro tunc maiącego w Miasteczku Żywotowie oraz Jwa-

24na Kalija [?] Chorąż. Kozackiego z Ludźmi Kommędzie one-

25goż podległemi rzeczone Dobra Żywotow naiechał Jntro-

26missyą privato ausu brać usiłował y do Possessyi dobr

27Tychże z Dyspozycyi Pani swoiey brać się zamyślał Podda-

28[reklamant:] nych Żywo

k. 515v (skan 0508, strona lewa)

1Poddanych Żywotow. Żydow y Jnnych Ludzi zbuntował [?] Posłu-

2szenstwo wszelkie odebrał Jntraty rożne iakoto Arendy y inne wy-

3myślne to iest placowe w Czasie teraznieyszym nie praktykowane wy-

4myślał, Czynsze Poddanym exnunc w tym Czasie odbierać nie-

5przynależące oddawać nakazał przeczo Chłopow kilku do

6Ucieczki przymusił. Na ostatek Urod. Szparęta [?] nie sobie y W.

7Pryncypałce swoiey niewinnego wzięć w Areszt pretendował

8rzeczy y Sprzęty tako JW. Kasztelana Czernich. iakoteż tego Com-

9parenta przywłaszczyć staratsię, a zatym tenże Urod. Compa-

10rens przestrzegaiąc Dobr Całosci Pryncypała swoiego tudzież za-

11pobiegaiąc dalszym inkonweniencyom powtornie na Prko

12W. Starościnie Kieleckiey [?] tako y Urod. Pautowskiemu, na wyż

13specyfikowaną Wiolencyą wyraźną Dyspozycyą maiącemu

14y Jnstrumentowanemu Manifestuie y Protestuiesię Salva

15reservata Ejusd. Maonis melioratione Jozef Petrykowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Józef PETRYKOWSKI, ekonom dóbr miasta ŻYWOTOWA z przyległościami (dziedzicznych Ignacego CIESZKOWSKIEGO, stolnika czernihowskiego – por. akty 718, 721, 726 – a w posesji JW. Józefa CIESZKOWSKIEGO, kasztelana czernihowskiego), w imieniu kasztelana protestuje przeciw Konstancji z Cieszkowskich KEMPENHAUZENOWEJ (w rkp. „Kapenhauzenowa”, w tytule „Kempenhauzenowa”), starościnie kieleckiej [?], oraz jej komisarzowi Dominikowi PAUTOWSKIEMU: Kempenhauzenowa, nie mając żadnego prawa do Żywotowa, wysłała Pautowskiego z wieloma ludźmi; ten, wziąwszy z sobą Pawła ZRAŻEWSKIEGO (rządcę żywotowskiego – por. akty 703, 721, 726) i Iwana KALIJA [?], chorążego kozackiego, z jego komendą, najechał Żywotów, próbował prywatną powagą objąć dobra, zbuntował [?] poddanych, Żydów i innych mieszkańców, odebrał posłuszeństwo, wymyślał nowe opłaty (placowe), kazał oddawać czynsze nienależne, kilku chłopów zmusił do ucieczki, wreszcie usiłował zająć rzeczy i sprzęty kasztelana i komparenta.

Odczyty niepewne: „Stark. Kielec. [?]” / „Stta Kielec. [?]” / „Starościnie Kieleckiey [?]” (tytuł Kempenhauzenowej), „wiwenta [?] Herda [?]” (może „herszta”), „Kalija [?]”, „zbuntował [?]” (w rkp. „zhometował”?), „Szparęta [?]” (może zniekształcone nazwisko lub błąd pisarza zamiast „Pautowski”). W tytule „Pautowskiemu” – może Pantowski.

Łacina: violentia submistrata – „przemoc zadana”; privato ausu – „prywatną śmiałością, samowolnie”; pro tunc – „wówczas”; ex nunc – „odtąd”; salva reservata ejusdem manifestationis melioratione – „z zastrzeżeniem prawa do poprawienia tegoż manifestu”.

Streszczenie

23VII 1770 Józef Petrykowski, ekonom Żywotowa, w imieniu Józefa Cieszkowskiego, kasztelana czernihowskiego, zaprotestował przeciw Konstancji z Cieszkowskich Kempenhauzenowej, starościnie kieleckiej [?], której komisarz Dominik Pautowski z rządcą Pawłem Zrażewskim i chorążym kozackim najechał Żywotów, próbował objąć dobra, buntował poddanych, nakładał nowe opłaty i usiłował zabrać rzeczy kasztelana.

Transkrypcja

k. 515v (skan 0508, strona lewa)

1Roku Tysiąc siedmset siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Trzeciego Dnia

3Przed Urz. y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnickiemi y przede-

4mną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5y Vice Regentem Grodz. Winnic. Compens pter W. JP. Marcin

6Parowski [?] swym y Wgo Antoniego Parowskiego [?] Cześn.

7Nowogr. Stryia swoiego Dobr Wsi Burzyny [?] do Miasta

8Żywotowa należącey Zastawnego Possessora Jmieniem na Prko

9Wney Konstancyi z Cieszkowskich Kapenhauzenowey Stary

10Kieleckiey [?] tudzież Urod. Dominikowi Pautowskiemu Jn-

11fraius [?] wyrażoney wiolencyą podług Jnstrumentu Pani swo-

12iey wypełniaiącemu protestuiesię oto. Jż W. na Obżał. wi-

13dząc dostatecznie o Sześcioletnim Zastawnym o Dobra Wieś

14Rzeczoney Burzyny [?] z Wnego Compts Pryncypałem z ie-

15dney a W. Jgnacym Cieszkowskim Stolnikiem Czernich.

16z Drugiey Strony Kontrakcie Zawartym Smiała y

17ważyłasię Urod. Pautowskiego żadnego nie maiąc do

18Dobr Burzyny [?] prawa z Ludźmi onemuż Przydanemi

19ktory secundo [?] Rozkazy Pryncypałki swoiey wiechaw-

20szy violenter w Dobra poddanych zbuntował [?] a innych

21Goniąc na Straż do Miasta Żywotowa z Kosami y orężem

22[reklamant:] niezmiernie

k. 516 (skan 0508, strona prawa; nr karty w rkp. 516)

1niezmiernie Umęczywszy do Ucieczki przymusił Konie folwar-

2czne we Dworze będące tako Sol na potrzebę Dworską pro-

3wadzoną zabrał zgoła Wies y Dwor spustoszył Co większa

4rzeczy y Bydło we wsi Oratowie tako Possessyi W. Compts

5Pryncypała podległey niesłusznie Aresztował, przez ktorą Wio-

6lencyą y rozruch niemało Szkodę y przerwanie w Gospodar-

7stwie Causavit O co wszystko Jsz Urod. Compars Jmieniem Stya [?]

8swoiego iterata vice Querit. et Manifestat. Marcin Parowski [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Górna część k. 516 – koniec aktu; reszta strony (skan 0508 prawa) pusta, przekreślona dwiema długimi liniami.

Marcin GUROWSKI [?] (tak w tytule; w tekście i podpisie raczej „Parowski” – w tej ręce G bywa podobne do P), w imieniu własnym i stryja Antoniego, cześnika nowogrodzkiego, zastawnego posesora wsi BURZYNY [?] należącej do miasta ŻYWOTOWA, protestuje przeciw Konstancji z Cieszkowskich KEMPENHAUZENOWEJ (w rkp. „Kapenhauzenowa”), starościnie kieleckiej [?], i Dominikowi PAUTOWSKIEMU, wykonawcy jej polecenia (por. akt 845): mimo sześcioletniego kontraktu zastawnego na Burzynę zawartego między mocodawcą a Ignacym CIESZKOWSKIM, stolnikiem czernihowskim, Pautowski z przydanymi ludźmi najechał wieś, zbuntował [?] poddanych, innych zgonił na straż do Żywotowa z kosami i orężem i zmęczonych zmusił do ucieczki, zabrał konie folwarczne i sól wiezioną na potrzebę dworu, spustoszył wieś i dwór, a ponadto zaaresztował rzeczy i bydło we wsi ORATOWIE [?], będącej w posesji mocodawcy.

Odczyty niepewne: nazwisko komparenta (Gurowski / Parowski), „Burzyny [?]” (może Burzyna / Burzyńce), „Stary Kieleckiey [?]”, „Jnfraius [?]” (= infrascriptus?), „zbuntował [?]”, „secundo [?]” (= secundum), „Oratowie [?]”, „Stya [?]” (= Stryia).

Łacina: violenter – „gwałtem”; secundum – „według”; causavit – „spowodował”; iterata vice queritur et manifestatur – „ponownie skarży się i manifestuje”.

Streszczenie

23VII 1770 Marcin Gurowski [?] (Parowski [?]) w imieniu własnym i stryja Antoniego, cześnika nowogrodzkiego, zastawnego posesora wsi Burzyny [?] należącej do Żywotowa, zaprotestował przeciw Konstancji Kempenhauzenowej i jej komisarzowi Dominikowi Pautowskiemu, który mimo kontraktu zastawnego z Ignacym Cieszkowskim najechał wieś, przegnał poddanych, zabrał konie i sól, spustoszył dwór i zaaresztował rzeczy i bydło w Oratowie [?].

Transkrypcja

k. 516v (skan 0509, strona lewa)

1Roku Tysiąc siedmset siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego trzeciego Dnia

3Przed Urz. y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y przede-

4mną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5y Vice Regentem Grodz. Winnic. Osobisto postawiwszysię

6Urod. Woyciech Jgnacy Burbinski swym y Urod. Macieja

7Burbinskiego Brata młodszego w małoletnim wieku

8będącego Jmieniem niegdy Urod. Macieja Antoniego y Ma-

9ryanny z Mrzewskich [?] Burbinskich Małż. Synowie przy-

10chylaiącsię do Dawnieyszych Protty y Jnnych Tranzakcyi iako

11nayuroczyściey na Prko JW. Mikołaiowi Jenoszy [?] Piaskowskiemu

12Podkom. Krzemien. Dobr Taraszczy Stte Panu Urod. Karo-

13lowi Domaniewskiemu Kommisarzowi Franciszkowi Bier-

14nackiemu Gubernat. Taraszczań. tudzież Jnnym Oraz [?] sprawy

15specifice wyrazicsię maiącym Żali y protestuiesię Oto Jż Urod.

16Biernacki nie kontentuiącsię dawniey uczynionemi krzywda-

17mi iako Onym Swiadczą Tranzakcye też nie maiąc żadney

18pretensyi do Ninieyszego Żaluiącegosię Dług na Chłopach

19Wetniańskich [?] będący Aresztować czyli wypłacić zakazać y

20odebrania ninieyszemu manifestuiącemusię zbraniać rzeczami

21czyli ruchomościami przez ninieyszego uskarżaiącegosię po za-

22biciu Rodzicow swoich pozostałemi zabranemi y do Żaluiącego

23Czasu w Wsi Bereziance [?] małey pod dozorem upraszonych ko-

24lwanami [?] Szafować y rozdysponować wszystkie dawniey po-

25wyprowadzonych z Zaboycow ś. p. Rodzicow manifestu-

26iących w Maydeburyi Białocerkiewskiey Konfessatach

27ad Libitum swe bez attencyi ninieyszego Żaluiącegosię w po-

28czątku przez Artema Antypnerzka [?] Dobrowolnie Roboczych [?]

29Matwija Semenika do wszelkiego zaboystwa Rodzicow y

30Siostry ninieyszych Manifestuiącychsię powołuiącego niży

31przyłożonemu [?] przez Kalenika Tarnawskiego Zięcia Sułki [?] y Da-

32niła Woyta iakoby w Lesie przy zaboystwie nie będącego

33wyraża ktoren to Daniło Woyt Bereźniański od Urod. Bier-

34[reklamant:] nackiego

k. 517 (skan 0509, strona prawa; nr karty w rkp. 517)

1Biernackiego o Maiątek po ś. p. Rodzicach Żaluiącychsię z Skrzyn-

2ką do schowania dany był tylko domniemany [?] y chociaż temiż Opi-

3sa- [?] wspomnianemi Konfessatami do wydania wszelkiego Buntu

4Jako wyżey powołany dla odebrania od onego maiątku niedowie-

5dziony [?], y iednym był przez Urod. Obżał. JP. Biernackiego zbity

6ato dla oddania wszelkich rzeczy u siebie będących y wyia-

7wienia u Jnnych Chłopow znayduiącychsię tychże u siebie

8zaboycow nim przed Sąd Maydeburski Stawił kazawszy

9bić mocny [?], nawet Sam Janczarką czyli Samopał porwawszy

10bił mordował a na dwoie pomienioną Janczarkę przełamał

11Maiątek wszystek po onych pozostały iako o tym swiadczą mani-

12festa porabował nawet pozbiegłym Matwija Semenika Ata-

13mana Ruchniańskiem [?] osobą tylko samym Żony y Dzie-

14uszłym [?] Bydła Sztuk ze sto czyli Drugie tyle zboża kop

15na pięćset z Pasieki więcey dziesiątka [?] Pułburkow [?] mio-

16du nabiwszy zabrał fant rożnych ponabierał od Jnnych za-

17boycow w dwoie tylez tudzież pieniądzy w liczbie nie wiado-

18mey wydarł y to wszystko z prawa po zaboycach na Sukces-

19sorow krwi niewinnie wylaney należące zabrał y nie do par-

20tycypacyi Urod. uskarżaiącychsię nie przypuścił nawet gdy

21Urod. manifestuiącysię już po wszystkim do Urod. Obżał.

22przyiechał y łaskawie dopraszałsię, Jmc Obżałowany pier-

23wey odkazywałsię że bez wiadomości Kommissarza nic nie-

24może uczynić, potym po odebraniu Listu od Kommissarza,

25tenże list przeczytawszy, ustać [?] pretendował, y sobie pod

26niebytność manifestuiącegosię na Kalkulacz [?] Konnotaty o-

27brocił, ktoren przez Urod. uskarżaiącegosię przypadkowo zna-

28leziony Jmc Obżałowanemu pokazany y podług Kontentow

29onego uiszczenia dopraszany, Samemi tylko Odprawami [?] u-

30wodząc naymnieyszey Łaskawości nie pokazywał y wszelki-

31mi sposobami Dzieci swoie łaił, Chłopow bić mordować y

32tyrańsko kaleczyć milczyć [?] przykazywał, co iednak obawia-

33iącsię aby kiedykolwiek Skrytych Szkod [?] Jmc Obżało-

34wanego nie doniesiono y po odbieranych rzeczach nie dowie-

35dzianosię Tegoż Samego Daniła Jworzka [?] Woyta Bere-

36źniańskiego z Pistoletu w czasie teraz niedawnym zastrzelił

37a ktoregoż przez Urod. ś. p. Maryanny z Mrazowskich [?] Bur-

38binskiey Matki Żaluiącychsię w Lesie od Chłopow Zabitey

39Skrzynka z Sukniami była Schowana a potym do Dworku

40[reklamant:] Tychże ś. p. urod.

k. 517v (skan 0510, strona lewa)

1Tychże ś. p. Urod. Burbinskich Rodzicow manifestuiącychsię

2przeza oddana Drugiego odważnego [?] niegdy Pawła Rafarka [?] Ata-

3mana Taraszczańskiego wszelkich Skrytości wiadomego tako

4Tyrańsko kazawszy bić że trzeciego Dnia życia doko-

5nał, Jnnych zaś do zaboystwa Spolnikow Drugich Zabo-

6ynikow lub też okoliczności wiadomych rożnemi wynalaz-

7kami z Dzieckiem [?] Morderstwem Grożbą do Ucieczki

8przymusił y wypędził, że ledwie Dziesiąta Część podda-

9nstwa pozostała ato nie innym końcem aby wszystko uta-

10ione było, y naymnieyszey wiadomości o niczym nie powzięto

11a przeto tako do Skarbu JW. Piaskowskiego Podkom. Krzem.

12gdzie nie ktore po zaboycach okazuią Jntraty większość

13Jmportowane rzeczy iako y Urzędowi [?] Jmc Obżałowanego przy-

14właszczone bez oddania Summy z Prawa słusznie przynale-

15żałoby partycypowałosię, wczym Urod. Żaluiącysię dociekać

16iako wych wynalazkow ukrzywdzenia siebie y Brata Swego

17młodszego w Czasie Teraznieyszey Publiczney Rewolucyi mil-

18czący y utaiony ukrzywdzonych wszelkich sprawiedliwo-

19ści przed Aktami ninieyszemi wyraża Żale y te nie do kogo

20innego pochodzące pretensye w czasie otworzonych Sądowych

21Jurysdykcyi regulować y poszukiwać oświadcza, tylko de JW.

22Piaskowskiego Pod. Krzem. u ktorego teraz od lat dwoch

23łagodny [?] Służąc ycz [?] Łaskawości dotąd ukrzywdzo-

24nym zostawać musi, y chociażby oddalony od usług dal-

25szych Urod. Franciszek Biernacki Gubernator Taraszczań-

26ski przez ktorego wynalazki dzieiesię krzywda iednak

27że Kilkowne [?] donoszenia Urod. Żaluiącegosię poprzedzały

28więc ninieyszy Żaluiącysię aresztować tegoż Obżałowanego

29y do czasu rozsądzenia prawnego Czekać y sprawiedliwości

30wyglądać oświadcza prosząc do Akt o przyięcie y tego wszy-

31stkiego do Ksiąg zapisania W. J. Burbinski

Objaśnienia i tłumaczenia

Wojciech Ignacy BURBIŃSKI (podpis „W. J. Burbinski”), w imieniu własnym i małoletniego brata Macieja, synów zamordowanych (w czasie koliszczyzny 1768 r.) Macieja Antoniego i Marianny z MRZEWSKICH [?] / MRAZOWSKICH [?] Burbińskich (zginęła też ich siostra), protestuje przeciw Mikołajowi PIASKOWSKIEMU, podkomorzemu krzemienieckiemu, panu dóbr TARASZCZY, jego komisarzowi Karolowi DOMANIEWSKIEMU i gubernatorowi taraszczańskiemu Franciszkowi BIERNACKIEMU (por. akty 739, 742 – Piaskowski c/a Burbiński). Zarzuty: Biernacki zakazał wypłaty długu u chłopów, zabrał i rozdysponował ruchomości pozostałe po rodzicach (przechowywane we wsi BEREZIANCE [?] Małej), wbrew zeznaniom zabójców spisanym w magdeburgii BIAŁOCERKIEWSKIEJ; atamana Matwija SEMENIKA (wskazanego jako sprawcę zabójstwa) i wójta Daniła z Bereźni [?], któremu matka komparenta oddała na przechowanie skrzynkę z sukniami, kazał bić, sam bił janczarką (samopałem), aż ją przełamał; zagarnął dobytek zbiegłego Semenika (ok. 100 sztuk bydła, ok. 500 kop zboża, miód z pasieki, fanty, pieniądze) i innych zabójców, choć z prawa należały się sukcesorom zamordowanych; komparentowi odmówił udziału, zasłaniając się komisarzem, a później przywłaszczył obrachunek (konnotatę); wójta Daniła niedawno zastrzelił z pistoletu, a innego świadka, Pawła RAFARKA [?], atamana taraszczańskiego, kazał tak zbić, że trzeciego dnia zmarł; innych wspólników zabójców i świadków groźbami wypędził (została ledwie dziesiąta część poddanych), by wszystko ukryć. Komparent, który od dwóch lat służy u Piaskowskiego i dotąd milczał, zastrzega dochodzenie pretensji w sądach, gdy zostaną otwarte; żąda aresztu Biernackiego (choć ten już oddalony ze służby).

Tekst bardzo zawiły, z licznymi anakolutami; odczyty niepewne: „Mrzewskich [?]” / „Mrazowskich [?]”, „Jenoszy [?]” (imię drugie Piaskowskiego?), „Oraz [?]”, „Wetniańskich [?]”, „Bereziance [?]”, „kolwanami [?]”, „Antypnerzka [?]”, „Roboczych [?]”, „przyłożonemu [?]”, „Sułki [?]”, „domniemany [?]”, „Opisa- [?]”, „niedowiedziony [?]”, „mocny [?]”, „Ruchniańskiem [?]”, „Dzieuszłym [?]”, „dziesiątka [?] Pułburkow [?]”, „ustać [?]”, „Kalkulacz [?]”, „Odprawami [?]”, „milczyć [?]”, „Szkod [?]”, „Jworzka [?]”, „odważnego [?]”, „Rafarka [?]”, „z Dzieckiem [?]”, „Urzędowi [?]”, „łagodny [?] Służąc ycz [?]”, „Kilkowne [?]”. „Daniło” w rkp. „Danito” (ł pisane jak t).

Łacina: specifice – „szczegółowo”; ad libitum – „według upodobania”; ś. p. – świętej pamięci; Konfessaty – zeznania (oskarżonych).

Streszczenie

23VII 1770 Wojciech Ignacy Burbiński w imieniu własnym i małoletniego brata Macieja, synów zamordowanych w 1768 r. Macieja Antoniego i Marianny Burbińskich, zaprotestował przeciw Mikołajowi Piaskowskiemu, podkomorzemu krzemienieckiemu, komisarzowi Karolowi Domaniewskiemu i gubernatorowi taraszczańskiemu Franciszkowi Biernackiemu, który zagarnął majątek po rodzicach i dobytek zabójców, należący się sukcesorom, a świadków zbrodni bił, zastrzelił (wójt Daniło) lub zakatował (ataman Paweł Rafarek [?]) i wypędził, by ukryć swe nadużycia; komparent zastrzega dochodzenie praw w sądach.

Transkrypcja

k. 517v (skan 0510, strona lewa – dół)

k. 518 (skan 0510, strona prawa; nr karty w rkp. 518)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodz. Winnic. Stanowszy Oczewisto Woźny

6Generał Woiewodztwa Bracł. y innych Opatrz. Antoni

7Krzyżanowski ktory in vim suae verae ac fidelis Relatio-

8nis palam publice recognovit Jż on Roku teraznieyszego

9Tysiąc Siedmset siedmdziesiątego Dnia Dwudziestego pią-

10tego Mca Czerwca maiąc przy sobie Stronę Szlachty

11Ludzi wiary Godnych do tego Aktu użytych był w Do-

12brach Wsiach Teleżyncach Skale [?] Hołodkach Skomo-

13roszkach y Michałowce w Woiewodztwie Bracł. Powie-

14cie Winnickim a kluczu Żywotowskim leżących a zaś JW.

15Hrabiny Krasickiey Starościny Merals. [?] w Possessyi do-

16żywotniey zostaiących gdzie będąc w przytomności

17Urodzonych Jana Łabańskiego [?] y Piotra Grodzickiego

18na affektacyą y prawną requizycyą W. JP. Franciszka

19Rokickiego [?] Łowczego Smoleńsk. Urod. Teleżyńskiego y

20Skałańskiego Zaleskich Braci między sobą Rodzonych

21oraz Urod. Skulskiego [?] Hołotkowskiego Administrato-

22row tudzież Gromady Teleżynskiey Skałańskiey Skomo-

23roszkiey y Michałowieckiey. Urod. Administratorow każdego

24z osobna u Woytow y Gromad tameyszych a zas Woytow u

25Administratorow y Gromady a Gromady wszystkie z pięciu

26Wsiow Teleżyniec, Skały [?] Hołotek Skomoroszek y Michało-

27wki a Urod. Administratorow y Woytow tameyszych iako

28naiezdnikow y Violatorow w Gruntach Prawem opisanych

29aresztował et officioso innotavit Aresztu ktory Areszt ab in-

30vicem na Siebie Strony benevole przyiowszy ad dijudi-

31cationem Causae Jeden drugiego dotrzymać deklarował

32y submittowałsię a tako on Woźny Szlachtą sobie przy-

33tomną oświadczywszysię z tamtąd powrocił y o tym przede-

34mną Urzędem Prawdziwego Aresztu uczynił y zeznał

35Relacyą Woźny nie umieiący pisać znakiem Krzyża S.

36podpisuiesię Antoni Krzyżanowski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Woźny generalny województwa bracławskiego Antoni KRZYŻANOWSKI (niepiśmienny; krzyżyk) zeznaje, że 25 VI 1770, w obecności szlachty Jana ŁABAŃSKIEGO [?] i Piotra GRODZICKIEGO, był we wsiach TELEŻYŃCE, SKAŁA [?], HOŁODKI (Hołotki), SKOMOROSZKI i MICHAŁÓWKA (Michałowce) w województwie bracławskim, powiecie winnickim, w kluczu żywotowskim, będących w dożywotniej posesji JW. hrabiny KRASICKIEJ, starościny meralskiej [?], i na żądanie Franciszka ROKICKIEGO [?], łowczego smoleńskiego, oraz administratorów – braci rodzonych ZALESKICH (teleżyńskiego i skałańskiego) i SKULSKIEGO [?] (hołotkowskiego) – a także gromad, zaaresztował wzajemnie: administratorów u wójtów i gromad, wójtów u administratorów i gromad, a gromady wszystkich pięciu wsi oraz administratorów i wójtów jako najeźdźców i gwałcicieli gruntów; strony przyjęły areszt dobrowolnie i zobowiązały się go dotrzymać do rozstrzygnięcia sprawy.

Odczyty niepewne: „Rokickiego [?]” (w tytule i tekście inicjał podobny do B/K), „Skale [?]” / „Skały [?]” (nazwa wsi), „Merals. [?]” (tytuł Krasickiej), „Łabańskiego [?]”, „Skulskiego [?]”.

Łacina: in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publice recognovit – „mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie i publicznie zeznał”; officiose innotavit – „urzędowo obwieścił”; ab invicem – „wzajemnie”; benevole – „dobrowolnie”; ad dijudicationem Causae – „do rozsądzenia sprawy”.

Streszczenie

23VII 1770 woźny Antoni Krzyżanowski zeznał, że 25 VI 1770 na żądanie Franciszka Rokickiego [?], łowczego smoleńskiego, oraz administratorów (braci Zaleskich i Skulskiego [?]) zaaresztował wzajemnie administratorów, wójtów i gromady wsi Teleżyńce, Skała [?], Hołodki, Skomoroszki i Michałówka w kluczu żywotowskim (posesja dożywotnia hrabiny Krasickiej) jako naruszycieli gruntów; strony przyjęły areszt.

Transkrypcja

k. 518 (skan 0510, strona prawa – dół)

k. 518v (skan 0511, strona lewa)

1Roku Tysiąc siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz.

4Winnic. y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Sta-

6nowszysię Osobiście Przewielebny w Bogu JX. Jan Sliwski [?]

7Collegium Winnic. Socie. Jesu Rektor swym y tegoż Col-

8legium Jmieniem ubespieczaiąc Całość onego uroczyście w

9pilności Swiadczy y manifestuiesię w niży opisany Sposob

10y oto Jż Collegium Winnic. Socie. Jesu na Termin Kon-

11descensyi Graniczney między Dobrami Wsią Zamysłowi-

12cami [?] Dziedzicznemi swoiemi zjedney, a Dobrami Kluczem

13Otewskim [?] y innemi z Drugiey strony Roku teraznieyszego

14Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego w pierwszy Poniedziałek

15po Swięcie Swiętego Bartłomieja z Limity przypadaiący

16dla kraiowey Rewolucyi niebezpiecznego przeiazdu y po

17wielu mieyscach grasuiącego powietrza ani Dokumentow

18Granicznych ani officialistow sprowadzić nie mogąc, nie mo-

19żność też sądzeniasię na tymże Terminie oświadcza, Jcho-

20ciaż też Kollegium Winnic. Socie. Jesu iako ukrzywdzona

21strona Decretu Trybunału Koronnego Lwowskiego na Po-

22wództwo swoie w porządku rozgraniczenia Dobr Zamysło-

23wic [?] do Dobr Olewska [?] y innych zysłanego dopełnienia

24y wykonania usilnie pragnie y żąda, gdy iednak wszelkie

25sądy zaczowszy od Nayważszych Trybunalskich dla kra-

26iowych okoliczności zatamowałysię y ato ustawy co

27officialistom Sądzenia Przewielebnemu zas stawiącemusię

28y Całemu Kollegium w czasie od teraznieyszego odmiennym

29niepewności y uchylenia Judicati boiazn przynosi tedy

30[reklamant:] Przewielebny

k. 519 (skan 0511, strona prawa; nr karty w rkp. 519)

1Przewielebny Stawaiący nie mogąc Sądzić z tych przyczyn

2naprzod rzeczonym Kondescensoryalnym Terminie swym

3y Kollegium Całego Jmieniem znowu oświadczywszy. De-

4cret zas Trybunału Koronnego Lwowsk. z mocy ktorego

5Kondescensyi Termin wzmiankowany Kondescensyi przy-

6padał w mocy y ważności swoiey zachowawszy powtor-

7nie iako nayuroczyściey w pilności Manifestuiesię.

8X. Jan Sliwski [?] Collegii Vinnicien. Rector mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt ma dwa numery marginalne: na dole k. 518 nagłówek „843 Maa Collegii Vinniciensis Soc. Jesu”, na k. 518v dalszy ciąg tytułu z numerem 844 (por. akt 789 – jeden akt z dwoma numerami). Reszta k. 519 (skan 0511 prawa) pusta, przekreślona.

Ks. Jan ŚLIWSKI [?], rektor Kolegium Winnickiego Towarzystwa Jezusowego, w imieniu kolegium oświadcza „w pilności” (in diligentia), że na termin kondescensji (komisji) granicznej między dziedziczną wsią kolegium ZAMYSŁOWICE [?] a dobrami klucza OLEWSKIEGO [?] i innymi, przypadający z limity w pierwszy poniedziałek po św. Bartłomieju 1770 r. (27 VIII 1770), z powodu „krajowej rewolucji”, niebezpiecznych dróg i grasującej w wielu miejscach zarazy (powietrza) nie może sprowadzić dokumentów granicznych ani oficjalistów i nie może się sądzić; choć jako strona pokrzywdzona pragnie wykonania dekretu Trybunału Koronnego Lwowskiego w sprawie rozgraniczenia, wszystkie sądy, począwszy od trybunalskich, są zatamowane, a odmienny czas grozi niepewnością i uchyleniem wyroku; dekret trybunalski zastrzega w mocy.

Odczyty niepewne: nazwisko rektora „Sliwski [?]” (w podpisie „Skiwski”?), „Zamysłowicami [?]” / „Zamysłowic [?]”, „Otewskim [?]” / „Olewska [?]” (może Ołewsk / Olewsk). Pierwszy poniedziałek po św. Bartłomieju (24 VIII, w 1770 r. piątek) = 27 VIII 1770.

Łacina: Manifestatio Collegii Vinniciensis Societatis Jesu in diligentia – „manifest Kolegium Winnickiego Towarzystwa Jezusowego w pilności (dla zachowania terminu)”; z Limity – z odroczenia (limitacji) terminu; Judicati – „wyroku (rzeczy osądzonej)”; Rector mpp. (manu propria) – „rektor własnoręcznie”.

Streszczenie

23VII 1770 ks. Jan Śliwski [?], rektor Kolegium Winnickiego Towarzystwa Jezusowego, zamanifestował w imieniu kolegium, że z powodu niepokojów w kraju i zarazy nie może stawić się na termin kondescensji granicznej (27 VIII 1770) między wsią kolegium Zamysłowice [?] a kluczem olewskim [?], wyznaczony dekretem Trybunału Koronnego Lwowskiego, którego moc zastrzegł.

Transkrypcja

k. 519v (skan 0512, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesni-

5kiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego

6Comparens personaliter Urod. JP. Jakub Osuchoski Dobr

7Klucza Oratowskiego Ekonom Jmieniem y z wyraźney wo-

8li JW. Jozefa Cieszkowskiego Kasztelana Czerniechowskiego

9Dobr wspomnionych Possessora ostrzegaiąc całości onegoż

10solennie na Prko W. Konstancyi z Cieszkowskich Kapenhau-

11zenowey Starościnie Kieleckiey [?] Pani tudzież Urod. Domi-

12nikowi Pautowskiemu iako też Kozakom y innym naiezdni-

13kom do Osob kilkudziesiąt zebranym protestuiesię oto, Jż gdy

14Urod. Dominik Pautowski z Zlecenia W. Kapenhauzenowey

15Star. Kielec. [?] naiechał do Dobr Klucza Żywotowskiego Pos-

16sessyi JW. Compts Pryncypała podległych Jnteressuiący

17się z przybranemi wspolnikami swemi wiechawszy do

18pomienionych Dobr Żywotowa y Zwierzchność tameyszą

19iakoto urzędowych Kalija Chorążego Kozackiego y Pisarza

20Mieyskiego Zrażewskich Braci pisanemi do nich Listami

21od Pani swoiey ku iednomyślności zniewoliwszy Rządy zu-

22pełne odebrał, Ludzi y Żydow pobuntował [?] y od Posłu-

23szenstwa JW. Compts Pryncypałowi pełnieniu powinnego

24oddalił na tenczas JW. Kasztelan o bezprawnym naiezdzie

25Dobr swoich dowiedziawszysię ninieyszemu Stawaiącemu

26do Odebrania y przywrocenia dał Dyspozycyą a tak ninie-

27yszy Compens wypełniaiąc Rozkazy JW. Pana swego gdy

28wspomnione Dobra Klucz Żywotowski nazad odebrać zamy-

29ślał y odebrał, wyż wyrażony Obżał. Urod. Pautowski z nad-

30mienionemi adherentami swemi wspolnie naiadziwszy

31[reklamant:] Protekcyi

k. 520 (skan 0512, strona prawa; nr karty w rkp. 520)

1Protekcyi nie należytey użyć odważylisię ktora y prowadzi-

2wszy y do Dworu dobrowolnie wiechawszy tymże protegu-

3iącym ninieyszego Komparenta pokazali Oraz ile dobrze

4płatni przysługę swoią dla Jmc Obwinionych wypeł-

5niaiąc teraznieyszego Urod. Żaluiącegosię Kolbami okrutnie

6zbili y w kiy [?] związali a potym ludzi onego zwoławszy

7Dysarmowali bili y poobdzierali iakoto u Atamana Po-

8duszki [?] z kulbaki u Fedka natruskę Funt prochu Sale-

9wy [?] y Wędzidło u Myhity [?] Prochu Funt, Zyskę [?] y trzy Gro-

10sze u Hawryła Petryszenka Burkę, u Juska kul trzy-

11naście prochu pułfunta, u Leska Maścienka [?] natruskę

12Sahakową [?] z prochem u Kiryła Chomyka Spisę u Ste-

13cia Szpel [?] żelazny, u Jgnata Jacylkowego [?] Burkę u Dze-

14ckę [?] y Nahay u Zubania [?] Oboy [?] Wiaznie [?] z prochem kul

15trzydzieści y trzy y Pistolet, u Semena Trnelnika [?] Czahay-

16nowy [?] y Sałwy [?], u Jwana Groszczka [?] Burkę Pistolet Sz-

17pel żelazny y Prochu funt ieden, u Jwana Jwaszkowego

18nahay y prochu funt, u Swiatelskiego [?] Burkę Spisę na-

19hay y Szpel żelazny, u Podszwiedka [?] Ratyszcze ze wszyst-

20kim, u Jwana Hotowoszy [?] Prochu funt, u Czernyszana [?] na-

21truskę z Prochem od kulbaki Drobiarki [?] u Andria Ka-

22chotka [?] Uzdeczkę Woytole [?], u Wasyla Apawuty [?] Raty-

23szcze u Tymka Konowatenka [?] Ratyszcze, u Petra Poło-

24wińskiego [?] Wiaznie [?] prochu puł funta noż Rogowy u

25Bohatyrczuka nahay u Stefana Konia ze wszystkim mo-

26derunkiem, u Kabakonia [?] rzadno [?] zpod kulbaki u Jwa-

27na Denwianki [?] Pistolet, u Jwana Fryłkonenka [?] Sa-

28mopał, u Apawuty Tauniańskiego [?] prochu puł funta

29zabrali u Samego zaś Urod. Osuchowskiego ninieyszego

30Stawaiącegosię oponczę Czapkę Chustkę Pistolet pie-

31niądzy z workiem to iest Czerwonych złł siedm y bia-

32łą monetą złł trzydzieści Dwa wydarli y razow kil-

33ka wzięli y inne przykrości Stanowi Szlacheckiemu nie

34przyzwoite wyrządzali a zatym tenże Urod. Compens o wyż

35wyrażone krzywdy tak sobie iako y ludziom JW. Pryn-

36cypała swego poczynione powtornie swym y JW. Ptta swe-

37go Jmieniem prko wyż wyrażonym Obżałowanym protestuiesię

38Jan Osuchowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Górna część k. 519v pusta, przekreślona znakiem w kształcie „Z”.

Komparent w tekście „Jakub Osuchoski”, w podpisie „Jan Osuchowski”; ekonom klucza ORATOWSKIEGO (w posesji Józefa Cieszkowskiego – por. akt 846, Oratów [?]). Por. akty 845–846 (najazd Pautowskiego na Żywotów i Burzynę [?]).

Osuchowski w imieniu JW. Józefa CIESZKOWSKIEGO, kasztelana czernihowskiego, posesora klucza ŻYWOTOWSKIEGO, protestuje przeciw Konstancji z Cieszkowskich KEMPENHAUZENOWEJ, starościnie kieleckiej [?], Dominikowi PAUTOWSKIEMU oraz kozakom i innym najeźdźcom (kilkadziesiąt osób): Pautowski z polecenia Kempenhauzenowej najechał klucz żywotowski, listami od swej pani przeciągnął na swoją stronę zwierzchność miejską – braci ZRAŻEWSKICH (Kalija, chorążego kozackiego, i pisarza miejskiego) – objął rządy, zbuntował [?] ludzi i Żydów i odwiódł ich od posłuszeństwa kasztelanowi; gdy komparent z dyspozycji kasztelana odebrał dobra z powrotem, Pautowski ze wspólnikami napadł go we dworze, okrutnie zbił kolbami, związał, a jego ludzi rozbroił, pobił i obdarł (wyliczono kilkudziesięciu poddanych, m.in. atamana PODUSZKĘ [?], Hawryła PETRYSZENKA, Kiryła CHOMYKA, Iwana GROSZCZKA [?], i zabrane im rzeczy: proch, kule, burki, nahaje, dzidy, ratyszcza, pistolety, samopał, uzdy); samemu komparentowi zabrano opończę, czapkę, chustkę, pistolet i worek z pieniędzmi (7 czerwonych złotych i 32 zł białą monetą) i zadano mu kilka razów.

Odczyty niepewne – liczne imiona i przezwiska chłopskie oraz nazwy przedmiotów: „Poduszki [?]”, „Salewy [?]”, „Myhity [?]”, „Zyskę [?]”, „Maścienka [?]”, „Sahakową [?]”, „Szpel [?]” (szpila?), „Jacylkowego [?]”, „Dzeckę [?]”, „Zubania [?] Oboy [?] Wiaznie [?]”, „Trnelnika [?] Czahaynowy [?] y Sałwy [?]”, „Groszczka [?]”, „Swiatelskiego [?]”, „Podszwiedka [?]”, „Hotowoszy [?]”, „Czernyszana [?]”, „Drobiarki [?]”, „Kachotka [?] … Woytole [?]”, „Apawuty [?]”, „Konowatenka [?]”, „Połowińskiego [?]”, „Kabakonia [?] rzadno [?]”, „Denwianki [?]”, „Fryłkonenka [?]”, „Tauniańskiego [?]”, „w kiy [?]”, „pobuntował [?]”, „Kieleckiey [?]”. Natruska – ładownica, prochownica; ratyszcze – drzewce dzidy; nahaj – bicz; moderunek – rząd koński, oporządzenie.

Łacina: Comparens personaliter – „stawiwszy się osobiście”; adherentes – „stronnicy”.

Streszczenie

23VII 1770 Jakub (w podpisie Jan) Osuchowski, ekonom klucza oratowskiego, w imieniu Józefa Cieszkowskiego, kasztelana czernihowskiego, zaprotestował przeciw Konstancji Kempenhauzenowej, starościnie kieleckiej [?], i jej komisarzowi Dominikowi Pautowskiemu, który najechał klucz żywotowski, przeciągnął na swoją stronę braci Zrażewskich i zbuntował mieszkańców, a gdy komparent odebrał dobra, napadł go z kozakami, zbił i związał, rozbroił i obdarł jego ludzi oraz zabrał mu rzeczy i pieniądze.

Transkrypcja

k. 520v (skan 0513, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vicegerentem Grodu Winnickiego Stano-

6wszy oczewisto Woźny Generał Wwa Bracł. y innych O-

7patrzny Andrzey Głowacki ktory w moc wierney Rell.

8swoiey iawnie y dobrowolnie zeznał Jż on Roku wyż na

9Akcie wyrażonego Dnia Siedmnastego Julii na affektacyą

10y prawną requizycyą JW. Jozefa Cieszkowskiego Kasztelana

11Czerniechowskiego był w Dobrach Wsiach Kasztowcy [?] wiel-

12kiey y Kasztowcu [?] małey gdzie będąc wraz z Szlachtą do te-

13go Aktu dla tym większey wagi przydaną Urod. JJmc.

14Panami Sebestyanem Jergnickim [?] y Jozefem Dzięba [?] O-

15ważnych Jwana Haizana [?] Korniia [?] Szandrackiego [?] Cha-

16cyma [?] Szewczukowego [?] Zięcia Stefana Mielnika Jgna-

17ta Atamana, Semena Kornicka [?], Ochotę Atamana Kozak-

18martinchi [?] Wdowy, Danitkowego [?] Szandrackiego Kozaka,

19Aktualnych naiezdnikow zaboycow y wiolatorow u Urod.

20Janiszewskiego Gubernatora tameyszych włości, a zas Urod.

21Janiszewskiego iako mocz ordynowania maiącego, u Woy-

22ta y całey Gromady Aresztował y w Grzywnach prawem

23opisanych do rozprawy prawney przyporęczył tegoż

24Roku Dnia y Mca z tąż Szlachtą był w Dobrach Wsi

25Żywotowie, gdzie będąc u Urod. Zbańskiego [?] Dyspozy-

26tora tameyszego, Odważnych Hawryła Seliminkowe-

27go Zięcia Jwana Antoniowego, a za Urod. Zbańskiego

28Dysponuiącego u Woyta y całey Gromad w Grzywnach

29Prawem opisanych oraz poczynionych wiolencyi y Za-

30boystwa Aresztował y prawnie przyporęczył ktore Are-

31szta tak Urod. Janiszewski na wyrażonych Wiolatorow

32y zaboycow iako na Urod. Janiszewskiego Dysponuiącego

33Woyt y cała Gromada, tudzież na Żywotowskich spoleczn-

34stwo maiących Urod. Zbański Dysponuiący a Urod. Zban-

35skiego Woyt y Cała Gromada benevole Aresztu przyiowszy

36[reklamant:] Jmieniem

k. 521 (skan 0523, strona prawa; nr karty w rkp. 521)

1Jmieniem Panow swoich do rozprawy Prawney dotrzymać

2declarowalisię y submittowalisię, wczym on Woźny Szlachtą

3sobie przytomną oświadczywszysię z tamtąd powrocił y tu ad

4Acta przybywszy przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu

5uczynił y zeznał Rell. Woźny qui supra ignarus scribendi Cru-

6cem S. posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

UWAGA (kodykologiczna): po k. 520v (skan 0513 lewa) w skanach 0513 (prawa) – 0523 (lewa) następują karty 501–510, wszyte omyłkowo w tym miejscu (to są karty uznane wcześniej za brakujące – por. akty 838–839); ciąg dalszy aktu (k. 521) – skan 0523 prawa. Reklamant „Jmieniem” na k. 520v potwierdza ciągłość z k. 521.

Woźny generalny województwa bracławskiego Andrzej GŁOWACKI (niepiśmienny; krzyżyk) zeznaje, że 17 VII 1770 na żądanie JW. Józefa CIESZKOWSKIEGO, kasztelana czernihowskiego, w obecności szlachty Sebastiana JERGNICKIEGO [?] i Józefa DZIĘBY [?] był we wsiach KASZŁOWCE [?] Wielkiej i Małej i zaaresztował u gubernatora tamtejszych włości JANISZEWSKIEGO, a Janiszewskiego (jako mającego moc rozporządzania) u wójta i gromady, „aktualnych najeźdźców, zabójców i gwałcicieli”: Iwana HAIZANA [?], Kornija SZANDRACKIEGO [?], Chacyma [?] – zięcia Szewczuka [?], Stefana MIELNIKA, atamana Ignata, Semena KORNICKA [?], atamana Ochotę, [syna] wdowy Kozakmartinchi [?], Danitkowego [?] Szandrackiego, kozaka; tegoż dnia w ŻYWOTOWIE zaaresztował u dyspozytora ZBAŃSKIEGO [?] Hawryła, zięcia Seliminka [?] i Iwana Antoniowego, a Zbańskiego u wójta i gromady – pod grzywnami prawnymi, za gwałty i zabójstwo. Strony przyjęły areszt dobrowolnie. Por. akty 845–846, 850 (najazd Pautowskiego na Żywotów).

Odczyty niepewne: nazwa wsi „Kasztowcy [?] wielkiey y Kasztowcu [?] małey” (w tytule „Kaszłowce”; ł pisane jak t), „Jergnickim [?]”, „Dzięba [?]”, „Haizana [?] Korniia [?]”, „Szandrackiego [?]”, „Chacyma [?] Szewczukowego [?]”, „Kornicka [?]”, „Kozakmartinchi [?]”, „Danitkowego [?]” (= Daniłkowego), „Zbańskiego [?]”, „Seliminkowego [?]”.

Łacina: ex parte – „ze strony”; benevole – „dobrowolnie”; ad Acta – „do akt”; qui supra ignarus scribendi Crucem Sanctam posuit – „wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, położył znak Krzyża Świętego”.

Streszczenie

23VII 1770 woźny Andrzej Głowacki zeznał, że 17 VII na żądanie Józefa Cieszkowskiego, kasztelana czernihowskiego, zaaresztował we wsiach Kaszłowce [?] Wielka i Mała (u gubernatora Janiszewskiego i gromady) oraz w Żywotowie (u dyspozytora Zbańskiego [?] i gromady) kilkunastu chłopów i kozaków oskarżonych o najazd, gwałty i zabójstwo; strony przyjęły areszt.

Transkrypcja

k. 521 (skan 0523, strona prawa; od 7. wiersza karty)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vicegerentem Grodu Winnickiego Osobi-

6scie stawaiący WJP. Michał Jaworski Jmieniem y z wyraźne-

7go zlecenia JW. Teodora Potockiego Starosty Smotryckiego

8Dobr klucza Czeryłowskiego [?] y Wsiow do niego należących

9Derebczyna w posessyi W. Franciszka Xawerego Urus-

10kiego [?] Starosty Gaiewskiego [?] zostaiących y Kopiłowki [?] Dzie-

11dzica Pryncypała swego ostrzegaiąc całości Gruntow oraz [?]

12przez iako nayuroczyściey [?] przeciw W. Jozefowi Urbanowskiemu

13Skarbnikowi Wołyńskiemu Dobr Rachnow Lasowych

14Słedziow y Zwedenowki takze Dziedzicowi Panu tudzież

15Gromadom Dobr wspomnianych Sewzakom [?] y Szlachcie

16do Osob kilkudziesiąt wynoszącym [?] naiezdnikom sta-

17ry [?] y protestuie się etc. Jż W. Urbanowski obiowszy w Posses-

18syą swoię w Roku teraznieyszym Tysiąc Siedmset Siedm-

19dziesiątym Dobra wspomniane Rachny Słedzie y Zwe-

20denowkę, a niechcąc spokoyności w Sąsiedztwie zachowac

21appetitem przywłaszczenia cudzych Gruntow do Dobr

22swoich uwiedziony przybrawszy kilkadziesiąt ludzi o-

23rężnych y Szlachty y Gromady swoie z Zwedenowki z

24Sługami w Grunta własne Kopiłowieckie [?] zagnawszy

25tez Grunta żadney kontrowersyi do tychczas nie podpa-

26daiące więcey na Dni Czterysta zorać Dysponował kto-

27ry to Poddani Zwedenowscy tez Grunta oraz sianożęci

28wypasaią y tratuią, potym zas zobaczywszy że ninie-

29yszego Compts [?] Pryncypała zastawny Dobr Derebczy-

30na Posessor sianożęć sobie wydzieloną zdawna do Derebczyna

31[reklamant:] używaną wyko-

k. 521v (skan 0524, strona lewa)

1używaną wykosił y siano zgromadził a W. Obżałowany obwie-

2szczenia ani Requizycyi żadney do zwierzchności Czeryło-

3wskiey [?] by pomieniona Sianożęć kiedy do Rachnow należeć

4miała nieuczyniwszy bez żadney pracy chcąc korzystać

5spędziwszy podwod niemałą kwotę y ludzi orężnych o-

6nym in subsidium przydawszy na pomienioną Sianożęć

7niesłusznie nastał ktorzy nastawszy Siana kopic Trzysta

8własnego Derebczyńskiego zabrali y do Dobr Rachnow

9zaprowadzili o zatym ninieyszy Comparens otaczowe [?] bez-

10prawne tak poranie Sianożęci wypasanie y wytrato-

11wanie tudzież Siana niesprawiedliwie zabranie powtor-

12nie napotem wyż wyrażonym obżałowanym nomine quo supra

13zamanifestowawszy Stawił przedemną Urzędem Wo-

14źnego Generała Wwa Podolskiego y innych opatrzne-

15go Walentego Szastowskiego [?] ktory w moc wierney Rellacyi swo-

16iey dobrowolnie zeznał, Jż on Roku na Akcie wyrażone-

17go Dnia Siedmnastego Czerwca maiąc przy sobie strony

18Szlachty ludzi wiary godnych urodz. Jmćb. P. Stanisła-

19wa Zacharzewskiego y Stefana Jaworskiego do tego

20Aktu wziętych na Requizycyą JW. Fedora Potockiego

21St. Smott. ziezdżał na Grunt własny Kopiłowiecki [?] od

22Zwedenowki leżący gdzie będąc widział y oglądał tegoż

23Gruntu więcey iak na Dni Czterysta przez Gromadę

24Zwedenowską uprzeyście zoranego potymzas Roku tegoż

25Dnia Dwudziestego Piątego [?] Lipca na affektacyą tegoż

26z Urod. Teodorem Obodyńskim y Kazimierzem Tomaszew-

27skim ziezdżał na Sianożęć własną Derebczyniecką gdzie

28będąc z pomienioną Szlachtą widział y oglądał Miysce

29na ktorych kopice Siana były in numero Trzysta ktore to

30siano przez Ludzi Rachniańskich zabrane że było miał

31wiadomość wczym Szlachtą sobie przytomną oświad-

32czywszy y tu ad Acta przybywszy prawdziwey wizyi swoiey

33uczynił y zeznał Rell. prosząc tak Comparens prott. iako y

34woźny wizyi Rell. actis connotari co y otrzymał Michał

35Jaworski. Woźny nie umieiący Pisma Krzyż S. położył

36Walenty Szastowski [?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Michał JAWORSKI w imieniu Teodora (w drugiej części „Fedora”) POTOCKIEGO, starosty smotryckiego, dziedzica dóbr klucza CZERYŁOWSKIEGO [?] i wsi do niego należących – DEREBCZYNA (w posesji zastawnej Franciszka Ksawerego URUSKIEGO [?], starosty gaiewskiego [?]) i KOPIŁÓWKI [?]. Protestacja przeciw Józefowi URBANOWSKIEMU, skarbnikowi wołyńskiemu, dziedzicowi RACHNÓW LASOWYCH, SŁEDZIÓW i ZWEDENÓWKI (por. akty 787, 801 – wykup tych dóbr z zastawu Mossakowskich w 1770 r.), oraz gromadom i szlachcie tych dóbr. Urbanowski, objąwszy w 1770 r. Rachny, Słedzie i Zwedenówkę, z kilkudziesięcioma ludźmi zbrojnymi i gromadą zwedenowską kazał zaorać ponad 400 dni gruntu kopiłowieckiego [?], niebędącego dotąd przedmiotem sporu; potem na sianożęć od dawna przydzieloną Derebczynowi, skoszoną przez zastawnego posesora Derebczyna, wysłał podwody i ludzi zbrojnych, którzy zabrali 300 kopic siana do Rachnów.

Relacja woźnego generalnego województwa podolskiego Walentego SZASTOWSKIEGO [?] (niepiśmienny): 17 VI 1770 ze szlachtą Stanisławem ZACHARZEWSKIM i Stefanem JAWORSKIM oglądał grunt kopiłowiecki [?] koło Zwedenówki, zaorany przez gromadę zwedenowską (ponad 400 dni); 25 [?] VII 1770 z Teodorem OBODYŃSKIM i Kazimierzem TOMASZEWSKIM oglądał sianożęć derebczyniecką, gdzie stało 300 kopic siana zabranych przez ludzi rachniańskich. Data drugiej wizji („Dwudziestego Piątego Lipca”) późniejsza od daty aktu (23 VII) – odczyt liczebnika niepewny albo pomyłka pisarza.

Odczyty niepewne: „Czeryłowskiego [?]” / „Czeryłowskiey [?]” (w rkp. ł podobne do t: „Czerytowskiego”), „Uruskiego [?]”, „Gaiewskiego [?]”, „Kopiłowki [?]” / „Kopiłowieckie [?]” (w rkp. „Kopiitowki”, „Kopiłowiecki”), „Sewzakom [?]”, „wynoszącym [?] naiezdnikom stary [?]”, „Compts [?]” (= Comparentis?), „otaczowe [?]”, „Szastowskiego [?]” (podpis „Szastow[ski]”). Derebczyn – pewne (dwukrotnie „Derebczyna”, „Derebczyńskiego”, „Derebczyniecką”; w pierwszym wystąpieniu zapis „Derepczyna”).

Łacina: nomine quo supra – „w imieniu jak wyżej”; in subsidium – „na pomoc”; in numero – „w liczbie”; ad Acta – „do akt”; actis connotari – „wpisać do akt”; Comparens – „stawający”; prott. (protestatio) – „protestacja”; nne (nomine) – „w imieniu”; ptko – „przeciwko”.

Miary: dzień (orny) – jednostka powierzchni gruntu (tyle, ile się zaorze w jeden dzień); kopica – stóg siana.

Streszczenie

23VII 1770 Michał Jaworski w imieniu Teodora Potockiego, starosty smotryckiego (dobra Derebczyn [?] w zastawie u F. K. Uruskiego [?] i Kopiłówka [?]), oprotestował Józefa Urbanowskiego, skarbnika wołyńskiego, nowego posesora Rachnów Lasowych, Słedziów i Zwedenówki, za kazanie zaorać ponad 400 dni gruntu kopiłowieckiego i zabranie 300 kopic siana z sianożęci derebczyńskiej. Woźny Walenty Szastowski [?] potwierdził obie szkody wizjami (17 VI i 25 [?] VII).

Transkrypcja

k. 522v (skan 0525, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Vice Regentem Grodu Winnickiego Comparens

6personaliter Urod. JP. Jozef Jnzkall [?] Kostrzycki Dobr Stwa Cze-

7hryńskiego JO. Xięcia Jmci Wdy Poznańskiego Pułkownik

8niegdy Urod. Tomasza Kostrzyckiego legitime spłodzony Syn

9a niegdy zaś Urodz. Stefana y Teodory z Strzelbickich [?] Małł.

10Kostrzyckich Wnuk iako przeto powziowszy wiadomość o

11wyraźney Genealogii Jmienia swego tak czyniąc to oświad-

12czenie swym y Mateusza Stefana y Baltazara synow

13swoich Jmieniem in diligentia sui w ten niżey opisany spo-

14sob y oto Jż ninieyszy Comparens będąc przez Antecessorow

15swoich u Dworu Nayiaśnieyszego Regnanta Polskiego

16Stefana Batorego zasłużonych, y od tegoż Antecessora

17swego linii pochodzący Pieczętuiącegosię Miesiącem nie

18wpełni na ktorym miesiącu krzyż a nad tym krzyżem

19Ręka miecz trzymaiąca, ale ninieyszy comparens wraz

20z S. pamięci Tomaszem Kostrzyckim Rodzicem swoim

21post hosticum do żadnych Papierow sobie służących przyiść

22nie mogli y onych wynaleść tedy wyż wspomnionych

23Antecessorow swoich czynione Tranzakcye ileby się gdzie

24kolwiek znaleść mogli nikomu innemu maią być

25służące tylko ninieyszemu Comparentowi iako natu-

26ralnemu Sukcessorowi iterum manifestuie się y Prote-

27stuie się prosząc tey manifestacyi copiam actis con-

28notari co y otrzymał. J. Kostrzycki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Józef KOSTRZYCKI (drugie imię lub przydomek nieodczytane – „Jnzkall [?]”), pułkownik (milicji) starostwa CZEHRYŃSKIEGO księcia wojewody poznańskiego (Antoniego Jabłonowskiego), syn Tomasza, wnuk Stefana i Teodory ze STRZELBICKICH [?], w imieniu własnym i synów Mateusza, Stefana i Baltazara oświadcza, że jego przodkowie byli zasłużeni na dworze króla Stefana Batorego; ród pieczętuje się herbem: półksiężyc (niepełny), nad nim krzyż, a nad krzyżem ręka trzymająca miecz (opis zbliżony do herbu Leliwa/Szeliga [?] z dodaną ręką z mieczem – ustalenie herbu poza zakresem odczytu). Z powodu najazdu nieprzyjacielskiego (post hosticum – zapewne koliszczyzna 1768) on i jego ojciec nie mogli dotrzeć do żadnych dokumentów rodowych; zastrzega, że wszelkie tranzakcje przodków, gdziekolwiek by się znalazły, należą wyłącznie do niego jako naturalnego sukcesora.

Łacina: in diligentia sui – „dla zachowania swoich praw (dla pilności swojej)”; comparens personaliter – „stawający osobiście”; legitime – „prawnie (z prawego łoża)”; post hosticum [insultum] – „po najeździe nieprzyjacielskim”; iterum – „ponownie”; copiam actis connotari – „wpisać kopię do akt”.

Odczyty niepewne: „Jnzkall [?]”, „Strzelbickich [?]”.

Streszczenie

23VII 1770 Józef Kostrzycki, pułkownik starostwa czehryńskiego księcia wojewody poznańskiego, w imieniu swoim i synów Mateusza, Stefana i Baltazara zamanifestował, że pochodzi od przodków zasłużonych za Stefana Batorego (herb: półksiężyc, krzyż, ręka z mieczem), a dokumenty rodowe zaginęły podczas najazdu; zastrzegł sobie prawa do wszelkich odnalezionych tranzakcji przodków.

Transkrypcja

k. 522v (skan 0525, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego Comparentes

6Personaliter Starozakonni Berko Jelcowicz [?] y Leyba Szkol-

7[reklamant:] nik

k. 523 (skan 0525, strona prawa; nr karty w rkp. 523)

1Szkolnik Obywatel Miasta Lipowca swym y całego Kaha-

2łu Lipowieckiego Jmieniem czyniąc to oświadczenie z wyraże-

3niem Głow męzkich y białey płci nayduiących się w tymże

4Miescie Lipowcu manifestuią y protestuią się w ten niżey opi-

5sany sposob y oto, Jż wspomniony Kahał Lipowiecki będąc

6przez Rebellią mocno uszczuplonym y tylko nie więcey iak na

7Głow Dwieście dwa w tymże Kahale Lipowieckim znayduie

8się na ktore y Juramentem probare tenże wspomniony Ka-

9hał iest gotowy ktory to Regestr per oblatam podany przez

10tychże kahalnych od Acta Castr. capitt. Vinniensia świad-

11czy a zatym ciż Comparentes ratione Supper. [?] omnium itera-

12ta manifestuią y protestuią się prosząc tey Manifestacyi

13copiam actis connotari co y otrzymali Bera [?] Jelcowicz

14Leybo Szkolnik ktory po Hebraysku podpisuię się.

Objaśnienia i tłumaczenia

Starozakonni Berko (w końcowej formule „Bera [?]”) JELCOWICZ [?] i Lejba SZKOLNIK, obywatele miasta LIPOWCA, w imieniu całego kahału lipowieckiego oświadczają, że kahał, mocno uszczuplony przez rebelię (koliszczyznę 1768), liczy nie więcej niż 202 głowy (mężczyzn i kobiet), co gotowi są potwierdzić przysięgą; rejestr głów podali per oblatam do akt grodu winnickiego. Manifestacja związana z wymiarem pogłównego żydowskiego – por. podobne manifestacje kahałów (akty 834, 838k).

Łacina: in diligentia sui – „dla zachowania swoich praw”; comparentes personaliter – „stawający osobiście”; Juramento probare – „dowieść przysięgą”; per oblatam – „przez oblatę (wniesienie do akt)”; Acta Castrensia capitanealia Vinniensia – „akta grodzkie starościńskie winnickie”; ratione superscriptorum [?] omnium iterata [manifestatione] – „z powodu wszystkich powyższych, ponowną manifestacją”; copiam actis connotari – „wpisać kopię do akt”.

Odczyty niepewne: „Jelcowicz [?]”, „Bera [?]”, „Supper. [?]”.

Streszczenie

23VII 1770 Berko Jelcowicz [?] i Lejba Szkolnik w imieniu kahału lipowieckiego oświadczyli, że po rebelii w Lipowcu pozostało tylko 202 głowy żydowskie (mężczyźni i kobiety), na co gotowi są przysiąc; rejestr złożono do akt grodzkich winnickich.

Transkrypcja

k. 523 (skan 0525, strona prawa; od 18. wiersza karty)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Czwartego Dnia

3Osobiście Stawiwszy się WJmć Pani Marianna z Szaw-

4łowskich Brudzeska Skarbnikowa Trembowelska iako

5słaba do Akt ninieyszych przybydź niemogła tak zaraz

6swym y WJP. Jakuba Brudzeskiego Skarbnika Tremb.

7Małł. swego oraz WJP. Antoniego Szawłowskiego Łowczego

8Ziemi Przemyskiey Komornika Granicznego Ziemi Halickiey

9Dobr Części wsi Sitnicy [?] y innych Dziedzica w Assystencyi

10Urod. JPana Jozefa Przezdzieckiego [?], Bliskiego Krewnego

11swego Jmieniem czyniąca z przychyleniem się do dawniey-

12szych Manifestow Protestacyi y Aresztow eo nomine po-

13czynionych iako nayuroczyściey na ptko Urod. JchmćPP.

14Piotrowi y Agniszce z Skoroposkich [?] Pasterskim Małł. y

15WWJchmć Panstwu Janowi y Helenie z Rybnowskich [?] Ruz-

16kowskim Podczaszym Mielnick. [?] Małł. Dobr wsi Sitnicy Części swo-

17iey Dziedzicom Panom, tudzież Pracowitym Pawłowi Na-

18łypie, Woytowi, Jwanowi Mołodyczce, Jwanowi Wybijanemu,

19Pitrowi Krzywoszyii, Dmytrowi Hawryłowemu Zięciowi,

20Jwanowi Sztalowemu [?], Dmytrowi Kirlice [?], Olexie [?] Szewcowi,

21[reklamant:] Hawryłowi Staremu

k. 523v (skan 0526, strona lewa)

1Hawryłowi Staremu Woytowi, Michałowi Czernikowi [?], De-

2mianowi Martyniukowi, Semenowi Guzowi, Fedkowi Szewcowi

3Michaykowi Guzowemu Zięciowi, Fedkowi Petrze [?], Maxymowi Ho-

4pakowi, Radkowi [?] Głuchemu, Maxymowi Lasowemu, Hryćko-

5wi Parobkowi, Jakichkolwiek Jmion Mielnikowemu Parobko-

6wi Białokoniowi [?], Sztapakowi [?], Przewoźnikom Dwom Jwanowi

7Kondratowi Tokarczynym Synom, Chomie y Michałkowi, Mielni-

8kom, Dmytrowi Woytowemu Zięciowi Petrowi [?] Dziedzikowi [?], Wo-

9ytowi Mazurowi, Wasylowi Szaruikowi [?], Pawłowi Ku-

10czerowemu Synowi, Daniłowi Puptachowi [?], Romanowi, O-

11bu [?] Jwanowi y Maxymowi Symonowym Synom Szymo-

12nowi Staremu, Romanowi Kuczerowemu Synowi Kondrato-

13wi Hrynkowemu Zięciowi, Wasylowi, y Fedkowi Maybo-

14rodziukom, nie mniey Urod. Michałowi Jusztowskiemu [?] Gracy-

15aliście na Części WW. Ruszkowskich mieszkaiącemu y innym

16z tey Części Poddanym y Ludziom Jchmć Służącym na ni-

17ży [?] wyrażone wiolencye y zasadzki zbroyny [?] oręż, tudzież cepy y

18kosy uzbroionym do Osob kilkudziesiąt przysposobionym, po

19Jmionach y Przezwiskach lepiey Jchmć wiadomym Mani-

20festowała y Protestowała się w takowy sposob. Jż Jchmć

21Obżałł. nieukontentuiąc się dawnieyszemi wiolencyami y Krzywda-

22mi, o ktorych dość wiele Manifestow y Protestacyi świadczy

23przez siebie ninieyszym prottantom podziałanemi, iescze [?]

24na większą onych goniąc Ruinę Substancyi zdrowia y życia

25na Dniu Dwunastym Mca Lipca Roku teraznieyszego zmowiw-

26szy się z sobą, iż oskarżeni naypierw Urod. Felixa Kuprzeckiego [?]

27Zięcia teraznieyszey Stawaiący z Dobr Sitnicy do Uiarzyńce [?]

28iadącego nic sobie niewinnego y żadney kłotni [?] na siebie nie-

29spodziewaiącego się Urod. Pasterski z Urod. Jusztowskim [?] Gracyali-

30stą y Chłopstwem z Części WW. Ruszkowskich Małł. Subordy-

31nowanemi na dobrowolney Drodze y własnym Gruncie Pro-

32testantium zastąpiwszy nielitościwie zbili Konie parę z wozem

33zabrał y onż samego z Czeladzią pieszo puściwszy, do swego

34Dworku w Sitnicy będącego zaprowadzić kazał, potym w

35tymże Punkcie tenże Urod. Pasterski z Urod. Jusztowskim w Ser-

36mięgi y Czapki Chłopskie przebrawszy się, subordynowawszy

37wprzod z W. Ruszkowskim Chłopstwo z orężem cepami y kosami

38na zasadzki y Strzelby kilka sztuk dobrze nabitey y opatrzony

39ze wszelką amonicyą z sobą wziowszy temiż końmi y wozem

40z podworza swego po Chłopsku przebrany wyiechał gdzie

41[reklamant:] W. Antoni Brudz[ewski]

k. 524 (skan 0526, strona prawa; nr karty w rkp. 524)

1W. Antoni Brudzewski Syn WJP. Stawaiący chcący się dowiedzieć

2żałuiący [?] by przyczyny Konie były zabrane z remonstracyą y per-

3swazyą do Obżałł. idący nie maiąc że Parobcy z potrawą [?] czy-

4li do Robotnika w pole iadą ile przebranych w Sermięgi nie-

5mogąc rekognoskować z potkawszy się porzod mowić aby się za-

6trzymali, nimsię z Samemi Panami rozmowi y dowie zaco by

7tez konie zabrać kazano tychże koni troche wstrzymał, ale-

8ci tenże Urod. Pasterski z woza schwyciwszy się y do niespodzie-

9wanego y nic sobie niewinnego tegoż Urod. Antoniego Bru-

10dzewskiego na ktorego życie bez winnie dawniey przechwał-

11ki czynił y czuwał, z Karabinem pięcią Lotkami y kulą szro-

12tą [?] nabitym o puttora kroka przyskoczywszy y do piersi zmie-

13rzywszy wystrzelił a tak w tym impecie chybiwszy piersi

14w Oboyczyk y Sam Sustaw ramienia Ręki prawey temiż

15pięcią Lotkami y kulą tak tyrańsko uderzył, że Oboy-

16czyk y Sustaw cały z Ramieniem y Piszczelem na miazgę

17zgruchotawszy ledwie ręki ze szczętem nie ustrzelił, y tak

18z bliskiego postrzału żupan na onym zapaliwszy samego

19bez Duszy na ziemię upadłego zostawił y z temiż końmi

20y wozem do Lasu uszedł na ktorą tak tyrańską scenę

21gdy WJP. stawaiąca do smiertelnego y prawie na poły

22umarłego Syna swego wozkiem, chcąc ciało wziąć na wo-

23zie przyiechała tedy Chłopstwo nie maiąc że iuż cale zabity

24był [?] tegoż ciała wziąć nie dopuszczaiąc z cepami y kosami

25na tez Prottkę rzuciwszy się y bez żadney skromności, rozpust-

26ne y wyuzdane Chłopstwo y w czasie teraznieyszym do

27Buntow y wszelkiey swawoli Skłonne nie uczciwemi one

28dysgustowawszy słowy w oczy Drągami straszaiąc bić

29chciało zas raptownie porwawszy skrycie schować chcieli, y za-

30pewne w puł umarłemu byliby iuż sprawili pogrzeb, gdy-

31by w tymże raptownym porwaniu Urod. ięczyć y krzyczeć

32nie zaczoł, a tak Chłopstwo uyrzawszy iescze żywego, z prze-

33strachu zemgłałego o ziemię rzuciwszy w rozsypkę poszło

34ktoryto Urod. Antoni Brudzewski bez nadziei życia zosta-

35iący żadną miarą do Akt ninieyszych dla uczynienia ob-

36dukcyi przywieziony bydź nie może, albowiem o mil dwie do

37Dobr Tomaszpola w Sąsiedztwie będących przeszłe dni

38dwa ledwie zawieziony został dla kuracyi, Wiolatorow zas

39gdy podług prawa WJP. Prottka urzędownie za taborem [?]

40[reklamant:] Excessa [?] ar[esztować]

k. 524v (skan 0527, strona lewa)

1Excessa [?] aresztować kazała, kiedyż Chłopstwo iawnie wyznało że

2przez rozkaz Panow swoich pełnić musiało a zatym taż stawaiąca

3widząc się bydź tak nieznośnie ukrzywdzoną zważaiąc czas

4teraznieyszy nieszczęśliwey pory, ktory wszelkie Jurisdictie y Sub-

5sellia usteły [?], a pokrzywdzonym Sprawiedliwość uchylona za-

6pobiegaiąc więc takowym niepraktykowanym bezprawiom

7ażeby przez wyż wyrażone gwałty tumulty zasadzki zaboystwa

8oraz Chłopstwa fomentowanie y przechwałki czynienie, dla

9ktorych w własnym Domu nie iest bezpieczna ocalenia,

10takowemu większemu nie podpadła niebespieczeństwu wła-

11snego zdrowia y życia, a takowe bezprawia, w przyzwoitym cza-

12sie teraznieyszego Kryminalnym aktom Jurysdykcyi y gdzie

13z Prawa należeć będzie sprawiedliwości szukać oświadczaią-

14cą [?] y powtornie na ptko wyż wyrażonym obżałł. iako nay-

15uroczyściey manifestuiąc y protestuiąc się Żupan Hamłoto-

16wy [?] popalony Urod. Antoniego Brudzewskiego, z Rękawem Prawym

17ledwie z przyramieniem nie odstrzelonym na wylot przestrzelonym,

18spalonym, y mocno na Samym Oboyczyku y przyramku zdziura-

19wionym przed Urzędem ninieyszym prezentowała, y onże za po[prze]-

20dzaiącym Urzędu ninieyszego zodbrania [?] zalewitowaniem [?] nazad

21do siebie wyręczyła [?] po ktorym wyręczeniu W. Prottka stawiła przed

22tymże Urzędem Woźnego Generała Woiewa Bracł. y innych O-

23patrz. Bazylego Sadkowskiego ktory stawiony w moc wierney

24relacyi swoiey iawnie y dobrowolnie zeznał, Jż on Roku teraznie-

25yszego Dnia Dwunastego Mca na affektacyą WWJchmć Panow

26Antoniego Szawłowskiego Komor. Granicz. Ziemi Halickiey Dobr

27Części wsi Sitnicy Dziedzica, Jakuba Marianny z Szawłowskich

28Brudzewskich Skarbnikow Tremb. Małł. maiąc przy sobie stro-

29nę Szlachty ludzi wiary godnych Urod. JchmćPP. Michała

30Sosyńskiego [?] y Michała Bochońskiego [?] dla większego świade-

31ctwa do tego Aktu wziętych był w Dobrach Wsi Sitnicy

32na Części WJP. Antoniego Szawłowskiego Komor. Gran. Ziem. Halick.

33Gdzie będąc na Urod. Antonim Brudzewskim Synie WWJchmć PP.

34Jakuba y Marianny Brudzewskich Małł. we Dworze tamże bę-

35dącym bez nadziei życia leżącym postrzał Dzy [?] karabinowey

36pięcią Lotkami y kulą z przestrzeleniem y wyrwaniem ciała na-

37wylot, tudzież pogruchotaniem kości ramienia y Piszczelu

38Ręki prawey w Oboyczyku zadany, y tak ramie więcey iak na

39piędź, zdziurawione tak dalece że ledwie Ręka od ramienia

40ze szczętem nie ustrzelona oraz samego bez nadziei życia zo-

41[reklamant:] staiącego

k. 525 (skan 0527, strona prawa; nr karty w rkp. 525)

1zostaiącego mdlejącego y prawie konaiącego widział y oglądał.

2Ktoryto postrzał tenże Urod. Antoni Brudzewski przed tymże Wo-

3źnym y Szlachtą mienił od Urod. Pasterskiego w Sermiędze y

4Czapce Chłopskiey przebranego bydź sobie zadany co widziawszy

5y oglądawszy Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się zaraz

6tegoż samego Dnia Miesiąca y Roku z temiż Jchmć Szlachtą

7na affektacyą tychże WWJ Requirentow na Części W. Ruszkowskich

8Podczasz. Mielń. [?] w tychże Dobrach Wsi Sitnicy będącą zszedł [?] gdzie

9przyszedłszy we Dworze tameyszym u samychże WW Ruszko-

10wskich przytomnych Roboczych [?] Pawło Nałypę Woyta, Jwana

11Mołodyczkę, Jwana Wybijanego, Petra Krzywoszyikę, Dmytra

12Hawryłowego Zięcia, Jwana Sztalowego [?], Dmytra Kirlikę [?], O-

13lexę [?] Szewca, Hawryła Starego Woyta, Michayła Czernika [?], Dy-

14miana Martaniuka, Semena Guza, Fedka Szewca, Michayła

15Guzowego Zięcia, Fedka Petrę [?], Maxyma Hopaka, Maxyma La-

16sowego, Hryćka Parobka, Jakichkolwiek Jmion Białokonia [?],

17Radę [?] Głuchego, Sztapaka [?], Przewoźnikow Dwoch Parobkow

18Jwana y Kondrata Tokarczynych Synow, Chomę y Michałka

19Mielnikow, Dmytra Woytowego Zięcia, Petra Dziedzika [?], Woy-

20ta Mazura, Wasyla Szaruika [?], Pawła Kuczerowego Syna, Da-

21niła Puptachę [?], Romana, Obu [?] Jwana, y Maxyma, Szymono-

22wych Synow, Szymona Starego, Romana Kuczerowego Syna,

23Kondrata Hrynkowego Zięcia, Woyta Mayborodziuka y całą

24Gromadę tey Części tudzież Urod. Michała Jusztowskiego [?] Gracyali-

25stę, y innych ludzi Służących po imionach y przezwiskach Jchmć

26wiadomych aktualnych Wiolatorow Swawolnikow [?] y Drog pu-

27blicznych zastępcow w Grzywnach prawem opisanych areszto-

28wał y prawnie przyporęczył, ktory Aresz[t] WW. Ruszkowscy

29Małł. na tych wiolatorow dobrowolnie przyiowszy onychże do

30rozprawy prawney dotrzymać deklarowali y Submittowali się

31wczym on Woźny Szlachtą sobie przytomną oświadczy-

32wszy się tu do Akt przybywszy przed Urzędem ninieyszym

33prawdziwey wizyi y Aresztu uczynił y zeznał Rell. Marian-

34na Brudzewska, Jako Assystent podpisuię Jozef Przezdzie-

35cki [?], Woźny nie umieiący pisać Krzyż S. kładnie Bazyli Sadkow-

36ski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparentka: Marianna z SZAWŁOWSKICH BRUDZEWSKA, skarbnikowa trembowelska (chora, przybyła z asystentem – bliskim krewnym Józefem PRZEZDZIECKIM [?]), w imieniu własnym, męża Jakuba BRUDZEWSKIEGO, skarbnika trembowelskiego, oraz Antoniego SZAWŁOWSKIEGO, łowczego ziemi przemyskiej, komornika granicznego ziemi halickiej, dziedzica części wsi SITNICY [?]. Obżałowani: Piotr i Agnieszka ze SKOROPOSKICH [?] PASTERSCY oraz Jan i Helena z RYBNOWSKICH [?] RUSZKOWSCY, podczaszowie mielniccy [?] – dziedzice drugiej części Sitnicy; Michał JUSZTOWSKI [?], „gracjalista” (szlachcic mieszkający łaskawie na części Ruszkowskich), wójtowie Paweł NAŁYPA i Hawryło Stary oraz kilkudziesięciu chłopów z części Ruszkowskich (imiona wyliczone dwukrotnie – w protestacji i w relacji woźnego; formy niepewne porównywano).

Przebieg (12 VII 1770): Pasterski z Jusztowskim [?] i chłopstwem zastąpili na drodze Feliksowi KUPRZECKIEMU [?], zięciowi komparentki, jadącemu z Sitnicy do Uiarzyniec [?], pobili go, zabrali parę koni z wozem, jego samego z czeladzią puścili pieszo; następnie Pasterski i Jusztowski przebrani w chłopskie sukmany i czapki, z chłopami uzbrojonymi w cepy i kosy oraz kilkoma nabitymi strzelbami, wyjechali zabranym wozem na zasadzkę. Gdy Antoni BRUDZEWSKI, syn komparentki, chcąc się dowiedzieć, za co zabrano konie, zatrzymał wóz (nie poznał przebranych), Pasterski z odległości półtora kroku wystrzelił do niego z karabinu nabitego pięcioma lotkami i kulą – chybiwszy piersi, zgruchotał obojczyk, staw i kość ramienia prawej ręki, podpalił na nim żupan i uciekł do lasu. Gdy matka przyjechała po rannego, chłopi z cepami i kosami nie pozwolili zabrać ciała, lżyli ją i grozili drągami, a rannego chcieli porwać i ukryć („pochować”) – uciekli, gdy zaczął jęczeć. Ranny, bez nadziei życia, został przewieziony do dóbr TOMASZPOLA (2 mile) na kurację, dlatego nie mógł być przywieziony do obdukcji. Komparentka okazała w urzędzie przestrzelony i spalony żupan syna. Por. akt 856 (wizja bydła i koni).

Relacja woźnego generalnego województwa bracławskiego Bazylego SADKOWSKIEGO (niepiśmienny), ze szlachtą Michałem SOSYŃSKIM [?] (w rkp. „Srozyńskiego”; por. akt 856 „Sosyńskiego”) i Michałem BOCHOŃSKIM [?]: 12 VII 1770 obejrzał rannego Antoniego Brudzewskiego we dworze na części Szawłowskiego w Sitnicy (rany jak wyżej; ranny wskazał Pasterskiego jako sprawcę); tegoż dnia na części Ruszkowskich zaaresztował wymienionych chłopów, gromadę i Jusztowskiego [?] u samych Ruszkowskich, którzy areszt przyjęli. Podpisy: Marianna Brudzewska, Józef Przezdziecki [?] jako asystent; woźny – krzyżyk.

Odczyty niepewne: „Sitnicy [?]” (w rkp. „Sitnicy”/„Sitniey”; forma powtarza się wielokrotnie), „Przezdzieckiego [?]”, „Skoroposkich [?]”, „Rybnowskich [?]”, „Mielnick. [?]”, „Kuprzeckiego [?]”, „Uiarzyńce [?]”, „Jusztowskiemu [?]”, liczne imiona i przezwiska chłopów (Szaruik [?], Puptach [?], Białokoń [?], Rada [?], Sztapak [?], Sztalowy [?], Kirlika [?], Olexa [?], Dziedzik [?]), „Hamłotowy [?]”, „zodbrania [?] zalewitowaniem [?] … wyręczyła [?]”, „Dzy [?] karabinowey”, „Excessa [?]”, „za taborem [?]”, „Swawolnikow [?]”.

Łacina i wyrazy obce: eo nomine – „z tego tytułu”; per swazyą (perswazja) – „namowa”; subordynowawszy – „nasławszy, podporządkowawszy (podburzywszy)”; amonicya – „amunicja”; lotki – śrut grubszy; sustaw – staw; piszczel – kość; obdukcya – oględziny lekarsko-sądowe; Jurisdictie y Subsellia – „sądy i instancje”; fomentowanie – „podżeganie”; gracyalista – szlachcic mieszkający łaskawie (gratis) w cudzych dobrach; cum praesenti visione et aresto – „wraz z niniejszą wizją i aresztem”.

Streszczenie

24VII 1770 Marianna z Szawłowskich Brudzewska, skarbnikowa trembowelska, w imieniu swoim, męża Jakuba i Antoniego Szawłowskiego oprotestowała Piotra i Agnieszkę Pasterskich, Jana i Helenę Ruszkowskich, podczaszych mielnickich [?], gracjalistę Michała Jusztowskiego [?] i chłopów z ich części Sitnicy [?]: 12 VII 1770 napadli na jej zięcia Feliksa Kuprzeckiego [?] i zabrali mu konie, po czym Pasterski, przebrany po chłopsku, postrzelił z karabinu jej syna Antoniego, gruchocąc mu ramię; chłopi nie pozwalali matce zabrać rannego i próbowali go porwać. Woźny Bazyli Sadkowski potwierdził rany i zaaresztował sprawców.

Transkrypcja

k. 525 (skan 0527, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnick.

4[reklamant:] y przedemną

k. 525v (skan 0528, strona lewa)

1y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

2grabstwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego, Stanowszy o-

3czewisto Woźny Gerał Wwa Bracł. y innych opatrzny Bazy-

4li Sadkowski w moc wierney Rell. swoiey iawnie y dobrowolnie ze-

5znał Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

6Dnia Dziewiątego Czerwca na affektacyą y Prawną requizycyą

7WW. JchmćPP. Jakuba y Marianny z Szawłowskich Brudzewskich

8Skarbnikow Tremb. Małł. maiąc przy sobie stronę Szlachty lu-

9dzi wiary godnych Urod. JchmćPanow Michała Sosyń-

10skiego [?] y Jozefa Czaykowskiego dla większego świadectwa do

11tego aktu wziętych ziezdżał do Dobr Wsi Sitnicy na Części W.

12Antoniego Szawłowskiego Łowcz. Ziemi Przemysk. Komor. Grani.

13Ziemi Halick. gdzie ziechawszy we dworze tameyszym, Skor

14Dwie z Pary Wołow siwych Wołoskich wartuiących Tale-

15row bitych szesnaście, skorę z Wołu Czerwonego wartuiące-

16go Talerow bitych Osm skor dwie z Krowy Siwey Wołoskiey

17y Cielęcia tyże wartuiące talerow bitych sześć Skorę z Ja-

18łowicy Czerwoney wartuiący talerow Bitych Dwa, Sko-

19rę z Konia Karego rosłego wartuiącego Czerwonych złł. sześć

20Skorę z Klaczy Gniadey wartuiący talerow bitych Dzie-

21sięć. Skorę z Źrebca w trzeciey Paszy Koloris [?] Talerow

22bitych dwanaście, Skorę z Konia Myszatego wartuiące-

23go Talerow bitych sześć, z Bydła y Koni tychże WW Re-

24quirentow własnego zdechłego pozdeymowane widział y oglą-

25dał ktore to zdechnie [?] tegoż Bydła y Koni z przyczyny zabrania Siana

26własnego tychże Urod. Requirentow przez Urod. Piotra Pasterskie-

27go Gwałtownym y zwierzym sposobem w Miesiącu Grudniu

28Roku przeszłego testante manifestatione tychże Requirentow

29y od całey Gromady tey że Wsi Sitnicy osobliwie od Podda-

30nych WW. Ruszkowskich tez skory zdeymuiących y twier-

31dzących [?] słyszał co widziawszy oglądawszy y słyszawszy

32Szlachtą sobie przytomną Oświadczywszy się tu do Akt

33przybył y przed Urzędem ninieyszym prawdziwey wizyi

34Skor z zdechłego bydła y koni uczynił y zeznał Rell. Wo-

35źny nie umieiący pisać Krzyż S. kładnie Bazyli Sadkowski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Woźny generalny województwa bracławskiego Bazyli SADKOWSKI (niepiśmienny) zeznaje, że 9 VI 1770 na żądanie Jakuba i Marianny ze SZAWŁOWSKICH BRUDZEWSKICH, skarbników trembowelskich, w obecności szlachty Michała SOSYŃSKIEGO [?] i Józefa CZAYKOWSKIEGO, we dworze na części Antoniego SZAWŁOWSKIEGO w SITNICY [?] oglądał skóry zdjęte z padłego bydła i koni requirentów: 2 woły siwe wołoskie (16 talarów bitych), wół czerwony (8 tal.), krowa siwa wołoska z cielęciem (6 tal.), jałowica czerwona (2 tal.), koń kary rosły (6 czerwonych złotych), klacz gniada (10 tal.), źrebiec trzeciej paszy (12 tal.), koń myszaty (6 tal.). Bydło padło z braku siana, które w grudniu 1769 gwałtem zabrał Piotr PASTERSKI (co potwierdziła manifestacja requirentów oraz gromada, zwłaszcza poddani Ruszkowskich, którzy zdejmowali skóry). Por. akt 855.

Łacina i terminy: ad Instantiam – „na żądanie”; testante manifestatione – „jak świadczy manifestacja”; w trzeciey Paszy – (źrebiec) trzyletni, trzeci rok na pastwisku; Koloris [?] – niejasne, może „koloru …” z pominiętą nazwą maści; talary bite – talary pełnej wagi (bite, nie liczeniowe); czerwone złote – dukaty.

Odczyty niepewne: „Sosyńskiego [?]” (w akcie 855 zapis „Srozyńskiego”), „Koloris [?]”, „zdechnie [?]” (w rkp. „odesie”/„zdeszie”), „twierdzących [?]”. Tytuł „Skor zdechłego” (w rkp. „Skorodesztegi”) – rozstrzygnięty przez formułę końcową „wizyi Skor z zdechłego bydła”.

Streszczenie

24VII 1770 woźny Bazyli Sadkowski zeznał, że 9 VI 1770 na żądanie Jakuba i Marianny Brudzewskich, skarbników trembowelskich, oglądał we dworze w Sitnicy [?] skóry z padłych dziewięciu sztuk bydła i koni (łącznie ok. 60 talarów bitych i 6 czerwonych złotych); bydło padło z głodu, bo w grudniu 1769 Piotr Pasterski gwałtem zabrał siano requirentów.

Transkrypcja

k. 525v (skan 0528, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2[reklamant:] Miesiąca

k. 526 (skan 0528, strona prawa; nr karty w rkp. 526)

1Miesiąca Julii Dwudziestego Czwartego Dnia

2Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

3Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrab-

4stwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego, Compar. Ptr Urod.

5JPan Jan Suhak [?] Jmieniem y z wyraźney woli JW. JPana Ada-

6ma Myszki Chołoniewskiego Kasztel. Buskiego Dobr Wsiow

7Hułowiec [?] y Pisarzowki Dziedzica ptko W. JPani Honoratce

8Michayłowskiey Łowcz. Zwinog. pozostałey wdowie Matcey

9Sukcessorem z Nayd [?] y W. JP. Walerianem Michałowskim

10Łowcz. Zwinog. spłodzonym Swiadczy y protestuie się oto Jż Jch-

11mość Obwinieni a mianowicie WJP. Michałowska Małł.

12maiąc w Dzierżawie swey Wieś Chomutyńce Grontami

13ze Wsiami Hułowce [?] y Pisarzowki JW. Kasztelana Dziedzi-

14cznemi legitime ograniczonemi styklaiącą się, nigdy na Rzy-

15ce Sosence [?] przez Wieś Pisarzowkę idący a z Pisarzowki

16w pomienioną Wieś Chomutynce wpadaiący, Grobli Mły-

17now ani żakotow [?] od wiekow nie maiąca, y dla zalania Gron-

18tow Hułowieckich [?] y Pisarzowieckich mieć nie mogąca

19w Roku teraznieyszym podczas zamieszania w Oyczyznie

20chcąc w kłotni swoiey zyskać [?] nie uważaiąc na Przy-

21iacioł [?] umyslnie wziętych sprawiedliwe rozważania w

22Zwierzchowinie Stawu Hatałkowskiego [?] na wspomnioney

23Rzyce Sosence [?] zaiętego Groblę na młyny przeciwko Prawu Po-

24spolitemu y Dokumentom Grobel nowych broniącym de-

25nova sadzić ważyła się, a przeto Grunta Sianożęci Hułowiec-

26kie y Pisarzowieckie zallać Młyny y Groble Pisarzowieckie

27ab Ævo będące potopić usiłuie y iescze w Robocie z Istoty

28swoiey zawsze w Każdym Sądzie naganney ubiegaiąc się

29z nienależytym w Grodzie tuteyszym w zarzutach nigdy do

30wieść się nie mogących uskarżeniem oczerniła y kiedy gwał-

31towności ktore nie były pełnione lecz rzeczywisty wynala-

32zek piorem zawziętością napoionym okryśliła Woźnego do

33zeznania sinistre wizyi niby znakow stary Grobli ktory

34nigdy nie było subministrowała o takowe tedy szkody y

35krzywdy widoczne abyonych JWP. Kasztelan nie ponosił

36przestrzegaiąc całości Dobr iego a zapobiegaiąc wszelkim

37WJP. Łowczyney Zwinogr. nowo wynaleziony[m] umysłom [?]

38Jako y opisaniu JW. Protestta Pryncypała tenże Protestant

39nomine quo supra iteratis Protestat. et Reprotestat. vicibus

40[reklamant:] ofiaruie

k. 526v (skan 0529, strona lewa)

1ofiaruie JW. Pryncypała swego takiż nowości w zaymowaniu Grobli

2y wystawieniu Młynow nie należytych broniąc prawnie nie zaniechać

3A na utwierdzenie Prawdy woźnego Generała Wwa Bracł. y In-

4nych opatrznego Fedora Janowskiego przedemną Urzędem Stawił

5ktory w moc wierney y prawdziwey Relacyi swoiey ustnie y dobro-

6wolnie zeznał Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc siedmset Siedm-

7dziesiątego Dnia Osmnastego Miesiąca teraznieyszego na praw-

8ne wezwanie JW. JP. Adama Myszki Chołoniewskiego Kastela-

9na Buskiego maiąc przy sobie stronę Szlachty Ludzi wiary go-

10dnych Urod. JchmćPanow Stanisława Dembowskiego y Franciszka

11Rosińskiego [?] dla tym większey wiary sobie wziętych był na miey-

12scu zaięcia Grobli przez WJP. Michałowską Łowcz. Zwinog.

13Nowofundowaney gdzie będąc widział tę Groblę nową do kra-

14iu Skały przypartą, pod Gorą za Rzykę Sosenkę [?] na Wierzcho-

15winie Stawu Hatayłkowskiego [?] zaymowaną y od tey wyży sa-

16mey Skały na Łokci Trzydzieści wzdłuż ponad wodę ciągną-

17cą się, Stary zas Grobli żadnych znakow nie masz ani mo-

18gło bydź y podobieństwa mieysca do Grobli niemasz, Co oglą-

19dawszy y widziawszy Szlachtą sobie przytomną oświadczy-

20wszy się z tamtąd ziechał y tu do Akt przybywszy przedemną

21Urzędem Prawdziwey Wizyi swoiey uczynił y zeznał Relacyą

22Prosząc tak Comparens swoiey Manifestacyi iako y Wo-

23źny Wizyi Relacyi do Akt przyięcia co y otrzymał. Jan

24Suhak [?] mp. Woźny nie umieiący Pisać Krzyż S. kładnie Teodor

25Janowski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Plenipotent Jan SUHAK [?] (w tekście „Sukal [?]”, w podpisie „Suhak mp”) w imieniu Adama Myszki CHOŁONIEWSKIEGO, kasztelana buskiego, dziedzica wsi HUŁOWCE [?] (w rkp. „Hutowiec”, „Hatowieckich” – ł pisane jak t) i PISARZÓWKA, reprotestuje przeciw Honoracie MICHAŁOWSKIEJ, łowczynie zwinogrodzkiej, wdowie, i jej synowi Walerianowi (łowczycowi zwinogrodzkiemu): Michałowska, trzymając w dzierżawie wieś CHOMUTYŃCE (graniczącą z Hułowcami [?] i Pisarzówką), która nigdy nie miała na rzece SOSENCE [?] (płynącej przez Pisarzówkę do Chomutyniec) grobli ani młynów, w 1770 r. „podczas zamieszania w Ojczyźnie” wbrew prawu usypała nową groblę na wierzchowinie stawu HATAŁKOWSKIEGO [?], przez co zalewa sianożęci hułowieckie i pisarzowieckie i grozi zatopieniem dawnych młynów i grobli pisarzowieckich; ponadto w grodzie winnickim oczerniła kasztelana nieprawdziwymi skargami i nakłoniła woźnego do fałszywej relacji o rzekomych śladach starej grobli (por. akty 789, 792 – spór Michałowskiej z Chołoniewskim i Lubomirskim o groblę i młyn w Chomutyńcach).

Relacja woźnego generalnego województwa bracławskiego Fedora (w podpisie Teodora) JANOWSKIEGO (niepiśmienny), ze szlachtą Stanisławem DEMBOWSKIM i Franciszkiem ROSIŃSKIM [?]: 18 VII 1770 oglądał nową groblę, przypartą do skały pod górą za rzeką, ciągnącą się ok. 30 łokci wzdłuż wody; śladów starej grobli nie ma.

Odczyty niepewne: „Suhak [?]”/„Sukal [?]”, „Hułowce [?]” (forma ujednolicona; możliwe też Hałowce), „Sosenka [?]” (w rkp. „Sawince”/„Sosence”, „Sosenkę”), „Hatałkowskiego [?]”/„Hatayłkowskiego [?]”, „żakotow [?]” (zakłady?), „z Nayd [?]”, „Honoratce” (tak w rkp.), „zyskać [?]”, „Przyiacioł [?]”, „umysłom [?]”, „Rosińskiego [?]”.

Łacina: legitime – „prawnie”; de nova – „na nowo”; ab Ævo – „od wieków”; sinistre – „opacznie, fałszywie”; subministrowała – „podsunęła, dostarczyła”; nomine quo supra iteratis Protestationibus et Reprotestationibus vicibus – „w imieniu jak wyżej, ponowionymi protestacjami i reprotestacjami”.

Streszczenie

24VII 1770 Jan Suhak [?] w imieniu Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana buskiego (Hułowce [?], Pisarzówka), zaniósł reprotestację przeciw Honoracie Michałowskiej, łowczynie zwinogrodzkiej, dzierżawczyni Chomutyniec, która w 1770 r. bezprawnie usypała nową groblę na rzece Sosence [?], zalewając sianożęci i grożąc młynom kasztelana, a w grodzie fałszywie go oskarżała. Woźny Fedor Janowski potwierdził 18 VII, że grobla jest nowa i nie ma śladów dawnej.

Transkrypcja

k. 526v (skan 0529, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiestnikiem

5Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego.

6Comparens ptr Urod. JPan Woyciech Salamon Szaniaw-

7ski swym y Urod. JP. Piotra Salamona Szaniawskiego

8Brata swego Rodzonego na Smiertelney pościeli zostaiące-

9go Jmieniem summopere laesus et injuriatus iako przeto do

10Akt ninieyszych Grodzkich Winnick. przyiechać mogł tak

11zaraz solenną na przeciwko Urod. JchmćPaństwu Piotrowi

12y Agnieszce ze Skoropowskich [?] Pasterskim Małł. WW. JP. Janowi y

13Helenie z Rybnowskich [?] Ruszkowskim Podcz. Mielń. [?] Małł.

14[reklamant:] tudzież

k. 527 (skan 0529, strona prawa; nr karty w rkp. 527)

1tudzież Pracowitym Pawłowi Nałypie Woytowi, Jwanowi Moło-

2dyczce, Jwanowi Wybijanemu, Petrowi Krzywoszyii, Dmytrowi Haw-

3ryłowemu Zięciowi, Jwanowi Sztalowemu [?], Dmytrowi Kirlice [?],

4Olexie [?] Szewcowi, Hawryłowi Staremu Woytowi Michaiłowi

5Czerniykowi [?], Demianowi Martyniukowi, Semenowi Guzowi, Fed-

6kowi Szewcowi Michaykowi Guzowemu, Fedkowi Szewcowi,

7Michaykowi Guzowemu Zięciowi, Fedkowi Petrze, Maxymowi

8Hopakowi Radkowi [?] Głuchemu Maxymowi Lasowemu Hryć-

9kowi Parobkowi. Quorumvis nominum Białokuniowi [?], Szta-

10pakowi [?], Przewoźnikom Dwom Parobkom, Jwanowi y Kondratowi

11Tokarczynym Synom, Chomie y Michałkowi, Mielnikom Dmy-

12trowi Woytowemu Zięciowi, Petrowi Dziduchowi [?], Woytkowi

13Mazurowi, Wasylowi Strożukowi [?], Pawłowi Kuczerowemu

14Synowi, Daniłowi Paplachowi [?] Romanowi Szymonowi

15Staremu, Olexie [?], y Jwanowi Szymonowym Synom, Maxymo-

16wi Szymonowemu synowi, Romanowi Kuczerowemu Syno-

17wi Kondratowi Hrynkowemu Zięciowi Wasylowi Maybo-

18rodziukowi y innym ludziom do cepow y kiiow się przytra-

19fiłym [?] na zabicie nic sobie niewinnych Urod. Manifestantow Li-

20cencyowanych [?] oppressorom przed Aktami ninieyszemi Grodu

21Winnickiego solenną zanosi Protestacyą oto Jż Jchmć Obżałł.

22et quidem primitive Urod. Pasterski dobrawszy sobie Chłopow

23W. Ruszkowskiego Pod. Mielń. Osob kilkadziesiąt z cepami kiy-

24mi śmiał y ważył się na Dniu Dwudziestym Piątym Miesią-

25ca Czerwca Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmdzie-

26siątego na Dobrowolney drodze we Wsi Sitnicy na Grob-

27li na ninieyszych Prottow y onych zastąpiwszy zasadzki poczy-

28nić z Koni pościągać [?], poobdzierać okrutnie kiymi zbić kale-

29kami [?] uczynić za włosy szarpaiąc pięścią między oczy biiąc verbis

30Opprobrosis dyffamować, ktorych pewnie byłby nie żądaiących [?]

31z Części Dziedziczney swoiey Urod. Prottow o śmierć przyprawił

32gdyby byli inni Jchmć nadbiegłszy w tak ciężkim razie prozbą [?]

33swoią od śmierci nieselwowali [?], opończe Kontusze żupany na

34kawałki podarł, Szabel dwie, Rurzy [?] dwie, Pistoletow Mosięż-

35nych par dwie, Rog ieleni [?] z prochem Pulwersale [?] z Ołowiem

36Kancerzki [?], Smyczow [?] rzemiannych od Pistoletow Dwie gwałto-

37wnie zabrał, nie dość na tym, ale iescze Przechwałki czyni, o-

38biecuiąc na przeieżdżaiących za Młynem z temiż Chłopami

39ze strzelbą zasiadłszy strzelać przeco Urod. Prottes do Dziedzi-

40czney swoiey części przyiechać nie mogą, ale wieś daleko na in-

41szą wieś obieżdżaią, a W. Ruszkowscy Podczasz. Mielń. Małł.

42[reklamant:] Chłopom

k. 527v (skan 0530, strona lewa)

1Chłopom Gromadzie swoiey przykazali aby posłuszni byli do bi-

2cia Urod. Prottow Urod. Pasterskiemu oco wszystko Urod. Compa-

3rens adhaerendo Legibus Regni ptko W. y Urod. Jchmć Obżałł.

4iterata protestat. vice. Et in continenti Stanowszy oczewisto

5Woźny Generał Wwa Bracł. y innych opatrzny Bazyli

6Sadkowski w moc wierney y Akturney [?] Rell. swoiey iawnie

7ustnie y dobrowolnie zeznał Jż on Tysiąc Siedmset Siedmdzie-

8siątego Roku Dnia Dwudziestego Szostego Mca Czerwca na

9affektacyą y Prawną requizycyą Urod. JchmćPPow Woyciecha

10y Piotra Salamonow Szaniawskich Braci między sobą Rodzo-

11nych Dobr Części Szaniawow [?] Ryszkow [?] Turkowa [?] y Sitnicy

12Dziedzicow maiąc przy sobie stronę Szlachty Ludzi wiary

13godnych Urod. JchmćPPow Jozefa Czeczela [?] y Jakuba Kotoryń-

14skiego [?] był w Dobrach Wsi Sitnicy w Woiewodztwie Bracł. a powie-

15cie Winnickim leżących gdzie będąc we Dworze WJchmćPPa

16Jana y Heleny z Rybnowskich Ruszkowskich Podczasz. Mielń.

17Małł. zastawszy Samego WJP. Ruszkowskiego Podcz. Mielń.

18u ktorego Roboczych Pawła Nałypę Woyta, Jwana Moło-

19dyczkę, Jwana Wybijanego, Petra Krzywoszyikę, Dmytra

20Hawryłowego Zięcia, Jwana Sztalowego [?] Dmytra Kirli-

21kę [?], Olexę [?] Szewca, Hawryła Starego Woyta, Michayła Czer-

22niyka [?] Demiana Martyniuka, Semena Guza, Fedka Szewca

23Michayła Guzowego Zięcia, Fedka Petrę, Maxyma Hopaka,

24Maxyma Lasowego, Hryćka Parobka. Quorumvis nominum

25Białokunia [?], Radkę [?] Głuchego, Sztapaka [?], Przewoźnikow, Dwoch

26Parobkow, Jwana y Kondrata Tokarczynych Synow Chomę

27y Michałka Mielnikow, Dmytra Woytowego Zięcia, Petra

28Dziducha [?], Woytka Mazura, Wasyla Strożuka [?], Pawła Ku-

29czerowego Syna, Daniła Paplacha [?], Romana, Szymona

30Starego, Olexę [?], Jwana Maxyma Szymonowych Synow

31Romana Kuczerowego Syna, Kondrata Hrynkowego Zięcia

32Wasyla Maybrodziuka y innych iako na Dobrowolney

33Drodze z Urod. Pasterskim z kiymi y Cepami zasadzki na

34Grobli czyniących zdradziecko Urod. affektantow z Koni

35zwłoczących biiących Drogę zastępuiących wiele sinia-

36kow y ran zadaiących na Dobrowolney Drodze obdziera-

37iących wszystko co przy nich było obdzieraiących odzienia

38na płatki natychże drących, a tegoż W. Ruszkowskiego Pod.

39Mielń. aresztował y każdego w Tysiącu Grzywnach praw-

40nych przyporęczył, a tak Jchmć Państwo Jan y Helena z Ry-

41[reklamant:] bnowskich

k. 528 (skan 0530, strona prawa; nr karty w rkp. 528)

1z Rybnowskich Ruszkowscy Podczasz. Mielń. Małł. na Aresztowanych

2u siebie Ludzi Gromadę Części Sitnicy przyiowszy tenże Areszt

3onych do Rozprawy prawney dotrzymać Deklarowali y

4Submittowali się, wczym tenże Woźny Szlachtą sobie przy-

5tomną Oświadczywszy się in verificationem Comissi [?] tegoż

6samego Dnia Mca y Roku na affektacyą y Prawną

7Requizycyą tychże Urod. Requirentow w przytomności wyż

8wyrażonych Jchmć Szlachty naypierw na Urod. Protestantis

9Rękę Lewą od Dłoni y Palcow z Sustawu wybitą stłu-

10czoną zranioną skrwawioną na Łokciu zbitą całą spuchłą

11y z Siniałą [?], także Rękę Prawą całą od Palcow do ra-

12mienia okrutnie drągami zbitą także spuchłą zsinia-

13łą y krwią zaciągłą pomiędzy Oczyma chrząstkę nad no-

14sem pięściami zbitą oczy popodsadzane nos y twarz

15całą zbitą włosy z Głowy powyrywane y samego wszy-

16stkiego krwią zbroczonego y ledwie żywego, potym na Urod.

17Piotrze Szaniawskim Bracie Prottis na Głowie nad

18prawym uchem raz ciężki Drągiem stłuczony y spu-

19chły y krwią zaszły y na Prawym Boku na żebrach niżey

20Łopatki razow dwa Drągami zbitych zsiniałych y krwią

21ościekłych [?] Ręce obydwie od samych Dłoni aż do Łokciow

22kiymi pozbiiane y popotrącane spuchłe zsiniałe y krwią

23ociekłe nogę Prawą na Goleni od stopy aż do Kolana raz

24koło razu Drągiem zbitą całą spuchłą zsiniałą y krwią

25zaszłą y całego Suchemi razami okrutnie zbitego y mo-

26cno Słabego oglądał ktore razy y rany zbicie iż Protett.

27mienili sobie bydź zadane od Urod. Piotra Pasterskiego y

28Gromady Sitnickiey z Części W. Ruszkowskiego co widzia-

29wszy y oglądawszy Szlachtą sobie przytomną oświadczy-

30wszy się tu do Akt przybył y przedemną Urzędem praw-

31dziwey wizyi y Aresztu uczynił y zeznał Relacyą Woy-

32ciech Salamon Szaniawski Woźny nie umieiący pisać

33Krzyż S. kładnie Bazyli Sadkowski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Wojciech SALAMON SZANIAWSKI w imieniu swoim i brata rodzonego Piotra SALAMONA SZANIAWSKIEGO (leżącego „na śmiertelnej pościeli”), dziedziców części dóbr SZANIAWÓW [?], RYSZKÓW [?], TURKOWA [?] i SITNICY [?]. Obżałowani: Piotr i Agnieszka ze SKOROPOWSKICH [?] PASTERSCY, Jan i Helena z RYBNOWSKICH [?] RUSZKOWSCY, podczaszowie mielniccy [?], wójtowie i chłopi z części Ruszkowskich (lista imion niemal identyczna jak w akcie 855 – trzy wyliczenia w aktach 855 i 858 wzajemnie się objaśniają; tu np. „Strożuk” wobec „Szaruik [?]” w 855, „Olexa” wobec „Obu [?]”).

Przebieg: 25 VI 1770 Pasterski z kilkudziesięcioma chłopami Ruszkowskiego, uzbrojonymi w cepy i kije, urządził zasadzkę na grobli we wsi Sitnicy [?], ściągnął braci z koni, obdarł, zbił kijami, szarpał za włosy, bił pięścią między oczy i lżył; zginęliby, gdyby nie nadbiegli inni ludzie. Podarł opończe, kontusze i żupany, zabrał 2 szable, 2 rusznice [?], 2 pary pistoletów mosiężnych, róg jeleni z prochem, ładownicę z ołowiem [?], 2 rzemienne smycze od pistoletów; grozi, że będzie strzelał zza młyna do przejeżdżających, przez co bracia nie mogą dojechać do swojej części i objeżdżają ją inną wsią; Ruszkowscy kazali gromadzie słuchać Pasterskiego w biciu Szaniawskich.

Relacja woźnego generalnego województwa bracławskiego Bazylego SADKOWSKIEGO (niepiśmienny), ze szlachtą Józefem CZECZELEM [?] i Jakubem KOTORYŃSKIM [?]: 26 VI 1770 w Sitnicy [?] (woj. bracławskie, pow. winnicki) zaaresztował wymienionych chłopów u Jana Ruszkowskiego pod zakładem 1000 grzywien od każdego (Ruszkowscy areszt przyjęli); tegoż dnia obejrzał obrażenia: u Wojciecha – lewa ręka wybita ze stawu, stłuczona, łokieć zbity, prawa ręka zbita drągami, chrząstka nosa zbita, oczy podbite, włosy wyrwane; u Piotra – rana nad prawym uchem, dwa razy drągiem po żebrach, obie ręce zbite od dłoni do łokci, prawa noga od stopy do kolana – „bardzo słaby”. Pobici wskazali Pasterskiego i gromadę sitnicką.

Odczyty niepewne: „Skoropowskich [?]” (w akcie 855 „Skoroposkich”), „Rybnowskich [?]”, „Mielń. [?]”, „Szaniawow [?] Ryszkow [?] Turkowa [?]”, „Czeczela [?]”, „Kotoryńskiego [?]”, „Licencyowanych [?]”, „przytrafiłym [?]”, „pościągać [?]”, „kalekami [?]”, „nie żądaiących [?]”, „prozbą [?]”, „nieselwowali [?]” (= nie salwowali – nie ocalili), „Rurzy [?]”, „Rog ieleni [?]”, „Pulwersale [?]” (pulwersak – prochownica), „Kancerzki [?]”, „Smyczow [?]”, „Akturney [?]”, „Comissi [?]”, „ościekłych [?]”, liczne imiona chłopów.

Łacina: summopere laesus et injuriatus – „najwyżej skrzywdzony i znieważony”; et quidem primitive – „a mianowicie najpierw”; verbis opprobriosis – „słowami obelżywymi”; adhaerendo Legibus Regni – „trzymając się praw Królestwa”; iterata protestationis vice – „ponowną protestacją”; in continenti – „natychmiast”; in verificationem commissi – „dla stwierdzenia popełnionego (czynu)”; quorumvis nominum – „jakichkolwiek imion”.

Streszczenie

24VII 1770 Wojciech Salamon Szaniawski w imieniu swoim i ciężko pobitego brata Piotra oprotestował Piotra i Agnieszkę Pasterskich, Jana i Helenę Ruszkowskich, podczaszych mielnickich [?], i kilkudziesięciu chłopów z Sitnicy [?]: 25 VI 1770 Pasterski z chłopami napadł braci na grobli, pobił ich kijami i drągami, podarł odzież i zabrał broń. Woźny Bazyli Sadkowski 26 VI zaaresztował chłopów u Ruszkowskiego i opisał obrażenia obu braci.

Transkrypcja

k. 528 (skan 0530, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2[reklamant:] Miesiąca

k. 528v (skan 0531, strona lewa)

1Miesiąca Julii Dwudziestego Czwartego Dnia

2Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

3nickiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Na-

4miesnikiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winn.

5Stanowszy Osobiście Starozakonni Moszko Jakuszyński [?]

6y Jcko Jelowicz [?] Kwartalni y Obywatele Miasteczka Strzy-

7żawki swym y całego Kahału Swoiego Pospulstwa J-

8mieniem przychylaiąc się do Dawnieyszych Manifesta-

9cyi tak o spalenie Miasta Strzyżawki y Woronowicy ia-

10ko y zniszczenie y wygubienie przez Hultaiow Grassuią-

11cych Kilkunastu żydow w Grodzie Tuteyszym poczynio-

12nych uskarżaiąc y żalą oto. Ponieważ z pomienionych

13przyczyn iako to raz przez Spalenie kilkudziesiąt Domow

14w Strzyżawce y Woronowicy potym przez Haydama-

15kow grassuiące w tym Kraiu będąc wygnancami z Do-

16mow swoich iedni z Życia y Maiątku swoiego z Żo-

17nami Dziećmi zostali wyzuci inni zaś do Domow swo-

18ich nie powrocili Jnni ciężkim Ubostwem uciśnieni w-

19rozne Strony Kraiu Polskiego rozszli się, teraz w czasie

20nieszczęśliwym mizerni niektorzy lubo pozostali iednak

21ze uchwalonego dawniey na Żydow Pogłownego y za-

22trzymanego za siebie nawet nie są zdolni, Przeto Szuka-

23iąc względow sprawiedliwych, że Głow Regestrem po-

24dług uchwały Rady [?] w Czasie zaprzysiężonym poda-

25nych Dwieście Dziewięćdziesiąt Cztery nie staie zanosząc

26Grodowi Oświadczenie gotowi Przysięgą to stwierdzić w

27Sądzie przyzwoitym po uczynioney Lustracyi Głow Ży-

28dowskich w Strzyżawce Domow Dwadzieścia Osm a

29zaś w Woronowicy Cztery, tak przez spalenie wyż wy-

30rażonych Domow iako y ciężkie od Okrucieństwa

31Hultaiow w tym Kraiu Grassuiących nie mniey przez Ty-

32rańskie pomordowanie nie znayduie się Głow Dwie-

33ście Dziewięćdziesiąt Cztery, a Głow Pięćdziesiąt y

34iedna ubostwem uciśnionych w Kahale Strzyżawskim całym

35teraz znayduie się Głow na ktore Regestr w czasie te-

36raznieyszym spisany na potwierdzenie tey Prawdy do Grodu ni-

37nieyszego podaią ofiaruiąc się gdzie z Prawa y Słuszności będzie

38należało tenże Regestr Głow Żydowskich zaprzysiąc tey Pilności swym

39y całego Kahału z Przyległościami Jmieniem y powtornie oświad-

40czaiąc się wspomnieni Compts, Moszko Jakuszyński [?] Jcko Jelowicz [?]

41ktory po Hebraysku podpisuią się.

42[reklamant:] Mća JW. Platerow Kk.

Objaśnienia i tłumaczenia

Starozakonni Moszko JAKUSZYŃSKI [?] i Icko JELOWICZ [?], kwartalni i obywatele miasteczka STRZYŻAWKI, w imieniu całego kahału (z przyległościami) ponawiają wcześniejsze manifestacje o spaleniu Strzyżawki i WORONOWICY oraz wymordowaniu kilkunastu Żydów przez hultajów (koliszczyzna 1768): część Żydów zginęła z żonami i dziećmi, część się nie wróciła, inni w nędzy rozeszli się po kraju; pozostali nie są w stanie płacić uchwalonego i zaległego pogłównego. Według lustracji w Strzyżawce jest 28 domów, w Woronowicy 4; z 294 głów podanych dawniej do rejestru pogłównego brakuje 294 [sic – tak w rkp.], a pozostało tylko 51 ubogich głów; nowy rejestr składają do grodu i są gotowi go zaprzysiąc. Por. analogiczne manifestacje kahałów: 834 (Krasne), 838k (Janów), 854 (Lipowiec).

Uwaga merytoryczna: liczba „Dwieście Dziewięćdziesiąt Cztery” występuje w rkp. dwukrotnie – raz jako liczba głów w dawnym rejestrze, raz jako liczba głów, których „nie znajduje się”; zapewne pisarz powtórzył liczbę (sens: z dawniejszej liczby ubyło tyle, że zostało 51 głów).

Odczyty niepewne: „Jakuszyński [?]”, „Jelowicz [?]”, „uchwały Rady [?]”.

Łacina i terminy: Compts (comparentes) – „stawający”; kwartalni – członkowie zarządu kahału (zmieniający się kwartalnie); pogłówne żydowskie – podatek od głowy; z Przyległościami – z gminami przykahałkowymi.

Streszczenie

24VII 1770 Moszko Jakuszyński [?] i Icko Jelowicz [?] w imieniu kahału strzyżawskiego zamanifestowali, że po spaleniu Strzyżawki i Woronowicy i wymordowaniu Żydów przez hajdamaków w kahale zostało tylko 51 ubogich głów (28 domów w Strzyżawce, 4 w Woronowicy), wobec 294 głów dawnego rejestru, więc nie mogą płacić pogłównego; złożyli nowy rejestr, gotowi go zaprzysiąc.

Transkrypcja

k. 529 (skan 0531, strona prawa; nr karty w rkp. 529)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namie-

5snikiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego

6Comparens ptr Urod. JP. Antoni Klement nomine et ex p[er]-

7messo [?] JW. WW. Jchmć Konstancyi Ludwika y Augusty

8z Ogińskich Platerow Kast. Troc. ptko JO. Xiążęciu Jane-

9szowi Czetwertyńskiemu St. Danarz. [?] Dobr Wsi Kopi-

10iowki [?] y Teodorowki Zupełnych Dziedzicowi tudzież

11cuiusvis nominis tameyszemu Dyspozytorowi nie mniey

12Pracowitym y Pańkowi [?] Zabydtenkom [?] Braci między nie-

13mi Rodzonym Poddanym ze Wsi Teodorowki quam

14Solennissime queritur w ten Sposob y oto. Jż ci Obżałł.

15Pańko y Pawło Zabydtenki [?] nawykli będąc do Kradzie-

16ży często y każdego niemal Roku w pobliskich Wsiach

17Bitkach [?] Krzysztopowie [?] Bandurach JWW. Jchmć

18Pryncypałow Dziedzicznych po Pasiekach Poddanych

19szkodzić w Pszczołach odważaiąc, a maiąc swoię Pa-

20siekę ukradszy za własność uznać, iakoto Poddane-

21mu Bitkowskiemu Andriiowi Łowczykowi [?] w Ponie-

22działek pierwszego Tygodnia Pietrowi Anno currenti Ty-

23siąc Siedmset Siedmdziesiątego nad wieczorem w Ła-

24sny [?] nie zastawszy Pasieki Quatuor truncos apum

25Furtive simul acceperunt modo do pobliskiey swoiey

26zabieraiącsię Pasieki a gdy pomieniony Łowczyk [?] tegoż

27Dnia Podad. Bitck. [?] opatrzony w Szkodzie maiąc wie-

28że przed oczyma znaki z Zięciem swoim zabierał im

29Drogę, ani nie poradziwszy w Lesie, nazaiutrz rożne

30powziowszy wieści przyszedł pod same Pańka y Pawła

31Obwinionych Pasiekę, gdzie będąc poszturbowany

32w Chałupie wyzrał czasu cięzkiey Pracy y przy-

33wolnym Pszczoł swoich do sieiania czasie znalazł

34przy Końcu we środku Sieniach nowo swoie Pni Czte-

35ry przez tych że Kradzione Przeczy [?] a wrociwszy się na-

36zad do przywołcey [?] Wsi Bitek za Radą swego Admini-

37[reklamant:] stratora

k. 529v (skan 0532, strona lewa)

1Administratora wziowszy Ludzi kilku z Wsi do Gromady

2Bitecky [?] Twornych [?] nazad do tey samey powrocili Pasieki

3gdzie zastawszy Oyca Pańka y Pawła Zabydtenkow [?] o-

4brunosi [?] do tey Akcyi zaiwgnionych sobie Oswiadczali się

5Ludziach, nie dosyć natym iescze pni Sześć w Roku

6Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym Osmym pokradzionych

7poznał co widząc Pańko y Pawło Zabydtenki [?] bez ża-

8dney Sprzeczki Pszczoł Czworo iako prawdziwych Łow-

9czykowi Podd. Bitck. przywrocili nie przyznaiąc się do

10drugich sześciorga pni ktore y dotąd przepadaią te-

11goż Czasu Jwan Gerega [?] Poddany Bitecki pokradzio-

12nych Pszczoł swoich Pni Osmiorga czworo iako przy-

13swoite sobie tudzież Chrystko [?] poddany Dzierżynski [?]

14pokradzionych pszczoł Pni Czterdzieści y trzy Dzierż-

15wiodu [?] Dwoch Szytke [?] z ktorych Pni troie iuż wy-

16bitych po ulach u tychże Pańka y Pańka Zabydtenkow

17Braci między niemi Rodzonych poznali, a nadcho-

18dzące tychże Ludzi w prozbie swoiey do Urod. Ad-

19ministratora Kopiiow. [?] nie uczynił Satysfakcyi Dla cze-

20go ninieyszy Manifestant widzi Uszczerbek [?] Poddan-

21stwa Teodorowskiego przez Urod. Administratora Kopiiow. [?]

22postąpiony przychylaiąc się do Prawa pospolitego

23iterata protestat. atque remanifestat. vice. Antoni Klement.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Antoni KLEMENT w imieniu Konstancji Ludwika (Ludwika Konstantego) i Augusty z OGIŃSKICH PLATERÓW, kasztelanów trockich (dziedziców wsi BITKI [?], KRZYSZTOPÓW [?], BANDURY – pasieki poddanych), przeciw ks. Januszowi CZETWERTYŃSKIEMU, staroście danaskiemu [?] (w rkp. „St. Danarz.”, w tytule „S. D.”), dziedzicowi wsi KOPIJÓWKA [?] i TEODORÓWKA, jego dyspozytorowi oraz braciom Pańkowi i Pawłowi ZABYDTENKOM [?], poddanym z Teodorówki – nałogowym złodziejom pszczół. W poniedziałek pierwszego tygodnia po św. Piotrze (początek VII 1770) skradli 4 pnie pszczół z pasieki poddanego bitkowskiego Andrija ŁOWCZYKA [?]; poszkodowany poszedł śladem do ich pasieki, gdzie został poturbowany, ale rozpoznał swoje 4 pnie, a także 6 pni skradzionych mu w 1768 r. Zabydtenkowie oddali 4 pnie, do pozostałych 6 się nie przyznali. Tamże Iwan GEREGA [?], poddany bitecki, rozpoznał 4 ze swoich 8 skradzionych pni, a Chrystko [?], poddany z DZIERŻYNIEC (por. akt 862), rozpoznał 3 pnie (z 43 skradzionych). Administrator kopijowski [?] nie dał satysfakcji – stąd manifestacja.

Uwaga: tekst miejscami bardzo zawiły i niegramatyczny (pisarz skracał opowiadanie), stąd wiele [?]; daty: „w Poniedziałek pierwszego Tygodnia Pietrowi” – zapewne pierwszy poniedziałek po św. Piotrze i Pawle (29 VI) – 2 VII 1770 (obliczenie: 29 VI 1770 – piątek, więc poniedziałek 2 VII).

Odczyty niepewne: „ex p[er]messo [?]” (= ex permissu), „Danarz. [?]” (może Dawidgródecki / Daniłowski – tytuł starościński niepewny), „Kopiiowki [?]”, „Pańkowi [?]” (w rkp. „y Perkowi”), „Zabydtenkom [?]” (w rkp. „Zabydtenki”, „Zabydtenkow”), „Bitkach [?]”, „Krzysztopowie [?]”, „Łowczykowi [?]” (w rkp. „Łowczykowi”/„Łowiczko”), „Łasny [?]”, „Podad. Bitck. [?]”, „Przeczy [?]”, „przywołcey [?]”, „Bitecky [?] Twornych [?]”, „obrunosi [?] … zaiwgnionych”, „Gerega [?]”, „Chrystko [?]”, „Dzierżynski [?]”, „Dzierżwiodu [?] Dwoch Szytke [?]”, „Uszczerbek [?]”.

Łacina: nomine et ex permissu – „w imieniu i za pozwoleniem”; cuiusvis nominis – „jakiegokolwiek imienia”; quam solennissime queritur – „jak najuroczyściej się skarży”; quatuor truncos apum furtive simul acceperunt – „cztery pnie pszczół razem skrycie zabrali”; anno currenti – „roku bieżącego”; iterata protestationis atque remanifestationis vice – „ponowną protestacją i remanifestacją”.

Terminy: pień (pszczeli) – barć, kłoda z rojem; ul – ul; pasieka.

Streszczenie

24VII 1770 Antoni Klement w imieniu Ludwika i Augusty z Ogińskich Platerów, kasztelanów trockich, zamanifestował przeciw ks. Januszowi Czetwertyńskiemu, staroście danaskiemu [?] (Kopijówka [?], Teodorówka), i jego poddanym braciom Pańkowi i Pawłowi Zabydtenkom [?], którzy na początku VII 1770 skradli 4 pnie pszczół poddanemu z Bitek [?]; u nich rozpoznano też pnie skradzione wcześniej innym poddanym Platerów, a administrator kopijowski [?] odmówił zadośćuczynienia.

Transkrypcja

k. 529v (skan 0532, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nick. y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Stano-

6wszy Oczewisto Woźny Generał Wwa Bracł. y innych

7opatrz. Wawrzyniec Jarzyński Authenticatus Juratus of-

8ficio p[rae]senti bene notus, Jn vim sui verae ac fidelis Re-

9lationis Palam libere publiceque ac p[er]sonaliter [?] recognovit

10Jż on Anno currenti Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

11Dwudziestego Drugiego Dnia Miesiąca Julii na affekta-

12[reklamant:] cyą

k. 530 (skan 0532, strona prawa; nr karty w rkp. 530)

1na affektacyą y Prawną requizycyą JW. WW. Konstancyi Lud-

2wika y Augusty z Ogińskich Platerow Kast. Troc. z Szlachtą

3sobie przytomną y do tego Aktu wziętą Urod. Jakubem Wra-

4bijewskim [?] y Jozefem Leszczyńskim był w Dobrach Wsi Ko-

5pijowce [?] JO. Xiążęcia Janusza Czetwertyńskiego Sty Dand. [?]

6Dziedzicznych gdzie będąc roboczych Pawła y Pańka Zaby-

7dtęków [?] Braci między sobą Rodzonych ze Wsi Teodorow-

8ki do tyże Kopijowki [?] należącey w zamku [?] nie zastawszy

9cuiusvis nominis et cognominis Podstarościego u Woyta

10Kopijowskiego [?] obecnego w swoim Domu Aresztował w

11Grzywnach Prawnych przyporęczył ktory to Areszt po-

12mieniony Woyt z Całą Gromadą Jmieniem JO. Dziedzi-

13ca swoiego benevole przyiowszy tychże wyż wspomnionych

14Roboczych Pawła y Pańka Zabydtęków [?] do rozprawy Pra-

15wney dotrzymać affidował y Submittowałsię, wczym

16tenże Woźny tą Stroną Szlachty sobie przytomną o-

17świadczywszy się z tamtąd ziechał y tu ad Acta Castr.

18capitt. Vinnicen. przybywszy przedemną Urzędem praw-

19dziwego Aresztu swoiego uczynił y zeznał Rell. de quo

20p[rae]ns [?] eiusd[em] [?] ministerialis Relatio. Ministerialis qui supra Jgnarus Li-

21terarum Signum S. Crucis posuit Wawrzyniec Jarzyński +

Objaśnienia i tłumaczenia

Woźny generalny województwa bracławskiego Wawrzyniec JARZYŃSKI (niepiśmienny; „authenticatus, iuratus, officio praesenti bene notus”) zeznaje, że 22 VII 1770 na żądanie Ludwika (w rkp. „Konstancyi Ludwika”) i Augusty z OGIŃSKICH PLATERÓW, kasztelanów trockich, ze szlachtą Jakubem WRABIJEWSKIM [?] i Józefem LESZCZYŃSKIM był we wsi KOPIJÓWCE [?] ks. Janusza CZETWERTYŃSKIEGO, starosty „Dand.” [?]; nie zastawszy podstarościego, zaaresztował u wójta kopijowskiego braci Pawła i Pańka ZABYDTENKÓW [?] (w tym akcie „Zabydtęków”), poddanych ze wsi TEODORÓWKI należącej do Kopijówki [?]; wójt z gromadą w imieniu księcia przyjął areszt. Por. akt 860 (kradzież pni pszczelich).

Łacina: authenticatus iuratus officio praesenti bene notus – „uwierzytelniony, zaprzysiężony, dobrze znany niniejszemu urzędowi”; in vim suae verae ac fidelis relationis palam libere publiceque ac personaliter recognovit – „mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, dobrowolnie, publicznie i osobiście zeznał”; anno currenti – „roku bieżącego”; cuiusvis nominis et cognominis – „jakiegokolwiek imienia i nazwiska”; benevole – „dobrowolnie”; affidował – „zapewnił, przyrzekł”; ad Acta Castrensia capitanealia Vinnicensia – „do akt grodzkich starościńskich winnickich”; de quo praesens eiusdem ministerialis relatio – „o czym niniejsza relacja tegoż woźnego”; ministerialis qui supra ignarus literarum signum Sanctae Crucis posuit – „woźny wyżej wymieniony, nie znając pisma, położył znak Krzyża Świętego”.

Odczyty niepewne: „Kopijowskich [?]”/„Kopijowce [?]” (forma nazwy wsi; w akcie 860 „Kopiiowki”), „Zabydtęków [?]”, „Wrabijewskim [?]”, „Sty Dand. [?]” (w akcie 860 „St. Danarz.”), „w zamku [?]”, „p[er]sonaliter [?]”, „p[rae]ns [?] eiusd[em] [?]”.

Streszczenie

24VII 1770 woźny Wawrzyniec Jarzyński zeznał, że 22 VII 1770 na żądanie Ludwika i Augusty z Ogińskich Platerów, kasztelanów trockich, zaaresztował u wójta wsi Kopijówka [?] ks. Janusza Czetwertyńskiego braci Pawła i Pańka Zabydtenków [?], poddanych z Teodorówki (złodziei pszczół – por. akt 860); wójt z gromadą przyjął areszt.

Transkrypcja

k. 530 (skan 0532, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesni-

5kiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winnick.

6Comparens Ptr Urod. JP. Antoni Klement ex parte JWW.

7Konstantego Ludwika y Augusty z Ogińskich Platerow

8Kasztt. Trockich Pryncypałow Swoich, Jako nayuroczy-

9sciey tychże Jmieniem ptko WJP. Bogdanowi Ostro-

10wskiemu Chorąż. Bracł. Dobr Wsi Nosowiec [?] Dziedzicowi

11tudzież Janowi Brzezickiemu Dyspozytorowi tychże

12Wsi nie mniey y Gromadzie Nosowieckiey [?] żali y uskarża

13się w ten sposob y oto, Jż Obżałł. Gromada Nosowiec-

14ka iescze w Porządkach od Dobr Wsiow Dzierżyniec

15y Sitkowiec w pobliskości będących JW. Comptis Pryncypałow

16[reklamant:] Dziedzicznym

k. 530v (skan 0533, strona lewa)

1Dziedzicz. w Sianożęciach Grontach Wolnym wrębie iako

2zaczęła niszczyć y dotąd nieprzestaie abardziey większe

3do skrzywdzenia JWW. Comptis Pryncypałow Poddanych

4sposobow wynayduie, iako y teraz na własnych JWW.

5Comptis Pryncyp. Grontach Wsiow Dzierżyniec y Sitkowiec,

6Jaśkowi Kołesnikowi Poddanemu Dzierżynieckiemu na

7przyswoiey na Dni dwa Poddany Nosowiecki Bitan [?]

8Stary czyli sam od siebie czyli za rozkazem zwierzchno-

9ści zamku tameyszego wołami spasł y wytratował, Wa-

10sylowi Hantowi [?] Ślusarz, Bitan [?] Stary, y Syn onegoż

11Poddani nosowieccy zniosłszy co Roku sianożęć wypa-

12saią wołami zboże w niwie obracaią, Jwanowi Dzia-

13kowi [?] żyta y Sianożęć z paszy Kudryk [?] Poddany Nosowiec.

14iescze dwa razy kiiem uderzyć odważył się, cił sami Obwi-

15nieni w las nie słusznie Dzierżyniecki udarszy się Drzewa

16pniąc wyrąbuiąc Poddanym Dzierżynieckim dla po-

17trzeby swoiey do przyzwoitego Lasu siekier sześć odebrali

18ktore y dotąd przepadaią, Michałowi Browczykowi [?]

19Poddanemu Sitkowskiemu, Naymici Poddanych Nosow.

20Cymbała y Kotnowski [?] Sześcioro nie Rogatego Bydła na śmierć

21pobili Hryćko Groszczuk [?] Podd. Sitkow. za przeięcie Wołow od

22Dobr Wsi Nosowiec pod Dzielnicami Opawuła [?] tameysze-

23mu złł. ieden dać musiał, nie dosyć na tym Trzy Dnie wy-

24rabiał się Wasylowi Kuszowemu [?] Poddanemu Sitkow. Arendarz

25Wsi Nosowiec zapuściwszy Bydło swoie w żyto spasł puł

26trzecey kopy bez żadney tego dotąd nadgrody temuż wspo-

27mnionemu Wasylowi, Andrey Woytkotub [?] Hrecki [?] spasł puł-

28tory kopy Fedkowi Jamciowemu [?] Poddanemu tyże Wsi Sit-

29kowiec, Kozaczy [?] Nosowiecki nic sobie niewinnemu na Gron-

30cie siekierę wydrzeć dopuścił się y dotąd przypada, Gabri-

31elowi Biszeckiemu [?] Poddanemu pomienioney Wsi przez

32Stefana Cymbaluka Poddanego Nosowieckiego spasio-

33ne Dzień Prosa Gabrielowi Wasylenkowi Badolitulc [?]

34z Cymbalukiem Stefanem Poddanym Nosowieckim za-

35puściwszy Woły swoie bez żadney boiaźni Kary kop

36Dwie żyta skatowali wypaśli, Fedkowi Kowtanowi [?] z-

37wymiantowany [?] Lesu Litkowiec [?] Poddanemu Parobek No-

38sowiecki w społeczności z drugiemi Sianożęć y samego

39broniącego cały swoiey biiąc mordując wykosili, oprocz

40y inne podzialane y pochodzące od Dobr Wsi Nosowiec

41[reklamant:] ktore sobie

k. 531 (skan 0533, strona prawa; nr karty w rkp. 531)

1ktore sobie licencyowali Ludzie Gromady Nosowieckiey czy-

2nić krzywdy wiolencye, ninieyszy Compars przychylił-

3szy się do Prawa Pospolitego iterata protestat. vice salva

4huius Manifestationis melioratione Antoni Klement.

Objaśnienia i tłumaczenia

Antoni KLEMENT w imieniu Konstantego Ludwika (w tytułach poprzednich aktów zapis „Konstancyi Ludwika”) i Augusty z OGIŃSKICH PLATERÓW, kasztelanów trockich, dziedziców wsi DZIERŻYŃCE i SITKOWCE, ponownie skarży się na Bogdana OSTROWSKIEGO, chorążego bracławskiego (dziedzica wsi NOSOWCE [?] – w rkp. „Nosowiec”, „Gromada Nosowiecka”), jego dyspozytora Jana BRZEZICKIEGO i gromadę nosowiecką [?]: od lat i obecnie nosowczanie wypasają wołami sianożęci i zboża poddanych Platerów, rąbią las dzierżyniecki, zabrali 6 siekier, zabili 6 sztuk bydła nierogatego, wymuszają opłaty za zajęte bydło, pobili poddanych; wymienione liczne szkody poszczególnych poddanych dzierżynieckich i sitkowieckich (Jaśko Kołesnik, Wasyl Hant [?], Iwan Dziak [?], Michał Browczyk [?], Hryćko Groszczuk [?], Wasyl Kusz [?], Fedko Jamciowy [?], Gabriel Biszecki [?], Gabriel Wasylenko, Fedko Kowtan [?]); sprawcy: Bitan [?] Stary i syn, Kudryk [?], Cymbała, Kotnowski [?], Stefan Cymbaluk, Andrij Woytkotub [?] Hrecki [?], arendarz nosowiecki. Por. akt 860 (Platerowie c/a ks. Czetwertyński – kradzież pszczół; tam poszkodowany poddany „Dzierżyński” – z Dzierżyniec).

Uwaga: tekst wyliczenia szkód bardzo zawiły, z licznymi skrótami i błędami pisarza; odczyt imion i przezwisk chłopskich w dużej mierze niepewny.

Odczyty niepewne: „Nosowiec [?]” (forma nazwy wsi: Nosowce?), „Bitan [?]”, „Hantowi [?]”, „Dziakowi [?]”, „Kudryk [?]”, „Browczykowi [?]”, „Kotnowski [?]”, „Groszczuk [?]”, „Opawuła [?]”, „Kuszowemu [?]”, „Woytkotub [?] Hrecki [?]”, „Jamciowemu [?]”, „Kozaczy [?]”, „Biszeckiemu [?]”, „Badolitulc [?]”, „Kowtanowi [?] zwymiantowany [?] Lesu Litkowiec [?]”.

Łacina: ex parte – „ze strony”; iterata protestationis vice salva huius manifestationis melioratione – „ponowną protestacją, z zastrzeżeniem poprawienia niniejszej manifestacji”.

Miary: kopa – 60 snopów; „puł trzecey kopy” – 2,5 kopy; „pułtory kopy” – 1,5 kopy.

Streszczenie

24VII 1770 Antoni Klement w imieniu Konstantego Ludwika i Augusty z Ogińskich Platerów, kasztelanów trockich, ponowił skargę na Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, dziedzica Nosowiec [?], jego dyspozytora Jana Brzezickiego i gromadę nosowiecką [?] o ustawiczne szkody w dobrach Dzierżyńce i Sitkowce: wypasanie zbóż i sianożęci, wyrąb lasu, zabranie siekier, zabicie bydła i pobicia poddanych.

Transkrypcja

k. 531 (skan 0533, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przede mną Woyciechem Jagiełłowiczem Na-

5miesnikiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winnic.

6Personalit. Compens Urod. JP. Antoni Klement nomine et ex spe-

7ciali commisso JWW. Konstantego Ludwika y Augusty z

8Ogińskich Platerow Kastt. Troc. Dobr Włości Kluczow

9Daszowskiego y Kalnickiego virtute iurium sui Dziedzicow

10solenniter in et contra Przewielebn. w Bogu Xiędzu Woy-

11ciechowi Szybińskiemu Przeorowi Murachwiańskiemu

12Ordinis Praedicator. et totius Conventus Murachwiensis

13nec non infidelibus Szmuyle Moszkowiczowi y Jckowi Mo-

14szkowiczowi Braci między sobą rodzonym Obywatelom

15Miasta Murachwy quidquid manifestat. idque ideo, Quia

16Starozakonni Moszko y Dawid Obywatele Murachwy

17maiąc iescze w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym

18Siodmym społem z Niewiernym Kuszelewiczem Leyzo-

19rem Obywatelem a teraz Arendarzem Daszowskim na nay-

20danie [?] Grobli Sorokiey [?] Pryncypalnie do Klucza Kalnickie-

21go należącey zaciągnęli długu tegoż Roku Tysiąc Siedm-

22set Sześćdziesiątego Siodmego Dwa Tysiące Osmset złł.

23Pol. dawszy na siebie assekuracyą pomienionemu Nie-

24wiernemu Leyzorowi Kuszelewiczowi Arendarzowi y Oby-

25watelowi Daszowskiemu, a gdy po załączoney między

26sobą wspułce oddaleni Niewierni będąc Moszko y

27Dawid do Miasta Murachwy Żydzi bez żadnego

28dotąd uspokoienia tey sumy wyrażoney Dwa Tysiące

29Osmset złł. Pol. summy niesłusznie maiąc aluzye umyślili

30[reklamant:] y wynaleźli

k. 531v (skan 0534, strona lewa)

1y wynaleźli sobie z Przyczyny iakoby zostawienia kotłow [?] y in-

2nych rzeczy za czasu spułki maiącey w Dobrach Klucza Kalni-

3ckim pretensyą, y przeciwdziałaiącego w Roku Tysiąc Siedmset

4Sześćdziesiątym osmym z towarem sobie przyzwoitym przez

5Miasto Murachwę Niewiern. Zewela [?] Antkiewicza [?] Kosto-

6brackiego [?] Obywatela Daszowskiego zabrali y przyaresztowa-

7li to iest między Dwadzieścia Trzy kamienie Kardybka-

8mi [?] valoris Rubli Dziesięć y Dziesięcioro Boże Przyka-

9zanie Żydowskie valoris Czerwonych złł. Pięć [?] za ktorego

10powrocenie mię [?] do Daszowa y uznaniem zabranego

11Towaru przez WW. Murachwiańskich Moszka y Dawi-

12da Żydow przed Urod. Michałem Wolskim na ten czas y te-

13raz Ekonomem Daszowskim był pozwany dla zupełney

14uczynienia Justyfikacyi y rozprawienia się Niewierny Ley-

15zor Kuszelewicz Obywatel a teraz Arendator tabernalis Da-

16szoviensis gdzie żadney istoty sprawy y sprawiedliwości nie

17powziął skutku owszem WJmć Pan Cuiusvis nominis

18Olszewski na ten czas y teraz Ekonom Murachwiański

19więzić rozkazał y assekuracyą maiącego od tych Moszka

20y Dawida Żydow odebrał y zatrzymał bez żadnego do-

21tąd tey sprawy załatwienia a gdy teraz obraź [?] niewierni

22Jcko y Szmuyło Moszkowiczowie Bracia między rodzeni

23Obywatele Miasta Murachwy maiąc stargowaną Go-

24rzałkę u Moszka Żyda Poberezkiego a Obywatela teraz

25Daszowskiego wiader Sto Dwadzieścia każde wia-

26dro po złł. Dziesięć y do zapłacenia oney do Daszowa

27przybyli wczym dowiedziawszy się Niewierny Leyzor Kusze-

28lewicz Obywatel y Arendarz Daszowski tychże Żydow

29Murachwiańskich za zabor iescze w wyż pomienionym

30Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątego osmego Roku od Zamku

31Miasta Murachwy Żydow nastąpiony do Zwierzchno-

32ści Zamku Daszowskiego przed Bytnych [?] Urod. JchmćPa-

33now Michała Wolskiego Ekonoma Daszowskiego

34y Michała Sierockiego [?] Generalnego Rewizora Dobr

35Włości Kluczow Daszowskiego y Kalnickiego dla uczy-

36nienia sobie sprawiedliwości stawił Starozakonnych Mo-

37szka y Dawida Murachwiańskich Żydow ktorzy dla

38uwolnienia siebie samych zostawili y oddali do Rąk

39własnych Niewiernemu Leyzorowi Kuszelewiczowi Aren-

40[reklamant:] darowi

k. 532 (skan 0534, strona prawa; nr karty w rkp. 532)

1Arendarowi Daszowskiemu Czerwonych złł. Obrącz. [?] Siedmdzie-

2siąt z tym oświadczeniem grożąc mocą y władzą Moskiew-

3skiey Zwierzchności na ten czas szerzącey się w Murachwie

4iakoby te Pieniądze Siedmdziesiąt Obrącz. Czerw. złł. nie na

5Rzecz Dominikanow Ordinis Praedicator. totius Conventus

6Murachwiensis ale na własną potrzebę skupienia Gorzał-

7ki Moszkowi opiekuiącemu się Dobrami Miasta Murach-

8wy z przyczyny iakoby odebrania tegoż miasta y przy-

9łączenia do Kopyi [?] Rządow Moskiewskich były ia-

10koby nie JP. Olszewski Ekonom Murachwiański ale od

11Kopyi [?] tegoż miasta naznaczony rządca y tego do Ku-

12pienia Gorzałki Moskiewskiego Rządcy są dane w złł.

13Obrączkowym Czerw. złł. Siedmdziesiąt pieniądze po za-

14łączonym raz w Zamku Daszowskim Moszko y Dawid

15Żydzi Murachwiańscy w zostawieniu Arendarzowi Da-

16szowskiemu Summy Czerw. złł. Siedmdziesiąt Jntensie [?]

17wziowszy te stargowaną Gorzałkę Sto Trzydzieści Wia-

18der bez żadney nadgrody Moszkowi Poberezkiemu a Da-

19szowskiemu Obywatelowi wynosić się Clandestino modo

20z Miasta Daszowa poczęli, iakoż y wyniosły się, wczym

21uwiadomiony Moszko Poberezki Obywatel Daszowski z Szlach-

22tą y Korabkami [?] z Zamku Daszowskiego do tey akcyi przydanemi

23iako winnych sobie dognawszy opuściwszy przy Andrie [?] Grobli

24Sorokiey [?] teraz do Daszowa należącey bez żadney Wiolencyi y

25krzywdy zawrocić usiłował, y iako swoię Gorzałkę własną

26odebrał, a na zachodzącą Requizycyą tak Listowną iako-

27też y osobistą przez W. w Bogu Xiędza Dominikana będą-

28cego w Daszowie Ordinis Praedicator. nomine totius Conttus

29Murachw. za wydaniem Żydow z Miasta Murachwy przy-

30wrocić zupełną Summę przydeklarowali [?] wczym niego-

31dziwą [?] ninieyszy Manifestans stawiwszy się ratione prae-

32missorum omnium powtornie Jmieniem Pryncypałow swoich

33o niesłuszne dawanie Protekcyi tymże Moszkowi Dawido-

34wi Murachwiańskim Żydom ptko P. W. w Bogu Xiędzu

35Woyciechowi Szybińskiemu Przeorowi Ordinis Praedicator.

36totius Conttus Murachw. tudzież y Proces w pozwaniu atque de

37Summa et indebita vesa [?] salva manente huius Manife-

38stationis melioratione ac per eundas citationis Correctione

39quam solennissime queritur protestat. manifestat. obiecuiące

40to wszystko przy rozwiedzeniu [?] iure vindicaturum Ant. Klement.

41[reklamant:] Mća nne W. Szybki [?] wiza [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Antoni KLEMENT w imieniu Konstantego Ludwika i Augusty z OGIŃSKICH PLATERÓW, kasztelanów trockich, dziedziców kluczy DASZOWSKIEGO i KALNICKIEGO. Pozwani: ks. Wojciech SZYBIŃSKI, przeor konwentu dominikanów w MURAFIE („Murachwa”; por. akty 803, 819–820), oraz Żydzi bracia Szmujło i Icko MOSZKOWICZOWIE, mieszczanie Murafy.

Treść (skrót; tekst bardzo zawiły): (1) W 1767 Żydzi Moszko i Dawid z Murafy, wspólnie z Lejzorem KUSZELEWICZEM (obecnie arendarzem daszowskim), wzięli [w arendę?] groblę SOROCKĄ [?] należącą do klucza kalnickiego i zaciągnęli dług 2800 zł pol., dając Kuszelewiczowi asekurację; po rozwiązaniu spółki nie spłacili długu, a w 1768 r. pod pretekstem pozostawionych rzeczy zabrali w Murafie Żydowi Zewelowi [?] Antkiewiczowi [?] Kostobrackiemu [?], obywatelowi daszowskiemu, towar (m.in. 23 kamienie [?] wartości 10 rubli i „Dziesięcioro Boże Przykazanie żydowskie” – zapewne zwój Tory – wartości 5 [?] czerw. zł). Kuszelewicz, pozwany przed ekonomem daszowskim Michałem WOLSKIM, nie uzyskał sprawiedliwości; przeciwnie, ekonom murafski OLSZEWSKI kazał go uwięzić i zabrał mu asekurację Moszka i Dawida. (2) Obecnie Moszkowiczowie przybyli do Daszowa zapłacić za 120 wiader gorzałki (po 10 zł) kupionej u Moszka POBEREZKIEGO [?]; Kuszelewicz pozwał ich przed ekonoma Wolskiego i generalnego rewizora Michała SIEROCKIEGO [?]; Żydzi dla uwolnienia złożyli 70 czerw. zł, grożąc władzą rosyjską panującą w Murafie i twierdząc, że pieniądze nie należą do dominikanów, lecz do rządcy wyznaczonego przez Rosjan; następnie potajemnie wywieźli 130 wiader gorzałki bez zapłaty; Poberezki [?] ze szlachtą i ludźmi z zamku daszowskiego dognał ich przy grobli Sorockiej [?] i odebrał gorzałkę. (3) Dominikanin przebywający w Daszowie w imieniu konwentu żądał wydania Żydów i zwrotu sumy. Komparent protestuje przeciw przeorowi o udzielanie protekcji Żydom i zapowiada proces.

Uwaga: odczyt i interpretacja wielu miejsc niepewne – tekst niegramatyczny, z licznymi skrótami; zdanie o „Kopyi Rządów Moskiewskich” [?] (może „pod opiekę”?) wskazuje na zarząd rosyjski w Murafie w okresie konfederacji barskiej.

Odczyty niepewne: „naydanie [?]”, „Sorokiey [?]” (może Sorocka/Soroki), „kotłow [?]”, „Zewela [?] Antkiewicza [?] Kostobrackiego [?]”, „Kardybkami [?]”, „Pięć [?]”, „mię [?]”, „obraź [?]”, „Bytnych [?]”, „Sierockiego [?]”, „Obrącz. [?]” (złote obrączkowe? – może „Obrąz.”), „Kopyi [?]”, „Jntensie [?]”, „Korabkami [?]”, „Andrie [?]”, „przydeklarowali [?]”, „niegodziwą [?]”, „vesa [?]”, „rozwiedzeniu [?]”, reklamant.

Łacina: ex speciali commisso – „ze szczególnego zlecenia”; virtute iurium sui – „mocą swoich praw”; solenniter in et contra – „uroczyście wobec i przeciw”; nec non infidelibus – „a także niewiernym (Żydom)”; Arendator tabernalis Dasoviensis – „arendarz karczemny daszowski”; cuiusvis nominis – „jakiegokolwiek imienia”; clandestino modo – „potajemnie”; ratione praemissorum omnium – „z powodu wszystkiego powyższego”; de summa et indebita … salva manente huius manifestationis melioratione ac per eundas citationis correctione – „o sumę i niesłuszne …, z zastrzeżeniem poprawienia niniejszej manifestacji i poprawy pozwu”; quam solennissime queritur, protestatur, manifestatur – „jak najuroczyściej skarży się, protestuje, manifestuje”; iure vindicaturum – „będzie dochodził prawem”.

Streszczenie

24VII 1770 Antoni Klement w imieniu Konstantego Ludwika i Augusty z Ogińskich Platerów, kasztelanów trockich (klucze daszowski i kalnicki), zamanifestował przeciw ks. Wojciechowi Szybińskiemu, przeorowi dominikanów w Murafie, i Żydom murafskim Moszkowiczom: Żydzi z Murafy nie spłacili długu 2800 zł zaciągniętego w 1767 u arendarza daszowskiego Lejzora Kuszelewicza, zabrali w 1768 towar Żyda daszowskiego, a teraz, powołując się na władzę rosyjską, próbowali wywieźć bez zapłaty 130 wiader gorzałki; przeor udziela im protekcji.

Transkrypcja

k. 532v (skan 0535, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa y Vice Regentem Grodu Winnic. Comparens Ptr

6Urod. JPan Adam Dynowski [?] nomine et ex commissa sibi potesta-

7te WJPana Franciszka Pryszkiewicza [?] Cześn. Cihl. [?] Porucznika

8znaku Pancernego JO. Xiążęcia Jmci Generała Woysk Austri-

9ackich [?] Dobr Wsi Kudynowiec [?] podług Praw swoich Zastaw-

10nego Posessora ostrzegaiąc całości Substancyi tegoż WJP.

11Pryncypała swego iako prędko do Akt ninieyszych przybył

12tak zaraz solennie y ex ostrożności na ptko WJPanu Janowi

13czyli innego Jmienia Ostrowskiemu Skarbnikowi Halickiemu

14Dobr wyż zmiankowanych Kudynowiec [?] itidem subalterni

15zastawnemu Possessorowi skarżył żalił y manifestował się

16y protestował oto, Jż WJmć Obwiniony nasamprzod maiąc

17sobie od ninieyszego WJP. Comptis Pryncypała pomienione Do-

18bra Wieś Kudynowce [?] kontraktem zastawnym z obwarowa-

19niem w tymże kontrakcie Kondycyami puszczone y Jnwentarz

20na Gruncie spisany y tegoż W. Comptis Pryncypała pomie-

21nionych Dobr Kudynowiec [?] Jurisdatora podpisany z kla-

22uzułą [?] przyiowszy na drugą zaś tenże spisany Jn-

23wentarz ob severitatem [?] iurisdatoris uti moris et iuris est

24podpisać niechciał y dotąd niechce, ato nie innym u-

25mysłem to dotąd zwłoczy y zwłoczyć nieprzestaie aby

26swoie niżey wyrazić się maiące Akcye uskuteczyć y stać mogł

27to iest że nadzwyczay Poddanstwo uciemięża przez ktore u-

28ciemiężenie to robociznami to daniami to innemi wy-

29myślnemi dyspaltacyami [?] przyciśnione y zmudzone uchodzić

30musi, y iuż nie mało Poddanych na Słobodę uszło za

31ktorych czasu swego WJP. Comptis Pryncypał JO. Dziedzi-

32com odpowiadać musiał będzie, więc tę ostrożność na

33prędko WJurisdatorowi swemu czyni aby w Substan-

34cyi swoiey nie poniosł uszczerbku, na tym nie dosyć maiąc

35tenże WJP. Obwiniony że nad zwyczay uciemięża zwy-

36kłemi robociznami Poddaństwo ale to Legominy [?] to in-

37ne rzeczy onym narzuca a narzuciwszy odbierać y odda-

38wać sobie nie każe ale odrabiać we dwoie sobie y więcey co

39[reklamant:] iako

k. 533 (skan 0535, strona prawa; nr karty w rkp. 533)

1co iako rzecz warta była onych przymusza y przymusza y Lu-

2dziom swoim Strażczym [?] verbis et verberibus przynaglać y

3przymuszać surowo przykazuie, przez ktore y inne niezno-

4śne ukrzywdzenia penitus wyż wyrażone Dobra Wieś Ku-

5dynowce [?] obarzaiące [?] będą zrujnowane y oniwie obrocone [?]

6Jako iako w tych Dobrach zwyczay dawny y kontrakt od

7JO. Dziedziców opiewa do naymowania co rocznie pozostałe

8przez WJP. Obżałł. podniesione wielkiey płacy pozaległy

9przezco Detryment czasu swego WJP. Comptis Pryncypała

10obarczy, owo zgoła tenże WJ. Obwiniony swoią tenutę iedno u-

11ciążliwością prowadzi widząc tedy WJP. Comptis Prypł. takową

12Dobr ruinę po kilkakrotnie to przez przyiacioł to Li-

13stownie WJ. Obwinionemu z wykupnem oświadczał się y ni-

14nieyszym coram iisd. Actis oświadcza uznaniem na osta-

15tek tenże WJP. Obżałł. kiboli [?] maiąc sobie puszczone kontraktem

16stawy do spuszczenia, Jegomość uprzedzaiąc spuszcza w pełni

17ustawicznie by y Łowić każe tedy y nato WJP. Comptis Pryn-

18cypał patrząc swoię ostrożność czyni y zanosi, ażeby in

19post y z tąd iakowego nie poniosł uszczerbku y inne czasu

20swego okazać się maiące czyni krzywdy a zatym tenże WJP.

21Comptis Jmieniem WJP. Pryncypała swego o wyż opisane szkody

22krzywdy, Depaktacye y protegacye [?] Poddanstwa w Ostro-

23żności tegoż Pryncypała swego quam Solennissime iteratis

24manifestat. et protestat. vicibus Adam Dynowski [?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Adam DYNOWSKI [?] w imieniu Franciszka PRYSZKIEWICZA [?], cześnika „Cihl.” [?] (w tytule „Cześ. Ci-”; może ciechanowskiego), porucznika znaku pancernego księcia generała „wojsk austriackich [?]”, zastawnego posesora wsi KUDYNOWCE [?]. Obwiniony: Jan (lub innego imienia) OSTROWSKI, skarbnik halicki, poddzierżawca (subalterni zastawny posesor) Kudynowiec [?]. Ostrowski przyjął wieś na warunkach kontraktu i podpisał inwentarz, ale drugiego egzemplarza nie chce podpisać; nadmiernie uciska poddanych robociznami, daninami i „wymyślnymi” powinnościami (narzuca im legominy [?] i inne rzeczy do odrabiania we dwójnasób, przymuszając słowami i biciem przez swoich strażników), przez co wielu poddanych uciekło „na słobodę”, za co dzierżawca będzie musiał odpowiadać przed dziedzicami; nie płaci za najem robót według dawnego zwyczaju i kontraktu; stawy, które miał tylko spuszczać, ustawicznie spuszcza i odławia. Pryszkiewicz [?] kilkakrotnie, przez przyjaciół i listownie, oferował mu wykup dzierżawy i ponawia to oświadczenie w aktach.

Odczyty niepewne: „Dynowski [?]” (podpis „Dynowski”/„Dyniewski”), „Pryszkiewicza [?]”, „Cześn. Cihl. [?]”, „Generała Woysk Austriackich [?]”, „Kudynowiec [?]” (forma nazwy wsi; Kudynowce?), „klauzułą [?]”, „ob severitatem [?]”, „dyspaltacyami [?]” (zapewne „depaktacjami” – por. „Depaktacye” niżej), „Legominy [?]”, „Strażczym [?]”, „obarzaiące [?]”, „oniwie obrocone [?]”, „kiboli [?]”, „protegacye [?]”.

Łacina: nomine et ex commissa sibi potestate – „w imieniu i z powierzonej sobie władzy”; itidem – „również”; subalterni – „podrzędnemu”; uti moris et iuris est – „jak jest w zwyczaju i prawie”; verbis et verberibus – „słowami i chłostą”; penitus – „całkowicie”; coram iisdem Actis – „wobec tychże akt”; in post – „na potem”; quam solennissime iteratis manifestationis et protestationis vicibus – „jak najuroczyściej, ponowionymi manifestacjami i protestacjami”.

Terminy: słoboda – nowo zakładana osada z ulgami dla osadników (cel ucieczek chłopów); tenuta – dzierżawa; depaktacya – naruszenie umowy (kontraktu).

Streszczenie

27VII 1770 Adam Dynowski [?] w imieniu Franciszka Pryszkiewicza [?], porucznika pancernego, zastawnego posesora Kudynowiec [?], zamanifestował przeciw Janowi Ostrowskiemu, skarbnikowi halickiemu, poddzierżawcy tej wsi, który nie chce podpisać inwentarza, nadmiernie uciska poddanych (wielu uciekło), łamie kontrakt i odławia stawy; Pryszkiewicz [?] oferuje mu wykup dzierżawy.

Transkrypcja

k. 533 (skan 0535, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grod. Winnickiemi

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego Com-

6parens ptr WJP. Marcin Łastowiecki [?] Cześn. Lubacz. [?]

7Dobr Wsi Maianowa Części swoiey Dziedzic ucałaiące [?]

8Substancyą swoię na ptko WJP. Piotrowi Barczewskiemu

9Miecznikowi Zwinogrodzkiemu skarży y manifestuie się oto, Jż

10WJ. Obżałł. będąc wespuł Dziedzicem tyże Wsi Maianowa

11nie tylko sąsiedzkiey Domowey ale nawet Braterskiey y

12[reklamant:] krwią

k. 533v (skan 0536, strona lewa)

1krwią zjednoczony nie zachowuiąc przyiaźni Żyda Arendarza

2z Części W. Manifestanta nie requiruiąc wprzod iakby się na-

3leżało z onego Satysfakcyi zbić Ludziom swoim dopuścił

4Requiruiącemu W. Protestantowi żadney Satysfakcyi y spra-

5wiedliwości nie uczynił, chcąc aby Arendarz na Części W.

6załącego się nie znaydowałsię, niemniey Pastucha W. Ma-

7nifestantu Jurecundissime [?] zbić nie zabronił Pola własnego W.

8Załącego się gwałtownie na pas [?] poorał y inne przykrości

9y wiolencye czyni y czynić oświadcza się, a zatym ninieyszy

10Maffstans tak ocałość Arendy nie mniey o Pobicie niesłuszne

11Arendarza y Poddanego przychylaiąc się do dawnieyszych

12Mfstow o poczynione Wiolencye przeciwko W. Mieczniko-

13wicowi Zwinogrod. powtornie skarży y manifestuie się

14Marcin Łastowiecki [?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Marcin ŁASTOWIECKI [?] (w tytule „Łastowieckiego”; podpis tu „Łaszowiecki”, w akcie 866 „Łastowiecki”, tytuł 866 „Zastowieckiego [?]”), cześnik „Lubacz.” [?] (lubaczowski?; w tytule „C. L.”), dziedzic części wsi MAJANOWA. Obwiniony: Piotr BARCZEWSKI, miecznik zwinogrodzki (por. akt 817 – Piotr Samson [?] Barczewski), współdziedzic Majanowa, związany z komparentem „sąsiedzką, domową, a nawet braterską krwią” (pokrewieństwem). Barczewski pozwolił swoim ludziom pobić Żyda arendarza z części komparenta, nie żądając wcześniej od niego satysfakcji, i nie dał zadośćuczynienia; chce, by arendarza na części komparenta nie było; nie zabronił pobić pastucha; gwałtownie przeorał pas pola komparenta i grozi dalszymi gwałtami. Por. akt 866 (kolejna manifestacja tegoż przeciw parochowi majanowskiemu).

Odczyty niepewne: „Łastowiecki [?]”, „Lubacz. [?]”, „ucałaiące [?]” (= o całość?), „Jurecundissime [?]” (= iniuriosissime? / verecundissime?), „na pas [?]”; „W. załącego się” (= Manifestanta, „żalącego się”); „Miecznikowicowi” – tak w rkp., wobec „Miecznikowi” w nagłówku.

Łacina: Comparens personaliter – „stawający osobiście”; requirować – „żądać, wzywać”; Mfst (manifest) – „manifest”.

Streszczenie

27VII 1770 Marcin Łastowiecki [?], cześnik lubaczowski [?], dziedzic części Majanowa, zamanifestował przeciw krewnemu i współdziedzicowi Piotrowi Barczewskiemu, miecznikowi zwinogrodzkiemu, którego ludzie pobili arendarza Żyda i pastucha z części komparenta, a sam Barczewski gwałtem zaorał pas jego pola.

Transkrypcja

k. 533v (skan 0536, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesni-

5kiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego

6Postanowiwszy się Osobiście W. Marcin Łastowiecki [?]

7Cześn. Lub. [?] Dobr Wsi Maianowa w Wdztwie Bracł. a Po-

8wiecie Winnickim y innych leżących Części swoich

9Dziedzic y Possessor ocalaiąc Honor swoy niemniey ubes-

10pieczaiąc życie substancyą swoię swym y innych wspoł

11Dziedzicow y Konsukcessorow swoich Jmieniem ptko Wiel-

12bnemu X. Michałowi Rybitwie Parochowi tyże Wsi

13Maianowa takowe przed Aktami czyni oświadczenie

14Jż Pomieniony Paroch nazwiskiem Rybitwa mimo

15wiadomości y wolę y innych wspoł Dziedzicow y Konsuk-

16cessorow od iednego tylko tylko tychże Dobr Maianowa

17Części swoiey Dziedzica będąc przezłowanym [?], y od tegoż

18względem Cerkwi y wydzielenia Gronto[w] pod reskry-

19ptem na Gronie rownie każdemu wspoł Dziedzicowi

20należącym niedzielnym ukokowany [?] lubo w początkach

21swoich przez akkomodacyą dla każdego zednał sobie ponie-

22waż Pasky [?] ze wszytkiey Części swoich Gruntu dla używania

23[reklamant:] do czasu

k. 534 (skan 0536, strona prawa; nr karty w rkp. 534)

1do czasu wydzielić wszytkiemu używać iednomyślnie wszy-

2scy pozwolili y nadto dla pomnożenia Chwały gdy wy-

3dzielonego Gruntu zupełnie pomieniony Paroch nie był

4kontenty za staraniem y kooperacyą ninieyszego W. Pro-

5testanta w zamian inszy Grunt wydzielono y nad innych

6wspoł Konsukcessorow wolą więcey iescze Gruntu przy-

7czyniono, Pomieniony Paroch nie kontentuiący się w czasie te-

8raznieyszym wyznaczonym sobie polem oboie bez wiado-

9mości wszelkiey poorał y przywłaszczyć sobie usiłował

10co widząc ninieyszy W. Stawaiący w tym swoię y wspoł

11Konsukcessorow swoich krzywdę a co większa y przeciwi-

12nię [?] zakazowi y woli, ażeby tego Gruntu nie orał maiąc

13inny dla siebie wydzielony w zamian pierwszego wy-

14dzielenia więcey orać nie dopuścił, Wielebny Paroch wa-

15szy [?] zląd Ansę y nienawiść do W. Protestanta wprzod

16rożnemi przedtorzemi [?] Rabami [?] niemniey własnemi

17Poddanemi W. Maffstanta słownie przechwałki czyniący

18w Cerkwi kiner [?] Cierniki [?] zabiciem odgrażał a potym skut-

19kiem samym zawziętości swoiey daiąc dowod w tych

20Dniach Siana Stertę spalił, y nie wiedzieć w kogo ufa-

21iąc nie dość na tey krzywdzie maiąc iescze w tymże

22Życzyć [?] daie że iescze samego W. Plantia [?] razy Siedm

23spalić umysłem a zatym ninieyszy W. Żalący się oca-

24laiąc Honor wraz Życie y Substancyą swoię na ptko

25wyż wyrażonemu Obwinionemu absolutnie w czasie ni-

26nieyszym postępuiącemu skarży y protestuie się Mar-

27cin Łastowiecki [?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Marcin ŁASTOWIECKI [?] (podpis „Łastowiecki”; w tytule „Zastowieckiego [?]”), cześnik „Lub.” [?], dziedzic części wsi MAJANOWA (woj. bracławskie, pow. winnicki), w imieniu swoim i współdziedziców manifestuje się przeciw ks. Michałowi RYBITWIE, parochowi (unickiemu) w Majanowie. Paroch, ustanowiony („prezentowany”?) przez jednego tylko ze współdziedziców bez wiedzy pozostałych, otrzymał grunt cerkiewny wydzielony za zgodą wszystkich współdziedziców; gdy nie był zadowolony, za staraniem komparenta dostał w zamian inny, większy grunt. Obecnie zaorał samowolnie oba pola i usiłował je przywłaszczyć; gdy komparent zabronił, paroch, pałając nienawiścią, odgrażał się w cerkwi jemu i jego poddanym zabiciem, w tych dniach spalił stóg siana i grozi spaleniem samego komparenta (?). Por. akt 865 (Łastowiecki c/a Barczewski).

Uwaga: tekst miejscami niegramatyczny; sens niektórych zdań niepewny.

Odczyty niepewne: „Zastowieckiego [?]”, „Lub. [?]”, „przezłowanym [?]” (= prezentowanym?), „ukokowany [?]”, „Pasky [?]”, „przeciwinię [?]”, „waszy [?]”, „przedtorzemi [?] Rabami [?]”, „kiner [?] Cierniki [?]”, „Życzyć [?]”, „Plantia [?]” (= Protestanta?).

Łacina i terminy: paroch – duchowny obrządku wschodniego (unicki); reskrypt – pismo erekcyjne/fundacyjne; akkomodacya – dogodzenie, przychylność; ansa – powód do urazy; konsukcessor – współspadkobierca.

Streszczenie

27VII 1770 Marcin Łastowiecki [?], dziedzic części Majanowa, w imieniu swoim i współdziedziców zamanifestował przeciw ks. Michałowi Rybitwie, parochowi majanowskiemu, który samowolnie zaorał grunty poza wydzielonym mu polem cerkiewnym, a gdy mu tego zabroniono, odgrażał się zabiciem w cerkwi i spalił komparentowi stóg siana.

Transkrypcja

k. 534 (skan 0536, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przede mną Woyciechem Jagiełłowiczem Na-

5miesnikiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grod. Winnic.

6Compars Ptr Urod. Woyciech Jgnacy Burbiński Jmie-

7niem y z wyraźney woli WJPana Jozefa Zagórskiego [?]

8Chor. Wołł. [?] Dobr Lubomirkowskiey [?] Części pewnych

9Witawy Maianowa y innych w Wdztwie Bracł. a Powie-

10cie Winnickim leżących Dziedzica iako nayuroczyściey ptko

11[reklamant:] W. Mateuszowi Białk[owskiemu]

k. 534v (skan 0537, strona lewa)

1W. Mateuszowi Białkowskiemu [?] Stolnikowi Halickiemu Dobr

2Woroszyłowki y innych Dziedzicowi Panu Urod. Mikołaio-

3wi Godebskiemu tychże Dobr Woroszyłowki Gubernato-

4rowi y innym Szkodnikom y Wiolatorom skarży protestu-

5ie się oto Jż Urod. Godebski niechcąc zachować sąsiedzkiey

6spokoyności naypierwey wdzierać się w Grunta Dobr

7Witawy Sianożęci do tychże Dobr Witawy nie tylko

8w dawnym spokoynym dotąd będącym używaniu

9żadney nigdy kontrowersyi nie podpadaiące kosarzow

10zebrawszy skasić Ludzi Zurańskich [?] WJP. Pryncypała Dziedzi-

11cznych przez Woroszyłowkę z mażami Sol prowadzą-

12cych tamować, przytym Arendarzom aggrowować [?] po-

13zwolił, sobie wyderkał [?] czyli Astadlę [?] do Dworu nie-

14należytą dać przymusił, y Dzień prawie cały z ma-

15żami Wołmi trzymaiąc woły głodem morząc ledwie

16za wielkim wyproszeniem się wypuścił, WJ. Pryncypała

17prowadzony posudek iakoto kadki przykładki y in-

18ne naczynia do Maydanu Potaszowego w Lesie Mi-

19kołkowskiey [?] zaczynaiące się maiącego bez żadney przyczyny

20na Dziesięciu Podwodach wiezione zabrać, y one z Woza-

21mi Ludźmi Końmi przy podwodach będących wypu-

22ściwszy trzymać, na wielokrotnie Requizycye oddać

23niechciał a przeto cały pospiech w robocie Potażu zna-

24czny Awantaż Skarbowi WJ. Pryncypała przynoszą-

25cy, tamować, y na kilkanaście tysięcy uszczerbku Jntra-

26cie uczynić ważył się, y inne krzywdy wyrządzać do-

27puścił się a zatym ninieyszy Żalący się Jmieniem WJ. Pryn-

28cypała swego na ptko wyż wyrażonym tak o skoszy-

29wanie Sianożęci w Grunta wdzieranie się aggrawacyi

30Ludziom przechodzącym czynienie iakoteż o zabory czyli

31Grabieże Prawem surowo zakazane Jntraty umnieysze-

32nie czyli w uszczerbek wprawienie manifestuie się Woy-

33ciech Jgnacy Burbiński mp. Et in continenti

34Stanowszy oczewisto Woźny Generał Wwa Bracł. y in-

35nych opatrz. Bazyli Chomiński [?] w moc wierney Rell.

36swoiey iawnie zeznał Jż on Roku teraznieyszego Dnia

37Dwudziestego Czwartego Lipca na affektacyą y praw-

38ną requizycyą W. Jozefa Zagórskiego [?] Chor. Wołł. [?] ma-

39iąc przy sobie stronę Szlachty Ludzi wiary godnych

40[reklamant:] Urod. JchmćPanow F[ranciszka]

k. 535 (skan 0537, strona prawa; nr karty w rkp. 535)

1Urod. JchmćPanow Franciszka Sikorskiego [?] Jakuba Łaszewskie-

2go [?] był w Dobrach Miasteczku Woroszyłowce gdzie będą-

3cy we Dworze tameyszym Posudek na Budę [?] Lasu Mi-

4kołkowskiey [?] przez Woroszyłowkę prowadzony to iest ka-

5dek Brahowych [?] Dwadzieścia Cztery Przyiwow [?] do tych-

6że Dwadzieścia Cztery, kadek Żugowych [?] Cztery kadek

7Łtwarowych [?] Dwie, Czerpakow trzy przez Urod. Godeb-

8skiego Gubernatora tameyszego gwałtownie niesłusznie

9zabrany y zagrabiony, tudzież tegoż Urod. Mikołaia Go-

10debskiego Gubernatora tameyszego u Woyta y Groma-

11dy Woroszyłowskiey w winach tak osobistych iako y

12Pieniężnych z Prawa sprawiedliwości się należących

13Aresztował y prawnie do rozsądzenia zupełnego przy-

14poręczył ktory Areszt Woyt y Gromada Jmieniem

15Dziedzica a Pana swego dobrowolnie przyięli y dotrzy-

16mać obowiązalisię, wczym przytomną Szlachtą Woźny

17oświadczywszy się z tamtąd ziechał y tu przed Aktami

18prawdziwego Aresztu uczynił y zeznał Rell. Woźny

19nie umieiący pisać krzyż Świadczy Bazyli Chomi-

20ński [?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Wojciech Ignacy BURBIŃSKI (por. akty 739, 742, 847 – Burbińscy c/a Piaskowski) w imieniu Józefa ZAGÓRSKIEGO [?] (w rkp. „Zagurskiego”), chorążego „Wołł.” [?] (wołyńskiego?), dziedzica części dóbr LUBOMIRKI [?] („Dobr Lubomirkowskiey [?]”), WITAWY i MAJANOWA (woj. bracławskie, pow. winnicki). Obwinieni: Mateusz BIAŁKOWSKI [?], stolnik halicki, dziedzic WOROSZYŁÓWKI, i jego gubernator Mikołaj GODEBSKI. Godebski wdzierał się w grunty Witawy i kazał skosić sianożęci będące dotąd w spokojnym używaniu; tamował ludzi ZURAŃSKICH [?] Zagórskiego wiozących przez Woroszyłówkę sól na mażach, pozwalał arendarzom ich obciążać [?], wymusił niewłaściwą opłatę („wyderkał”/„astadlę” [?]) do dworu i trzymał ich z wołami prawie cały dzień o głodzie; zabrał z dziesięcioma podwodami (z wozami, ludźmi i końmi) posudek – kadki, przykładki i inne naczynia – wieziony do majdanu potażowego (budy potażowej) w lesie MIKOŁKOWSKIM [?], przez co zatamował produkcję potażu, przynoszącą znaczny dochód skarbowi Zagórskiego, czyniąc szkodę na kilkanaście tysięcy (zł).

Relacja woźnego generalnego województwa bracławskiego Bazylego CHOMIŃSKIEGO [?] (niepiśmienny; podpis „Chomiński”/„Chomicki”), ze szlachtą Franciszkiem SIKORSKIM [?] i Jakubem ŁASZEWSKIM [?]: 24 VII 1770 we dworze w miasteczku WOROSZYŁÓWCE oglądał zabrany przez Godebskiego posudek: 24 kadki brahowe [?] z 24 przyjwami [?], 4 kadki żugowe [?], 2 kadki łtwarowe [?] (ługowe?), 3 czerpaki; zaaresztował gubernatora Godebskiego u wójta i gromady woroszyłowskiej, którzy areszt przyjęli.

Odczyty niepewne: „Zagórskiego [?]”, „Chor. Wołł. [?]”, „Lubomirkowskiey [?]”, „Białkowskiemu [?]” (w tytule „Białk.”), „Zurańskich [?]”, „aggrowować [?]” (= aggrawować – obciążać, krzywdzić), „wyderkał [?] czyli Astadlę [?]”, „Mikołkowskiey [?]”, „Sikorskiego [?]”, „Łaszewskiego [?]”, „Budę [?]”, „Brahowych [?]”, „Przyiwow [?]”, „Żugowych [?]” (ługowych?), „Łtwarowych [?]”, „Chomiński [?]”.

Terminy: posudek – naczynia (beczki, kadzie) do produkcji; majdan potażowy, buda – miejsce wypalania potażu (popiołu drzewnego dla przemysłu); maża – duży wóz (do przewozu soli); awantaż – korzyść; intrata – dochód; in continenti – „natychmiast”.

Streszczenie

27VII 1770 Wojciech Ignacy Burbiński w imieniu Józefa Zagórskiego [?], chorążego wołyńskiego [?] (Witawa, Majanów), oprotestował Mateusza Białkowskiego [?], stolnika halickiego, i jego gubernatora woroszyłowskiego Mikołaja Godebskiego o skoszenie sianożęci witawskich, zatrzymywanie ludzi wiozących sól i zabranie naczyń wiezionych do budy potażowej. Woźny Bazyli Chomiński [?] 24 VII obejrzał zabrane naczynia w Woroszyłówce i zaaresztował Godebskiego.

Transkrypcja

k. 535 (skan 0537, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grod. Winnickiemi y

4przede mną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Vice Regentem Grodu Winnickiego

6Comparens Ptr Urod. JPan Karol Jerzy Domaniewski no-

7mine JW. Mikołaia Jerzego [?] Piaskowskiego Podkom. Krzem. Pisa-

8rzyńskiego [?] Taraszczańskiego Sty na ptko Urod. Woyciechowi

9y Maciejowi Burbińskim manifestuie się y protestuie się o-

10to Jż Urod. Obżałł. Principaliter Woyciech Burbiński spisawszy

11ad Libitum sui Regestr Rzeczy (: po Urod. Macieiu y Ma-

12riannie Burbińskich Rodzicach swoich w Dobrach

13Bereziance [?] do Stwa Taraszczańskiego należący modo

14solvendorum quot annis proventuum vulgo Czynszu ex

15habitatione ad Thesaurum Subiector. mieszkaiących a

16w czasie Buntu przez Haydamakow zabitych :) ac si

17[reklamant:] pozostałych

k. 535v (skan 0538, strona lewa)

1pozostałych w tym Buncie niewiedzieć przez kogo niby po-

2zabieranych w żadnym Sądzie y Urzędzie realitatem et

3valorem tego Regestru nie okazuiąc nie iuramento com-

4probuiąc gwałtownie z przybranemi sobie kozakami z Pod-

5danych Witniańskich [?] y Bereziańskich [?] w Stwie Tara-

6szczańskim Poddanych siły wartności tych rzeczy bo Ru-

7bli Trzysta Trzydzieści co in rer[um] natura bydź warte nie

8mogły nie tylko wyexequował ale iescze dalszemi swemi

9manifestami chcąc pokryć nienależyte Dzieło y niespra-

10wiedliwe wymuszenie wspomnionych Trzystu Trzydzie-

11stu Rubli JW. Pryncypała Comptis po Aktach szkalu-

12iąc y opisuie, a Urod. Comparens nie widząc sufficiens pignus

13Jmci Obżałowanego z ktoryby za wyexequowane Ruble JW.

14Pryncypałowi odpowiadał y one w czasie powrocił w

15pełności nne cuius supra zanosi manifestacyą Karol Jerzy Do-

16maniewski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Karol Jerzy DOMANIEWSKI (por. akt 847 – komisarz Piaskowskiego) w imieniu Mikołaja PIASKOWSKIEGO, podkomorzego krzemienieckiego, starosty TARASZCZAŃSKIEGO (w rkp. dodatkowe słowa „Jerzego [?]” i „Pisarzyńskiego [?]” – może błędnie powtórzone z imienia komparenta / skrót innego tytułu). Obżałowani: Wojciech (Ignacy) i Maciej BURBIŃSCY (por. akty 739, 742, 847 – ich sprawa przeciw Piaskowskiemu o zagarnięcie majątku po zamordowanych w 1768 rodzicach). Wojciech Burbiński sporządził dowolnie rejestr rzeczy pozostałych po rodzicach Macieju i Mariannie Burbińskich (mieszkających w BEREZIANCE [?] w starostwie taraszczańskim jako płacący czynsz poddani skarbowi, zamordowanych przez hajdamaków w czasie buntu 1768) i, nie okazawszy go w żadnym sądzie ani nie zaprzysięgając, z kozakami spośród poddanych witniańskich [?] i bereziańskich [?] gwałtem wyegzekwował od poddanych starostwa 330 rubli – więcej niż te rzeczy mogły być warte; teraz kolejnymi manifestami szkaluje starostę. Komparent zastrzega, że Burbiński nie ma dostatecznego majątku („pignus”), z którego mógłby zwrócić wymuszone ruble.

Odczyty niepewne: „Jerzego [?]” i „Pisarzyńskiego [?]” w tytulaturze Piaskowskiego, „Bereziance [?]”, „Witniańskich [?]”, „Bereziańskich [?]”.

Łacina: nomine – „w imieniu”; principaliter – „głównie”; ad libitum sui – „według swego upodobania”; modo solvendorum quot annis proventuum vulgo Czynszu ex habitatione ad Thesaurum subiectorum – „na sposób [poddanych] płacących corocznie dochody, pospolicie czynsz, z zamieszkania, podległych skarbowi”; ac si – „jak gdyby”; realitatem et valorem – „rzeczywistość i wartość”; iuramento comprobando – „potwierdzając przysięgą”; in rerum natura – „w rzeczywistości”; sufficiens pignus – „dostateczny zastaw (majątek)”; nomine cuius supra – „w imieniu jak wyżej”.

Streszczenie

27VII 1770 Karol Jerzy Domaniewski w imieniu Mikołaja Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, starosty taraszczańskiego, oprotestował Wojciecha i Macieja Burbińskich: Wojciech na podstawie samowolnie sporządzonego rejestru rzeczy po rodzicach zamordowanych przez hajdamaków w Bereziance [?] wymusił z kozakami od poddanych starostwa 330 rubli i teraz szkaluje starostę w manifestach.

Transkrypcja

k. 535v (skan 0538, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grod. Winnickiemi

4y przede mną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego Compens

6ptr Urod. JPan Karol Jerzy Domaniewski swym y Urod. JP.

7Franciszka Biernackiego Jmieniem postrzegaiąc krzywdy ho-

8noru swego solennie na ptko Urod. Woyciechowi Burbińskie-

9mu skarży manifestuie się y protestuie się Jż Jmć Oskarżony

10przyzwoitą pominąwszy wdzięczność w czynnościach tak Rodzi-

11com Obżałowanego stante vita w Bereziance mieszkaiącym

12przez uwolnienie podatku czynszowego corocznie iako y same-

13mu Obżałowanemu przez Kumpanstwo wświadczenia da-

14ne dowody uprościłowawszy [?] sobie iakowes niesłuszne do

15Kumparentow pretensye naypierw zwielką krzywdą Ho-

16noru tymże dobrey sławy oczernieniem Sprawiedliwych bez

17noty uczynkow, krzywiąc w kredytach y sławie poniżaiąc

18w powierzonych Funkcyach Listami swemi do JW. Pana

19Mikołaia Piaskowskiego Podkom. Krzem. Pana Kumpanstwo

20y W. JPana Sobolewskiego [?] Pisarza Ziemskiego W[łodzimierskiego] [?] odzimirz [?]

21opisał oczernił y niegodziwemi wynalazkami obwinił

22[reklamant:] a potym ztąd

k. 536 (skan 0538, strona prawa; nr karty w rkp. 536)

1a potym ztąd samą krzywda Honorowi irrealia Obiecta num-

2quam deducenda przez swoy manifest w Grodzie Winnickim

3zaniesiony osobliwie Urod. Franciszkowi Biernackiemu po-

4zadawał complicem do nienależytych Akcyi uczynił za-

5branych iakowyści Rzeczy po Rodzicach Obżałowanego

6participantem poczytał, y co tylko natężona myśl zło-

7śliwych wynalazła obelżywy [?] Urod. Biernackiemu włoż-

8ci nie notowanemu przez swoy Manifest applikował

9Co Compens chcąc w Pierwiastkach [?] swoy zostawać nie-

10skazitelności dla emendacyi y powrocenia uszczuplone-

11go Honoru z Jmcią Obżałł. Prawem agere oświadcza-

12iąc się iter. atq. iter. manifestuią się et in Obiectis rema-

13nifestuią salva reservata melioratione si opus fuerit

14Karol Jerzy Domaniewski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Karol Jerzy DOMANIEWSKI w imieniu swoim i Franciszka BIERNACKIEGO (gubernatora taraszczańskiego – por. akt 847) skarży się na Wojciecha BURBIŃSKIEGO: choć rodzicom Burbińskiego, za ich życia mieszkającym w BEREZIANCE, zwalniano coroczny podatek czynszowy, a samemu Burbińskiemu komparenci okazywali przychylność, ten wysuwa wobec nich bezpodstawne pretensje, szkaluje ich honor i dobre imię w listach do Mikołaja PIASKOWSKIEGO, podkomorzego krzemienieckiego (ich pana), i do SOBOLEWSKIEGO [?], pisarza ziemskiego włodzimierskiego [?], a w manifeście wniesionym w grodzie winnickim (por. akt 847) zarzucił Biernackiemu współudział w zabraniu rzeczy po rodzicach. Komparenci zapowiadają dochodzenie prawem dla przywrócenia honoru. Por. akt 868.

Odczyty niepewne: „uprościłowawszy [?]” (= upozorowawszy? / uroiwszy?), „Sobolewskiego [?]”, „W[łodzimierskiego] [?] odzimirz [?]”, „obelżywy [?]”, „Pierwiastkach [?]”. „Kumpanstwo” – tak w rkp. (= Komparenci, „państwo komparenci”).

Łacina: stante vita – „za życia”; irrealia obiecta numquam deducenda – „nierzeczywiste zarzuty, których nigdy nie da się udowodnić”; complicem – „wspólnikiem”; participantem – „uczestnikiem”; emendacya – „naprawienie”; agere – „prowadzić sprawę, procesować się”; iterum atque iterum – „raz po raz”; in obiectis remanifestant – „co do zarzutów odmanifestowują się”; salva reservata melioratione si opus fuerit – „z zastrzeżeniem poprawy, jeśli będzie potrzeba”.

Streszczenie

27VII 1770 Karol Jerzy Domaniewski w imieniu swoim i Franciszka Biernackiego zaniósł reprotestację przeciw Wojciechowi Burbińskiemu, który mimo okazywanej mu i jego rodzicom przychylności szkaluje ich w listach do Mikołaja Piaskowskiego i w manifeście grodzkim, zarzucając Biernackiemu współudział w zabraniu rzeczy po swoich rodzicach; zapowiedzieli proces o honor.

Transkrypcja

k. 536 (skan 0538, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grod. Winnic. y przede-

4mną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrab-

5stwa y Vice Regentem Grodu Winnic. Osobiście Stawiwszy

6się Urod. JPan Antoni Cybulski Jmieniem JW. Joachima

7Potockiego Podcz. Lit. Trębl. [?] etc. Sty Dobr Klucza Mura-

8chwiańskiego z Przyległościami Dziedzica Pryncypała swe-

9go ostrzegaiąc całości Grontow onegoż tudzież Zdrowia

10y życia Poddanstwa Murachwiańskiego iako nayuro-

11czyściey ptko WJPanu Tomaszowi Malczyckiemu Woy-

12skiemu Winnic. Dobr Wsi Stroińce y innych Dziedzico-

13wi Panu Urod. Jakiegokolwiek Jmienia Janowskiemu tychże

14Dobr Dyspozytorowi tudzież Gromadom y Kozakom do

15kilkuset Osob wynoszącym na niżey wyrażone wiolencye

16przybranym y uzbroionym skarży y protestuie się oto, Jż

17Urod. Janowski niechcąc w Sąsiedztwie powinney zachować

18spokoyności pragnąc nienależycie Grunta Stroinieckie roz-

19szerzyć Grontem do Dobr Klucza Murachwiańskiego

20należącym tak w dawnym używaniu bo od Lat kilku-

21set Poddanstwa Wsi Pieńkowki zostaiącym iako y obwodami

22[reklamant:] y turmami od lat

k. 536v (skan 0539, strona lewa)

1y turmami od Lat kilku poczynionemi a do tych czas stale

2trwaiącemi oznaczonym, Sprzedziwszy [?] Gromady z Dobrzwo-

3iey [?] Dyspozycyi powierzonych z kosami spisami y przy-

4dawszy onym Kozakow kilkudziesiąt uzbroionych in sub-

5sidium na własne Gronta y Sianożęci Dobr Klucza Mura-

6chwiańskiego Pieńkowieckie nastał, ktorzy nastawszy zastaw-

7szy Poddanych Pieńkowieckich Siana tak sobie iako y

8na Skarb pokoszone Gromadzących, tychże nic sobie nie-

9winnych z hałasem napadszy okrutnie bili po polach

10rozganiali obdzierali by poprzewalali, kilku poprzestrze-

11lali innych kosami porąbali y te morderstwa nie przesta-

12iąc wyrządzaiąc aż do samey Wsi Pieńkowki goniąc nie-

13miłosiernie zabiiali potym zas od samych Dziekan Pień-

14kowieckich [?] wrociwszy się Siana kopic tysiąc na Groncie

15własnym Pieńkowieckim zrobionego niesprawiedliwie za-

16brali, a zatym ninieyszy Compens o takowe przez prawne

17naiazdy Ludzi bicia postrzelania porąbania Siana zabra-

18nia Grontow y Sianożęci Pieńkowieckich niesłuszne przy-

19właszczenia powtornie na ptko tymże Jchmć Obżałł. nne

20quo supra protestuie się A. Cybulski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Antoni CYBULSKI w imieniu Joachima POTOCKIEGO, podczaszego wielkiego litewskiego (w tytule „Podcz. W. X. Lit.”), starosty „Trębl.” [?] (trembowelskiego?), dziedzica klucza MURAFSKIEGO („Murachwiańskiego”) z przyległościami. Obżałowani: Tomasz MALCZYCKI, wojski winnicki, dziedzic wsi STROIŃCE; dyspozytor JANOWSKI; gromady i kilkuset (?) kozaków. Janowski, chcąc poszerzyć grunty stroinieckie kosztem gruntu klucza murafskiego (od kilkuset lat w używaniu poddanych wsi PIEŃKÓWKA i od kilku lat oznaczonego obwodami i kopcami – „turmami”), wysłał gromady z kosami i spisami oraz kilkudziesięciu uzbrojonych kozaków na grunty i sianożęci pieńkowieckie; napadli na poddanych grabiących siano dla siebie i dla skarbu, okrutnie bili, obdzierali, kilku postrzelili, innych porąbali kosami, goniąc ich aż do samej wsi Pieńkówki i zabijając; następnie zabrali tysiąc kopic siana z gruntu pieńkowieckiego. Pozostała część k. 536v przekreślona (pusta).

Odczyty niepewne: „Trębl. [?]” (tytuł starościński Potockiego), „Sprzedziwszy [?]” (= sprowadziwszy? / sprzągłszy?), „z Dobrzwoiey [?] Dyspozycyi” (= z dobrowolnej? / ze swojej?), „od samych Dziekan [?] Pieńkowieckich” (= od samych domów? / dziedzińców?). „turmami” – kopcami granicznymi.

Łacina: in subsidium – „na pomoc”; nomine quo supra – „w imieniu jak wyżej”.

Streszczenie

27VII 1770 Antoni Cybulski w imieniu Joachima Potockiego, podczaszego litewskiego, dziedzica klucza murafskiego, oprotestował Tomasza Malczyckiego, wojskiego winnickiego (Stroińce), jego dyspozytora Janowskiego, gromady i kozaków, którzy chcąc zagarnąć grunty Pieńkówki napadli na poddanych przy sianokosach, pobili, postrzelili i porąbali kilku z nich (niektórych zabijając) i zabrali tysiąc kopic siana.

Transkrypcja

k. 537 (skan 0539, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego Compens

6ptr Urod. JPan Antoni Cybulski Jmieniem JW. Joachima

7Potockiego Podczaszego W. X. Lit. Trębd. [?] etc. Sty Dobr Klu-

8cza Murachwiańskiego z Przyległościami Dziedzica Pryn-

9cypała swego, tudzież Urod. Mikołaia Olszewskiego tychże

10Dobr Ekonoma ostrzegaiąc całości Grontow tudzież Zdro-

11wia y życia Poddanstwa Klucza Murachwiańskiego so-

12lennie na ptko JW. Mikołaiowi Jerzemu [?] Piaskowskiemu

13Podkomorzemu Krzemienieckiemu Dobr Klucza Krasnian-

14skiego Dziedzicowi Panu Urod. Karolowi Domaniewskie-

15mu Dobr wspomnionych Kommissarzowi tudzież Gro-

16[reklamant:] madom y koza[kom]

k. 537v (skan 0540, strona lewa)

1Gromadom y Kozakom do kilkuset Osob przybranym w rozną

2oręż uzbroionym protestuie się oto Jż Urod. Domaniewski za-

3ufany w tym będąc że w czasie teraznieyszym niezwykły-

4wym [?] Dobra Klucz Murachwiański iako JW. Pryncypa-

5ła Comptis Dziedziczny ostatney podlega ruinie przez co y

6władzy użyć do obronienia się y odpania [?] Jntruzorow swo-

7ich nie może Sprawiedliwość zaś iż silentibus omnibus sub-

8selliis akkuterowana [?] prędko zebydź [?] nie może spodziewa się

9chcąc niesprawiedliwą dla JW. Pana swego przywłaszcze-

10niem cudzych Grontow uczynić przysługę ustawnie

11kozakow y Gromadę w rozną oręż przybranych na Gron-

12ta Klucza Murachwiańskiego nasyła Ludzi bić y odzie-

13rać dysponuie, iakoż czasu niedawno przeszłego Ko-

14zacy y Gromada rozpustnie napadszy na Gronta wła-

15sne Murachwiańskie y tam Ludzi iednych Siana ko-

16szących, Drugich Gromadzących zastawszy tychże nic

17sobie niewinnych, po polach uganiali bili obdzierali i-

18dnym Głowy rohatynami y Cepami poprzestrzelali [?], dru-

19gich kosami porąbali innych zas postrzelali tak dalece

20że dla okrutnego onych pokaleczenia trudno y do Akt

21przystawić, tym zas nie kontentuiąc się Siana więcey na

22kopic Dwa Tysiące zabrali y Sianożęci innych na Cwierć

23mili niesłusznie przywłaszczyli gdy zas Urod. Ekonom

24Murachw. z Requizycyą do Urod. Kommissarza Krasnian-

25skiego posłał, tenże Obżałowany zamiast uczynienia Sa-

26tysfakcyi z wspomnionych Wiolatorow List Krzykiem na-

27pełniony odpisał y tychże naiezdnikow nie tylko że sam

28na czynienie Krzywd licencyiuie ale nawet y innych na

29uciemiężenie Poddanstwa Klucza Murachwiańskiego

30zabieranie Grontow y zniszczenie Dobr uczy y daie, a za-

31tym ninieyszy Compens o takowe krzywdy y wiolencye

32powtornie nne quo supra protestuie się A. Cybulski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Antoni CYBULSKI w imieniu Joachima POTOCKIEGO, podczaszego wielkiego litewskiego, starosty „Trębd.” [?], dziedzica klucza MURAFSKIEGO, oraz Mikołaja OLSZEWSKIEGO, ekonoma tych dóbr (por. akt 863 – „Olszewski, ekonom murafski”). Obżałowani: Mikołaj PIASKOWSKI (w rkp. „Mikołaiowi Jerzemu [?]” – por. akt 868), podkomorzy krzemieniecki, dziedzic klucza KRASNIAŃSKIEGO (Krasne), jego komisarz Karol DOMANIEWSKI, gromady i kilkuset (?) kozaków. Domaniewski, licząc na to, że klucz murafski jest w ruinie i nie może się bronić, a sądy milczą, stale nasyła kozaków i gromady na grunty murafskie; niedawno napadli na poddanych koszących i grabiących siano, bili ich, obdzierali, jednym rozbijali głowy rohatynami i cepami, innych porąbali kosami lub postrzelili – tak, że z powodu okaleczeń trudno ich przywieźć do akt; zabrali ponad 2000 kopic siana i zajęli sianożęci na ćwierć mili. Na żądanie ekonoma murafskiego Domaniewski odpisał obelżywym („krzykiem napełnionym”) listem i zachęca do dalszych krzywd. Por. akt 870 (napad z Stroiniec) – podobny opis.

Odczyty niepewne: „Trębd. [?]”, „Jerzemu [?]”, „niezwykływym [?]”, „odpania [?]” (= odparcia), „akkuterowana [?]”, „zebydź [?]”, „poprzestrzelali [?]” (w znaczeniu „porozbijali”?).

Łacina: silentibus omnibus subselliis – „gdy milczą wszystkie sądy (instancje)”; nomine quo supra – „w imieniu jak wyżej”; intruzor – „najeźdźca, wdzierający się”; rohatyna – włócznia.

Streszczenie

27VII 1770 Antoni Cybulski w imieniu Joachima Potockiego, podczaszego litewskiego, i ekonoma murafskiego Mikołaja Olszewskiego oprotestował Mikołaja Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego (klucz krasniański), jego komisarza Karola Domaniewskiego oraz gromady i kozaków, którzy napadli na poddanych murafskich przy sianokosach, okrutnie ich pobili, porąbali i postrzelili, zabrali ponad 2000 kopic siana i zajęli sianożęci na ćwierć mili; Domaniewski odmówił satysfakcji.

Transkrypcja

k. 537v (skan 0540, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnickiemi

4[reklamant:] y przedemną

k. 538 (skan 0540, strona prawa)

1y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

2grabstwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego. Osobiscie

3stawaiąc Wiel. JchMość Panstwo Kazimierz y Wiktoria nie-

4gdy Wiel. Antoniego y Marianny z Rzewuskich Woynów

5Łowcz. Powiatowych [?] y Vicegerentowa Grod. Lat. małż. Corka

6oraz Urod. Stanisława y Magdaleny z Słotkowskich [?] Woynów

7małż. Wnuka a wszelkiey po niegdy Wiel. Józefie Słotko-

8wskim [?] Stoln. Łuck. Pradziadu swoim pozostałey Substan-

9cyi wraz z Wiel. Klarą Woyniańską Lowczyną Lat. Siostrą

10swoią rodzoną przez Głowę niegdy Wiel. Antoniego Woyny

11Łowczego Lat. Oyca swoiego naturalna Sukcessorka w assy-

12stencyi Małżonka swego Oycnięga [?] Zarczyński Cześn. Sand. [?]

13małż. swym y Wiel. Klary Woyniańskiey Łowczyney Lat. Sio-

14stry swoiey w Pańskim stanie zostaiącey Jmieniem przy-

15chilaiącsię do Prawa natury Testamentu y wyroków

16przez niegdy W. Antoniego y Marianny Woynów Łow. Lat.

17małż. Rodziców swoich poczynionych, a pokrzywdzeniu w

18Substancyi Prawem natury sobie należney zapobiegaiąc

19Ostrożności na ptko Wiel. Kazimierzowi Wysockiemu Ko-

20mornikowi Grod. Poznan. swiadczy y manifestuie się w niżey

21opisany sposob, y oto, Jż Wiel. Wysocki Summę Grod. Pozna. [?]

22wiedząc dostatecznie że Urod. Jgnacy Woyna przez niegdy

23W. Antoniego y Marianny Woynów Łow. Lat. małż. Ro-

24dziców dla iego wyrodności y kroków nie należytych wyro-

25kami z Jmienia Synowstwa od wszelkiey Oyczystey ma-

26cierzystey y spadkowey partycypowania Substancyi uchy-

27lony y cale iest oddalony godząc na uszkodzenie Mstow

28warzytey [?] od tegoż Urod. Jgnacego Woyny summy na Do-

29brach Wsi Koźnicach [?] będącey wraz z procesem y innych

30tudzież mobiliów roznych po niegdy W. Józefie Słotko-

31wskim [?] Stol. Łuck. pozostałych Wiel. Mstom Prawem

32natury należących nabywać y mocy tak nie należytego

33nabycia rzeczone Dobra Kolince [?] posiadać rożnych Fru-

34ktyfikować inne summy Kapitalne y prowizyonalne

35tudzież mobilia sobie przywłaszczać co iako iest pło

36Prawu natury y wyrokom wyżey wyrażonym tak Wiel.

37Mstki swym y ktorym wyżey Jmieniem pło temuż Ob-

38żałowanemu o nie należytość y nieważność żadnego nabycia

39Dobr Wsi Kolince [?] niesłuszne posiadanie rożnych Frukty-

40fikowanie powtornie iako nayuroczysciey manifestowały się

41[reklamant:] do Dobr rzeczo[nych]

k. 538v (skan 0541, strona lewa – góra)

1do Dobr rzeczonych Kolince [?] braniu y kalkulacyą w czasie zbrania [?]

2Prowentów opomniećsię oswiadczaiące. Kaz. Zarczyński mp.

3W. Zarczyńska.

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifestantki: Wiktoria z Woynów ZARCZYŃSKA, córka Antoniego i Marianny z RZEWUSKICH WOYNÓW, łowczych [?] latyczowskich (w rkp. raz „Łowcz. Powiatowych [?]”, dalej „Łowcz./Łow. Lat.”), wnuczka Stanisława i Magdaleny ze Słotkowskich [?] Woynów, prawnuczka i spadkobierczyni Józefa SŁOTKOWSKIEGO [?], stolnika łuckiego – w asystencji męża Kazimierza ZARCZYŃSKIEGO (w rkp. „Oycnięga [?] Zarczyński Cześn. Sand. [?]”; Zarczyński jest też wicegerentem grodzkim latyczowskim – „Vicegerentowa Grod. Lat.”, por. wcześniejsze akty 44-1-5), oraz w imieniu siostry Klary WOYNIAŃSKIEJ [?] (Woynianki), panny („w Pańskim stanie” – zapewne „w panieńskim stanie”). Obżałowany: Kazimierz WYSOCKI, komornik grodzki poznański (w nagłówku „K. G.”). Brat manifestantek Ignacy WOYNA został przez rodziców za „wyrodność” wydziedziczony wyrokami; Wysocki, wiedząc o tym, nabył od niego sumę na wsi Koźnice [?] (w dalszym tekście „Kolince [?]”) wraz z procesem i ruchomościami po Słotkowskim [?], posiada te dobra, pobiera dochody i przywłaszcza sumy kapitalne i prowizyjne. Manifestantki zastrzegają nieważność tego nabycia i prawo do rozliczenia dochodów.

Odczyty niepewne: „Ci. [?]” w nagłówku; „Łowcz. Powiatowych [?]”; „Słotkowskich [?]” (w rkp. „Stotko-”; ł pisane jak t); „Oycnięga [?]” – może forma imienia lub omyłka pisarza; „Cześn. Sand. [?]”; „Summę Grod. Pozna. [?]” (może „Summę Grod. Poznańską” lub omyłka – powtórzenie tytułu komornika); „Mstow warzytey [?]” (Mstow = Manifestantów); nazwa wsi: „Koźnicach [?]” i trzykrotnie „Kolince [?]” – ta sama wieś; „zbrania [?]” (= zbierania).

Łacina i skróty: Mća = manifestatio – manifestacja (oświadczenie zastrzegające prawa); Ci. [?] – może „ceterorum” (i innych); ptko = przeciwko; K. G. = Komornik Grodzki; Mstki / Mstom = Manifestantki / Manifestantom; cessya (cessio) – przelew prawa do sumy; fruktyfikować – czerpać pożytki.

Streszczenie

28VII 1770 Kazimierz i Wiktoria z Woynów Zarczyńscy, także w imieniu siostry Wiktorii, Klary Woyniańskiej [?], zamanifestowali się przeciw Kazimierzowi Wysockiemu, komornikowi grodzkiemu poznańskiemu, który nabył od wydziedziczonego przez rodziców Ignacego Woyny sumę na wsi Koźnice/Kolince [?] wraz z procesem i ruchomościami po pradziadzie Józefie Słotkowskim [?], stolniku łuckim; zastrzegły nieważność tego nabycia i rozliczenie pobranych dochodów.

Transkrypcja

k. 538v (skan 0541, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnickiemi

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vice Regentem Groda Winnickiego Comps

6ptr Urod. Jan Hilary Dzbiński [?] Jmieniem W. Wielhorskiego

7Podstol. Parnaw. Dobr Żywotówki Dziedzica Pana, iako-

8tez y swym czyniący przyczyniący przychylaiącsię do ktorego

9Jmieniem W. Mierzwińskiego Woyskiego Zwinogrod. Dobr

10Kasztowki [?] Dziedzica Gronta a osobliwie Lasy zobopolnie

11z Dobrami Żywotowskiemi W. Pryncypała Comptis przez Dział

12złączone [?] dla wolnego od obu stron używania zapobiegaiąc

13całości Grontów Zdrowia Poddanstwa Wsi Żywotówki solen-

14nie na ptko W. Orańskiemu Dziedzicowi JW. Cieszkowskiemu

15Kaszt. Czer. Possessorowi Dobr Klucza Oratowskiego Panom, tu-

16dzież Urod. Osuchowskiemu Gubernatorowi Juchnowskiemu [?] Do-

17mańskiemu Pułkownikowi Kozackiemu Oratowskiemu

18Sergiuckiemu [?] Gracyaliście Prawowitym y od-warnym [?] Paw-

19łowi Sirażelkowi [?] Sotnikowi Kozackiemu Stepanowi Czerni-

20żelowi [?] Chorążemu Kozackiemu Talniańskim y Oratowskim

21tudzież Poddanstwu de Czynienia Wiolencyi naiazdów Za-

22boystwa zaborów licencyowanym protestuie y reprotestuie się,

23oto, Jż Urod. Rządcy wyżey wzmiankowani Dobr Klucza

24Oratowskiego, naruszaiąc spokoyność Sąsiedzką zebrawszy

25kozaków do Osób Osmdziesiąt przyłączywszy kozaków

26Talniańskich tylez kosarzów Dwieście na Sianożęć

27własną Kasztowiecką przy Lesie Łyszawy [?] nazwanym

28leżącą zdawna do Kasztowki należącą, y Las Łyszawy [?]

29nazwany rownie do Dobr Żywotowski iako do Kasztow-

30ki iest iedney natury Dobra albowiem na iedną Schedę

31przez Dział wyznaczony do rownego od Obodwu stron u-

32żywania należący napędzali gdzie sianożęć wykosili przez

33ktorą gwałtowność znaki Graniczne przestąpili y spokoyne

34[reklamant:] od wieku między

k. 539 (skan 0541, strona prawa)

1od wieku między Dobrami Zarudziem [?] iedney, a Dobrami

2Kasztówką y Żywotówką z drugiey strony używanie zamie-

3szali a nie dosyć maiąc natym gdy Urod. Dzbiński [?] z Pobere-

4żnikami dla Dozoru Lasu wyiechał pod ten czas gdy ze

5strony Wiel. Mierzwińskiego z Dobr Kasztówki Ludzie

6dla gromadzenia siana wyszli y ktorzy zwyczaynie dla

7dozoru Robotnika byli dla bespieczeństwa od otaczaiących

8się pod czas teraznieyszy Hultaiów wyżey wyrażeni Obżał.

9kozaków więcey Sta z rzezm [?] Chłopów więcey Dwieście z ko-

10sami na prawie nabitemi na Gront własny Kaszto-

11wiecki pod przywodem swoim sprowadzili gdzie nay-

12przod Ludzi Kasztowieckich iednych gromadzących

13drugich siano na wozy biorących y kozaków dla dozoru

14stoiących bić odzierać kazać [?] oraz zabierać blisko tegoż La-

15su Łyszawy [?] zwanego dysponowali a potym na Urod. Dzbiń-

16skiego [?] nic sobie Obżał. nie winnego napadszy z broni

17strzelać wszczeli a Ataman Zarudzinski chciał spisą

18pchnąć Urod. załęgogosię [?] drugi raz z Pistoletu zabić usiło-

19wał a potym Pobereżników Wsi Żywotówki iednych ra-

20tyszczerami [?] okrutnie zbito, Atincowego [?] Konia zabito

21wartuiącego Rubli Dwanaście, Wozów dwa, Chomut

22ieden, koni dwoie, Spis trzy, Jamczarky [?] iedną, Wilitu [?] war-

23tuiącego na Rubli Dwie zabrali y wyżey wyrażonych

24Kozaków [?] dotąd w Grodzie nie przystawili, Semenowi Ste-

25panowi y Jwanowi Poddanym z Żywotówki służącym

26po lat kilka u Poddanych Oratowskich nie zapłacono y

27zboża kop Dwadzieścia nie wydano, Bydła zarazo-

28ne umyslnie na Grunta Żywotowskie zganiaią Ludzie

29Oratowskiey [?] y padłe na Grunciе Żywotowskie zakopuią a Urod.

30Rządcy na requizycyą Satysfakcyi czynic zakazuią, a-

31zatym ninieyszy Stawaiący Jmieniem W. Pryncypała swe-

32go tak o przyczynione krzywdy iakoteż o nie słuszne obie-

33kcye y opisanie powtornie protestuie się H. Dzbiński [?] mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Jan Hilary DZBIŃSKI [?] (w rkp. „Dzbenski/Dzbinski”, podpis „H. Dzbinski”) – zapewne ten sam co Hilary DUBAŃSKI [?], dyspozytor Żywotówki z aktów 702, 718–721; działa w imieniu Feliksa WIELHORSKIEGO, podstolego parnawskiego, dziedzica ŻYWOTÓWKI, oraz – przychylającego się – Franciszka MIERZWIŃSKIEGO, wojskiego zwinogrodzkiego, dziedzica KUSTÓWKI [?] (w rkp. tu „Kasztowka/Kasztówka”, przym. „Kasztowiecki”; por. akt 831: Kostowka/Kustowka). Obżałowani: (Wojciech) ORAŃSKI – dziedzic, i Józef CIESZKOWSKI, kasztelan czernihowski – posesor klucza ORATOWSKIEGO; gubernatorzy OSUCHOWSKI i JUCHNOWSKI [?] (por. akt 832 „Juchnicki [?]”), pułkownik kozacki oratowski DOMAŃSKI, gracjalista SERGIUCKI [?], sotnik Paweł SIRAŻELEK [?], chorąży kozacki Stepan CZERNIŻEL [?] oraz kozacy talniańscy i oratowscy. Rządcy oratowscy zebrali 80 kozaków, tyluż kozaków talniańskich i 200 kosarzy, najechali sianożęć kustowiecką przy lesie Łyszawy [?] (las wspólny Żywotówki i Kustówki, wydzielony działem do wspólnego używania) i ją wykosili, przekraczając znaki graniczne między ZARUDZIEM [?] a Kustówką i Żywotówką. Gdy Dzbiński [?] wyjechał z pobereżnikami doglądać lasu, ponad 100 kozaków i ponad 200 chłopów z kosami osadzonymi na sztorc napadło ludzi Mierzwińskiego przy sianie; strzelano do Dzbińskiego [?], ataman ZARUDZIŃSKI chciał go przebić spisą, drugi raz próbował zastrzelić z pistoletu; pobereżników z Żywotówki pobito, zabito konia wart 12 rubli, zabrano 2 wozy, chomąto, 2 konie, 3 spisy, jamczarkę [?] i „wilit” [?] wart 2 ruble. Ponadto chłopom Semenowi, Stepanowi i Iwanowi z Żywotówki, służącym kilka lat u poddanych oratowskich, nie zapłacono i nie wydano 20 kop zboża; ludzie oratowscy celowo spędzają zarażone bydło na grunty żywotowskie i zakopują tam padłe sztuki, a rządcy zakazują dawania satysfakcji.

Odczyty niepewne: „Dzbiński [?]”, „Kasztowki [?]” (= Kustówka [?]), „złączone [?]”, „Juchnowskiemu [?]”, „Sergiuckiemu [?]”, „y od-warnym [?]”, „Sirażelkowi [?]”, „Czerniżelowi [?]”, „Łyszawy [?]”, „Zarudziem [?]”, „z rzezm [?]”, „kazać [?]”, „załęgogosię [?]” (wyraz niejasny – może omyłka pisarza), „ratyszczerami [?]”, „Atincowego [?]” (może imię/przezwisko właściciela konia), „Jamczarky [?]”, „Wilitu [?]”, „Kozaków [?]”, „Oratowskiey [?]”.

Łacina i skróty: Prtta nne = protestatio nomine – protestacja w imieniu; P. P. = Podstoli Parnawski; K. C. = Kasztelan Czernihowski; Comps ptr = comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Comptis = comparentis – komparenta; reprotestuie – składa protestację wzajemną; de czynienia wiolencyi licencyowanym – „upoważnionym do czynienia gwałtów”; requizycya (requisitio) – wezwanie, żądanie; pobereżnik – strażnik leśny/graniczny; spisa – włócznia.

Streszczenie

28VII 1770 Hilary Dzbiński [?] w imieniu Feliksa Wielhorskiego, podstolego parnawskiego (Żywotówka), i Franciszka Mierzwińskiego, wojskiego zwinogrodzkiego (Kustówka [?]), oprotestował Orańskiego i Józefa Cieszkowskiego, kasztelana czernihowskiego (klucz oratowski), gubernatorów Osuchowskiego i Juchnowskiego [?], pułkownika Domańskiego i kozaków oratowskich i talniańskich, którzy najechali i wykosili sianożęć przy wspólnym lesie Łyszawy [?], pobili ludzi, strzelali do komparenta, zabili konia i zabrali wozy, konie i broń; ponadto nie płacą poddanym z Żywotówki zasług i zakopują padłe zarażone bydło na gruntach żywotowskich.

Transkrypcja

k. 539 (skan 0541, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grod. Winnickiemi

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vice Regentem Groda Winnickiego

6[reklamant:] Comparens Ptr

k. 539v (skan 0542, strona lewa)

1Compens Ptr Urod. JPan Karol Zawalski swoym y Urod. JPań-

2stwa Mikołaia y Rozalii z Zawalskich Załuskich [?] małż.

3Swagra y Siostry swoich Jmieniem ostrzegaiąc całości sub-

4stancyi swoiey solennie na ptko W. Michałowi Żaboklic-

5kiemu Łowcz. Żydacz. manifestuiąsię, oto Jż Urod. Mstantes

6lubo komplanacyą z Wiel. Obżał. o część Wsi Kluczowa [?] in

7ordine do uczynienia Cessyi zawarli y też cessyą przed Aktami

8Grod. Winnic. in rem et personam Jmć Obwinionego ze-

9znać przyrzekli że iednak dowodnie to okazałosię, Jż Wiel.

10Żaboklicki do wypłacenia Summy komplanacyą oznaczo-

11ney byłby trudny, kiedy wydaney od siebie in rem przyba-

12wiernego [?] do Arędarza swego na Czerw. Zł. Cztery assy-

13gnacyi zadosyć uczynić nie przyłazał [?], a nadto że y na

14Substancyi swoiey iest zakładowani długami obwiązo-

15ny iakowsię pokazuie z zapisanych Aresztów wydaie, po-

16mieni [?] bespiecznie tyże Summy nie mogłby z ktorych

17przyczyn Urod. Mstantes uszczerbku y Straty substan-

18cyi swoiey nie winnie poniesliby, zaczym o nieważność

19tey wzwyż wyrażoney Komplanacyi prywatnie bo bez

20przytomnych Przyiaciół zawartey iako ex nullo dato

21et accepto następowaney idą Gdyż [?] Mstanci że w czasie przy-

22należącym [?] dla trudnych w tym Kraiu przeiazdów

23y Grasuiących Haydamaków Acta adire y też Kom-

24planacyą znieważyć nie mogli Jdem Compens suo et e-

25ius supra nne powtornie mstuie się Karol Zawalski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifestant: Karol ZAWALSKI, w imieniu własnym oraz szwagra i siostry – Mikołaja i Rozalii z Zawalskich ZAŁUSKICH [?] (w rkp. „Zatuskich” – ł pisane jak t). Obżałowany: Michał ŻABOKLICKI, łowczy żydaczowski (w rkp. „Zabolelkiemu/Zaboklicki”; w nagłówku „Ł. Ż.”; por. stałe ustalenie: bracia Żaboklicccy, Michał – łowczy żydaczowski). Manifestanci zawarli z Żaboklickim komplanację (ugodę) o część wsi KLUCZÓW [?], zobowiązując się do cesji przed aktami grodzkimi winnickimi; okazało się jednak, że Żaboklicki nie byłby w stanie wypłacić umówionej sumy – nie zaspokoił nawet wydanej przez siebie asygnacji na 4 czerwone złote dla swego arendarza, a jego majątek jest obciążony długami, jak wynika z zapisanych aresztów. Komplanację zawarto prywatnie, bez obecności przyjaciół (świadków), więc „ex nullo dato et accepto” jest nieważna; manifestanci nie mogli wcześniej udać się do akt i jej unieważnić z powodu trudnych przejazdów i grasujących hajdamaków.

Odczyty niepewne: „inn. [?]” w nagłówku (w rkp. „ymc”); „Załuskich [?]”; „Kluczowa [?]”; „przybawiernego [?]”; „przyłazał [?]”; „pomieni [?]”; „Gdyż [?]”; „przynależącym [?]”.

Łacina: in ordine do uczynienia cessyi – „w celu dokonania cesji”; in rem et personam – „na rzecz i osobę”; ex nullo dato et accepto – „z niczego nie danego ani nie przyjętego” (bez rzeczywistego świadczenia); acta adire – „udać się do akt”; idem comparens suo et eius supra nomine – „tenże komparent w swoim i (ich) jak wyżej imieniu”; Mstantes / Mstanci = manifestanci; mstuie się = manifestuje się.

Streszczenie

28VII 1770 Karol Zawalski, w imieniu własnym oraz szwagra i siostry Mikołaja i Rozalii z Zawalskich Załuskich [?], zamanifestował się przeciw Michałowi Żaboklickiemu, łowczemu żydaczowskiemu, o nieważność prywatnej komplanacji o część wsi Kluczów [?]: Żaboklicki jest zadłużony i niewypłacalny, ugodę zawarto bez świadków, a wcześniejsze jej unieważnienie uniemożliwiły hajdamaki i trudne przejazdy.

Transkrypcja

k. 539v (skan 0542, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Trzydziestego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

4mi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesni-

5kiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grod. Winnickiego

6Comparentes ptr Starozakonni Mordech Bitenki [?] y

7Herszko Zelmanowicz kwartalni Obywatele Miasta Tywro-

8wa ostrzegaiąc całości swoiey w pełnosci manifestuiąsię oto

9Jż gdy w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym Osmym wszczę-

10te Bunty Chłopskie in confiniis Ukrainy po całym Wtwie

11Bracł. rozpostrzeniwszysię do Miasta Tywrowa zbliżyłysię

12natenczas, Obywatele tegoż Miasta ochraniaiąc Życia swoie

13[reklamant:] opusciwszy

k. 540 (skan 0542, strona prawa)

1opusciwszy wszystkie Sprzęty y Bogactwa w rozne rozeszlisię kra-

2ie bezpiecznieysze y z tych nie ktorzy po usmierzonych zbuntowa-

3nych Chłopstwie iedni aż w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

4siątym Dziewiątym do Domów pustych y zruynowanych powro-

5cili, Drudzy zas dotychczas gdzieby zostawali wiadomosci nie maią

6potym zas dla Grasuiących o mil kilka Tatarów boiaznią

7przerażeni ciż Obywatele Tywrowscy powtornie opusciw-

8szy całe Gospodarstwa swoie od Domów swoich zmykać

9y przez cały prawie Rok po cudzych tułaiąc Dobrach

10na barkach siedząc zdani [?] y z resztą zniszczeni do Wiel-

11kiego ubostwa y mizeryi przyszli, przez co dawniey uchwalo-

12nego Pogłownego Żydowskiego podług zaprzysiężonego Rege-

13stru z przyczyny że teraz daleko mniey Głów znayduiesię

14wypłacić nie są w stanie y iako te pogłowne od raty marco-

15wey ktora przeswietney Konfederacyi Barskiey w Roku

16Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym osmym iest zapłacona

17Skarbowi Koronnemu do zapłacenia przynależy tak ostrze-

18gaiąc w tym całości swoiey Regestr Głów Żydowskich nowo

19spisany sposobem oblaty do Akt tuteyszych podaią y ten-

20że gdzie z Prawa należy będzie [?] zaprzysiąc ofiaruiące

21powtornie manifestuiące Mardech Bitenki [?] Herszko

22Zelmanowicz po Hebraysku podpisuiąsię.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparenci: Mordech (Mardech) BITENKI [?] i Herszko ZELMANOWICZ, Żydzi, kwartalni (starsi kwartałów) obywatele miasta TYWROWA (w rkp. „Tywrowskiego/Tywrowa”; pierwsza litera podobna do Z). Gdy w 1768 r. bunty chłopskie (koliszczyzna) z pogranicza Ukrainy rozszerzyły się na całe województwo bracławskie i zbliżyły do Tywrowa, mieszkańcy porzucili sprzęty i dobytek i rozeszli się w bezpieczniejsze strony; po uśmierzeniu buntu niektórzy wrócili dopiero w 1769 r. do pustych i zrujnowanych domów, o innych do dziś nic nie wiadomo. Potem z obawy przed Tatarami grasującymi o kilka mil znów porzucili gospodarstwa i prawie rok tułali się po cudzych dobrach. Popadłszy w nędzę, nie są w stanie zapłacić dawniej uchwalonego pogłównego żydowskiego według zaprzysiężonego rejestru, bo głów jest teraz znacznie mniej. Ponieważ pogłówne od raty marcowej (zapłaconej w 1768 r. konfederacji barskiej) należy się Skarbowi Koronnemu, podają do akt nowo spisany rejestr głów żydowskich i gotowi są go zaprzysiąc. Por. podobne manifestacje kahałów Lipowca (akt 854) i Strzyżawki (akt 859).

Odczyty niepewne: „Bitenki [?]” (w rkp. „Bitenki/Bitenski”); „zdani [?]”; „będzie [?]”. Rejestru głów nie wpisano do księgi (lub wpisano osobno).

Łacina: in diligentia Pkti (praecepti?) – „dla dopełnienia starania (obowiązku)”, formuła manifestacji zabezpieczającej przed zarzutem zaniedbania; comparentes personaliter – stawiwszy się osobiście; in confiniis Ukrainy – „na pograniczu Ukrainy”; starozakonni – Żydzi; kwartalny – starszy kwartału (dzielnicy) w gminie żydowskiej.

Streszczenie

30VII 1770 Mordech Bitenki [?] i Herszko Zelmanowicz, kwartalni kahału tywrowskiego, zamanifestowali, że po buntach chłopskich 1768 r. i ucieczce przed Tatarami Żydzi tywrowscy, zrujnowani i nieliczni, nie mogą opłacić pogłównego według dawnego rejestru; podali do akt nowy rejestr głów żydowskich, gotowi go zaprzysiąc.

Transkrypcja

k. 540 (skan 0542, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Trzydziestego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grod. Winnickiemi

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego. Com-

6parens ptr W. Pan Jan Harszwingel [?] Jmieniem JOX. Jmć

7Ludwika Lubomirskiego Wdzicy [?] Bracł. Pryncypała

8swoiego w pełnosci onyże manifestuiesię, oto, Jż w Stawiącym [?]

9adwentem Prawa pospolitego Possessyi w Dobrach wsiach Łu-

10ka y Werba tu w Wtwie Bracł. na Pobereżu sytuowa-

11nych powziętey wtez Dobra na Osobę JO. Pryncypała swo-

12iey Jntromissyi spokoynie przez niedziel Cztery wysiedział,

13dlaczego de expleta eaque [?] memorationem [?] Bonor. Łuk. et

14[reklamant:] Werbka

k. 540v (skan 0543, strona lewa – góra)

1et Werbka pacifice et ulterius continuanda possessione idem

2Compens iterata nne quo supra manifestat vice J. Harzwinkel.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Jan HARSZWINKEL [?] (w tekście „Harszwingel [?]”, w podpisie „J. Harzwinkel”) w imieniu ks. Ludwika LUBOMIRSKIEGO, „Wdzicy [?] Bracł.” (zapewne wojewodzica bracławskiego; w nagłówku „W. B.”). Oświadcza, że intromisję (wwiązanie) w posiadanie dóbr – wsi ŁUKA i WERBA (WERBKA) w województwie bracławskim na POBEREŻU, wziętą na osobę księcia według prawa pospolitego, spokojnie wysiedział przez cztery niedziele (tygodnie), i zgłasza manifestację o dopełnionym (expleta) i dalej kontynuowanym spokojnym posiadaniu.

Odczyty niepewne: nazwisko komparenta; „Wdzicy [?]”; „Stawiącym [?]” (w rkp. „Stawiącyą [?]” – może „w Stanie”); „eaque [?] memorationem [?]” (formuła łacińska zniekształcona; może „ac memoratorum”); nagłówek „Bo. Łuk. y Wa. [?]”.

Łacina: de expleta possessione – „o dopełnionym (wysiedzianym) posiadaniu”; intromissio – wwiązanie w posiadanie; per adventum iuris communis – przez wejście w posiadanie według prawa pospolitego; Bonorum Łuk. et Werbka pacifice et ulterius continuanda possessione – „o spokojnym i dalej kontynuowanym posiadaniu dóbr Łuka i Werbka”; idem comparens iterata nomine quo supra manifestat vice – „tenże komparent ponownie w imieniu jak wyżej manifestuje się po raz (drugi)”.

Streszczenie

30VII 1770 Jan Harszwinkel [?] w imieniu ks. Ludwika Lubomirskiego, wojewodzica bracławskiego [?], zamanifestował, że intromisję w dobra Łuka i Werbka na Pobereżu (woj. bracławskie) spokojnie wysiedział przez cztery tygodnie, i zastrzegł dalsze spokojne posiadanie.

Transkrypcja

k. 540v (skan 0543, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Trzydziestego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego Compens ptr Urod.

6JPan Piotr Pasterski Dobr pewney Części Sitnicy [?] Dziedzic

7y Aktualny Possessor postrzegaiąc całości substancyi swo-

8iey Zdrowia y Życia y będąc usilnie [?] więcey iuż lat dwie wy-

9perswadowany [?] cierpliwy y godzieniu ustawicznie gotowy po

10teraznieyszym okrutnym zbiciu y przez zasadzki iak prędko [?]

11do Akt ninieyszych przybyć mogł, tak zaraz zapobiegaiąc

12takowym ustawicznie napasnym nachodem y wiolencyom

13iak nayuroczysciey na ptko Urod. Mariannie Matce y Anto-

14niemu Synowi Brudzewskim Piotrowi y Woyciechowi Sza-

15niawskim Braci, Felixowi Kuprzeckiemu [?] Jakubowi Kot-

16wik. [?] Jmion [?] Maruszewskiemu Czeczelowi [?] Czaykowskiemu,

17tudzież Stangrytowi, y innym tak Poddanym iakoteż

18Ludziom poduczanym sobie przysposobionym czasu

19sprawy po imionach y przezwiskach specyfikowaćsię

20maiącym y Aresztami innodować skarży zali manifestuie,

21protestuie y reprotestuiesię w ten opisany sposob y oto,

22Jż JchMć Obwinieni naypierwey Urod. Brudzewscy w Roku

23przeszłym kiedy bliska zagraniczna wielu a prawie w nie

24wszystkich do ucieczki Obywatelów przynagliła Jmć Obwi-

25niona Brudzewska będąc wielkiey odwagi siedziałasię

26y napoprzyimowała roznych Ludzi to z zagranicy tęż

27mieyść roznych zbiegłych z ktoremi Gospodarowała Siano-

28żęci powykaszała y iedne między onemiże siano porozda-

29wała drugie na swoy obrociła pożytek, Urod. Protestans

30powrociwszy ani zdzbła siana ani żeby gdzie ukosić mo-

31żna było nie zastał do przeszkadzaiącegosię [?] o swoie własności

32ieszcze zelżyć dyffamować przegrożki na życie czynić wa-

33żysię y ważyć nie przestaie, iako naypierwiey tegoż

34Urod. Ptta po roznych mieyscach wraz z Urod. Szaniawskimi

35[reklamant:] et cum Compli[cibus]

k. 541 (skan 0543, strona prawa)

1et cum complicibus do zasadzki czyniące to na własny Dwor

2y Gront nachodzić, iako naypierwey chodzili czatowali na

3Poiedynki z własnego Dwora wyzywali, Urod. Ptans wi-

4dząc się bydź niebespiecznym w swoiey własności y własnym

5swoim Dworze unosićsię y unika schodzi do Urod. JPana

6Łabęckiego [?] Brata swego ale JchMć nie kontentuiącsię

7y temi dyskursami [?] przegrożkami zasadzkami na Dwor

8własny nachodzeniem y zabiciem odgrażaniem gdyż y

9do tego do Jnnego Dworu y na inne Dziedzictwo tam-

10że naszli gwałtownie Urod. Ptta zbili y zabić pretendowa-

11li gdyby nie był przez Przyiaciół odratowany y wypro-

12szony, daley dokonywaiące swoiey wciąż złości o to po zbi-

13ciu Pana teraz manifestuiącegosię w krotkim Czasie

14potym napadli Arędarza y onego okrutnie przy dolnym

15Hamerze będące zbili że ledwie od smierci się wrocił przez

16co własnie cały Rok Arędą wakowała y intrata prze-

17padła takowemi y innemi nie kontentuiącsię przeszłemi

18krzywdami y ustawicznemi Wiolencyami ale onym co-

19raz więcey przydaiąc y Ludzi podług myśli swoich

20przysposobiaiąc podług chęci swoiey rządząsię kiedy nie

21tylko Urod. Ptta ustawicznie infestuią ale nawet przy-

22iaciół iakoto Urod. Welkowskiego [?] nie tylko że zbili ale y za-

23brali, ad extremum hisce nupridem elapsis temporibus

24na własny Gront na Sad tak Urod. Brudzewski [?] z Urod.

25Szaniawskimi y innemi przybranemi Sad obrywać orężni

26z Szablami Pistoletami Drągami naszli y Sad w niwecz

27pustoszyć gdy poczeli Urod. Ptant po Sąsiedzku z ciągłym [?]

28Małżeńskim [?] wyszedł onym perswadować ostąpili y osa-

29czyli onego ledwie od nich wyprosiłsię a bardziey ucieczką

30salwował Ciż Urod. Obwinieni swoiey dokonywaiące

31Jmprezy z większemi ieszcze przegrożkami kontynuowa-

32li, widząc się bydź ukrzywdzonym Urod. Protestant po-

33wtore perswaduiąc onym dopraszałsię, aby mu bezpraw-

34ny nie czynili tak nieznosny krzywdy, ktorzy mimo

35one prosiwszy dopraszaniesię rzucilisię na Urod. Ptta, a-

36naybardziey Urod. Brudzewski u ktoregoś wypraszał

37Urod. Ptant ktorego naypierwey Urod. Brudzewski

38ciął [?] w Zęby aż mu ząb wyiciął [?], potym w łeb Czapkę

39[reklamant:] przeciął

k. 541v (skan 0544, strona lewa – góra)

1przeciął Głowy naruszył oponczę oberwawszy całego okrutnie

2zbił co Obszyrniey Obwiadczy [?] niżey wyrażona Obdukcya na-

3wet nie przepuszczaiąc nie tylko Sianożęciom Polem Zbo-

4żem ale y bezwinnym kabanom y Chudobom nie tylko Urod.

5Ptta ale Ludzkim co wszystko czasu sprawy dowiedziona bę-

6dzie y sprawiedliwą Jnquizycyą wyprowadzona opisywać

7nie słusznie ważylisię y nie sprawiedliwie uczyniwszy y prze-

8pędziwszy swoią robotę opisali y opisać niesłusznie usiłowali

9azatym tenże Comparens oto wszystko manifestowawszy y

10protestowawszysię prosił mię Urzędu o przydanie Woznego

11do oglądania y widzenia Ran y Razów y poszarpanych [?]

12sukien przeciętey Czapki widzenia Drągów, a tak ia Urząd

13annuendo affectationi Urod. Ptta przydałem Woznego Gen.

14Michała Radzinskiego Wtwa Bracł. y innych opatr. ktory

15tak w przytomności mię Urzędu iako maiąc przy sobie

16Strony Szlachty Ludzi wiary godnych Urod. JPP. Józefa

17Drzewieckiego [?] y Urod. Jana Kurupelskiego [?] na Urod. Mstancie

18ząb wybity z lewey strony widział raz Czapkę przeciętą, o-

19ponczę skrwawioną y całego zbitego, także y kiy przełomany [?]

20y one rzeczy do Siebie wziąwszy [?] Officium Comps zakwitował [?]

21prosząc tak Comps Mstuiący, iako y Wozny Obdukcyi Relato-

22riam actis annotari co y otrzymali Wozny nie umieiący

23pisać znak Krzyża S. kładnie [?] Michał Radzinski + Piotr

24Pasterski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Protestant: Piotr PASTERSKI, dziedzic i posesor części SITNICY [?] (por. akty 855, 856, 858 – tamże on sam był obwiniany przez Brudzewskich i Szaniawskich o postrzelenie Antoniego Brudzewskiego 12 VII 1770). Obżałowani: Marianna BRUDZEWSKA (matka) i Antoni BRUDZEWSKI (syn), bracia Piotr i Wojciech SZANIAWSCY, Feliks KUPRZECKI [?] (zięć Brudzewskiej – por. akt 855), Jakub KOT... [?], Maruszewski, Czeczel [?] (por. Józef Czeczel [?] w akcie 858), Czajkowski, stangret i inni poddani oraz ludzie „poduczeni”. Wersja Pasterskiego: w roku poprzednim (1769), gdy bliskość granicy zmusiła prawie wszystkich do ucieczki, Brudzewska została na miejscu, przyjęła ludzi zbiegłych z zagranicy i z różnych miejsc, wykosiła jego sianożęci i rozdała lub zużyła siano, tak że po powrocie nie zastał ani źdźbła; potem wraz z Szaniawskimi i wspólnikami urządzali na niego zasadzki, wyzywali na pojedynki, nachodzili jego dwór, tak że musiał przenieść się do brata Łabęckiego [?]; i tam go najechali, pobili i chcieli zabić. Pobili też jego arendarza przy dolnym hamerze (kuźnicy), tak że arenda przez rok wakowała; pobili i zabrali przyjaciela Welkowskiego [?]. Ostatnio z szablami, pistoletami i drągami najechali jego sad, a gdy wyszedł perswadować, osaczyli go; Antoni (?) Brudzewski wybił mu ząb, przeciął czapkę i zranił w głowę, zerwał opończę i ciężko pobił. Niszczą też zboże, a nawet zwierzęta (kabany – wieprze) i bydło. Woźny generalny Michał RADZIŃSKI ze szlachtą Józefem DRZEWIECKIM [?] i Janem KURUPELSKIM [?] obejrzał wybity ząb z lewej strony, przeciętą czapkę, zakrwawioną opończę, pobite ciało i złamany [?] kij, i złożył relację (obdukcję).

Odczyty niepewne: „Sitnicy [?]” (forma jak w aktach 855–858); „usilnie [?]”, „wyperswadowany [?]”, „prędko [?]”; nazwiska „Kuprzeckiemu [?]” (w rkp. „Kuprzelkiemu”), „Kot-wik. [?]”, „Jmion [?]” (może imię Szymon), „Czeczelowi [?]” (w rkp. „Czeżelowi”), „Łabęckiego [?]”, „Welkowskiego [?]”, „Drzewieckiego [?]”, „Kurupelskiego [?]”; „przeszkadzaiącegosię [?]”, „dyskursami [?]”, „z ciągłym [?] Małżeńskim [?]” (sens niejasny), „ciął [?] … wyiciął [?]”, „Obwiadczy [?]”, „poszarpanych [?]”, „przełomany [?]”, „wziąwszy [?]”, „zakwitował [?]”, „kładnie [?]”. „Brudzewski [?]” przy najeździe na sad – w rkp. zapewne Antoni.

Łacina: cum obductione et praesentatione – „z obdukcją (oględzinami ran) i okazaniem”; et cum complicibus – „i ze wspólnikami”; innodować (innodare) – obciążyć (aresztem, pozwem); infestować – niepokoić, napastować; ad extremum hisce nupridem elapsis temporibus – „na koniec w tych niedawno minionych czasach”; annuendo affectationi – „przychylając się do żądania”; officium – urząd (tu: woźny); relatoriam actis annotari – „aby relację wpisano do akt”; kaban – wieprz.

Streszczenie

30VII 1770 Piotr Pasterski, dziedzic części Sitnicy [?], oprotestował Mariannę i Antoniego Brudzewskich, braci Piotra i Wojciecha Szaniawskich, Feliksa Kuprzeckiego [?] i innych za zabór i wykoszenie jego sianożęci w 1769 r., zasadzki, wyzwania na pojedynki, najścia na dwór, pobicie arendarza i przyjaciela, a ostatnio najazd na sad, w czasie którego wybito mu ząb, rozcięto czapkę i ciężko go pobito; woźny Michał Radziński z dwoma szlachcicami dokonał obdukcji.

Transkrypcja

k. 541v (skan 0544, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Trzydziestego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przede mną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa y Vice Regentem Groda Winnic. Compens ptr Urod.

6JP. Piotr Pasterski swym y Urod. JPani Agnieszki ze Skopowskich [?]

7Pasterskiey Małż. swoiey Jmieniem iak prędko o smierci S. P.

8W. JP. Kazimierza Skopowskiego [?] Łowczyca Bracł. podczas teraz-

9nieyszey rewolucyi dowiedziećsię mogł y de facto dowiedział

10się tak zaraz postrzegaiąc całości substancyi po tymże wyż

11wyrażonym Jmć Panu Kazimierzu Skopowskim [?] Braci Urod.

12[reklamant:] Protestts

k. 542 (skan 0544, strona prawa)

1Prottes [?] małż. na siebie Urod. Dobr y Sukcessorów onychże spadłych

2przychylaiącsię do Prawa natury quam solennissime y w Ostro-

3żności na ptko Urod. Mariannie Brudzewskiey skarży zali ma-

4nifestuie y protestuiesię, oto, Jż Jmć Obwiniona maiąc sobie

5zlecone od W. Jmć Pana Antoniego Szawłowskiego Komornika Gra-

6nicznego Halickiego w Dobrach Wsi Sitnicy [?] na Części niegdy

7S. P. W. Skopowskiego [?] ktory W. Skopowski pomienioną Część Wiel.

8Szawłowskiemu tylko był puscił aby go z procesu z W. Trzeszko-

9wskim [?] ratował y wywiodł [?] nie pomieniony Części nie oswiaiąc [?]

10tylko do Decyzyi Finalney z pomienionym Wiel. Trzesz-

11kowskim [?] a Wiel. S. P. Skopowskim ktorego W. Szawłowski z sobą do

12Konfederacyi pociągnął gdzie zginął aktualnie a Papiery wszy-

13stkie nie wiedzieć gdziesię obracaią, czyli u W. JP. Szawłowskiego

14czyli tu na Gruncie u Urod. JPani Brudzewskiey ktora iakowy-

15misi [?] przed roznemi JchMć y Ludźmi ogłaszałasię zebrana-

16mi iakoby S. P. W. Kazimierza Skopowskiego [?] Ręką podpisanemi

17ktorych iako nie było tak do insubsistentia onychże tę swoią

18Oswiadcza Ostrożność, Na ostatek y naybardziey o rozpędzenie

19Poddanych przez swoią wieczliwość [?] y wymyślne to robocizny

20to daniny to inkarcerowanie onych zabieranie onym Bydła

21nawet chudoby y onychże samych inkarcerowanie owo z goła

22do iednego rozpędzenie Chatus porozbieranie iednych, drugich

23palenie, y w niwecz Część pomienioną funditus zruynowanie

24nie przez żadne iak czasu teraznieyszego przechody Woysk ro-

25żnych bo te Dobra nie na żadnym leżą trakcie, ale sama

26przez się Urod. Brudzewska tę Część (co wszystko czasu sprawy

27sprawiedliwemi Jnquizycyami dowiedziono będzie) penitus

28zruynowała, a gdy co bywało po Zł. Pol. [?] kilkaset, teraz y

29karczmy y żadnego nie masz Awantażu Jmć Obwiniona

30swoią wymyślnością przysposobiła, azatym tenże Urod. Pttans

31swoim y Urod. Małż. y Sukcessorów swoich Jmieniem tak de

32nullitate scripti iakowe miały bydź zebrany Skrypta

33lub kontrakty ex nullo dato et accepto następione iakoteż o

34zruynowanie w niwecz często mienioney Części Dobr Sitnicy [?]

35rozpędzenie Poddanych y o inne szkody y krzywdy iterata ma-

36nifestat et protestat vice Piotr Pasterski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifestant: Piotr PASTERSKI w imieniu własnym i żony Agnieszki ze SKOPOWSKICH [?] (w aktach 855, 858 „ze Skoroposkich/Skoropowskich [?]”; tu wyraźnie „Skopowskiey/Skopowskiego”), którzy jako rodzeństwo [?] i spadkobiercy dziedziczą po Kazimierzu SKOPOWSKIM [?], łowczycu bracławskim, zmarłym podczas „teraźniejszej rewolucji”. Obżałowana: Marianna BRUDZEWSKA. Skopowski [?] oddał swoją część wsi SITNICY [?] Antoniemu SZAWŁOWSKIEMU, komornikowi granicznemu halickiemu, jedynie w tym celu, by go ten ratował w procesie z TRZESZKOWSKIM [?], i to tylko do wyroku ostatecznego; Szawłowski pociągnął Skopowskiego [?] za sobą do konfederacji (barskiej), gdzie ten zginął, a papiery zaginęły – są albo u Szawłowskiego, albo u Brudzewskiej, która chwali się jakimiś skryptami rzekomo podpisanymi przez Skopowskiego [?]; manifestant zastrzega ich nieważność. Brudzewska, zarządzająca tą częścią z polecenia Szawłowskiego, robociznami, daninami, więzieniem chłopów i zabieraniem im bydła rozpędziła poddanych, chaty jedne rozebrano, inne spalono; część zrujnowała sama, nie przemarsze wojsk (wieś nie leży przy trakcie); dawniej dochód wynosił kilkaset złotych, teraz nie ma nawet karczmy ani żadnego pożytku.

Odczyty niepewne: „Skopowskich/Skopowskiego [?]” (por. „Skoroposkich [?]” w aktach 855, 858); „posługi [?]” w nagłówku (w rkp. „pozugi”); „Prottes [?]” (w rkp. „Brottis”); „Trzeszkowskim [?]”; „wywiodł [?]”; „oswiaiąc [?]”; „iakowymisi [?]”; „wieczliwość [?]”; „Zł. Pol. [?]”. „Braci” – zapewne w znaczeniu „bracie” (Kazimierz Skopowski [?] – brat Agnieszki).

Łacina: de nullitate scripti – „o nieważność pisma (zapisu)”; quam solennissime – „jak najuroczyściej”; ad insubsistentiam – „na nieistnienie/nieważność”; funditus, penitus – „do gruntu, całkowicie”; ex nullo dato et accepto – „bez żadnego świadczenia”; iterata manifestat et protestat vice – „ponownie manifestuje i protestuje”; inkarcerowanie – więzienie; awantaż – pożytek, korzyść.

Streszczenie

30VII 1770 Piotr Pasterski w imieniu własnym i żony Agnieszki ze Skopowskich [?], spadkobierców Kazimierza Skopowskiego [?], łowczyca bracławskiego (zginął w konfederacji barskiej), zamanifestował się przeciw Mariannie Brudzewskiej o nieważność rzekomych skryptów Skopowskiego [?] na część wsi Sitnica [?] (oddanej jedynie czasowo Antoniemu Szawłowskiemu) oraz o zrujnowanie tej części, rozpędzenie poddanych, spalenie i rozebranie chat.

Transkrypcja

k. 542v (skan 0545, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Trzydziestego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przede

4mną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa y

5Vice Regentem Grod. Winnickiego Compens ptr Urod. JPan Kazimierz

6Gniewkowski Wices Regent Przemyski Dobr Wsi Zarwanicy A-

7rędowny Possessor ptko Urod. JP. Nagawskiemu Dyspozytorowi

8Klucza Supronowskiego skarży y protestuiesię, oto, Jż Urod. Na-

9gawski mieszkaiąc we wsi Szermetce [?] do Stwa Winnickiego

10należącey w bliskości Grontów Zarwanickich położony By-

11dłem swoim bez Pastucha chodzącym Siana Folwarczne y

12Ludzi Zarwanickich spasał inne z Stogów bez targu y wia-

13domosci Gospodarzów do Szeremetki [?] woził, przytego Sztuk

14szesnaście Bydła Rogatego na obligacyą pewną na Fol-

15wark Zarwanicki dla zimowania przypędził y przez nie-

16dziel kilka tym Bydłem siano W. JPana Ostrowskiego Chorąż.

17Bracł. Dziedzica Dobr Zarwanicy pastwy obowiązania swe-

18go nie uiściwszy ani sian spasionych y pozabieranych ukrzyw-

19dzonym nie nadgrodziwszy porzucił Krowkę mizerną na Fol-

20warku Zarwanickim niby in satisfactionem za Siano Lu-

21dziom y Folwarkowi Zarwanickiemu, ktora krowa iako-

22ni [?] była, nie iest y bydź nie może dostateczną nadgrodą za Sia-

23na popasłe Ludziom y Folwarkowi Zarwanickiemu tak

24dla zupełnego Krzywd swoich poszukania w Grodzie ninie-

25yszym Dnia Dwudziestego Osmego Martii Anno praesenti przy-

26czynioney Jmieniem W. JPana Ostrowskiego Chorąż. Bracł. pro-

27testacyi, za Zł. Pol. Szesnaście dostatecznie iest otaxowana, o

28czym iaśniey wspomina Prottaa. Swiadczy y Urod. Nagawski

29po przeymowaniu tey Krowki y uciekniusię [?] Lata teraznie-

30yszego obiąwszy Dyspozycyą w Supronowie Prawowitego Jwana

31Nakoniecznego [?] Poddanego Zarwanickiego Possessyi Urod.

32Compts, przez Liczynkę [?] iadącego Koni parę zabrał y Dni kilka

33trzymaiąc do trudu y straty Dni Roboczych mizernego

34Człowieka niewinnie przyprowadził, ledwie za Requizy-

35cyą Listowną Jmć Szypłarskiego [?] Dyspozytora Zarwan.

36wymęczone pracą y głodem konie zagrabione oddał, iednak-

37że na karteczce od siebie Dnia Siodmego Julii Anno praesenti pisaney dal-

38szym zaborem y zemstą iakowyści [?] Woyskowych odgrażał his

39formalibus: że z Zarwanicy pod walnym [?] Sądem y zatamo-

40wany sprawiedliwości za swoie zarwę [?] y innemi iakowemi

41sobie wiadomemi sposobami iż w tym teraznieyszym Zamieszaniu

42[reklamant:] pretensyą

k. 543 (skan 0545, strona prawa)

1pretensyą do Zarwanicy uspokoić oswiadczył do Urod. Szypłarskiego [?]

2dobrych Obyczaiów Szlachcica wyszukanemi konceptami respondu-

3iąc na List iego z przestrogą y odgrozkami pospolitwie [?] odpisał

4przywodząc do Skutku oswiadczenia swoie w krotce Drugiego

5Poddanego z Szytulki [?] iadącego Syn Urod. Nagawskiego we Wsi

6Lisiowce [?] na Grobli z wozem y końmi zabrał do Supronowa ode-

7słał gdzie sam Urod. Dyspozytor na niewinność iego y Prozbę

8nie uważaiąc kozakom do Janowa iadącym w podwodę oddał

9ktorego kozacy w Drodze horrendissime zbili Zł. Trzy pieniędzy

10y Czapkę wydarli Czym ieszcze nie uspokoiony Urod. Nagaw-

11ski więcey zaborów czynić póty póki krowki nie odbierze

12oswiadczasię a dla ukrycia swoiey y Syna swego niewstrzemięźli-

13wości Videndę prott. ptko Urod. Comparentowi niby o przetrzyma-

14nie krowy w Aktach ninieyszych zapisał, zapomniawszy że

15z kim innym zaszło [?] y że ieszcze Urod. Comparent w Possessyi Wsi Zar-

16wanicy nie był, Lecz tylko W. Dziedzicowi y Ludziom Zarwanickim

17uczyniwszy krzywdę iako protta dawnieysza swiadczy W. Dziedzi-

18ca sufficientem zawsze maiąc do odpowiedzenia, Urod. zas Comparenta

19nie słusznie do Procesu inwoluie a co bardziey Ludzi Possessyi i-

20go, za Chlebem iechać przymuszonych na gosciencach zastępuie

21grabi y niewinnie uciemięża przeto modernus Compens tak ob-

22solutne [?] Poddanych swoich zabory dokładniey opisane Urod. Szy-

23płarskiego Dyspozytora swego siebie w proces inwolwowanie

24y inne poczynione krzywdy y przegrożki powtorną zanosi pro-

25testacyą Kazimierz Gniewkowski W. P.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Kazimierz GNIEWKOWSKI, wicesregent przemyski („W. P.”), arendowny posesor wsi ZARWANICY (dziedzic: Bogdan OSTROWSKI, chorąży bracławski – por. akty 830, 862). Obżałowany: NAGAWSKI, dyspozytor klucza SUPRUNOWSKIEGO (w rkp. „Supronowski/Supronów”), mieszkający we wsi SZERMETCE/SZEREMETCE [?] w starostwie winnickim. Jego bydło bez pastucha spasało siano folwarczne i chłopskie w Zarwanicy, a siano ze stogów wywoził do Szeremetki [?]; 16 sztuk bydła oddał na zimowanie na folwark zarwanicki i nie zapłacił, zostawiając jedynie mizerną krówkę „niby w zadośćuczynieniu” – według wcześniejszej protestacji Ostrowskiego z 28 III 1770 szkoda wyceniona na 16 zł. Latem 1770, objąwszy dyspozycję w Suprunowie, zabrał parę koni poddanemu zarwanickiemu Iwanowi NAKONIECZNEMU [?] i trzymał kilka dni; konie, wymęczone, oddał dopiero na list dyspozytora zarwanickiego SZYPŁARSKIEGO [?], ale w liściku z 7 VII 1770 groził dalszym zaborem i zemstą żołnierzy; jego syn zabrał na grobli we wsi LISIOWCE [?] innego poddanego z wozem i końmi, a dyspozytor oddał go w podwodę kozakom jadącym do JANOWA, którzy go w drodze okrutnie pobili i zabrali mu 3 zł i czapkę. Nagawski zapisał przeciw komparentowi protestację (videndę) o przetrzymanie krowy, choć szkody wyrządzono jeszcze przed objęciem przez niego posesji – sprawę powinien prowadzić z dziedzicem.

Odczyty niepewne: „Szermetce [?] / Szeremetki [?]” – ta sama wieś; „iakoni [?]”; „uciekniusię [?]”; „Nakoniecznego [?]”; „Liczynkę [?]”; „Szypłarskiego [?]”; „iakowyści [?]”; „pod walnym [?] Sądem … zarwę [?]” (fragment niejasny); „pospolitwie [?]”; „Szytulki [?]”; „Lisiowce [?]”; „z kim innym zaszło [?]”; „obsolutne [?]”.

Łacina: in satisfactionem – „w zadośćuczynieniu”; anno praesenti – „roku bieżącego”; his formalibus – „tymi słowami”; horrendissime – „najokropniej”; videnda – protestacja do wglądu (przeciwprotestacja); sufficientem – „wystarczającego” (tu: dziedzica jako właściwą stronę); modernus comparens – „obecny komparent”; inwolwować – wciągać (w proces); podwoda – obowiązek dostarczenia wozu i koni.

Streszczenie

30VII 1770 Kazimierz Gniewkowski, wicesregent przemyski, arendarz Zarwanicy, oprotestował Nagawskiego, dyspozytora klucza suprunowskiego, za spasanie siana jego bydłem, niezapłacone zimowanie 16 sztuk bydła, zabór koni poddanemu Iwanowi Nakoniecznemu [?], zabór przez syna Nagawskiego innego chłopa z wozem (oddanego kozakom w podwodę i pobitego), pogróżki oraz niesłuszne wciąganie komparenta w proces o krowę.

Transkrypcja

k. 543v (skan 0546, strona lewa)

1[strona pusta, zakreślona]

k. 544 (skan 0546, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Julii Trzydziestego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrab-

5stwa y Vice Regentem Grodu Winnickiego Osobiscie stanąwszy

6Urod. JPan Jan Olszewski [?] Jmieniem JW. JPana Alexandra Lewa- [?]

7rowa [?] Borzęckiego Podstol. Ziem. Przemyskiego St. y Dobr

8Wachnowki z Przyległosciami Dziedzica Urod. JPana Łukasza

9Swięckiego [?] Dobr tychże Gubernatora niemniey Urod. Macieia

10Żurawskiego [?] w Dobrach Wsi Starych Mostach mieszkaiące-

11go y innych tamże y w Wachnowce mieszkaiących pokrzyw-

12dzonych [?] postrzegaiąc całości tychże solennie na ptko JW. JPani

13Katarzynie z Potockich Kossakowskiey [?] Kasztelanowey Kamińskiey

14Dobr Kossakowki [?] Dziedziczey czyli dożywotniey Possessorce

15W. JPanu Sosińskiemu [?] Podsędkowi Ziem. Krzemienieckiemu

16Dobr tychże Possessorowi niemniey Urod. Dobr tychże Kossakow-

17skiey [?] y wsi Łozowaty na gruntach Szczytnickich [?] czyli Wachno-

18wieckich osadzoney Dyspozytorom na ostatek Urod. Puchowskie-

19mu y Krynickiemu w tychże Dobrach mieszkaiącym także

20Prawowitym Olejnikowi Owczarzykowi, Wasylowi Szatama-

21si [?] Wasylowi Zwierzowi, Szkwarkowi, Ostapowi Bylkowi,

22Buraczkowi y innym Kossakowieckim y wsi Łozowatey Pod-

23danym manifestuie y Protestuiesię, oto, Jż Poddaństwo

24Kossakowieckie y wsi Łozowatey Bydłem swoim w Sianach

25y Zbożach szkody czyni umyślnie też Bydło wyganiaiące

26w zboża y Sianożęci Wachnowieckie y Starych-Mostów iako-

27to, Olejnika, Owczarzyka, y innych Poddanych Łozowa-

28ckich Bydła Sztuk Trzydzieści pustopasz puszczone czyli

29umyślnie wyganiane przez czas nie mały po zbożach Wachno-

30wieckich chodząc Wasylkie [?] Wdowie Siana kopic Dwadzie-

31scia spasły, Podobnież Bydła Urod. Puchowskiego y Kryni-

32ckiego także Roboczych Wasyla Salamachy, Wasyla Zwirza,

33Szkwarka, Ostapa Bylka, Buraczka y innych Podda-

34nych Łozowackich bez Pastucha po Polu chodzące albo raczey

35umyślnie na zboża y Siana Ludzi Starych-Mostów wsi y Wach-

36[reklamant:] nowieckich

k. 544v (skan 0547, strona lewa)

1Wachnowieckich wyganiane w Roku przeszłym Tysiąc Siedm-

2set Sześćdziesiątym Dziewiątym bardzo wiele szkody w zbożach

3naczyniły y Sianach przez ktore Bydło Jnne Poddanych Ło-

4zowackich Siana y zboża Ludziom Wachnowieckim y Sta-

5romostskim popasione iakoto Martynowi Zachtowniemu [?] Sia-

6na kopic Osmdziesiąt Urod. Jakubowi Żorawskiemu Jęczmienia

7kop siedm Hreczki kop Cztery, Prosa kop Trzy, Urod. JMa-

8ciejowi Żurawskiemu Żyta Dzień Urod. Kasprowi Żurawskiemu

9Owsa kop sześć Siana kopic Pięćdziesiąt Urod. Jlnickiemu [?] Pro-

10sa kop sześć Hreczki półtory kopy Urod. Olszewskiemu Prosa

11kop sześć Jęczmienia półtory kopy, Urod. Kucharowskiemu [?] Żyta

12iarego kop dwie, proso kop sześć, Owso Zżętego kop Dwie na

13pniu półtory kopy Siana kopic Trzydzieści pięć Urod. Bera-

14tyńskiemu [?] Jęczmienia na Pniu Dzień Zżętego kop sześć Żyta ia-

15rego kop osm proso półtory kopy Owsa kop dwie Siana kopic

16Trzynaście w tych sianach y zbożach codziennie bywały krowy y

17Bydła Baranczukowi [?] Urod. Ziembickiemu Prosa na pniu wię-

18cey iak na kop trzy Siana kopic Trzydzieści tegoż Baran-

19czuka krowy y inne tam bywały temuż Urod. Ziembickiemu

20Stado Dworskie Kossakowieckie [?] spustoszyło, Prosa zżętego kop

21Cztery snopów trzydzieści Urod. Dobrowskiemu Prosa kop trzy Ow-

22sa nie zżętego Dzień ieden Urod. Samuelowi Kuczyńskiemu Pro-

23sa kop pięć y innych wiele szkod też Bydła Poddanych

24Łozowackich wyżey wyrażonych naczyniły, ktore Ludzie Sta-

25romostscy częstokroć wyganiali a chcącsię dowiedzieć czyieby

26były czasem do siebie zaganiali, ale te zawsze wykradane by-

27wały, potym do Łozowaty odganiali a dopytawszysię czyie

28są pierwey u tychże samych nadgrody po przyiacielsku do-

29magalisię a potym we Dworze Łozowackim y Kossakowiec-

30kim [?] o sprawiedliwość z nich prosili a żadney nadgrody y spra-

31wiedliwości nie otrzymali, przytego Jakowowi [?] Pieczonemu [?]

32Poddanemu Wachnowieckiemu Szkwarko Poddany Łozo-

33wacki ukradł siana Wozów naymniey sześć y one w Jamy

34pochował te siano Jakow Pieczony [?] znalazłszy we Dworze

35Łozowackim sprawiedliwości domagałsię, położył Groszy

36piętnaście y tak y siano przepadło, Ostap Bylka Poddany

37Łozowacki zdybawszy Jwana Czerniszewego [?] Parobka, w

38pole z robocizny do do Domu iadącego temu z wozu zdiął

39koło y Suknię wziął, y oto po razy kilka zanoszone były do

40[reklamant:] Dworu Ła[zowackiego]

k. 545 (skan 0547, strona prawa)

1Dworu Łozowackiego bez skutecznie Requizycye w Roku zas teraznie-

2yszym Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątym Dnia trzynastego

3Junii [?] Ludzie Łozowaccy Bydła swoie y Kossakowieccy [?] na

4zboża Wachnowieckie y Staromostskie wygnawszy y umysl-

5nie się przysposobiwszy gdy Szlachty kilku też Bydła z swo-

6ich zbóż zganiać poczeli tedy iuż przysposobieni około dwu-

7dziestu zebrani nakoniach z cepami wypadszy za temiż

8Szlachtą uganiali bić onych pretenduiące aż do Wsi Sta-

9rych Mostów wpędzilisię, Urod. Macieia Żurawskiego cepami

10okrutnie zbili żebro złamali y inne wiolencye czynili zaczym

11tenże Compens o te Wiolencye Jmieniem JW. Pryncypała swego pro-

12testuiesię Jan Olszewski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent: Jan OLSZEWSKI (w tekście nazwisko zapisane niewyraźnie, w podpisie „Jan Olszewski”) w imieniu Aleksandra BORZĘCKIEGO, podstolego ziemi przemyskiej, „St.” [?] (starosty?) i dziedzica dóbr WACHNÓWKI z przyległościami, oraz gubernatora tych dóbr Łukasza ŚWIĘCKIEGO [?] i szlachcica Macieja ŻURAWSKIEGO [?] ze STARYCH MOSTÓW (w rkp. formy „Żorawski/Żurowski/Zarawski”). Obżałowani: Katarzyna z Potockich KOSSAKOWSKA [?], kasztelanowa kamieńska (w rkp. „Kopałowskiey/Kossakowskiey”, w nagłówku „Kopalińskiey [?] K. K.”), dziedziczka lub dożywotnia posesorka dóbr KOSSAKÓWKI [?] (w rkp. raz „Kopałowki”, dalej „Kosakowieckie”); Sosiński [?], podsędek ziemi krzemienieckiej, posesor tych dóbr; dyspozytorzy wsi ŁOZOWATEJ (osadzonej na gruntach szczytnickich [?] czyli wachnowieckich) PUCHOWSKI i KRYNICKI; poddani: Olejnik, Owczarzyk, Wasyl Szatamaś [?] (dalej „Salamacha”), Wasyl Zwierz (Zwirz), Szkwarek, Ostap Bylka, Buraczek. Bydło poddanych łozowackich i kossakowieckich – częściowo umyślnie wypędzane, bez pastucha – od 1769 r. spasało zboża i siana w Wachnówce i Starych Mostach; wymienia szkody poszczególnych osób (np. Martyn Zachtowny [?] – 80 kopic siana; Jakub Żurawski – 7 kop jęczmienia, 4 kopy hreczki, 3 kopy prosa; wdowa Wasylkie [?] – 20 kopic siana; Ziembicki – proso i 30 kopic siana, także przez stado dworskie kossakowieckie; inni: Maciej i Kasper Żurawscy, Ilnicki [?], Olszewski, Kucharowski [?], Beratyński [?], Dobrowski, Samuel Kuczyński). Bydła zajmowane w szkodzie wykradano; żądania zadośćuczynienia we dworach łozowackim i kossakowieckim były bezskuteczne. Szkwarek ukradł Jakowowi Pieczonemu [?] co najmniej 6 wozów siana i ukrył w jamach (dwór dał tylko 15 groszy); Ostap Bylka zdjął koło z wozu i zabrał sukmanę parobkowi Iwanowi Czerniszewemu [?]. 13 VI [?] 1770 ok. 20 konnych z cepami ścigało szlachtę zganiającą bydło ze zbóż aż do Starych Mostów, Macieja Żurawskiego [?] okrutnie pobito i złamano mu żebro.

Odczyty niepewne: „P. P. [?]” w nagłówku (w rkp. „P. Ł.” lub „Ch.”); nazwisko komparenta w tekście („Obłski”) – rozstrzyga podpis; „Lewarowa [?]” (może przydomek/miejsce pochodzenia Borzęckiego); „Swięckiego [?]”; „pokrzywdzonych [?]”; „Kossakowskiey [?]” i „Kossakowki [?]” (w rkp. formy z „p”/„ł” w miejscu „ss” – długie s); „Sosińskiemu [?]”; „Szczytnickich [?]”; „Szatamasi [?]”; „Wasylkie [?]”; „Zachtowniemu [?]”; „Jlnickiemu [?]”; „Kucharowskiemu [?]”; „Beratyńskiemu [?]”; „Baranczukowi [?]”; „Jakowowi Pieczonemu [?]”; „Czerniszewego [?]”; „Junii [?]” (w rkp. „Juna/Mana”).

Łacina i terminy: pustopasz – samopas; kopa – 60 snopów; kopica – stóg siana; dzień – miara pola (dzień orki/żęcia); hreczka – gryka; zżęty – zżęty, skoszony; requizycya – wezwanie do zadośćuczynienia; pretendować – usiłować, zamierzać.

Streszczenie

30VII 1770 Jan Olszewski w imieniu Aleksandra Borzęckiego, podstolego przemyskiego (Wachnówka, Stare Mosty), oprotestował Katarzynę z Potockich Kossakowską [?], kasztelanową kamieńską, posesora Sosińskiego [?], dyspozytorów Puchowskiego i Krynickiego oraz poddanych z Kossakówki [?] i Łozowatej za wieloletnie spasanie zbóż i sian bydłem (wyliczone szkody poszczególnych mieszkańców), kradzież siana i rzeczy oraz za napad 13 VI [?] 1770, w którym pobito Macieja Żurawskiego [?] i złamano mu żebro.