Żytomierz

Katedra pw. św. Zofii oraz kościół pw. św. Jana z Dukli i klasztor oo. Bernardynów

Foto: współczesne – katedra św. Zofii w Żytomierzu (mury z 1737 r.), reprodukcja ze znakiem wodnym – brak starszej ilustracji katedry, źródło: Kościoły i kaplice Ukrainy (rkc.in.ua)

Żytomir, mto naczelne gub. wołyńskiej, malowniczo rozrzucone nad rzką Kamionką, w pobliżu jej ujścia do Teterewu (…). Obecnie istnieją w Ż. kościoły katolickie katedralny św. Zofii i seminaryjski, po bernadyński, p. w. św. Jana z Dukli oraz dwie kaplice cmentarne, p. w. św. Mikołaja i św. Stanisława. 1. Kościół katedralny. (…) Dopiero po 76 latach tułaczki dziewiąty biskup Samuel Jan Ożga przybył do zniszczonej dyecezyi i powziął zamiar zbudowania katedry, najpierw w Białej Cerkwi, na prośby jednak obywateli wwdztwa kijowskiego założył takową, w Ż. w 1724 r., pierwotnie z drzewa, w miejscu gdzie stał niegdyś kościół P. Maryi, a w kilka lat, po rozebraniu drewnianego, wzniósł w 1737 r. z muru świątynię p. w. Wniebowzięcia N. M. P. (…) Podczas wojny w 1768 r., gdy miasto prawie całe zostało spalone, uległ zniszczeniu i kościół, który w krótce został nieco poprawiony a w 1801 r. całkiem przebudowany kosztem biskupa łucko-żytomierskiego Kacpra Cieciszowskiego i w 1805 r. konsekrowany p. t. św. Zofii. Parafia katol., dekanatu żytomierskiego, 10998 wiernych. Kaplice ma dwie na cmentarzach w Ż., w Dziwoczkach, Szczeniowie i Zorkowie; miała filię w Wysokiem i jeszcze jedną kaplicę w Łowkowie. 2. Kościół seminaryjny, p. w. św. Jana z Dukli, założony został przez bernardynów, na placu danym przez Augusta III. (…) Kościół z muru rozpoczęto budować w 1820 r. (…) (SGKP, t. XIV, s. 901–903)

MIEJSCOWOŚCI:

m. Żytomierz (katedra św. Zofii, kościół seminaryjny św. Jana z Dukli, kaplice cmentarne św. Mikołaja i św. Stanisława), Dziwoczki [?], Szczeniów [?], Zorków [?] (kaplice), Wysokie [?] (dawna filia), Łowków [?] (dawna kaplica)

м. Житомир, с. Дівочки [?], [?] (Szczeniów), с. Зоріків [?], с. Високе [?], [?] (Łowków)

Księgi metrykalne znajdują się w Archiwach:

DAZhO – Państwowe Archiwum Obwodu Żytomierskiego

AGAD – Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie

Indeksy zapisów metrykalnych:

Geneteka – Żytomierz

Metryki-Wołyń – Żytomierz

Źródło: Poradnik genealogiczny – Gubernia Wołyńska (Tom IV, Diecezja Łucko-Żytomierska), opracowanie Marcin Kowal, 2026.