Akty 41–64

Transkrypcja

s. 126 (skan 0068, strona lewa – od wiersza 17)

1Rota Przysięgi

2dla Woyta

3Ia N. Przysięgam Panu Bogu Wszech=

4mogącemu w Troycy Swiętey iedynemu,

5Iako wszystkie Sprawy do Sądow Woy

6towskich y Ławniczych Miasta tego

7przychodzące, podług Boga, Sumienia

8Prawa, y dowodow, rozsądzać, y w tymże

9[reklamant:] Sądzie

s. 127 (skan 0068, strona prawa – wiersze 1–15)

1Sądzie zasiadaiąc, Sprawiedliwość równie

2wszystkim tak bogatym iako y ubogim, Sąmsia-

3dom, y Gościom czynić, a nie sprawiedliwość od-

4dalać y niszczyć, Praw, Przywileiow y pospoli-

5tego pożytku Miasta tego strzedz, y pomna-

6żać będę, Sekretu Izby, kto iakie dał zdanie

7nie wydam, y to wszystko, cokolwiek do

8Urzędu mego Sędziowskiego, z Prawa y [plama] Ordy-

9nacyi przez Sąd Iego Królewskiey Mości prze-

10pisaney należy, wiernie dopełniać starać się

11będę, a tego wszystkiego opuścić, nie zechcę,

12dla Przyiaźni, miłości, boiaźni, darow gnie

13wu, Pokrewieństwa, albo inney rzeczy. –

14Tak mi Panie Boże dopomoż y niewinna

15męka Iego –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Czterdziesta pierwsza część dekretu – rota przysięgi wójta miasta Winnicy (przewodniczącego sądu wójtowsko-ławniczego). Wójt przysięga Bogu w Trójcy Świętej jedynemu: rozsądzać wszystkie sprawy przychodzące do sądów wójtowskich i ławniczych według Boga, sumienia, prawa i dowodów; zasiadając w tym sądzie, czynić sprawiedliwość równo bogatym i ubogim, sąsiadom i gościom (przyjezdnym), nie oddalać i nie niszczyć sprawiedliwości; strzec i pomnażać praw, przywilejów i pospolitego pożytku miasta; nie zdradzać tajemnicy izby; wiernie wypełniać wszystko, co do jego urzędu „sędziowskiego” należy z prawa i ordynacji przepisanej przez sąd JKMci; niczego nie zaniedbać z powodu przyjaźni, miłości, bojaźni, darów, gniewu, pokrewieństwa ani innej rzeczy. Wyraz „y” przed „Ordynacyi” częściowo pod plamą atramentu. Formuły jak w rotach prezydenta i radnego (akty 39–40). Dalej na s. 127 – rota przysięgi ławników (akt 42).

Objaśnienia: „Sądy Woytowskie y Ławnicze” – sąd wójtowsko-ławniczy, sąd miejski w sprawach karnych i części cywilnych (por. Ordynacja Art. VII, akt 23); „strzedz” – strzec; „pospolity pożytek” – dobro publiczne; „opuścić” – zaniedbać.

Streszczenie

Rota przysięgi wójta Winnicy: wójt przysięga sądzić sprawy w sądach wójtowskich i ławniczych według Boga, sumienia, prawa i dowodów, czynić sprawiedliwość równo bogatym i ubogim, miejscowym i przyjezdnym, strzec i pomnażać praw, przywilejów i pożytku miasta, zachować tajemnicę obrad i wiernie wypełniać obowiązki wyznaczone prawem i ordynacją – bez względu na przyjaźń, strach, dary, gniew czy pokrewieństwo.

Transkrypcja

s. 127 (skan 0068, strona prawa – od wiersza 16; plamy atramentu w wierszach 3–4 roty)

1Rota Przysięgi

2dla Ławnikow

3Ia N.N. Przysięgam Panu Bogu Wszech-

4mogącemu, w Troycy Swiętey Iedynemu. –

5Iako Praw, Przywileiow, y pożytku Mia-

6sta Iego Królewskiey Mości Winnicy bro-

7nić będę, Sprawy do Sądu Woytowskiego

8y Ławniczego przychodzące, podług Boga

9Sumienia, Prawa, y dowodow rozsądzać,

10y na tym Urzędzie zasiadaiąc czyli to

11[reklamant:] w Sądach

s. 128 (skan 0069, strona lewa – wiersze 1–21)

1w Sądach, czyli na schadzkach publicznych

2Sprawiedliwość równie wszystkim tak boga

3tym iako y ubogim, Sąmsiadom y Gościom

4wymierzać, nie sprawiedliwość oddalać y ni-

5szczyć będę, Sekretu Izby, kto iakie dał zda-

6nie nie wydam, uszczerbku dochodow publi-

7cznych Miasta nie dopuszczę, wyznaczonym

8będąc do iakiey czynności, Testamentu Wi-

9zyi, spisania Inwentarza, rozłożenia po-

10datku, lub inney czynności, one pilnie, y

11sprawiedliwie odbywać będę, na kandydata

12do Ławy, y na Prezydenta Osoby nayzda-

13tnieysze wybierać będę, zgoła cokolwiek do

14Urzędu tego należy, stosuiąc się do Ordy-

15nacyi Miasta tego, pilnie y wiernie dopeł-

16niać będę, nie uwodząc się pokrewieństwem

17datkiem, lub obietnicą, przyiaźnią, gniewem,

18ni też boiaźnią. Tak mi Panie Boże dopo-

19moż y niewinna męka Iego –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Czterdziesta druga część dekretu – rota przysięgi ławników miasta Winnicy. Ławnik przysięga Bogu w Trójcy Świętej jedynemu: bronić praw, przywilejów i pożytku miasta; rozsądzać sprawy sądu wójtowskiego i ławniczego według Boga, sumienia, prawa i dowodów; zasiadając w sądach lub na zebraniach publicznych, wymierzać sprawiedliwość równo bogatym i ubogim, sąsiadom i gościom; nie zdradzać tajemnicy izby; nie dopuszczać uszczerbku dochodów publicznych miasta; wyznaczony do jakiejś czynności (testamentu, wizji, spisania inwentarza, rozkładu podatku itp.) – wykonywać ją pilnie i sprawiedliwie; wybierać na kandydatów do ławy i na prezydenta osoby najzdatniejsze; wiernie wypełniać wszystko, co do urzędu należy, stosując się do ordynacji miasta – bez względu na pokrewieństwo, datek, obietnicę, przyjaźń, gniew i bojaźń. W wyrazie „gniewem” końcówka poprawiona nad wierszem. Dalej na s. 128 – rota przysięgi gminnego (akt 43).

Objaśnienia: „Ława” – ława (sąd) ławnicza; „Wizyia” – wizja, urzędowe oględziny (np. szkód, granic, zwłok); „Testament” – tu: spisanie lub otwarcie testamentu przed urzędem; „Inwentarz” – spis majątku (np. po zmarłym, por. Art. X–XI, XVI – akty 26, 30).

Streszczenie

Rota przysięgi ławników Winnicy: ławnik przysięga bronić praw, przywilejów i pożytku miasta, sądzić sprawy sądu wójtowsko-ławniczego według prawa i dowodów, czynić sprawiedliwość równo wszystkim, zachować tajemnicę obrad, strzec dochodów miasta, rzetelnie wykonywać zlecone czynności (testamenty, wizje, inwentarze, rozkład podatku), wybierać najzdatniejszych kandydatów do ławy i na prezydenta – bez względu na pokrewieństwo, dary, przyjaźń, gniew czy strach.

Transkrypcja

s. 128 (skan 0069, strona lewa – od wiersza 22; plamy atramentu przy tytule)

1Rota Przysięgi

2dla Gminnego

3Ia NN. Przysięgam Panu Bogu Wszechmo-

4gącemu w Troycy Swiętey iedynemu. Iż Ra-

5dzie y pospólstwu Miasta Iego Królewskiey

6Mości Winnicy wiernym będę, Praw, wol-

7ności, pożytku Miasta tegoż przestrzegać

8[reklamant:] y pomnażać

s. 129 (skan 0069, strona prawa – wiersze 1–18; na lewym marginesie przy wierszu 11 znak ołówkiem „///”)

1y pomnażać, a ktoby dochody Miasta tego pu

2bliczne na swoie potrzeby obracał, lub uta-

3iał, o tym Porządkom Miasta, y Zwierzchno

4ści Starościńskiey donosić będę, na Schadzkach

5publicznych w każdey zachodzącey potrzebie,

6podług Boga, Prawa, y Sumienia zdanie

7moie dawać będę, Sekretu Izby, kto iakie

8dał zdanie nie wydam, Podatki aby sprawie-

9dliwie na każdego rozłożone były, starać się,

10a na wakuiący Urząd Gminnego zachowu-

11iąc w Ordynacyi przepisy, Osobę nayzda-

12tnieyszą, iako też na Prezydentowską wy-

13bierać będę, oraz opisy Ordynacyi tak do

14Urzędu mego, iako y do całego Miasta nale-

15żące, pilnie y wiernie zachowam, nie

16uwodząc się Pokrewieństwem, żadnym dat

17kiem, lub obietnicą, Przyiaźnią, gniewem

18ni też boiaźnią. Tak mi Panie Boże do-

19pomoż y niewinna męka Iego –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Czterdziesta trzecia część dekretu – rota przysięgi gminnego (członka reprezentacji pospólstwa) miasta Winnicy. Gminny przysięga Bogu w Trójcy Świętej jedynemu: być wiernym radzie i pospólstwu Winnicy; strzec i pomnażać praw, wolności i pożytku miasta; donosić porządkom miasta i zwierzchności starościńskiej o każdym, kto by publiczne dochody miasta obracał na swoje potrzeby lub je zatajał; na zebraniach publicznych w każdej potrzebie dawać zdanie według Boga, prawa i sumienia; nie zdradzać tajemnicy izby; starać się, by podatki były sprawiedliwie rozłożone; na wakujący urząd gminnego (zachowując przepisy ordynacji) i na urząd prezydenta wybierać osoby najzdatniejsze; pilnie i wiernie zachowywać przepisy ordynacji dotyczące jego urzędu i całego miasta – bez względu na pokrewieństwo, datki, obietnice, przyjaźń, gniew i bojaźń. Ostatnia rota s. 129 (wiersze 1–18); dalej rota przysięgi dla ekonomów (akt 44). W prawym dolnym rogu strony 129 późniejszy numer „36 [?]” (inna ręka).

Objaśnienia: „Gminny” – członek wydziału (reprezentacji) pospólstwa, wybierany przez mieszczan (por. Art. II, akt 19; elekcja 12 gminnych – akt 38); „Porządki Miasta” – trzy porządki: rada, ława i gminni (por. Art. V, akt 22); „Zwierzchność Starościńska” – władza starosty grodowego; „Prezydentowska [osoba]” – kandydat na prezydenta miasta.

Streszczenie

Rota przysięgi gminnego Winnicy: gminny przysięga wierność radzie i pospólstwu, strzeżenie i pomnażanie praw, wolności i pożytku miasta, donoszenie porządkom miasta i władzy starościńskiej o sprzeniewierzaniu lub zatajaniu dochodów miejskich, uczciwe zdanie na zebraniach, tajemnicę obrad, troskę o sprawiedliwy rozkład podatków i wybór najzdatniejszych na wakujący urząd gminnego i na prezydenta – bez względu na pokrewieństwo, dary, przyjaźń, gniew czy strach.

Transkrypcja

s. 129 (skan 0069, strona prawa – od wiersza 19)

1Rota Przysięgi

2dla Ekonomow

3Ia NN. Przysięgam Panu Bogu Wszechmo-

4gącemu w Troycy Swiętey iedynemu; Iako

5w wybieraniu dochodow Miasta y szafo-

6waniu onych, wiernym, y pilnym będę, z

7tychże dochodow Mieyskich, nic na moy

8[reklamant:] pożytek

s. 130 (skan 0070, strona lewa – wiersze 1–14)

1pożytek y potrzebę moią nie obrócę, wszystkie

2rodzaie onych Sumiennie spiszę, nad Taryffę

3więcey wybierać, nikomu folgować, y nikogo

4niesłusznie uciążać nie będę, y o pomnożenie

5dochodow mieyskich, usilnego starania doła-

6dać będę, a ktoby one utaiał, lub na swóy

7pożytek obracał, Porządkom Miasta doniosę,

8Rachunki dochodow, y wydatkow porządnie

9y rzetelnie utrzymywać będę, zgoła wszyst-

10kich obowiązkow do Urzędu mego Ekonomi-

11cznego podług przepisu Ordynacyi należą-

12cych, Sumiennie y pilnie dopełnię. Tak mi

13Panie Boże dopomoż y niewinna męka Iego –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Czterdziesta czwarta część dekretu – rota przysięgi ekonomów miejskich Winnicy (urzędników zarządzających dochodami i wydatkami miasta). Ekonom przysięga Bogu w Trójcy Świętej jedynemu: być wiernym i pilnym w wybieraniu dochodów miasta i szafowaniu nimi; niczego z dochodów miejskich nie obracać na swój pożytek i potrzebę; wszystkie rodzaje dochodów sumiennie spisać; nie pobierać więcej niż taryfa, nikomu nie folgować i nikogo niesłusznie nie obciążać; dokładać usilnych starań o pomnożenie dochodów miejskich; donosić porządkom miasta o każdym, kto by je zatajał lub obracał na swój pożytek; porządnie i rzetelnie prowadzić rachunki dochodów i wydatków; sumiennie i pilnie wypełniać wszystkie obowiązki urzędu ekonomicznego według przepisu ordynacji. Dalej na s. 130 – rota przysięgi pisarza (akt 45).

Objaśnienia: „szafować” – rozporządzać, wydawać; „Taryffa” – rejestr i stawki podatkowe miasta (por. Art. XII, akt 27); „folgować” – pobłażać, ulżyć; „dołożyć starania” – w rkp. „doładać”; „Porządki Miasta” – rada, ława i gminni.

Streszczenie

Rota przysięgi ekonomów miejskich Winnicy: ekonom przysięga wiernie i pilnie pobierać dochody miasta i nimi rozporządzać, nie obracać ich na własny pożytek, spisać wszystkie rodzaje dochodów, pobierać tylko według taryfy bez pobłażania i bez krzywdzenia kogokolwiek, starać się o pomnożenie dochodów, donosić porządkom miasta o ich zatajaniu lub przywłaszczaniu oraz rzetelnie prowadzić rachunki dochodów i wydatków.

Transkrypcja

s. 130 (skan 0070, strona lewa – od wiersza 15)

1Rota Przysięgi

2dla Pisarza

3Ia NN. Przysięgam Panu Bogu Wszech-

4mogącemu w Troycy Swiętey iedynemu

5Iako Urzędowi y pospólstwu Miasta Iego Królewskiey

6Mości Winnicy wiernym będę, Dobro pospolite y po-

7żytki Miasta pomnażać, y o szkodzie Magistrat

8ostrzegać, y podług sił moich odwracać obiecuię,

9Sekretu Izby, w którey podczas Ustępu znaydo-

10wać się będę nie wydam, w Sądach sprawiedli-

11wie radzić, [skreślenie] o Sprawach nauczać, w Elekcyach

12na Urzędy kartki pisać, nieumieiącym wiernie

13podług opowiedzenia y zwierzenia się pisać

14[reklamant:] będę,

s. 131 (skan 0070, strona prawa – wiersze 1–15)

1będę, Tranzakcye według Zeznania oraz Dekre-

2ta, Spory, wniesienia, odwołania się Stron, w Pro-

3tokuły zapisywać, Xiąg z iak naywiększym dozo-

4rem pilnować będę, należytości Pisarskiey wię-

5cey nad Ordynacyą wymagać nie będę, w rozło-

6żeniu y opisaniu Podatkow, w Rewizyach Pól

7sumiennie czynić, y rachować, nikomu folgować

8y nikogo niesłusznie uciążać, nie będę, y w tym

9wszystkim do czego od Rady y Porządkow, we-

10zwany będę, Sumiennie zachowam się, a w spra-

11wowaniu Urzędu mego, y dopełnieniu obowiąz

12kow iego, pokrewieństwem, datkiem, lub obie

13tnicą, przyiaźnią, lub nieprzyiaźnią, gniewem

14albo boiaźnią uwodzić się nie będę, Tak mi

15Panie dopomoż y niewinna męka iego –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Czterdziesta piąta część dekretu – rota przysięgi pisarza miejskiego Winnicy (por. Art. III „O Pisarzu Mieyskim”, akt 20). Pisarz przysięga Bogu w Trójcy Świętej jedynemu: być wiernym urzędowi i pospólstwu miasta; pomnażać dobro pospolite i pożytki miasta, ostrzegać magistrat o szkodzie i według sił ją odwracać; nie zdradzać tajemnicy izby, w której podczas ustępu (narady przy drzwiach zamkniętych) będzie się znajdował; w sądach sprawiedliwie radzić i pouczać o sprawach; w elekcjach na urzędy pisać kartki za niepiśmiennych – wiernie, według ich opowiedzenia i zwierzenia się; zapisywać w protokołach tranzakcje według zeznania oraz dekrety, spory, wniesienia i odwołania stron; z największą starannością pilnować ksiąg; nie żądać należytości pisarskiej ponad taksę ordynacji (por. Art. XXV, akt 36); w rozkładzie i opisywaniu podatków oraz w rewizjach pól sumiennie postępować i rachować, nikomu nie folgować i nikogo nie obciążać; we wszystkim, do czego go rada i porządki wezwą, zachować się sumiennie – bez względu na pokrewieństwo, datek, obietnicę, przyjaźń lub nieprzyjaźń, gniew albo bojaźń. W wierszu 9 roty (s. 130) po „radzić” krótkie skreślenie (kreski); „o Sprawach” – pierwsza litera niepewna (a/o). W formule końcowej opuszczono „Boże”.

Objaśnienia: „Ustęp” – posiedzenie tajne (strony „ustępują” z izby na czas narady); „kartki” – kartki do głosowania w elekcjach (por. Art. II, akt 19); „nieumieiącym” – niepiśmiennym; „Tranzakcye” – umowy i czynności prawne wpisywane do ksiąg; „Rewizye Pól” – przeglądy i pomiary gruntów (do taryfy łanowej, por. akt 27).

Streszczenie

Rota przysięgi pisarza miejskiego Winnicy: pisarz przysięga wierność urzędowi i pospólstwu, troskę o dobro miasta i ostrzeganie magistratu przed szkodą, tajemnicę narad, sprawiedliwe doradzanie w sądach, wierne pisanie kartek wyborczych za niepiśmiennych, rzetelne zapisywanie umów, dekretów i odwołań w protokołach, staranne strzeżenie ksiąg, pobieranie opłat tylko według taksy ordynacji i uczciwe obliczanie podatków – bez względu na pokrewieństwo, dary, przyjaźń, wrogość, gniew czy strach.

Transkrypcja

s. 131 (skan 0070, strona prawa – wiersze 16–26)

1Rota Przysięgi

2dla Instygatora

3Ia N.N. Przysięgam Panu Bogu Wszechmogą-

4cemu w Troycy Swiętey iedynemu; Iż Zwierz-

5chności Mieyskiey w tym, co się do obowiązkow

6Urzędu mego Instygatorskiego, Ordynacyą prze-

7pisanych, ściągać będzie posłusznym będę, ni-

8kogo niesłusznie oskarżać nie będę ale się na

9tym Urzędzie Sumiennie sprawować będę. Tak

10mi Panie Boże dopomoż, y niewinna męka

11Iego –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Czterdziesta szósta część dekretu – rota przysięgi instygatora miejskiego Winnicy (oskarżyciela publicznego miasta, por. Art. IV, akt 21). Instygator przysięga Bogu w Trójcy Świętej jedynemu: być posłusznym zwierzchności miejskiej we wszystkim, co dotyczy obowiązków jego urzędu przepisanych ordynacją; nikogo niesłusznie nie oskarżać; sumiennie sprawować urząd. Dalej na s. 131 – tytuł roty przysięgi dla starszych cechowych (akt 47).

Objaśnienia: „Instygator” – urzędnik miejski pełniący funkcję oskarżyciela publicznego i strażnika przestrzegania ordynacji; „ściągać się” – odnosić się, dotyczyć.

Streszczenie

Rota przysięgi instygatora miejskiego Winnicy: instygator przysięga posłuszeństwo zwierzchności miejskiej w sprawach należących do jego urzędu według ordynacji, nieoskarżanie nikogo niesłusznie i sumienne sprawowanie urzędu.

Transkrypcja

s. 131 (skan 0070, strona prawa – wiersze 25–26)

1Rota Przysięgi

2dla Starszych Cechowych

3[reklamant:] Ia NN.

s. 132 (skan 0071, strona lewa – wiersze 1–17)

1Ia NN. Przysięgam Panu Bogu Wszechmogą-

2cemu w Troycy Swiętey Iedynemu, Iako wy

3brany będąc na Cechmistrza Urzędowi Miasta

4tego wiernym, y posłusznym będę; Porządek

5dobry w Cechu y pokóy utrzymywać, rozter

6kom zapobiegać, Sprawiedliwość każdemu

7podług Artykułow Cechowych czynić, rzeczy

8Rzemiosła naszego, Sumiennie podług ich

9wartości, gdy kto tego zażąda, taxować, Ra-

10chunki Cechowe, percepty, y wydatki porzą-

11dnie, y wiernie utrzymywać będę, Czeladzi

12rozpustney trzymać nie dopuszczę, y tego

13wszystkiego co do Urzędu mego należy wiernie

14pilnie dopełnię, nie uwodząc się Pokrewień-

15stwem, żadnym, datkiem, lub obietnicą przy-

16iaźnią, gniewem, ni też boiaźnią. Tak mi Pa-

17nie Boże dopomoż y niewinna męka Iego –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Czterdziesta siódma część dekretu – rota przysięgi starszych cechowych (cechmistrzów) w Winnicy (por. Art. IX „O Cechach”, akt 25). Cechmistrz przysięga Bogu w Trójcy Świętej jedynemu: wybrany na cechmistrza, być wiernym i posłusznym urzędowi miasta; utrzymywać w cechu dobry porządek i pokój, zapobiegać rozterkom (sporom); każdemu czynić sprawiedliwość według artykułów cechowych; na żądanie sumiennie taksować wyroby rzemiosła według ich wartości; porządnie i wiernie prowadzić rachunki cechowe – percepty (wpływy) i wydatki; nie dopuszczać do trzymania czeladzi rozpustnej; wiernie i pilnie wypełniać wszystko, co należy do jego urzędu – bez względu na pokrewieństwo, datek, obietnicę, przyjaźń, gniew i bojaźń. Tytuł roty – na dole s. 131, tekst – na s. 132.

Objaśnienia: „Starsi cechowi”, „Cechmistrz” – przełożeni cechu rzemieślniczego; „Artykuły Cechowe” – statut cechu; „taxować” – wyceniać; „percepta” (łac. perceptum) – wpływ, przychód; „Czeladź” – czeladnicy.

Streszczenie

Rota przysięgi cechmistrzów Winnicy: wybrany cechmistrz przysięga wierność i posłuszeństwo urzędowi miasta, utrzymywanie porządku i pokoju w cechu, zapobieganie sporom, sprawiedliwość według artykułów cechowych, uczciwą wycenę wyrobów, rzetelne prowadzenie rachunków cechu i niedopuszczanie rozpustnej czeladzi – bez względu na pokrewieństwo, dary, przyjaźń, gniew czy strach.

Transkrypcja

s. 132 (skan 0071, strona lewa – od wiersza 18)

1Przysięga dla nowego

2Mieszczanina

3Ia NN. Przysięgam Panu Bogu Wszechmo-

4gącemu w Troycy Swiętey iedynemu; Iako

5Urzędowi Miasta Iego Królewskiey Mości

6Winnicy teraz y na potym będącemu, wier-

7nym y każdego czasu posłusznym będę, Praw

8wolności, y porządkow Miasta tego bronić

9[reklamant:] Podatki

s. 133 (skan 0071, strona prawa – wiersze 1–12)

1Podatki Rzeczypospolitey y Mieyskie bez wszel-

2kiey trudności oddawać będę, wspołki y han-

3dlow żadnych z ludźmi obcemi naprzeciw

4Prawom y wolnościom Miasta mieć, y o Urzę

5dzie nic nieprzystoynego mówić nie będę, a ie-

6żliby kto taki był, [skreślony wyraz] Urzędowi oznaymię, Uszko

7dzenia Miasta, gdybym w czym uyrzał, o

8tym Urząd Miasta ostrzegę, a od tego nie od-

9stąpię dla darow, przyiaźni, gniewu, niena-

10wiści, y boiaźni. Tak mi Panie Boże dopo-

11moż y niewinna męka Iego –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Czterdziesta ósma część dekretu – przysięga nowo przyjmowanego mieszczanina Winnicy (przy przyjęciu prawa miejskiego). Nowy mieszczanin przysięga Bogu w Trójcy Świętej jedynemu: być wiernym i zawsze posłusznym obecnemu i przyszłemu urzędowi miasta; bronić praw, wolności i porządków miasta; bez trudności oddawać podatki Rzeczypospolitej i miejskie; nie mieć spółek ani handlów z ludźmi obcymi wbrew prawom i wolnościom miasta; nie mówić nic nieprzystojnego o urzędzie, a jeśliby ktoś taki był – oznajmić urzędowi; ostrzegać urząd o każdej dostrzeżonej szkodzie miasta – nie odstępując od tego dla darów, przyjaźni, gniewu, nienawiści i bojaźni. W wierszu 6 s. 133 po „był” wyraz skreślony falistą linią. Ostatnia z rot Ordynacji; dalej na s. 133 – kategoria sporu miasta z Żydami (akt 49).

Objaśnienia: „wspołki” – spółki; „ludzie obcy” – nieposiadający prawa miejskiego (w kontekście dekretu – zwłaszcza kupcy żydowscy); „uyrzeć” – ujrzeć, dostrzec.

Streszczenie

Przysięga nowego mieszczanina Winnicy: przyjmowany do prawa miejskiego przysięga wierność i posłuszeństwo urzędowi miasta, obronę jego praw, wolności i porządków, płacenie podatków państwowych i miejskich, niezawieranie spółek i handlów z obcymi wbrew prawom miasta, niemówienie nic nieprzystojnego o urzędzie i donoszenie o szkodach miasta – bez względu na dary, przyjaźń, gniew, nienawiść czy strach.

Transkrypcja

s. 133 (skan 0071, strona prawa – od wiersza 13; na prawym marginesie dopisek: „Kat: żydow”)

1W ostatku w Kategoryi Miasta y Mie-

2szczan Winnickich, przeciwko Żydom wpro-

3wadzoney, Decyzyą Kommissarską w prze-

4pisaniu Paktow, w niektórych punktach, uchy-

5lić, w niektórych odmienić, czyli raczey Pakta

6z temiż Żydami iako Przywileiu Konstytucyą

7podług Prawa Tysiąc Siedemset Sześćdziesiąt

8Osmego Roku, pod tytułem = Warunek Miast

9nie maiącemi, na wzór Paktow, przez Sąd Nasz

10dla Żydow w Mieście Naszym Krzemieńcu bę-

11dących, do lat trzydziestu opisać y zadeklaro-

12wać, domy ieżeli na pogorzałych Placach

13w czasie wiszącey w Sądach Naszych Sprawy

14przez Żydow są wystawione Miastu w ogól-

15ności przyznać, y wreszcie, inne Kategorye

16między Stronami zachodzące na grunt ode-

17słać dopraszaiących się, A nawzaiem od

18[reklamant:] Żydow

s. 134 (skan 0072, strona lewa)

1Żydow Decyzyi tey że Kommissarskiey, tak w

2punkcie nakazanego onych, z pierzei Ryn

3kowych, y Domow, iako y z Placow pogorza

4łych spłacenia, Ugody Roku Tysiąc Siedem-

5set Osmdziesiątego, dnia czternastego Mięsią

6ca Lipca, między Żydami y Mieszczanami

7Winnickiemi z opisaniem następnych Pa

8ktow uczynioney, y do Xiąg Radzieckich

9Miasta Starey Warszawy przez Żydow, [skreślony wyraz, nad nim poprawka]

10Roku tegoż, dnia trzydziestego Mięsiąca Sier-

11pnia podaney utrzymania, także y względu

12Paktow iako uciąźliwych przepisanych, uchy

13lenia, y siebie przy teyże rewersalney Ugodzie

14Pakta w sobie zawieraiącey, oraz przy posia

15daniu Domow, Placow, iako od dawności na

16bytych y kupionych zachowania, a względem

17Summ znacznych, od Synagogi Żydow przez

18Miasto wybranych, według ostrzeżenia teyże

19ugody, siłaby w proporcyi przypadać na Ży-

20dow tych wydatkow miało, dla obrachun-

21ku uczynienia, y co się będzie należeć nadgro-

22dzenia dopraszaiących się, Sporow Stron, y

23przyczyn względem dobroci lub nie? nadmie

24nionego Dzieła Kommissarskiego przywie-

25dzionych wysłuchawszy, Dokumenta przez

26też Strony, iako to przez Żydow, Lustracyą

27Tysiąc Sześćset Szesnastego Roku, o domach

28[pod ramką tekstu:] Z tey Kategoryi =

29[reklamant:] Żydowskich

s. 135 (skan 0072, strona prawa; na lewym marginesie przy wierszu 11 znak ołówkiem „///”)

1Żydowskich w Mieście Winnicy nadmieniaiący,

2Przywiley Tysiąc Sześćset Czterdziestego Roku,

3od Nayiaśnieyszego Władysława IV. Miastu

4nadany, wolności Miastu y Żydom nadaiący,

5daley nabycia rzeczne, domow, przez Żydow

6od kilku Osob Mieszczan, lat Tysiąc Siedem-

7set Sześćdziesiąt Piątego, Tysiąc Siedemset,

8Siedemdziesiątego, Tysiąc Siedemset Siedem

9dziesiąt Piątego, a Tysiąc Siedemset Siedem-

10dziesiąt Osmego Roku, dnia dwudziestego

11Osmego Maia, Szkółki, od Bractwa przy Cer-

12kwi Kozmińskiey, Leybie, Złotnikowi Zey

13lika [?] Kudły Synowi uczynione, y dnia Osim-

14nastego Września, od Iozefa Truszkowskiego [?] Ży-

15dowi Wolowi Moszkowiczowi, na Chałupę, nad

16rzeką Bohem; potym Tysiąc Siedemset-

17Osmdziesiąt drugiego Roku, przedaż Bro-

18waru, od Sławetnych Iachyma, y Fedora

19Mieszczan, Żydowi Moszkowi Iakubowiczowi;

20Tysiąc Siedemset Osmdziesiąt Trzeciego Roku,

21dnia Dwudziestego Grudnia, nadanie od Mia-

22sta Placu w Rynku, za wyraźną dyspozy-

23cyą Urodzonego Starosty, y inne późniey

24nabycia, oraz Rewersalney iak wyżey Ugody

25Tysiąc Siedemset Osmdziesiątego Roku, Oblatę,

26tudzież Manifesta, y Oblatę Waxe na Zło-

27tych Pięć tysięcy od Urodzonego Kotowicza

28tak, przez Żydow iako y Mieszczan na po-

29[reklamant:] pieranie

s. 136 (skan 0073, strona lewa)

1pieranie Sprawy, o wolności, z Urodzonym

2Starostą zaciągnioną danego, tudzież Mani-

3festa y Pozwy; Zaś z strony Miasta Winnicy

4Konstytucyą Tysiąc Siedemset Sześćdziesiąt

5Osmego Roku, pod tytułem = Warunek Miast

6y względem Paktow Żydowskich, a Tysiąc

7Siedemset Siedemdziesiąt Szóstego Roku, pod

8tytułem = Warunek Nowego Korczyna =

9Żydom w Miastach pod żadnym pretextem

10Propinacyą zabraniaiącą, także Rewersal-

11ną Ugodę, respektem Paktow następnych

12Tysiąc Siedemset Osmdziesiątego Roku za-

13wartą, przez samych Żydow, podług ich

14Manifestu, Roku Tysiąc Siedemset Osim-

15dziesiąt drugiego, dnia trzynastego Grudnia

16zaniesionego nie dotrzymaną, przeczytawszy,

17y zważywszy; Poniewaz Strony obydwie, tak

18Miasto, czyli Mieszczanie Winniccy Re-

19zolucyą y ułożenie Paktow między Mie-

20szczanami y Żydami Winnickiemi, przez

21Sąd Kommissarski uczynioną, y przepisane

22zaskarżaią, y onegoż odmienienia, y uchyle-

23nia dopraszaią się; Zaczym do żądania

24Stron, y Konstytucyi Tysiąc Siedemset Sześć

25dziesiąt Osmego, Roku przychylaiąc się, spo

26ry Stron rezoluiąc, oraz ugodę Roku

27[reklamant:] Tysiąc

s. 137 (skan 0073, strona prawa – wiersze 1–12; na prawym marginesie dopisek innej ręki: „kasuią [?] ugodę 1780. iako [...] zerwaną [?]” i niżej „Pakta takie”; na lewym marginesie przy wierszu 10 znak ołówkiem „///”)

1Tysiąc Siedemset Osmdziesiątego, między Żydami

2y Mieszczanami Winnickiemi z kondycyą po

3pierania Sprawy z Urodzonym Starostą za-

4wartą, dla nie dotrzymania oney, przez sa-

5mych Żydow, y Manifestem przez nich Ro-

6ku Tysiąc Siedemset Osmdziesiąt drugiego

7zaniesionym nadwątloną, za nieważną uzna

8wszy, takowe Pakta przez Sąd Kommissarski

9ułożone y przepisane, w niektórych punktach

10odmieniaiąc, w niektórych poprawuiąc, y

11przydaiąc, a inne uchylaiąc, do lat trzydzie

12stu Ustanawiamy. –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Czterdziesta dziewiąta część dekretu – początek ostatniej kategorii sporu: miasto i mieszczanie winniccy przeciwko Żydom (kahałowi) winnickim. Miasto żądało uchylenia lub zmiany decyzji komisarskiej (paktów przepisanych przez komisję w 1788 r.), a raczej spisania i zadeklarowania paktów z Żydami na 30 lat na wzór paktów nadanych przez sąd asesorski Żydom w Krzemieńcu – zgodnie z konstytucją 1768 r. „Warunek miast nie mających paktów”; przyznania miastu domów wystawionych przez Żydów na pogorzałych placach w czasie trwania procesu; odesłania innych spornych kategorii na grunt (do przyszłej komisji). Żydzi z kolei żądali: uchylenia nakazu komisji co do spłacenia ich (wykupu) z pierzei rynkowych, domów i placów pogorzałych; utrzymania ugody (rewersalnej) z 14 VII 1780 r. zawartej z mieszczanami (z opisaniem paktów), podanej przez Żydów do ksiąg radzieckich Starej Warszawy 30 VIII 1780 r.; uchylenia uciążliwych paktów komisarskich; zachowania przy posiadaniu domów i placów dawno nabytych i kupionych; obrachunku i zwrotu znacznych sum wybranych przez miasto od synagogi żydowskiej ponad przypadającą na Żydów część wydatków. Sąd wysłuchał sporów stron i przyczyn co do słuszności dzieła komisarskiego i odczytał dokumenty. Ze strony Żydów: lustrację z 1616 r. wspominającą domy żydowskie w Winnicy; przywilej króla Władysława IV z 1640 r. nadający wolności miastu i Żydom; nabycia domów przez Żydów od mieszczan z lat 1765, 1770, 1775 i 1778 (m.in. 28 V 1778 – szkółka od bractwa przy cerkwi „Kozmińskiej” dla Lejby złotnika, syna Zejlika [?] Kudły; 18 IX – chałupa nad Bohem od Józefa Truszkowskiego [?] dla Wolfa Moszkowicza); 1782 – sprzedaż browaru przez sławetnych Jachyma i Fedora, mieszczan, Żydowi Moszkowi Jakubowiczowi; 20 XII 1783 – nadanie przez miasto placu w rynku za wyraźną dyspozycją starosty; ugodę rewersalną z 1780 r. z oblatą, manifesty i oblatę zapisu („waxy”) na 5000 zł od Kotowicza, danego przez Żydów i mieszczan na popieranie sprawy o wolności ze starostą; pozwy. Ze strony miasta: konstytucję 1768 r. „Warunek miast” (także co do paktów żydowskich) i konstytucję 1776 r. „Warunek Nowego Korczyna” zabraniającą Żydom w miastach pod żadnym pretekstem propinacji; ugodę rewersalną z 1780 r. zawartą z warunkiem wspólnego popierania sprawy przeciw staroście, której – według manifestu z 13 XII 1782 r. – sami Żydzi nie dotrzymali. Ponieważ obie strony zaskarżają rezolucję i pakta komisarskie i domagają się ich zmiany lub uchylenia, sąd, przychylając się do żądania stron i konstytucji 1768 r., uznaje ugodę z 1780 r. za nieważną (niedotrzymaną przez Żydów i nadwątloną ich manifestem z 1782 r.), a pakta komisarskie – częściowo zmieniając, poprawiając, uzupełniając i uchylając – ustanawia na 30 lat (szczegółowe punkty A, B … – akty następne). Na s. 134 w wierszu 9 po „Żydow,” wyraz skreślony z poprawką nad wierszem (nieodczytany); „względu” (w. 11) i „względem” (w. 16) z poprawkami końcówek nad wierszem. Pod ramką tekstu s. 134 (nad reklamantem) dopisek „Z tey Kategoryi =” (pierwsza litera niepewna). Imię „Zeylika” i nazwisko „Truszkowskiego” – odczyt niepewny (pierwsza litera podobna do I/T).

Objaśnienia: „Pakta” – umowa (statut) regulująca prawa Żydów w mieście (handel, rzemiosło, propinacja, mieszkanie, podatki); „Warunek Miast” – konstytucja sejmu 1768 r. o miastach królewskich (m.in. nakaz spisania paktów między mieszczanami a Żydami); „Warunek Nowego Korczyna” – konstytucja 1776 r. dla miasta Nowy Korczyn, zakazująca Żydom propinacji; „pierzeje Rynkowe” – rzędy domów w rynku; „Ugoda rewersalna” – ugoda zawarta za rewersem (wzajemnym zobowiązaniem); „Xięgi Radzieckie Miasta Starey Warszawy” – księgi rady Starej Warszawy (gdzie toczyły się sprawy przed sądami asesorskimi); „Oblata” – wpis dokumentu do ksiąg; „Waxa” (wexa, wyderkaf) – tu zapewne zapis dłużny; „Synagoga” – tu: gmina żydowska (kahał); „ostrzeżenie ugody” – zastrzeżenie (klauzula) ugody; „na grunt odesłać” – odesłać do rozstrzygnięcia przez komisję na miejscu; „Sławetny” – tytuł mieszczanina.

Streszczenie

Ostatnia kategoria sporu – miasto Winnica przeciw Żydom winnickim. Miasto domagało się nowych paktów z Żydami na 30 lat na wzór krzemienieckich i przyznania domów zbudowanych przez Żydów na pogorzeliskach; Żydzi – uchylenia nakazu wykupu ich domów w rynku, utrzymania ugody z mieszczanami z 14 VII 1780, ochrony dawno nabytych domów i rozliczenia sum pobranych przez miasto z gminy żydowskiej. Po przeczytaniu dokumentów (lustracja 1616, przywilej Władysława IV z 1640, kupna domów, szkółki i browaru przez Żydów 1765–1783, konstytucje 1768 i 1776, manifest Żydów z 1782) sąd uznał ugodę z 1780 za nieważną, bo Żydzi jej nie dotrzymali, a pakta komisji z 1788 r., częściowo zmienione, poprawione i uchylone, ustanowił na 30 lat.

Transkrypcja

s. 137 (skan 0073, strona prawa – od wiersza 13; na lewym marginesie litera „A.”)

1A nayprzód Co się dotyczy Domow Żydo-

2wskich w pierzeiach Rynkowych będących, Gdy

3Magistrat y Porządki oznaczaią głowę, y Zwierz-

4chność Miasta, a dla zamieszczenia tych prze

5wciśnienie się Żydow w Ulice, Rynek sam, czy-

6niące, y składaiące, nie pozostaie w Rynku

7żadne mieysce wolne, y tylko dwa domy Mie

8szczan w Pierzeiach tych Rynkowych między

9Domami Żydowskiemi znayduią się, tym bar-

10dziey że ci Żydzi, swoiemi domami, po pod

11same kościoły wspaniałe, Po Iezuicki, y Do-

12minikański, czwartą połać czyli pierzeią ozna

13czaiące, z ścieśnieniem publicznieyszey Ulicy,

14a nie wygodą przyieżdżaiących podsunęli

15się; Przeto urządzenie tegoż Miasta czyniąc,

16domy Żydowskie Rynkowe w obydwoch

17[reklamant:] pierzeiach

s. 138 (skan 0074, strona lewa; na lewym marginesie dopiski innej ręki: przy w. 2–5 „Żydzi z dwoch pierzei maią bydź spłaceni”, przy w. 9–12 „w przypadku spalenia przez pożar [?]”, przy w. 18–22 „4. place o[...]ać [?] y spłacić Żydom. Sąd, lub Kommissya to urzędownie [?]”)

1pierzeiach, czyli połaciach iedney od Kościoła

2Dominikańskiego, a drugiey od murow Po Ie-

3zuickich obydwoch, do drogi, która od Mostu

4przez Rynek Miasta do Pietniczan prosto

5pomiędzy wały mieyskie ciągnie się, spłace-

6niu, przez Mieszczan podległe bydź sposo-

7bem rezolucyi Kommissarskiey przepisanym

8w czasie lat dwoch, y że Miasto gdyby przy-

9padkowa pogorzel w tym czasie tych domow

10Żydowskich nastąpiła, nie będzie obowiąza-

11ne, do nadgrodzenia połowy wartości za też

12Domy, z oszacowania wynikaiącey, uchyliwszy

13w tym punkcie Decyzyą Kommissarską zapa-

14dłą, iednak tego nie uwalniaiąc od nadgro

15dzenia y kary, którzyby złośliwie też domy pod

16palił, lub podpalić kazał uznaiemy. Co się

17zaś tyczy Placow czterech od Kościoła Po Iezui-

18ckiego spalonych, których przez Mieszczan

19spłacenie Rezolucyą Sądu Kommissarskiego

20iest także nakazane, też Rezolucyą Kommis-

21sarską tak deklaruiemy; Iż gdyby Magistrat

22Miasta Winnicy przez zesłane, na to dwie Osoby,

23Urzędowe przysięgłe, Taxy tych Placow w cza-

24sie trzech mięsięcy, od dnia ninieyszego Dekretu

25rachuiąc nie uczynił, albo, ieśliby, oceniniem

26tym Żydow, do których te Place należą, ucią

27żył, na tenczas Zwierzchność Starościńska

28[reklamant:] Pośrzednicza,

s. 139 (skan 0074, strona prawa – wiersze 1–10)

1Pośrzednicza w to weyrzeć, szacunek uczynić, y

2Mieszczanom zapłacenie, na rzecz Właścicielow

3tych Placow nakaże; Ieśliby zaś Urodzony

4Starosta Osoby, na Sędziego Starościńskiego

5Pośrzedniczego w czasie, przez Decyzyą powyż-

6szą Sądu Naszego trzech mięsięcy, nie ustanowił

7tedy Taxa ta, przez Urząd Mieyski w przytom

8ności Sądu Kommissarskiego Exekutoryalnego

9odbyta będzie uznaiemy. –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Pięćdziesiąta część dekretu – pierwszy punkt (A) paktów między miastem a Żydami winnickimi. Domy żydowskie w rynku: ponieważ rynek oznacza „głowę” i zwierzchność miasta, a przez wciśnięcie się Żydów w ulice i sam rynek nie pozostało w nim żadne wolne miejsce (tylko dwa domy mieszczan stoją w pierzejach rynkowych między domami żydowskimi), a Żydzi swoimi domami podsunęli się pod same wspaniałe kościoły – pojezuicki i dominikański – oznaczające czwartą połać (pierzeję), ze ścieśnieniem najpublieczniejszej ulicy i niewygodą przyjezdnych – sąd, porządkując miasto, nakazuje, by domy żydowskie w obu pierzejach (jednej od kościoła dominikańskiego, drugiej od murów pojezuickich – aż do drogi, która od mostu przez rynek ciągnie się prosto do Pietniczan między wałami miejskimi) zostały spłacone (wykupione) przez mieszczan sposobem przepisanym w rezolucji komisarskiej w ciągu dwóch lat. Uchylając w tym punkcie decyzję komisji, sąd orzeka, że w razie przypadkowego pożaru tych domów w tym czasie miasto nie będzie obowiązane płacić połowy ich wartości wynikającej z oszacowania – z wyjątkiem odszkodowania i kary dla tego, kto by złośliwie te domy podpalił lub kazał podpalić. Cztery spalone place koło kościoła pojezuickiego, których spłacenie przez mieszczan nakazała komisja: jeśli magistrat w ciągu trzech miesięcy od dnia dekretu nie dokona ich taksy przez dwie wysłane osoby urzędowe przysięgłe albo krzywdząco obciąży Żydów-właścicieli oszacowaniem, wtedy zwierzchność starościńska pośrednicza (sędzia pośredniczy) oszacuje je i nakaże mieszczanom zapłatę na rzecz właścicieli; jeśli zaś starosta w ciągu trzech miesięcy nie ustanowi sędziego pośredniczego, taksę przeprowadzi urząd miejski w obecności sądu komisarskiego egzekutorialnego. Dopiski marginalne (inna ręka) streszczają postanowienia; trzeci z nich odczytany tylko częściowo.

Objaśnienia: „pierzeja”, „połać” – strona (rząd domów) rynku; „Po Iezuicki” kościół – kościół i kolegium jezuitów w Winnicy (po kasacie zakonu 1773); „Pietniczany” – wieś pod Winnicą (dziś Piatnyczany); „wały mieyskie” – umocnienia ziemne miasta; „Sędzia Starościński Pośrzedniczy” – por. akt 15; „Sąd Kommissarski Exekutoryalny” – komisja wyznaczona do wykonania dekretu.

Streszczenie

Punkt A paktów z Żydami winnickimi: ponieważ domy żydowskie zajęły cały rynek aż pod kościoły pojezuicki i dominikański, mieszczanie mają w ciągu dwóch lat wykupić według oszacowania domy żydowskie w obu pierzejach rynkowych (od kościoła dominikańskiego i od murów pojezuickich do drogi z mostu na Pietniczany); w razie przypadkowego pożaru w tym czasie miasto nie płaci połowy wartości (podpalacz odpowiada). Cztery spalone place przy kościele pojezuickim ma oszacować magistrat w 3 miesiące; w razie zwłoki lub krzywdy Żydów – sędzia pośredniczy starościński, a gdyby go starosta nie ustanowił – urząd miejski w obecności komisji egzekucyjnej.

Transkrypcja

s. 139 (skan 0074, strona prawa – od wiersza 11; na lewym marginesie przy w. 12 znak ołówkiem „////”; na prawym marginesie dopiski innej ręki: przy w. 11–16 „dwa domy z tych placow Żydzi maią przenieść na ulicę żydowską”; przy w. 22–34 „kramnice y kletki w środku rynku znieść w roku bez żadnego [?] obowiązku [?], a fol. 53 kazano spłacić, to compatibile [?] bo superficies [?] spłacić, a za place od Czosnow[skiego] [?] maią [...] odebrać [?] [...]” – odczyt częściowy, dopisek urwany w grzbiecie)

1A co się należy dwoch Domow na Placach

2tych po Pogorzeli przez Żydow wystawionych,

3w Rynku, te iako w czasie wiszącey w Sądach

4Naszych Sprawy, wybudowane, ciż Żydzi, w

5przeciągu Roku iednego, na inne mieysce na

6Ulice Żydowskie im dozwolone, przenieść,

7y przestawić, pod wolnym onych przez Ma-

8gistrat Miasta Winnicy, w przypadku sprzeci

9wienia się ninieyszey rezolucyi rozebraniem,

10y na inne mieysce przeniesieniem, będą po-

11winni. –

12A co do Kramnic Żydowskich w samym

13środku Rynku będących, z Przybudynkami

14mieszkalnemi, Miasto szpecących, y niebespie-

15czeństwem ognia grożących, tudzież y Kletek

16przez niegdy Urodzonego Czosnowskiego Sta

17rostę Winnickiego, z zaprzedaniem Ratusza

18stawiać, tamże dozwolonych; Ponieważ iuż

19powyższą Decyzyą Sądu Naszego zniesienie

20[reklamant:] y oszacowanie

s. 140 (skan 0075, strona lewa – wiersze 1–17; na lewym marginesie przy w. 10–18 dopisek innej ręki: „o zatylnych placach rynkowych Mieszczanom przyznanych, y o trzeciey pierzei, approbatur [?] sententia Kommissyalis; ta pierzeia Żydom przyznana fol. 47 [?]”)

1y oszacowanie, tych kramnic y Kletek, końcem

2otworzenia zacieśnionego przez Żydow tako-

3wem Kletkami Rynku, y wybudowania Ra-

4tusza iest nakazane, więc Rezolucyą Kom-

5missarską w tym punkcie odmieniamy,

6y podług powyższey Sądu Naszego Decyzyi,

7zniesienie onych, w czasie Roku iednego, na-

8kazuiemy, y Place iako publiczne, bez ża-

9dnego obowiązku Miastu przyznaiemy,

10Co zaś ściąga się do innych Domow wszyst

11kich, zatylnych obóiey połaci Rynkowey –

12Mieszczanom przyznanych, y względem trze-

13ciey pierzei, która ciągnie się od Mostu po

14nad drogą przez Rynek z Placami, Rezolu-

15cyą Kommissarską Stwierdzamy

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Pięćdziesiąta pierwsza część dekretu – dalsze postanowienia co do domów i placów żydowskich w rynku Winnicy. (1) Dwa domy wystawione przez Żydów na placach po pożarze w rynku w czasie toczącego się przed sądami asesorskimi procesu – Żydzi mają w ciągu roku przenieść i przestawić na inne miejsce, na dozwolone im ulice żydowskie; w razie sprzeciwu magistrat może je rozebrać i przenieść. (2) Kramnice żydowskie w samym środku rynku z mieszkalnymi przybudówkami (szpecące miasto i grożące pożarem) oraz kletki, które pozwolił tam stawiać nieżyjący starosta winnicki Czosnowski, sprzedając ratusz – ponieważ już wcześniejszą decyzją sądu (w kategorii propinacji, akt 9) nakazano ich zniesienie i oszacowanie, by otworzyć zacieśniony rynek i wybudować ratusz – sąd zmienia w tym punkcie rezolucję komisji: nakazuje zniesienie ich w ciągu roku, a place jako publiczne przyznaje miastu bez żadnego obowiązku (bez spłaty). (3) Wszystkie inne domy zatylne obu połaci rynkowych przyznane mieszczanom oraz trzecia pierzeja ciągnąca się od mostu ponad drogą przez rynek z placami – sąd zatwierdza rezolucję komisji. Dopisek na marginesie s. 139 zauważa sprzeczność z postanowieniem na „fol. 53” (gdzie kazano spłacić – zob. akt 9); odczytany tylko częściowo.

Objaśnienia: „Kramnice” – kramy, budy handlowe; „Kletki” – małe kramiki, budki; „Przybudynki” – przybudówki; „zatylne domy” – domy w drugiej linii za pierzeją rynkową; „approbatur sententia Kommissyalis” (łac.) – zatwierdza się wyrok komisji; „compatibile” (łac.) – zgodne, do pogodzenia; „superficies” (łac.) – zabudowa (budynki na gruncie, w odróżnieniu od gruntu).

Streszczenie

Dwa domy postawione przez Żydów na pogorzeliskach w rynku w czasie procesu mają być w ciągu roku przeniesione na ulice żydowskie (w razie oporu magistrat je rozbierze). Kramnice i kletki żydowskie w środku rynku, dozwolone przez zmarłego starostę Czosnowskiego przy sprzedaży ratusza, mają być zniesione w ciągu roku, a ich place przyznane miastu bez odszkodowania (zmiana rezolucji komisji). Postanowienia komisji co do domów zatylnych obu stron rynku (przyznanych mieszczanom) i trzeciej pierzei od mostu sąd zatwierdza.

Transkrypcja

s. 140 (skan 0075, strona lewa – od wiersza 18; na lewym marginesie przy w. 25–29 dopisek innej ręki: „propinacya publiczna Żydom po domach żydowskich inhibita [?]”)

1A co należy trzeciego punktu, względem Pro-

2pinacyi Żydom, w tym Mieście przez Sąd

3Kommissarski w punkcie trzecim przyznaney,

4Gdy Prawo Tysiąc Siedemset Sześćdziesiąt

5Osmego, Roku, pod tytułem = Warunek

6Miast = tym tylko Żydom handlowanie y

7szynkow prowadzenie iest dozwolone, którzy

8by Przywileia przez Konstytucyą sobie po-

9twierdzone mieli; Przeto odmieniwszy De-

10cyzyą Kommissarską, takowey propinacyi

11publiczney, po domach Żydowskich zabra-

12niamy, iednak dla wygody tychże Żydow

13[reklamant:] y przeieżdża

s. 141 (skan 0075, strona prawa – wiersze 1–18; na lewym marginesie dopiski innej ręki: przy w. 1–6 „dla wygody Żydow y przeieżdżaiących szynk [?] wolny [?], propinacya [?] z browarow mieyskich”; przy w. 10–20 „Żydzi towarami samemi zagranicznemi, a katolicy [?] zagranicznemi y kraiowemi; gdyby chcieli między [?] katolikami handlować, maią się umówić z miastem; w ulicach żydowskich nie maią osobno płacić” – odczyt przybliżony; przy w. 6 krzyżyk ołówkiem)

1y przeieżdżaiących, szynkowania Trunkow

2Piwa, miodu, gorzałki, biorąc one iedynie

3z Browarow, y gorzelni Mieyskich pod zabra

4niem przez Urząd Mieyski, z kąd inąd

5przez Żydow branych, dozwalamy. –

6A co się dotyczy handlow wszelkich, przez

7rezolucyą Kommissarską w tym Artykule pro

8wadzenia w Mieście Winnicy, y w mieyscu

9dla nich opisanym dozwolonych, tak dekla

10ruiemy; Iż Żydzi Towarami Zagraniczne-

11mi samemi, a Mieszczanie, tak zagranicz-

12nemi iako y kraiowemi handlować będą;

13Ieśliby zaś Żydzi, chcieli Towary Zagrani-

14czne w Mieście y w Ulicach gdzie Mieszcza-

15nie mieszkania swe maią, przedawać, tedy

16osobną Ugodę z Miastem y Mieszczanami

17względem tey wolności uczynić będą po-

18winni, na Ulicach zaś gdzie sami Żydzi

19mieszkaią, iż do opłaty osobney do Miasta

20pociągani bydź nie maią ostrzegamy. –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Pięćdziesiąta druga część dekretu – trzeci punkt paktów z Żydami winnickimi (propinacja) i postanowienie o handlu. Komisja w punkcie trzecim przyznała Żydom propinację w mieście; ponieważ jednak konstytucja 1768 r. „Warunek miast” dozwala handlu i prowadzenia szynków tylko tym Żydom, którzy mają przywileje potwierdzone konstytucją, sąd, zmieniając decyzję komisji, zakazuje publicznej propinacji w domach żydowskich; dla wygody samych Żydów i przyjezdnych pozwala jednak na szynkowanie trunków – piwa, miodu i gorzałki – brane wyłącznie z browarów i gorzelni miejskich (pod konfiskatą przez urząd miejski trunków branych skądinąd). Handel: komisja dozwoliła Żydom wszelkich handlów w mieście i w miejscu dla nich opisanym; sąd deklaruje, że Żydzi będą handlować tylko towarami zagranicznymi, a mieszczanie – zagranicznymi i krajowymi. Jeśliby Żydzi chcieli sprzedawać towary zagraniczne w mieście i na ulicach, gdzie mieszkają mieszczanie, muszą zawrzeć w tej sprawie osobną ugodę z miastem i mieszczanami; na ulicach zamieszkanych przez samych Żydów nie mają być pociągani do osobnej opłaty na rzecz miasta. Dopiski marginalne innej ręki – streszczenia postanowień, odczytane w przybliżeniu (w drugim zapewne „katolicy” = mieszczanie chrześcijanie).

Objaśnienia: „Propinacya” – prawo wyrobu i sprzedaży trunków; „szynkowanie” – sprzedaż trunków na miejscu; „pod zabraniem” – pod karą konfiskaty; „z kąd inąd” – skądinąd; „inhibita” (łac.) – zakazana.

Streszczenie

Trzeci punkt paktów: wbrew decyzji komisji sąd zakazuje Żydom publicznej propinacji w ich domach (zgodnie z konstytucją 1768), pozwala jednak szynkować dla siebie i przyjezdnych piwo, miód i gorzałkę wyłącznie z miejskich browarów i gorzelni (trunki z innych źródeł urząd miejski skonfiskuje). Handel: Żydzi mogą handlować tylko towarami zagranicznymi, mieszczanie – zagranicznymi i krajowymi; sprzedaż przez Żydów na ulicach mieszczańskich wymaga osobnej ugody z miastem, na ulicach żydowskich – bez dodatkowej opłaty.

Transkrypcja

s. 141 (skan 0075, strona prawa – od wiersza 19; na lewym marginesie dopisek innej ręki: „o wagę y miarę approbatur; gdyby uciążenie było [?], skarżyć [?] do Sądu [?] in actu Kommissyi [?]” – odczyt przybliżony)

1Daley Czwarty Punkt tych to Pa-

2ktow względem wagi y miary przepisany,

3potwierdzamy, z dodatkiem, iż ieśliby Porządki

4Miasta respektem opłaty od tey wagi usta

5nowioney, uciążenie iakowe uczynili, w

6tenczas wolne udanie się do Zwierzchności

7Pośrzedniczey Starościńskiey zostawuiemy.

8[reklamant:] wszelako

s. 142 (skan 0076, strona lewa – wiersze 1–23; na lewym marginesie dopiski innej ręki: przy w. 6–10 „poki nie będzie chrześcian rzemieślnikow, Żydzi będą bez opłaty”; przy w. 13–17 „a gdzie będą chrześcianie, tam tylko po dwoch magistrow Żydow, y 4 czeladzi”; przy w. 18–21 „co do Cyrulikow, y nie mienia wspołki z Żydem approbatur”; przy w. 22–27 „uwolnieni tak Żydzi, iak chrześcianie od opłaty z rzemiosła do cechow y do miasta”)

1wszelako uskutecznienie tego punktu Ma

2gistratowi Miasta Winnicy zlecamy. –

3Potym Piąty punkt tych to Paktow,

4o Rzemieślnikach opisany odmieniamy,

5y poprawiamy; Tak, że dopókiby Rze-

6mieślnikow z Chrześcian, iako to: z Kuśnie

7rzow, Szmuklerzow, Złotnikow, Bla-

8charzow, y innych nie było, dopóty Ży=

9dom tego Rzemiosła wolne sprawowanie

10y robienie Rzemiosła swego, bez opłaty do

11Miasta dozwalamy, w tych zaś Rzemio-

12słach y Rękodziełach w których znaydo-

13waliby się Chrześcianie y Żydzi, ma być

14tylko po dwoch Maystrow Żydow, z wol-

15nym trzymaniem po czterech Czeladnikow

16także Żydow, co się y o Karczmach rozu-

17mieć ma; Co zaś do Cyrulikow y ostrzeżo-

18ney, nie mienia Żydowi z Chrześcianinem

19w handlu Społki, Przepis Kommissarski

20iak iest w sobie utrzymuiemy; A końcem

21tak Chrześcian iako y Żydow Rzemieślni

22kow, do Rzemiosł y Rękodzieł zachęcenia,

23y powiększenia; onych od opłaty z Rze-

24miosła swego, do Cechow, y Miasta uwal-

25niamy. –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Pięćdziesiąta trzecia część dekretu – czwarty i piąty punkt paktów z Żydami winnickimi. Punkt czwarty (o wadze i mierze) sąd potwierdza z dodatkiem, że gdyby porządki miasta przy opłacie ustanowionej od wagi uczyniły jakieś uciążenie, wolno udać się do zwierzchności pośredniczej starościńskiej; wykonanie punktu zleca magistratowi. Punkt piąty (o rzemieślnikach) sąd zmienia i poprawia: dopóki nie będzie rzemieślników chrześcijan (kuśnierzy, szmuklerzy, złotników, blacharzy i innych), Żydom wolno sprawować swe rzemiosło bez opłaty do miasta; w rzemiosłach i rękodziełach, w których są i chrześcijanie, i Żydzi, ma być tylko po dwóch majstrów Żydów, z prawem trzymania po czterech czeladników – także Żydów (co odnosi się też do karczem); przepis komisji co do cyrulików i zakazu spółek handlowych Żyda z chrześcijaninem sąd utrzymuje; dla zachęcenia i pomnożenia rzemieślników chrześcijan i Żydów sąd uwalnia ich od opłat z rzemiosła do cechów i do miasta (por. Ordynacja Art. XIX, akt 32). Dopiski marginalne innej ręki streszczają postanowienia.

Objaśnienia: „Szmuklerz” – rzemieślnik wyrabiający pasmanterię (taśmy, frędzle, galony); „Blacharz” – rzemieślnik obrabiający blachę; „Cyrulik” – felczer, golibroda; „Maystr” – majster, mistrz cechowy; „Rękodzieła” – rzemiosła, manufaktury; „approbatur” (łac.) – zatwierdza się.

Streszczenie

Punkt czwarty paktów (waga i miara) sąd zatwierdza – na nadmierne opłaty od wagi można skarżyć się do sędziego pośredniczego starościńskiego, wykonanie powierza magistratowi. Punkt piąty (rzemieślnicy) zmieniony: dopóki brak rzemieślników chrześcijan danego fachu (kuśnierzy, szmuklerzy, złotników, blacharzy), Żydzi pracują bez opłat do miasta; w rzemiosłach mieszanych dozwoleni tylko dwaj majstrowie Żydzi z czterema czeladnikami (to samo co do karczem); zakaz spółek handlowych Żydów z chrześcijanami i przepis o cyrulikach pozostają; wszyscy rzemieślnicy zostają uwolnieni od opłat do cechów i miasta.

Transkrypcja

s. 142 (skan 0076, strona lewa – wiersz 24)

1Co do punktu Szóstego względem wy-

2[reklamant:] stawienia

s. 143 (skan 0076, strona prawa – wiersze 1–29; na prawym marginesie dopiski innej ręki: przy w. 1–12 „wystawić lub wymurować domy na mieyscu zruynowanych, dachowką pokryć, tranzakcye w Kancellaryi Radzieckiey, taxa równa, rekurs do [?] 40 [?]”; przy w. 18–20 „Podwody z chrześcianami”; przy w. 21–22 „Stroże żydowscy”; przy w. 26–27 „narzędzia od ognia”; na końcu w. 29 gwiazdka „✱”)

1stawienia, lub wymurowania domow, na

2mieyscu zruynowanych, albo zruyno-

3wać się maiących, dodaiemy; Co do dachow

4aby Dachówką pokryte były, Tranzakcye prze

5dażne domow w Kancellaryi także Radzie

6ckiey Mieyskiey zeznawane być mogą, y

7opłata, od tych w Kancellaryach Mieyskich

8nie więcey iak od Chrześcianina poprawuiąc

9w tym rezolucyą Kommissarską, bydź po-

10winna, y gdyby Kancellarye te mieyskie

11więcey wymagały, wolne udanie się w tey

12okoliczności do Magistratu bydź do Pośrzed-

13niczey Zwierzchności Starościńskiey zosta-

14wuiemy; Co się tycze Podwod, iż te według

15rozrządzenia Zwierzchności kraiowey ró-

16wnie iak y Chrześcianie dawać maią –

17Daley Siódmy Punkt co do Strożow no-

18cnych tak deklaruiemy, iż Żydzi do nocney

19Straży, maią utrzymywać dwoch Strożow,

20kosztem swym, y ieden być ma nocny, a

21drugi z kolei, oprócz których Strożow Ży-

22dowskich, Mieszczanie swym kosztem Stro

23żow swych utrzymywać powinni będą;

24a resztę tego punktu, tak co do utrzymy-

25wania narzędzi, do gaszenia Ognia –

26wszczętego, tudzież naprawy drog, Ulic

27w swey mocy utrzymuiemy ✱

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Pięćdziesiąta czwarta część dekretu – szósty i siódmy punkt paktów z Żydami winnickimi. Punkt szósty (o wystawianiu lub murowaniu domów na miejscach zrujnowanych albo grożących ruiną) sąd uzupełnia: dachy mają być kryte dachówką; tranzakcje sprzedaży domów mogą być zeznawane także w kancelarii radzieckiej miejskiej, a opłata od nich w kancelariach miejskich ma być nie wyższa niż od chrześcijanina (poprawka rezolucji komisji); gdyby kancelarie żądały więcej – wolno udać się do magistratu albo do zwierzchności pośredniczej starościńskiej; podwody Żydzi mają dawać według rozporządzenia władzy krajowej na równi z chrześcijanami. Punkt siódmy (stróże nocni): Żydzi mają utrzymywać swoim kosztem dwóch stróżów do nocnej straży – jeden ma być nocny, a drugi „z kolei” (na zmianę); oprócz nich mieszczanie mają swoim kosztem utrzymywać własnych stróżów; resztę punktu – utrzymywanie narzędzi do gaszenia pożaru oraz naprawę dróg i ulic – sąd utrzymuje w mocy. W „dodaiemy” (w. 3) – przy „dachow” wyraz częściowo w grzbiecie strony. Dopiski marginalne innej ręki – streszczenia; w pierwszym końcówka („rekurs do … 40”) niepewna.

Objaśnienia: „Tranzakcye przedażne” – umowy sprzedaży; „Kancellarya Radziecka” – kancelaria rady miejskiej; „Podwody” – obowiązek dostarczania koni i wozów (dla wojska, urzędników); „Zwierzchność kraiowa” – władze państwowe (Rzeczypospolitej); „z kolei” – na zmianę, kolejno.

Streszczenie

Szósty punkt paktów: domy na miejscach zrujnowanych mają być odbudowywane lub murowane i kryte dachówką; sprzedaż domów żydowskich można zeznawać w kancelarii rady miejskiej, z opłatą nie wyższą niż od chrześcijan (na zawyżone opłaty – skarga do magistratu lub sędziego pośredniczego); podwody Żydzi dają na równi z chrześcijanami. Siódmy punkt: Żydzi utrzymują swoim kosztem dwóch stróżów nocnych, mieszczanie – osobnych; obowiązki co do narzędzi przeciwpożarowych i naprawy dróg i ulic pozostają według paktów.

Transkrypcja

s. 144 (skan 0077, strona lewa – wiersze 1–29; na lewym marginesie dopiski innej ręki: przy w. 2–4 „targi [?] nie wychodzić za miasto”; przy w. 6–7 „o Żydach luźnych”; przy w. 18–23 „Sprawy z powództwa chrześcianina z Żydem [?] [...] do Sądu [?] [...]” – odczyt przybliżony; przy w. 24–25 „gruntowe do miasta”)

1Y Osmy Punkt względem Targow y Iarmar

2kow przez Żydow Chrześcian nie uprzedzania

3y za Miasto dla skupowania żywności, nie

4wychodzenia potwierdzamy

5A do Dziewiątego Punktu = O Żydach lu-

6źnych = tylko dodaiemy, aby Żydzi w Win

7nicy mieszkalni Żydow, y ludzi żadnych

8takich nie trzymali, za którychby bespie-

9czeństwo y pewność ręczyć nie mogli, y o

10tych ludziach, y Żydach luźnych, do Prezy-

11denta Miasta Winnicy tegoż dnia kiedy

12przyidzie, albo zaraz nazaiutrz donosili,

13pod karą na przestępnych, y nie słucha-

14iących rozkazow wskazać w Sądzie Poto

15cznym Prezydenta miana [?] ostrzegamy. –

16Zaś w Artykule Dziesiątym = Iż

17Sprawy między Chrześcianinem, a Żydem

18w Sądzie Pośrzedniczym Starościńskim

19sądzone bydź maią = dodaiemy, z Powódz

20twa Chrześcianina, y daley poprawiamy,

21wyiąwszy Sprawy Gruntowe y z Possessyi

22które do Sądow Radzieckich należą, potym

23Sprawy Żydowskie tyczące się obrządku Ży-

24dowskiego, zamiast Duchownego, do tegoż

25Pośrzedniczego Sądu Starościńskiego należeć

26maią –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Pięćdziesiąta piąta część dekretu – ósmy, dziewiąty i dziesiąty punkt paktów z Żydami winnickimi. Punkt ósmy: sąd potwierdza zakaz uprzedzania przez Żydów chrześcijan na targach i jarmarkach (wykupywania towarów przed nimi) i wychodzenia za miasto dla skupowania żywności. Punkt dziewiąty (o Żydach luźnych): sąd dodaje, że Żydzi mieszkający w Winnicy nie mają trzymać żadnych Żydów ani innych ludzi, za których bezpieczeństwo i pewność nie mogliby ręczyć, a o takich ludziach i luźnych Żydach mają donosić prezydentowi miasta tego samego dnia, kiedy przyjdą, albo zaraz nazajutrz; na przestępnych i nieposłusznych sąd zapowiada karę, którą wskaże sąd potoczny prezydenta. Punkt dziesiąty (sprawy między chrześcijaninem a Żydem mają być sądzone w sądzie pośredniczym starościńskim): sąd dodaje – z powództwa chrześcijanina – i poprawia: z wyjątkiem spraw gruntowych i z posesji, które należą do sądów radzieckich (rady miejskiej); sprawy żydowskie dotyczące obrządku żydowskiego mają należeć do tegoż sądu pośredniczego starościńskiego zamiast do duchownego. Wyrażenie „Prezydenta miana” (w. 15) – odczyt niepewny (być może „mianą”).

Objaśnienia: „uprzedzać” – wykupywać towar przed innymi, zanim dotrze na targ; „Żydzi luźni” – Żydzi bez stałego zamieszkania i przynależności do gminy; „Sąd Potoczny” – bieżący sąd miejski (prezydenta i rady); „Sąd Pośrzedniczy Starościński” – sąd sędziego pośredniczego ustanawianego przez starostę (por. akt 15); „Possessya” – posiadanie (nieruchomości); „Sąd Duchowny” – tu: sąd rabinacki.

Streszczenie

Punkty 8–10 paktów: Żydzi nie mogą uprzedzać chrześcijan na targach i jarmarkach ani wychodzić za miasto po skup żywności; nie mogą przechowywać ludzi niepewnych, a o luźnych Żydach i obcych mają zawiadamiać prezydenta miasta tego samego lub następnego dnia, pod karą; sprawy chrześcijan przeciw Żydom sądzi sąd pośredniczy starościński (z wyjątkiem spraw gruntowych i o posesje, należących do rady miejskiej), a sprawy obrządku żydowskiego – także ten sąd, zamiast sądu duchownego.

Transkrypcja

s. 144 (skan 0077, strona lewa – wiersz 29)

1Niemniey y co do Artykułu Iedenastego

2[reklamant:] względem

s. 145 (skan 0077, strona prawa – wiersze 1–8; na prawym marginesie dopiski innej ręki: przy w. 1–6 „do lat 10 wolen Żyd, któryby iakie rękodzieło nie będące wprowadził”; przy w. 7–8 „o rabinie item [?]”)

1względem przez Żyda iakiego do Miasta Win-

2nicy wprowadzenia Rękodzieła, którego by

3w tym Mieście nie było, deklaruiemy, iż wol-

4ności będzie miał, od opłaty ciężarow, y po-

5datkow mieyskich do lat dziesięciu –

6a Punkt Dwunasty Względem stanowie-

7nia Rabina w swym opisaniu y istocie

8zostawuiemy

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Pięćdziesiąta szósta część dekretu – jedenasty i dwunasty punkt paktów z Żydami winnickimi. Co do artykułu jedenastego – o wprowadzeniu przez Żyda do Winnicy rękodzieła (rzemiosła, manufaktury), którego w mieście nie było – sąd deklaruje, że taki Żyd będzie wolny od opłaty ciężarów i podatków miejskich przez dziesięć lat (por. Ordynacja Art. XIX – wolność rękodzielników na 8–10 lat, akt 32). Punkt dwunasty – o stanowieniu (wyborze, ustanawianiu) rabina – sąd zostawia w jego opisaniu i istocie (bez zmian). Dopisek marginalny „o rabinie item” – odczyt niepewny.

Objaśnienia: „Rękodzieło” – rzemiosło, wytwórczość, manufaktura; „ciężary” – świadczenia (podatki, powinności); „item” (łac.) – także, tak samo.

Streszczenie

Punkty 11–12 paktów: Żyd, który wprowadzi do Winnicy nieznane tam dotąd rzemiosło lub manufakturę, będzie przez 10 lat wolny od ciężarów i podatków miejskich; punkt o ustanawianiu rabina pozostaje bez zmian.

Transkrypcja

s. 145 (skan 0077, strona prawa – od wiersza 9; na prawym marginesie dopiski innej ręki: przy w. 12–14 „Żydzi mieyskie [?] ulice chędożyć [?]”, przy w. 20 „Studnie”)

1Nakoniec do Punktu Trzynastego wzglę-

2dem wychędożenia Ulic Żydowskich, ku

3wygodzie onychże, y publiczney dla przyieź

4dżaiących dodaiemy, aby ciż Żydzi takowe

5Ulice wszystkie, gdzie mieszkaią, czyste

6utrzymywali, onych nie zacieśniali, y te w

7czasie lat trzech, z spadkiem dobrym, swym

8kosztem wybrukować starali się, y ten bruk

9utrzymywali, y naprawiać kazali; Nadto

10dla bespieczeństwa od ognia w przypadku

11zaięcia się y gaszenia onego, aby Studnie

12co sześć Domow na każdey Ulicy gdzie Ży-

13dzi domy swe maią, w czasie Roku iednego

14porządne, z kubłami okutemi, y z Stągwia-

15mi dwoma, przy nich zawsze bydź maiącemi

16y wodą w lecie nalanemi, a w Zimie do góry

17dnem wywróconemi, zrobić swym kosztem

18kazali, y te Studnie oraz narzędzia do gasze-

19nia ognia, aby każdy Żyd w Domu

20[reklamant:] swym

s. 146 (skan 0078, strona lewa – wiersze 1–11; na lewym marginesie przy w. 7–9 dopisek innej ręki: „dozor mieyski [?] y [...]”)

1swym, przynaymniey dwa kubły, y na da-

2chu Drabinę miał, pod karami gdyby tego

3nie dopełnili, w Sądzie Potocznym Prezydenc-

4kim, na utrzymanie Porządkow, do gasze-

5nia Ognia wskazać mianemi, surowo

6przykazuiemy, y w tey mierze Dozór [znak wstawki] bez=

7pieczność y doglądanie Prezydentowi y Ma-

8gistratowi, Miasta tego Winnicy, także

9y Pośrzedniczey Zwierzchności Starościń-

10skiey polecamy y nakazuiemy. –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Pięćdziesiąta siódma część dekretu – trzynasty, ostatni punkt paktów z Żydami winnickimi (o wychędożeniu, czyli oczyszczaniu ulic żydowskich). Sąd dodaje: Żydzi mają utrzymywać w czystości wszystkie ulice, na których mieszkają, nie zacieśniać ich, w ciągu trzech lat wybrukować je swoim kosztem „z dobrym spadkiem” (odpływem wody) i bruk utrzymywać i naprawiać; dla bezpieczeństwa od ognia – w razie pożaru i do gaszenia – mają w ciągu roku zrobić swoim kosztem na każdej ulicy, gdzie mają domy, porządne studnie (jedną na sześć domów) z okutymi kubłami i dwiema stągwiami przy każdej, w lecie napełnionymi wodą, a w zimie odwróconymi dnem do góry; każdy Żyd ma mieć w domu co najmniej dwa kubły i drabinę na dachu – pod karami na utrzymanie porządków przeciwpożarowych, które wskaże sąd potoczny prezydencki. Dozór, bezpieczeństwo i doglądanie tego sąd poleca prezydentowi i magistratowi Winnicy oraz zwierzchności pośredniczej starościńskiej (por. Ordynacja Art. XIII – bezpieczeństwo od ognia, akt 28). W w. 6 s. 146 po „Dozór” znak wstawki („✗”) – wstawiony wyraz nieczytelny lub brak.

Objaśnienia: „wychędożyć” – oczyścić; „spadek” – spadek terenu dla odpływu wody; „Stągiew” – duże naczynie (beczka) na wodę; „kubły okute” – wiadra okute żelazem; „Sąd Potoczny Prezydencki” – bieżący sąd prezydenta miasta.

Streszczenie

Trzynasty punkt paktów: Żydzi mają utrzymywać czystość na swoich ulicach, nie zawężać ich i w ciągu 3 lat wybrukować je własnym kosztem; w ciągu roku mają zbudować studnie (jedną na sześć domów) z okutymi kubłami i dwiema stągwiami wody (zimą odwróconymi), a każdy dom ma mieć dwa kubły i drabinę na dachu – pod karami sądu prezydenckiego; nadzór należy do prezydenta, magistratu i sędziego pośredniczego starościńskiego.

Transkrypcja

s. 146 (skan 0078, strona lewa – od wiersza 12; na lewym marginesie przy w. 13–20 dopisek innej ręki: „expens ponoszony [?] przez Żydow ad ann. 1782 rozpozna [?] Kommissya” – odczyt przybliżony)

1A po załatwieniu Paktow następną ka-

2tegoryą pretensyi Żydow Winnickich wzglę-

3dem składek y wydatkow przez nich na po-

4pieranie Sprawy, wraz z Miastem, y Mie-

5szczanami Winnickiemi przeciwko Urodzo-

6nemu Staroście Winnickiemu czynionych,

7y Summ wraz z temiż Mieszczanami na

8ten interess zaciągnionych, y do czasu Ma-

9nifestu przez Żydow, Roku Tysiąc Siedem

10set Osmdziesiąt Drugiego, Dnia trzyna-

11stego Mięsiąca Grudnia, z odstąpieniem

12przez wzmiankowanych Żydow, od Po-

13zwu Mandatu, do Sądow Naszych ra-

14zem z tymże Miastem y Mieszczanami

15przeciw Urodzonemu Xiążęciu Staroście

16wydanego, zaniesionego łożonych, dla

17[reklamant:] uczynienia

s. 147 (skan 0078, strona prawa – wiersze 1–8)

1uczynienia dokładnego onych, y co w pro

2porcyi ich przypadać będzie obrachunku, oraz

3ieśliby wypadało, iedney Stronie od drugiey

4nadgrodzenie, do przyszłey Kommissyi od-

5syłamy; którey aby tę kategoryą pretensyi

6między Stronami zachodzącey, załatwiła,

7bądź Strony ieśli pogodzić będzie mogła,

8pogodziła zlecamy. –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Pięćdziesiąta ósma część dekretu – po załatwieniu paktów sąd rozpatruje kolejną kategorię: pretensje Żydów winnickich dotyczące składek i wydatków, które ponosili wraz z miastem i mieszczanami winnickimi na popieranie sprawy przeciwko staroście winnickiemu, oraz sum zaciągniętych wspólnie z mieszczanami na ten cel – łożonych do czasu manifestu Żydów z 13 XII 1782 r., którym odstąpili od pozwu mandatowego wydanego do sądów asesorskich razem z miastem przeciw staroście (ks. Stanisławowi Poniatowskiemu). Dokładny obrachunek tych wydatków, ustalenie części przypadającej na Żydów i ewentualnego wynagrodzenia jednej strony przez drugą sąd odsyła do przyszłej komisji, której zleca załatwienie tej kategorii, a jeśli zdoła – pogodzenie stron (por. akt 49 – ugoda rewersalna 1780 i manifest 1782).

Objaśnienia: „Pozew Mandat” – pozew mandatowy (wezwanie przed sąd na mocy mandatu królewskiego); „interess” – sprawa, interes prawny; „łożyć” – ponosić koszty; „Xiążę Starosta” – ks. Stanisław Poniatowski, podskarbi w. lit., starosta winnicki.

Streszczenie

Pretensje Żydów winnickich o zwrot składek i wydatków poniesionych wspólnie z miastem na proces przeciw staroście (do ich manifestu z 13 XII 1782, którym wycofali się ze sprawy) oraz o sumy wspólnie pożyczone sąd odsyła do przyszłej komisji, która ma rozliczyć udziały stron i ewentualne odszkodowanie, a jeśli się da – pogodzić strony.

Transkrypcja

s. 147 (skan 0078, strona prawa – od wiersza 9; na prawym marginesie dopisek innej ręki: „Kommissya Exekutoryalna [?]”; cudzysłowy „ na początku wierszy listy komisarzy – jak w rkp.)

1Aby zaś Dekret ninieyszy Sądu Naszego w

2powyższych kategoryach był uskuteczniony,

3potrzebną bydź Kommissyą uznaiemy, y na

4iey odprawienie = „Urodzonych Franciszka

5„Xawerego Chołoniewskiego, Łowczego Koron-

6„nego, Kacpra Wyrzykowskiego Sędziego, Onu

7„frego Trzeniowskiego [?], Podsędka Ziemskich,

8„Mikołaia Iaroszyńskiego Stolnika Zwino-

9„grodzkich, [skreślone: Michała Sobańskiego, Podstolego

10„Winnickiego,] Ignacego Czaykowskiego, Cze-

11„śnika Przemyskiego, Iędrzeia Iańczyńskiego [?]

12„Łowczego Zwinogrodzkiego, y Sędziego Grodz

13„kiego Lubelskiego, Konstantego Zaliwskiego

14„Woyskiego Bracławskiego, Ignacego Łasz-

15„kiewicza [?], Pisarza Grodzkiego Winnickiego,

16„Antoniego Rudlińskiego Granicznego, To-

17„masza Wigurskiego [?], Bracławskich, Stefa-

18„na Grodeckiego Latyczewskiego Ziemskich

19[reklamant:] Komornikow

s. 148 (skan 0079, strona lewa; kilka nazwisk przekreślonych liniami – miejsca oznaczone [skreślone: …]; część kresek może być podkreśleniem)

1„Komornikow, [skreślone: Felixa Brzozowskiego,] Ex

2„Podsędka Bracławskiego, Rafała Chołonie-

3„wskiego, Starostę Dubienieckiego, Grzegorza

4„Iankowskiego, Ignacego Iwaszkiewicza,

5„[skreślone: Kiiowskich, Marcina Kątskiego [?] Winnic-

6„kiego, Vices Gerentow, Antoniego] Żebrowskie-

7„[skreślone: go, Stefana] Radziejowskiego [?] Subdelega-

8„tow Grodzkich Winnickich, Iana Pruszyń-

9„skiego, Rotmistrza Kawaleryi Narodowey

10„[skreślone: Franciszka Xawerego Poniatowskiego,] Ia-

11„kuba Grudzińskiego, Mateusza Sobań-

12„skiego, Rakowskiego, Michała Mossa-

13„kowskiego, Szambelanow Naszych, Sa-

14„wickiego, Sędzi[skreślone litery] Bracławskiego, Tyszewi-

15„cza [?], Sarneckiego, Polanowskiego, Krasze-

16„wskiego, Kopczyńskiego [?] = za Kommissa-

17rzy wyznaczamy, Którym to Kommissa-

18rzom aby oni, czas sposobny upatrzywszy,

19za obwieszczeniem swym Stronom dwoma

20niedzielami, przed Terminem przypadaią-

21cey Kommissyi wydać, y przez Woźnego, o

22takowym wydaniu onego, w Xięgach

23Grodzkich y Mieyskich Winnickich zeznać

24mianym, do Miasta Naszego Winnicy

25ziechali, y tam na niebytność niektórych

26[reklamant:] z pomiędzy

s. 149 (skan 0079, strona prawa – wiersze 1–9)

1z pomiędzy siebie aby ich tylko trzech było

2nie oglądaiąc się, władzę swą Kommissar

3ską w mieyscu gdzie im się wygodnieysze

4zdawać będzie obwołać, y Strony, także

5y Przypozwanych, przywołać do siebie na

6kazali, a nie zważaiąc na niestawienie

7się którey kolwiek Strony, bądź przez Strony

8przypozwać mianych, Dekret ninieyszy do

9skutku przyprowadzili,

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Pięćdziesiąta dziewiąta część dekretu – powołanie komisji egzekucyjnej. Aby dekret we wszystkich kategoriach został wykonany, sąd uznaje potrzebę komisji i wyznacza na komisarzy: Franciszka Ksawerego Chołoniewskiego, łowczego koronnego; Kacpra Wyrzykowskiego, sędziego, i Onufrego Trzeniowskiego [?], podsędka ziemskich; Mikołaja Jaroszyńskiego, stolnika zwinogrodzkiego; Ignacego Czaykowskiego, cześnika przemyskiego; Jędrzeja Jańczyńskiego [?], łowczego zwinogrodzkiego i sędziego grodzkiego lubelskiego; Konstantego Zaliwskiego, wojskiego bracławskiego; Ignacego Łaszkiewicza [?], pisarza grodzkiego winnickiego; Antoniego Rudlińskiego, granicznego, i Tomasza Wigurskiego [?] – bracławskich; Stefana Grodeckiego, latyczowskiego ziemskiego komornika; (dalej lista komorników i innych osób) – byłego podsędka bracławskiego; Rafała Chołoniewskiego, starostę dubienieckiego; Grzegorza Jankowskiego, Ignacego Iwaszkiewicza; Żebrowskiego; Radziejowskiego [?], subdelegatów grodzkich winnickich; Jana Pruszyńskiego, rotmistrza kawalerii narodowej; Jakuba Grudzińskiego, Mateusza Sobańskiego, Rakowskiego, Michała Mossakowskiego – szambelanów królewskich; Sawickiego, sędziego [?] bracławskiego; Tyszewicza [?], Sarneckiego, Polanowskiego, Kraszewskiego, Kopczyńskiego [?]. Skreślone (przekreślone linią w rkp.): Michał Sobański, podstoli winnicki; Feliks Brzozowski; fragment „Kijowskich, Marcina Kątskiego [?] Winnickiego, Vices Gerentów, Antoniego”; „Stefana”; Franciszek Ksawery Poniatowski – wskutek skreśleń tytuły i imiona części osób są niepewne (np. „Ex Podsędka Bracławskiego” po skreśleniu Brzozowskiego odnosi się do kolejnej osoby lub jest pozostałością). Komisarze mają, obrawszy dogodny czas, wydać stronom obwieszczenie na dwie niedziele przed terminem komisji (z zeznaniem woźnego o jego doręczeniu w księgach grodzkich i miejskich winnickich), zjechać do Winnicy i – nawet pod nieobecność niektórych, byle było ich co najmniej trzech – zagaić władzę komisarską w dogodnym miejscu, wezwać strony i przypozwanych, a nie zważając na niestawiennictwo którejkolwiek strony, przeprowadzić dekret do skutku (dalej: najpierw ograniczenie gruntów miasta – akt 60).

Objaśnienia: „Kommissya Exekutoryalna” – komisja do wykonania wyroku; „obwołać władzę” – zagaić, ogłosić otwarcie komisji; „Przypozwani” – osoby wezwane dodatkowo do sprawy (przypozwem); „Vices Gerent” – wicegerent, zastępca starosty grodowego; „Subdelegat Grodzki” – zastępca urzędnika grodzkiego (sędziego); „Komornik graniczny” – urzędnik ziemski do spraw rozgraniczeń; „Szambelan” – tytuł dworski królewski; „Kawalerya Narodowa” – jazda polska (husaria i pancerni po reformie 1775).

Streszczenie

Do wykonania dekretu sąd powołuje komisję egzekucyjną: m.in. Franciszek Ksawery Chołoniewski (łowczy koronny), Kacper Wyrzykowski i Onufry Trzeniowski [?] (sędzia i podsędek ziemscy), Mikołaj Jaroszyński (stolnik zwinogrodzki), Ignacy Czaykowski, Jędrzej Jańczyński [?], Konstanty Zaliwski (wojski bracławski), Ignacy Łaszkiewicz [?] (pisarz grodzki winnicki), komornicy graniczni (Rudliński, Wigurski [?], Stefan Grodecki), Rafał Chołoniewski (starosta dubieniecki), subdelegaci grodzcy winniccy, rotmistrz Jan Pruszyński, szambelanowie (Grudziński, Mateusz Sobański, Rakowski, Michał Mossakowski) i inni; kilka nazwisk (m.in. Michał Sobański, Feliks Brzozowski, Franciszek Ksawery Poniatowski) skreślono. Komisarze mają zawiadomić strony na dwa tygodnie przed terminem, zjechać do Winnicy i w składzie co najmniej trzech osób wykonać dekret nawet pod nieobecność stron.

Transkrypcja

s. 149 (skan 0079, strona prawa – od wiersza 9; na prawym marginesie dopisek innej ręki: „ograniczenie [?] iak”; przy w. 7–9 kreski ołówkiem)

1y naysamprzód

2Ograniczenie Gruntow, dla Miasta Winni-

3cy, od Gruntow Królewskich Starościńskich

4Winnickich wyrokiem Sądu Naszego, iak

5powyżey opisano iest, tudzież Miastu temu

6przysądzonych, y przyznanych, na Mapp-

7pie Literami nakreślonych; Zacząwszy

8od Rzeki Boh, y Kempy na niey będącey

9gdzie Litery A. a. większa y mała przez

10Sąd Nasz iest napisana, y daley ścianą

11Pietniczańską graniczną, wiążąc y na oko-

12ło mieyscami, gdzie nie masz znakow na-

13turalnych, to linią nakreśloną, a gdzie

14Rzeki, Rzeczki znayduią się, to temiż

15Rzekami y Rzeczkami, Literami, aż do

16Liter Z. z. y aż znowu do drugiey Stro-

17ny Rzeki tey samey Boh, y Kempy na

18niey będącey od którey się zaczęto gruntow

19[reklamant:] Mieyskich

s. 150 (skan 0080, strona lewa; pod ostatnim wierszem kreski ołówkiem „///”)

1Mieyskich, od Starościńskich Winnickich

2ograniczenie oznaczone, na Gruncie Win-

3nickim podług przepisu y oznaczenia

4Dekretu Sądu ninieyszego, iak powyżey

5w kategoryi rozległości, Miasta Starey y

6nowey Winnicy, oraz Gruntow iego zapa-

7dłego, dopełnili, y oznaczyli, to iest w tych

8mieyscach gdzie kopcow, ani znakow na-

9turalnych nie masz, Rowy czyli Ucierdy [?]

10Granice oznaczaiące zrobić kazali; Y tak

11ponieważ od początku wydziału Gruntow,

12dla Miasta, to iest od Rzeki Boh, y w za-

13gięciu oney, oraz Kempy, na teyże Rzece

14tam będącey, iak litera A a. większa y

15mnieysza iest położona, znayduie się ścia-

16na graniczna Pietniczańska, więc w tey

17ścianie ku Iakuszyńcom idąc, aż do miey

18sca gdzie litery E e. większa y mnieysza

19napisane, żadnego Rowu nie trzeba, zaś

20od tego mieysca gdzie te litery E e. wię-

21ksza, y mała są napisane, y prosto w le-

22wą Stronę bierze się, aż do przebiegu sa-

23mego drogi z Iakuszyniec, przez Rzeczkę

24Dzięgcianiec [?], iak linia iest przez Sąd Nasz

25od Liter E e. do liter F. f. czarnym ko-

26lorem nakreślona, w tym mieyscu y na

27[reklamant:] tey

s. 151 (skan 0080, strona prawa)

1tey linii od liter E e. do liter F. f. aby

2Rów na nadmienioney linii był zrobiony;

3Że zaś od tego mieysca iest naturalna

4Granica Rzeczka Dzięgcianiec [?], która

5w Rzekę Winnicę przy Szlaku Brahiło-

6wskim wpada, y daley taż Rzeka Winnica,

7do Rzeki Boh podobnież wpadaiąca, Lite-

8rami na Mappie G. g. H. h. nakreślone-

9mi idzie się, potym tą Rzeką Boh idąc

10aż do mieysca gdzie Rzeczka Premil w Rze-

11kę Boh wpada, tą znowu Rzeczką Premil

12zwaną, aż do rozdwoienia się tey to Rze-

13czki przychodząc, iak litery K. k. większa

14y mnieysza są napisane, bez Rowu lub

15znaku obeydzie się; Zaczym od tego miey-

16sca rozdwoienia się Rzeczki Lenciową

17nazwaney, gdzie litera M. m. iest, iak

18linia kolorem czarnym przez Sąd Nasz

19na Mappie oznaczona y Literą L. l.

20od litery K. k. do litery M. m. nakre-

21ślona, w tym mieyscu Rów zrobić dyspo-

22nowali, toż y wedle Gruntow Futorow

23Mieyskich przez Mieszczan iak teraz

24posiadaią, y trzymaią, y gdzie litery

25N. n. O. o. wedle Rzeczki Haluszyna

26y aż do odnogi Rzeczki Balowy, gdzie

27[reklamant:] litery

s. 152 (skan 0081, strona lewa – wiersze 1–18; przy w. 6 kreski ołówkiem)

1litery P. p. położone, Rów także uczy-

2nić kazali; A ponieważ ta Rzeczka

3Balowa, między Futorami Mieyskiemi,

4y Futorem Po-Iezuickim do Rzeki Win-

5nicy wpływaiąca, będzie Granicą natu-

6ralną; Przeto od Rzeki Winnicy, gdzie

7litery R. r. większa y mnieysza znaydu-

8ią się, na Mappie aż do ściany Grani-

9czney Gruntow Wsi Stadnicy, do Rzeki

10Boh, y Kempy ciągnącey się, iak linia

11kolorem czarnym iest wprost ciągiem po-

12łożona, y literami S. s. T. t. do liter U. u.

13oznaczona zawiera się, na tey linii do-

14wspomnioney Ściany graniczney Gruntow

15Wsi Stadnicy, do liter U. u. położoney,

16Rów podobnież wykopać, y uczynić roz-

17kazali, y to w swym Dziele opisali.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Sześćdziesiąta część dekretu – pierwsze zadanie komisji egzekucyjnej: ograniczenie (rozgraniczenie) gruntów przysądzonych miastu Winnicy od gruntów królewskich starościńskich winnickich według wyroku sądu (kategoria I – rozległość miasta, akt 7) i mapy, na której sąd oznaczył granicę literami (wielką i małą) od A a do Z z. Opis przebiegu: od rzeki Boh i kępy na niej (A a), w zagięciu rzeki, ścianą graniczną pietniczańską ku Jakuszyńcom aż do liter E e – bez rowu; od E e w lewo do przejścia drogi z Jakuszyniec przez rzeczkę Dzięgcianiec [?] (linia czarna E e – F f) – kopać rów; dalej granica naturalna: rzeczka Dzięgcianiec [?], wpadająca do rzeki Winnicy przy szlaku brahiłowskim, i rzeka Winnica aż do Bohu (G g, H h); Bohem do ujścia rzeczki Premil, rzeczką Premil do jej rozwidlenia (K k) – bez rowu ani znaku; od rozwidlenia rzeczki zwanej Lenciową (M m), linią czarną i literą L l od K k do M m – rów; także wzdłuż gruntów futorów miejskich, które mieszczanie obecnie posiadają, i przy literach N n, O o wzdłuż rzeczki Haluszyny do odnogi rzeczki Bałowej (P p) – rów; rzeczka Bałowa, wpływająca do rzeki Winnicy między futorami miejskimi a futorem pojezuickim, będzie granicą naturalną; od rzeki Winnicy (R r) linią czarną wprost aż do ściany granicznej gruntów wsi Stadnicy, do Bohu i kępy (S s, T t do U u) – rów. Komisarze mają to wykonać na gruncie, usypać rowy („ucierdy” [?]) tam, gdzie brak kopców i znaków naturalnych, i opisać w swym dziele. Nazwa rzeczki zapisana „Dzięgcianiec” (w akcie 7 odczytana „Dzięgciowiec”) – odczyt niepewny; „Premil” (w akcie 7 „Premile [?]”); w w. 9 s. 150 wyraz „Ucierdy [?]” niepewny.

Objaśnienia: „ściana graniczna” – linia graniczna z sąsiednią wsią; „Kempa” – kępa, wyspa rzeczna; „odnoga” – rozwidlenie, ramię rzeki; „Futor Po-Iezuicki” – futor (folwark) po jezuitach (Kaydaszycha, por. akt 7); „Dzieło” – akt (protokół) komisji.

Streszczenie

Komisja egzekucyjna ma najpierw rozgraniczyć grunty przysądzone Winnicy od gruntów starościńskich według mapy sądowej (punkty A–Z): od Bohu i kępy wzdłuż granicy z Pietniczanami ku Jakuszyńcom, rowem do rzeczki Dzięgcianiec [?], dalej naturalnie rzeczką i rzeką Winnicą (przy szlaku brahiłowskim) do Bohu, Bohem do rzeczki Premil, rowem przy rzeczce Lenciowej i futorach miejskich, wzdłuż Haluszyny do Bałowej, a od rzeki Winnicy rowem do granicy wsi Stadnicy i Bohu; tam gdzie nie ma kopców ani naturalnych granic – wykopać rowy i opisać to w akcie komisji.

Transkrypcja

s. 152 (skan 0081, strona lewa – od wiersza 19)

1Po skończonym tym Gruntow Mia-

2sta Winnicy, od Gruntow Królewskich Sta-

3rościńskich Winnickich oznaczeniu, y Ro-

4wami gdzie naturalnych Znakow nie

5masz okopaniu; Ponieważ z Strony

6Urodzonego Starosty Winnickiego Mappa

7tylko w kopii iest położona, nawet y

8przez Geometrę nie podpisana; Zaczym

9aby też Kommissya, takową Mappę,

10[reklamant:] z Mappą

s. 153 (skan 0081, strona prawa – wiersze 1–17; na prawym marginesie dopisek innej ręki: „mappę Starościńską zweryfikować, y podpisać”)

1z Mappą Mieyską, iako też z położe-

2niem mieysc, na gruncie zweryfikowaną,

3przez Geometrę, Kommissarzy, podpisaną

4y Produktem w Sądzie ninieyszym ozna

5czoną, Urodzonemu Geometrze któremu

6przysięgłemu zweryfikować kazała, y gdy

7tęż kopią zgodną bydź z mieyską legali

8zowaną uzna, y podpisze, onę także

9podpisała, y na niey ograniczenie, y od

10dzielenie Gruntow Mieyskich od Starościń

11skich Winnickich, podług oddziału, y

12oznaczenia na Mappie mieyskiey, przez

13Sąd Nasz teraz uczynionego, y opisanego,

14liniami, y literami nakreślonego, ozna

15czyli, nakreślili, y litery też same, co y

16na Mappie Mieyskiey, y w tych samych

17mieyscach popisali, czyli Prezyduiący

18przyszłey Kommissyi oznaczył, y popod-

19pisywał zlecamy. –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Sześćdziesiąta pierwsza część dekretu – zlecenie komisji co do mapy. Po oznaczeniu granicy gruntów Winnicy od gruntów królewskich starościńskich i okopaniu jej rowami tam, gdzie brak znaków naturalnych: ponieważ ze strony starosty winnickiego mapa została złożona tylko w kopii i nie była nawet podpisana przez geometrę, komisja ma kazać przysięgłemu geometrze zweryfikować ją na gruncie z mapą miejską (złożoną jako produkt w sądzie i podpisaną przez geometrę i komisarzy) oraz z położeniem miejsc; gdy geometra uzna kopię za zgodną z legalizowaną mapą miejską i ją podpisze, komisja także ma ją podpisać, a na niej oznaczyć i nakreślić rozgraniczenie gruntów miejskich od starościńskich – według podziału i oznaczenia na mapie miejskiej dokonanego teraz przez sąd – tymi samymi liniami i literami, w tych samych miejscach; czynność tę może wykonać i podpisać prezydujący przyszłej komisji.

Objaśnienia: „Produkt” – dokument złożony jako dowód w sądzie; „legalizowana” – uwierzytelniona; „Prezyduiący” – przewodniczący komisji; „okopanie” – oznaczenie granicy rowem lub kopcami.

Streszczenie

Po wykopaniu rowów granicznych komisja ma zlecić przysięgłemu geometrze sprawdzenie na gruncie mapy starościńskiej (złożonej tylko w niepodpisanej kopii) z uwierzytelnioną mapą miejską; po potwierdzeniu zgodności komisja (lub jej przewodniczący) podpisze mapę i naniesie na nią granicę gruntów miejskich i starościńskich tymi samymi liniami i literami co na mapie miejskiej.

Transkrypcja

s. 153 (skan 0081, strona prawa – od wiersza 18; na prawym marginesie dopisek innej ręki: „przebory [?] Danin”)

1Po załatwieniu którey Mappy, kate-

2gorye, Przeborow, Danin, powinności, y

3narzutow, krzywd, wiolencyi, uczynkowe

4zgwałcenia Gleytu, y zniewarzenia De-

5kretow y Deklaracyi Sądow Naszych

6oraz względem przedanego Żydom przez

7[reklamant:] niegdy

s. 154 (skan 0082, strona lewa; na lewym marginesie dopiski innej ręki: przy w. 1–3 „przez niegdy [?] Czosnowskiego [?]”; przy w. 21–27 „satysfakcya [?] z Summy Raszkowskiey [?] przez Mieszczan zaaresztowaney”)

1niegdy Urodzonego Iozefa Czosnowskiego,

2Starostę Winnickiego, Ratusza Mieys-

3kiego, w Rynku stoiącego, y z Placem, one-

4go rozebrać, y na kletki dla Żydow pobu-

5dować dozwolenie przedsięwzięli, y tę z do-

6wodow, y odwodow, obrachunek tych to

7przeborow uczyniwszy, y w Summie pe-

8wney ustanowiwszy, rozpoznali, y rozsądzili,

9a ieśliby się pokazał nadmienionych danin

10nad Lustracyą Roku Tysiąc Siedemset

11Sześćdziesiąt Piątego, iuż po zaszłych Sądu

12Naszego Deklaracyach, tych, w dwóy na

13sób powrócenie dla Mieszczan nakazali,

14kary za co, y na kogo przypadać będą

15wskazali; nadgrodzenie, y zapłacenie za

16te przebory Danin, y narzutow w gatun-

17kach swych, w Deklaracyi Sądu Naszego

18Tysiąc Siedemset Osmdziesiąt drugiego

19Roku, nastąpioney, w Pozwach y Mani-

20festach Miasta wymienionych, tudzież

21za krzywdy, y pretensye Mieszczan, ia-

22kie wypadać będą, z Summy na Rasz

23kowie zostaiącey, y przez Miasto y Mie

24szczan zaaresztowaney wyznaczyli, –

25Termina oznaczyli, ostrości przyłączyli,

26y tę kategoryą za poprzedzaiącemi In-

27[reklamant:] kwizycyami

s. 155 (skan 0082, strona prawa – wiersze 1–3)

1kwizycyami zaprzysiężonemi wyprowadzić

2mianemi ostatecznie rozsądzili y załatwili. –

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Sześćdziesiąta druga część dekretu – zlecenie komisji co do kategorii odesłanych przez sąd na grunt (por. akty 10, 16, 17): przeborów (nadmiernych poborów) danin, powinności i narzutów, krzywd, wiolencji (gwałtów), uczynkowego zgwałcenia glejtu, znieważenia dekretów i deklaracji sądów asesorskich oraz sprzedaży Żydom ratusza miejskiego stojącego w rynku – którego rozebranie z placem i zabudowanie kletkami dla Żydów pozwolił nieżyjący starosta winnicki Józef Czosnowski. Po załatwieniu mapy komisarze mają z dowodów i odwodów uczynić obrachunek tych przeborów, ustalić je w pewnej sumie, rozpoznać i rozsądzić; jeśliby się okazało, że po wydanych już deklaracjach sądu pobierano daniny ponad lustrację z 1765 r. – nakazać ich zwrot mieszczanom w dwójnasób, wskazać kary (za co i na kogo przypadają); wynagrodzenie i zapłatę za przebory danin i narzutów (w rodzajach wymienionych w deklaracji sądu z 1782 r., w pozwach i manifestach miasta) oraz za krzywdy i pretensje mieszczan, jakie wypadną, wyznaczyć z sumy pozostającej na Raszkowie, zaaresztowanej przez miasto i mieszczan; oznaczyć terminy, przyłączyć ostrości (rygory) i tę kategorię – po przeprowadzeniu zaprzysiężonych inkwizycji (przesłuchań świadków) – ostatecznie rozsądzić i załatwić.

Objaśnienia: „Przebory” – pobory ponad należność; „Narzuty” – nałożone dodatkowe ciężary; „Wiolencya” – gwałt; „Gleyt” – glejt, list żelazny (ochrona sądowa stron); „w dwóy nasób” – w dwójnasób, podwójnie; „ostrości” – rygory, klauzule przymusu; „Inkwizycye zaprzysiężone” – przesłuchania świadków pod przysięgą; „Summa na Raszkowie” – suma sukcesorów Czosnowskiego lokowana na dobrach Raszków (por. akt 10).

Streszczenie

Po sporządzeniu mapy komisja ma rozpatrzyć sprawy nadmiernych poborów danin i narzutów, krzywd i gwałtów, naruszenia glejtu, lekceważenia dekretów sądu oraz sprzedaży Żydom ratusza przez zmarłego starostę Józefa Czosnowskiego: obliczyć przebory, nakazać podwójny zwrot danin pobranych ponad lustrację z 1765, wyznaczyć kary, a odszkodowania dla mieszczan przyznać z zaaresztowanej przez miasto sumy na Raszkowie – i po przesłuchaniu świadków pod przysięgą ostatecznie sprawę rozstrzygnąć.

Transkrypcja

s. 155 (skan 0082, strona prawa – od wiersza 3; na prawym marginesie dopiski innej ręki: przy w. 3–5 „z Dominikanami”; przy w. 8–9 „z Żydami”; przy w. 13–14 „y inszych [?]”; przy w. 21–24 „salva appellatio a Definitiva”; plama wilgoci w środku strony)

1Potym kategoryą Xięży Dominikanow,

2względem Futoru Omelanowiczowskiego,

3iak wyżey przez Sąd Nasz do Sądu Kommis-

4sarskiego odesłaną, według reguły, y przepisu

5Dekretu powyżey Sądu Naszego, Równie y

6kategoryą między Miastem y Żydami Win

7nickiemi, o pretensye zachodzącą, y o wydatki

8ieśliby Żydzi dla utrzymania Sprawy,

9ogólność Miasta tyczącey, łożyli, nie utrą-

10caiąc wydatkow, co na swoią Stronę, y w

11w swym interessie expensowali, na obra-

12chunek y rozpoznanie; niemniey y inne,

13wszelkie Stron pretensye, które ieszcze na

14przeszłey Kommissyi, nie są rozsądzone, y

15nie rezolwowane, iako y z innemi Posses-

16sorami, Manifestami y Pozwami obięte

17y aż do Dzieła przyszłego Kommissar-

18skiego zachodzące, za przypozwaniem

19przez Strony kogo interess y Sprawa wy-

20magać będzie nastąpić mianym, z dowo-

21dow Stron ostatecznie, wolne tylko od osta-

22tniey swey Decyzyi Stronie uciążoney się

23bydź mieniącey do Sądow Naszych odwo-

24łanie się zostawuiąc, rozsądzili albo

25[reklamant:] Strony

s. 156 (skan 0083, strona lewa – wiersze 1–5)

1Strony ieżeli pogodzić będą mogli pogodzili

2Dzieło swe Kommissarskie otworzysto [?],

3Inkwizycye zaś w zapieczętowanych Ro-

4tułach Stronom wydali zlecamy, y na

5kazuiemy.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Sześćdziesiąta trzecia część dekretu – dalsze zlecenia dla komisji egzekucyjnej. Komisja ma rozsądzić: kategorię księży dominikanów winnickich co do futoru Omelanowiczowskiego (odesłaną przez sąd do sądu komisarskiego – por. akt 8) według reguły i przepisu dekretu; kategorię między miastem a Żydami winnickimi o pretensje i wydatki, jeśliby Żydzi łożyli na utrzymanie sprawy dotyczącej ogółu miasta – z obrachunkiem i rozpoznaniem, nie potrącając wydatków, które ponieśli na własną stronę i we własnym interesie (por. akt 58); wreszcie wszelkie inne pretensje stron, nierozsądzone i nierozstrzygnięte na poprzedniej komisji, także z innymi posesorami, objęte manifestami i pozwami, zachodzące aż do przyszłego dzieła komisarskiego – z przypozwaniem tych, kogo interes i sprawa będzie wymagać – ma rozsądzić ostatecznie na podstawie dowodów stron, zostawiając tylko stronie, która uzna się za pokrzywdzoną, wolne odwołanie się (apelację) do sądów asesorskich od ostatecznej decyzji komisji; albo – jeśli zdoła – strony pogodzić. Komisja ma otworzyć swoje dzieło komisarskie [?], a inkwizycje (zeznania świadków) wydać stronom w zapieczętowanych rotułach. Wyraz „otworzysto [?]” (s. 156, w. 2) – odczyt niepewny (może „otworzyło” lub „utworzyło”).

Objaśnienia: „Futor Omelanowiczowski” – futor (folwark) dominikanów, zwany Pisarzówką (por. akt 8); „expensować” – ponosić wydatki; „nie utrącając” – nie potrącając; „Possessorowie” – posiadacze, dzierżawcy; „salva appellatio a Definitiva” (łac., dopisek marginalny) – z zastrzeżeniem apelacji od wyroku ostatecznego; „Rotuły” – zwoje, protokoły zeznań świadków.

Streszczenie

Komisja ma też rozsądzić sprawę dominikanów o futor Omelanowiczowski, rozliczenie wydatków Żydów na wspólny z miastem proces (bez wydatków na ich własne sprawy) oraz wszelkie inne nierozstrzygnięte pretensje stron (z przypozwaniem zainteresowanych) – ostatecznie, z prawem apelacji do sądów asesorskich tylko od decyzji końcowej – albo strony pogodzić; zeznania świadków ma wydać stronom w zapieczętowanych protokołach.

Transkrypcja

s. 156 (skan 0083, strona lewa – od wiersza 5; tekst końcowy większym pismem; na lewym marginesie przy w. 10 dopisek innej ręki „11. 8bris 1790”; przez stronę przebija pieczęć ze s. 157)

1Mocą ninieyszego Dekretu

2Naszego = Na co dla le-

3pszey Wiary Pieczęć Koron-

4ną wycisnąć rozkazaliśmy.

5Działo się w Warszawie,

6w Pałacu Rzeczypospolitey

7w Poniedziałek, to iest

8Dnia Iedynastego Mie-

9siąca Października, Ro-

10ku Pańskiego Tysiąc

11Siedemset Dziewięćdzie-

12siątego, Panowania zaś

s. 157 (skan 0083, strona prawa; pośrodku odcisk wielkiej pieczęci koronnej (opłatkowej) pod papierem, częściowo uszkodzony; na lewym marginesie u góry podpis: „Hyacynt Małachowski Kanclerz W[ielki] Koronny”; przy pieczęci ołówkiem rachunek „156 / 25 / 51 … 25 … 12”)

1zaś Naszego XXVI. Roku, z mocy

2Ustawy Seymu teraźnieyszego. –

3[podpis na marginesie:] Hyacynt Małachowski

4Kanclerz W[ielki] Koronny

5Za Sprawą y Przełożeniem.

6Iaśnie Wiel[możne]go

7Imci Pana

8Hiacyntha

9Hrabi Nałęcz

10z Małachowic

11Małachowskiego

12Kanclerza Wiel[kie]go

13Koronnego

14Radoszyc[kie]go Grod[zkie]go

15Sannic[kie]go etc.

16Starosty

17[podpis:] I[?]. Przezdziecki Sądow I[ego] K[rólewskiey] M[ości]

18Assess[orskich] Kor[onnych] Pisarz [parafa]

19Dekret

20Między Miastem I[ego] Krol[ewskiey] M[oś]ci Winnicą

21a Ur[odzonym] X[iążęci]em Stanisławem Poniatowskim

22Sta[rostą] Winnickim y innemi. —

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Sześćdziesiąta czwarta, ostatnia część dekretu – formuła końcowa i uwierzytelnienie. Mocą dekretu, dla lepszej wiary król kazał wycisnąć pieczęć koronną. Działo się w Warszawie, w Pałacu Rzeczypospolitej, w poniedziałek 11 października 1790 r., w 26. roku panowania (Stanisława Augusta), z mocy ustawy sejmu teraźniejszego (Sejmu Czteroletniego, który przedłużył działanie sądów asesorskich). Za sprawą i przełożeniem (referatem) jaśnie wielmożnego Hiacynta hrabiego Nałęcz z Małachowic Małachowskiego, kanclerza wielkiego koronnego, starosty radoszyckiego, grodzkiego [?] sannickiego [?] itd.; podpis kanclerza na marginesie; podpis pisarza sądów asesorskich koronnych – Przezdzieckiego (inicjał imienia niepewny). Na dole s. 157 tytuł zewnętrzny (rubrum) dekretu: „Dekret między miastem JKMci Winnicą a urodzonym księciem Stanisławem Poniatowskim, starostą winnickim, i innymi”. 11 X 1790 przypadał w poniedziałek (zgodnie z tekstem). Przy pieczęci ołówkowe obliczenia (zapewne liczenie stron/kart – „156 … 25 … 51”). Dalsze skany (0084–0089): puste karty z przebijającą pieczęcią, nalepka/etykieta archiwalna i notki późniejsze, okładka – nie transkrybowane jako akty (zob. POSTEP.md).

Objaśnienia: „Pieczęć Koronna” – wielka (lub mniejsza) pieczęć Korony; „Pałac Rzeczypospolitey” – Pałac Krasińskich w Warszawie, siedziba sądów asesorskich; „Za Sprawą y Przełożeniem” – formuła referendarska: z referatu (przedłożenia) kanclerza; „Ustawa Seymu teraźnieyszego” – uchwała Sejmu Wielkiego (1788–1792); „Radoszyce”, „Sanniki” – starostwa Małachowskiego (odczyt „Grodzkiego” niepewny – może tytuł starosty grodowego radoszyckiego); „Pisarz Sądów Assessorskich” – urzędnik prowadzący księgi sądu asesorskiego.

Streszczenie

Zakończenie dekretu: dekret uwierzytelniono pieczęcią koronną; wydano go w Warszawie w Pałacu Rzeczypospolitej w poniedziałek 11 X 1790 r., w 26. roku panowania Stanisława Augusta, z mocy ustawy Sejmu Czteroletniego, za referatem kanclerza wielkiego koronnego Hiacynta Małachowskiego (podpisanego na marginesie); podpisał pisarz sądów asesorskich koronnych Przezdziecki. Na końcu tytuł zewnętrzny: dekret między miastem królewskim Winnicą a księciem Stanisławem Poniatowskim, starostą winnickim, i innymi.