Akty 321–360

Transkrypcja

k. 281v (skan 0285, strona lewa – dół)

1Manifestacia JmPana Nie-

2daszkowskiego przeciwko Jey-

3mściPaniey Niedaszkowskiey Wdo-

4wie y Innych

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Marca Dwudziestego Czwartego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym Prze-

8demną Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem Na ten czas

k. 282 (skan 0285, strona prawa)

1Podwoiewodztwa Vices Regentem Grodzkim Generału Woiewódz-

2twa Kijowskiego y Xięgami Ninieyszemi Grodzk. Kijowskiemi.

3Comparens per[sonali]ter Urodzony JmPan Jan Hrydkiewicz [?] Niedasz-

4kowski windykuiąc iawnych y zacznych krzywd szkód oppressyi

5y violencyi przez niżey wyrażonych obwinionych Ichmw poczy-

6nionych przychylaiąc się do dawnieyszey [Pro]testacyi swoiey w Gro-

7dzie tuteyszym Anno Millesimo Septingentesimo decimo se-

8cundo die vigesima tertia Julii uczynioney Solenniter cum ma-

9gnoque dolore przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi

10Kijowskiemi świadczył y protestował się przeciwko Urodzonym

11Ichmm Panom Janowi y Teodorowi Braci między sobą rodzonym

12Uczynku niżey wyrażonego samym Pryncypałom y Motorom

13Teodorze Didkowskiego [?] Łazarowey Niedaszkowskiey Wdowie

14Matce Andrzejowi Synowi Niedaszkowskim w ten sposób y oto

15Iż Ichmść wyż wyrażeni obwinieni Panowie Niedaszkowscy

16mieszkaiąc w iedney wsi Niedaszkach in p[ro]x[im]a [con]tiguitate

17nie konserwuiąc miłości Sąsiedzkiey y [przy]iaźni blizne-

18go zawziowszy do Protestanta iakowyś gniew y sfiry [?] y rankor

19nie kontentuiąc się dawnieyszemi różnemi krzywdami szkodami oppres-

20syami y violencyami, odbieraniem Gruntów własnych Protestan-

21tis wyganianiem pszczół alias Roiów z Barci własnych Pro-

22testantis iako Roiów dwa z Sosen wygnawszy deklarowali y

23appellowali się za mediacyą Przyiacielską Protestantowi na-

24grodzić, y we wszystkich Pretensyach uspokoić, o które Pretensye

25violencye wyż namieniona Protestacya obszerniey świadczy,

26nie uspokoili, y uspokoić niechcą, Protestans uti vir pacificus

27konserwuiąc sobie pokóy pospolity y miłość Braterską niech-

28cąc wchodzić w dalsze litigia Iurisdyctyczne patientissime

29na sobie znosił, iednakże Ichmść obwinieni niestaiąc

k. 282v (skan 0286, strona lewa)

1w przodsię wzięciu swoim y swoią zawziętość ad effectum przywodząc

2chcąc całe Protestanta z iey własności wyzuć y wycisnąć, coraz

3większe y nieznośnieysze oppressye y violencye czynią y czynić

4nie ustaią [?] nieprzestaią Ryby w Rzekach Sukcessyinych [?] łowiąc na

5swóy pożytek obracaią a Protestanta niedopuszczaią zabraniaią

6Kosze przez Protest[anta st]awiony trzęsą [?] y ile mogą sposobów wy-

7naleźć Protesta[nta] ruinuią na Honorze y dobrey Sławie szarpią na Zdro-

8wiu y Życiu Protestant[a] […]ziemnie [?] dyffamuią y przechwałki

9czynią dalej Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego

10Mensis praesentis w Domu wyżmianowaney obżałowaney Jey-

11mci Paniey Łazarowey Niedaszkowskiey Wdowy in praesentia Uro-

12dzonych Ichmw Panów Romana y Jana Skuratowskich [?] Theodo-

13ra Bolsunowskiego [?] y innych wielu Ichmw w pewnym Interessie

14za Przyiacioł uproszonych Protestanta nic sobie niewinnego

15bez dania […] y nayminieyszey okazyey znać Umyślnego

16[go]dząc [?] y czyha[iąc] […] na zdrowie y życie Protestantis namówiwszy

17też wyżmianowaną Jeymść Panią Łazarową Niedaszkowską

18wdowę gdy Protestantowi do zwady dała okazyą która nie

19mogąc innego Sposobu [przy]czyny do zwady wynaleźć przepo-

20mniawszy Bojaźni Boskiey y miłości Sąsiedzkiey contra prae-

21cepta Divina postępuiąc śmiała y ważyła się Protestanta do

22siebie przyrównać iakoby miał wszetecznistwo [?] z nią czynić, czego

23nigdy in rerum natura niebyło, ani Ichmść obwinieni dowieść

24mogą gdzie iako [?] prędko Jeymść obżałowana niesłuszne słowa

25na Protestanta mówić poczęła, tak zaraz Obwiniony JmPan

26Andrzey Niedaszkowski porwawszy koczerhę [?] Protestanta

27bezbronnego po głowie tak tyrańsko y niemiłosiernie ude-

28rzył że aż na ziemię paść musiał, Potym pomienieni obwinieni

29[reklamant:] Ichmość

k. 283 (skan 0286, strona prawa)

1Ichmść Panowie Jan y Theodor Niedaszkowscy porwawszy się te-

2goż Protestanta bić poczęli iakoż bili kaleczyli y gdyby wyż

3wyrażeni Ichmość Panowie Skuratowscy [?] y inni przytomni nie

4salwowali pewnieby o śmierć zdrowia przywiedli, Tym się nie kon-

5tentuiąc dalszą odpowiedź na zdrowie y Życie protestantis

6zabiciem całe grożąc uczynili y czynić […]ią nieprzestaią Zło-

7dzieiem y wszetecznikiem nazywaiąc Honor szarpali dla któ-

8rych tak znacznych y iawnych diffi[dacyi] […] przechwałek Protestans

9ubivis locorum periclitatur. Którym Modernus protestans tak o przy-

10wrócenie Honoru y dobrey sławy iako o diffidacye na zdrowie y ży-

11cie Tudzież o szkody krzywdy oppressye y violencye wyżey wyrażone

12iako też o winy prawne z tąd pochodzące iterum iterumque protesto-

13wawszy się deklarował z Ichmi obwinionemi in omni Iudicio

14Regni Iure agere salvam tey Protestacyey swoiey zostawiwszy

15Meliorationem vel [am]plificationem [?] Correctionem na ten czas o przyię-

16cie y do Akt zapisanie mnie Urzęd[u] prosił co y [otrzy]mał Jan Nie-

17daszkowski scribendi ignarus.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–320); na marginesie „16mo”, ołówkiem „16”. Urzędnik – „Mikołajem Walew. Lewkowskim” (jak w aktach 311, 314, 319, 320). Karty 282v–283 mają ubytki (dziury) – brakujące wyrazy oznaczono […].

Nazwisko komparenta: „Jan Hrydkiewicz [?] Niedaszkowski” (drugi człon lub przydomek niepewny); w tytule „Niedaszkowskiego”, na końcu „Jan Niedaszkowski scribendi ignarus” (niepiśmienny). Obwinieni – Teodora z Didkowskich [?] („Teodorze Didkowskiego Łazarowey”), wdowa po Łazarzu Niedaszkowskim, jej syn Andrzej oraz bracia rodzeni Jan i Teodor Niedaszkowscy (pryncypałowie i motorowie czynu). Wieś Niedaszki – gniazdo Niedaszkowskich, w pow. żytomierskim (wg aktu 332). Tekst równoległy – pozew trybunalski w akcie 332. Świadkowie zajścia: Roman i Jan Skuratowscy [?] (w rkp. „Skuratowskich/Skutatowscy”), Teodor Bolsunowski [?].

„koczerhę” [?] – zapewne kocierha (ukr. кочерга), pogrzebacz piecowy; lekcja niepewna. „wszetecznistwo” [?] – wszeteczeństwo, rozpusta. „Kosze … trzęsą” – kosze rybackie zastawione przez protestanta (rozstrzygnięte aktem 332: „Kosze przez Aktora stawione trzęsiecie”).

Łacina: Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; windykując – dochodząc; Anno Millesimo Septingentesimo decimo secundo die vigesima tertia Julii – 23 lipca 1712 r. (data wcześniejszej protestacji); solenniter cum magnoque dolore – uroczyście i z wielkim żalem; in proxima contiguitate – w najbliższym sąsiedztwie (rozstrzygnięte tekstem równoległym w akcie 332); Protestantis – protestującego; uti vir pacificus – jako człowiek spokojny; litigia Iurisdyctyczne – spory sądowe; patientissime – najcierpliwiej; ad effectum przywodząc – doprowadzając do skutku; Mensis praesentis – bieżącego miesiąca; in praesentia – w obecności; contra praecepta Divina – wbrew przykazaniom Bożym; in rerum natura – w rzeczywistości; ubivis locorum periclitatur – w każdym miejscu jest zagrożony; Modernus protestans – niniejszy protestujący; iterum iterumque – raz po raz; in omni Iudicio Regni Iure agere – dochodzić prawem w każdym sądzie Królestwa; salvam … meliorationem vel amplificationem, correctionem – zachowując (prawo do) poprawienia, rozszerzenia, sprostowania; scribendi ignarus – nieumiejący pisać.

Streszczenie

Fragment oryginału. 24 III 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, Jan Hrydkiewicz [?] Niedaszkowski, nawiązując do swej protestacji z 23 VII 1712, zamanifestował przeciw braciom Janowi i Teodorowi Niedaszkowskim oraz Teodorze z Didkowskich [?] Łazarowej Niedaszkowskiej, wdowie, i jej synowi Andrzejowi – sąsiadom z tej samej wsi Niedaszki (pow. żytomierski). Zarzucał, że odbierali mu grunty, wyganiali pszczoły z jego barci (dwa roje z sosen), łowili ryby w jego rzekach, nie wynagrodzili szkód mimo zapowiadanej mediacji, a w bieżącym miesiącu w domu wdowy, w obecności Romana i Jana Skuratowskich [?], Teodora Bolsunowskiego [?] i innych przyjaciół, wdowa oskarżyła go o rozpustę z nią, po czym Andrzej uderzył go pogrzebaczem [?] w głowę tak, że upadł, a Jan i Teodor bili go i kaleczyli – ocalili go obecni; grożą mu śmiercią, nazywają złodziejem i rozpustnikiem. Protestuje o przywrócenie czci, odgrażania, szkody i winy prawne, zastrzegając dochodzenie praw. Komparent niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 283 (skan 0286, strona prawa – dół)

1Manifestacia Wielm. Jeymci

2Paniey Potockiey Starościney Owruc.

3Przeciwko Wielm. JmPanu Pruszyn-

4skiemu Podstolemu Żytomirskiemu

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Marca Dwudziestego Piątego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym

8Przedemną Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem

9na ten czas Podwoiewodztwa Vices Regentem Grodzkim Gene-

10rału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami Ninieyszemi Grodz-

11kiemi Kijowskiemi. Comparens personaliter Urodzony JmPan

12Michał Zerebiło [?] Administrator Dóbr Miasta Wieledni[ki] [?] cum

k. 283v (skan 0287, strona lewa)

1attinentiis Wielmożney Jeymci Paniey Katharzyny z Silnice [?] Potockiey

2Starościney Owruckiey Wdowy Matki y Ichmw Panów Kazimirza Sta-

3rosty Lubeckiego Jana y Sewerina Potockich Starościców Owruckich

4Synów Nomine et ex Speciali Comisso tychże wyżmianowanych

5Wielm. Ichmw Panów Pryncypałów swoich przychylaiąc się do

6dawnieyszych Protest[acy]i swoich eo Nomine w Grodzie Owruc-

7kim przeciwko niżey wyrażonemu Jmci obwinionemu poczynio-

8nych Solenniter cum [magna] querimonia świadczył y pro-

9testował się przeciwko Urodzonemu JmciPanu Kazimirzowi

10na Skorodnym [?] Pruszyńskiemu Podstolemu Żytomirsk. w ten spo-

11sób y oto Iż wyżmianowany obwiniony Jmść Pan Pruszyński

12Podstoli Żytom. [...] maiąc Dobra swoie część we wsi Bedarowsku [?]

13w Woiewodztwie Kijowskim a Powiecie Owruckim leżącey

14gdzie y Pryncypałowie Protestantis także swoią część y Podda-

15nych maią, Jm obwiniony nic nie obawiaiąc się Rygoru Prawa

16pospolitego [… a]liena non appetere ale swoią własnością kon-

17tentować się [… niek]ontentuiąc się dawnieyszemi różnemi

18krzywdami szkodami oppressyami y violencyami różnych Lat

19Poddanym Pryncypałów [Pro]testantis czynionemi o czym daw-

20nieysze Protestacye e[o No]mine przeciwko Jmci obwinionemu

21poczynione obszerniey świadczą, ale coraz większe y nie-

22znośnieysze krzywdy oppressye y violencye tymże Poddanym

23czyni y czynić nieustaie [?] nieprzestaie Powinności sobie pełnić

24niesłusznie y nienależycie violento modo przyciąga [?] do

25robienia Pańszczyzny oddawania Dani miodowey Czyn-

26szów pieniężnych y innych należytości przymusza y one so-

27bie koniecznie oddawać każe które odbieraiące na swóy

28własny pożytek obraca, a Poddanych Pryncypałów Protes-

29tantis przez to zruinował, dla którego zruinowania Poddani

30[reklamant:] y precz

k. 284 (skan 0287, strona prawa)

1precz rozeyść się muszą Którym modernus Protestans Nomine

2quorum supra o niesłuszne interessowanie się do Dóbr wyż-

3mianowanych pretendowanie od Poddanych Pryncypałów Pro-

4testantis Intrat y prowentów y onych sobie oddawać przy-

5muszanie z których o uczynienie Kalkulacyey, Tudzież o

6szkody y winy prawne z tąd pochodzące iterum iterumque Pro-

7testowawszy się deklarował tychże wyżmianowanych

8Wielm. Ichmw Panów Pryncypałów swoich z Jmcią obwinio-

9nym in omni Iudicio et officio Regni Iure agere salva ma-

10nente huius Protestationis Melioratione seu [am]plificatione [?]

11Correctione ad praesens Actis praesentibus connotari prosił co

12y otrzymał Michał Zerebiło [?] mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–321); na marginesie „17mo”, ołówkiem „17”. Urzędnik – „Mikołajem Walew. Lewkowskim” (jak w aktach 311, 314, 319–321).

Komparent – „Michał Zerebiło” [?], administrator dóbr miasta „Wieledni[ki]” [?] (Wieledniki, miasteczko w pow. owruckim; wyraz częściowo w grzbiecie); por. J. ZEREBIŁO [?] w akcie 281. Mocodawcy – Katarzyna z „Silnice” [?] Potocka, wdowa po Franciszku Potockim, staroście owruckim (por. akt 319), i jej synowie Kazimierz, starosta lubecki, Jan i Seweryn („Sewerina”) Potoccy, „starościcowie owruccy” (w akcie 319 wymieniono tylko Kazimierza i Jana). Obwiniony – Kazimierz „na Skorodnym” [?] Pruszyński, podstoli żytomierski (przydomek od wsi Skorodne [?] w pow. owruckim – lekcja niepewna). Nazwa wsi, w której obie strony mają części – „Bedarowsku” [?] (lekcja bardzo niepewna; może Bondarówka). W wierszu „Podstoli Żytom. […] maiąc” jeden wyraz nieodczytany.

Łacina: cum attinentiis – z przyległościami; Nomine et ex Speciali Comisso – w imieniu i ze szczególnego zlecenia; eo Nomine – w tym imieniu; Solenniter cum magna querimonia – uroczyście z wielką skargą; aliena non appetere – cudzego nie pożądać; violento modo – gwałtownie; Nomine quorum supra – w imieniu wyżej wymienionych; Kalkulacya – obrachunek; iterum iterumque – raz po raz; in omni Iudicio et officio Regni Iure agere – dochodzić prawem w każdym sądzie i urzędzie Królestwa; salva manente huius Protestationis Melioratione seu amplificatione, Correctione – z zastrzeżeniem poprawienia, rozszerzenia lub sprostowania niniejszej protestacji; ad praesens Actis praesentibus connotari – na teraz do niniejszych akt zapisać; mp. (manu propria) – ręką własną.

Streszczenie

Fragment oryginału. 25 III 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, Michał Zerebiło [?], administrator dóbr miasta Wieledniki [?], w imieniu i ze specjalnego zlecenia Katarzyny z Silnicy [?] Potockiej, wdowy, starościny owruckiej, i jej synów – Kazimierza, starosty lubeckiego, Jana i Seweryna Potockich – nawiązując do wcześniejszych protestacji, zamanifestował przeciw Kazimierzowi na Skorodnym [?] Pruszyńskiemu, podstolemu żytomierskiemu. Obie strony mają części we wsi Bedarówka [?] (pow. owrucki); Pruszyński od lat krzywdzi poddanych Potockich, gwałtem zmusza ich do pańszczyzny, dani miodowej, czynszów i innych powinności na swoją rzecz, przez co poddani zostali zrujnowani i muszą się rozchodzić. Protestacja o bezprawne roszczenia do dóbr i dochodów, o obrachunek, szkody i winy prawne, z zastrzeżeniem dochodzenia praw. Podpis: Michał Zerebiło [?].

Transkrypcja

k. 284 (skan 0287, strona prawa – dół)

1Relacia od Ichmw Panów Szechow-

2skich Podstolich Starodub. Mał[żonków] [?] po [?]

3Urodzonych Ichmw Panów Sili-

4czów Podczaszyców Kijows. Mał[żonków] [?]

5y innych

6Roku Tysiąc Siedmset Siedmnas[te]go

7Miesiąca Marca Dwudziestego Piątego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym

9Przedemną Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem

10na ten czas Podwoiewodztwa Vices Regentem Grodzkim Gene-

11rału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami Ninieyszemi

12Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy Oczewiście Woźny Gen.

13Woiewodztwa Kijowskiego y Innych Szlachetny Stefan Sta-

14chowski in vim sui veri ac fidelis Relationis palam pu-

15blice libereque ac per expressum recognovit, Iż on Roku Teraznie-

16szego Tysiąc Siedmset Siedmnastego Miesiąca Marca Dwu-

17dziestego trzeciego Dnia Pozew Główny [?] Trybunalski Koron-

18ny Lubelski authentyczny na membranie Ziemskim pisany

k. 284v (skan 0288, strona lewa)

1odniósł do wsi Miliulicz [?] Dóbr niżey mianowanych pozwanych

2y tam ten Pozew w Izbie na Stole in praesentia tychże Pozwanych

3położył o oddaniu y położeniu onego od kogo po kogo y w iakiey

4Sprawie był pisany samymże pozwanym y Czeladzi Dworney opo-

5wiedział który był Tenoris sequentis, August z Bożey Łaski

6Król Polski, Wielki Xiążę Litewski Ruski, Pruski, Mazowiecki,

7Żmudzki, Inflanski, Podolski, Podlaski, Siewierski y Czernihowski

8a Dziedziczny Xiążę Saski y Elektor. Urodzonym Janowi y Zofii

9Bokomównie [?] Siliczom [Podczaszy]com Kijowskim Mał[żonkom] Pozwanym

10Tudzież Michałowi Siliczowi Twoiey wierności Rodzonemu Bra-

11tu z osoby Ze wszystkich generaliter Dóbr Waszych leżących ru-

12chomych y Summ pieniężnych przykazuiemy abyście W[iernoś]ci Wa-

13sze przed Sądem Naszym Głównym Trybun. Koron. Lubelskim a da-

14ta seu positione praesentis citationis recte in quatuor Septima-

15nis sequentium dum et quando causa praesens ex Regestro causarum

16huic Comp[…] circa incidentiam causae uti coniunctae z

17Urodzonym [Alexa]ndrem Bandynellim Woyskim Mielnickim

18y Krzysztofem Przysieckim Starostą Romenskim tymże Insti-

19gatorem legitime incidunt. Sami osobiście y zawicie staneli na

20Instantią y prawną popierze Instigatoris Iudicii Nostri Tri-

21bunalitii eiusque Delatorum Generosorum Alexandri et Catharinae

22Czechowskich Subdapiferorum Starodub. Coniugum Legitimorum

23actorum qui vos citant pro eo Iż Wości Wasze Inwitowawszy [?]

24w Dom swóy Aktora uti iunctum sanguine czyli odio aliquo

25ku Aktorowi ducti czyli z namowy y subordynaty Wierności

26Waszey Urodzeni Alexander Bandynelli Woyski Mielnicki y

27Krzysztof Przysiecki Starosta Romenski przyiachawszy w

28Dom Wierności Waszych Aktora niemiłosiernie in conspe-

29ctu Wierności Waszych okrutnie rąbali Wierności Wasze

30oblito amore coniuncto z Domem Wierności Waszych nietylko

31[reklamant:] tumultum

k. 285 (skan 0288, strona prawa)

1tumultum non sedasti lecz y z domu swego consulto na zabi-

2cie godząc Aktora ieśliście mogąc przy potencyi swoiey

3et ex ipsa stringente conscientia [ad] melius sentire zawzię-

4tych na zdrowie Aktora przywieść quam obrem Aktor ska-

5leczony skonvulnerowany w Domu Wości Waszych czas nie-

6mały u siebie chowiąc koszt niemały in curando salute

7poniósł, Którym Wości Wasze do przysłuchania się we wo-

8szystkim tak Dekretowi Sądów Głów. Trybun. Koron. Lubel-

9skich iakowy w tey Sprawie […] [?] nastąpi, iako y

10rigorowi na Wości Waszych extendowanemu przysłucha-

11nia się y we wszystkim co szyrzey Wiernościom Waszym in

12futuro termino enucleowano będzie Sądowi y Stronie

13prawnie odpowiadaiąc skutecznie się usprawiedliwili

14citamini sibi terminum paritur et ad praemissa respon-

15suri. Datt. Lublini. Anno Millesimo Septingentesimo de-

16cimo Septimo die octava Martii. Za którym [po]łożeniem mia-

17nowany Woźny Rok y Termin Stronom oboim Powodowey y

18pozwaney Przed Sądem Głównym Trybunalskim Koron.

19Lubelskim według praefixiey w Pozwie Inserowanym

20exprimowaney Ku rosprawie praw-

21ney Stanowieniu się złożył y prae-

22figował de quo praesens eius-

23dem Ministerialis Rela-

24tio Stefan Stachowski

25Woźny Scribendi

26ignarus

27[pod spodem zakrętas]

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–322); na marginesie „18vo”, ołówkiem „18”. Urzędnik – „Mikołajem Walew. Lewkowskim” (jak w aktach 311, 314, 319–322). Sprawa: najazd 5 I 1717 na dwór w Miliuliczach [?] i porąbanie Jana Aleksandra Szechowskiego, podstolego starodubowskiego (zob. akty 307, 309, 310, 312, 316); tu Szechowscy pozywają do Trybunału także samych gospodarzy – Siliczów, podczaszyców kijowskich – zarzucając, że zaprosili Szechowskiego do swego domu i z niechęci lub z namowy dopuścili, by Bandynelli i Przysiecki go porąbali, nie uśmierzyli tumultu, a nawet zmierzali do jego zabicia; ranny przez długi czas leczył się w ich domu.

Nagłówek „Relacia od Ichmw Panów Szechowskich … Mał[żonków] [?] po [?] Urodzonych Ichmw Panów Siliczów” – skróty „Mał” rozwiązane jako „Małżonków” (w tekście pozwu „Siliczom … Mał[żonkom] Pozwanym”); „po” zapewne zamiast „przeciw/do” – lekcja niepewna. Nazwisko panieńskie Zofii Siliczowej – „Bokomówna” [?] (lekcja niepewna). W tekście łacińskim „Czechowskich” – błąd pisarza za Szechowskich. Po „abyście” skrót „Wci” – W[iernoś]ci (por. akt 329).

Łacina: in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum recognovit – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; Tenoris sequentis – następującej treści; a data seu positione praesentis citationis recte in quatuor Septimanis sequentium – od daty lub położenia niniejszego pozwu w ciągu czterech następnych tygodni; dum et quando causa praesens ex Regestro causarum huic Comp[etenti] circa incidentiam causae uti coniunctae … legitime incidunt – kiedy niniejsza sprawa z właściwego rejestru spraw przypadnie, łącznie (ze sprawą) z … jako połączona; ad Instantiam … Instigatoris Iudicii Nostri Tribunalitii eiusque Delatorum Generosorum Alexandri et Catharinae Szechowskich Subdapiferorum Starodubiensium Coniugum Legitimorum actorum qui vos citant – na żądanie instygatora Naszego Sądu Trybunalskiego i jego delatorów, urodzonych Aleksandra i Katarzyny Szechowskich, podstolich starodubowskich, prawowitych małżonków, powodów, którzy was pozywają; uti iunctum sanguine – jako złączonego krwią (spokrewnionego); odio aliquo ducti – powodowani jakąś nienawiścią; in conspectu – na oczach; oblito amore coniuncto – zapomniawszy o łączącej miłości; tumultum non sedasti – nie uśmierzyłeś tumultu; consulto – umyślnie; ex ipsa stringente conscientia ad melius sentire – z samego nakazu sumienia, by lepiej czuć (niejasne); quam obrem – z tego powodu; skonvulnerowany – poraniony; in curando salute – na leczenie zdrowia; enucleowano – wyłuszczone; citamini sibi terminum paritur et ad praemissa responsuri – jesteście pozwani, termin wam się wyznacza, abyście odpowiedzieli na powyższe; Datum Lublini … die octava Martii 1717 – dan w Lublinie 8 marca 1717; praefixia – wyznaczenie (terminu); de quo praesens eiusdem Ministerialis Relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; scribendi ignarus – niepiśmienny.

Streszczenie

Fragment oryginału. 25 III 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Stefan Stachowski zeznał, że 23 III 1717 zaniósł do wsi Miliulicze [?] pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego (Lublin, 8 III 1717) i położył go na stole w izbie w obecności pozwanych – Jana i Zofii z Bokomów [?] Siliczów, podczaszyców kijowskich, oraz brata Jana, Michała Silicza. Z instancji instygatora trybunalskiego i delatorów – Aleksandra i Katarzyny Szechowskich, podstolich starodubowskich – pozwano ich łącznie ze sprawą przeciw Aleksandrowi Bandynellemu, wojskiemu mielnickiemu, i Krzysztofowi Przysieckiemu, staroście romeńskiemu: Siliczowie mieli zaprosić Szechowskiego (spokrewnionego z nimi) do swego domu, gdzie na ich oczach – z niechęci lub z ich namowy – Bandynelli i Przysiecki okrutnie go porąbali; Siliczowie nie uśmierzyli tumultu, a ranny długo leczył się w ich domu kosztem własnym. Woźny wyznaczył stronom termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 285v (skan 0289, strona lewa)

1Aprilis

2Relacia Aresztu w sprawie Jmci

3Pana Pruszyńskiego

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Aprila Pierwszego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym

7Przedemną Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem

8na ten czas Podwoiewodztwa Vices Regentem Grodzkim Generału

9Woiewodztwa Kijowskiego [y Xię]gami Ninieyszemi Grodzkiemi

10Kijowskiemi Stanowszy Oczewiście Woźny Gen. Woiewodztwa

11Kijowskiego y innych Szlachetny Paweł Drzewicki [?] w moc praw-

12dziwey wierney y Skuteczney Relacyey swoiey iawnie ustnie y do-

13browolnie dla zapisania do Xiąg Ninieyszych Grodzkich Kijowskich

14zeznał Iż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego

15Miesiąca Marca ósmego Dnia na affektacyą y prawną requizy-

16cyą Urodzonego Jmci Pana Alexandra Pruszyńskiego maiąc przy

17sobie Stronę [Szlachtę] […] Urodzonych Ichmw Panów Jerzego Ohyra [?] Tysz-

18kiewicza [?] y Ste[fana] […] [Wy]hyhowskiego [?] dla lepszey wiary użytych a pri-

19ma Notitias był w Mieście Czerniechowie w Woiewodztwie Kijowsk.

20a Powiecie Żytomirsk. leżącym w Zamczysku tameyszym Dobrach

21Dziedzicznych Wielm. Ichmw Panów Alexandra Starosty Nowosie-

22leckiego, Stefana, Karola, Franciszka, Augusta Stanisława, [y] in-

23nych quorumcunque Nominum Niemiryczów Kasztellaniców Połą-

24nieckich [?] Braci między sobą rodzonych ad praesens w Arędowney Po-

25sessyey Urodzonego JmPana Andrzeja Madalińskiego zostaią-

26cych, gdzie będące Poddanego Dziedzicznego Requirentis na imię

27Lewona Skałozuba [?] ze wsi Skałozubowa [?] do Miasta Czerniechowa

28z Żoną Synami dwoma Końmi Bydłem et cum tota Minus [?] Supelle-

29ctili domestica zbiegłego y tam byłem osiadłego u wyżmianowa-

30nego Urodzonego JmPana Andrzeja Madalińskiego Arędownego

31[reklamant:] Possessora

k. 286 (skan 0289, strona prawa – góra)

1Possessora pomienionego Chłopa aby do rosprawy prawney do trzy-

2mał w Tysiącu grzywien Polskich aresztował y prawnie przypo-

3rzeczył. Który areszt pomieniony JmPan Mad[aliński] […] benevole

4przyiowszy Chłopa requirentis do rosprawy prawney do trzymać

5deklarował, a tak pomieniony Woźny tyż Stroną Szlachtą przy

6sobie będącą oświadczywszy z tamtąd odiec[hał] […] [Kt]órym tę swoią praw-

7dziwą Aresztu Relacyą przedemną Urzędem uczynił y zeznał pro-

8sząc eam actis praesentibus connotari co y otrzymał Paweł Drze-

9wicki [?] Woźny pisać nieumieiący

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–323); na marginesie „19” (seria numerów ciągła, bez końcówki łacińskiej), ołówkiem „19”; nad tytułem nagłówek miesiąca „Aprilis”. Urzędnik – „Mikołajem Walew. Lewkowskim” (jak w aktach 311, 314, 319–323). Nowy woźny generał – szlachetny Paweł Drzewicki [?] (niepiśmienny).

Czerniechów (Czerniachów) – miasto w pow. żytomierskim z zamczyskiem, dziedziczne dobra braci Niemiryczów: Aleksandra, starosty nowosieleckiego, Stefana, Karola, Franciszka, Augusta Stanisława i in., „kasztelaniców połanieckich” [?] (lekcja niepewna), w arendzie Andrzeja Madalińskiego. Zbiegły poddany Aleksandra Pruszyńskiego – Lewon „Skałozub” [?] z żoną, dwoma synami, końmi, bydłem i całym sprzętem domowym, ze wsi „Skałozubów” [?] (obie nazwy w rkp. „Skodozuba/Skołozubowa” – lekcja niepewna). Szlachta asystująca: Jerzy Ohyra [?] Tyszkiewicz [?] i Stefan [Wy]hyhowski [?] (wiersze z ubytkiem). W k. 286, w. 3 – kilka wyrazów w ubytku.

Łacina: a prima Notitias – z pierwszej wiadomości (wkrótce po powzięciu wiadomości); quorumcunque Nominum – jakichkolwiek imion; ad praesens – obecnie; Requirentis – wymagającego (wnioskodawcy); cum tota … Supellectili domestica – z całym sprzętem domowym; eam actis praesentibus connotari – aby ją do niniejszych akt zapisać. „Areszt … w tysiącu grzywien polskich” – zatrzymanie zbiega pod zakładem (wadium) 1000 grzywien do rozprawy sądowej; „przyporzeczył” – zapowiedział (zobowiązał).

Streszczenie

Fragment oryginału. 1 IV 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Paweł Drzewicki [?] zeznał, że 8 III 1717 na żądanie Aleksandra Pruszyńskiego, w asyście szlachty (Jerzego Ohyry [?] Tyszkiewicza [?] i Stefana Wyhyhowskiego [?]), był w mieście Czerniechowie (pow. żytomierski), dziedzicznych dobrach braci Niemiryczów (Aleksandra, starosty nowosieleckiego, Stefana, Karola, Franciszka, Augusta Stanisława), trzymanych w arendzie przez Andrzeja Madalińskiego, i tam u Madalińskiego zaaresztował pod zakładem 1000 grzywien zbiegłego poddanego Pruszyńskiego – Lewona Skałozuba [?] ze wsi Skałozubów [?], osiadłego tam z żoną, dwoma synami, końmi, bydłem i całym dobytkiem – do rozprawy prawnej. Madaliński przyjął areszt i zobowiązał się zatrzymać chłopa do rozprawy. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 286 (skan 0289, strona prawa – dół)

1Manifestacia Jeymci Paniey Tal-

2muntowey Starościney Nurskiey prze-

3ciwko Ichm Panom Kordyszom y innym

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Aprila wtórego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym

7Przedemną Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem na

8ten czas Podwoiewodztwa Vices Regentem Grodzkim Generału Wo-

9iewództwa Kijowskiego y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijows.

10Comparens per[sonali]ter Urodzony Pan Stanisław Bohdanowicz Admini-

11strator Dóbr Miasta Nowego Narodycz cum attinentiis Nomine et

12ex Comisso Wielm. Jeymci Paniey Eufrozyny Łysakowskiego antea

13Sopoćkowey [?] Podstoliney Mozyrskiey ad praesens vero Talmuntowey

14Starościney Nurskiey praecavendo omnimodae suae y tey że Jeymci

15Pryncypałki swoiey indemnitati Solenniter Przeciwko Wielm. Jeymci

16Paniey Annie pozostałey Matce Wdowie Antoniemu Skarbniko-

17wi Bracławskiemu Synowi Kordyszom y innym wszystkim zeszłe-

18go Wielm. JmciPana Michała Kordysza Podczaszego Bracławskiego

19pozostałym Successorom świadczył protestował y manifestował się

20o to. Iż co zeszły JmPan Kordysz Podczaszy Bracławski Mąż y Ro-

21dzic obżałowanych, stante vita sua niewiedzieć czy na swoią

22potrzebę czyli też na potrzebę wszystkich Ichmw Panów Successorów

k. 286v (skan 0290, strona lewa)

1Nowego miasta Narodycz przez Listy swoie do Pryncypałki Mani-

2festantis z Wołynia [?] pisane upraszaiąc Jeymci aby Tysiąc złł.

3albo talerów b[itych] […]sto wygodziła, appeluiąc his formalibus że te

4listy staną za assekuracyą y potym z Dóbr Narodycz nieustąpisz

5Waszeć póki niebędzie to Waszeci oddano, którego affektacyi Pryn-

6cypałka Manif[esta]ntis annuendo Siedmdziesiąt talerów bitych

7(rachuiąc talar bity po złotych dziesięciu, iako na ten czas moneta

8currebat) przez teraznieyszego Manifestanta y drugiego Miesz-

9czanina Narodyckiego na Wołyń do Domu Jmci do wsi Janówki [?]

10odesłała, gdzie modernus Manifestans niezastawszy w Domu na

11ten czas samego Jmci Pana Podczaszego tę summę wszystkę speł-

12na Siedmdziesiąt talerów bitych do Ręki Jeymci Paniey Kordy-

13szowey Podczaszyney Bracławskiey oddawszy o kwit Jeymci u-

14praszał, Lecz Jeymść obwiniona pro tunc miasto kwitu List

15do Jeymci Pryncypałki Manif[esta]ntis pisała, affiduiąc że ten List stanie

16za kwit y assekuracyą. O którą summę lubo Jeymć Pani Starościna

17Nurska niepojednokrotnie u Nieboszczyka za żywota upomina-

18łasię to wszystko tym zbywał Nieboszczyk że przy Kalkulacyi

19z tenuty Dóbr Narodyckich (ex quo na ten czas Pryncypałka Ma-

20nifestantis tę Dobra Narodycze Nowe Kontraktem trzecioletnim

21trzymała) pomiarkuiemy się y będzie w ten czas wszelka satis-

22fakcya, ac tandem potym tenże Jmść Pan Kordysz Mąż y Rodzic ob-

23żałowanych fatis cessit Jeymć też Pryncypałka Manifestantis

24upominaiąc się y u samey obżałowaney Jeymci iednak do Ter-

25minu uczynienia Kalkulacyi czekać musiała. A gdy Ichmść

26Panowie Successorowie Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedm-

27nastego Dobra Narodycze Nowe w tenutę trzecioletnią puszcza-

28iąc Wielm. JmPanu Pawszy Podczaszemu Żytomirsk. Kalkulacyi Pryn-

29cypałki Manif[esta]ntis słuchali, na ten czas Jeymść Pryncypałka Ma-

30nifestantis z tą Summą Siedmdziesiąt talerów bitych, iako y drugą

31[reklamant:] dziesięć

k. 287 (skan 0290, strona prawa)

1dziesięć Czerwonych złotych przez JmPana Antoniego Kordysza

2Syna Ichmw u siebie wziętą na którą y kwit iest od tegoż JmPana Anto-

3niego Kordysza dany odzywałasię y jeszcze przy tey że Kalkulacyi in su-

4per Pięćdziesiąt pięć złotych poll. przez tegoż Nieboszczyka JmPana Podcza-

5szego Bracławsk. wziętych u siebie dowodziła y Solutionem tych Summ

6tamże doma[gała] się, tedy Ichmść Panowie [Succ]essorowie należycie

7wysłuchawszy Jeymci Pryncypałki Manifestantis Kalkulacyi y zu-

8pełnie kwitowawszy Jeymść ze wszystkich Pretensyi do tych Siedmdzie-

9siąt talerów bitych y dziesięciu czerwonych złotych, osobliwie Ichmść

10Panowie Cyprynowie [?] nieznali się, że ich od Ichmw obżałowanych Męża

11y Rodzica iako y samego JmPana Antoniego Kordysza nieodbierali,

12et hocce onus solutionis tych wszystkich Sum co [?] y z Kalkulacyi poka-

13zało złł. poll. pięćdziesiąt pięć do samych tylko Ichmw obżałowanych

14regulowali, w czym Modernus Manifestans widząc tantam protractio-

15nem solutionis praefatorum Summarum exindeque ne aliquod in posterum ori-

16atur dubium ile kiedy ile kiedy y tam ten List od samey Jeymci Pa-

17niey Kordyszowey przy odebraniu mianowaney Summy Siedmdzie-

18siąt talerów bitych, coby za kwit stanął pisany gdzieś się zawie-

19ruszył a y kwitu żadnego nie masz tylko że modernus Manifestans z dru-

20gim Mieszczaninem Narodyckim tę pieniądze Siedmdziesiąt talerów

21bitych samey Jeymci Paniey Kordyszowey oddał do rąk y prawdziwie wy-

22liczył, exonerando w tym conscientiam suam ad comprobationem iurato-

23riam zabierał się, y to znowu przeciwko Ichmm obżałowanym mani-

24festowawszy się, prosił Urzędu Ninieyszego o wydanie sobie Rothy Iura-

25mentu ad comprobandam rei veritatem, iako rzetelnie y prawdziwie

26Siedmdziesiąt talerów bitych do Rąk własnych Jeymci Paniey Kordy-

27szowey oddał, y iako był na ten czas List od Jeymci Paniey Kordyszowey

28przy odebraniu tey Summy pro documento pisany y teraz zginął,

29którego affektacyi Ja Urząd annuendo Rothę iuramenti wydałem, y

30tak tenże Comparens in praesentia Woźnego Generała Woiewództwa

k. 287v (skan 0291, strona lewa – góra)

1Kijowskiego Andrzeja Mikołajewicza y wielu Ichmw Szlachty na ten czas do

2Kancellaryi przybyłych, flexis ad imaginem Crucifixi Christi Domini ge-

3nibus rothisante praefato ministeriali te wykonał słowa, Ja Stanisław

4Przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu w Troycy Swiętey iedynemu Iż

5Summę Siedmdziesiąt talerów bitych którą Jeymść Pani ad praesens Talmun-

6towa Starościna Nurska, ze mnie y drugiego Mieszczanina do Jmci

7Pana Kordysza posłała za Listem Jmci y wszystkie spełna nic sobie nie

8zataiwszy y prawdziwie do rąk własnych Jeymci Paniey Kordyszowey

9oddałem, y Jeymść Pani Kordyszowa nie [?] odebrała w Domu swoim w Ja-

10nowce na Wołyniu y List miasto assekuracyi czyli kwitu na ten czas

11do Jeymci Paniey Talmuntowey pisała, który teraz nie wiem quo fato

12zginął. na czym iako sprawiedliwie przysięgam tak mi Panie Boże do-

13pomóż y niewinna męka Chrystusa Pana, po którym wykonanym Iu-

14ramencie tenże Comparens hoc totum prosił actis praesentibus connotari

15co y otrzymał Stanisław Bohdanowicz

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–324); na marginesie „20”, ołówkiem „20”. Urzędnik – „Mikołajem Walew. Lewkowskim” (jak w aktach 311, 314, 319–324). Akt wiąże się z aktem 319 (sukcesorowie dóbr Nowe Narodycze – m.in. Talmuntowa, starościna nurska, primo voto Mateuszowa „Popiełkowa” [?], potomkowie Michała „Kordysza-[kowskiego?]” [?], podczaszego bracławskiego, Cyprynowie, Pawszowie): tu nazwisko podczaszego wyraźnie KORDYSZ; Talmuntowa – Eufrozyna z Łysakowskich, „antea Sopoćkowa” [?] (por. „Popiełkowa” [?] w akcie 319 – obie lekcje niepewne), podstolina mozyrska.

Komparent – Stanisław Bohdanowicz, mieszczanin [?] narodycki i administrator dóbr miasta Nowe Narodycze, sam zawiózł pieniądze z drugim mieszczaninem narodyckim. Talmuntowa trzymała Nowe Narodycze trzyletnim kontraktem (tenutą), w 1717 sukcesorowie puścili je w trzyletnią tenutę JmP. Pawszy, podczaszemu żytomierskiemu. Przysięgę rotował woźny generał kijowski Andrzej Mikołajewicz (por. akty 281 i nast.). W przysiędze „nie [?] odebrała” – sens wymaga „odebrała” (zapewne błąd pisarza lub zła lekcja). Wieś Kordyszów – „Janówka” [?] na Wołyniu („do wsi Janówki”, „w Janowce na Wołyniu”).

Łacina: Nomine et ex Comisso – w imieniu i ze zlecenia; antea … ad praesens vero – dawniej … obecnie zaś; praecavendo omnimodae suae … indemnitati – zabezpieczając się przed wszelką szkodą swoją; stante vita sua – za swego życia; his formalibus – tymi słowami; annuendo – przychylając się; moneta currebat – moneta obiegała; modernus Manifestans – niniejszy manifestant; pro tunc – wówczas; ex quo – ponieważ; satisfakcya – zadośćuczynienie; ac tandem – a wreszcie; fatis cessit – zmarł; in super – ponadto; Solutionem – zapłaty; hocce onus solutionis – ten ciężar zapłaty; tantam protractionem solutionis praefatorum Summarum exindeque ne aliquod in posterum oriatur dubium – tak wielkie odwlekanie zapłaty wspomnianych sum, a stąd aby na przyszłość nie powstała jakaś wątpliwość; exonerando … conscientiam suam ad comprobationem iuratoriam – dla uspokojenia sumienia (zgłosił się) do dowodu przysięgą; Rotha Iuramenti ad comprobandam rei veritatem – rota przysięgi dla dowiedzenia prawdy; pro documento – jako dowód; annuendo Rothę iuramenti wydałem – przychylając się wydałem rotę przysięgi; flexis ad imaginem Crucifixi Christi Domini genibus rothisante praefato ministeriali – zgiąwszy kolana przed wizerunkiem Ukrzyżowanego Chrystusa Pana, gdy rotę czytał wspomniany woźny; quo fato – jakim losem; hoc totum prosił actis praesentibus connotari – prosił to wszystko zapisać do niniejszych akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 2 IV 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, Stanisław Bohdanowicz, administrator dóbr miasta Nowe Narodycze, w imieniu Eufrozyny z Łysakowskich, primo voto Sopoćkowej [?], podstoliny mozyrskiej, obecnie Talmuntowej, starościny nurskiej, zamanifestował przeciw Annie, wdowie, i jej synowi Antoniemu, skarbnikowi bracławskiemu, Kordyszom i innym sukcesorom Michała Kordysza, podczaszego bracławskiego. Kordysz za życia listami prosił Talmuntową o pożyczkę; ta posłała mu przez Bohdanowicza i drugiego mieszczanina narodyckiego 70 talarów bitych (po 10 zł) do Janówki [?] na Wołyniu, gdzie w nieobecności podczaszego odebrała je Kordyszowa, dając zamiast kwitu list – który później zaginął. Kordysz odkładał zwrot do obrachunku z trzyletniej tenuty Nowych Narodycz trzymanej przez Talmuntową, po czym zmarł. Przy obrachunku w 1717 (gdy sukcesorowie wydzierżawiali Nowe Narodycze JmP. Pawszy, podczaszemu żytomierskiemu) Talmuntowa upomniała się o 70 talarów, 10 czerwonych złotych pożyczonych przez Antoniego Kordysza (na kwit) i 55 zł pożyczonych przez podczaszego; sukcesorowie (zwłaszcza Cyprynowie [?]) nie przyznali się do tych długów i zrzucili ciężar zapłaty na Kordyszów. Bohdanowicz, wobec braku kwitu, złożył – na rotę wydaną przez urząd, wobec woźnego Andrzeja Mikołajewicza i szlachty – przysięgę, że oddał 70 talarów do rąk Kordyszowej. Podpis: Stanisław Bohdanowicz.

Transkrypcja

k. 287v (skan 0291, strona lewa – dół)

1Relacia Aresztu w Sprawie Jmci

2Pana Niemiryczego Kom. Ziem. Kij.

3Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

4Miesiąca Aprila Dziewiątego Dnia

5Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym Przedemną

6Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem na ten czas Podwoie-

7wództwa Vices Regentem Grodzkim Generału Woiewództwa Kijowskiego

8y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy Oczewiście

9Woźny Generał Woiewództwa Kijowskiego y innych Szlachetny Bazyli

10Sienkiewicz w moc prawdziwey wierney y skuteczney Relacyi swoiey

11iawnie ustnie y dobrowolnie dla zapisania do Akt ninieyszych

12zeznał. Iż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego

13Miesiąca Aprila Siódmego Dnia Na affektacyą y prawną requizy-

14cyą Urodzonego JmciPana Antoniego Joachima Niemiryczego Ko-

15mornika Ziem. Kijowskiego maiąc przy sobie Stronę Szlachtę Urodzo-

16nych Ichmw Panów Antoniego Czarnołuskiego y Stefana Skarbowicza [?]

17dla większey wiary użytych był we wsi Pieniężewiczach [?] Dobrach

18w Possessyi ad praesens Wielm. JmciPana Jana z Rybna Rybińskiego Stol.

19[reklamant:] Żytomirskiego

k. 288 (skan 0291, strona prawa – góra)

1Żytomirskiego Sędziego Grodz. Owruckiego zostaiących, gdzie będąc Roboczych [?]

2Józypa [?] Młynarza z Synami Czerma [?], Mikołaja Mazura z Bratem iego Fedora

3Deducha, Semena Kowala z Bratem nieżonatym y Stefana ze wsi Między-

4rzyczki z Żonami Dziećmi Końmi, Wołami, y ze wszystką chudobą w Roku

5Teraznieyszym Tysiąc Siedmset Siedmnastym in Martio do wsi Kłotowek [?]

6w Possessyi tegoż wyżmianowanego Wielm. JmciPana Rybińskiego Stol.

7Żytomirsk. będące do wsi Pieniężewicz [?] należące zbiegłych y tam byłem

8osiadłych u Urodzonego Stanisława seu alius Nominis Węgrzyńskie-

9go Podstarościego w Tysiącu Grzywien Polskich każdego z osobna aby

10do rosprawy prawney dotrzymał aresztował y prawnie przyporzeczył.

11Który Areszt wyżmianowany Węgrzyński Podstaroście Nomine Pa-

12na swego benevole przyiowszy pomienionych Poddanych do rospra-

13wy Prawney dotrzymać deklarował. A tak pomieniony Woźny Stro-

14ną Szlachtą przy sobie będą oświadczywszy z tamtąd odiechał y o tym

15tę swoią prawdziwą aresztu Relacyą przedemną Urzędem uczynił

16y zeznał prosząc eam actis connotari co y otrzymał. Bazyli Sien-

17kiewicz Woźny pisać nieumieiący

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–325); na marginesie „21”, ołówkiem „21”. Urzędnik – „Mikołajem Walew. Lewkowskim” (jak w aktach 311, 314, 319–325). Nowy woźny generał – szlachetny Bazyli Sienkiewicz (niepiśmienny). Formularz relacji aresztu jak w akcie 324.

Zbiegli „robotni” [?] poddani Niemirycza: Józyp [?] Młynarz z synami (Czerma [?] – lekcja niepewna, może imię syna), Mikołaj Mazur z bratem Fedorem Deduchem, Semen Kowal z nieżonatym bratem i Stefan – ze wsi Międzyrzyczki [?] (por. akt 75), z żonami, dziećmi, końmi, wołami i całym dobytkiem; zbiegli w marcu 1717 do wsi „Kłotowek” [?] (lekcja niepewna), należącej do Pieniężewicz [?] (zapewne Penyzewycze w pow. owruckim/żytomierskim), w posesji Jana z Rybna Rybińskiego, stolnika żytomierskiego, sędziego grodzkiego owruckiego (por. akt 317); areszt przyjął podstarości Stanisław „seu alius Nominis” Węgrzyński.

Łacina: seu alius Nominis – albo innego imienia; in Martio – w marcu; Nomine Pana swego – w imieniu swego pana; benevole – życzliwie, dobrowolnie; eam actis connotari – aby ją zapisać do akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 9 IV 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Bazyli Sienkiewicz zeznał, że 7 IV 1717 na żądanie Antoniego Joachima Niemirycza, komornika ziemskiego kijowskiego, w asyście szlachty (Antoniego Czarnołuskiego i Stefana Skarbowicza [?]) był we wsi Pieniężewicze [?], w posesji Jana z Rybna Rybińskiego, stolnika żytomierskiego i sędziego grodzkiego owruckiego, i zaaresztował u podstarościego Stanisława Węgrzyńskiego, pod zakładem 1000 grzywien od każdego, zbiegłych w marcu 1717 z Międzyrzyczki [?] poddanych Niemirycza (Józypa [?] Młynarza z synami, Mikołaja Mazura z bratem Fedorem Deduchem, Semena Kowala z bratem i Stefana) z żonami, dziećmi, końmi, wołami i dobytkiem, osiadłych we wsi Kłotówek [?] należącej do Pieniężewicz. Podstarości przyjął areszt w imieniu pana i zobowiązał się zatrzymać chłopów do rozprawy. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 288 (skan 0291, strona prawa – dół)

1Relacia od Jmci Pana Niemirycki-

2go Komornika Ziemskiego Kijows. po Uro-

3dzonego JmciPana Dubiskiego

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Aprila Trzynastego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym Prze-

7demną Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem na ten

8czas Podwoiewodztwa Vices Regentem Grodz. Generału Woiewódz-

9twa Kijowskiego y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowsk.

10Personaliter stanowszy Woźny Generał Woiewództwa Kijowskiego y

11innych Szlachetny Bazyli Sienkiewicz in vim sui veri ac fidelis

12Relationis palam publice libereque ac per expressum recognovit Iż on Roku

13Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego Die decima Secunda Apri-

14lis Pozew Główny Trybunalski Koronny Lubelski authentyczny temuż

15Sądowi Głównemu Trybunału Koron. Lubelskiego Sądzie należący odniósł

k. 288v (skan 0292, strona lewa)

1do wsi Czerniawki Dóbr niżey mianowanego Jmci Pozwanego y tam ten Pozew we

2Dworze tameyszym w Izbie na Stole położył o oddaniu y położeniu tego Pozwu

3tak we Dworze iako y na wsi Ludziom od kogo po kogo y w iakiey Sprawie był

4pisany opowiedział y Prawnie do wiadomości doniósł. Pisany ten Pozew ad

5Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatora Urodzonego JmciPana An-

6toniego Joachima Niemiryckiego Komornika Ziem. Kijows. Aktora, po

7Urodzonego JmciPana Michała Dubiskiego Pozwanego w Sprawie y Mie-

8cy do wydania pracowitego Oniśka z Żoną Synami trzema Bydłem y

9wszelkim Sprzętem domowym Dziedzicznego Aktoris ze wsi Międzi-

10rzyczki do wsi Czerniawki, Pozwanego o ćwierć mili od wsi Między-

11rzyczki będącey zbiegłego y tam byłem osiadłego w Tysiącu Grzywien Pol-

12skich aresztowanego a w nie wydaniu pomienionego Poddanego do zapła-

13cenia Taxy w Statucie Koronnym opisaney Tudzież o szkody y winy praw-

14ne z tąd pochodzące Intentowaney o czym Extrakt y originalny Pozew

15do których się y teraznieysza Woźnego Relacya in toto refertur szerzey

16a dostateczniey w sobie obmawiaią. Za którym to położonym Pozwem

17tenże Woźny Rok y Termin Stronom obom Powodowey y pozwaney przed

18Sądem Głównym Trybunalskim Koronnym Lubelskim od daty y położe-

19nia Pozwu tego za Niedziel cztery albo w ten czas gdy ta Sprawa z

20Regestru Woiewództw Wołyńskiego Bracławskiego Czernihowskiego

21Kijowskiego y ich Conservat albo innego iakowego kolwiek Spra-

22wiey należytego do sądzenia przypadnie y sądzona będzie Stano-

23wienia się zawity ku rosprawie prawney złożył y naznaczył, o czym

24swoią prawdziwą przedemną Urzędem uczynił y zeznał Relacyą pro-

25sząc eam actis connotari co y otrzymał Bazyli Sienkiewicz Woźny pi-

26sać nieumieiący

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–326); na marginesie „22”, ołówkiem „22.”. Urzędnik – „Mikołajem Walew. Lewkowskim” (jak w aktach 311, 314, 319–326). Woźny – Bazyli Sienkiewicz (jak w akcie 326). Sprawa łączy się z aktem 326 (zbiegli poddani A. J. Niemirycza z Międzyrzyczki [?]); poddany Onisko zbiegł do wsi Czerniawka [?], odległej o ćwierć mili od Międzyrzyczki, i został tam wcześniej zaaresztowany pod zakładem 1000 grzywien.

„po” w tytule i w tekście („Aktora, po Urodzonego … Pozwanego”) – w znaczeniu „przeciw” (por. tytuł aktu 323). „Sprawa y Miecy” [?] – zapewne „w sprawie i mocy” (lekcja niepewna).

Łacina: in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum recognovit – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; Die decima Secunda Aprilis – dnia 12 kwietnia; ad Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatora – na żądanie instygatora sądowego i jego delatora; Aktoris – powoda; in toto refertur – w całości się odwołuje; Conservat – konserwatorii (rejestrów spraw konserwatoryjnych); eam actis connotari – aby ją zapisać do akt. „Taxa w Statucie Koronnym opisana” – kara pieniężna za niewydanie zbiegłego chłopa.

Streszczenie

Fragment oryginału. 13 IV 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Bazyli Sienkiewicz zeznał, że 12 IV 1717 zaniósł do wsi Czerniawka [?], dóbr Michała Dubiskiego, i położył na stole w izbie dworskiej pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany z instancji instygatora i delatora – Antoniego Joachima Niemirycza, komornika ziemskiego kijowskiego – przeciw Dubiskiemu o wydanie poddanego Niemirycza, Oniśka, z żoną, trzema synami, bydłem i sprzętem, zbiegłego z Międzyrzyczki [?] do Czerniawki (o ćwierć mili) i zaaresztowanego tam pod zakładem 1000 grzywien, a w razie niewydania – o zapłatę taksy statutowej, szkody i winy. Wyznaczył stronom termin w Trybunale za cztery tygodnie lub gdy sprawa przypadnie z rejestru województw wołyńskiego, bracławskiego, czernihowskiego i kijowskiego. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 288v (skan 0292, strona lewa – dół)

1Relacia od Ichmw Panów Zerebiłów

2po Wielm. JmciPana Bruchowskiego [?]

3Starosty Owruckiego

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Aprila Piętnastego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym Przedem-

7ną Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem na ten czas Podwoie-

8[reklamant:] wództwa

k. 289 (skan 0292, strona prawa)

1Podwoiewodztwa Vices Regentem Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijows.

2y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy Oczewisto Woźny

3Generał Woiewództwa Kijowskiego y innych Szlachetny Andrzey Mikołaie-

4wicz in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice libereque ac p[er]

5expressum dla zapisania do Xiąg Ninieyszych Grodzkich Kijowskich zez-

6nał Iż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego Die decima

7tertia Aprilis Pozew Główny Trybunalski Koronny Lubelski na membranie

8Ziemskim authentycznie pisany odniósł do wsi Bitki [?] w Woiewództwie Ki-

9iowskim a Powiecie Owruckim leżącey y tam ten Pozew u Sławetnego Fedora

10Sakowca [?] Boiarzyna Jego Krol. Mści na Części do Miasta Jego Krol. Mści na-

11leżącey w Izbie na Stole położył. o oddaniu y położeniu tego Pozwu od kogo po

12kogo y w iakiey Sprawie był był pisany, onemuż samemu y drugim Boia-

13rom prawnie opowiedział y do wiadomości doniósł. Pisany ten Pozew ad

14Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatorów Urodzonych Ichmw

15Panów Samuela y Konstancyey Dubnickiego [?] Rodziców Andrzeja

16Michała Jakuba y Zygmunta Synów Zerebiłów Aktorów po Sła-

17wetnych Iwana y Fedora Sakowców [?] Łanewicza [?] Bietkowskich [?] Braci

18między sobą rodzoną Boiar do miasta Jego Krol. Mści należących

19cum assistentia Pana Ich Wielm. JmciPana Józefa z Brzybowa [?] Brzu-

20chowskiego Starosty Owruckiego de Iure debita Pozwanych w Spra-

21wie y Mocy do ustąpienia z Dóbr Części nazwaney Sakowszczy-

22zny [?] we wsi Bitce [?] będącey przez zeszłego niegdy Romana Łanewicza [?]

23Antecessora pozwanych zeszłym niegdy Urodzonym Ichmm Pa-

24nom Tychnowi Korkowce [?] y Hrehoremu Maslu [?] zastawnym sposobem

25w Summie pięćdziesiąt Kopach y we trzech Litewskich dwudzie-

26stu groszach y iednym puszczoney, przez zeszłego niegdy Urodzo-

27nego JmciPana Jerka [?] Zerebiłła Antecessora Aktorów pomienionych

28Dóbr Części Sakowszczyzny per cessionem nabytey o czym Zapis Cessiony

29y Possessya obszerniey świadczą, a w nie ustąpieniu z pomienionych

30Dóbr Części Sakowszczyzny do oddania y zapłacenia Summy Pięciu-

31dziesiąt y trzech Kop Litewskich dwudziestu groszy y iednego do uczynienia

k. 289v (skan 0293, strona lewa – góra)

1Kalkulacyey z Branych Prowentów do nagrodzenia szkód z tąd pocho-

2dzących Intentowaney. Za którym położonym Pozwem tenże pomieniony Woź-

3ny Rok y Termin Stronom obom powodowey y pozwaney przed Sądem Główn.

4Trybun. Koron. Lubelskim od daty y położenia Pozwu tego za Niedziel Cztery

5albo w ten czas gdy ta Sprawa z Regestru Woiewództw Wołyńskiego Brac-

6ławskiego Czernihowskiego Kijowskiego y ich Conservat, albo w ten czas

7gdy ta Sprawa z Regestru sobie należytego przypadnie y sądzona będzie

8Stanowienia się zawity ku rosprawie Prawney złożył y naznaczył o czym

9swoią prawdziwą przedemną Urzędem uczyniwszy y zeznawszy Relacyą

10prosił eam actis praesentibus connotari co y otrzymał Andrzey Mikoła-

11iewicz Woźny pisać nieumieiący

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–327); na marginesie „23”, ołówkiem „23.”. Urzędnik – „Mikołajem Walew. Lewkowskim” (jak w aktach 311, 314, 319–327). Woźny – Andrzej Mikołajewicz (por. akty 281 i nast., 325).

Pozwani – bojarzy owruccy (należący do miasta JKM Owrucza, stąd „asystencja” ich pana – starosty owruckiego Józefa „z Brzybowa” [?] Brzuchowskiego; w tytule „Bruchowskiego” [?]): Iwan i Fedor „Sakowcowie” [?] „Łanewicz” [?] „Bietkowscy” [?]. Wieś „Bitki”, „we wsi Bitce” – zapewne Biłka (ł pisane jak t; stąd też przydomek „Bietkowscy” = Biełkowscy?) – wszystkie lekcje niepewne. Część „Sakowszczyzna” [?] w tej wsi: Roman Łanewicz [?], poprzednik pozwanych, puścił ją w zastaw za 53 kopy 21 groszy litewskich Tychnowi „Korkowce” [?] i Hrehoremu „Maslu” [?], a od nich nabył ją przez cesję „Jerko” [?] Zerebiło, poprzednik powodów. Powodowie: Samuel i Konstancja z Dubnickich [?] Zerebiłłowie (por. Michał Zerebiło – akt 322, J. Zerebiło – akt 281) i ich synowie Andrzej, Michał, Jakub i Zygmunt.

Łacina: in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie; Die decima tertia Aprilis – dnia 13 kwietnia; ad Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatorów – na żądanie instygatora sądowego i jego delatorów; cum assistentia – z asystencją (współpozwaniem jako opiekuna prawnego); de Iure debita – z prawa należną; per cessionem – przez cesję; Conservat – (rejestru spraw) konserwatorskich; eam actis praesentibus connotari – aby ją zapisać do niniejszych akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 15 IV 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Andrzej Mikołajewicz zeznał, że 13 IV 1717 zaniósł do wsi Biłka [?] (pow. owrucki) i położył w izbie u bojarzyna JKM Fedora Sakowca [?] pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany z instancji instygatora i delatorów – Samuela i Konstancji z Dubnickich [?] Zerebiłłów oraz ich synów Andrzeja, Michała, Jakuba i Zygmunta – przeciw bojarom owruckim, braciom Iwanowi i Fedorowi Sakowcom [?] Łanewiczom [?] Biełkowskim [?], z asystencją ich pana, starosty owruckiego Józefa Brzuchowskiego [?], o ustąpienie z części Sakowszczyzna [?] we wsi Biłka [?], zastawionej niegdyś przez Romana Łanewicza [?] Tychnowi Korkowce [?] i Hrehoremu Maslu [?] za 53 kopy 21 groszy litewskich i nabytej cesją przez Jerka [?] Zerebiłłę, a w razie nieustąpienia – o zapłatę tej sumy, obrachunek pobranych pożytków i szkody. Wyznaczył termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 289v (skan 0293, strona lewa – środek i dół)

1Relacia od JmciPana Trzeciaka Woy-

2skiego Kijows. po Wielm. Ichmw Panów

3Sędziów Ziem. Kijowskich uciążli-

4wych y innych

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Aprila Szesnastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym

8Przedemną Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem na ten

9czas Podwoiewodztwa Vices Regentem Grodzkim Generału Woie-

10wództwa Kijowskiego y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi,

11Stanowszy Oczewiście Woźny Gen. Woiewództwa Kijowskiego y innych

12Szlachetny Andrzey Mikołajewicz w moc prawdziwey wierney y skutecz-

13ney Relacyey swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie dla zapisania do Akt

14Ninieyszych zeznał. Iż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmna-

15stego Die decima quinta Aprilis Pozwów Głównych Trybunalskich Lubel-

16skich in numero dwa, Pierwszy Pozew odniósł do Kancellaryey Ziem.

17Kijowskiey w Owruczu będącey, drugi Pozew do Dóbr wsi Ohayczy [?] w

18Woiewództwie Kijowskim a Powiecie Owruckim leżących y tamże

19Pozwy położywszy seorsive na Stole od kogo po kogo y w iakiey Spra-

20wie były pisane prawnie opowiedział y publikował pisane były te

21Pozwy de tenore sequenti. August wtóry z Bożey Łaski Król Polski, Wielki

22Xiążę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Inflanski, Smolen-

23[reklamant:] ski

k. 290 (skan 0293, strona prawa)

1Smolenski, Siewierski, Kijowski, Wołynski, Podolski, Podlaski, Bracław-

2ski, y Czernihowski a Dziedziczny Xiążę Saski, y Elector. Urodzonym An-

3toniemu na Woiutynie Siennickiemu Sędziemu Alexandrowi na Olew-

4sku Niemiryczowi Podsędkowi Ziem. Kijowskim Sędziom uciążliwym

5Tudzież Maryannie Szumlanskiego Alexandrowey Trzeciakowey Pod-

6stoliney Kijowskiey Parti adhaerenti Pozwanym z osoby y ze wszystkich

7generaliter Dóbr Wierności Waszych przykazuiemy abyście W[iernoś]ci Wasze

8przed Sądem Głównym Trybun. Koron. Lubelskim od daty y położenia Po-

9zwów tych za niedziel Cztery albo w ten czas gdy ta sprawa z Rege-

10stru Woiewództw Wołynskiego Bracławskiego Czernihowskiego Kijows.

11y ich Conservat albo iakowego kolwiek Sprawie tey należącego iak nay-

12prędszego do sądzenia przypadnie y przywołana będzie Sami osobiście

13y zawicie staneli, ad Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatora Uro-

14dzonego Jana Trzeciaka Woyskiego Kijows. Aktora, który Wierności Wa-

15szą Sędzie Ziemski Kijowski uciążliwy pozywa o to. Iż Wierności Wasze

16wiedząc o wyraźnym Prawa pospolitego przez różne Konstytucye y Sta-

17tut Woiewództwa Wołyńskiego opisaniu w sprawie aktora z Urodzoną

18Maryanną Szumlanskiego Trzeciakową Podstoliną Kijowską która nescitur

19quo iure Dobra połowę Ohayczy [?] wielkiey Bondarów [?] y inne Aktorowi

20Iure divino et legitimo spadłych y należących w Possessyey swoiey

21przez Lat kilka trzymaiąc Intraty y prowenta z Dóbr tych nienależy-

22cie b[ior]ąc na swóy pożytek obraca, widzieli [?] niechce y niewydzie-

23la Aktorowi iako legitime należącemu Successorowi partycypowa-

24nie dopuszcza nieprzypuściwszy ad comprobationem Iuratoriam iako

25affektował y brał się super realitatem Comportationem munimento-

26rum Fortuny całey od Dziada pradziada enucleantium quod et quanta

27est et erat ale na zwłokę y większą szkodę y ruinę czyniąc Aktorowi

28uciążliwym Dekretem swoim faworowaliście y ad citare Siostr Aktora

29rodzonych które sami bez adcitaciey w Kompanią wchodzili

30nakazaliście, bo żadną nie iest Successorką Wierności zaś Twoia

k. 290v (skan 0294, strona lewa)

1Urodzona Trzeciakowa przychylna Sądowi Ziemskiemu niedbaiąc [?] upo-

2korzoney requizycyey tak przez osoby Przyiaciół iako y Siebie samego wydzie-

3lenia Części w Dobrach Ohayczy [?] Bondarach [?] y innych w Possessyey Wierności

4Twoiey zostaiących które iure divino per rempublicam formato concerne-

5re zwykli, przywiodłaś do straty y ruiny że ad media Iuris udaćsię

6musiał w Sądzie Ziemskim Kijows. gdzie szukałaś tyle sposobów aby

7przewlekłasię Sprawa a Wierność Twoia Dobra trzymała, A zatym do

8przysłuchania się win prawnych przez Sąd Główny Trybun. Koron. Lubelski

9tak na Wierności Waszey Sędzie Ziem. Kijowski iako Wierność Twoia Strona

10przychylna wskazanych względem uciążliwie sądzenia Strone aktorowey

11Wierność zaś Twoia Urodzona Trzeciakowa do wydzielenia Dóbr Aktorowi

12należących uczynienia Kalkulacyi z Branych Prowentów, Tudzież

13do przywrócenia munimentów po śmierci niegdy Alexandra Trzeciaka

14Podstolego Kijowskiego pozostałych w sprawie z Wielmożnymi Niemirycza-

15mi Kasztellanicami Połanieckiemi o zabicie tegoż wyż pomienionego

16Alexandra Trzeciaka których ani sama chcesz dochodzić ani Aktorowi

17iako Successorowi należącemu niedaiesz, a co większa nietylko te ale

18y insze papiry ad Massam Substantiae Trzeciakovianae ściągaiące

19się u siebie trzymasz Zaczym Aktor ratione omnium praemissorum

20na Termin wyż oznaczony Wierności Waszę pozywa, na którym

21iako na zawitym abyście Wości Wasze staneli y na wszystko sądownie

22odpowiadaiąc skutecznie się usprawiedliwili. Datum Lublini Die

23Trigesima Martii Anno Millesimo Septingentesimo decimo Septi-

24mo. Za którym to Pozwem on Woźny Rok y Termin Stronom obom Po-

25wodowey y pozwaney do przysłuchania się złożył y naznaczył y o tym

26tę swoią prawdziwą uczynił y zeznał Relacyą którą o przyięcie pro-

27sił co y otrzymał.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–328); na marginesie „24”, ołówkiem „24”. Urzędnik – „Mikołajem Walew. Lewkowskim” (jak w aktach 311, 314, 319–328). Woźny – Andrzej Mikołajewicz; brak zwykłej formuły o niepiśmienności i podpisu.

Pozew skierowany do sędziów ziemskich kijowskich jako „sędziów uciążliwych” (iudices gravantes – sędziowie, którzy wydali krzywdzący dekret): Antoniego na Wojutynie Sienickiego, sędziego, i Aleksandra na Olewsku Niemirycza, podsędka, oraz do strony „przychylnej” (pars adhaerens) – Marianny z Szumlańskich, wdowy po Aleksandrze Trzeciaku, podstolim kijowskim. Powód – Jan Trzeciak, wojski kijowski, sukcesor (zapewne brat) Aleksandra; spór o połowę dóbr „Ohaycze Wielkie” [?], „Bondary” [?] (nazwy niepewne) i inne, o obrachunek pożytków oraz o wydanie munimentów, m.in. akt sprawy o zabicie Aleksandra Trzeciaka przez Niemiryczów, „kasztelaniców połanieckich” (por. akt 324). Sąd ziemski nakazał dopozwanie (adcitatio) sióstr powoda, które – jak twierdzi – same weszły do sprawy. Pierwszy pozew złożono w kancelarii ziemskiej kijowskiej w Owruczu, drugi – w dobrach Ohaycze [?].

Łacina: seorsive – osobno; de tenore sequenti – następującej treści; Parti adhaerenti – stronie przychylnej (współpozwanej); ad Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatora – na żądanie instygatora sądowego i jego delatora; nescitur quo iure – nie wiadomo jakim prawem; Iure divino et legitimo – z prawa Bożego i prawnego (naturalnego dziedziczenia); legitime – prawnie; ad comprobationem Iuratoriam – do dowodu przysięgą; super realitatem Comportationem munimentorum Fortuny całey od Dziada pradziada enucleantium quod et quanta est et erat – o rzeczywiste złożenie dokumentów całej fortuny od dziada pradziada, wykazujących, co i jak wielka jest i była; ad citare – dopozwać; adcitacya – dopozwanie; iure divino per rempublicam formato concernere zwykli – (dobra), które zwykle przypadają z prawa Bożego ukształtowanego przez Rzeczpospolitą; ad media Iuris – do środków prawnych; ad Massam Substantiae Trzeciakovianae – do masy majątku Trzeciaków; ratione omnium praemissorum – z racji wszystkich powyższych; Datum Lublini Die Trigesima Martii 1717 – dan w Lublinie 30 marca 1717.

Streszczenie

Fragment oryginału. 16 IV 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Andrzej Mikołajewicz zeznał, że 15 IV 1717 doręczył dwa pozwy główne Trybunału Koronnego Lubelskiego (Lublin, 30 III 1717) – jeden w kancelarii ziemskiej kijowskiej w Owruczu, drugi w dobrach Ohaycze [?] (pow. owrucki). Z instancji instygatora i delatora – Jana Trzeciaka, wojskiego kijowskiego – pozwano sędziów ziemskich kijowskich Antoniego na Wojutynie Sienickiego i Aleksandra na Olewsku Niemirycza, podsędka, o krzywdzący dekret, oraz Mariannę z Szumlańskich Aleksandrową Trzeciakową, podstolinę kijowską: od lat trzyma połowę dóbr Ohaycze Wielkie [?], Bondary [?] i inne, które przypadły powodowi z prawa dziedziczenia, pobiera z nich dochody, nie chce ich dzielić, nie dopuściła powoda do dowodu przysięgą i do złożenia dokumentów fortuny, a sąd ziemski ją faworyzował, nakazując dopozwać siostry powoda; ponadto zatrzymuje munimenta po Aleksandrze Trzeciaku, podstolim kijowskim, dotyczące sprawy o jego zabicie przez Niemiryczów, kasztelaniców połanieckich, i inne papiery majątku Trzeciaków. Woźny wyznaczył termin w Trybunale.

Transkrypcja

k. 290v (skan 0294, strona lewa – dół)

1Relacia od JmciPana Trzeciaka Woyskie-

2go Kijowskiego po Urodzonego JmciPana

3Synhaiewskiego Komornika Graniczne-

4go Kijowskiego y innych

k. 291 (skan 0294, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

2Miesiąca Aprila Szesnastego Dnia

3Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym Przedemną

4Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem na ten czas Podwoiewódz-

5twa Vices Regentem Grodzkim Generału Woiewództwa Kijowskiego y Xięgami

6Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy Oczewisto Woźny Gen.

7Woiewództwa Kijowskiego y innych Szlachetny Andrzey Mikołaiewicz w

8moc prawdziwey wierney y skuteczney Relacyi swoiey iawnie ustnie y do-

9browolnie dla zapisania do Xiąg Ninieyszych zeznał Iż on Roku Teraz-

10nieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego Die decima Sexta Aprilis Pozew

11Główny Trybunalski Koronny Lubelski authentyczny odniósł do wioski

12Mnia [?] y tam ten Pozew niżey mianowanym Ichmm Pozwanym oddawszy

13od kogo po kogo y w iakiey Sprawie był był pisany opowiedział y prawnie

14do wiadomości doniósł. Pisany ten Pozew ad Instantiam Instygatora Sądowego

15y iego Delatora Urodzonego JmciPana Jana Trzeciaka Woyskiego Kijows.

16Aktora, po Urodzonych Ichmw Panów Michała Synhaiewskiego Komorn.

17Granic. Kijowskiego y Stefana Moczulskiego Skarbnika Czernihows.

18Pozwanych w sprawie y Mocy o sprzeciwienie się Dekretowi Ziem.

19Kijowskiemu Między Aktorem z iedney a Ichmi Pozwanemi na Rokach

20Sądowych Ziem. Kijowskich w Owruczu Roku przeszłego Tysiąc Siedmset

21Szesnastego die decima Tertia Martii stałemu y ferowanemu którym

22iniunctum, aby Ichmść Pozwani, za porąbanie Urodzonego Szymona

23Woronca y ran pięciu zadanie wieżą zamku Owruckiego ab Actu De-

24creti za Niedziel Cztery zasiadszy przez niedziel dwanaście sine in-

25termissione continuowali, a przy wyściu z wieży każdy z osoby swoiey

26dwoie Czternaście grzywien zapłacili, Osobliwie zaś za pięć ran zada-

27nych temuż Woroncowi Trzydzieści grzywien wyliczyli, za gwałtowne

28nayście na gospodę Actoris przez pozwanego JmPana Moczulskiego

29tymże Dekretem nakazano, aby tenże JmPan Moczulski po wysiedzia-

30ney pierwszey wieży, znowu za niedziel Cztery powtórnie zasiadszy

31przez Niedziel dwanaście nieschodząc kontynuował, a przy wyściu

32z wieży czworo Czternaście grzywien, zapłacił, za nayście gospody

33Siedmdziesiąt Kop Litewskich, a za porwanie za łeb y wyrwanie

k. 291v (skan 0295, strona lewa – góra)

1włosów Aktorowi przez JmPana Moczulskiego puł zakładu Starościńskiego

2zapłacił. o czym pomieniony Dekret Manifestacya Originalny Pozew

3do których się y teraznieysza Relacya in toto refertur fusius in se obloquuntur.

4Intentowaney Za którym to położonym Pozwem tenże Woźny Rok y Termin

5Stronom obom Powodowey y Pozwaney przed Sądem Głównym Trybun. Koron.

6Lubel. od daty y położenia Pozwu tego za Niedziel Cztery albo w ten czas gdy

7ta Sprawa z Regestru Woiewództw Wołyńskiego Bracław. Czerniho. Kijows.

8y ich Conservat albo inne iakowego kolwiek Sprawie tey należącego

9Stanowienia się zawity ku rosprawie prawney złożył y naznaczył o

10czym swoią prawdziwą przedemną Urzędem uczynił y zeznał Relacyą

11prosząc eam actis connotari co y otrzymał, Andrzey Mikołaiewicz

12Woźny pisać nieumieiący

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–329); na marginesie „25”, ołówkiem „25”. Urzędnik – „Mikołajem Walew. Lewkowskim” (jak w aktach 311, 314, 319–329). Tytuł aktu zapisany na dole k. 290v, tekst na k. 291. Powód – Jan Trzeciak, wojski kijowski (por. akt 329); pozwani – Michał Synhajewski, komornik graniczny kijowski (zapewne ten sam, który jako namiestnik i wicerejent przyjmował oblaty w Owruczu w latach 1697–1712, zob. akty 90 i nast.), i Stefan Moczulski, skarbnik czernihowski (por. akty 275, 302).

Dekret sądu ziemskiego kijowskiego (roki w Owruczu, 13 III 1716) skazał pozwanych za porąbanie Szymona Woronca (pięć ran) na wieżę w zamku owruckim – 12 tygodni bez przerwy, do odsiadki w ciągu 4 tygodni od dekretu – oraz na zapłatę przy wyjściu z wieży po „dwoje czternaście grzywien” (2 × 14) od każdego i 30 grzywien za rany; Moczulskiego ponadto – za gwałtowne najście gospody powoda – na drugą wieżę (12 tygodni), „czworo czternaście grzywien” (4 × 14), 70 kop litewskich za najście gospody i pół zakładu starościńskiego za szarpanie powoda za łeb i wyrwanie mu włosów. Miejsce doręczenia – „do wioski Mnia” [?] (nazwa niepewna; wiersz na przełomie). Zdanie „o czym … obloquuntur. Intentowaney” – urwana konstrukcja (zapewne opuszczony fragment formuły „w niewykonaniu dekretu do … winy intentowaney”).

Łacina: Die decima Sexta Aprilis – dnia 16 kwietnia; ad Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatora – na żądanie instygatora sądowego i jego delatora; die decima Tertia Martii – dnia 13 marca; iniunctum – nakazano; ab Actu Decreti – od daty dekretu; sine intermissione continuowali – bez przerwy odsiadywali; Actoris – powoda; in toto refertur – w całości się odwołuje; fusius in se obloquuntur – obszerniej w sobie mówią; Conservat – (rejestru) konserwatorii; eam actis connotari – aby ją zapisać do akt. „Zakład starościński” – kara pieniężna za naruszenie bezpieczeństwa (płacona staroście).

Streszczenie

Fragment oryginału. 16 IV 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Andrzej Mikołajewicz zeznał, że tegoż dnia doręczył we wsi Mnia [?] pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany z instancji instygatora i delatora – Jana Trzeciaka, wojskiego kijowskiego – przeciw Michałowi Synhajewskiemu, komornikowi granicznemu kijowskiemu, i Stefanowi Moczulskiemu, skarbnikowi czernihowskiemu, o sprzeciwienie się dekretowi sądu ziemskiego kijowskiego z 13 III 1716. Dekret ten skazał obu za porąbanie Szymona Woronca (pięć ran) na 12 tygodni wieży w zamku owruckim i kary pieniężne (2 × 14 grzywien od każdego i 30 grzywien za rany), a Moczulskiego dodatkowo za napaść na gospodę powoda i szarpanie go za włosy – na drugą 12-tygodniową wieżę, 4 × 14 grzywien, 70 kop litewskich i pół zakładu starościńskiego. Woźny wyznaczył stronom termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 291v (skan 0295, strona lewa – środek i dół)

1Relacia od Wielm. Jeymci Paniey Potockiey

2Starościney Owruckiey y innych po Wielm. JmPana

3Pruszyńskiego Podstolego Żytomirskiego

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Aprila Dziewiętnastego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym Prze-

7demną Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem na ten czas

8Podwoiewodztwa Vices Regentem Grodzkim Generału Woiewodztwa Ki-

9iowskiego y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Stanowszy

10Oczewiście Woźny Generał Woiewództwa Kijows. y innych Szlachetny

11Andrzey Mikołajewicz in vim sui veri ac fidelis Relationis palam

12publice libereque dla zapisania do Xiąg Ninieyszych Grodz. Kijowskich

13zeznał Iż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego

14Die decima Septima Aprilis Pozew Główny Trybun. Koron. Lubelski na

15membranie authentycznym pisany odniósł do wsi Kienczanicy [?] Dóbr

16niżey mianowanego Pozwanego w Woiewództwie Kijowskim a Powie-

17cie Owruckim leżących y tam ten Pozew we Dworze tameyszym w Izbie

18na Stole położył o oddaniu y położeniu onego od kogo po kogo y w iakiey

19Sprawie by był pisany prawnie opowiedział y do wiadomości doniósł,

20Pisany ten Pozew ad Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatorów Wielm.

21Ichmw Jeymci Paniey Katharzyny z Silnice [?] Potockiey Starościney Owruc.

22[reklamant:] Wdowy

k. 292 (skan 0295, strona prawa)

1Wdowy Matki Kazimirza Starosty Lubeckiego Jana y Sewerina Potoc-

2kich Starościców Owruckich Synów Aktorów, po Urodzonego JmPana Kazi-

3mirza na Skorodnym [?] Pruszyńskiego Podstolego Żytom. Pozwanego w Spra-

4wie y Mocy o to Iż wyżmianowany JmPan Pruszyński Podstoli Żytom.

5Pozwany maiąc Dobra swoie Część we wsi Weławsku [?] w Woiewództwie

6Kijowskim a Powiecie Owruckim leżące, gdzie y Aktorowie w teyże wsi

7swoią Część y Poddanych maią; Jm Pozwany nic nie obawiaiąc się Rygo-

8ru Prawa pospolitego, które aliena non appetere ale swoią własnością

9kontentować się każe nie kontentuiąc się dawnieyszemi różnemi krzyw-

10dami, szkodami, oppressyami, y violencyami, różnych Lat Poddanym Ak-

11torów czynionemi, o czym dawnieysze Protestacye eo Nomine poczynio-

12ne obszerniey świadczą, ale coraz większe y nieznośnieysze krzywdy

13oppressye y violencye tymże Poddanym czyni y czynić nieustaie [?] nieprze-

14staie Powinności sobie pełnić violento modo przykazuie do robienia

15pańszczyzny oddawania dani miodowey Czynszów pieniężnych

16y innych należytości przymusza y one sobie oddawać koniecznie

17każe, które odbieraiąc na swóy własny pożytek obraca, przez co Pod-

18danych Aktorów zruinował dla którego zruinowania precz ro-

19zeyść się muszą. A zatym Aktorowie o niesłuszne interessowanie się

20do Dóbr wyż mianowanych praetendowanie od Poddanych Intrat

21Prowentów y onych sobie nulliter oddawać przymuszanie, do uczy-

22nienia z tychże Prowentów, Tudzież o szkody y winy prawne z tąd po-

23chodzące Intentowaney. O czym Protestacye Originalny Pozew do

24których się y teraznieysza Relacya in toto refert. szerzey a dostatecz-

25niey w sobie obmawiaią. Za którym to Pozwem tenże Woźny Rok y Ter-

26min Stronom obom powodowey y pozwaney przed Sądem Głów. Trybun.

27Koron. Lubelskim od daty y położenia Pozwu tego za Niedziel Cztery

28albo w ten czas gdy ta sprawa z Regestru Woiewództw Wołynskiego Bra-

29cław. Czernihow. Kijows. y ich Conservat albo innego iakowego kolwiek

30Sprawie tey należytego do sądzenia przypadnie y sądzona będzie Stanowie-

31nia się zawity ku rosprawie prawney złożył y naznaczył o czym swoią

32prawdziwą przedemną Urzędem uczynił y zeznał Relacyą prosząc

k. 292v (skan 0296, strona lewa – góra)

1eam actis praesentibus connotari co y otrzymał Andrzey Mikołaiewicz Woźny

2pisać nieumieiący

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–330); numer na marginesie częściowo nieczytelny („26” – wg ciągłości serii). Urzędnik – „Mikołajem Walew. Lewkowskim” (jak w aktach 311, 314, 319–330). Treść pozwu powtarza manifestację z aktu 322 (25 III 1717) – tekst równoległy: w akcie 322 wieś odczytano „Bedarowsku” [?], tu „Weławsku” [?] (obie lekcje niepewne – może ta sama nazwa, np. Wołodarsk/Bondarówka); przydomek Pruszyńskiego „na Skorodnym” [?] potwierdzony. Wieś, w której doręczono pozew – „Kienczanica” [?] (lekcja niepewna), dobra Pruszyńskiego w pow. owruckim. W zdaniu „do uczynienia z tychże Prowentów” opuszczony wyraz (por. akt 322: „o uczynienie Kalkulacyey”).

Łacina: in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice libereque – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie; Die decima Septima Aprilis – dnia 17 kwietnia; ad Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatorów – na żądanie instygatora sądowego i jego delatorów; aliena non appetere – cudzego nie pożądać; eo Nomine – w tej sprawie; violento modo – gwałtownie; nulliter – bezprawnie (nieważnie); in toto refert[ur] – w całości się odwołuje; Conservat – (rejestru) konserwatorii; eam actis praesentibus connotari – aby ją zapisać do niniejszych akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 19 IV 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Andrzej Mikołajewicz zeznał, że 17 IV 1717 zaniósł do wsi Kienczanica [?] (pow. owrucki), dóbr Kazimierza na Skorodnym [?] Pruszyńskiego, podstolego żytomierskiego, i położył na stole w izbie dworskiej pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany z instancji instygatora i delatorów – Katarzyny z Silnicy [?] Potockiej, starościny owruckiej, wdowy, i jej synów Kazimierza, starosty lubeckiego, Jana i Seweryna – przeciw Pruszyńskiemu: obie strony mają części we wsi Weławsk [?] (pow. owrucki), a Pruszyński gwałtem zmusza poddanych Potockich do pańszczyzny, dani miodowej, czynszów i innych powinności na swoją rzecz, przez co ci, zrujnowani, rozchodzą się; pozew o bezprawne roszczenia, obrachunek pożytków, szkody i winy (por. manifestację – akt 322). Woźny wyznaczył termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 292v (skan 0296, strona lewa)

1Relacia od JmciPana Hrydkiewicza

2Niedaszkowskiego po Urodzonych Ich-

3mościów Panów Niedaszkowskich y innych

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Aprila Dwudziestego Wtórego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym Przedemną

7Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem na ten czas Podwoiewódz-

8twa Vices Regentem Grodzkim Generału Woiewództwa Kijowskiego y

9Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Stanowszy Oczewiście Woźny

10Generał Woiewództwa Kijows. y innych Szlachetny Bazyli Sienkiewicz w moc

11prawdziwey wierney y skuteczney Relacyi swoiey iawnie ustnie y dobrowol-

12nie dla zapisania do Xiąg Ninieyszych Grodzkich Kijowskich zeznał, Iż

13on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego Dnia Dwudziestego

14Aprila Pozew Główny Trybunalski Koronny Lubel. authentyczny temuż Są-

15dowi Głównemu Trybunału Koronnego Lubel. Sądzie należący odniósł do wsi

16Niedaszków w Woiewództwie Kijowskim a Powiecie Żytomirsk. leżącey y tam

17ten Pozew w Domu y Rezydencyi iednego z Pozwanych w Izbie na Stole

18położywszy, o oddaniu y położeniu onego od kogo po kogo y w iakiey Spra-

19wie by był pisany samymże niżey wyrażonym Pozwanym Prawnie

20opowiedział y do wiadomości doniósł. Którego Pozwu tenor sequitur

21eiusmodi August Wtóry z Bożey Łaski Król Polski Wielki Xiążę Litewski

22Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Inflanski, Smolenski, Siewierski,

23Kijowski Wołynski, Podolski, Podlaski Bracławski, Czernihowski, a

24Dziedziczny Xiążę Saski y Elector. Urodzonym Janowi y Teodorowi Braci

25między sobą rodzonym Uczynku niżey wyrażonego samym Pryncypa-

26łom y Motorom Teodorze Dydkowskiego [?] Łazarzowey Niedaszkowskiey

27Wdowie Matce Andrzejowi Synowi Niedaszkowskim cum assistentia

28de iure indigentibus, z osób y ze wszystkich generaliter Dóbr Wierności

29Waszych leżących ruchomych y Summ pieniężnych gdziekolwiek

30maiących przykazuiemy abyście Wierności Wasze przed Sądem Naszym

31Głównym Trybunalskim Koronnym Lubelskim od daty y położenia Pozwu

32tego za Niedziel Cztery albo w ten czas gdy ta Sprawa z Regestru

33[reklamant:] Woiewództw

k. 293 (skan 0296, strona prawa)

1Woiewództw Wołynskiego Bracławsk. Czernihowsk. Kijowskiego y ich Conservat

2albo innego iakowego kolwiek Sprawie tey należytego Expulsionum Violen-

3tiarum Invasionum excessuum etiam Terminorum Factorum, lub innego

4iak nayprędszego do sądzenia przypadnie y sądzona będzie Sami osobi-

5ście y zawicie staneli ad Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatora Uro-

6dzonego Jana Hrydkiewicza [?] Niedaszkowskiego Aktora, który przychy-

7laiąc się we wszystkim do Prawa pospolitego y Protestacyi swoich eo Nomine

8poczynionych Wierności Wasze pozywa o to. Iż Wierności Wasze mieszka-

9iąc w iedney że wsi Niedaszkach z Aktorem in proxima contiguitate nie

10konserwuiąc miłości Sąsiedzkiey y przyiaźni bliznego zawziowszy do Ak-

11tora iakowyś niesłuszny gniew y sfiry [?] y rankor nie kontentuiąc się daw-

12nieyszemi różnemi krzywdami szkodami oppressyami y violencyami, odbie-

13raniem Gruntów własnych Actoris wyganianiem Pszczół alias Roiów

14z Barci własnych Actoris w Ostrowach będących iako Roiów dwa z

15Sosen wygnawszy deklarowali y appellowali się za mediacyą Przy-

16iacielską Aktorowi nagrodzić y we wszystkich Pretensyach uspokoić

17o które Pretensye y violencye dawnieysza Protestacya w Grodzie tutey-

18szym uczyniona obszerniey świadczy nie uspokoiliście y uspokoić

19niechcecie uti vir pacificus, Conserwuiąc sobie pokóy pospolity y

20miłość Sąsiedzką niechcąc wchodzić w dalsze litigia Iuris dotych-

21czas patientissime na sobie znosił, iednakże Wierności Wasze nie usta-

22iąc w przedsię wzięciu swoim y swoią zawziętość ad effectum przywodząc

23chcąc całe Aktora z iego własności wyzuć y wycisnąć coraz większe y

24nieznośnieysze oppressye y violencye czynicie y czynić nieustaiąc [?] nieprze-

25staiecie, Ryby w Rzekach Sukcessyinych [?] łowiąc na swóy pożytek obra-

26cacie, a Aktora niedopuszczacie y zabraniacie, Kosze przez Aktora

27stawione trzęsiecie y ile możecie Sposobów wynaleźć Aktora ruinu-

28iecie, na Honorze y dobrey sławie szarpiecie, na zdrowiu y życiu Acto-

29ris codziennie diffidujecie y przechwałki czynicie, Jakoż Roku Teraz-

30nieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego in Martio w Domu Łazarzo-

31wey Niedaszkowskiey in praesentia Urodzonych Romana y Jana Sku-

32ratowskich Theodora Bolsunowskiego y innych wielu przytomnych

33[reklamant:] w pewnym

k. 293v (skan 0297, strona lewa)

1w pewnym interessie za Przyiacioł uproszonych Aktora nic sobie nie-

2winnego bez dania żadney naymnieyszey okazyey znać umyślnie godząc

3y czyhaiąc na zdrowie y życie Aktora namowiwszy się wszyscy aby Wier-

4ność Twoia Aktorowi do zwady dała okazyą Wierność Twoia niemogąc

5inszego Sposobu y przyczyny do zwady wynaleść, przepomniawszy Bo-

6iaźni Bożey y Miłości Sąsiedzkiey contra Praecepta Divina postępu-

7iąc śmiałaś y ważyła Aktora do siebie przyrównać iakoby miał

8z Wiernością Twoią wszeteczeństwo czynić. Czego nigdy in rerum na-

9tura niebyło ani Wierności Wasze dowieść możecie. Gdzie iako prędko

10Wierność Twoia niesłuszne słowa na Aktora mówić poczęłaś, tak zaraz

11Wierność Twoia Andrzeju Niedaszkowski porwawszy koczerhę Aktora

12bezbronnego po głowie tak tyrańsko y niemiłosiernie udeżyłeś, że aż

13na ziemię paść musiał potym Wierności Wasze Janie y Teodorze Nie-

14daszkowscy porwawszy się tegoż Aktora bić poczęliście iakoż biliście,

15kaleczyli y gdyby wyż wyrażeni Urodzeni Skuratowscy y inni przytom-

16ni nie salwowali pewnieby o śmierć zdrowia przywiedliście, tym się

17nie kontentuiąc dalszą odpowiedź na zdrowie y życie Actoris zabiciem

18całe grożąc uczyniliście y czynić hucuą [?] nieprzestaiecie, Złodzieiem

19y wszetecznikiem nazywaiąc Honor szarpaliście dla których tak

20znacznych y iawnych dyffidacyi y przechwałek Aktor ubivis locorum

21q[ue] semper periclitat[ur] przeciwko Wiernościom Waszym tak Praecepta

22Dei iako y Prawo pospolite naruszyliście winy na siebie y Dobra swoie

23zawzieliście y zaciągneli, a Aktora do szkod niemałych przywiedliście

24y przywodzicie A zatym Aktor tak o niesłuszne infestowanie na Ho-

25norze y dobrey sławie iako o dyffidacye na zdrowie y życie emenduiąc [?]

26Honor swoy do przywrócenia onegoż do stawienia Fideiussora Szlachci-

27ca w tym Woiewództwie Dobrze osiadłego który by się ręczył za życie y

28Zdrowie Actoris a w niestawieniu do siadania wieży Zamku Owruc-

29kiego, Tudzież o szkody y winy Prawne z tąd pochodzące na Termin wyż

30oznaczony pozywa na którym iako na zawitym abyście Wierności Wa-

31sze staneli y na wszystko Sądownie odpowiadaiąc skuteczniey uspra-

32wiedliwili. Pisan w Lublinie Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego Die

33Septima Aprilis Za którym to położonym Pozwem tenże pomieniony Woź-

34ny Rok y Termin Stronom obom powodowey y pozwaney przed Sądem

35[reklamant:] Głównym

k. 294 (skan 0297, strona prawa – góra)

1Głównym Trybunalskim Koron. Lubel. według Expressiey w Pozwie wyrażo-

2ney Stanowienia się zawity ku rosprawie prawney złożył y naznaczył de quo

3praesens eiusdem Ministerialis Relatio. Bazyli Sienkiewicz Woźny pisać nieu-

4mieiący

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–331). Numer na marginesie „27” [?] (wg ciągłości serii). Woźny generał Bazyli Sienkiewicz (jak w aktach 326–327), niepiśmienny. Pozew powtarza niemal dosłownie manifestację z aktu 321 (24 III 1717) – tekst równoległy, wzajemnie rozstrzygający lekcje: „Hrydkiewicz” (w akcie 321 najpierw „Hrydlkiewicz”), „in proxima contiguitate”, „Kosze … trzęsiecie”, „Skuratowscy”, barcie „w Ostrowach”, „in rerum natura”, „koczerhę”. Wieś Niedaszki – tu wyraźnie w powiecie ŻYTOMIERSKIM. Pozew wydany w Lublinie 7 IV 1717, doręczony 20 IV 1717, relacja zapisana 22 IV 1717.

„koczerha” – kocierha (ukr. кочерга), pogrzebacz piecowy. „wszeteczeństwo” – rozpusta, nierząd. „Kosze” – kosze (więcierze) do łowienia ryb ustawione w rzece; „trzęść” – wytrząsać z nich ryby. „wyganianie Pszczół alias Roiów z Barci … w Ostrowach” – wypędzanie rojów pszczelich z barci na ostrowach (wyspach / kępach leśnych). „Fideiussor” – poręczyciel; żądanie, by pozwani postawili szlachcica osiadłego w województwie, który poręczy za bezpieczeństwo powoda, a w razie niestawienia – by odsiedzieli wieżę w zamku owruckim. „hucuą” [?] – wyraz niejasny (może zniekształcone „hucpą”?; w akcie 321 w tym miejscu ubytek). „emenduiąc” [?] – w rkp. „emunduiąc”, zapewne od emendować/emundować – oczyszczając (honor).

Łacina: Tenor sequitur eiusmodi – treść następuje taka; cum assistentia de iure indigentibus – z asystencją (opiekunów) dla potrzebujących jej z prawa; Expulsionum Violentiarum Invasionum excessuum etiam Terminorum Factorum – (z rejestru) spraw o wyzucia, gwałty, najazdy, ekscesy, a także terminów faktów; ad Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatora – na żądanie instygatora sądowego i jego delatora; eo Nomine – w tej sprawie; in proxima contiguitate – w najbliższym sąsiedztwie; uti vir pacificus – jako człowiek spokojny; litigia Iuris – spory sądowe; patientissime – najcierpliwiej; ad effectum – do skutku; in Martio – w marcu; in praesentia – w obecności; contra Praecepta Divina – wbrew przykazaniom Bożym; in rerum natura – w rzeczywistości; Actoris – powoda; ubivis locorum[que] semper periclitatur – wszędzie i zawsze jest w niebezpieczeństwie; Praecepta Dei – przykazania Boże; Die Septima Aprilis – dnia 7 kwietnia; de quo praesens eiusdem Ministerialis Relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego.

Streszczenie

Fragment oryginału. 22 IV 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Bazyli Sienkiewicz zeznał, że 20 IV 1717 zaniósł do wsi Niedaszki (pow. żytomierski) i położył na stole w domu jednego z pozwanych pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego (Lublin, 7 IV 1717), wydany z instancji instygatora i delatora Jana Hrydkiewicza [?] Niedaszkowskiego przeciw braciom Janowi i Teodorowi Niedaszkowskim oraz Teodorze z Dydkowskich [?] Łazarzowej Niedaszkowskiej, wdowie, i jej synowi Andrzejowi. Powód, mieszkający w tej samej wsi, zarzuca im dawne krzywdy (zabieranie gruntów, wypędzanie rojów z barci na ostrowach, łowienie ryb w rzekach sukcesyjnych i wytrząsanie jego koszy rybackich, szarpanie czci, pogróżki), a zwłaszcza zajście w marcu 1717 w domu Łazarzowej Niedaszkowskiej w obecności Romana i Jana Skuratowskich i Teodora Bolsunowskiego: wdowa pomówiła go o nierząd z nią, Andrzej uderzył go kocierhą w głowę, a Jan i Teodor bili i kaleczyli, aż obecni go obronili; potem grożą mu śmiercią i nazywają złodziejem. Powód żąda przywrócenia czci, postawienia poręczyciela za jego bezpieczeństwo (pod karą wieży w zamku owruckim) oraz zapłaty szkód i win. Woźny wyznaczył termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny. Por. manifestację – akt 321.

Transkrypcja

k. 294 (skan 0297, strona prawa – od tytułu)

1Relacia od Jmci Xiędza Tomickiego Rektora

2Collegium Krasnostawskiego y innych po Wielm.

3Jmci Pana Niemirycza Podsędka Ziem. Kijows.

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Aprila Dwudziestego Wtorego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczym Przedemną

7Mikołajem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem na ten czas Podwoie-

8wództwa Vices Regentem Grodzkim Generału Woiewództwa Kijows.

9y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Stanowszy Oczewisto

10Woźny Generał Woiewództwa Kijowskiego y innych Szlachetny Stefan

11Samiec [?] in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice libereq[ue]

12ac expresse dla zapisania do Xiąg Ninieyszych Grodzkich Kijowskich zeznał

13Iż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego die vigesima Aprilis

14Pozew Główny Trybunał. Koronny Lubelski Sądzie należący odniosł do wsi Choczy-

15nia [?] Dobr niżey mianowanego Pozwanego y tam ten Pozew Woytowi tamecz-

16nemu in praesentia wszystkiey gromady w ręce oddał od kogo po kogo y w ia-

17kiey sprawie by był pisany prawnie opowiedział y do wiadomości doniósł.

18Którego Pozwu Tenor sequitur eiusmodi. August Wtory z Bożey Łaski Krol

19Polski, Wielki Xiążę Litewski, Ruski Pruski Mazowiecki, Żmudzki, Inflan-

20ski, Smolenski, Siewierski, Kijowski, Wołynski, Podolski, Podlaski, Bracław-

21ski, Czernihowski a Dziedziczny Xiążę Saski y Elector. Wielmożnemu Alexan-

22drowi na Olewsku Niemiryczowi Podsędkowi Ziemskiemu Kijowskiemu Dobr

23Olewska Dziedzicowi cum attinentiis z osoby y ze wszystkich generaliter Dobr

24Wierności Twoiey leżących ruchomych y Sum pieniężnych przykazuiemy

25abyś Wierność Twoia przed Sądem Naszym Głównym Trybun. Koron. Lubel-

26skim od daty y położenia Pozwu tego za Niedziel Cztery albo w ten czas

27gdy ta sprawa z Regestru Woiewództw Wołynskiego Bracław. Czernihow.

28Kijowskiego y ich Conservat albo innego iakowego kolwiek Sprawie tey

29należącego lub też z dawnych zapisow w Regestrach będących do Sądze-

30nia przypadnie y przez Woźnego Sądowego przywołana będzie, Sam

k. 294v (skan 0298, strona lewa)

1osobiście y zawicie stanął. ad Instantiam Instygatora Sądowego y iego Dela-

2torow Przewielebnego w Bogu Jmci Xiędza Alexandra Tomickiego Rektora

3Collegium Krasnostawskiego Societatis Iesu et Totius Communitatis eiusdem

4Collegii Dobr Części pewney Miasta Turowa cum attinentiis Zastawnych Po-

5sessorow Tudzież pracowitych Poddanych Dobr wsi Kuszkiewicze [?] do teyże

6Części Turowa należących oraz y Successorow niegdy Pracowitego Artema

7Białonochowicza [?] zowyta okrutnie zabitego Aktorow, którzy Aktorowie

8Sami przez się a Poddani zaś y Successorowie pomienionego Artema Bia-

9łonochowicza [?] z assystencyą Panow swoich z Prawa należytą Wierność

10Twoią przychilaiąc się we wszystkim do Prawa pospolitego y Protestacyi swoich

11Tudzież Wizyi y oblacyi ciała w Grodzie Pinskim Roku Tysiąc Siedm-

12set Trzynastego die Septima Novembris iako też y w Grodzie Krasnostaw-

13skim w Sobotę po święcie Nayświętszey Panny Gromniczney w Roku Ni-

14nieyszym oregowowane [?] violencye y Szkody eo nomine poczynionych

15pozywaią o to. Iż W[ierno]ść Twoia maiąc Dobra swoie własne Dziedziczne

16wsi Kopiszcze y Choczyn nazwane ogranice z Kuszkiewiczami [?] Ak-

17torow niekontentuiąc się dawnieyszemi rożnemi krzywdami, y violencya-

18mi Poddanym Kuszkowskim [?] przez Poddanych W[ierno]ści Twoiey Kopiskich

19poczynionemi o które krzywdy y violencye Aktorowie Sprawiedliwo-

20ści pokilkakroć u W[ierno]ści Twoiey requirowali, y żądali nietylko Podda-

21nych swoich swywolnych y gwałtownikow Iure vicinitatis karać

22niechciałeś owszem ieszcze do czynienia większych Aktorom y Pod-

23danym onych krzywd y oppressyi motorem byłeś, przez co do znacznych

24szkod Aktorow w Prowentach przyprowadziłeś tym się niekontentuiąc

25na większą ruinę y oppressyą Aktorow y ich Poddanych W[ierno]ść Twoia u-

26myślnie Poddanych swoich ze wsiow Kopiszcza y Choczyna na [...]

27licencye zuchwałych, na grunta własne do wsi Kuszkiewicz [?]

28należące nasłałeś, którzy rozkaz W[ierno]ści Twoiey wypełniaiąc Podda-

29nym Aktorow grunta z zasiewami przymocą [?] poodbierali, violencye y

30Szkody znaczne poczynili y dotychczas czynią, Poddanych Aktorow

31[reklamant:] nic sobie

k. 295 (skan 0298, strona prawa)

1nic sobie niewinnych, łapać wiązać y kijami na zabicie bić kazałeś

2od którego bicia wyszmianowany Artem we trzy dni umarł. a drudzy

3dla cięzkiego [?] skaleczenia do niczego niesposobni, iako o tym wszyst-

4kim obszerniey namieniona Protestacya w sobie opiewa. o co Wierność

5Twoia Aktorowie do Trybunału Koronnego Lubelskiego zapozwali.

6Wierność Twoia obawiaiąc się win Prawnych y karania na przestępnych

7niżey [?] opisanych uchodząc Rygoru onego przez rożnych Przyiacioł

8Aktorow do zapisania w pomienionych Pretensyach Kompromissu przy-

9prowadziłeś, Tandem do uspokoienia między sobą wszystkich Preten-

10syi y nagrodzenia Szkod w Lublinie Sub securitate Iudiciorum Tribu-

11nalitiorum we Czwartek po wszystkich Swiętych w Roku Tysiąc Siedmset

12Czternastym [?] Wierność Twoia oczewisto a Actores per Plenipotentes zapi-

13sawszy y Aktami Grodu Lubelskiego roborowawszy czas do rozsądze-

14nia na Gruncie przez Przyiacioł naznaczył którzy Przyiaciele czyniąc

15ad importunam Instantiam Wierność Twoią czyniąc na większą szkodę

16Aktorow Termin pokilkakroć progowali [?], ut suppinibus [?] W[ierno]ści Twoiey

17na ostatek Urodzony Linczewski [?] Komornik Krzemieniecki będąc requi-

18situs od Aktorow aby na Termin ex prorogatione przypadaiący raczył

19ziachać tedy odpisał in possibilitatem zaiachania exponendo przy

20revolucyach w Rzeczy pospolitey y Aktu tego daley nieprosequował

21zatym Aktores znaczne ukrzywdzenie ex quo Kompromissu skutku swe-

22go nieodebrał y mieć niemoże dla niezieachania Przyiacioł zapisanych

23Tudzież Wierność Twoia in contrarium tegoż samego Kompromissu postępu-

24iąc nieuważaiąc na to że Stante Lite nihil est innovandum, nowe vio-

25lencye y Szkody Aktorom y Poddanym ich czynisz y zadaiesz in elusio-

26nem Kompromissu a bardziey in aggravationem Bonorum et oppressionem

27Subditorum wszystko czyniąc y chcąc per renovatas violentias Aktorow

28do zgody przyciągnąć, iako o tym wszystkim. Świeżo uczyniona Pro-

29testacya dostatecznie w sobie opiewa, Przeto Aktorowie widząc nienależyty

k. 295v (skan 0299, strona lewa)

1y nierzetelny W[ierno]ści Twoiey postępek y przeto [?] od zapisanego Kompromissu

2y Ligamentow iego ex Commissis rationibus, Tudzież y od Aktoratu o rozgranicze-

3nie ponieważ Aktorom nienależy z Dziedzicem Prawnie to czynić do tego

4że pomienione Dobra Aktorow iako y wsi Twoiey z dawna są należycie

5rozgraniczone nie trzeba nowych granic czynić ad praesens odstępuią

6Processe tylko respectu violentiarum Aktorat swoy promowuią żeby

7tedy pomieniona Sprawa y poczynione violencye impune nieszły,

8zabiegaiąc dalszym inconvenienciom w nayduiąc [?] znacznych

9krzywd y szkod, Successorowie zaś Pracowitego Artema eminentem

10necem do Zaczętego Processu y Terminow gotowych in suo robore

11esse w Trybunale Koron. Lubel. wracaią się y W[ierno]ść Twoią przypo-

12zywaią post translapsum Terminum Compromissi Tudzież o wszystkie

13in genere Pretensye Krzywdy y Szkody pobicia Ludzi zabicia Artema

14iako też y teraznieysze impedymenta y violencye po zapisanym Kom-

15promissie poczynione, co wszystko obszerniey na Gruncie przez Inqui-

16zycyą W[ierno]ści Twoiey dowiedzioną będzie, na którym Terminie iako na zawi-

17tym abyś W[ierno]ść Twoia stanął Poddanych swoich ze wsiow Kopiszcz y Cho-

18czyna iako gwałtownikow y exekutorow W[ierno]ści Twoiey którzy praesenti

19Citatione arestantur pro emendis de ipsis poenis abyś stawił, a w niestawie-

20niu Sam za nich odpowiedział y na wszystko Sądownie odpowiadaiąc sku-

21teczniesię usprawiedliwił. Pisan w Lublinie Roku Tysiąc Siedmset Siedm-

22nastego die Trigesima Martii za którym to Pozwem tenże pomieniony Woź-

23ny Rok y Termin Stronom obom powodowey y pozwaney przed Sądem Głów.

24Trybunał. Koron. Lubelskim według Expressiey w Pozwie wyrażoney Stano-

25wienia się zawity ku rosprawie prawney złożył y naznaczył o czym swo-

26ią prawdziwą przedemną Urzędem uczynił y zeznał Relacyą prosząc

27eam actis conn[ota]ri co y otrzymał Stefan Samiec [?] Woźny pisać nie-

28umieiący

29[pod tekstem ozdobny zakrętas kończący stronę]

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–332); numer na marginesie „28”. Nazwisko woźnego niepewne: w zeznaniu „Saniec”/„Sanżec” [?], w podpisie „Samec”/„Samiec” [?] – nowy woźny generał w tej serii. Rektor kolegium – „Alexander Tomicki” [?] (w tytule „Tomickiego”); kolegium jezuitów w Krasnymstawie [?] (w rkp. „Collegium Krasnostawskie”, akt oblaty „w Grodzie Krasnostawskim”), zastawny posesor części miasta Turowa (nad Prypecią, pow. piński). Pozwany – Aleksander na Olewsku Niemirycz, tu „podsędek ziemski kijowski” (w akcie 329 sędzia ziemski kijowski), dziedzic Olewska; jego wsie Kopiszcze i Choczyn [?] (dziś Kopyszcze i Chocziń k. Olewska) graniczą z wsią Kuszkiewicze [?] (lekcja niepewna; w rkp. też „Poddanym Kuszkowskim” [?]) należącą do części Turowa. Zabity poddany – Artem Białonochowicz [?] (zm. trzy dni po pobiciu). Wizja i oblata ciała w grodzie pińskim 7 XI 1713. Kompromis zawarty w Lublinie „we Czwartek po wszystkich Swiętych” roku „Czternastego” [?] (lekcja roku niepewna); arbiter – Urodzony Linczewski [?], komornik krzemieniecki, odmówił przyjazdu „exponendo przy rewolucyach w Rzeczypospolitey” (wojna domowa – konfederacja tarnogrodzka 1715–1716), więc aktorzy odstępują od kompromisu i wracają do procesu trybunalskiego. Pozew wydany w Lublinie 30 III 1717, doręczony 20 IV 1717 wójtowi we wsi Choczyn [?] w obecności całej gromady.

Niepewne miejsca: „oregowowane” [?] (k. 294v, może „obżałowane” lub „zregestrowane”); „na […]” (k. 294v – plama atramentu); „przymocą” [?] (= przemocą); „dla cięzkiego [?] skaleczenia”; „karania na przestępnych niżey [?] opisanych”; „progowali” [?] (= prorogowali – odraczali termin); „ut suppinibus [?] W[ierno]ści Twoiey” (niejasne); „in possibilitatem zaiachania” – zapewne zamierzone „impossibilitatem” (niemożność przyjazdu); „ziachać”, „niezieachania” – zjechać, niezjechania; „w nayduiąc [?]” (niejasne); „wyszmianowany” – wyżej mianowany.

Łacina: in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice libereque ac expresse – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie; die vigesima Aprilis – dnia 20 kwietnia; in praesentia – w obecności; Tenor sequitur eiusmodi – treść następuje taka; cum attinentiis – z przynależnościami; ad Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatorow – na żądanie instygatora sądowego i jego delatorów; Societatis Iesu et Totius Communitatis eiusdem Collegii – Towarzystwa Jezusowego i całej wspólnoty tegoż kolegium; die Septima Novembris – dnia 7 listopada; eo nomine – w tej sprawie; Iure vicinitatis – prawem sąsiedztwa; Sub securitate Iudiciorum Tribunalitiorum – pod bezpieczeństwem sądów trybunalskich; per Plenipotentes – przez pełnomocników; ad importunam Instantiam – na natarczywe żądanie; requisitus – wezwany; ex prorogatione – z odroczenia; exponendo – wskazując (jako powód); prosequował – prowadził dalej; ex quo – skąd, przez co; in contrarium – wbrew; Stante Lite nihil est innovandum – w toku sporu niczego nie należy zmieniać; in elusionem – dla obejścia; in aggravationem Bonorum et oppressionem Subditorum – na obciążenie dóbr i uciemiężenie poddanych; per renovatas violentias – przez ponowione gwałty; ex Commissis rationibus – z powodów popełnionych (czynów); ad praesens – na teraz; respectu violentiarum – co do gwałtów; impune – bezkarnie; inconvenienciom – niedogodnościom; eminentem necem – (z powodu) oczywistej śmierci (zabójstwa); in suo robore esse – mieć swoją moc; post translapsum Terminum Compromissi – po upływie terminu kompromisu; in genere – ogólnie; praesenti Citatione arestantur pro emendis de ipsis poenis – niniejszym pozwem są zatrzymani dla poprawienia (zapłacenia) z nich kar; die Trigesima Martii – dnia 30 marca; eam actis connotari – aby ją zapisać do akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 22 IV 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Stefan Samiec [?] zeznał, że 20 IV 1717 zaniósł do wsi Choczyn [?], dóbr Aleksandra na Olewsku Niemirycza, podsędka ziemskiego kijowskiego, i wręczył wójtowi w obecności gromady pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego (Lublin, 30 III 1717), wydany z instancji instygatora i delatorów: ks. Aleksandra Tomickiego [?], rektora kolegium jezuitów krasnostawskiego [?], z całą wspólnotą – zastawnych posesorów części miasta Turowa – oraz poddanych wsi Kuszkiewicze [?] i spadkobierców zabitego poddanego Artema Białonochowicza [?]. Poddani Niemirycza z sąsiednich wsi Kopiszcze i Choczyn [?] z jego rozkazu odbierali gwałtem grunty z zasiewami, bili i wiązali poddanych kolegium; Artem zmarł po trzech dniach od pobicia (wizja ciała w grodzie pińskim 7 XI 1713). Niemirycz, uchodząc przed procesem, nakłonił powodów do kompromisu zawartego w Lublinie (1714 [?]), lecz termin wielokrotnie odraczano, a arbiter Linczewski [?], komornik krzemieniecki, odmówił przyjazdu z powodu zamieszek w Rzeczypospolitej; tymczasem Niemirycz wbrew zasadzie „w toku sporu niczego nie zmieniać” dopuszczał się nowych gwałtów. Powodowie odstępują więc od kompromisu i od sprawy o rozgraniczenie i pozywają Niemirycza o gwałty, zabójstwo Artema, szkody i nowe przeszkody; ma także stawić swoich poddanych z Kopiszcz i Choczyna jako sprawców. Woźny wyznaczył termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 296 (skan 0299, strona prawa)

1Położenie Pozwu na Trybunał od Jmci

2Pana Zdeniewskiego [?] po Wielm. Ichmw

3Panow Lenkiewiczow Ipohorskich

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Maja Siodmego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew. Mci Owru-

7czu, Przedemną Sylwestrem Poqurskim [?] Namiesnikiem na ten

8czas Podwoiewodztwa Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijow-

9skiego y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Sta-

10nowszy oczewiście Woźny Generał Woiewodztwa Kijowskiego y in-

11nych Szlachetny Thomasz Semenowski in vim sui veri ac fi-

12delis Relationis palam publice libereq[ue] ac per expressum dla zapi-

13sania do Xiąg Ninieyszych zeznał Iż on Roku Teraznieyszego

14Tysiąc Siedmset Siedmnastego dnia Piątego [?] Aprila Pozew

15Główny Trybunalski Koronny Lubelski Authentyczny na membra-

16nie pisany Sądowi Głownemu Koronnemu Lubelskiemu Sądzie

17należący odniosł do wsi Starowicz [?] w Woiewodztwie Kijow-

18skim leżący y tam ten Pozew ponieważ Dworu nimasz w Woy-

19ta w Izbie na Stole położył temuż Woytowi y Ludziom tam-

20że w Domu na ten czas będącym o położeniu y oddaniu tego Po-

21zwu od kogo po kogo y w iakiey sprawie by był pisany opowiedział

22y Prawnie do wiadomości przywiodł, Którego Pozwu iest Tenor

23taki. August Wtory z Bożey Łaski Krol Polski Wielki

24Xiążę Litewski Ruski Pruski Mazowiecki Żmudzki Inflan-

25ski Smolenski Siewierski Kijowski Wołynski Podolski Pod-

26laski Bracławski Czernihowski a Dziedziczny Xiążę Saski

27y Elector. Urodzonym Alexandrowi Podstolemu Theofi-

28lowi Pisarzowi Ziemskiemu Mozyrskim Braci między sobą

29rodzonym y Mikołaiowi Ipohorskim Lenkiewiczom zeszłe-

30go niegdy Urodzonego Hieronima Lenkiewicza Ipohorskie-

31go Synom y Innym wszystkim Successorom zeszłego niegdy Wiel-

32możnego Alexandra Lenkiewicza Ipohorskiego Pisarza Ziem-

33skiego Powiatu Mozyrskiego cum assistentia de iure indigen-

k. 296v (skan 0300, strona lewa)

1tibus debita Dobr wsi Starowicz [?] Kolwałowski [?] w Woiewodztwie Kijow-

2skim leżących quocunq[ue] Iuris titulo Possessorom z osob y ze wszystkich

3generaliter Dobr Wierności Waszych leżących y ruchomych przy-

4kazuiemy abyście Wierność Wasza przed Sądem Naszym Głownym

5Trybunalskim Koronnym Lubelskim od daty y położenia Pozwu

6tego za Niedziel Cztyry albo w ten czas gdy ta sprawa z Re-

7gestru Woiewodztw Wołynskiego Bracławskiego Czerni-

8howskiego Kijowskiego y Ich Conservat Illustrium Magni-

9ficorum Dominorum Tudzież Militarium Communiorum Factorum

10albo innego iakowego kolwiek w sprawie tey należytego do

11Sądzenia przypadnie y przywołana będzie Sami osobiście y

12zawicie staneli ad Instanciam Instygatora Sądowego y iego Dela-

13torow Urodzonych Alexandra Szeleniowskiego [?] Urodzonych

14niegdy Pawła wnuka Andrzeia Synowca zeszłego Szele-

15niowskich Syna y Heleny Szołuskiego [?] Matki w assistentiis

16nie potrzebuiących Samych przez się a potrzebuiących cum

17assistentia de iure debita Actoris którzy W[ierności] Wasze po-

18zywaią o to. Iż W[ierności] Wasze Podstoli y Pisarzu Ziemscy Mo-

19zyrscy Ipohorscy Lenkiewiczowie Bracia między sobą ro-

20dzeni y Inni zeszłego niegdy Urodzonego Alexandra Ipo-

21horskiego Lenkiewicza Pisarza Ziemskiego Powiatu Mo-

22zyrskiego Successorowie wiedząc bardzo dobrze o tym że

23Modernus Actor Urodzony Szeleniowski [?] będąc post fata

24Antecessorow swoich wszystkich Dobr Summ pieniężnych

25Praw y Zapisow na owe Dobra y Summy Służących Succes-

26sor legitimus a maiąc Zapis simplicis Debiti od Zeszłego

27niegdy Urodzonego Alexandra Ipohorskiego Lenkiewicza

28Pisarza Ziemskiego Powiatu Mozyrskiego Wierności Wa-

29szych Antecessora Urodzonemu niegdy Pawłowi Szeleni-

30owskiemu [?] Dziadowi moderni Actoris dany, iako o tym

31tenże Zapis Roku Tysiąc Szesćset Pięćdziesiąt Czwar-

32tego Dnia Dwudziestego Osmego Marca w Mozyru pi-

33sany do Ziemstwa Łuckiego Roku Tysiąc Szesćset Sześć-

34[reklamant:] dziesiąt

k. 297 (skan 0300, strona prawa)

1dziesiąt Trzeciego Dnia Wtorego Octobra per oblatam tam przez zesz-

2łego Urodzonego Jerzego Szeleniowskiego [?] Oyca moderni Actoris

3podany latius in se sonat.) y chcący amicabiliter z Wiernoś-

4ciami Waszemi obeyść nay pierwiey listownie o oddanie pomie-

5nioney Summy Tysiąca Pięciuset Złłt. Poll. iure Divino et

6naturali na siebie spadłey y należącey częstokrotnie u W[ierności]

7Waszych requirował którey Summy wyż wyrażoney z [?]

8Wierności Wasze ad Saepissimam Actoris requisitionem oddać niech-

9cieliście y nie oddali Tedy Actor przychylaiący się do tego

10Zapisu wyż de Actu wyrażonego Zaczętego Processu y Ty-

11tułu in Anno Millesimo Sexcentesimo Sexagesimo quar-

12to die vigesima Martii na Roczkach Grodz. Włodzimir-

13skich Podesłanie [?] y Publicanda poena Banitionis perpe-

14tuae do Sądu Głownego Trybunału Koronnego Lubelskiego

15otrzymanego także Banicyi wieczney w Sądzie Głownym

16Trybunale Koronnym Lubelskim Roku Tysiąc Szesćset

17Sześćdziesiąt Czwartego dnia pierwszego Septembris od

18zeszłego niegdy Urodzonego Jerzego Szeleniowskiego [?] Oyca

19Actoris na zeszłym Wielm. Alexandrze Lenkiewiczu

20Ipohorskim Podsędku Mozyrskim Antecessorze Wierności

21Waszych otrzymany y całego Processu przez Antecessorow swo-

22ich z Antecessorami W[ierności] Waszych o tęż wyż mianowane

23Summę Tysiąc pięćset Złłt. Poll. toczącego się iako o tym

24tenże Proces Locuplentius in se onerat do Sądu Ziemskie-

25go Kijowskiego W[ierności] Wasze zapozwał na którym Sądach

26Ziemskich za Przestaniem do Prawa na Kontumaciach [?] Wiernoś-

27ci Waszych condemnatę [?] o tęż Summę Tysiąc pięćset Złłt. Poll. także o po-

28wtórnych [?] odkładach z tąd pochodzące pierwszy Roku Tysiąc

29Siedmset Czternastego die undecima Ianuarii Drugi Ro-

30ku Tysiąc Siedmset Pietnastego die vigesima Martii Trzeci

31Roku Tysiąc Siedmset Szesnastego die tertia Martii po

32otrzymał y Vigore onych Exekucye na Dobra W[ierności] Waszych

33[reklamant:] Wieś

k. 297v (skan 0301, strona lewa)

1Wieś Starowicze y Kolwałowkę [?] sprowadził [?] y też Dobra wyszmia-

2nowane Roku Tysiąc Siedmset Szesnastego Die quinta Maii per

3Officium Terrestre Kijoviense za temiż Condemnatami officiose [?] o-

4debrał w Possessyi onych przez czas niemały zostawał, Mieli [?] y

5wszystkie W[ierności] Wasze przez Wielm. Theofila Lenkiewicza

6Ipohorskiego Pisarza Ziemskiego Mozyrskiego medio ku[?]-

7obranego [?] Die vigesima Ima Septembris Anno Millesimo Sep-

8tingentesimo decimo sexto violenter na też Dobra wyszmia-

9nowane Wieś Starowicze a w Possessyi Actoris będące naia-

10chać y do Actora pomienioney Summy Tysiąca Pięciuset Złłt.

11Poll. nie oddawszy ani Actora nie uspokoiwszy Possessyą [?]

12Poddańską y wszelkie Intraty odebrać y samego Actora z Mał-

13żonką y z Ludźmi z pomienionych Dobr wsi Starowicz wyrzu-

14cić y wyrugować y znaczne expulsyą tymże Actorom uczy-

15nić Przez [?] własnego Actorom ad minimum na kop dwadzieścia

16bydłem połapawszy y innych niemało krzywd y szkod narzynić [?]

17a zatym do oddania pomienioney Summy Actorowi należącey

18una cum pensione et vadio y nagrodzenia Szkod z tąd pochodzą-

19cych o uczynienie przez W[ierności] Wasze Actorom expulsyi na-

20niesienie szkod o winy prawne y o Inne Pretensye Actoris W[ierności]

21Wasze ad adhaerendo Zapisowi Originalnemu y całemu Pro-

22cessowi ea in causa zaszłemu na termin wyż oznaczo-

23ny pozywaią y przypozywaią Satis itaq[ue] parituri et ad prae-

24missa omnia aliaq[ue] vobis in termino Iuris enucleanda Iu-

25dicialiter responsuri. Datum Lublini Anno Millesimo Septin-

26gentesimo decimo Septimo die Ima Aprilis Za którym to

27położonym Pozwem on Woźny Rok y Termin Stronom obom

28Powodowey według Praescriptiey [?] w Pozwie wyrażoney zawity

29ku rosprawie Prawney złożył y praefigował de quo praesens

30eiusdem Ministerialis Relacia Thomasz Seme-

31nowski scribendi ignarus.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–333); nr na marginesie „29”. OD TEGO AKTU (k. 296, wpis z 7 V 1717) NOWA RĘKA (pismo pochyłe, mniej staranne) i nowy urzędnik: „Sylwester Poqurski” [?] (lekcja nazwiska niepewna), namiestnik na ten czas podwojewództwa (bez tytułu wicerejenta). Woźny generał szlachetny Tomasz SEMENOWSKI (por. akty 225–227, 278–280 – „Semenowski [?]”, tu odczyt pewny), niepiśmienny („scribendi ignarus”). Pozew wydany w Lublinie 1 IV 1717, doręczony „dnia Piątego [?] Aprila” (lekcja dnia niepewna) we wsi Starowicze [?] w izbie wójta, bo dworu tam nie ma.

Nazwisko powoda niepewne: w tytule „Zdeniewskiego” [?] (może Zdeniowski), w pozwie „Szeleniowski” [?] (kilkakrotnie; pierwsza litera i drugi człon niepewne – może Szczeniowski; tak samo w tytule aktu 338); matka „Helena Szołuska [?]” (lekcja niepewna); w wyliczeniu przodków powoda tekst niejasny („niegdy Pawła wnuka Andrzeia Synowca zeszłego Szeleniowskich Syna”). Przodkowie: dziad Paweł (wierzyciel z zapisu długu prostego 1500 zł pol. od Aleksandra Lenkiewicza Ipohorskiego, pisarza ziemskiego mozyrskiego – Mozyrz 28 III 1654, oblata w ziemstwie łuckim 2 X 1663), ojciec Jerzy (proces: roczki grodzkie włodzimierskie 20 III 1664 – podesłanie i wywołanie kary banicji wieczystej; banicja w Trybunale Lubelskim 1 IX 1664 przeciw Aleksandrowi Lenkiewiczowi Ipohorskiemu, tu „Podsędku Mozyrskim”). Pozwani – synowie zmarłego Hieronima Lenkiewicza Ipohorskiego: Aleksander, podstoli mozyrski, Teofil, pisarz ziemski mozyrski, i Mikołaj, oraz inni sukcesorowie Aleksandra Lenkiewicza Ipohorskiego. Wyroki sądu ziemskiego kijowskiego (kondemnaty): 11 I 1714, 20 III 1715, 3 III 1716; egzekucja (intromisja) przez urząd ziemski kijowski 5 V 1716 we wsi Starowicze [?] i Kolwałówka [?] („Kolwałowski” [?], „Kolwałowkę” [?]); 21 IX 1716 Teofil Lenkiewicz Ipohorski najechał Starowicze i wyrugował powoda z żoną i ludźmi, zabierając co najmniej 20 kop (?) bydła. Kilka wyrazów niejasnych: „sprowadził” [?], „officiose” [?], „Mieli” [?], „medio ku[?]obranego” [?], „Przez [?] własnego … na kop dwadzieścia” (może „bydła własnego Actorom … kop dwadzieścia”), „narzynić” [?] (narobić?), „Kontumaciach” [?], „powtórnych [?] odkładach”.

Łacina: cum assistentia de iure debita – z asystencją należną z prawa; quocunque Iuris titulo Possessorom – posesorom z jakiegokolwiek tytułu prawnego; Illustrium Magnificorum Dominorum Tudzież Militarium Communiorum Factorum – (rejestru) spraw jaśnie wielmożnych panów, a także spraw wojskowych i zwykłych faktów; ad Instanciam Instygatora Sądowego y iego Delatorow – na żądanie instygatora sądowego i jego delatorów; in assistentiis nie potrzebuiących – nie potrzebujących asystencji; post fata – po śmierci; Successor legitimus – prawowity spadkobierca; simplicis Debiti – długu prostego; moderni Actoris – obecnego powoda; latius in se sonat – szerzej w sobie brzmi; amicabiliter – polubownie; iure Divino et naturali – prawem boskim i naturalnym; ad Saepissimam Actoris requisitionem – na bardzo częste wezwanie powoda; in Anno Millesimo Sexcentesimo Sexagesimo quarto die vigesima Martii – w roku 1664 dnia 20 marca; Publicanda poena Banitionis perpetuae – kara banicji wieczystej do ogłoszenia; Locuplentius [= locupletius] in se onerat – obszerniej w sobie zawiera; die undecima Ianuarii – 11 stycznia; die vigesima Martii – 20 marca; die tertia Martii – 3 marca; Vigore onych – mocą onych; die quinta Maii per Officium Terrestre Kijoviense – 5 maja przez urząd ziemski kijowski; die vigesima Ima Septembris Anno Millesimo Septingentesimo decimo sexto – 21 września 1716; violenter – gwałtem; una cum pensione et vadio – wraz z odsetkami i wadium; ad adhaerendo – przychylając się; ea in causa – w tej sprawie; Satis itaque parituri et ad praemissa omnia aliaque vobis in termino Iuris enucleanda iudicialiter responsuri – aby (temu) zadość uczynić i na wszystko powyższe oraz inne rzeczy, które wam w terminie prawnym zostaną wyłożone, sądownie odpowiedzieć; Datum Lublini … die Ima Aprilis – dano w Lublinie … 1 kwietnia (1717); praefigował – wyznaczył; de quo praesens eiusdem Ministerialis Relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; scribendi ignarus – nieumiejący pisać.

Streszczenie

Fragment oryginału; nowa ręka i nowy urzędnik. 7 V 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Sylwestrem Poqurskim [?], namiestnikiem podwojewództwa, woźny generał Tomasz Semenowski zeznał, że 5 [?] IV 1717 zaniósł do wsi Starowicze [?] (woj. kijowskie) i – ponieważ dworu tam nie ma – położył na stole w izbie wójta pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego (Lublin, 1 IV 1717), wydany z instancji instygatora i delatora Aleksandra Szeleniowskiego [?] (w tytule „Zdeniewskiego” [?]) przeciw Aleksandrowi, podstolemu, i Teofilowi, pisarzowi ziemskiemu mozyrskiemu, oraz Mikołajowi, braciom Lenkiewiczom Ipohorskim, synom zm. Hieronima, i innym sukcesorom Aleksandra Lenkiewicza Ipohorskiego, pisarza ziemskiego mozyrskiego. Chodzi o dług 1500 zł z zapisu tegoż Aleksandra dla dziada powoda, Pawła (Mozyrz 1654), dochodzony już przez ojca powoda Jerzego (banicja w Trybunale 1664); powód uzyskał w sądzie ziemskim kijowskim trzy kondemnaty (1714–1716) i 5 V 1716 egzekucję na wsiach Starowicze [?] i Kolwałówka [?], lecz 21 IX 1716 Teofil Lenkiewicz Ipohorski najechał Starowicze, wyrugował powoda z żoną i ludźmi, zabrał intraty i bydło. Powód pozywa o dług z odsetkami i wadium, wyrugowanie, szkody i winy. Woźny wyznaczył termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 298 (skan 0301, strona prawa)

1Położenie Pozwu na Trybunał od Jmci

2Pana Niemirycza [?] Komornika Ziemskiego

3Kijowskiego po Wielm. Jmci Pana Rybinskiego

4Stolnika Żytomirskiego

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Maia Dwunastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mści

8Owruczu, Przedemną Mikołaiem Walew. Lewkowskim [?] Na-

9miesnikiem na ten czas Podwoiewodztwa y Vices Regentem

10Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami

11Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Stanowszy Oczewisto

12Woźny Generał Woiewodztwa Kijowskiego y Innych Szlachet-

13ny Bazyli Sienkiewicz in vim sui veri ac fidelis Relatio-

14nis palam publice libereq[ue] ac per expressum dla zapisania

15do Xiąg Ninieyszych zeznał. Iż on Roku Teraznieyszego Ty-

16siąc Siedmset Siedmnastego dnia Iedynastego Maii Pozew Głów-

17ny Trybunalski Koronny Lubelski Authentyczny temuż Sąd-

18owi Głownemu Trybunału Koronnego Lubelskiego Sądzie na-

19leżący odniosł do wsi Szołomek [?] y tam ten Pozew we Dworze

20tameyszym w Izbie na Stole położył o oddaniu y położeniu one-

21go Pozwu od kogo po kogo y w iakiey sprawie by był pisany

22opowiedział y Prawnie do wiadomości doniosł. Pisany ten Po-

23zew ad Instantiam Instigatora Sądowego y iego Delatora

24Urodzonego Jmci Pana Antoniego Joachima Niemirycze-

25go Komornika Ziemskiego Kijowskiego Aktora po Wielmo[żne]-

26go Jmci Pana Jana z Rytna [?] Rybinskiego Stolnika Żytomir-

27skiego Pozwanego w sprawie y Akcyey do wydania Podda-

28nych Josipa Młynarka z Synami Artema Mikołaia Ma-

29tieia [?] z Bratem Fedora Deducha [?] Semena Kowala z Żoną z Dzieć-

30mi z Bratem niezonatym Stefana Ruskiego [?] między innymi Dela-

31torio w Roku Teraznieyszym Tysiąc Siedmset Siedm-

k. 298v (skan 0302, strona lewa – góra)

1nastego in Martio z Żonami Dziećmi bydłem et cum tota Supel-

2lectili domestica do wsi Kłotówek [?] w Possessyą ad praesens Wielm.

3Jmci Pana Jana z Rytna Rybinskiego Stolnika Żytomirskiego

4Sędziego Grodzkiego Owruckiego będące y zbiegłych y tam by-

5łem [?] osiadłych w Tysiącu Grzywien Polskich każdego z osobna arez-

6towanych o czym Areszt y Originalny Pozew do których się ita

7Relacia in toto refert, fusius in se obloquitur Intentowaney Za któ-

8rym to Pozwem tenże pomieniony Woźny Rok y Termin Stronom

9obom Powodowey y Pozwaney przed Sądem Głownym Trybunalskim Ko-

10ronnym Lubelskim od daty y położenia tego Pozwu za Niedziel Czty-

11ry Albo w ten czas gdy ta Sprawa z Regestru Woiewodztw Wołynskie-

12go Bracławskiego Czernihowskiego Kijowskiego y Ich Conserwat

13albo innego iakiego kolwiek tey sprawie należytego do Sądzenia

14przypadnie y sądzona będzie Stanowienia się

15Zawity ku rosprawie prawney złożył y naznaczył y o tym te swoią praw-

16dziwą przedemną Urzędem uczynił y zeznał Relacyą prosząc eam

17Actis connotari co y otrzymał Bazyli Sienkiewicz Woźny pisać nie-

18umieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–334); nr na marginesie „30”. Wpis inną ręką niż akt 334, znów przed Mikołajem Walewskim Lewkowskim [?] („Mikołaiem Walew. Lewkowskim”), namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem. Pisarz omyłkowo powtórzył fragment formuły (w rkp. „do Sądzenia / przypadnie y Sądzona będzie Stanowienia się / przypadnie y Sądzenia przypadnie y Sądzona będzie Stanowienia się / Zawity” – dittografia; w transkrypcji podano raz). Sprawa ciągnie areszt z aktu 326 (7/9 IV 1717): zbiegli poddani A. J. Niemirycza osiedli w Kłotówku [?], dobrach J. Rybińskiego, stolnika żytomierskiego (tu także sędziego grodzkiego owruckiego). Nazwisko w tytule „Niemirycza” [?] – zniekształcone, w tekście „Niemirycze[go]”. Wieś doręczenia „Szołomki” [?] (w rkp. „do wsi Szołomek”), dwór Rybińskiego. Imiona poddanych: Josip Młynarek z synami Artemem, Mikołajem i Matiejem [?], Fedor Deduch [?] (brat), Semen Kowal z żoną i dziećmi, Stefan Ruski [?] – brat nieżonaty (odczyty imion i przydomków niepewne). „Delatorio” – zapewne „Delatoris”.

Łacina: in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie; ad Instantiam Instigatora Sądowego y iego Delatora – na żądanie instygatora sądowego i jego delatora; in Martio – w marcu; cum tota Supellectili domestica – z całym sprzętem domowym; ad praesens – obecnie; ita Relacia in toto refert[ur] – tak relacja w całości się odwołuje; fusius in se obloquitur – obszerniej w sobie mówi; eam Actis connotari – aby ją zapisać do akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 12 V 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Bazyli Sienkiewicz zeznał, że 11 V 1717 zaniósł do wsi Szołomki [?] i położył na stole w izbie dworskiej pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany z instancji instygatora i delatora Antoniego Joachima Niemirycza, komornika ziemskiego kijowskiego, przeciw Janowi z Rytna [?] Rybińskiemu, stolnikowi żytomierskiemu i sędziemu grodzkiemu owruckiemu, o wydanie poddanych – Josipa Młynarka z synami, Fedora Deducha [?], Semena Kowala z rodziną, Stefana Ruskiego [?] i innych – zbiegłych w marcu 1717 z żonami, dziećmi, bydłem i całym dobytkiem do wsi Kłotówek [?] w posesji Rybińskiego i tam zaaresztowanych pod zakładem 1000 grzywien od każdego (zob. akt 326). Woźny wyznaczył termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 298v (skan 0302, strona lewa – dół)

1Relacia położonego Pozwu od Wielm. Jmci

2Pana Rybinskiego Stolnika Żytomir.

3po Ichmsciow Panow Woiewodzkich Gaw-

4łowskiego [?] y Innych

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Maia Dziewiętnastego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krol. Mści Owruczu

8Przedemną Mikołaiem Walew. Lewkowskim Namiesni-

9kiem na ten czas Podwoiewodztwa y Vices Regentem Grodzkim

10Generału Woiewództwa Kijowskiego y Xięgami Ninieysze-

11mi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy oczewisto Woźny

12Generał Woiewództwa Kijowskiego y Innych Szlachetny Jan

13Mozylski [?] dla zapisania do Xiąg Ninieyszych in vim sui ve-

14ri ac fidelis Relationis palam publice libereq[ue] recognovit.

15[reklamant:] Iż on

k. 299 (skan 0302, strona prawa)

1Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego

2Die vigesima Septima Aprilis Pozew Głowny Trybunalski

3Koronny Lubelski Authentyczny na Membranie pisany

4Sądowi Głownemu Trybunałowi Koronnemu Lubelskiemu

5Sądzie należący, odniosł do wsi Liplan [?], y tam ten Pozew

6Poddanemu Pozwanych tam mieszkaiącemu w Izbie na Sto-

7le położywszy, o oddaniu y położeniu onego od kogo po kogo

8y w iakiey sprawie by był pisany temuż Poddanemu y kogo

9na ten czas w Izbie mogł opowiedział y prawnie do wiado-

10mości przywiodł. Którego Pozwu Tenor sequitur taki August Wto-

11ry z Bożey Łaski Krol Polski Wielki Xiążę Litewski Ruski Prus-

12ki Mazowiecki Żmudzki Inflanski Smolenski Siewierski

13Podolski Podlaski Kijowski Wołynski Bracławski y Czernihow-

14ski, a Dziedziczny Xiążę Saski y Elector. Urodzonym Fran-

15ciszkowi Oycowi Antoniemu Synowi Woiewodzkim An-

16drzeiowi Gawłowskiemu [?] y Innym Dobr wsi Liplan [?] w

17Woiewodztwie Kijowskim Dziedzicom, Tudzież Wielm. Fran-

18ciszkowi na Woiutinie Sienickiemu Sędziemu Ziemskiemu

19Kijowskiemu Podstarościemu Grodzkiemu Łuckiemu także

20Przewielebnemu w Bogu Xiędzu Danielowi Proboszczowi Re-

21miernickiemu [?] y Urodzonemu Stanisławowi Liplanskiemu [?]

22Braci rodzoney [?] z osob y Dobr generaliter wszystkich W[ierności] Wa-

23szey przykazuiemy abyście W[ierność] Wasza przed Sądem Naszym

24Głownym Trybunalskim Koronnym Lubelskim od daty y po-

25łożenia tego Pozwu za Niedziel Cztyry albo w ten czas gdy ta spra-

26wa z Regestru Woiewództw Wołynskiego Bracławskiego Czerni-

27howskiego Kijowskiego y Ich Conservat Illustrium Magnifico-

28rum Dominorum Tudzież Expulsionum excitationibus seu milita-

29rum [?] albo innego iakiego kolwiek sprawie tey należytego do

30Sądzenia przypadnie y Sądzona będzie Sami osobiście y zawicie

31staneli ad Instantiam Instigatora Sądowego y iego Delatora

32Wielm. Jana z Rytna [?] Rybinskiego Stolnika Żytomirskiego

33Sędziego Grodzkiego Owruckiego Aktora który przychy-

34laiąc się we wszystkim do Prawa pospolitego y Protestacyi

35swoiey eo nomine uczynioney Wierność Waszą pozywa o to

36Iż Wierność Wasza wiedząc dobrze o tym że Zeszłego

k. 299v (skan 0303, strona lewa)

1świata Sterilitur [?] Urodzony Jan Liplenski Sekretarz nasz

2w Dobrach swoich Dziedzicznych wsi Liplanach nowych Słobod-

3ce, poddanych Osmnastu, z Gruntami Siedliskami Dworys-

4kami Daniami Czynszami y Innemi ich wszelkiemi

5powinnościami z Stawem Młynem Polami Sianożęcia-

6mi Lasami Borami y Innemi wszystkiemi przynale-

7żytościami Zeszłym z tego świata Urodzonym Jano-

8wi y Annie Orłożowskiey [?] Kałusowskim [?] Małżonkom w Sum-

9mie Dwoch Tysięcy Złł. Poll. zastawił którzy aż do śmier-

10ci swoiey te Dobra trzymali a po śmierci onych Zeszły Uro-

11dzony Alexander Kałusowski [?] Syn także trzymał także

12Urodzony Wacław Kałusowski [?] Syn Alexandra Kałusow-

13skiego po Dziadu swoim należyty Successor tey Summy

14Dwa Tysiące Złł. Poll. y Dobra zastawne w tey Summie Akto-

15rowi odebrawszy Summę swoią te Dwa Tysiące Złł. Poll.

16per Cessionem iuris ustąpił Potym Urodzeni Michał

17Synhaiewski Namiesnik y Regent Grodzki Kijowski

18y Marianna Skipotowna [?] Synhaiewska Małżonkowie maiąc także

19część w tych Dobrach Liplanach to iest Ostrow Zawiłe [?] y Mo-

20czydło [?] cum Attinentiis od Urodzonych Woiewodzkich Męża [?]

21y Synow zeszłey Urodzoney Anny Liplenskiey Francisz-

22kowey Woiewodzkiey Corki Zeszłego niegdy Krechowego [?] a

23Siostry rodzoney pomienionego Zeszłego Jana Liplenskiego

24Sekretarza Naszego w Summie na Zapisie Dwochset Złł. polskich

25y z osobna potym Trzydziestu złotych na assekuracyą sobie

26Zastawne y trzymaiąc w spokoyney Possessyi swoiey temuż

27Aktorowi za odebraniem przez onych Summy swoiey od

28Aktora Dwoch set Trzydziestu Złł. Poll. także Dobr tych y Sum-

29my Actori ustąpili iako o tym Zapisy in Actis Castrensibus

30Ovrucensibus zeznane latius in se obloquuntur. Vigore

31których Zapisow gdy Aktor dobra te Liplany za prawem służą-

32cym nabywszy w Possessyą swoią odebrał a [...] Wierności

33Wasza Woiewodzcy Gawłowski y Inni tak dziś Dobr pomie-

34[reklamant:] nionych

k. 300 (skan 0303, strona prawa)

1nionych Liplan iako y Wielm. Jmcia [?] Wielm. Sienicki Sędzia

2Ziemski Kijowski y pomienionemi y pomienionemi Stanisła-

3wie y Danielu Proboszczu Czermiernicki [?] Liplanscy Bracia

4rodzeni żadnego Prawa y należytości do Dobr tych niemaią-

5y całe nienależące wszyscy W[ierność] Wasza Actori rożne prze-

6szkody czynić do Dobr tych Interessowawszy niesłusznie dzie-

7sięcinę odbierać pszczoły wydzierać miody brać do Podda-

8nych Actoris Lubo ieszcze dla agrawacyi rożney na stro-

9nie mieszkaiących Interessowawszy odbierać y Inne krzyw-

10dy y szkody czynić poczęliście iakoż czynicie y czynić prze-

11chwalacie się Wierność Wasza tey Dziedzice ab impedimentis

12nieewinkuiecie się owszem Samiż przeszkody czynicie a za-

13tym ponieważ y Dobra pomienione dla Zdesolowania W[ierności]

14Wasza rozpędzenia Poddanych Intraty Summie Actori Na-

15leżącey niecorrespondnią do tego ieszcze przeszkody rożne W[ierność]

16Wasza czynicie Tedy tenże Aktor do oddania sobie Sum-

17my tak dwoch tysięcy Złł. Poll. una cum provisione Summy Uro-

18dzonego Kałusowskiego [?] altero tacto ponieważ Actor przez

19tak czas niemały Dobr tych dla Zdesolowania y prze-

20szkody Wierność Wasza trzymać niemożecie iako też y dru-

21giey Summy Dwochset Trzydziestu Złł. Poll. gdy Urodzonych

22Synhaiewskich Małżonkow na tych że Dobrach Liplanach

23y Ostrowie Zawiłym [?] nabytey o szkody z tąd pochodzące y nad-

24grodzenie onych y o Inne pretensye in Termino Iuris Wier-

25ności Waszey enukleowane, na Termin wyż oznaczony po-

26zywa Satisq[ue] parituri et ad praemissa omnia Iudicialiter

27responsuri Dat w Lublinie Anno Millesimo Septingentesimo

28decimo Septimo die tertia Aprilis Za którym to Pozwem on

29Woźny Rok y Termin Stronom obom przed wyż mianowanym

30Sądem zawity ku rosprawie Prawney według Praescriptiey wyż

k. 300v (skan 0304, strona lewa – góra)

1w Pozwie wyrażoney złożył y naznaczył de quo praesens eiu-

2dem Ministerialis Relatio. Jan Mozylski [?] Woźny pisać nie-

3umieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–335); nr na marginesie „31”. Woźny generał szlachetny Jan Mozylski [?] (w rkp. „Mozylski”, w podpisie i w akcie 337 „Moyski”/„Mozyski” [?]) – nowy w tej serii (por. Bazyli MAZYŁOWSKI [?], woźny 1713 – akty 281 i nast.). Pozew wydany w Lublinie 3 IV 1717, doręczony 27 IV 1717 we wsi Liplany [?] poddanemu pozwanych w izbie; relacja zapisana 19 V 1717 przed M. Walewskim Lewkowskim.

Historia dóbr: zmarły bezpotomnie („sterilitur” [?]) Jan Liplenski [?], sekretarz królewski („Sekretarz nasz”), zastawił swoje dziedziczne dobra – wieś Liplany z nową słobódką (18 poddanych, z gruntami, siedliskami, stawem, młynem, polami, sianożęciami, lasami i borami) – Janowi i Annie z Orłożowskich [?] Kałusowskim [?] za 2000 zł pol.; po nich trzymał je syn Aleksander Kałusowski [?], a wnuk Wacław, przyjąwszy od aktora (Rybińskiego) 2000 zł, cedował mu prawo (per cessionem iuris). Michał Synhajewski, namiestnik i rejent grodzki kijowski (zob. akty 90–184), i jego żona Marianna ze Skipotów [?] (w rkp. „Skipotowna” [?]) mieli tam część – Ostrów Zawiły [?] i Moczydło [?] – w zastawie 200 + 30 zł od Wojewódzkich (męża i synów zm. Anny z Liplenskich, Franciszkowej Wojewódzkiej, córki „Krechowego” [?] i siostry Jana); i tę część Rybiński wykupił (230 zł) – zapisy zeznane w aktach grodzkich owruckich. Pozwani – Franciszek Wojewódzki (ojciec), Antoni (syn), Andrzej Gawłowski [?] i inni dziedzice Liplan [?], a także Franciszek na Wojutynie Sienicki, sędzia ziemski kijowski i podstarości grodzki łucki, ks. Daniel, proboszcz „Remiernicki”/„Czermiernicki” [?] (lekcja niepewna), i Stanisław Liplanski [?] – bracia rodzeni – mimo braku praw przeszkadzają aktorowi: pobierają dziesięcinę, wydzierają pszczoły, biorą miód, wkraczają do poddanych. Kilka wyrazów niepewnych: „Wielm. Jmcia [?]”, „nieewinkuiecie się” (= nie ewinkujecie się – nie bronicie (dóbr) od przeszkód, łac. evincere), „Zdesolowania” (= spustoszenia), „altero tacto” (niejasne), „niecorrespondnią” (= nie odpowiadają).

Łacina: in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice libereque recognovit – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; Die vigesima Septima Aprilis – dnia 27 kwietnia; Tenor sequitur – treść następuje; Illustrium Magnificorum Dominorum Tudzież Expulsionum excitationibus seu militarum [?] – (rejestru) spraw jaśnie wielmożnych panów, a także wyzuć, … lub wojskowych (fragment zniekształcony); ad Instantiam Instigatora Sądowego y iego Delatora – na żądanie instygatora sądowego i jego delatora; eo nomine – w tej sprawie; sterilitur [= sterilis] – bezpotomny; per Cessionem iuris – przez cesję prawa; cum Attinentiis – z przynależnościami; in Actis Castrensibus Ovrucensibus – w aktach grodzkich owruckich; latius in se obloquuntur – szerzej w sobie mówią; Vigore – mocą; ab impedimentis – od przeszkód; una cum provisione – wraz z prowizją (odsetkami); in Termino Iuris … enukleowane – w terminie prawnym wyłożone; Satisque parituri et ad praemissa omnia Iudicialiter responsuri – aby zadość uczynić i na wszystko powyższe sądownie odpowiedzieć; Dat[um] w Lublinie Anno Millesimo Septingentesimo decimo Septimo die tertia Aprilis – dano w Lublinie 3 kwietnia 1717; de quo praesens eiusdem Ministerialis Relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego.

Streszczenie

Fragment oryginału. 19 V 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Jan Mozylski [?] zeznał, że 27 IV 1717 zaniósł do wsi Liplany [?] i położył na stole w izbie poddanego pozwanych pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego (Lublin, 3 IV 1717), wydany z instancji instygatora i delatora Jana z Rytna [?] Rybińskiego, stolnika żytomierskiego i sędziego grodzkiego owruckiego, przeciw Franciszkowi i Antoniemu Wojewódzkim, Andrzejowi Gawłowskiemu [?] i innym dziedzicom Liplan [?] oraz przeciw Franciszkowi Sienickiemu, sędziemu ziemskiemu kijowskiemu, ks. Danielowi, proboszczowi, i Stanisławowi Liplanskim [?]. Rybiński nabył prawa zastawne do Liplan (wykupując 2000 zł od Wacława Kałusowskiego [?], spadkobiercy zastawników bezpotomnego sekretarza królewskiego Jana Liplenskiego [?], oraz 230 zł od Michała i Marianny Synhajewskich na Ostrowie Zawiłym [?]), lecz pozwani, nie mając praw do dóbr, pobierają dziesięcinę, wydzierają pszczoły i miód, krzywdzą poddanych i doprowadzili dobra do spustoszenia. Rybiński żąda zwrotu obu sum z prowizją oraz zapłaty szkód. Woźny wyznaczył termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 300v (skan 0304, strona lewa)

1Położenie Pozwu na Trybunał od Wielm.

2Jmci Pana Jana z Rytna Rybinskiego Stolnika

3Żytom. po Ichmściow PP. Piskurow [?] y Innych

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Maia Dziewiętnastego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mści Owru-

7czu Przedemną Mikołaiem Walew. Lewkowskim Namies-

8nikiem na ten czas Podwoiewodztwa y Vices Regentem Grodz-

9kim Generału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami Niniey-

10szemi Grodzkiemi Kijowskiemi Stanowszy oczewisto Wo-

11źny Generał Woiewodztwa Kijowskiego y Innych Szlachetny

12Jan Moyski [?] in vim sui veri ac fidelis Relationis palam

13publice libereq[ue] recognovit. Iż on Roku Teraznieyszego Ty-

14siąc Siedmset Siedmnastego Miesiąca Aprila Dwunastego

15Dnia Pozew seu Przypozew Głowny Trybunalski Koronny

16Lubelski Authentyczny odniosł do wsi Obuchowicz w Wo-

17iewodztwie Kijowskim leżącey Dobr Pozwanych Ichmściow

18y tam ten Pozew we wrota [?] Dworu tameyszego wetknowszy

19od kogo po kogo y w iakiey sprawie by był pisany opowiedział

20Storożowi [?] y Ludziom na wsi y Prawnie publikował Które-

21go Pozwu Tenor iest takowy August Wtory z Bożey Łaski Krol

22Polski Wielki Xiążę Litewski Ruski Pruski Mazowiec-

23ki Żmudzki Inflanski Smolenski Siewierski Kijowski Wołyn-

24[reklamant:] ski

k. 301 (skan 0304, strona prawa – mniejsza karta)

1ski Podolski Podlaski Bracławski y Czernihowski Dziedzicz-

2ny Xiążę Saski y Elector, Urodzonym Kazimirowi y Katary-

3nie Czerkasownie primi voti Proskurzyney Suszczanskiey

4Podczaszyney Kijows. secundi ad praesens Dydynskim Mał-

5żonkom Janowi Michałowi Gabrielowi Braci rodzonym

6Helenie Izabelli y Teresie Siostrom rodzonym in Virgina-

7li Statu zostaiącym Proskurom Suszczanskim Synom y

8Corkom pomienioney Dydynskiey primo voto spłodzonym

9z Assystencyą którey komu należy Prawa należytą z osob

10y ze wszystkich generaliter Wierności Waszey leżących

11ruchomych y Summ pieniężnych przykazuiemy abyście

12Wierności Wasze przed Sądem naszym Głownym Trybu-

13nalskim Koronnym Lubelskim od daty y położenia te-

14go Pozwu za Niedziel Cztyry albo w ten czas gdy ta spra-

15wa z Regestru Woiewodztw Wołynskiego Bracławskie-

16go Czernihowskiego Kijowskiego y Ich Conservat seu Il-

17lustrium Magnificorum Dominorum Tudzież Deputatorum

18excitationibus Lub innego którego kolwiek Regestru

19w Sprawie tey należytego do Sądzenia przypadnie y Sądzona bę-

20dzie Sami osobiście y zawicie staneli ad Instantiam Instiga-

21tora Sądowego y iego Delatora Urodzonego Jana z Rytna [?] Ry-

22binskiego Stolnika Żytomir. Sędziego Grodz. Owruckiego

23Aktora który od stępuiąc Relacyi do Sądu Ziemskiego

24Kijowskiego zapisaney iednak nie od samey sprawy

25Wierność Waszą pozywa y przypozywa do oddania y zapłace-

26nia Summy Trzechset Sześćdziesiąt Złotych una cum

27provisione przez Pozwanych mianowicie przez Jmci Pana Mi-

28chała Proskury Suszczanskiego na Script assecurationis

29de Actu et data eius w sobie zawieraiący u Aktora wziętey

30y pożyczoney o sprzeciwienie się temuż Scriptowi o szkody z tąd

31pochodzące y o Inne pretensye o czym assekuracya pomie-

k. 301v (skan 0305, strona lewa – góra)

1niona y listy latius in se obloquuntur. Aktor Wierność Wa-

2szą na Termin wyż oznaczony pozywa y przypozywa na którym

3iako na zawitym abyście Wierność Wasza staneli Dług

4Trzysta Sześćdziesiąt złotych polskich oraz z Prowizyą zapłaci-

5li Aktorowi Szkody z tąd pochodzące nadgrodzili winom praw-

6nym ratione sprzeciwienia się Scriptowi przypłuche [?] swoię na

7wszystko Sądownie odpowiadaiąc skuteczniey usprawiedliwi-

8li. Pisan w Lublinie Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

9Miesiąca Marca Dziesiątego Dnia za którym to Pozwem

10on Woźny Rok y Termin Stronom obom Powodowey y Poz-

11waney przed Sądem Głownym Trybunalskim Koronnym

12Lubelskim według Praescriptiey w Pozwie wyrażoney Stano-

13wienia się ku rosprawie prawney zawity złożył y naznaczył

14y o tym te swoią Relacyą uczynił y zeznał prosząc iey przy-

15ięcie do Xiąg co y otrzymał. Jan Moyski [?] Woźny pisać nie-

16umieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–336); nr na marginesie „32”. Woźny – „Jan Moyski” [?] (w akcie 336 „Mozylski” [?]; zapewne ten sam woźny, nazwisko niepewne). Tytuł: „po Ichmściow PP. Piskurow” [?] – zapewne zniekształcone „Proskurow”. Pozwani: Kazimierz i Katarzyna z Czerkasów [?] („Czerkasownie”), 1° voto Proskurzyna Suszczańska, podczaszyna kijowska, 2° voto Dydyńscy, małżonkowie, oraz dzieci Katarzyny z 1. małżeństwa – Jan, Michał i Gabriel Proskurowie Suszczańscy oraz panny Helena, Izabela i Teresa (por. akt 320 – manifestacja Sokołowskiej [?] c/a Katarzyna z Czerkasów [?] Dydyńska i synowie Suszczańscy Proskurowie). Pozew (Lublin 10 III 1717) wetknięty 12 IV 1717 we wrota dworu we wsi Obuchowicze (woj. kijowskie), opowiedziany stróżowi i ludziom we wsi. Rybiński, odstępując od relacji wpisanej do sądu ziemskiego kijowskiego (ale nie od samej sprawy), pozywa o zwrot 360 zł z prowizją, pożyczonych Michałowi Proskurze Suszczańskiemu na asekurację (script assecurationis) i o sprzeciwianie się temu skryptowi. „przypłuche [?] swoię” – wyrażenie niejasne.

Łacina: in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice libereque recognovit – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; Pozew seu Przypozew – pozew, czyli przypozew; primi voti … secundi ad praesens – z pierwszego małżeństwa … z drugiego, obecnego; in Virginali Statu – w stanie panieńskim; primo voto spłodzonym – zrodzonym z pierwszego małżeństwa; seu Illustrium Magnificorum Dominorum Tudzież Deputatorum excitationibus – czyli (z rejestru spraw) jaśnie wielmożnych panów, a także z przywołań deputatów; ad Instantiam Instigatora Sądowego y iego Delatora – na żądanie instygatora sądowego i jego delatora; una cum provisione – wraz z prowizją (odsetkami); Script assecurationis de Actu et data eius – skrypt asekuracyjny (z miejscem) wystawienia i datą; latius in se obloquuntur – szerzej w sobie mówią; ratione – z racji.

Streszczenie

Fragment oryginału. 19 V 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Jan Moyski [?] (Mozylski [?]) zeznał, że 12 IV 1717 zaniósł do wsi Obuchowicze (woj. kijowskie), dóbr pozwanych, i wetknął we wrota dworu pozew (przypozew) główny Trybunału Koronnego Lubelskiego (Lublin, 10 III 1717), opowiadając go stróżowi i ludziom. Pozew wydano z instancji instygatora i delatora Jana z Rytna [?] Rybińskiego, stolnika żytomierskiego i sędziego grodzkiego owruckiego, przeciw Kazimierzowi i Katarzynie z Czerkasów [?] (1° Proskurzynie Suszczańskiej, podczaszynie kijowskiej) Dydyńskim oraz jej dzieciom z 1. małżeństwa – Janowi, Michałowi, Gabrielowi, Helenie, Izabeli i Teresie Proskurom Suszczańskim – o zwrot 360 zł z prowizją, pożyczonych Michałowi Proskurze Suszczańskiemu na skrypt asekuracyjny, o sprzeciwianie się temu skryptowi i o szkody. Woźny wyznaczył termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 301v (skan 0305, strona lewa – dół)

1Relacia Położonego Pozwu od Wielm. Jmci

2Pana Rybinskiego Stolnika Żytomir.

3Sędziego Grodz. Owruckiego po Jmci Pa-

4na Szeleniowskiego [?].

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Maia Dziewiętnastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mości

8Owruczu Przedemną Mikołaiem Walew. Lewkowskim

9Namiesnikiem na ten czas Podwoiewodztwa y Vices Regen-

10tem Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego

11y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi

12Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Woiewodztwa Kijow-

13[reklamant:] skiego

k. 302 (skan 0305, strona prawa)

1skiego y Innych Szlachetny Jan Moyski [?] in vim sui ve-

2ri ac fidelis Relationis palam publice libereq[ue] ac per

3expressum dla zapisania do Xiąg ninieyszych Grodzkich

4Kijowskich zeznał. Iż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedm-

5set Siedmnastego dnia Dwudziestego Czwartego Aprila

6Pozew Głowny Trybunalski Koronny Lubelski Authentycz-

7ny na Membranie pisany Sądowi Głownemu Trybu-

8nałowi Koronnemu Lubelskiemu Sądzie należący odniosł

9do wsi Chaniowa [?] w Woiewodztwie Kijowskim leżącey

10y tam ten Pozew niżey mianowanemu Pozwanemu w ręce

11oddawszy o oddaniu y położeniu onego od kogo po kogo

12y w iakiey sprawie by był pisany temuż Pozwanemu o-

13powiedział y prawnie do wiadomości przywiodł Którego

14Pozwu tenor sequitur talis August Wtory z Bożey Łaski

15Krol Polski Wielki Xiążę Litewski Ruski Pruski Ma-

16zowiecki Żmudzki Inflanski Smolenski Siewierski

17Kijowski Wołynski Podolski Podlaski Bracławski Czer-

18nihowski a Dziedziczny Xiążę Saski y Elector. Urodzo-

19nemu Alexandrowi Szeleniowskiemu z osoby y Dobr

20Wierności Twoiey leżących y ruchomych przykazuiemy

21abyś Wierność Twoia przed Sądem naszym Głownym Try-

22bunalskim Koronnym Lubelskim od daty y położenia

23tego Pozwu za niedziel Cztyry albo w ten czas gdy ta

24Sprawa z Regestru Woiewodztw Wołynskiego Bracław-

25skiego Czernihowskiego Kijowskiego y Ich Conservat

26excitationibus Lub innego którego kolwiek sprawie

27tey należytego do Sądzenia przypadnie Sam osobiście

28y zawicie stanął ad Instantiam Instygatora Sądowego

29y iego Delatora Wielm. Jana z Rytna [?] Rybinskiego Stol-

k. 302v (skan 0306, strona lewa)

1nika Żytomirskiego Sędziego Grodzkiego Owruckiego Akto-

2ra który przychylaiący się do Prawa pospolitego y Aresztu An-

3no Millesimo Septingentesimo Decimo Tertio Die Secunda

4Maii zapisanego Wierności Twoiey w Sprawie y Akcyi do

5skrócenia [?] Urodzonego Jmci Pana Jakubskiego [?] życia

6Wierności Twey Szeleniowski [?] który Aktora porąbał

7o co protestacie y Obducta Ministerialis latius oblo-

8quuntur u Wierności Twoiey Szeleniowski [?] we Trzech ty-

9siącach Grzywien Polskich iako nieosiadłego aresztowanego

10wanego y prawnie przyrzeczonego na Termin wyż ozna-

11czony pozywa na którym abyś W[ierność] Twoia Urodzonego Ja-

12kubskiego [?] iako przy aresztowanego w Wierności Twoiey

13dla przysłuchania się Dekretowi Sądu Głownego Trybuna-

14łu Koronnego Lubelskiego stawił a w niestawieniu Sam

15za niego odpowiedział y na wszystko co Wierności Two-

16iey na Terminie prawa proponowano będzie skuteczniey

17usprawiedliwił Pisan w Lublinie Anno Millesimo Se-

18ptingentesimo decimo Septimo Die tertia Aprilis Za

19którym to Pozwem on Woźny Rok y Termin Stronom obom

20Powodowey y Pozwaney przed Sądem Głownym Trybunal-

21skim Koronnym Lubelskim według Praescriptiey w Pozwie

22wyrażoney Zawity ku rosprawie Prawney złożył y naz-

23naczył y o tym te swoią coram officio praesenti uczynił

24y zeznał Relacyą prosząc eam Actis connotari co y otrzy-

25mał. Jan Moyski [?] Woźny pisać nieumieiący.

26[reklamant:] Protestacia

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–337); nr na marginesie „33”. Woźny „Jan Moyski” [?] (zob. akty 336–337). Pozwany Aleksander Szeleniowski [?] – zapewne ten sam, który w akcie 334 pozywa Lenkiewiczów Ipohorskich (tam w tytule „Zdeniewski” [?]); tu nazwisko czytelne jako „Szeleniowski”. Pozew (Lublin 3 IV 1717) doręczony do rąk pozwanego 24 IV 1717 we wsi Chaniowa [?] (woj. kijowskie). Podstawa: areszt zapisany 2 V 1713 (w aktach grodzkich), w którym Szeleniowski [?] jako nieosiadły został zaaresztowany pod zakładem 3000 grzywien – za porąbanie aktora (Rybińskiego) w sprawie o „skrócenie życia” [?] Jakubskiego [?] (obie lekcje niepewne; zdanie zawikłane: „do skrócenia Urodzonego Jmci Pana Jakubskiego życia … Szeleniowski, który Aktora porąbał”). Pozew wzywa Szeleniowskiego, by stawił Jakubskiego [?] jako zaaresztowanego przy nim, a w razie niestawienia sam odpowiadał. W rkp. „aresztowanego / wanego” – powtórzenie sylaby na przełomie wiersza.

Łacina: in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie; tenor sequitur talis – treść następuje taka; excitationibus – (z rejestru) przywołań; ad Instantiam Instygatora Sądowego y iego Delatora – na żądanie instygatora sądowego i jego delatora; Anno Millesimo Septingentesimo Decimo Tertio Die Secunda Maii – roku 1713 dnia 2 maja; protestacie y Obducta Ministerialis latius obloquuntur – protestacje i obdukcja woźnego szerzej mówią; Anno Millesimo Septingentesimo decimo Septimo Die tertia Aprilis – roku 1717 dnia 3 kwietnia; coram officio praesenti – przed niniejszym urzędem; eam Actis connotari – aby ją zapisać do akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 19 V 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Jan Moyski [?] zeznał, że 24 IV 1717 doręczył do rąk Aleksandra Szeleniowskiego [?] we wsi Chaniowa [?] (woj. kijowskie) pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego (Lublin, 3 IV 1717), wydany z instancji instygatora i delatora Jana z Rytna [?] Rybińskiego, stolnika żytomierskiego i sędziego grodzkiego owruckiego. Rybiński, opierając się na areszcie zapisanym 2 V 1713, w którym Szeleniowski [?] jako nieosiadły został zaaresztowany pod zakładem 3000 grzywien za porąbanie go (sprawa o zamach na życie Jakubskiego [?] – szczegóły niejasne), pozywa go, by stawił przed Trybunałem zaaresztowanego przy nim Jakubskiego [?] dla wysłuchania dekretu, a w razie niestawienia sam za niego odpowiadał. Woźny wyznaczył termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 303 (skan 0306, strona prawa)

1Protestacia cum Obductione Jmci Pana

2Czarnoluskiego [?] przeciwko Wielm.

3Jmci Panu Manieckiemu [?] Podczasze-

4mu Kijowskiemu y Innym

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Maia Dziewiętnastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mści

8Owruczu, Przedemną Mikołaiem Walew. Lewkowskim

9Namiesnikiem na ten czas Podwoiewodztwa y Vices Re-

10gentem Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego,

11y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Com-

12parens personaliter Urodzony Jmci Pan Antoni Czar-

13noluski [?] Sługa Wielm. Jmci Pana Antoniego z Trypo-

14la Trypolskiego Chorążego Owruckiego Starosty Wysz-

15grodzkiego, Sędziego Grodz. Generału Woiewodztwa Kijow-

16skiego windykuiąc iawney y publiczney Konfuzyi y o-

17pressyi tak Wielm. Jmci Pana Antoniego z Trypola

18Trypolskiego Chorążego Owruc. iako y swoiey solenni-

19ter magnoq[ue] cum dolore przed Urzędem y Aktami Niniey-

20szemi Grodzkiemi Kijowskiemi przeciwko Wielm. Jmci Pa-

21nu Krzysztofowi Manieckiemu [?] Podczaszemu Kijowskie-

22mu tudzież Sługom y Czeladzi Jmci po Imionach y prze-

23wiskach Samemuż Jmci Obwinionemu lepiey wiadomych

24y znaiomych quorum Statuitio przed Sąd dla wskazania na

25nich win Prawnych urgebit świadczył y Protestował się o to.

26Iż wyż mianowany Obwiniony Jmci Pan Maniecki [?] Podczaszy

27Kijowski niewiedząc quo praetextu tak do Pana Protestantis

k. 303v (skan 0307, strona lewa)

1iako y Samego Protestanta iakowyś gniew y skryty rankor nie-

2respektuiąc na Rygor Prawa pospolitego Roku teraznieyszego

3Tysiąc Siedmset Siedmnastego dnia Szesnastego [?] Maii w Mie-

4ście Jego Krolewskiey Mści Owruczu Podczas Swiąt Zielonych

5Świąt in Absentia wyż mianowanego Wielm. Jmci Pana

6Trypolskiego Chorążego Owruckiego z Wielmożną Jeymść

7Panią Chorążyną Owrucką Panią swoią na Nabożeń-

8stwo przyiachałego umyślnie godząc na Konfuzyą y o-

9bełgę [?] tak Pana Comparentis iako y samego Comparenta

10Zaprosiwszy do Rezydencyi swoiey w Zamku Owruckim

11Łaski Ichmściow Xięży Societatis IESU pozwoloney oka-

12zyą do zwady daiąc Protestantowi nic sobie niewinnego

13[...] [?] y ośmielił się Jmci Podobało dyffamować w-

14szystko Protestans patientissime znosił iednakże Jmci

15nieustaiąc w przedsięwzięciu złem y swoiey zawziętość

16ad effectum przywodząc wyż mianowanego Wielm. Jmci

17Pana Trypolskiego Chorążego Owruckiego słowami uszczypli-

18wemi Honorowi Szlacheckiemu wielce szkodzącemi dyffamo-

19wać począł a potym Protestantowi nic sobie niewinnemu pię-

20ścią w gębę dawszy zawołał na sług swoich aby Jmci Obwi-

21nionemu Szablę dali y Sami rąbali którzy Słudzy rozkaz

22Pana swego wypełniaiąc Szablę Jmci Obwinionemu dawszy

23Sami wespoł z Jmcią Obwinionym Protestanta rąbali y kaleczy-

24y razow Cztyry ciężkich zadali ieden w gębę z lewey strony dru-

25gi w brodę trzeci y Czwarty w Rękę lewą z naruszeniem kości

26na którą kalekować musi zadali y mało o śmierć zdrowia

27nieprzyprowadzili, tym się nie kontentuiąc gdy tenże Pro-

28testans unosząc życie swoie do gospody uciekał Jegomć

29[reklamant:] obwiniony

k. 304 (skan 0307, strona prawa)

1Obwiniony Samopiąt [?] drugi [?] całe [?] Protestanta nieżywić goniąc

2na mieście przed Karczmą w Mieście Owruczu będącą in prae-

3sentia wielu Ichmściow Szlachty Obywatelow Woiewodztwa

4Kijowskiego Tudzież Boiar y mieszczan Owruckich tak

5Protestanta iako wyż pomienionego Wielm. Jmci Pana

6Chorążego Owruckiego y całą Familią Ichmściow Panow

7Trypolskich dyffamował y Honor szarpał przez co Jmci

8Obwiniony Prawo pospolite na siebie y Dobra swoie zawziął

9y zaciągnął a Protestanta do szkod y kalectwa przywiodł

10a zatym tenże Protestans tak o dyffamacyą Pana swego iako

11o porąbanie y skaleczenie swoie Tudzież o szkody y winy pra-

12wne z tąd pochodzące iterum iterumq[ue] protestował się y

13deklarował z Jmcią Obwinionym Iure agere Salvam tey

14Protestacyi swoiey zostawiwszy meliorationem vel per Cita-

15tionem Correctionem, Et incontinenti tenże Protestans sta-

16wił Woźnego Generała Woiewodztwa Kijowskiego y Innych

17Szlachetnego Bazylego Sienkiewicza który stano-

18wszy na Urzędzie in praesentia Urodzonych Ichmściow

19Panow Karola Grossa [?] Jakuba Przyborowskiego y Innych

20wielu Ichmściow na ten czas przytomnych widział y o-

21glądał rany y razy pierwszy na Twarzy z lewey strony

22drugi na brodzie trzeci y czwarty na Ręce lewey z naru-

23szeniem kości Kontusz y Żupan we czterech mieyscach prze-

24cięty y wszytek krwią zbroczony które rany y razy mie-

25nił sobie Protestans być stałe y zadane przez Jmci Pa-

26na Manieckiego Podczaszego Kijowskiego y to też słyszał

27Iż tenże Jmci Pan Maniecki Podczaszy Kijowski za-

k. 304v (skan 0308, strona lewa – góra)

1Protestantem Samopiąt [?] goniąc na mieście przed Karczmą

2Wielm. Jmci Pana Trypolskiego Chorążego Owruckiego Protes-

3tanta in praesentia wielu Ichmściow Szlachty Tudzież

4Boiar y Mieszczan Owruckich dyffamował co widzia-

5wszy y słyszawszy Relacyą swoię przedemną Urzędem

6Urzędem uczynił y zeznał y prosili mnie Urzędu tak

7Protestans swoiey Protestacyi iako y Woźny Obdukcyi

8Relacyi aby do Xiąg ninieyszych przyięte y zapisane

9były co y otrzymali. Antoni Czarnoluski [?]. Bazyli

10Sienkiewicz Woźny pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–338); nr na marginesie „34”. Protestujący – Antoni Czarnoluski [?] (podpis „Czarnoluski”; lekcja niepewna), sługa (dworzanin) Antoniego z Trypola Trypolskiego, chorążego owruckiego, starosty wyszogrodzkiego [?] (w rkp. „Wyszgrodzkiego”), sędziego grodzkiego kijowskiego (por. plac Trypolskich w Owruczu – akty 312 i nast.). Obwiniony – Krzysztof Maniecki [?], podczaszy kijowski (lekcja nazwiska niepewna). Zajście w Owruczu „podczas Świąt Zielonych Świąt” – 16 [?] V 1717 (Zielone Świątki w 1717 r. przypadły 16 V – zgodnie z odczytem „Szesnastego”), w rezydencji Manieckiego [?] w zamku owruckim („łaski Ichmściów Xięży Societatis Iesu pozwoloney” – w budynku udostępnionym przez jezuitów owruckich) i potem na ulicy przed karczmą. Obdukcja woźnego Bazylego Sienkiewicza w obecności Karola Grossa [?] i Jakuba Przyborowskiego: rana na twarzy z lewej strony, na brodzie, dwie na lewej ręce z naruszeniem kości; kontusz i żupan przecięte w czterech miejscach i zakrwawione. Kilka miejsc niejasnych: „obełgę” [?] (= obelgę), „[...] [?] y ośmielił się” (wyrazy niejasne, może „trzy razy …”), „Samopiąt” [?] (= sam piąty – z czterema innymi?), „drugi [?] całe [?] … nieżywić goniąc”; „kaleczy-” bez zakończenia wyrazu na przełomie wiersza; „Urzędem / Urzędem” – powtórzenie.

Łacina: cum Obductione – z obdukcją (oględzinami ran); Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; solenniter magnoque cum dolore – uroczyście i z wielkim bólem; quorum Statuitio przed Sąd dla wskazania na nich win Prawnych urgebit – których stawienie przed sąd … (powód) będzie popierał; quo praetextu – pod jakim pretekstem; Comparentis – stawającego; in Absentia – pod nieobecność; Societatis IESU – Towarzystwa Jezusowego; patientissime – najcierpliwiej; ad effectum – do skutku; in praesentia – w obecności; iterum iterumque – raz po raz; Iure agere – dochodzić prawem; Salvam … zostawiwszy meliorationem vel per Citationem Correctionem – zastrzegłszy sobie poprawę (protestacji) lub sprostowanie przez pozew; Et incontinenti – i natychmiast.

Streszczenie

Fragment oryginału. 19 V 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, Antoni Czarnoluski [?], sługa Antoniego z Trypola Trypolskiego, chorążego owruckiego, starosty wyszogrodzkiego [?] i sędziego grodzkiego kijowskiego, zaniósł protestację przeciw Krzysztofowi Manieckiemu [?], podczaszemu kijowskiemu, i jego sługom: w Zielone Świątki 1717 (16 [?] V), gdy Trypolski z żoną przyjechał do Owrucza na nabożeństwo, Maniecki [?] zaprosił Czarnoluskiego [?] do swej rezydencji w zamku owruckim (użyczonej przez jezuitów), znieważał słowami jego i jego pana, uderzył go pięścią w twarz, kazał sługom podać sobie szablę i wraz z nimi go porąbał (cztery ciężkie rany – twarz, broda, lewa ręka z uszkodzeniem kości, grożące kalectwem); gdy ranny uciekał do gospody, gonił go z kilkoma ludźmi i przed karczmą w obecności szlachty, bojar i mieszczan owruckich zniesławiał jego i całą rodzinę Trypolskich. Woźny generał Bazyli Sienkiewicz w obecności Karola Grossa [?] i Jakuba Przyborowskiego obejrzał rany oraz przecięty i zakrwawiony kontusz i żupan. Podpisy: Antoni Czarnoluski [?]; woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 304v (skan 0308, strona lewa)

1Położenie Pozwu na Trybunał od Jmci

2Pana Niemirycza [?] Komornika Ziem.

3Kijows. po Ichmściow Panow Proskurow

4Suszczanskich Podczaszycow Kijowskich

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Maia Dwudziestego Pierwszego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mści

8Owruczu Przedemną Mikołaiem Walew. Lewkowskim

9Namiesnikiem na ten czas Podwoiewodztwa y Vices Regen-

10tem Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego y

11Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Sta-

12nowszy oczewiście Woźny Generał Woiewodztwa Kijow-

13skiego y Innych Szlachetny Bazyli Sienkiewicz w moc

14prawdziwey wierney y skuteczney Relacyi swoiey iawnie

15ustnie y dobrowolnie dla zapisania do Akt ninieyszych

16[reklamant:] Grodzkich

k. 305 (skan 0308, strona prawa)

1Grodzkich Kijowskich zeznał. Iż on Roku teraznieyszego

2Tysiąc Siedmset Siedmnastego Dnia Dziewiętnastego

3Maia Pozew Głowny Trybunalski Koronny Lubelski na

4Membranie Authentycznym pisany temuż Sądowi Głowne-

5mu Trybunałowi Koronnemu Lubelskiemu Sądzie nale-

6żący odniosł do wsi Carow [?] w Woiewodztwie Kijowskim

7a Powiecie Owruckim leżącey y tam ten Pozew w Izbie

8na Stole robocego [?] Wasila Carenka położył o położeniu

9onego od kogo po kogo y w iakiey Sprawie by był pisany pra-

10wnie opowiedział y do wiadomości przywiodł Którego Pozwu

11tenor sequitur eiusmodi. August Wtory z Bożey Łaski Krol

12Polski Wielki Xiążę Litewski Ruski Pruski Mazowiecki

13Żmudzki Inflanski Smolenski Siewierski Kijowski Wo-

14łynski Podolski Podlaski Bracławski Czernihowski

15a Dziedziczny Xiążę Saski y Elector. Urodzonym Kataty-

16nie Czerkasownie primi voti Proskurzyney Podczaszyney

17Kijowskiey secundi ad praesens Kazimirzowey Dydynskiey

18cum assistentia maritali de iure debita Matce Jano-

19wi Michałowi y Gabrielowi Suszczanskim Proskurom

20Synom Tudzież Janowi Detennickiemu [?] nescitur quovis

21Iure titulo do Dobr wsi Żukowicz [?] Interessantowi z osob

22y ze wszystkich generaliter Dobr Wierności Waszych leżą-

23cych Wierność Wasza przed Sądem Naszym Głownym

24Trybunalskim Koronnym Lubelskim od daty y położe-

25nia tego Pozwu za Niedziel Cztyry albo w ten czas gdy ta

26Sprawa z Regestru Woiewodztw Wołynskiego Bracławskiego

k. 305v (skan 0309, strona lewa)

1Czernihowskiego Kijowskiego y Ich Conservat Lub też Mi-

2litarium Cassandarum Expulsionum Graviorum excessuum

3albo innego iakowego kolwiek Sprawie tey należytego do

4Sądzenia przypadnie y przywołana będzie Sami osobiś-

5cie y zawicie staneli na Instancyą Instigatora Sądowe-

6go y iego Delatora Urodzonego Antoniego Joachima

7Niemiryckiego Komornika Ziemskiego Kijowskie-

8go Aktora który przychylaiący się we wszystkim do Pra-

9wa pospolitego y Zapisu Cessionis od Urodzoney Bogu-

10miły Szermianki [?] zeszłego niegdy Urodzonego Andrze-

11ia Sokołowskiego pozostałey Małżonki wdowy Dobr wsi

12Żuhowicz [?] y Steblow [?] Vigore Iurium Suorum Paniey o praw-

13niey y dożywotniey in rem et personam teraznieyszego Akto-

14ra danego y służącego de Actu eius Anno Millesimo Sep-

15tingentesimo decimo Septimo Die vigesima Secunda

16Aprilis w Owruczu spisanego Eodem actu coram Ac-

17tis Castrensibus Kijoviensibus personaliter zeznanego

18Tudzież Zapisow Testamentow Possessyi Protestacyi Re-

19lacyi Originalnych Pozwow Decretow y całego Processu

20Prawnego ea in causa aż podziśdzień zaszłego Wierność

21Waszą pozywa o to Iż Wierność Wasza sprzeciwiwszy

22się Decretowi Sądu Ziemskiego Kijowskiego de Ac-

23tu eius Anno Millesimo Septingentesimo decimo quin-

24to Die vigesima Secunda Martii w Owruczu między

25wyż mianowaną Urodzoną Bogumiłą Szermianką [?]

26Andrzeiową Sokołowską Iuris datorką Actoris z iedney

27[reklamant:] a Wiernością

k. 306 (skan 0309, strona prawa)

1a Wiernością Waszą z drugiey strony Stałemu y ferowa-

2nemu którym nakazano aby Wierność Wasza Dobra wsi

3Żuhowicz [?] z których expulsyą uczyniliście ab Actu decre-

4ti in quatuor Septimanis in praesentia Urzędu Ziemskie-

5go Kijowskiego kosztem swoim sprowadzonego tęż

6Urodzoną Sokołowską reindukowaliście y onęż w Pos-

7sessyą podali Wierność Wasza do szkod większych Urodzo-

8ną Sokołowską przywodząc na terminie Decretem naznaczo-

9nym Urzędu Ziemskiego Kijowskiego niesprowadziliście y w Do-

10bra nie reinducowaliście w czym zaś Urodzona Sokołowska

11widząc iawne sprzeciwienie się Wierności Waszey pomie-

12nionemu Decretowi swoim kosztem Urząd Ziemski Kijow-

13ski sprowadziwszy Inquisitis z strony swoiey wywiodła któ-

14ry Urząd iurisdicią [?] do Decretu swego Urodzoney Sokołow-

15skiey pomienione Dobra Żuhowicze [?] y Steblowy [?] w całą Pos-

16sessyą podał o czym pomieniony Decret reinductionis In-

17quizycia Tradycia Possessyia fusius in se obloquuntur. Wier-

18ność Wasza a nay bardziey Wierność Twoia Michale Suszczań-

19ski Proskura niewiedzieć czyli cum Consensu wszystkich Wier-

20ności Waszych czy też suo proprio ausu nieuważaiąc na Pra-

21wo pospolite ani Decret Ziemski Kijowski Tudzież Trady-

22cyą y Possessyą Anno Millesimo Septingentesimo decimo

23Sexto [?] In Augusto Dobr wsi Żuhowiczow przyiachawszy na

24wieś u Chołoba [?] Gospodą stanowszy przysłałeś w przod Urodzo-

25nego Liplanskiego [?] aby Urodzona Sokołowska Iuris datorka

26Actoris dobrowolnie z Dobr ustąpiła która chcąc in possessia [?]

k. 306v (skan 0310, strona lewa)

1Possessione zostawać Iuribus suis excusowała się Wierność

2Twoia powtórnie Urodzonego Jankowskiego przysławszy żeby-

3łaś Iuris datorka Actoris na mediacyą Przyiacielską zezwo-

4lić chciała affektowałeś w czym wszystkim zaś Urodzona

5Sokołowska będąc w Sieroctwie annuendo affectationi Wier-

6ności Twoiey niedenegując owszem życząc sobie pokoiu

7aby podczas Sami electionis Deputatorum w Żytomierzu agi-

8tuiącego się iaka decizia Przyiacielska ferowana będzie

9przystąpiła. Tedy Wierność Twoia gotując nawiększą

10szkodę y ruinę oney Przyiacioł nie uprosiwszy assekurował

11aby nie udaiące się w dalsze expensa Iuris zgodziły się

12deklaruiąc assekuruiąc się do oddania Summy w Zapisach

13y Testamentach Zapisaney żadney przeszkody Sami przez się

14ani przez Subordinowane osoby czynić y zadawać niemiećcie [?]

15na co rzetelny kwit assekuracyą in scriptis dałeś która asse-

16kuracya znać per Subordinatam personam Wierność

17Twoia w Gospodzie in absentia teyże Urodzoney Sokołow-

18skiey z między papierow wykradł temu wszystkiemu Wier-

19ność Twoia sprzeciwiwszy do mianowaney wsi Żuhowiczow [?]

20przyiachawszy y wszelkie ruchomości własne Urodzoney So-

21kołowskiey iako to bydło konie et tota Supellectilia zabra-

22wszy chłopom tameczym aby żadney powinności oney

23nie pełnili w Rzece Uszy [?] y Jeziorach także w Drzewach bart-

24nych fructificowaniu niedopuścili przykazałeś iakoż

25Poddani rozkaz Wierności Twoiey wypełniaiąc żadney

26naymnieyszey rzeczy tak powinności odbywać iako

27w Rzece y Jeziorach łowienia Ryb zabronili y całe

28[reklamant:] powtorne

k. 307 (skan 0310, strona prawa)

1powtorną expulsyą z pomienionych Dobr Żuhowicz [?] uczyni-

2li przeto Wierność Wasza Prawu pospolitemu sprzeciwiwszy

3się winy na siebie y Dobra swoie w Prawie pospolitym opisa-

4ne zawzieliście y zaciągneli a Urodzoną Sokołowską do

5szkod na kilka Tysięcy Złło. Poll. przywiedliście y przypra-

6wili a zatym modernus Actor tak o sprzeciwienie się Dekreto-

7wi Ziemskiemu Kijowskiemu in puncto reinductionis in

8Bona in eo ex eadem iterato expulsionis iako też o przywro-

9cenie ruchomości zabranych Tudzież de nullitate et in-

10validitate wyż mianowanego kwitu rzetelnego niemniey

11o szkody y winy prawne z tąd pochodzące Actor Wierność

12Waszą na termin wyż oznaczony pozywa na którym

13iako na zawitym abyście staneli y na wszystko Sądownie

14odpowiadaiąc skuteczniey usprawiedliwili. Pisan w Lu-

15blinie Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego dnia Piętna-

16go [?] Maia za którym to położonym Pozwem tenże pomie-

17niony Woźny Rok y Termin Stronom obom Powodowey

18y Pozwaney przed Sądem Głownym Trybunalskim Ko-

19ronnym Lubelskim według Praescriptiey wyż w Pozwie wyra-

20żoney Stanowienia się zawity ku rosprawie prawney zło-

21żył y praefigował o czym swoią prawdziwą przedemną

22Urzędem uczynił y zeznał Relacyą prosząc eam Actis con-

23notari Co y otrzymał Bazyli Sienkiewicz Woźny pi-

24sać nie umieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–339); nr na marginesie „35”. Powód w tytule „Niemirycza” [?], w tekście „Antoniego Joachima Niemiryckiego” – A. J. NIEMIRYCZ, komornik ziemski kijowski (akty 326, 327, 335). Pozew (Lublin, „dnia Piętna[ste]go Maia” 1717 – w rkp. „Piętna-/go”) doręczony 19 V 1717 we wsi Carów [?] (pow. owrucki) – położony na stole w izbie „robocego” [?] (roboczego, tj. poddanego) Wasila Carenka. Niemirycz występuje jako cesjonariusz Bogumiły z Szermanów [?] (w rkp. „Szermianki”, „Szermianką”; w akcie 320 – „z Szyrmanów [?]”), wdowy po Andrzeju Sokołowskim, dożywotniczki dóbr Żuhowicze [?] i Steblów [?] – cesja spisana w Owruczu 22 IV 1717 i zeznana w aktach grodzkich kijowskich (por. manifestację Sokołowskiej – akt 320, 24 III 1717). Przebieg sporu: dekret sądu ziemskiego kijowskiego (Owrucz 22 III 1715) nakazał pozwanym reindukcję Sokołowskiej w ciągu 4 tygodni; wobec niewykonania sama sprowadziła urząd ziemski, który ją wprowadził (reindukcja, inkwizycja, tradycja); w sierpniu 1716 [?] Michał Proskura Suszczański, zjechawszy do Żuhowicz, przez Liplanskiego [?] i Jankowskiego nakłaniał ją do ustąpienia, obiecał polubowne rozstrzygnięcie na sejmiku deputackim w Żytomierzu i dał asekurację na piśmie, którą potem przez podstawioną osobę wykradł z jej papierów w gospodzie; następnie zabrał jej ruchomości (bydło, konie, sprzęty), zakazał chłopom świadczyć powinności i łowić ryby w rzece Uż [?] (w rkp. „w Rzece Uszy”) i jeziorach oraz korzystać z barci, i dokonał powtórnego wyrugowania. Pozwani: Katarzyna z Czerkasów [?], 1° Proskurzyna, podczaszyna kijowska, 2° Kazimierzowa Dydyńska, synowie Jan, Michał, Gabriel Proskurowie Suszczańscy oraz Jan Detennicki [?], nie wiadomo jakim tytułem zainteresowany dobrami Żuhowicze [?]. Kilka wyrazów niepewnych: „robocego” [?], „Steblowy” [?], „iurisdicią” [?], „niemiećcie” [?] (= nie mieć), „Sexto” [?] (rok 1716 – lekcja niepewna), „u Chołoba [?] Gospodą stanowszy”, „Uszy” [?].

Łacina: tenor sequitur eiusmodi – treść następuje taka; primi voti … secundi ad praesens – z pierwszego małżeństwa … obecnie z drugiego; cum assistentia maritali de iure debita – z asystencją męża należną z prawa; nescitur quovis Iure titulo – nie wiadomo jakim tytułem prawnym; Militarium Cassandarum Expulsionum Graviorum excessuum – (rejestr spraw) wojskowych, kasacyjnych, wyzuć i cięższych ekscesów; Zapis Cessionis – zapis cesji; Vigore Iurium Suorum – mocą swych praw; in rem et personam – na rzecz i osobę; de Actu eius Anno Millesimo Septingentesimo decimo Septimo Die vigesima Secunda Aprilis – z datą 22 kwietnia 1717; Eodem actu coram Actis Castrensibus Kijoviensibus personaliter zeznanego – tegoż dnia osobiście zeznanego przed aktami grodzkimi kijowskimi; ea in causa – w tej sprawie; Anno Millesimo Septingentesimo decimo quinto Die vigesima Secunda Martii – 22 marca 1715; Iuris datorka – cedentka (dawczyni prawa); ab Actu decreti in quatuor Septimanis – w ciągu czterech tygodni od dekretu; Inquisitis – świadkami (inkwizycji); reinductionis – reindukcji (ponownego wprowadzenia w dobra); fusius in se obloquuntur – obszerniej w sobie mówią; cum Consensu – za zgodą; suo proprio ausu – własną śmiałością (z własnej woli); In Augusto – w sierpniu; in possessia [?] … Iuribus suis – w posiadaniu … przy swoich prawach; annuendo affectationi – przychylając się do życzenia; electionis Deputatorum – (w czasie) elekcji deputatów (na Trybunał); decizia – decyzja; in scriptis – na piśmie; per Subordinatam personam – przez podstawioną osobę; in absentia – pod nieobecność; et tota Supellectilia – i całe sprzęty; fructificowaniu – korzystaniu z pożytków; in puncto reinductionis in Bona in eo ex eadem iterato expulsionis – w punkcie reindukcji w dobra, w tym ponownego z nich wyrugowania; de nullitate et invaliditate – o nieważność i bezskuteczność; praefigował – wyznaczył; eam Actis connotari – aby ją zapisać do akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 21 V 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Bazyli Sienkiewicz zeznał, że 19 V 1717 zaniósł do wsi Carów [?] (pow. owrucki) i położył na stole w izbie poddanego Wasila Carenka pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego (Lublin, 15 V 1717), wydany z instancji instygatora i delatora Antoniego Joachima Niemirycza (Niemiryckiego), komornika ziemskiego kijowskiego, cesjonariusza Bogumiły z Szermanów [?] Sokołowskiej, wdowy po Andrzeju, dożywotniczki dóbr Żuhowicze [?] i Steblów [?], przeciw Katarzynie z Czerkasów [?] (1° Proskurzynie, 2° Kazimierzowej Dydyńskiej), jej synom Janowi, Michałowi i Gabrielowi Proskurom Suszczańskim oraz Janowi Detennickiemu [?]. Pozwani nie wykonali dekretu ziemskiego kijowskiego z 22 III 1715 o reindukcji Sokołowskiej w Żuhowicze; gdy urząd ziemski ją wprowadził, Michał Proskura nakłonił ją obietnicą polubownego układu i asekuracją na piśmie (potem wykradzioną) do ustępstw, a następnie zabrał jej ruchomości, zakazał poddanym powinności, rybołówstwa i bartnictwa i powtórnie ją wyrugował. Powód pozywa o sprzeciwienie się dekretowi, powtórne wyrugowanie, zwrot ruchomości, nieważność kwitu, szkody i winy. Woźny wyznaczył termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 307 (skan 0310, strona prawa – dół)

1Położenie Pozwu na Trybunał od Wielm. Jmci

2Pana Trypolskiego Chorążego Owruckiego Starosty

3Wyszgrodzkiego Sędziego Grodzkiego Gene-

k. 307v (skan 0311, strona lewa)

1rału Woiewodztwa Kijowskiego po

2Wielm. Ichmściow Panow Bokumow

3Ciwunow Stolnikow Trockich Małżonkow

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Maia Dwudziestego Wtorego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mści Owru-

7czu Przedemną Mikołaiem Walew. Lewkowskim Namies-

8nikiem na ten czas Podwoiewodztwa y Vices Regentem Grodz-

9kim Generału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami Ninieysze-

10mi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy oczewisto Woźny

11Generał Woiewodztwa Kijowskiego y Innych Szlachetny Ba-

12zyli Sienkiewicz w moc prawdziwey wierney y skuteczney

13Relacyi swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie dla zapi-

14sania do Akt Ninieyszych zeznał. Iż on Roku teraznie-

15yszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego Dnia Dwudzie-

16stego Maii Pozew albo Przypozew Głowny Trybunalski

17Koronny Lubelski Authentyczny, temuż Sądowi Głowne-

18[mu] Trybunału Koronnego Lubelskiego Sądzie należący odniosł

19do wsi Juwły [?] w Woiewodztwie Kijowskim a Powiecie Ow-

20ruckim leżącey y tam ten Pozew Woytowi tameczemu

21w Ręce oddał o oddaniu y położeniu tego Pozwu od kogo

22po kogo y w iakiey sprawie by był pisany opowiedział

23y prawnie do wiadomości przywiodł. Pisany ten Pozew

24ad Instanciam Instigatora Sądowego y iego Delatora

25Wielmożnego Jmci Pana Antoniego z Trypola Try-

26polskiego Chorążego Owruckiego Starosty Wyszgrodzkie-

27go Sędziego Grodzkiego Generału Woiewodztwa Kijowskiego

28[reklamant:] Aktora

k. 308 (skan 0311, strona prawa)

1Actora po Wielm. Ichmściow Panow Leona y Joanny Ry-

2bełowny [?] primi voti Michałowey Nieczaiowey Starościny Nosow-

3skiey secundi ad praesens Bokumowey Ciwunow y Stolnikow Troc-

4kich Małżonkow Pozwanych w sprawie y Akcyi reviviscendo [?]

5Causam post fata wyż mianowanego Jmci Pana Michała

6Nieczaia Starosty Nosowskiego et post mutatum Statum

7Vidualem in Matrimonialem cum assistentia Marita-

8li de iure debita Tudzież przychylaiący się we wszyt-

9kim do Prawa pospolitego y Processu Prawnego Protes-

10tacyi Relacyi Originalnych Pozwow wpisow Condem-

11nat iako też post translapsos quovis Terminos Ratio-

12ne variarum violentiarum et praetensionum in eodem

13Processu expressarum aż podziśdzień zaszłego o czym po-

14mieniony Proces y Oryginalny Pozew fusius in se oblo-

15quitur Intentowaney Za którym położonym Pozwem ten-

16że Woźny Rok y Termin Stronom obom powodowey y

17Pozwaney przed Sądem Głownym Trybunalskim Koron-

18nym Lubelskim od daty y położenia tego Pozwu za Nie-

19dziel Cztery albo w ten czas gdy ta sprawa z Regestru Wo-

20iewodztw Wołynskiego Bracławskiego Czernihowskiego

21Kijowskiego y Ich Conservat albo innego iakowego kolwiek

22Sprawie tey należytego do Sądzenia przypadnie Stanowie-

23nia się zawity ku rosprawie prawney złożył y naznaczył

24y o tym swoię prawdziwą przedemną Urzędem uczynił

25y zeznał Relacyą prosząc eam Actis connotari co y otrzy-

26mał. Bazyli Sienkiewicz Woźny pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–340); nr na marginesie „36” (nr aktu 341 dopisany ołówkiem na k. 307v). Tytuł zaczyna się u dołu k. 307, ciąg dalszy na k. 307v. Pozwani: Leon Bokum i Joanna z Rybełów [?] (w rkp. „Rybełowny” [?]), 1° voto Michałowa Nieczajowa, starościna nosowska, 2° voto Bokumowa – małżonkowie, ciwunowie i stolnikowie troccy (ciwun – urzędnik ziemski w województwie trockim). Powód – Antoni z Trypola Trypolski, chorąży owrucki, starosta wyszogrodzki [?] i sędzia grodzki kijowski (por. akt 339) – wznawia (reviviscendo) sprawę po śmierci Michała Nieczaja, starosty nosowskiego, i po wtórnym zamężściu wdowy; przedmiotem są różne gwałty i pretensje opisane we wcześniejszym procesie (protestacje, relacje, pozwy, kondemnaty) – szczegółów pozew tu nie podaje. Pozew doręczony 20 V 1717 do rąk wójta we wsi Juwły [?] (lekcja niepewna; pow. owrucki). Wyrazy niepewne: „reviviscendo” [?] (w rkp. „revifscendo”), „Termines”/„Terminos”.

Łacina: ad Instanciam Instigatora Sądowego y iego Delatora – na żądanie instygatora sądowego i jego delatora; primi voti … secundi ad praesens – z pierwszego małżeństwa … obecnie z drugiego; reviviscendo Causam – wznawiając sprawę; post fata – po śmierci; post mutatum Statum Vidualem in Matrimonialem – po zmianie stanu wdowiego na małżeński; cum assistentia Maritali de iure debita – z asystencją męża należną z prawa; post translapsos quovis Terminos – po upływie jakichkolwiek terminów; Ratione variarum violentiarum et praetensionum in eodem Processu expressarum – z racji różnych gwałtów i pretensji wyrażonych w tymże procesie; fusius in se obloquitur – obszerniej w sobie mówi; eam Actis connotari – aby ją zapisać do akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 22 V 1717 na urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem [?] Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Bazyli Sienkiewicz zeznał, że 20 V 1717 zaniósł do wsi Juwły [?] (pow. owrucki) i oddał do rąk tamtejszego wójta pozew (przypozew) główny Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany z instancji instygatora i delatora Antoniego z Trypola Trypolskiego, chorążego owruckiego, starosty wyszogrodzkiego [?] i sędziego grodzkiego kijowskiego, przeciw Leonowi i Joannie z Rybełów [?] (1° Michałowej Nieczajowej, starościnie nosowskiej) Bokumom, ciwunom i stolnikom trockim – o wznowienie po śmierci Michała Nieczaja sprawy o różne gwałty i pretensje, toczącej się już wcześniej (protestacje, pozwy, kondemnaty). Woźny wyznaczył termin w Trybunale. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 308 (skan 0311, strona prawa – dół)

1Manifestacia Jmci Pana Walew. Lewkow-

2skiego Woyskiego Żytomirskiego Komorni-

3ka Granicznego Kijowskiego przeciwko Jmci

4Panu Stefańskim [?] Gubernatorom Koreckim

5Małżonkom y Innym

k. 308v (skan 0312, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

2Miesiąca Maia Dwudziestego Czwartego Dnia

3Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mści

4Owruczu Przedemną Sylwestrem Poqurskim [?] Namiesnikiem

5na ten czas Podwoiewodztwa Grodzkim Generału Woiewodztwa

6Kijowskiego y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi

7Veniens personaliter Urodzony Jmć Pan Szymon Walew.

8Lewkowski Woyski Żytomirski Swym y Urodzoney Jey-

9mści Paniey Johanny z domu Sopoćkowny [?] Małżonki swey

10Imieniem iak tylko przyść ustąpić mogł o uciążliwey

11in partem Sui Combinacyi między sobą Comparen-

12tem, a dosię [?] niey [?] mianowanym Obżałowanym Sta-

13ley [?] y Uta [?] Ipsentia [?] adire mogł, tak zaraz praecavendo

14wszelkiey całości swoiey, przeciwko Urodzonym Ichmściom

15Panom Janowi Stefańskiemu [?] Gubernatorowi Miasta

16Korca y Konstancyi z Sopoćkowny [?] Małżonkom Tudziesz

17Ichmściom Panom Przyiaciołom w teyże Combinacyi po

18Imionach y Przezwiskach, wyrażonym na pomiarkowa-

19nie użytym y uproszonym dosyć [?] być y protestował

20się eo. Iż Jmć Obżałowany przed lat kilka po[iąwszy] [?] [plama]

21in Sociam vitae Corkę rzeczoney [?] Jeymści Paniey Eufrozy-

22ny Łysakowskiey [?] Tertio ad praesens voto Waleryanowey

23Talmontowey Starościney Nurskiey a teraznieyszey [?] Żo-

24ny swoiey połtorey [?] zaraz [?] Dobra połowę całą wsi Ko-

25rypci [?] żadnemi ciężarami nie obciążone wolne ni-

26komu nic niepłacące apprehenderat y one przez lat

27kilka pacifice cum omni usu fructu Poddane-

28mi z ich robociźną trzymał Crescencią znaczną

29[reklamant:] przymnożył

k. 309 (skan 0312, strona prawa)

1przymnożył w czym Jeymść Pani Starościna Nurska a Matka

2Comparentis et Inculpati nieprzestrzegała [?] a to respec-

3tem drugiey Corki swoiey a Żony Comparentis, żeby Jmć

4Inculpatus te Dobra trzymaiąc curam koło Poddanych

5miał y ciężary w podatkowaniu odbywał, od Poddanych

6odbierać in vim czego maiąc usum fructum z zebraney

7Crescencyiey aby Dobra in eodem statu prout antea

8in suam possessionem apprehenderat zostawił wolne

9y nie obdłużone [?], takowym tedy sposobem Jmć Obżało-

10wany te Dobra trzymaiąc Poddanym z bytecznie [?] po-

11błażaiąc do żadnych podatkow onych nie pociągał

12ale sam [...] [?] podatki (niby to) Conserwuiąc Poddan-

13stwo [?] a to per indirectum in alienationem drugiey

14Siostry Żony swey czynił żeby za takowemi praeten-

15syiami non facilis ad Bona pateret accessus [za] [?]

16nich płacił et invitus za nich zakładał przez tak

17wiele lat a nie się [?] o to maiąc niejednokrotnie przez to [?]

18ys [?] upominał, spodziewaiąc się za to Soluty gotowizną

19czy to od Matki czyli też od Siostry Żony swey a teraz-

20nieyszego Comparenta Żony iako też Successores bene

21volo [?] bo gdy teraznieyszy Comparens ex praedestina-

22tione Divina duxit in Sociam vitae Żonę swą ad por-

23tionem futuram [?] Żony swey interesowała się [?] po czym Jmć

24tedy Inculpatus z pomienionemi praetensiami za po-

25datki łożone koszty od Zywalszy [?] praetenduiąc sobie

26wprzod Soluty za to y Satisfakcyi nim przydzie ad

27Possessionem Bonorum y przystym [?] Serio obstawał ny-

28niemi [?] rocznemi [?] groszami z tymiż się [?] odzywaiąc że poki

29że poki [sic?] nie puści Dobr poki mu Satisfa[kcyi] [?] ... [?] me-

k. 309v (skan 0313, strona lewa)

1staniesz [?]. Widząc tedy Comparens rzecz bez tego nie

2obeydzie Et duobus malis unum eligendo studendo magis

3pacis et concordiae fraternae nolens volens musiał się

4urgente Jmci Perswasione na Przyiaciela [?] dla pomiar-

5kowania zdać, rozumieiąc że bez swoiey krzywdy fa-

6cilem odniesie eventum a Jmć Inculpatus uwodząc [?]

7takowę Combinacię Comparenta Przyiacioł swoich ży-

8czliwych sprowadził, y przed niemi rzecz swoię dobrze

9wywodząc [?] iakoby żadnego pożytku nigdy nie miał y

10owszem szkodę poniosł udawał Poddanych dziedzicz-

11nych co lepszych z wszystką robocizną na stronę swoię po-

12obierał więcey sobie Soluciey niż z pokazanych patebat

13Kwitow usurpuiąc a modernus Comparens ut noviter

14Accedens nioczym nie wiedząc w tak prędkim [?] czasie po-

15miarkować się niemogł za ktorym takowym uda-

16niem y Informacią Jmci Ichmość Panowie Przyia-

17ciele mniey uważaiąc wniesionych defens przez Compa-

18renta y demonstracią Crescencyi w tych Dobrach ze-

19braney iuxta libitum suum tak decidowali naprzod

20Dwor tamże w Korypci [?] per medium obudwom Corkom

21co contra usitatam praxim że młodszemu magis

22competit ex quo starszy Brat ex suo primatu więcey

23participować może fortuny uznali za podatki y

24załogi [?] łożone deszta [?] na Poddanych nulla habita

25consideratione branych pożytkow przez lat kilka

26z tych Dobr ani reguluiąc do Poddanych tych

27długow żeby oni płacili ani na to nie uważaiąc że

28się corocznie o nie się nie upominał lecz żeby modernus

29[reklamant:] Comparens

k. 310 (skan 0313, strona prawa)

1Comparens płacił absq[ue] ullo Iuramento Inculpati iniunxerunt,

2Poddanych co lepszych dziedzicznych więcey wynoszących robocizny

3z udania Jmci sine ulla optione iako de lege być powinno Jmci

4Inculpato adiudicarunt. Przez co wszystko Jmć Comparens nie-

5mnieyszą szkodę ponosi że z Dobr nic nie maiąc, wprzod one

6opłacał [?] nie tak [?] iako Inculpatus bez żadney praetensyi y szkody

7do Dobr przyszedł y one przez lat kilka trzymał y za to ieszcze

8Jmci recompensować musi. Obviando tedy tak ciężkiey swoiey krzyw-

9dzie o nieważność tey Combinacyi iako strona udaie za dekret

10Compromissarski: Co de lege nie powinno stać bo non praecedente

11recognitione coram actis publicis Inscriptionis Compromis-

12sorialis per partes utrasq[ue] tylko według daney asekuracyi [...]ze-

13ney [?] między stronami nastąpioney iterum iterumq[ue] przeciwko

14wyż mianowanym Obwinionym świadcząc y protestuiąc się czyni

15prawnie oto [?] in omni foro z Jmcią Obżałowanym declarował

16salva manente per omnia eiusdem melioratione seu peritiatio-

17nes [?] Correctione pleno in robore reservata facultate prosząc eam

18Actis connotari co y otrzymał. Szymon Walew. Lewkowski Woy-

19ski Żytomirski Komornik Graniczny Kijowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–341); nr na marginesie „37” (nr aktu 342 dopisany ołówkiem). Akt przyjmuje znów namiestnik Sylwester Poqurski [?] (jak w akcie 334; lekcja nazwiska niepewna – „Poguskim”/„Poqurskim”). Manifestant Szymon Walewski Lewkowski, wojski żytomierski i komornik graniczny kijowski (podpis własnoręczny „mp.”), zapewne krewny namiestnika Mikołaja Walewskiego Lewkowskiego. Spór rodzinny: dwie córki Eufrozyny z Łysakowskich [?], 3° voto Walerianowej Talmuntowej, starościny nurskiej (por. akt 325 – Eufrozyna z Łysakowskich Talmuntowa, 1° Sopoćkowa [?]) – Joanna (żona Walewskiego) i Konstancja (żona Jana Stefańskiego [?], gubernatora Korca); lekcja nazwiska rodowego „z domu Sopoćkowny” [?] (przez analogię do aktu 325). Stefański [?] przez kilka lat trzymał połowę wsi Korypci [?] (lekcja niepewna), nie ściągał podatków z poddanych, płacił je sam i potem domagał się zwrotu; przyjaciele-kompromisarze rozdzielili dwór na pół, przyznali Stefańskiemu zwrot podatków bez przysięgi oraz lepszych poddanych. Walewski uważa kompromis za nieważny, bo nie poprzedziło go urzędowe zeznanie zapisu kompromisarskiego (inscriptio compromissorialis), a jedynie asekuracja. Kilka wierszy na k. 309 (dół) i 309v (góra) – zwłaszcza zakończenie zdania „poki mu Satisfa[kcyi] … me-/staniesz” – odczytane tylko częściowo; plama atramentu na k. 308v (w. 21). Wiersz „a dosię [?] niey [?] mianowanym Obżałowanym Sta-/ley [?] y Uta [?] Ipsentia [?] adire mogł” – sens niejasny (zapewne: jak tylko mógł przyjść do urzędu).

Łacina: Veniens personaliter – przybywszy osobiście; in partem Sui – na swoją szkodę [dosł. na swoją część]; Comparentem – stawającego (manifestanta); praecavendo wszelkiey całości swoiey – zabezpieczając całość swoich praw; in Sociam vitae – za towarzyszkę życia (za żonę); Tertio ad praesens voto – obecnie z trzeciego małżeństwa; apprehenderat – objął; pacifice cum omni usu fructu – spokojnie z całym użytkowaniem; Comparentis et Inculpati – stawającego i obwinionego; respectem – ze względu na; curam – staranie; in vim czego – na mocy czego; in eodem statu prout antea in suam possessionem apprehenderat – w takim stanie, w jakim przedtem objął je w posiadanie; per indirectum in alienationem – pośrednio ku wyobcowaniu; non facilis ad Bona pateret accessus – aby nie był łatwy dostęp do dóbr; et invitus – i niechętnie [wbrew woli]; ex praedestinatione Divina duxit in Sociam vitae – z Bożego przeznaczenia pojął za żonę; ad portionem futuram – do przyszłej części [spadkowej]; Serio – poważnie, stanowczo; Et duobus malis unum eligendo studendo magis pacis et concordiae fraternae – z dwojga złego wybierając jedno, a dbając bardziej o pokój i zgodę bratnią; nolens volens – chcąc nie chcąc; urgente … Perswasione – za naleganiem i namową; facilem … eventum – łatwy wynik; ut noviter Accedens – jako nowo przystępujący [do sprawy]; patebat – jak było widać; iuxta libitum suum – według swego upodobania; per medium – po połowie; contra usitatam praxim – wbrew zwyczajnej praktyce; magis competit ex quo starszy Brat ex suo primatu więcey participować może – bardziej należy się [młodszemu], skoro starszy brat z racji pierwszeństwa może więcej uczestniczyć w majątku; nulla habita consideratione – bez żadnego wzięcia pod uwagę; absque ullo Iuramento Inculpati iniunxerunt – nakazali bez żadnej przysięgi obwinionego; sine ulla optione … adiudicarunt – bez żadnego wyboru przysądzili; Obviando – zapobiegając; non praecedente recognitione coram actis publicis Inscriptionis Compromissorialis per partes utrasque – skoro nie poprzedziło zeznanie przed aktami publicznymi zapisu kompromisarskiego przez obie strony; iterum iterumque – raz po raz; in omni foro – w każdym sądzie; salva manente per omnia eiusdem melioratione seu … Correctione pleno in robore reservata facultate – z zastrzeżeniem w pełnej mocy prawa do jej polepszenia lub poprawienia; eam Actis connotari – aby ją zapisać do akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 24 V 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Sylwestrem Poqurskim [?], namiestnikiem podwojewództwa, Szymon Walewski Lewkowski, wojski żytomierski i komornik graniczny kijowski, w imieniu swoim i żony Joanny z Sopoćków [?] zamanifestował przeciw szwagrowi Janowi Stefańskiemu [?], gubernatorowi miasta Korca, i jego żonie Konstancji z Sopoćków [?] oraz przeciw przyjaciołom – kompromisarzom. Stefański [?], ożeniony przed kilku laty z córką Eufrozyny z Łysakowskich [?] 3° voto Walerianowej Talmuntowej, starościny nurskiej, objął połowę wsi Korypci [?], dobra wolne od długów, trzymał je kilka lat z pożytkami, ale nie ściągał podatków z poddanych, płacąc je sam, by potem żądać zwrotu i utrudnić dostęp do dóbr drugiej siostrze. Gdy Walewski poślubił drugą córkę i upomniał się o jej część, Stefański zażądał najpierw zwrotu poniesionych kosztów. Dla zgody Walewski zgodził się na rozstrzygnięcie przez przyjaciół, ci jednak – wbrew zwyczajowi – podzielili dwór po połowie, przysądzili Stefańskiemu zwrot podatków bez przysięgi i lepszych poddanych, nie biorąc pod uwagę pobieranych przez niego pożytków. Walewski protestuje przeciw temu kompromisowi jako nieważnemu (brak zeznanego zapisu kompromisarskiego, tylko asekuracja) i zastrzega prawo poprawienia manifestu. Podpis własnoręczny manifestanta.

Transkrypcja

k. 310 (skan 0313, strona prawa – dół)

1Położenie Pozwu na Trybunał od Jeymści

2Paniey Jakowickiey po Jeymść Panią Żmi-

3iowską [?]

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Maia Dwudziestego Piątego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mści Owru-

7czu Przedemną Mikołaiem Walew. Lewkowskim Namiesnikiem

8na ten czas Podwoiewodztwa y Vices Regentem Grodzkim Genera-

9łu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami Ninieyszemi Grodzkie-

10mi Kijowskiemi. Stanowszy oczewisto Woźny Generał Woiewodz-

11twa Kijowskiego y Innych Szlachetny Jan Moyski [?] w moc praw-

12dziwey wierney y skuteczney Relacyi swoiey dla zapisania do

13Xiąg ninieyszych Grodzkich Kijowskich zeznał. Iż on Roku

k. 310v (skan 0314, strona lewa)

1teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego Dnia Dwudziestego

2Czwartego Pozew Głowny Trybunalski Koronny Lubelski na Mem-

3branie Authentycznym pisany temuż Sądowi Głownemu Trybu-

4nału Koronnego Lubelskiego Sądzie należący ad Cassandam Con-

5demnationem wydany odniosł do wsi Starego [?] Dorohinie [?] w Wo-

6iewodztwie Kijowskim a Powiecie Owruckim leżącey y tam ten Po-

7zew we Dworze niżey mianowaney Cassandae Pozwaney w Izbie

8na stole położył o oddaniu y położeniu tego Pozwu od kogo po ko-

9go y w iakiey sprawie by był pisany opowiedział y prawnie do wia-

10domości przywiodł. Pisany ten Pozew ad Instanciam Instiga-

11tora Sądowego y iego Delatorow. Urodzoney Jeymści Paniey

12Maryanny Pruszenskiego [?] Sewerynowey Jakowickiey pozostałey

13Małżonki wdowy y Potomkow potym [?] wyż mianowanym

14Jakowickim pozostałych Successorow Actorow po [?] Cassandae Instiga-

15tora Sądu Głownego Trybunału Koronnego Lubelskiego y ie-

16go Stronę przychylną po Urodzoną Jeymść Panią Zuzannę [?] Turynow-

17ską [?] zeszłego z tego Świata Urodzonego Jmci Pana Jana Żmiowskie-

18go pozostałą Małżonkę wdowę y Potomkow Jeymści z tymże pomie-

19nionym Jmcią Panem Żmiowskim spłodzonych Pozwanych Cassan-

20dae w sprawie y Akcyi do zniesienia skasowania y anihilowania

21iakoweyści [?] wspomnianey [?] winy Baniciey wieczney z Sey [?] publica-

22to w Sądzie Głownym Trybunale Koronnym Lubelskim ad Instan-

23tiam zeszłego wyż mianowanego Jmci Pana Jana Żmiowskiego

24Nulliter niewydaiąc Pozwu w tył za oczmi non servatis Iuris

25gradibus otrzymaney y tamże zaraz publikowaney o czym [plama] po-

26mianowana Condemnata fusius in se obloquitur Intentowaney

27Za ktorym to położonym Pozwem tenże Woźny Rok y Termin Stro-

28nom obom powodowey Cassandae, y Pozwaney Cassandae przed Sądem

29Głownym Trybunalskim Koronnym Lubelskim od daty y polo-

30żenia tego Pozwu za niedziel cztery albo w ten czas gdy ta spra-

31wa z Regestru Woiewodztw Wołynskiego Bracławskiego Czerni-

32howskiego Kijowskiego y Ich Conserwat albo Cassandarum Il-

33lustrium Magnificorum Dominorum Iudicum Lublin. innego iako-

34wego kolwiek do sądzenia przypadnie y przez Woźnego odwo-

35łana [?] przywołana będzie stanowienia się zawity ku rosprawie prawney

36[reklamant:] złożył y

k. 311 (skan 0314, strona prawa)

1y naznaczył et in Continenti personaliter stano-

2wszy Urodzona Jeymść Pani Maryanna Jakowic-

3ka Coram actis praesentib[us] Castrensibus Kijo-

4viensib[us] iawnie ustnie y dobrowolnie zeznała

5Iż ten Pozew ad Cassandam Condemnationem za Iey

6wolą iest wydany aprobowała y ratyfikowała prosząc

7mnie Urzędu tak Woźny swoiey Relacyi iako

8y Jeymść aprobuiąca swoiey approbacyi Actis

9praesentibus Connotari co y otrzymali. Jan Moy-

10ski Woźny pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–342); nr na marginesie „38” (nr aktu 343 dopisany ołówkiem). Woźny Jan Moyski [?] – zob. akty 336–338 (tam MOZYLSKI/MOYSKI [?]). Pozew kasacyjny: powódka Maryanna z Pruszyńskich [?] (w rkp. „Pruszenskiego”), wdowa po Sewerynie Jakowickim, z potomkami, przeciw Zuzannie z Turynowskich [?] (lekcja niepewna), wdowie po zmarłym Janie Żmijowskim [?] (w rkp. „Żmiowski”, w tytule „Żmi-/iowską”), i jej dzieciom – o skasowanie wyroku (kondemnaty) skazującego na banicję wieczną, uzyskanego w Trybunale Koronnym Lubelskim przez Jana Żmijowskiego [?] „nulliter” – bez doręczenia pozwu, za plecami strony i bez zachowania stopni prawnych. Pozew złożony 24 V 1717 w izbie dworu pozwanej we wsi Starego Dorohinie [?] (pow. owrucki; nazwa niepewna). Bezpośrednio po relacji powódka osobiście aprobowała i ratyfikowała pozew przed aktami. Wyrazy niepewne: „iakoweyści” [?], „z Sey [?] publicato”, „potym [?]”, „po [?] Cassandae”.

Łacina: ad Cassandam Condemnationem – do skasowania kondemnaty (wyroku zaocznego); Cassandae (strona) – w sprawie o kasację; Successorow Actorow – sukcesorów powodów; Nulliter – nieważnie; non servatis Iuris gradibus – bez zachowania stopni [porządku] prawa; fusius in se obloquitur – obszerniej w sobie mówi; Cassandarum Illustrium Magnificorum Dominorum Iudicum Lublin[ensium] – [rejestru] spraw kasacyjnych Jaśnie Wielmożnych Panów Sędziów Lubelskich; et in Continenti personaliter stanowszy – i natychmiast osobiście stanąwszy; Coram actis praesentibus Castrensibus Kijoviensibus – przed niniejszymi aktami grodzkimi kijowskimi; Actis praesentibus Connotari – zapisać do niniejszych akt; correctum – poprawiono [adnotacja kontrolna].

Streszczenie

Fragment oryginału. 25 V 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Jan Moyski [?] zeznał, że 24 V 1717 zaniósł do wsi Starego Dorohinie [?] (pow. owrucki) i położył na stole w izbie dworu pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany z instancji instygatora i delatorów – Maryanny z Pruszyńskich [?] Sewerynowej Jakowickiej, wdowy, i potomków Jakowickich – przeciw Zuzannie z Turynowskich [?], wdowie po Janie Żmijowskim [?], i jej dzieciom, o skasowanie wyroku banicji wiecznej, który Jan Żmijowski [?] uzyskał w Trybunale bez doręczenia pozwu i z pogwałceniem porządku prawnego. Termin – za cztery niedziele lub gdy sprawa przypadnie z rejestru. Zaraz potem Maryanna Jakowicka osobiście aprobowała i ratyfikowała pozew. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 311 (skan 0314, strona prawa – środek i dół)

1Manifestacia Wielm. Jeymści

2Paniey Trzeciakowey Podstoliney

3Kyow. przeciwko Niewiernemu Jo-

4wielowi Monuszewiczowi [?]

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Maia Dwudziestego Szostego [?] Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

8skiey Mści Owruczu przedemną Mikołaiem Walew.

9Lewkowskim Namiesnikiem na ten czas Podwoiewodz-

10twa Vices Regentem Grodzkim Generału Woiewodz-

11twa Kijowskiego y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi

12Kijowskiemi. Comparens personaliter Wielm. Jeymść

13Pani Maryanna Szumlanskiego Zeszłego z tego Świata

14Wielm. Jmci Pana Alexandra Trzeciaka Podsto-

15lego Kijowskiego Podstarościego Grodzkiego Owruckiego

16pozostała Małżonka wdowa praecavendo indemnitati

17suae solenniter przed Urzędem y Aktami ninieyszemi

18Grodzkiemi Kijowskiemi świadczyła y manifesto-

19wała się przeciwko Niewiernemu Jowielowi Monu-

20szewiczowi [?] Mieszczaninowi Korynskiemu [?] o ten

21sposob y o to Iż co Dekretem Sądu Ziemskiego

22Kijowskiego Anno millesimo septingentesimo

23decimo Sexto Die Undecima Martii w Owruczu

24na Rokach Ziemskich Kijowskich między wyż mia-

25nowanym Niewiernym Jowielem Monuszewiczem [?]

k. 311v (skan 0315, strona lewa)

1z iedney a Wielmożnemi Ichmść Pany Maryanną Szum-

2lanską y Wielmożnym Jmcią Panem Kazimirzem

3Steckim [?] Chorążym Kijow. Fryderykiem Lewenfatrem [?]

4y innemi Possessorami Dobr Miasta Korynska [?] Chay-

5czy [?] wielkiey Bondarow y Zbraniek [?] zaszłym y ferowa-

6nym nakazano, aby Possessorowie Miasta Koryn-

7ska Złotych Sto Siedmdziesiąt y Sześć y groszy dwa-

8dzieścia Possessorowie zaś Chayczy wielkiey y Zbraniek

9drugie tyleż, także Possessorowie Bondarow trzecią ta-

10kową Summę a dato [?] Decreti in duabus Septimanis

11w Grodzie Owruckim lub sami zapisali lub też Poddan-

12stwo do Satisfakcyey przywiedli drugą Summę Cztyrysta

13Cztyrdzieścia Złotych Polskich y groszy piętnaście tymże

14Dekretem nakazano aby teraznieysza Jeymść Manifes-

15tuiąca Obżałowanemu w tymże Grodzie Owruckim w Po-

16niedziałek przewodny w Roku tymże oddała ktorą tyle

17Cztyrysta Cztyrdzieścia złotych Polskich y groszy piętnaś-

18cie na osobę Jeymści Manifestuiącey przysądzoney uspo-

19kaiaiąc Dobra Części Chayczy y Bondary Contraktem

20Arendownym temuż Obżałowanemu puściła ktory dług

21wyż mianowaną Summę Cztyrysta Cztyrdzieścia Zło-

22tych Polskich y groszy piętnaście w gotowiznie odebraw-

23szy niekwitował y karty nie wrocił Świat [?] y watysię [?] nie

24respektuiąc na Rygor Prawa Pospolitego y też Sum-

25mę odebraną do Summy ktorą wszystkim Possessorom

26Dobr Korynska Chayczy wielkiey Bondarow y Zbra-

27niek Dekretem płacić nakazano przy [...] [?] Zapisem

28swoim Roku teraznieyszego millesimo Septingentesimo

29decimo Septimo Die Vigesima Sexta Maii w Owruczu

30spisanym eodem Actu w Grodzie Owruckim zeznanym Uro-

31dzonemu Jmci Panu Antoniemu Joachimowi Niemiryc-

32kiemu Komornikowi Ziem. Kijow. na wszystką [?] Ruinę y

33postęp [?] Manifestantki oddąć [?] Cessyą uczynił a Summę

34zaś od Poddanych Chayeckich do płacenia na [plama]

35te Poddanym swoim Chayeckim wespoł z niemi Posses-

36rami płacić kazali ex quo Jeymść Manifestantka mino-

37rem partem Dobr Possidit a za tym moderna Manifes-

38tans de nullitate et invaliditate wyż wyrażonego

39Zapisu in puncto Cztyrechset Cztyrdziestu Złotych

40Polskich y groszy piętnastu temuż Obżałowanemu

41wypłaconych iterum iterumq[ue] Manifestowawszy się

42Declarowała in omni Iudicio et officio Regni [?] Iu-

43re agere, salva manente huius Manifestationis

44melioratione, et per [?] citationis [?] Si eo necessi-

45tas Iuris exigit Correctione ad praesens

46Actis praesentibus Connotari prosiła co y otrzymała.

47Maryanna Trzeciakowa Podstolina Kijowska.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–343); nr na marginesie „39” (nr aktu 344 dopisany ołówkiem). Data dzienna w nagłówku odczytana jako „Dwudziestego Szostego” [?] – zgodnie z wzmianką o zapisie „Die Vigesima Sexta Maii … eodem Actu” zeznanym w grodzie owruckim. Manifestantka Maryanna z Szumlańskich, wdowa po Aleksandrze Trzeciaku, podstolim kijowskim i podstarościm grodzkim owruckim (por. akt 329 – Marianna z Szumlańskich Trzeciakowa, podstolina kijowska; Aleksander Trzeciak zabity przez Niemiryczów). Dekret ziemski kijowski z 11 III 1716 (Owrucz) w sporze Żyda [„Niewierny”] Jowiela Monuszewicza [?], mieszczanina korynskiego [?], z posesorami dóbr: miasta Korynsk [?], Chayczy [?] Wielkiej, Bondarów i Zbraniek [?] (m.in. Maryanna Trzeciakowa, Kazimierz Stecki [?], chorąży kijowski, Fryderyk Lewenfatr [?]) nakazał każdej grupie posesorów zapłacić po 176 zł 20 gr, a Trzeciakowej osobno 440 zł 15 gr do Poniedziałku Przewodniego 1716. Trzeciakowa zapłaciła (puściła mu w arendę części Chayczy i Bondary), lecz Żyd nie wydał kwitu ani nie zwrócił zapisu, a zapisem z 26 V 1717 scedował całą sumę zasądzoną od posesorów na Antoniego Joachima Niemirycza, komornika ziemskiego kijowskiego. Nazwy miejscowe niepewne: „Korynsk” (może Korosteń? – brak pewności), „Chayczy”/„Chayeckich” (Chajcze [?]), „Bondary”/„Bondarów” (por. akt 329 – Bondary [?]), „Zbranki” [?]. Wyrazy niepewne: „Świat y watysię” [?], „oddąć” [?], „przy […] Zapisem”.

Łacina: praecavendo indemnitati suae solenniter – zabezpieczając się uroczyście przed szkodą; Anno millesimo septingentesimo decimo Sexto Die Undecima Martii – roku 1716, dnia 11 marca; a dato Decreti in duabus Septimanis – w dwóch tygodniach od daty dekretu; millesimo Septingentesimo decimo Septimo Die Vigesima Sexta Maii – 1717, dnia 26 maja; eodem Actu – tymże aktem; ex quo … minorem partem Dobr Possidit – skoro posiada mniejszą część dóbr; moderna Manifestans de nullitate et invaliditate – obecna manifestantka o nieważność i bezskuteczność; in puncto – w punkcie (co do); iterum iterumque – raz po raz; in omni Iudicio et officio Regni Iure agere – dochodzić prawem w każdym sądzie i urzędzie Królestwa; salva manente huius Manifestationis melioratione – z zastrzeżeniem polepszenia tej manifestacji; Si eo necessitas Iuris exigit Correctione – [i] poprawy, jeśli tego wymaga potrzeba prawna; Actis praesentibus Connotari – zapisać do niniejszych akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 26 V [?] 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, Maryanna z Szumlańskich, wdowa po Aleksandrze Trzeciaku, podstolim kijowskim i podstarościm owruckim, zamanifestowała przeciw Żydowi Jowielowi Monuszewiczowi [?], mieszczaninowi korynskiemu [?]. Dekretem sądu ziemskiego kijowskiego (Owrucz, 11 III 1716) posesorom dóbr Korynsk [?], Chayczy [?] Wielkiej, Bondarów i Zbraniek [?] nakazano zapłacić mu po 176 zł 20 gr, a Trzeciakowej osobno 440 zł 15 gr. Trzeciakowa wypłaciła swoją sumę (m.in. przez kontrakt arendowny na części Chayczy i Bondary), Żyd jednak nie wystawił kwitu ani nie oddał zapisu, a zapisem z 26 V 1717 przelał całą należność od posesorów na Antoniego Joachima Niemirycza, komornika ziemskiego kijowskiego, przerzucając ciężar na poddanych chayeckich. Manifestantka – posiadająca mniejszą część dóbr – zgłasza nieważność zapisu co do zapłaconych 440 zł 15 gr i zapowiada dochodzenie praw w każdym sądzie. Podpis własnoręczny.

Transkrypcja

k. 312 (skan 0315, strona prawa)

1Manifestacia Jego Mści Pana

2Trzeciaka Woyskiego Kijowskiego prze-

3ciwko Jegomści Panu Zerebiłłowi

4y innym.

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Maia Dwudziestego dziewiątego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

8skiey Mści Owruczu przedemną Mikołaiem Walew.

9Lewkowskim Namiesnikiem na ten czas Podwoiewodz-

10twa Vices Regentem Grodzkim Generału Woiewodz-

11twa Kijowskiego Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi

12Kijowskiemi Comparens personaliter Wielm. Jmć Pan

13Jan Trzeciak Woyski Kijowski quam primum o Za-

14pisie Zastawnym od Wielm. Jeymści Paniey Mary-

15anny Szumlanskiego Zeszłego niegdy Wielm. Jmci Pa-

16na Alexandra Trzeciaka Podstolego Kijowskiego pozos-

17tałey Małżonki wdowy Urodzonemu Jmci Panu Mi-

18chałowi Zerebiłłowi na Summę Trzysta Złotych

19Polskich de Actu [?] eius Anno Millesimo Septingen-

20tesimo decimo Septimo Die Secunda Maii w Owruczu

21spisanym eodem Anno et Mense Die Vigesima Nona

22Coram Actis praesentib[us] personaliter zeznanym na

23rzecz niżey wyrażoną danym y służącym dowiedziesię

24mogł, tak zaraz adhaerendo dawnieyszym Manifes-

25tacyom swoim eo Nomine poczynionym solenniter mag-

26no cum dolore przed Urzędem y Aktami ninieysze-

27mi świadczył y Manifestował się przeciwko wyż

28mianowanym Wielm. Jmci Paniey Maryannie Szum-

29lanskiego Alexandrowey Trzeciakowey Podstoliney

30Kijowskiey y Urodzonemu Jmci Panu Michałowi Zere-

31biłłowi w ten Sposob y o to. Iż Ichmść obwinieni a oso-

32bliwie Wielm. Jeymść Pani Podstolina Kijowska zacze-

33ty Proces y Dobra niedzielone, z zeszłym wyż mia-

34nowanym Wielm. Jmcią Panem Alexandrem Trzecia-

35kiem, Podstolim Kijowskim Małżonkiem Jeymści obwinioney

36a Bratem Rodzonym Manifestantis wespoł należące nie-

37attentuiąc się tym że Dobra niemał wszytkie to iest

38Bondary y Chayczą pozawodziła [?] ale ieszcze czyniąc na-

39ostatnią szkodę y ruinę Manifestantis iuż os-

40tatnią wioskę wieś Wertykiłowkę [?] w Woiewodz-

41twie Kijowskim a Powiecie Żytomirskim leżącą,

42zaciągnąwszy długu Trzysta Złot. Polskich u wyż

k. 312v (skan 0316, strona lewa – góra)

1wyż mianowanego Jmci Pana Michała Zerebiłła

2ktory znać in Condicto [?] z Jmcią obwinioną posiedszy [?]

3śmiał y wazył się wiedząc o tym dobrze że Dobra in

4Controversio zostaią Summę wyż mianowaną

5Trzysta Złotych Polskich w Owruczu spisany eodem

6Anno et Mense Die Vigesima Nona Coram Actis

7praesentib[us] personaliter zeznany na Lat trzy One-

8rowała. A za tym modernus Manifestans de nulli-

9tate et invaliditate tego Zapisu tudzież o sz-

10kody y o winy Prawne z tąd pochodzące, iterum ite-

11rumq[ue] Manifestowawszy się deklarował z Ichmściami

12obwinionemi Iure agere salva manente huius

13Manifestationis zostawiwszy Meliorationem seu

14per Citationes Correctionem ad praesens Actis

15praesentib[us] Connotari prosił co y otrzymał.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–344); nr na marginesie „40” (nr aktu 345 dopisany ołówkiem). Manifestant Jan Trzeciak, wojski kijowski – brat rodzony zmarłego Aleksandra Trzeciaka, podstolego kijowskiego (por. akty 329–330, 344). Wdowa Maryanna z Szumlańskich Trzeciakowa zawarła 2 V 1717 w Owruczu i zeznała w grodzie 29 V 1717 zapis zastawny na 300 zł dla Michała Zerebiłły (por. akty 322, 328 – Zerebiłłowie), obciążając na trzy lata wieś Wertykiłówkę [?] (pow. żytomierski; lekcja niepewna) – „ostatnią wioskę” z dóbr niedzielonych między braćmi Trzeciakami, mimo toczącego się procesu; wcześniej miała „pozawodzić” [?] (zastawić?) Bondary i Chayczą [?] (por. akt 344). Wyrazy niepewne: „de Actu [?] eius”, „in Condicto [?]”, „posiedszy [?]”, „pozawodziła [?]”.

Łacina: quam primum – skoro tylko; eodem Anno et Mense Die Vigesima Nona – tegoż roku i miesiąca dnia 29; Coram Actis praesentibus personaliter – osobiście przed niniejszymi aktami; adhaerendo dawnieyszym Manifestacyom – przyłączając się do dawniejszych manifestacji; eo Nomine – z tego tytułu; solenniter magno cum dolore – uroczyście z wielkim żalem; Manifestantis – manifestanta; in Controversio – w sporze; Onerowała – obciążyła; modernus Manifestans de nullitate et invaliditate – obecny manifestant o nieważność i bezskuteczność; iterum iterumque – raz po raz; Iure agere – dochodzić prawem; salva manente huius Manifestationis … Meliorationem seu per Citationes Correctionem – z zachowaniem prawa polepszenia tej manifestacji lub poprawienia przez pozwy; Actis praesentibus Connotari – zapisać do niniejszych akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 29 V 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, Jan Trzeciak, wojski kijowski, dowiedziawszy się o zapisie zastawnym na 300 zł (spisanym w Owruczu 2 V 1717 i zeznanym w grodzie 29 V 1717), jaki Maryanna z Szumlańskich, wdowa po jego bracie Aleksandrze Trzeciaku, podstolim kijowskim, dała Michałowi Zerebille, zamanifestował przeciw obojgu. Dobra Trzeciaków są niedzielone i sporne; wdowa już wcześniej obciążyła Bondary i Chayczą [?], a teraz – na ostatnią szkodę manifestanta – obciążyła na trzy lata ostatnią wieś Wertykiłówkę [?] w pow. żytomierskim, przy czym Zerebiłło wiedział o sporze. Manifestant zgłasza nieważność zapisu, domaga się szkód i win prawnych i zastrzega poprawienie manifestu.

Transkrypcja

k. 312v (skan 0316, strona lewa – środek i dół)

1Położenie Pozwu na Trybunał od

2Ichmściow Panow Jakubowskich

3y innych po Jaśnie Przewielebnego

4Jmci Xiędza Kiszkie Metropolite

5Kijowskiego y innych

6Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

7Miesiąca Junii pierwszego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

9skiey Mści Owruczu przedemną Sylwestrem Po-

10gurskim [?] Namiesnikiem na ten czas Podwoiewodz-

11twa Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijow-

12skiego y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi

13Stanowszy Oczewiście Woźny Generał Woiewodztwa

14Kijowskiego y Innych Szlachetny Jan Zubkowski [?]

15Praevia Manifestatione dla nieprzyięcia tey Rela-

16cyey w Grodzie Żytomirskim uti in proprio Districtu

17dla zapisania do Xiąg ninieyszych Grodzkich Kijow-

18skich w moc wierney prawdziwey y skuteczney Rela-

19cyey swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie zeznał

20Iż on Roku teraznieyszego Millesimo Sexcentesimo [sic]

21decimo Septimo Pozwow Głownych Trybunalskich

22Koronnych Lubelskich Authentycznych na Mem-

23branach Ziemskich z iedney Expensiey wyda-

24nych temuż Sądowi Głownemu Trybunałowi

25Koronnemu Lubelskiemu Sądzie należących w lic-

26zbie dwa niżey mianowane mieysca porozwoził [?]

27pierwszy Pozew Miesiąca Maia Dnia Dwudziestego

k. 313 (skan 0316, strona prawa)

1Dwudziestego drugiego odniosł do Miasteczka

2Radomisla po Jaśnie Przewielebnego w Bogu Jego-

3mści Xiędza Kiszkę Metropolitę Kijowskiego

4y Wielmożnego Jmci Pana Steckiego Chorążego

5Kijowskiego Drugi Pozew tegoż Miesiąca Dnia

6Dwudziestego Szostego odniosł do Dobr Kucha-

7row po Jmciow Pana Alexandra Szumlanskiego

8Cześnika Podolskiego y Jmciow Pana Ilinskie-

9go Starosty Nizynskiego [?] iako Possessorow tych

10że Dobr Kucharow y tam te Pozwy podda-

11wszy [?] y o oddaniu y położeniu tych Pozwow od

12kogo po kogo y w iakiey sprawie byliby pisane

13Woytom y Ludziom tameczny[m] seorsive na

14obudwuch mieścach opowiadał y prawnie publi-

15kuiąc do wiadomości przywiodł. Pisane te obadwa

16Pozwy ad Instantiam Instigatora y Iego Dela-

17torow Urodzonych Ichmściow Panow Jana [?] Pod-

18leskiego Anastazyey Podleskiego Alexandro-

19wey Jakubowskiey Anny Itidem Podleskiego

20Bazylowey Drosenkowey [?] wdow Brata y Sioster

21między sobą rodzonych y Innych w Processie

22wyrażonych Aktorow po Jaśnie Przewielebnego

23w Bogu Jmci Xiędza Leona Łukasza Kiszki

24Ordinis Sancti Basilii Magni Ritus Graeci

25Unitorum Metropolity Kijowskiego Kłuckow-

26Uninskiego [?] Radomskiego y Innych Iako

27Dispositora y Possessora Przewielebnego w Bogu

28Jmci Xiędza Patrycyusza [?] Bilskiego Officiała

29Urodzonego Jmci Pana Antoniego seu alius No-

30minis Pokuszyńskiego [?] Comissarzow Urodzonego Jmci

31Alexandra Szumlanskiego Cześnika Podolskiego

32ipso facto Executora na ten czas Dzierżawcę

33Arędownego Dobr Radomyśla Tudzież Iakich-

34kolwiek Imion, Woytowskiego Siemaszka [?] Bez-

35kowskiego [?] Sług Jmci Pana Cześnika Po-

36dolskiego także Chłopow z wsi Woytkiewicz [?] do

37osob in genere dwudziestu, Cum assistentia

38o czym de Iure debita manu Cooperatorum

39y Wielm. Jmci Pana Kazimierza na Steczance [?]

40Steckiego Chorążego Kijowskiego Podstaroście-

41go Żytomirskiego y Włodzimirskiego Grodzkie-

42go ad praesens Dobr mianowanych Kłucow-

43Uninskiego [?] y Radomyskiego Arędownego Te-

44nutora y Jmci Pana Kazimierza Ilinskiego

k. 313v (skan 0317, strona lewa)

1Ilinskiego Starosty Nizynskiego [?] Moiera Jego

2Kroll. mości Dobr wsi Kucharow Possessora inquantum

3by w niżey mianowaney sprawy należyć mieli, od-

4syłuiąc [?] Relacyey na Sądy Ziemskie Kijowskie

5zapisaney w sprawie y Akcyi przychylaiące się

6we wszytkim do Prawa pospolitego Protestacyi

7Pozwow Relacyey Condemnat Remis Tradycyey

8Urzędowey y całego Processu za [...]ne [?] Dobr Ku-

9charow y Międzyrzeczu [?] toczącego się o sprzeciwie-

10nie się Pisty [?] Pozwanych Jaśnie Przewielebnego

11w Bogu Jmci Xiędza Metropolity Kijowskiego

12y Jmci Pana Szumlanskiego Cześnika Podolskiego

13Tradycey Urzędu Grodzkiego Owruckiego w Dobra

14Kuchary y Międzyrzyczkę Aktorom uczynioney

15o gwałtowne Roku Tysiąc Siedmset Cztyrnastego

16Miesiąca Oktobra dnia iedynastego przez tegoż

17Jmci Pana Cześnika Podolskiego y Ichmściow Ji-

18nnow [?] Comissarzow Jmci Xiędza Metropolity Ki-

19iowskiego na ten czas do Dobr zesłanych na Dobra

20wieś Kuchary nayechanie Jmci Pana Podstolego

21Aktora pobicie y zdyshonorowanie z Dobr officye [?]

22poddanych wygnanie Tandem w Dni kilka przez

23tegoż Jmci Pana Szumlanskiego Podczaszego [?]

24z pomienionemi Comisarzami na Dobra Między-

25rzeczkę Similiter poddanych Aktorom Dobr

26eodem modo nayechanie y tam Urzędnika Urodzo-

27nego Piotra Wituszyńskiego [?] zastawszy konfuzyą

28na życie odgrażanie y przypędzenie Chłopow z-

29na nie [?] Wołow y wszystkiego Bydła zabranie tak

30że przez tychże kilku dosyć [?] wsi Międzyrzyczki

31przyiechawszy Drugiego Dworu nowego zapalenie [plama]

32kazanie y wszystkich Budynkow Komor Piekarni

33Stayni Parkany popalenie przez co Delatorow

34do szkod ad minimum na dwa tysiące Złotych Pol-

35skich przyprowadzenie o czym Protestatia y Orginal-

36ny Pozew do ktorych się y tamteczny ieszcze Woźnego Re-

37latia in toto Referuie szyrzey a dostateczniey wszy-

38stko mawiaią [?] Za ktorymi to Położenia Pozwu tego za

39niedziel Cztyry albo w ten czas gdy ta Sprawa z Re-

40iestru Woiewodztwa Wołynskiego Bracławskiego Czer-

41nihowskiego Kijowskiego y Ich Conserwata albo inne-

42go iakowegokolwiek Sprawie tey należytego do-

43sądzenia przypadnie y przez Woźnego Sądowego przy-

44wołana będzie stanowienia się zawity ku rosprawie praw-

45ney złożył y naznaczył o czym swoię prawdziwą przedemną Urzę-

k. 314 (skan 0317, strona prawa – góra)

1przedemną Urzędem uczynił Relacyą prosząc ią

2actis praesentibus Connotari co y otrzymał.

3Jan Zubkowski [?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–345); nr na marginesie „41” (nr aktu 346 dopisany ołówkiem). Akt przyjmuje namiestnik Sylwester Po-/gurski [?] (tu wyraźniej „Pogurskim”; w aktach 334 i 342 odczytywany jako Poqurski [?]). Nowy woźny generał Jan Zubkowski [?] – przed relacją w Owruczu złożył manifestację o nieprzyjęcie jej w grodzie żytomierskim, „właściwym” dla miejsca doręczenia; relację podpisał sam (bez formuły „pisać nieumieiący”). Data roczna w rkp. błędnie „Millesimo Sexcentesimo decimo Septimo”. Pozwani: Leon Łukasz Kiszka, unicki metropolita kijowski (bazylianin) jako dysponent i posesor dóbr Radomyśl, jego komisarze ks. Patrycy [?] Bilski, oficjał, i Antoni Pokuszyński [?], Aleksander Szumlański, cześnik podolski, dzierżawca Radomyśla, słudzy (Wojtowski [?], Siemaszko [?], Bezkowski [?]) i ok. 20 chłopów z Wojtkiewicz [?], Kazimierz na Steczance [?] Stecki, chorąży kijowski, podstarości grodzki żytomierski i włodzimierski, tenutariusz dóbr Kłucowuninskich [?] i Radomyśla (por. akt 344), oraz Kazimierz Iliński, starosta nizyński [?], major JKM, posesor Kuchar. Powodowie (delatorzy): rodzeństwo Podleskich – Jan [?] (zapewne „Jmć Pan Podstoli Aktor”), Anastazja Aleksandrowa Jakubowska, Anna Bazylowa Drosenkowa [?]. Przedmiot: sprzeciw pozwanych wobec tradycji (urzędowego wprowadzenia) dóbr Kuchary i Międzyrzyczka [?] przez gród owrucki oraz najazd 11 X 1714 na Kuchary (pobicie podstolego, wygnanie oficjalistów) i kilka dni później na Międzyrzyczkę (grożenie śmiercią urzędnikowi Piotrowi Wituszyńskiemu [?], zabranie wołów i bydła, spalenie nowego dworu z budynkami) – szkody min. 2000 zł. Szereg nazw i wyrazów niepewnych (zob. [?]); „Kłuckow-/Uninskiego” – nazwa dóbr metropolitalnych nierozpoznana.

Łacina: Praevia Manifestatione – po uprzedniej manifestacji; uti in proprio Districtu – jako we właściwym okręgu; Millesimo Sexcentesimo [!] decimo Septimo – 1617 [błąd zamiast 1717]; seorsive – osobno; ad Instantiam Instigatora y Iego Delatorow – na żądanie instygatora i jego delatorów; Itidem – również; Ordinis Sancti Basilii Magni Ritus Graeci Unitorum – zakonu św. Bazylego Wielkiego, obrządku greckiego unitów; seu alius Nominis – albo innego imienia; ipso facto Executora – w rzeczywistości wykonawcy; in genere – w ogólności; Cum assistentia … de Iure debita manu Cooperatorum – z asystencją należną z prawa ręki współdziałających; ad praesens – obecnie; inquantum by … należyć mieli – o ile by mieli należeć; Similiter – podobnie; eodem modo – tym samym sposobem; ad minimum – co najmniej; in toto Referuie – w całości odsyła; actis praesentibus Connotari – zapisać do niniejszych akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 1 VI 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Sylwestrem Pogurskim [?], namiestnikiem podwojewództwa, nowy woźny generał Jan Zubkowski [?] – po uprzedniej manifestacji o nieprzyjęcie relacji w grodzie żytomierskim – zeznał, że doręczył dwa pozwy Trybunału Koronnego Lubelskiego: 22 V 1717 w miasteczku Radomyśl metropolicie kijowskiemu Leonowi Łukaszowi Kiszce i Kazimierzowi Steckiemu, chorążemu kijowskiemu, a 26 V 1717 w Kucharach Aleksandrowi Szumlańskiemu, cześnikowi podolskiemu, i Kazimierzowi Ilińskiemu, staroście nizyńskiemu [?], posesorom Kuchar (pozwy oddał wójtom i ludziom). Pozwy wydano z instancji instygatora i rodzeństwa Podleskich: Jana [?], Anastazji Aleksandrowej Jakubowskiej i Anny Bazylowej Drosenkowej [?], przeciw metropolicie, jego komisarzom, Szumlańskiemu jako dzierżawcy Radomyśla, sługom i chłopom, Steckiemu i Ilińskiemu – o sprzeciwienie się tradycji dóbr Kuchary i Międzyrzyczka [?] dokonanej przez gród owrucki oraz o najazdy z 11 X 1714 i dni następnych (pobicie, wygnanie, grożenie śmiercią, zabór bydła, spalenie dworu w Międzyrzyczce [?]; szkody co najmniej 2000 zł). Woźny wyznaczył termin w Trybunale; relację podpisał.

Transkrypcja

k. 314 (skan 0317, strona prawa)

1Położenie Pozwu na Trybunał

2od Jmci Pana Trzeciaka Woys. Kyow.

3po Wielm. Jmci Pana Steckiego Cho-

4rążego Kijowskiego, y Innych

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Junii Wtorego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

8skiey Mści Owruczu przedemną Mikołaiem

9Walew. Lewkowskim Namiesnikiem na ten czas

10Podwoiewodztwa, Vices Regentem Grodzkim Ge-

11nerału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami ninie-

12yszemi Grodzkiemi Kijowskiemi, Stanowszy Ocze-

13wisto Woźny Generał Woiewodztwa Kijowskiego

14y Innych opatrzny [?] Stefan Stochowski [?] w moc

15wierney prawdziwey y skuteczney Relacyi swoiey

16iawnie ustnie y dobrowolnie dla zapisania do Xiąg

17ninieyszych zeznał. Iż on Roku teraznieyszego Ty-

18siąc Siedmset Siedmnastego Dnia pierwszego Junii

19Pozwow Głownych Trybunalskich Koronnych Lu-

20belskich authentycznych in una eademq[ue] essentia

21pisanych, Numero dwa temuż Sądowi Głownemu

22Trybunału Koronnego Lubelskiego Sądzie nale-

23żących ieden do wsi Bondarow drugi do wsi Chay-

24czy wielkiey in proxima Contiguitate zostaiących

25poodnosił, y tam te Pozwy na każdym mieyscu se-

26orsive poodawał, o oddaniu y położeniu tych Poz-

27wow od kogo po kogo y w iakiey sprawie byli pisa-

28ne, opowiedział y prawnie do wiadomości doniosł.

29Ktorych Pozwow in una eademq[ue] essentia pisanych te-

30nor sequitur eiusmodi, August wtory z Bożey

31Łaski Krol Polski wielki Xiąże Litewski Ruski,

32Podlaski Bracławski Czernihowski a dziedziczny Xiąże

33Saski y Elector Wielm. Kazimirzowi na Steczance [?]

34Steckiemu Chorążemu Kijowskiemu Podstarościemu

35Żytomirskiemu y Włodzimirskiemu Grodzkiemu Ale-

k. 314v (skan 0318, strona lewa)

1Alexandrowi na Olewsku Niemiryczowi Podsędko-

2wi Ziemskiemu Kijowskiemu, Fryderykowi Lewenfa-

3trowi [?], z osob y z wszystkich generaliter Dobr wam na-

4leżących ruchomych y Summ pieniężnych przykazuiemi

5abyście WW przed Sądem na ten czas Głownym Trybunal-

6skim Koron. Lubelskim, od daty y położenia Pozwu

7tego za niedziel Cztyry, albo w ten czas gdy ta Spra-

8wa z Reiestrow Woiewodztw Wołynskiego Bracław.

9Czernihowskiego Kijow. y Innych Konserwat albo in-

10nego iakowegokolwiek Sprawie tey należytego do

11sądzenia przypadnie sami obecnie y zawicie sta-

12neli ad Instantiam Instigatora Sądowego y Iego De-

13latora Urodzonego Jana Trzeciaka Woyskiego Kijow.

14Aktora, ktory przychylaiąc się we wszystkim do Prawa

15Pospolitego y Processu swego z Wielm. Maryanną

16Szumlanskiego zeszłego niegdy Wielm. Alexandra

17Trzeciaka Podstolego Kijowskiego pozostałą Małżonką

18wdową aż podziś dzień zaszłego tudzież Tradycyey

19Dobr wsi Chayczy wielkiey [WW – skreślone?] y przypozywa o to. Iż

20WW nie widząc quo Iure ex praetextu w pomienionych

21Dobrach wsiach Chayczy wielkiey y Bondarach Pod-

22danych w Possessyą swoię poodbierawszy powinności

23wszelkie sobie pełnić y oddawać każecie Intraty y Pro-

24wenta biorąc na swoy pożytek obracacie, a Aktor

25teraznieyszy lubo na Summę na tych Dobrach Dwa-

26dzieścia Sześć Tysięcy Złotych Polskich do tych czas

27żadney Intraty nie partycypował ani onych usurpo-

28wał ale teraz pomienione Dobra wieś Chayczą

29wielką Vigore Iurium Actoris Urząd Grodzki Owruc-

30ki w Aktualną Possessyą podał. Tandem modernus Ak-

31tor WW. do pokazania Praw za iakowemi te Dobra y Pod-

32danych poodbieraliście y Intraty z nich bierzecie, a

33w niepokazaniu do przywrocenia onych do uczynienia

34Kalkulacyey zebranych Intrat y Prowentow do przy-

35słuchania się Winom Prawnym do nagrodzenia

36szkod z tąd pochodzących na Termin wyż oznaczony

37pozywa y przypozywa, na ktorym iako na zawitym [plama] [osobi]s-

38cie [?] staneli y na wszystko Sądownie odpowiadaiąc sku-

39tecznie się usprawiedliwili. Pisan w Lublinie Roku Ty-

40siąc Siedmset Siedmnastego Dnia Cztyrnastego Maia.

41Za ktoremi położonemi Pozwami tenże pomieniony

42Woźny Rok y termin Stronom obom Powodowey

43y Pozwaney przed Sądem Głownym Trybunalskim Ko-

44ronnym Lubelskim według praefixiey w Pozwie wy-

45rażoney stanowienia się zawity ku rosprawie prawney [plama]

46złożył y naznaczył. O czym swoię prawdziwą Urzędem

47uczynił y zeznał Relacyą prosząc eam Actis Con-

48notari co y otrzymał. Stefan Stochowski [?] Woźny

49pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–346); nr na marginesie „42” (nr aktu 347 dopisany ołówkiem). Woźny Stefan Stochowski [?] – zapewne ten sam, co St. Stachowski w akcie 323; w akcie 353 nazwisko zapisane wyraźnie „Stachowski”. Pozwy (Lublin, 14 V 1717) od Jana Trzeciaka, wojskiego kijowskiego (zob. akty 329–330, 345), w związku z jego procesem z Maryanną z Szumlańskich, wdową po bracie Aleksandrze Trzeciaku, i z tradycją wsi Chayczy Wielkiej [?], przeciw Kazimierzowi na Steczance [?] Steckiemu, chorążemu kijowskiemu (podstarościemu grodzkiemu żytomierskiemu i włodzimierskiemu), Aleksandrowi na Olewsku Niemiryczowi, podsędkowi ziemskiemu kijowskiemu, i Fryderykowi Lewenfatrowi [?] (por. akt 344 – współposesorzy Korynska [?], Chayczy i Bondarów). Trzeciak ma na tych dobrach sumę 26 000 zł, ale z intrat nie korzystał; gród owrucki podał mu Chayczą Wielką w posiadanie, tymczasem pozwani zabrali poddanych w Chayczy Wielkiej i Bondarach i pobierają intraty. Intytulacja królewska w pozwie skrócona (pominięte m.in. „Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Kijowski, Wołyński …”). Wyraz po „Chayczy wielkiey” na k. 314v (zapewne „WW”) wygląda na skreślony.

Łacina: in una eademque essentia – w jednym i tym samym brzmieniu; Numero dwa – w liczbie dwóch; in proxima Contiguitate – w najbliższym sąsiedztwie; seorsive – osobno; tenor sequitur eiusmodi – brzmienie następuje takie; generaliter – ogólnie; ad Instantiam Instigatora Sądowego y Iego Delatora – na żądanie instygatora sądowego i jego delatora; quo Iure ex praetextu – jakim prawem, pod jakim pretekstem; Vigore Iurium Actoris – na mocy praw powoda; modernus Aktor – obecny powód; według praefixiey – według wyznaczenia [terminu]; eam Actis Connotari – aby ją zapisać do akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 2 VI 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, woźny generał Stefan Stochowski [?] zeznał, że 1 VI 1717 zaniósł i oddał w sąsiadujących wsiach Bondary i Chayczy Wielkiej [?] dwa jednobrzmiące pozwy Trybunału Koronnego Lubelskiego. Przytoczony pozew (Lublin, 14 V 1717), wydany z instancji instygatora i delatora Jana Trzeciaka, wojskiego kijowskiego, wzywa Kazimierza na Steczance [?] Steckiego, chorążego kijowskiego, Aleksandra na Olewsku Niemirycza, podsędka ziemskiego kijowskiego, i Fryderyka Lewenfatra [?] do okazania praw, na mocy których zabrali poddanych i pobierają intraty we wsiach Chayczy Wielkiej i Bondary, choć Trzeciak ma na tych dobrach 26 000 zł, a gród owrucki podał mu Chayczą Wielką w posiadanie; żąda zwrotu, obrachunku intrat, win i nagrodzenia szkód. Termin w Trybunale za cztery niedziele. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 315 (skan 0318, strona prawa)

1Manifestacyą Jmci Pana Trzeciaka

2Woyskiego Kijow. przeciwko Jmci

3Pani Podstoliny Kijowskiey

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Junia drugiego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

7Mści Owruczu przedemną Mikołaiem Walew.

8Lewkowskim Namiesnikiem na ten czas Pod-

9woiewodztwa Vices Regentem Grodzkim Ge-

10nerału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami

11ninieyszemi Grodzkimi Kijowskimi Comparens

12personaliter Wielm. Jmć Pan Jan Trzeciak Woyski

13Kijowski quam primum o iakowych niesłusznych

14zmyślonych asekuracyach dowiedzieć y do Akt

15tuteyszych przybydź mogł tak zaraz praecavendo

16indemnitati Fortunae suae adhaerendo manifesta-

17cyey przez zeszłego z tego Świata Wielm. Jmci

18Pana Alexandra Trzeciaka Podstolego Kijowskie-

19go Brata swego rodzonego de nullitate Blan-

20kietow w Jmci Paniey Szumlanskiey Cześniko-

21wey Podolskiey będących w Grodzie Żytomirskim

22uczynioney solenniter przed Urzędem y Aktami Ninie-

23yszemi świadczył y Manifestował się przeciwko Wielm.

24Jeymści Paniey Maryannie Szumlanskiego Zesz-

25łego wyż mianowanego Wielm. Jmci Pana Alexan-

26dra Trzeciaka Podstolego Kijowskiego pozostałey

27Małżonce wdowie Bratowey swoiey w ten sposob

28y o to. Iż Jmć obwiniona nie respektuiąc na Ry-

29gor Prawa Pospolitego o zmyślonych Zapisach

30opisanego śmiała y ważyła się po śmierci iuż zesz-

31łego wyż mianowanego Jmci Pana Alexandra Trze-

32ciaka Podstolego Kijow. Małżonka swego na blan-

33kietach dwoch ktorych de nullitate nieboszczyk

34stante vita sua Manifestacyą w Grodzie Żytomirski[m]

35uczynił o czym taż Manifestacya fusius in se ob-

36loquitur zapisy assecurationis popisać iakoby zesz-

37ły wyż mianowany Jmć Pan Trzeciak Podstoli

38Kijow. Małżonek Jmci obwinioney miał długu y

39wyż mianowaney Jeymści Paniey Szumlanskiey

k. 315v (skan 0319, strona lewa – góra)

1Cześnikowey Podolskiey Matki Jmci obwinioney na

2ieden oblig dwa Tysiące Złotych Polskich na drugi

3Trzy Tysiące Złotych Polskich zaciągnąć, Co gdy Jmć

4obwiniona dowieść niemoże, żeby nieboszczyk po-

5mienioney Summy miał pożyczać, A za tym moder-

6nus Manifestans de nullitate et invaliditate wyż

7wyrażonych Zapisow iterum iterumq[ue] Manifes-

8towawszy się deklarował z Jmcią obwinioną in

9foro in fori [?] Iure agere salvam iednak tey Mani-

10festacyey swoiey zostawiwszy meliorationem vel

11per Citationem Correctionem praesentem Actis

12praesentib[us] Connotari prosił. Co y otrzymał. Jan

13Trzeciak Woyski Kijowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–347); nr na marginesie „43tio” (nr aktu 348 dopisany ołówkiem). Ciąg sporu Jana Trzeciaka z bratową Maryanną z Szumlańskich Trzeciakową (zob. akty 344–345, 347). Zmarły Aleksander Trzeciak, podstoli kijowski, jeszcze za życia zamanifestował w grodzie żytomierskim o nieważność dwóch blankietów (podpisanych in blanco), pozostających u jego teściowej – Szumlańskiej, cześnikowej podolskiej. Po jego śmierci wdowa miała na tych blankietach wypisać dwa obligi (2000 i 3000 zł), jakoby mąż zaciągnął te długi u jej matki. Podpis własnoręczny manifestanta. Wyraz „in foro in fori” [?] – prawdopodobnie zniekształcone „in omni foro”.

Łacina: quam primum – skoro tylko; praecavendo indemnitati Fortunae suae – zabezpieczając się przed szkodą w swoim majątku; adhaerendo – przyłączając się; de nullitate Blankietow – o nieważność blankietów; solenniter – uroczyście; stante vita sua – za swego życia; fusius in se obloquitur – obszerniej w sobie mówi; zapisy assecurationis – zapisy zabezpieczenia (asekuracje); modernus Manifestans de nullitate et invaliditate – obecny manifestant o nieważność i bezskuteczność; iterum iterumque – raz po raz; Iure agere – dochodzić prawem; meliorationem vel per Citationem Correctionem – polepszenie albo poprawienie przez pozew; praesentem Actis praesentibus Connotari – [aby] niniejszą zapisać do niniejszych akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 2 VI 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, Jan Trzeciak, wojski kijowski, nawiązując do manifestacji zmarłego brata Aleksandra Trzeciaka, podstolego kijowskiego, złożonej w grodzie żytomierskim o nieważność dwóch blankietów przechowywanych u Szumlańskiej, cześnikowej podolskiej, zamanifestował przeciw bratowej Maryannie z Szumlańskich Trzeciakowej. Po śmierci męża wypisała ona na tych blankietach dwa obligi – na 2000 i 3000 zł – jakoby Aleksander pożyczył te sumy od jej matki, czego nie może udowodnić. Manifestant zgłasza nieważność tych zapisów i zastrzega dochodzenie praw oraz poprawienie manifestu. Podpis własnoręczny.

Transkrypcja

k. 315v (skan 0319, strona lewa – środek i dół)

1Protestacya Jmci Pana Trypolskie-

2go Miecznika Owruckiego przeciwko

3Ichmściom Panom Miłkiewiczom y innym.

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Junii Cztyrnastego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

7Mści Owruczu przedemną Mikołaiem Walew. Lew-

8kowskim Namiesnikiem na ten czas Podwoiewodztwa Vices Regente[m]

9Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego y Xię-

10gami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Comparens

11personaliter Urodzony Jmć Pan Maciey Trypolski

12Miecznik Owrucki Dobr Części w wsiach Łaskow [?] Bo-

13łotniey [?] y Żerewa [?] Vigore Praw swoich Possessor prae-

14cavendo omni modo futurae indemnitati ac integri-

15tati eorundem praefatorum Bonorum suorum [plama]

16Urzędem y Aktami ninieyszemi opowiadaiąc solenniter

17przeciwko Urodzonym Ichmściom Panom Theodorowi Jano-

18wi Michałowi Piotrowi y Kazimirzowi Miłkiewiczom Braci

19Rodzonym a osobliwie Woyciechowi Izabli [?] Miłkiewiczownie

20Sobieszczanskim Krysztofowi Barbarze Miełkiewiczow-

21nie Bułkiewiczom Małżonkom, Synom Zięciom y Cor-

22kam zeszłych Urodzonych Ichmściow Panow Jerzego

23Karola y Anny Babniewskiego [?] Miłkiewiczow Małżon-

24kow Manifestował się y Protestował się w ten niżey

25opisany Sposob y o to, Iż Ichmść przerzeczo-

26ni obżałowani Panowie Miłkiewiczowie a bardziey

27Milwinscy [?] Sobieszczanscy y Bułkiewiczowie Mał-

28żonkowie sprzeciwiaiąc się Dekretowi Sądu Com-

29promissarskiego między teraznieyszym Protestante

30z iedney a Ichmść obżałowanemi z drugiey strony

k. 316 (skan 0319, strona prawa)

1strony w wsi Łaskach [?] zaszłemu y ferowanemu

2y onemu zadosyć nieczyniąc spolnie należące

3do młyna Bołotnickiego z Protestantem Prawa,

4prawe [?] tegoż młyna Bołotnickiego y Grobli iako

5też y grunt przez Ichmściow Panow Steckich

6do wsi Hurycz [?] y nienależycie zabrany kosz-

7tu spolnego na Prawne termina łożyć dopoma-

8gać nie chcą y nie dopomagaią Grobli przez

9nagłe wody kilka razy zerwaney zasypywać

10Stawow w Żołotkach [?] wpadaiących z włoczyć [?] na Stro-

11nę [?] zupustu y mostu robić Skrzyni z gniłe y

12denowo [?] stanowić młyna w wsi Bołotnicy bę-

13dącego restaurować Żelaz młyńskich Ka-

14mieni y Innych do niego przynależytości do-

15dawać y niw czym dopomagać z swoiey Części

16niechcą tylko Protestant ustawicznie swemi

17Poddanemi kiedy tylko tego potrzeba na pra-

18wie y koszt łoży a Ichmść obżałowani a

19do naprawy niepomagaiąc z tego młyna Bo-

20łotnickiego y pożytek z Rozmiaru [?] wpoł biorąc

21na siebie obracaią. In super Ichmść Panowie

22Sobieszczanscy Małżonkowie z Gruntu Opana-

23sowszczyzny [?] nazwanego w wsi Łaskach bę-

24dącego Dekretem Compromissarskim Protes-

25tantowi przysądzonego nie ustępuią Kalkulacy[i]

26nie czynią Budynku [?] z niego nie znoszą y oney grunt

27do tych czas używaią a Protestanta nie dopusz-

28czaią Jmć Pan Milwinski [?] będąc satisfactus

29według Dekretu w swoich praetensyach ut

30Iuris et Moris est nie wiedzieć dla czego w Gro-

31dzie personaliter stanowszy Protestanta kwi-

32tować niechce. tylko rzeczy karteluszki [?] Pro-

33testantowi przy satisfakcyey sobie uczynioney

34dał a[d]iudicat[a] [?] tymże Dekretem Kompromissarskim

35nakazanych y przysądzonych oddać Protestanto-

36wi niechce ostrowu alias Zamczyska quondam

37w wsi Żerewie in vim Dworu w wsi Żerewie bę-

38dącego Comparentowi przysądzonego mianowa-

39ny Jmć Pan Milwinski [?] ustąpić niechce

40y nie ustępuie Pożytki wszelakie z tego ostrowu

41bierze, przez co Ichmść obżałowani Dekre-

42towi Compromissarskiemu w niedosyć onemu

43w punktach uczynieniu sprzeciwiwszy się w winę

k. 316v (skan 0320, strona lewa – góra)

1Baniciey wieczney popadli, a Protestanta

2przez nienaprawowanie młyna Grobli y nie

3dopomaganie kosztu łożyć na Prawne ter-

4mina o grunta spolne z rożnemi Ichmściami Gra-

5niczy [?] pozabieranie do szkod niemałych przy-

6wiedli y przyprowadzili, A za tym idem moder-

7nus Comparens prosił mnie Urzędu o przy-

8danie Woźnego Generała Woiewodztwa

9Kijowskiego y Innych Szlachetnego Paw-

10ła Drzewieckiego do publikowania tey wi-

11ny Baniciey. Ktory to Woźny odemnie

12Urzędu przydany annuendo affectationi Ma-

13nifestantis in praesentia na ten czas wie-

14lu Ichmściow Szlachty obywatelow Woiewodz-

15twa Kijowskiego dla Spraw swoich do Grodu

16przybytych też winę Baniciey na obżałowa-

17nych na mieyscach zwykłych publicationi-

18bus należących obwołał y publikował y o tym

19te swoię publikacyey Baniciey Relacyą prze-

20demną Urzędem uczynił y zeznał a przy tym pro-

21sili mnie Urzędu tak manifestans manifes-

22tacyey iako y Woźny Publikacyi Baniciey aby

23Actis praesentibus konotowane byli co y otrzymali.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–348); nr na marginesie „44” (nr aktu 349 dopisany ołówkiem). Protestant Maciej Trypolski, miecznik owrucki, posesor części wsi Łaski [?], Bołotnica [?] (Bołotnia [?]) i Żerew [?] (nazwy niepewne). Obżałowani: bracia Teodor, Jan, Michał, Piotr i Kazimierz Miłkiewiczowie oraz małżonkowie Wojciech i Izabela [?] z Miłkiewiczów Sobieszczańscy, Krzysztof i Barbara z Miłkiewiczów Bułkiewiczowie – dzieci i zięciowie zmarłych Jerzego Karola i Anny z Babniewskich [?] Miłkiewiczów; ponadto Jmć Pan Milwiński [?] (w rkp. „Milwinsci”, „Milwinski”). W protestacji z tego samego dnia (akt 350) lista jest inna: bracia Teodor, Mikołaj, Jan, Piotr, Kazimierz; małżonkowie Michał i Anna Sobieszczańscy, Wojciech i Izabela Milwińscy, Krzysztof i Barbara Bułkiewiczowie – tu tekst zapewne niedokładny. Wbrew dekretowi kompromisarskiemu (wydanemu we wsi Łaski [?]) nie łożą na wspólny młyn bołotnicki i groblę (zerwaną kilkakrotnie przez nagłe wody), na proces o grunt zabrany przez Steckich do wsi Hurycz [?] ani na upust, most i naprawy, a pożytki z młyna (z „rozmiaru”, tj. miary za mielenie) biorą po połowie; Sobieszczańscy nie ustępują przysądzonego gruntu Opanasowszczyzna [?] w Łaskach, a Milwiński [?] – choć zaspokojony – nie chce wystawić kwitu w grodzie i nie ustępuje ostrowu zw. Zamczysko w Żerewie [?] (przysądzonego Trypolskiemu zamiast dworu). Za nieposłuszeństwo dekretowi popadli w winę banicji wiecznej, którą na prośbę protestanta woźny generał Paweł Drzewiecki (por. akt 324 – Drzewicki [?]) obwołał i opublikował w Owruczu w obecności szlachty. Wiele miejsc niepewnych (zob. [?]); „Żołotki” [?], „z włoczyć” [?], „denowo” [?], „Graniczy” [?], „karteluszki” [?].

Łacina: Vigore Praw swoich Possessor – posesor na mocy swoich praw; praecavendo omni modo futurae indemnitati ac integritati eorundem praefatorum Bonorum suorum – zabezpieczając wszelkim sposobem przyszłą nienaruszalność i całość tychże swoich wymienionych dóbr; solenniter – uroczyście; In super – nadto; satisfactus – zaspokojony; ut Iuris et Moris est – jak jest w prawie i zwyczaju; quondam – niegdyś; in vim Dworu – w miejsce [na rachunek] dworu; idem modernus Comparens – tenże obecny stawający; annuendo affectationi Manifestantis – przychylając się do żądania manifestanta; in praesentia – w obecności; publicationibus należących – przeznaczonych do ogłoszeń; Actis praesentibus – do niniejszych akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 14 VI 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, Maciej Trypolski, miecznik owrucki, posesor części wsi Łaski [?], Bołotnica [?] i Żerew [?], zaprotestował przeciw braciom Miłkiewiczom (Teodorowi, Janowi, Michałowi, Piotrowi, Kazimierzowi), małżonkom Sobieszczańskim i Bułkiewiczom (dzieciom i zięciom zmarłych Jerzego Karola i Anny Miłkiewiczów) oraz Milwińskiemu [?]. Wbrew dekretowi kompromisarskiemu nie dokładają się do utrzymania wspólnego młyna w Bołotnicy [?] i grobli ani do kosztów procesu o grunty zabrane przez Steckich, a pożytki z młyna dzielą po połowie; Sobieszczańscy nie oddali gruntu Opanasowszczyzna [?] w Łaskach, a Milwiński [?] nie wystawił kwitu i nie ustąpił ostrowu Zamczysko w Żerewie [?]. Za sprzeciwienie się dekretowi obżałowani popadli w banicję wieczną; na prośbę protestanta woźny generał Paweł Drzewiecki obwołał tę banicję w Owruczu na zwykłych miejscach w obecności szlachty i złożył o tym relację.

Transkrypcja

k. 316v (skan 0320, strona lewa – dół)

1Protestacya Jmci Pana Trypolskiego

2Miecznika Owruckiego, przeciwko

3Ichmściom Panom Miłkiewiczom y innym

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Junii Cztyrnastego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Kro-

7lewskiey Mści Owruczu przedemną Miko[łaiem]

8Walew. Lewkowskim Namiesnikiem na ten czas

9Podwoiewodztwa Vices Regentem Grodzkim

10Generału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami

11ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Compa-

12rens personaliter Urodzony Jmć Pan

k. 317 (skan 0320, strona prawa)

1Pan Maciey Trypolski Miecznik Owrucki iak

2prędko a latere dowiedzieć się y documenta nie-

3ktore dostać się do Rąk Comparentis mogli

4tak tak [sic] zaraz na przeciwko Urodzonym

5Ichmściom Panom Theodorowi Mikołaiowi Jano-

6wi Piotrowi Kazimierzowi Miłkiewiczom Bracy

7między sobą Rodzonym Michałowi y Annie

8Miłkiewiczownie Sobieszczanskim małż. Woy-

9ciechowi y Izabelli Miłkiewiczownie Milwinskim

10małż., Krysztofowi y Barbarze Miłkiewiczownie

11Bułkiewiczom małż. Synom Zięciom Corkom zesz-

12łych Ichmściow Panow Jerzego y Anny Bab-

13niewskiego Miłkiewiczow małż. pozostałym

14Successorom solenniter świadczył y Manifesto-

15wał y protestował się o to, Iż Ichmść iak zesz-

16li Rodzice obżałowanych iako y sami obżało-

17wani z zeszłemi Rodzicami obżałowanych

18należącey Sukcessyey po zeszłym niegdy Urodzo-

19nym Jmci Panu Stefanie Woronieckim Mar-

20kiewiczu [?] Sędzie Ziemskim Mścisławskim spa-

21daiącey śmieli y ważyli się Urodzoną Jmć Pa-

22nią Zofią Babniewskiego Janową Trypolską

23Matkę Protestantis a Rodzoną Siostrę Star-

24szą Matki obżałowanych od ruchomey Sukces-

25siey odrzuciwszy sami z zeszłym Jmcią Panem

26Bogusławem Babniewskim rodzonym swoie [?]

27części podzieliwszy z sobą rozebrali a Protes-

28tantis naymnieyszey rzeczy niedali y obżałowa-

29ni [plama] teraznieyszy za ustawiczną Requisitio-

30ne Protestantis dać y wydzielić sortem iterum nie

31chcą y nie wydzielaią o co idem Comparens iterum

32iterumq[ue] Manifestowawszy y salvo sobie dołącze-

33nie Szerzey albo przez Pozwy poprawienie

34zostawiwszy tey breviter napisaney o przyięcie

35mnie Urzędu prosił co y otrzymał. Maciey

36Trypolski Miecznik Owrucki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–349); nr na marginesie „45” (nr aktu 350 dopisany ołówkiem). Druga protestacja Macieja Trypolskiego z tego samego dnia (por. akt 349). Lista obżałowanych jest tu pełniejsza niż w akcie 349: bracia Teodor, Mikołaj, Jan, Piotr i Kazimierz Miłkiewiczowie; małżonkowie Michał i Anna z Miłkiewiczów Sobieszczańscy, Wojciech i Izabela z Miłkiewiczów Milwińscy, Krzysztof i Barbara z Miłkiewiczów Bułkiewiczowie – dzieci i zięciowie zmarłych Jerzego i Anny z Babniewskich Miłkiewiczów (w akcie 349 Michał wymieniony wśród braci, a Wojciech i Izabela jako Sobieszczańscy – zapewne niedokładność pisarza). Spadek po Stefanie Woronieckim Markiewiczu [?] (lekcja drugiego członu niepewna), sędzim ziemskim mścisławskim; matka protestanta Zofia z Babniewskich Janowa Trypolska była starszą siostrą Anny z Babniewskich Miłkiewiczowej; ruchomości podzielili między siebie Miłkiewiczowie i Bogusław Babniewski, z pominięciem Trypolskiej. Podpis własnoręczny.

Łacina: a latere – z boku (pośrednio, od osób trzecich); documenta – dokumenty; Comparentis – stawającego; solenniter – uroczyście; Protestantis – protestanta; Requisitione – żądanie; sortem – część (udział); idem Comparens – tenże stawający; iterum iterumque – raz po raz; salvo sobie dołączenie – z zastrzeżeniem sobie dołączenia; breviter – krótko.

Streszczenie

Fragment oryginału. 14 VI 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Mikołajem Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem grodzkim kijowskim, Maciej Trypolski, miecznik owrucki, dowiedziawszy się pośrednio i zdobywszy dokumenty, zaprotestował przeciw sukcesorom zmarłych Jerzego i Anny z Babniewskich Miłkiewiczów: braciom Teodorowi, Mikołajowi, Janowi, Piotrowi i Kazimierzowi Miłkiewiczom oraz małżonkom Sobieszczańskim, Milwińskim i Bułkiewiczom. Zarówno zmarli rodzice, jak i sami obżałowani – wraz ze zmarłym Bogusławem Babniewskim – podzielili między siebie ruchomości ze spadku po Stefanie Woronieckim Markiewiczu [?], sędzi ziemskim mścisławskim, pomijając matkę protestanta Zofię z Babniewskich Janową Trypolską, starszą siostrę matki obżałowanych; mimo ciągłych żądań nie chcą wydzielić jej części. Protestant zastrzega rozszerzenie lub poprawienie przez pozwy. Podpis własnoręczny.

Transkrypcja

k. 317 (skan 0320, strona prawa – dół)

1Reprotestacya Nomine Jmci

2Paniey Talmontowey Starościney

3Nurskiey przeciwko Wielm. Jeymści

4Pani Potockiey Starościney Owruc.

5y Innym.

k. 317v (skan 0321, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

2Miesiąca Junii Dwudziestego wtorego Dnia

3Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Kro-

4lewskiey Mści Owruczu przedemną Sylwes-

5trem Pogurskim Namiesnikiem na ten czas

6Podwoiewodztwa Grodzkim Generału Woiewodz-

7twa Kijowskiego y Xięgami ninieyszemi

8Grodzkiemi Kijowskiemi Veniens perso-

9naliter Pan Mikołay Sebestyanowicz No-

10mine et Comisso Wielm. Jeymści Paniey

11Eufrozyney z Łysakowskich Waleryanowey

12Talmontowey Starościney Nurskiey post-

13rzegaiąc wszelkiey całości teyże Jeymści

14solenniter przeciwko Wielm. Ichmm. Pa-

15Panom [sic] Katarzynie z Silnice Matce Wdo-

16wie Starościney Owruckiey Kazi-

17mirzowi Staroście Lubeckiemu Jano-

18wi y Sewerynowi Synom Potockim Sta-

19rościcom Owruckim tudzież niewier-

20nemu Peysachowi Kundzie Żydowi

21Arędarzowi Starego miasta Narodycz

22świadczył protestował y reprotestował się

23o to. Iż Jeymść Pani Starościna Owruc-

24ka zawziąwszy niesłuszny gniew y ia-

25rankor [?] niepotrzebny do Jeymści Paniey

26Talmontowey z tey racyi że Jeymść

27Pani Talmontowa Części swey mias-

28ta Nowego Narodycz Jeymści ob-

29żałowaney nie ustąpiła, bo Jeymść

k. 318 (skan 0321, strona prawa)

1obżałowana chcąc mieć wstęp do miasta No-

2wych Narodycz koniecznie tego sobie prae-

3tendowała y o to rożnie Jeymść solicitu-

4ię [?] prawie bo na Jeymści wymusić chciała

5a gdy tego otrzymać niemogła zaraz

6z [...]cie [?] potrzebney Invidyi udawszy się niena-

7leżycie ad Strepitum Iuris provokuie y z do-

8brey chęci pobudza rzeczy takowe przez Protesta-

9cyą swoią w Grodzie Owruckim Roku

10Tysięcznym Siedmsetnym Siedmnastym

11miesiąca Marty pierwszego Dnia uczynio-

12ną ktorych nigdy in rerum natura nie

13było Zadaie naprzod iakoby tego to

14Żyda Kondę postawiwszy wartę do sz-

15koły Narodyckiey puszczać niekazała

16Jeymść Pani Talmontowa Starości-

17na Nurska uczynności [?] iakowey tegoż

18Żyda wymianuiąc że y Złotych tysiąc

19na szkołę dał y drzewo na nie z Starego

20miasta wozili y iakoby z Informacyi

21Jeymści Żydzi Nowego miasta pomienio-

22nego Kundę pobili y Sprawiedliwości

23z nich requiruiącemu nieuczyniła y ow-

24szem ieszcze tym Żydom onego sądzić

25kazała y talerow bitych dziesięc wy-

26musiła Co wszystko securus się stało

27bo Żydzi między sobą maiący [?] [...] [?]

28[...] [?] iako wyż zawod powadzili się y

29w tey Sprawie tenże Kunda na sąd Wielm.

30Ichmściow Panow Jana Rybinskiego

31Stolnika Żytomirskiego Sędziego Grodz-

32kiego Owruckiego y Michała Pawsze [?]

k. 318v (skan 0322, strona lewa)

1Podczaszego Żytomirskiego y Ichmściow Pa-

2nów Jakubowskich zdał się y nim się kon-

3tentował ktory aequo et iusto sądząc Ży-

4dom tegoż Kondę uznali y winy tam pew-

5ne płacić nakazali, ktorych win ex par-

6te sui iako będąc Consuccessrix Jeymść

7Pani Talmontowa nie wyciągała ani

8tych talerow bitych nie brała warty

9żadney do szkoły niedopuszczaiąc nie sta-

10wiała bo Pan Zagurski [?] sługą nigdy nie

11był Jeymści Paniey Talmontowey a Pan

12Bogdanowicz wszystkich Ichmściow Successo-

13row sługą Drzewo iezeli z starego miasta

14na szkołę wożono y Tysiąc Złotych Polskich

15Kunda co dał na szkołę to Żydzi sami w Kaha-

16le także się pomiarkowali ani Jeymść Pani

17Talmontowa do tego nikogo nie przymu-

18szała Owo żydowska [?] wszystko punkta w po-

19mienioney Manifestacyi do łożone ex

20sola invidia et temeraria vexa bo Jey-

21mść Pani Starościna Nurska żadney nay-

22mnieyszey krzywdy Ichmściom nie uczyniła

23y owszem od Ichmściow maiąc dawne krzyw-

24dy wszystko cierpliwie dla zgody sąsiedzkiey

25y przyiaźni znosiła nie tak iak Jey[mść]

26obżałowana uformowawszy takowe cale

27nie potrzebne praetensye niesłusznie Jeymść

28Panią Talmontową przez te swoię Manifesta-

29cyę opisała, a za tym modernus Comparens de

30nullitate tey Manifestacyi iako nienależy-

31cie vexatorie uczynioney iterum iterumq[ue] prze-

32ciwko wyż mianowanym Ichmściom obżało-

33wanym y Kundzie świadcząc y reprotestuiąc się

34czyni prawnie z Ichmściami też Jeymść Panią Tal-

35montową Starościną Nurską deklarował sal-

36vam oney zostawiwszy się meliorationem seu per Cita-

37ciones Correctionem o przyięcie do Xiąg prosił co

38y otrzymał. Mikołay Sebestyanowicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–350); nr na marginesie „46” (nr aktu 351 dopisany ołówkiem). Namiestnik Sylwester Pogurski (zob. akty 334, 342, 346). Pełnomocnik (nomine et commisso) Mikołaj Sebestyanowicz podpisał się sam. Pryncypałka – Eufrozyna z Łysakowskich Walerianowa Talmuntowa, starościna nurska (zob. akty 325, 342); przeciwniczki: Katarzyna z Silnicy Potocka, wdowa, starościna owrucka, i synowie Kazimierz (starosta lubecki), Jan i Seweryn (zob. akty 322, 331). Reprotestacja wobec manifestacji Potockiej z 1 III 1717 (w grodzie owruckim), w której Potocka zarzucała m.in., że Talmuntowa nie dopuszczała Żyda Pejsacha Kundy (Kondy), arendarza Starych Narodycz, do szkoły (synagogi) narodyckiej, choć dał on 1000 zł na szkołę i drzewo wożono ze Starego miasta, a Żydzi z Nowego miasta pobili go i Talmuntowa wymusiła 10 talarów bitych. Talmuntowa odpowiada, że był to spór wewnątrz gminy żydowskiej, rozstrzygnięty przez sąd polubowny Jana Rybińskiego, stolnika żytomierskiego i sędziego grodzkiego owruckiego, Michała Pawszego [?], podczaszego żytomierskiego, i Jakubowskich, który uznał winę Kundy; że Zagurski [?] nigdy nie był jej sługą, a Bogdanowicz (por. akt 325 – Stanisław Bohdanowicz, administrator Nowych Narodycz) jest sługą wszystkich sukcesorów; motywem Potockiej ma być niechęć z powodu nieustąpienia jej części miasta Nowe Narodycze. Kilka wyrazów niepewnych (zob. [?]); „Pawsze” [?] – nazwisko podczaszego nierozpoznane.

Łacina: Veniens personaliter – przybywszy osobiście; Nomine et Comisso – w imieniu i z polecenia; solenniter – uroczyście; ad Strepitum Iuris provokuie – wyzywa na drogę sądową (do zgiełku prawnego); in rerum natura – w rzeczywistości; securus [= secus?] – inaczej; aequo et iusto – słusznie i sprawiedliwie; ex parte sui – ze swej strony; Consuccessrix – współsukcesorka; ex sola invidia et temeraria vexa – z samej zawiści i zuchwałego dokuczania; modernus Comparens de nullitate – obecny stawający o nieważność; vexatorie – szykanująco; iterum iterumque – raz po raz; meliorationem seu per Citationes Correctionem – polepszenie albo poprawienie przez pozwy.

Streszczenie

Fragment oryginału. 22 VI 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Sylwestrem Pogurskim, namiestnikiem podwojewództwa, Mikołaj Sebestyanowicz w imieniu Eufrozyny z Łysakowskich Walerianowej Talmuntowej, starościny nurskiej, złożył reprotestację przeciw Katarzynie z Silnicy Potockiej, wdowie, starościnie owruckiej, jej synom Kazimierzowi (staroście lubeckiemu), Janowi i Sewerynowi oraz Żydowi Pejsachowi Kundzie, arendarzowi Starych Narodycz. Potocka, rozgniewana, że Talmuntowa nie ustąpiła jej swojej części miasta Nowe Narodycze, w manifestacji z 1 III 1717 zarzuciła jej, że postawiła wartę, by nie dopuszczać Kundy do szkoły (synagogi) narodyckiej, choć dał on 1000 zł na szkołę, że z jej namowy Żydzi z Nowego miasta pobili Kundę, a ona wymusiła od niego 10 talarów. Talmuntowa odpowiada, że był to spór między Żydami, który Kunda sam poddał pod sąd Jana Rybińskiego, stolnika żytomierskiego, Michała Pawszego [?], podczaszego żytomierskiego, i Jakubowskich, a ci uznali jego winę; ona sama nie brała win ani talarów, warty nie stawiała, a składkę na szkołę uchwalił kahał. Zarzuty uznaje za wynik zawiści i zgłasza nieważność manifestacji Potockiej.

Transkrypcja

k. 319 (skan 0322, strona prawa)

1Protestacya Ichmściow Xięży

2Jezowitow Owruckich prze-

3ciwko Ichmściom Xięży Pawlitom

4y Innym

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Julii pierwszego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

8Mści Owruczu przedemną Szymonem Walew. Lew-

9kowskim Woyskim Żytomirskim Komornikiem

10Granicznym Namiesnikiem Podwoiewodztwa

11Regentem Grodzkim Generału Woiewodztwa

12Kijowskiego y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi

13Kijowskiemi. Veniens personaliter Wielebny

14Xiądz Michał Popankiewicz [?] Societatis Jesu

15Rezydencyi Owruckiey vindykuiąc zbicia

16y potłuczenia Poddanego Rezydencyi Owruckiey

17na Imie Iwana Syna Roboczego Chomy z wsi

18Dołhynicz [?] przeciwko Przewielebnemu w Bogu Jmci

19Xiędzu Woyciechowi Borzyszewskiemu [?] Ordinis

20Sancti Pauli primi Eremitae Administratorowi

21Dobr miasta Korynska [?] świadczył y protesto-

22wał się z Roboczym [?] Poddanym z wsi Zbranków [?]

23do miasta Korynska należącey Andrzeiowi Iwa-

24nowi Tymochowi, o to. Iż pomienieni Poddani

25przymaiąc swoich Pastuszkow do pasienia

26bydła a nie skromiąc ich swey woli o czym

27pobłażaią rozpusty dopuszczaią ktory zaś ta-

28kowym pobłażaniem swoich Gospodarow by-

29to wpędziwszy na Grunt Dołhyniecki szkodę

30w zbożu czynią Roboczego Chomy Poddanego Doł-

31hynieckiego Syna na Imie Iwana bezdarnia [?]

32z [?] [plama]rey [?] ofiary [?] kiyem pobili potłukli porazili

33w głowie z lewey strony w same

34iako zrazić [?] Cerki [?] wąglowie [?] Tak ciężko krew się lała

35zadali z ktorego to razu tak ciężko krew się lała

36że wszystkie głowę twarz oblała y zekrwawiła

37przez ktore zbicie pomieniony Chłopiec kraj

38z szkoty boleści Cerki cierpieć musi. O co modernus

39Comparens przeciwko obwinionym wyż

k. 319v (skan 0323, strona lewa – góra)

1wyż mianowanym pro incontinentia pomienio-

2nych Pastuszkow iako o zbicie y potłuczenie nie-

3winnie Poddanego iterum iterumq[ue] świadcząc

4y protestuiąc się prawnie o to czyniąc Rezydencyą

5też Owrucką Societatis Jesu in omni Loco

6deklarował salvam meliorationem tey swoiey

7Protestacyi zostawiwszy peraliam faciendam

8seu per Citationes Correctionem a teraz o przy-

9ięcie do Xiąg ninieyszych prosił co y otrzymał.

10Michał Popankiewicz [?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–351); nr na marginesie „47” (nr aktu 352 dopisany ołówkiem). Od tego aktu urząd sprawuje Szymon Walewski Lewkowski, wojski żytomierski i komornik graniczny, jako namiestnik podwojewództwa i regent grodzki (por. akt 342 – manifestant). W tytule „Pawlitom” – paulini (zakon św. Pawła Pierwszego Pustelnika); ks. Wojciech Borzyszewski [?] – administrator dóbr miasta Korynsk [?] (por. akt 344 – posesorzy Korynska). Protestujący – ks. Michał Popankiewicz [?] z rezydencji jezuitów owruckich (podpis własny). Pastuszkowie poddanych ze wsi Zbranki [?] (należącej do Korynska) – Andrzeja, Iwana i Tymocha – wpędzili bydło na grunt dołhyniecki [?] i pobili kijem w głowę Iwana, syna poddanego rezydencji Chomy Roboczego. Opis obrażeń (k. 319, ostatnie wiersze) odczytany tylko częściowo – kilka wyrazów niezrozumiałych (zob. [?]); część tekstu wygląda na powtórzenie przez pisarza („zadali z ktorego to razu tak ciężko krew się lała”). Pisarz pisze „Cerki” [?] – może „cierpki” lub nazwa części głowy. „Roboczy” – prawdopodobnie przydomek/nazwisko chłopa Chomy (lub określenie „poddany roboczy”).

Łacina: Veniens personaliter – przybywszy osobiście; Societatis Jesu – Towarzystwa Jezusowego; vindykuiąc – dochodząc; Ordinis Sancti Pauli primi Eremitae – zakonu św. Pawła Pierwszego Pustelnika; modernus Comparens – obecny stawający; pro incontinentia – za nieposkromienie (niepohamowanie); iterum iterumque – raz po raz; in omni Loco – w każdym miejscu; salvam meliorationem … zostawiwszy peraliam faciendam seu per Citationes Correctionem – zastrzegłszy prawo polepszenia [protestacji], które ma być dokonane inną [protestacją] albo przez pozwy poprawienia.

Streszczenie

Fragment oryginału. 1 VII 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Szymonem Walewskim Lewkowskim, wojskim żytomierskim i komornikiem granicznym, namiestnikiem podwojewództwa i regentem grodzkim kijowskim, ks. Michał Popankiewicz [?] z rezydencji jezuitów owruckich zaprotestował przeciw ks. Wojciechowi Borzyszewskiemu [?], paulinowi, administratorowi dóbr miasta Korynsk [?], oraz poddanym ze wsi Zbranki [?] – Andrzejowi, Iwanowi i Tymochowi – że ich pastuszkowie, nie powstrzymywani przez gospodarzy, wpędzili bydło na grunt wsi Dołhynicze [?] i wyrządzili szkodę w zbożu, a Iwana, syna poddanego rezydencji Chomy Roboczego, pobili kijem po głowie z lewej strony, tak że krew zalała mu całą głowę i twarz. Protestujący zastrzegł dochodzenie praw rezydencji w każdym sądzie i poprawienie protestacji.

Transkrypcja

k. 319v (skan 0323, strona lewa – środek i dół)

1Relacya ad Cassandam na Trybunał

2od Jmci Pana Kościszewskiego po

3Ichmściow Panow Dubiskich.

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Julii pierwszego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

7Mści Owruczu przedemną Szymonem Walew. Lew-

8kowskim Woyskim Żytomirskim Komornikiem

9Granicznym Namiesnikiem Podwoiewodztwa Re-

10gentem Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijow-

11skiego y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskie-

12mi personaliter stanowszy Woźny Generał Wo-

13iewodztwa Kijowskiego y innych Szlachetny Ste-

14fan Stachowski in vim suae verae ac fidelis Re-

15lationis palam publice liberoq[ue] ac per expressum

16dla zapisania do Xiąg ninieyszych zeznał. Iż

17on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedm-

18nastym Miesiąca Junii Dwudziestego Osmego

19Dnia, Pozew Głowny Trybunalski Koronny Lubel-

20ski na Membranie Authentycznym pisany

21ad Cassandas Condemnationes wydany temuż

22Sądowi Głownemu Trybunałowi Koronnemu

23Lubelskiemu Sądzie należący odniosł do

24wsi Czarniawki [?] Dobr niżey mianowanych

25Cassandas Pozwanych y tam ten Pozew w Dwo-

k. 320 (skan 0323, strona prawa)

1w Dworze tameyszym położył y po położeniu onego

2Ludziom tameyszym od kogo po kogo y w iakiey

3Sprawie by był pisany opowiedział y prawnie

4do wiadomości doniosł. Pisany ten Pozew ad

5Instantiam Sądowego y Iego Delatorow Urodzo-

6nego Jmci Pana Jana Kościszewskiego Łow-

7czego Brzeskiego Kujawskiego Cassandas Actora, po

8Urodzonych Ichmściow Panow Michała y Jana

9Dubiskich Braci między sobą rodzonych Ca-

10ssandas Pozwanych w Sprawie y Akcyi Iak

11prędko dowiedzieć się mogł Aktor Cassandas o ia-

12kowychci mniemanych winach Banicyach

13wiecznych y Ich Publikach dwoch iedney

14w Roku Tysięcznym Siedmsetnym piętnas-

15tym Miesiąca Marty dnia Dwudziestego

16pierwszego, drugiey Tysięcznym Siedmset-

17nym Szesnastym Miesiąca Marty drugiego

18Dnia w Sądzie Ziemskim Kijowskim wy[ro]-

19zaocznie nie wydaiąc żadnego Pozwu dla

20korzyści zakład [?] praesencyą o tym terminie [?]

21mane Condemnaty obskurnie świadcząc [?]

22otrzymanych y tam zaraz skwapliwie non

23servatis Iuris gradibus publikowanych

24tak zaraz do zniesienia skassowania

25anihilowania pomienionych win Bani-

26cyi wiecznych y Ich publicat actor Cassan-

27das Pozwanych Cassandas pozywa, tak pro

28indebita vexa iako o szkody y winy praw-

29ne z tąd pochodzące intentowaney Za kto-

30rym to położonym Pozwem tenże Woźny Rok

31y Termin Stronom obom Powodowey Cassandas

32y Pozwaney Cassandas przed Sądem Głownym

33Trybunalskim Koronnym Lubelskim od daty

34y położenia Pozwu tego za niedziel Cztyry

35albo w ten czas gdy ta Sprawa z Reiestru

36Woiewodztw Bracławskiego Czernihowskich Kijow-

k. 320v (skan 0324, strona lewa)

1Kijowskiego Wołynskiego y Innych Conserwat

2albo innego iakowegokolwiek Sprawie tey na-

3leżytego expulsionum violentiarum gra-

4viorum ex casum Cassandarum lub też termi-

5norum tactorum iak nayprędzey do są-

6dzenia przypadnie y przez Woźnego Sądo-

7wego przywołana będzie stanowienia się

8zawity ku rosprawie prawney złożył y praefi-

9gował O czym tę swoię prawdziwą przedemną

10Urzędem uczynił y zeznał Relacyą et in Continen-

11ti personaliter stanowszy Urodzony Jmć Pan

12Paweł Kościszewski zdrowy będąc na ciele y umyś-

13le iawnie ustnie y dobrowolnie coram Actis

14praesentib[us] zeznał iż ten Pozew ad Cassandas

15Condemnationes z woli y wiadomości Jmci

16Pana Kościszewskiego Łowczego Brzeskiego

17y Kujawskiego iest wydany aprobował y ra-

18tyfikował y prosili mnie Urzędu tak Woźny

19z swoiey Relacyi iako y aprobuiący approba-

20cyi aby Actis praesentib[us] Connotowane były

21Co y otrzymali. Paweł Kościszewski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–352); nr na marginesie „48” (nr aktu 353 dopisany ołówkiem). Woźny Stefan Stachowski – tu nazwisko wyraźne; zapewne ten sam, co w aktach 323 (Stachowski) i 347 (odczytany tam „Stochowski” [?]). Pozew kasacyjny od Jana Kościszewskiego, łowczego brzeskokujawskiego (w rkp. „Łowczego Brzeskiego Kujawskiego”), przeciw braciom Michałowi i Janowi Dubiskim (por. akt 327 – Michał Dubiski) o skasowanie dwóch kondemnat z banicjami wiecznymi, uzyskanych przez Dubiskich zaocznie w sądzie ziemskim kijowskim 21 III 1715 i 2 III 1716 bez wydania pozwu i od razu publikowanych z pogwałceniem porządku prawnego. Pozew złożony 28 VI 1717 w dworze we wsi Czarniawka [?] (lekcja niepewna; por. akt 327 – Czerniawka [?]). Zaraz po relacji Paweł Kościszewski aprobował pozew jako wydany z woli łowczego. Wiersze „dla korzyści zakład [?] praesencyą o tym terminie [?] mane Condemnaty obskurnie świadcząc [?]” odczytane tylko częściowo (sens: kondemnaty uzyskane podstępnie).

Łacina: in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publice liberoque ac per expressum – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie; ad Cassandas Condemnationes – do skasowania kondemnat; Cassandas Actor/Pozwani – powód/pozwani w sprawie o kasację; non servatis Iuris gradibus – bez zachowania porządku prawa; pro indebita vexa – za niesłuszne dręczenie; expulsionum violentiarum graviorum ex casum Cassandarum lub też terminorum tactorum – [z rejestru] spraw o wyrugowanie, cięższe gwałty, kasacje lub terminów poruszonych; praefigował – wyznaczył; et in Continenti personaliter – i natychmiast osobiście; coram Actis praesentibus – przed niniejszymi aktami; Actis praesentibus Connotowane – zapisane do niniejszych akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 1 VII 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Szymonem Walewskim Lewkowskim, wojskim żytomierskim, komornikiem granicznym, namiestnikiem podwojewództwa i regentem grodzkim kijowskim, woźny generał Stefan Stachowski zeznał, że 28 VI 1717 zaniósł do wsi Czarniawka [?] i położył w tamtejszym dworze pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany z instancji Jana Kościszewskiego, łowczego brzeskokujawskiego, przeciw braciom Michałowi i Janowi Dubiskim – o skasowanie dwóch zaocznych kondemnat na banicję wieczną, uzyskanych przez nich w sądzie ziemskim kijowskim 21 III 1715 i 2 III 1716 bez pozwu i pospiesznie opublikowanych, oraz o szkody za niesłuszne dręczenie. Woźny wyznaczył termin w Trybunale. Zaraz potem Paweł Kościszewski oświadczył, że pozew wydano z woli łowczego, i go aprobował; podpis Pawła Kościszewskiego.

Transkrypcja

k. 320v (skan 0324, strona lewa – dół)

1Manifestacya Jmci Pana

2Mikołaia Lewkowskiego prze-

3ciwko Ichmściom Panom Niewmi-

4ryckim Matce y Synowi

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Julii Dwunastego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

8skiey Mści Owruczu przedemną Sylwe-

9strem Pogurskim Namiesnikiem na ten

10czas Podwoiewodztwa Grodzkim Generału

k. 321 (skan 0324, strona prawa)

1Woiewodztwa y Xięgami ninieyszemi Grodz-

2kiemi Kijowskiemi, Comparens personaliter

3Urodzony Jmć Pan Mikołay Walewski Lewkow-

4ski swoim y Urodzoney Jeymści Paniey Mar-

5anny Niewmiryckiego Małżonki swey Imieniem

6windykuiąc iawnie krzywdy konfuzyey y obligi [?]

7swoiey solenniter cum quaerimonia przed Urzę-

8dem y Aktami ninieyszemi świadczył Manifesto-

9wał y protestował się przeciwko Urodzonym Ichm-

10ściom Paniey Helenie Lewkowskiego Pro-

11kopowey przeżywaiącey Mośkowey Niewmirye-

12kiey wdowie Matce y Jmci Panu Bazylemu

13Moszczenkowi Niewmiryckiemu Synowi w ten

14sposob y o to. Iż Ichmść obwinieni miesz-

15kaiąc in proxima Contiguitate z Protestan-

16tem niewiedzieć quo praetextu zawziowszy się

17iakowes odium do samego Protestanta y

18Małżonki Jmści od Lat kilka słowami

19uszczypliwemi zaocznie przed Ichmściami Pany

20Lewkowskiemi y Niewmiryckiemi prawie codzien-

21nie rożnych sposobow wynayduiąc aż do

22tych czas diffamowali y tradykowali co wszyst-

23ko Protestans nie ważąc [?] dokładnych Praw-

24nych Terminow pacientissime na sobie zno-

25sił, iednakże Ichmść obwinieni nie usta-

26iąc w przedsięwzięciu swoim y swoim zawziętość ad effectum przywodząc Roku te-

27raznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmnastego

28Miesiąca Junii Dwudziestego Siodmego

29Dnia w Niedzielę w Monastyrze tameyszym

30Lewkowskim po nabożenstwie wyż mianowa-

31ny obżałowany Jmć Pan Bazili Niew-

k. 321v (skan 0325, strona lewa)

1miryeki wyiechawszy z Cerkwi Małżonce Protestan-

2tis niesobie niewinney dawszy do zawady okazyą [?]

3słowami nieprzystoynemi osobliwie Bacia [?]

4białogłowskiey wielce szkodzącemi in praesentia

5wielu Ichmściow Braci Szlachty na ten czas

6będących. Iżył [?] sromocił y niewinne dyffamował,

7czym wszystkim niekontentuiąc się ani też res-

8pektuiąc na Rygor Prawa pospolitego o nachodze-

9niu Dobr Szlacheckich opisany śmiał y wa-

10żył się tenże pomieniony obżałowany Jmć Pan

11Bazyli Niewmiryeki tegoż Dnia na Dom Pro-

12testantis naiść [?] iako z fantazyą y gniewem

13zawziętym do komory Protestantis w ktorey na

14ten czas Protestans lethaliter choruiąc le-

15żał widząc Protestanta prawie wpoł umar-

16tego in praesentia Urodzonych Ichmściow Panow

17Jana Oyca Sylwestra Syna Pogurskich y wielu

18Ichmściow Panow Lewkowskich mężczyzny białog-

19łow na wiedząc [?] Protestanta chorego będą-

20cych iak prędko do komory wszedł tak zaraz

21Małżonkę Protestantis dyffamować począł y bić

22porywał się iakoby to y było gdyby wyż miano-

23wani Ichmść na ten czas przytomni z Komory

24nie wyprowadzili gdzie Jmć obżałowany widząc

25z swoiey zawziętości ad effectum nie może przy-

26wieść słowami nieprzystoynemi Słuchą [?] y mur-

27wą nazywaiąc bestyą [?] ali [?] iney Jmści podobało

28dyffamował przez co Ichmść obżałowani Prawo

29pospolite naruszyli winy na siebie y Dobra

30swoie zawiedli y zaciągnęli. O co wszystko ut praemissum

31est modernus Protestans iterum iterumq[ue]

32protestowawszy się deklarował z Ichmściami obża-

33łowanemi in omni Iudicio et Officio Regni Iure

34agere salva manente huius protestationis

35melioratione vel per Citationem ad praesens Actis

36praesentibus Connotari prosił co y otrzymał. Mikołay Lewkowski

37mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–353); nr na marginesie „49” (nr aktu 354 dopisany ołówkiem). Manifestant – Mikołaj Walewski Lewkowski (zapewne ten sam, który jako namiestnik i wicerejent przyjmował wcześniejsze akty; tu przed namiestnikiem Sylwestrem Pogurskim, którego ojciec Jan i on sam byli świadkami zajścia); podpis „Mikołay Lewkowski mp.”. Żona – Marianna z Niewmiryckich. Obwinieni: Helena z Lewkowskich, wdowa po Prokopie [?] Mośku [?] Niewmiryckim („Prokopowey przeżywaiącey Mośkowey”), i jej syn Bazyli Moszczenko Niewmirycki – sąsiedzi i krewni; środowisko drobnej szlachty okolicznej (Lewkowscy, Niewmiryccy) – zapewne wieś Lewków w pow. owruckim (lekcja wg „w Monastyrze tameyszym Lewkowskim”). 27 VI 1717 (niedziela) po nabożeństwie w monasterze (cerkwi) w Lewkowie Bazyli znieważył żonę manifestanta, a następnie wtargnął do domu i komory, gdzie śmiertelnie chory manifestant leżał, lżył żonę, próbował ją bić i nazwał „słuchą [?]” i „murwą”. Kilka wyrazów niepewnych (zob. [?]); „Bacia” [?] – może „cnocie”; obelgi przepisano wiernie wg rkp.

Łacina: Comparens personaliter – stawający osobiście; solenniter cum quaerimonia – uroczyście ze skargą; in proxima Contiguitate – w najbliższym sąsiedztwie; quo praetextu – pod jakim pretekstem; odium – nienawiść; diffamowali y tradykowali – zniesławiali i obmawiali; pacientissime – najcierpliwiej; ad effectum przywodząc – doprowadzając do skutku; Protestantis – protestanta; in praesentia – w obecności; lethaliter choruiąc – śmiertelnie chorując; ut praemissum est – jak wyżej powiedziano; modernus Protestans – obecny protestujący; iterum iterumque – raz po raz; in omni Iudicio et Officio Regni Iure agere – dochodzić prawem w każdym sądzie i urzędzie Królestwa; salva manente huius protestationis melioratione vel per Citationem – z zastrzeżeniem polepszenia tej protestacji lub [poprawy] przez pozew; Actis praesentibus Connotari – zapisać do niniejszych akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 12 VII 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Sylwestrem Pogurskim, namiestnikiem podwojewództwa, Mikołaj Walewski Lewkowski w imieniu swoim i żony Marianny z Niewmiryckich zamanifestował przeciw sąsiadom – wdowie Helenie z Lewkowskich Prokopowej Mośkowej Niewmiryckiej i jej synowi Bazylemu Moszczence Niewmiryckiemu, którzy od kilku lat zniesławiali go i jego żonę. W niedzielę 27 VI 1717 po nabożeństwie w monasterze lewkowskim Bazyli znieważył żonę manifestanta przy szlachcie, po czym tego samego dnia wtargnął do jego domu i do komory, gdzie Lewkowski leżał śmiertelnie chory, i w obecności Jana i Sylwestra Pogurskich oraz wielu Lewkowskich lżył jego żonę i próbował ją bić, aż wyprowadzono go z komory. Manifestant zarzuca naruszenie prawa o najściu dóbr szlacheckich i zastrzega dochodzenie praw. Podpis własnoręczny.

Transkrypcja

k. 322 (skan 0325, strona prawa)

1Manifestacya Jmści Pana Miko-

2łaia Lewkowskiego cum praetensia [?]

3Koni u [?] Kupcow Zadnieprskich

4Zagrabionych

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Julij Dwunastego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

8skiey Mści Owruczu przedemną Sylwestrem

9Pogurskim Namiesnikiem na ten czas Podwoie-

10wodztwa Grodzkim Generału Woiewodztwa

11Kijowskiego y Xięgami Ninieyszemi Grodzkie-

12mi Kijowskiemi Comparens personaliter Uro-

13dzony Jmść Pan Mikołay Lewkowski Cessiona-

14rius Długu niżey wyrażonego od niewiernego

15Mosia [?] Moszewicza [?] mieszczanina Wielednickie-

16go postrzegaiąc Całości swoiey świadczył Ma-

17nifestował się w ten Sposob y o co. Iż coześ-

18ły niegdy Sławetny Munuylenko [?] Semen Mies-

19czanin Czernihowski zostawszy winien Długu

20w Towarach będącego to iest Kitaiu Lipskiego

21Tiumow trzy Kraszaniny [?] Czyrynow [?] pięćset [?] li-

22kiey [?] dobrey y gotowych pieniędzy Siedmdziesiąt

23dwa Złotych Polskich a Ukrainskiey monety Zło-

24tych trzydzieścia sześć wyż miarowanemu Mo-

25szkowiczowi tenże Dług assekurował się

26oddać w Roku Tysiącznym Siedmsetnym dzie-

27siątym na Swięty Mikołay Ruski Jarmarek

28Narodycki albo na Swiętą Bohoiawlenie [?] Rus-

29kie w Roku Tysiącznym Siedmsetnym Jede-

30nastym Jarmarek Wielednicki przypada-

31iące a in Casu nie oddania powinnym

k. 322v (skan 0326, strona lewa)

1grabieniem tak siebie samego iako y innych

2Mieszczan Czernihowskich czym pomieniona Atte-

3stacya [?] przy bytności Mieszczan Wielednickich

4dana obszernie świadczy. Potym tego długu ten

5że pomieniony Semen Menuylenko [?] nie oddaw-

6szy podczas Powietrza tamże w Czernihowie bę-

7dącego ze wszystkim Domowstwem zmarł po kto-

8rego Smierci wszystko iego ruchomość w Towa-

9rach będącą tam teyże dłużnicy porabierali

10o czym wyż mianowany Moś Moszkowicz do-

11wiedziawszy się zaraz [?] requiruiąc sprawiedli-

12wości do Czernihowa gdzie niewiznawszy [?] infecti-

13reby [?] od iechać [?] y do Roku teraznieyszego Tysiącz-

14nego Siedmsetnego Siedmnastego poczowszy od

15Roku Tysiącznego Siedmsetnego dziesiątego

16z wielką swoią szkodą czekać musiał a tandem

17nie mogąc się doczekać Satisfakcyey koniocy [?] [...]

18Szercią [?] niżey wyrażonych Roku teraznieyszego Ty-

19siącznym Siedmsetnym Siedmnastym Miesiąca

20Aprila Dwudziestego trzeciego Dnia w Mieś-

21cie Wieledniach [?] u Sławetnych Hrehorego Bitaw-

22skiego [?] y Sawy Haponowego [?] Zięcia Mieszczan Czer-

23nihowskich powracaiących z Wołynia za wyż

24mianowany Dług zabrał, Ktory to Mieszczanie

25assekurowali się słownie ten Dług przywieść

26y Satisfakcyą uczynić lub na Jarmarek Narody-

27cki Swięty Mikołay na wiosnę lub Czarnobylski

28na Zielone Swięta przypadaiący y dlatego tych

29Koni nie prezentował a gdy się nie mogł doczekać

30tenże wyż mianowany Moś pomieniony Dług na

31osobę teraznieyszego Manifestanta wlał y ustą-

32pił Ktore to Konie modernus Manifestans u-

33drze [?] zagrabione, żeby potym iakiego meritum [?] y

34praetensyi nie było stosuiąc się do Prawa pospoli-

35tego na Urzędzie ninieyszym prezentowawszy o ogląd

36onych prosił Ja tedy Urząd annuendo affec-

37tacioni Manifestantis in praesentia Urodzo-

k. 323 (skan 0326, strona prawa)

1nych Ichmściow Panow Marcina Gryuskiego [?] Mi-

2chała Jursewicza y Innych Ichmściow Szlachty

3Obywatelow Woiewodztwa Kijowskiego na ten czas

4przytomnych tudzież Woźnego Generała Woie-

5wodztwa Kijowskiego y Innych Szlachetnego An-

6drzeia Mikołaiewicza pomienione Konie to iest

7Klacz Siwoiabłkowitą Valoris Siedmdziesiąt Zło-

8tych Polskich Koni podieżdkow [?] gwardziasnych [?]

9parę nędznych [?] ussy prawe w obudwoch urzni-

10te Valoris obadwa Złotych Polskich osimdzie-

11siąt trzeciego kasztanowatego z ogonem kusym

12Valoris Złotych Polskich Trzydzieścia Czwartego

13Konia białego chudego u ktorego ucho lewe

14wzdłuż rznięto Valoris Złotych Polskich Czty-

15rdzieścia pięć potaxowałem Ktore Konie mo-

16dernus Manifestans iak potaxowane do siebie

17wyrzecz [?] y odebrał y Urząd ninieyszy z wyrzecze-

18nia [?] kwitował y prosił mnie Urzędu tak Ma-

19nifestans iako y Woźny aby ta Manifestacya

20wraz z praesentacyą y taxą Actis praesen-

21tibus Connotowana była co y otrzymał. Miko-

22łay Lewkowski Andrzey Mikołaiewicz Woźny

23pisać nie umieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–354); nr na marginesie „50” (nr aktu 355 dopisany ołówkiem). Przed Sylwestrem Pogurskim, namiestnikiem podwojewództwa (jak w akcie 354, tej samej daty). Mikołaj (Walewski) Lewkowski występuje jako cesjonariusz długu Żyda („niewierny”) Mosia [?] Moszkowicza (w rkp. raz „Moszewicza”, dalej „Moś Moszkowicz”), mieszczanina wielednickiego. Dłużnik – mieszczanin czernihowski Semen Menuylenko [?] (Manuiłenko [?]; w rkp. raz „Munuylenko”, raz „Menuylenko”) – zaciągnął dług w towarach (kitaj lipski – 3 tiumy (beli), „kraszaniny” [?] (krasznina – tkanina farbowana) i in.) oraz 72 zł pol. i 36 zł monety ukraińskiej, płatny w 1710 na św. Mikołaja (jarmark narodycki) lub w 1711 na Bohojawlenie [?] (Objawienie Pańskie wg kalendarza ruskiego; jarmark wielednicki); zmarł podczas morowego powietrza w Czernihowie z całym domem, a inni dłużnicy rozebrali jego towary. 23 IV 1717 w Wielednikach [?] Moszkowicz zabrał konie mieszczanom czernihowskim Hryhorowi Bitawskiemu [?] i Sawie, zięciowi Haponowemu [?], wracającym z Wołynia (zastaw za dług, „grabienie” wg prawa odwetu kupieckiego); dług scedował Lewkowskiemu, który prezentuje konie w urzędzie. Woźny Andrzej Mikołajewicz otaksował: klacz siwojabłkowitą – 70 zł, parę koni (podjezdków [?]) z naciętymi prawymi uszami – 80 zł, trzeciego kasztanowatego z kusym ogonem – 30 zł, czwartego białego, chudego z naciętym lewym uchem – 45 zł. Kilka wyrazów niepewnych (zob. [?]); fragment o przyczynie zwłoki („gdzie niewiznawszy infecti-/reby od iechać”) – zapewne: nie mógł z powodu infekcji (zarazy) dojechać. Nazwa miasta: „Wielednickiego”, „w Mieście Wieledniach [?]” – Wieledniki (pow. owrucki).

Łacina: cum praetensia [?] – z pretensją; Comparens personaliter – stawający osobiście; Cessionarius – cesjonariusz (nabywca wierzytelności); a in Casu nie oddania – a w razie nieoddania; a tandem – a w końcu; modernus Manifestans – obecny manifestant; meritum – istota sprawy (tu: zarzut); annuendo affectationi Manifestantis – przychylając się do żądania manifestanta; in praesentia – w obecności; Valoris – wartości; Actis praesentibus Connotowana – zapisana do niniejszych akt.

Streszczenie

Fragment oryginału. 12 VII 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Sylwestrem Pogurskim, namiestnikiem podwojewództwa, Mikołaj Lewkowski jako cesjonariusz Żyda Mosia Moszkowicza, mieszczanina wielednickiego, zamanifestował: mieszczanin czernihowski Semen Menuylenko [?] winien był Moszkowiczowi dług w towarach (kitaj lipski i in.) i gotówce (72 zł pol. i 36 zł monety ukraińskiej), płatny na jarmarkach narodyckim (1710) lub wielednickim (1711); zmarł podczas zarazy w Czernihowie, a jego majątek rozebrali inni wierzyciele. Moszkowicz, nie mogąc się doczekać zapłaty, 23 IV 1717 w Wielednikach zabrał konie mieszczanom czernihowskim Hryhorowi Bitawskiemu [?] i Sawie, zięciowi Haponowemu [?], którzy przyrzekli spłacić dług na jarmarku narodyckim lub czarnobylskim; gdy tego nie zrobili, scedował dług Lewkowskiemu. Ten prezentuje konie w urzędzie; w obecności szlachty (M. Gryuski [?], M. Jursewicz) woźny Andrzej Mikołajewicz otaksował je (70, 80 za parę, 30 i 45 zł), po czym Lewkowski je odebrał i kwitował urząd.

Transkrypcja

k. 323 (skan 0326, strona prawa – dół)

1Protestacya Panow Korczewskich [?]

2przeciwko Wielm. Jmści Panu Ilinskie-

3mu Staroście Nizynskiemu.

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Septembra piętnastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

7skiey Mści w Zytomirzu przedemną Mikołaiem

8Walewskim Lewkowskim Namiesnikiem na ten

9czas Podwoiewodztwa Vices Regentem y [?]

k. 323v (skan 0327, strona lewa)

1Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego

2y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi

3na ten czas dla Sądzenia Roczkow do Zytomierza

4wprowadzonemi Venientes personaliter Urodzeni

5Panowie Maciey y Jan Korczowscy [?] Bracia Rodzeni

6swym y Innych Braci swoich Korczowskich [?] Imie-

7niem opowiadaiąc żal nieznośny y obelgę od niżey

8mianowanego Jmści poniesione oraz przychyla-

9iąc się do Processu zaczętego lachrimabunde

10solenniter przeciwko Wielm. Jmści Panu Kazi-

11mirzowi Ilinskiemu Staroście Nizynskiemu

12Majorowi Ichmść świadczyli y protestowali się

13o to Iż Jmść Pan Starosta Nizynski nie tylko

14na ostatnią ruinę fortunki Protestantium czyniąc

15ale też y Zdrowiu parcendo wprzod wziowszy ho-

16nor ktory aequiparatur Vitae iescze odpowiedzi pub-

17licznie y prywatnie czyni u rzędzie [?] onych infestuie [?]

18insuper sprzeciwiaiąc się Dekretowi Ziemskiemu

19Kijow. Roku przeszłego Tysiącznego Siedmsetne-

20go szesnastego Miesiąca Marca Dwunastego

21Dnia na Roczkach Ziemskich Kijow. w Owruczu mię-

22dzy Jmścią obwinionym a teraznieyszemi Protestan-

23tami ferowanemu w ktorym Uznano aby Protestan-

24tes na blisko przyszłym Seymiku w Zytomirzu na-

25zaiutrz po Deputackim odprawuiącym się z tego

26zarzutu in partibus [?] Status wywiedli się et paritatem do-

27wiedli a nie dowodząc należycie niechce [?] a nisz [?] od-

28wodzić według prawa onym nie dopuszcza

29roznych Sposobow zato wynayduie y Ludzi swo-

30ich informuie aby od tego odstraszali zabiciem

31grozili Protestantom et per Consequens aby w tym

32zarzucie według iego woli zawsze byli Prote-

33stantes zaś maiąc słuszne Dokumenta Koniecz-

34nie w Roku przeszłym na Seymiku w Zytomirzu agi-

35tuiącym się iuxta obloquentiam Decreti perfunk[...] [?]

36wywodzić się et paritatem Status Nobilitans

k. 324 (skan 0327, strona prawa)

1pokazać chcieli y gotowi byli o czym Jmść obżało-

2wany dowiedziawszy się wprzod głos wolny onym za-

3tamował y mowić Libere na Seymiku sam przez się

4y przez Subordynowane Osoby nie dopuścił,

5owszem słowami uszczypliwemi publice tryt [?]

6dyffamował toż y na teraznieyszym Seymiku

7kiedy się zabierali do wywodu Protestantes po-

8nowiał y iescze naywiększy Contempt czyniąc na

9popisie teraz pod Zytomirzem będącym popso-

10wać [?] nie dał odpowiedziami roznemi groził,

11dla ktorey takowey Jmści zawziętości Protestan-

12tes w tym rosole [?] niewiedzą pokąd leżeć muszą

13y Securi Zycia y Fortunki swoiey być nie

14mogą na co Jmść obżałowany nie uważaiąc owsz[e]m [?]

15wbrew Prawu pospolitemu czyniąc niesłu-

16sznie przy swoim uporze obstaie et Contra

17omne ius et aequum rem iustam impedit

18do Szkod nie małych przyprowadza. W czym Pro-

19testantes ponosząc summam iniuriam udaią

20się sub tutellam Prawa pospolitego żądaiąc

21distributivam iustitiam, ktorey dla szczegul-

22ney złości obżałowanego Jmści ullatenus dostą-

23pić nie mogą y znaczną uymę Zdrowia y For-

24tuny ponosić muszą przeto teraz Cum gemitu

25Cordis et intimo dolore iterum iterumque

26przeciwko wyż mianowanemu Jmści Panu Sta-

27roście Nizynskiemu świadcząc y protestuiąc się

28czynić prawnie o to in omni foro et Iudicio Regni

29Deklarowali Salvam melio-

30ratione onej zo-

31stawiwszy o przy-

32ięcie do Xiąg

33prosili co y

34otrzymali

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej; nr na marginesie „51” (cyfra częściowo nieczytelna; nr aktu 356 dopisany ołówkiem). Akt spisany w Żytomierzu, dokąd księgi grodzkie kijowskie wprowadzono na czas sądzenia roczków; przed Mikołajem Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem (zob. akty 311–354). Nazwisko protestujących w tytule „Korczewskich”, w tekście „Korczowscy”, „Korczowskich” – lekcja niepewna. Obwiniony – Kazimierz Iliński, starosta niżyński, major (zob. akt 346 – K. ILIŃSKI). Istota sporu: dekret roczków ziemskich kijowskich w Owruczu z 12 III 1716 nakazał Korczowskim oczyścić się z zarzutu (zapewne nieszlacheckiego pochodzenia) przez wywód szlachectwa (paritas status) na sejmiku żytomierskim nazajutrz po sejmiku deputackim; Iliński miał im to uniemożliwić w 1716 i ponownie na bieżącym sejmiku (1717), zamykając im głos, lżąc ich publicznie, grożąc zabiciem i przeszkadzając na popisie (okazowaniu szlachty) pod Żytomierzem. Kilka wyrazów niepewnych (zob. [?]): „a nisz [?] odwodzić”, „publice tryt [?]”, „w tym rosole [?]”, „popsować [?]”, „perfunk[...]” (może „perfunctorie” – pobieżnie [?]).

Łacina: Venientes personaliter – przybywszy osobiście; lachrimabunde solenniter – ze łzami, uroczyście; Protestantium – protestujących; Zdrowiu parcendo – (nie) oszczędzając zdrowia; honor, ktory aequiparatur Vitae – honor, który równa się życiu; insuper – ponadto; in partibus [?] Status wywiedli się et paritatem dowiedli – wywiedli się ze stanu i dowiedli równości (szlachectwa); per Consequens – w konsekwencji; iuxta obloquentiam Decreti – zgodnie z brzmieniem dekretu; paritatem Status Nobilitans – równość stanu szlacheckiego; Libere – swobodnie; publice – publicznie; Contra omne ius et aequum rem iustam impedit – wbrew wszelkiemu prawu i słuszności przeszkadza słusznej sprawie; summam iniuriam – najwyższą krzywdę; sub tutellam Prawa – pod opiekę prawa; distributivam iustitiam – sprawiedliwość rozdzielczą; ullatenus – w żaden sposób; Cum gemitu Cordis et intimo dolore – z jękiem serca i najgłębszym bólem; iterum iterumque – raz po raz; in omni foro et Iudicio Regni – w każdym sądzie i trybunale Królestwa; Salvam melioratione – z zastrzeżeniem poprawy.

Streszczenie

Fragment oryginału. 15 IX 1717 w Żytomierzu (księgi grodzkie kijowskie wprowadzone na roczki) przed Mikołajem Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i wicerejentem, bracia rodzeni Maciej i Jan Korczowscy [?], w imieniu swoim i innych braci, protestowali przeciw Kazimierzowi Ilińskiemu, staroście niżyńskiemu, majorowi. Dekret roczków ziemskich kijowskich w Owruczu z 12 III 1716 nakazał im wywieść się ze szlachectwa na sejmiku w Żytomierzu nazajutrz po sejmiku deputackim. Iliński – który już wcześniej godził w ich honor – nie dopuszcza ich do wywodu: w 1716 zamknął im głos na sejmiku (sam i przez podległe osoby), lżył ich publicznie; to samo powtórzył na obecnym sejmiku i na popisie pod Żytomierzem, groził im, a jego ludzie mają ich odstraszać groźbą zabicia, by pozostali w zarzucie. Protestujący nie są pewni życia i majątku, ponoszą szkody i zastrzegają dochodzenie praw w każdym sądzie Królestwa.

Transkrypcja

k. 324v (skan 0328, strona lewa)

1Manifestacya Wielm. Jeymści

2Paniey Trzeciakowey Podstoliney

3Kijowskiey przeciwko Wielm. Jmści

4Panu Trzeciakowi Woyskiemu Kijow.

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Septembra trzydziestego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

8Mści Owruczu przedemną Sylwestrem Pogur-

9skim Namiesnikiem na ten czas Podwoiewodz-

10twa Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego

11y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi

12Comparens personaliter Wielmożna Jeymść Pani

13Maryanna Szumlanskiego Alexandrowa Trzeciakowa

14Podstolina Kijowska Podstaroscina Grodzka Owrucka

15wdowa przeciwko Wielmożnemu Jmści Panu Janowi Trze-

16ciakowi Woyskiemu Kijowskiemu y Innym świadczyła

17y protestowała y manifestowała się o to. Iż co Dekretem

18Sądu Kompromissarskiego de actu et dato w Lublinie

19sub securitate Iudiciorum Tribunalitiorum Anno

20millesimo Septingentesimo decimo Septimo Mense

21July Septima Die, między Wielmożną Jeymścią Panią

22Maryanną Trzeciakową Podstoliną Kijowską Aktor-

23ką y pozwaną z iedney a Wielmożnym Jmścią Panem

24Janem Trzeciakiem Woyskim Kijowskim Powodem

25y pozwanym swym y Innych Consukcessorow Imieniem

26z drugiey Strony stałym y ferowanym iniunctum by

27obżałowany Jmść Pan Trzeciak Woyski Kijowski nieg-

28dy Jmści Pana Alexandra Trzeciaka Podstolego Kijow.

29Podstarościego Grodzkiego Owruckiego Brat ro-

30dzony [?] y post sterilia onego fata Successor z niemi

k. 325 (skan 0328, strona prawa)

1z niemi Consuccessorami swoiemi Summę dziesięć

2Tysięcy Złotych Polskich Zapisem de Actu et data

3eius Roku Tysiącznego Siedmsetnego Szostego

4Miesiąca Sierpnia Dwudziestego Siodmego Dnia Co-

5ram Actis Castrensibus Kijoviensibus przez niegdy

6Jmści Pana Alexandra Trzeciaka Podstolego Kijow.

7zeznanym Dwadzieścia Tysięcy Złotych Polskich

8modo simplicis debiti zapisaną a Dekretem

9wyż pomienionym na połowę to iest dziesięć Ty-

10sięcy Złotych Polskich redukowaną za niedziel

11dwanaście od Actu Dekretu to iest Dnia wczo-

12rayszego przed Urzędem Grodzkim Kijowskim

13y bez Kadencyey Roczkow do rąk teraznieyszey

14Manifestuiącey Jeymści Paniey Maryanny Trze-

15ciakowey Podstoliney Kijowskiey redctor [?] bez dopu-

16szczenia Intromissyey w Dobra zapłacić y wyliczył [?]

17także rzeczy ruchome Dekretem Condescensional[nym] [?]

18przez Urząd Ziemski Kijowski w Roku Tysiącz-

19nym Siedmsetnym piętnastym Miesiąca

20Marty szesnastego Dnia Manifestance przy-

21sądzone in eodem Termino Reiestrem ręką Wielm.

22Jmści Pana Sędziego Ziemskiego Kijowskiego na

23ten czas a teraz ręką Wielm. Pana Superarbitra

24podpisanym otaxowane zapłacić y na czas oddał [?]

25do rąk y za kwitem Jeymści Paniey Podstoliney

26Kijowskiey y z kleynoty przez tegoż Jmści Pana

27Alexandra Trzeciaka Podstolego na własne te-

28go potrzeby zastawione pięćdziesiąt Czerwo-

29nych Złotych teyże Jeymści Paniey Podstoliney

30na pomienionym terminie aby oddał co wszystko wy-

31pełnić na karaną [?] pod winą Banicyey wieczney przy

32manifestacyey y do publikowania należącey,

k. 325v (skan 0329, strona lewa)

1wszystkie Summy y rzeczy w Dekrecie wyrażone Jeymść

2Manifestantka na Terminie teraznieyszym odebrać goto-

3wa była z rania aż do wieczora Dnia wczorayszego do za-

4palenia Swiecy oddania sobie Summ y rzeczy czekała

5a Jmść Pan Trzeciak Woyski Kijowski sprzeciwiaiąc się

6pomienionemu Dekretowi Kompromissarskiemu nescitur

7ob quam Causam et rationem Summy pomienioney dzie-

8sięciu Tysięcy Złotych Polskich Summy za rzeczy pozą-

9bierane vigore Reiestru wyż opisanego y rzeczy iako

10y Summy Pięćdziesiąt Czerwonych Złotych za kleynoty

11na Terminie nie oddał y nie zapłacił przez co Dekreto-

12wi wyż pomienionemu sprzeciwiwszy się w winę Banicyey

13wieczney popadł a Manifestankę do szkod niemałych przy-

14wiodł y przyprawił et incontinenti stanowszy oczewis-

15to Woźny Generał Woiewodztwa Kijowskiego y Innych

16Szlachetny Paweł Drzewiecki adhaerendo Legi pub-

17licae y Dekretowi Kompromissarskiemu pomienioną

18winę Banicyey wieczney ex illa Contraventione sta-

19łey na tymże Jmści Panu Trzeciaku Woyskim Kijow.

20na miescu zwykłym głosem wyniosłym in praesentia

21wielu Ichmściow Panow obywatelow Woiewodztwa Kijow-

22skiego do Kancellaryi w Interessach swoich przybyłych

23obwołał y publikował przywodząc to wszystkim do wia-

24domości za przerzeczonym Jmścią Panem Trzeciakiem

25Woyskim Kijowskim iako Banitem wiecznym żadnego

26Społku ani obcowania nie mieli rady y pomocy onemu

27w niczym nie dodawali ale się z Jmścią iako prawem

28przekonanym według srogości Prawa zachowali Co że

29tę winę Banicyey wieczney pomieniony Woźny obwo-

30łał y publikował oczewisto przed Urzędem ninieyszym

31stanowszy Relacyą swoię uczynił y prosili tak

32Jeymść Manifestuiąca Manifestacyą iako y Woź-

33ny Relacyą Actis praesentibus Connotari co y otrzy-

34mali Maryanna Trzeciakowa Podstolina Kijow. Paweł

35Drzewiecki Scribendi ignarus Woźny

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej (zob. akty 306–356); nr na marginesie „52” (nr aktu 357 dopisany ołówkiem). Przed Sylwestrem Pogurskim, namiestnikiem podwojewództwa. Dalszy ciąg sporu Maryanny z Szumlańskich Trzeciakowej, wdowy po Aleksandrze Trzeciaku, podstolim kijowskim i podstarościm grodzkim owruckim, z jego bratem rodzonym i (wobec bezpotomnej śmierci – „post sterilia onego fata”) spadkobiercą Janem Trzeciakiem, wojskim kijowskim (zob. akty 329, 344–345, 347–348). Dekret sądu kompromisarskiego w Lublinie (pod osłoną sądów trybunalskich) z 7 VII 1717 zredukował zapis 20 000 zł (prosty dług) z 27 VIII 1706, zeznany przez Aleksandra w grodzie kijowskim, do 10 000 zł płatnych w 12 tygodni przed urzędem grodzkim (termin – 29 IX 1717, „dnia wczorayszego”), nakazał zwrot rzeczy ruchomych przysądzonych dekretem ziemskim kijowskim z 16 III 1715 (wg rejestru podpisanego przez sędziego ziemskiego i superarbitra) oraz 50 czerwonych złotych za klejnoty zastawione przez Aleksandra – pod winą banicji wiecznej. Trzeciak nie stawił się; woźny Paweł Drzewiecki obwołał na nim banicję. Ustęp o obwołaniu banicji odczytany przy pomocy tekstu równoległego (akt 358). „redctor” [?] – może skrót „redditur” lub „reductor”; „Społku” – wspólnoty (spółki). Podpis wdowy i niepiśmiennego woźnego.

Łacina: Comparens personaliter – stawająca osobiście; de actu et dato – z datą i miejscem; sub securitate Iudiciorum Tribunalitiorum – pod osłoną (bezpieczeństwem) sądów trybunalskich; Anno millesimo septingentesimo decimo septimo mense Julii septima die – roku 1717, miesiąca lipca dnia 7; iniunctum – nakazano; post sterilia onego fata – po jego bezpotomnej śmierci; Coram Actis Castrensibus Kijoviensibus – przed aktami grodzkimi kijowskimi; modo simplicis debiti – na sposób prostego długu; in eodem Termino – w tymże terminie; Superarbiter – superarbiter (rozjemca nadrzędny sądu polubownego); nescitur ob quam Causam et rationem – nie wiadomo z jakiej przyczyny i racji; vigore Reiestru – na mocy rejestru; et incontinenti – i niezwłocznie; adhaerendo Legi publicae – stosując się do prawa pospolitego; ex illa Contraventione – z powodu tego sprzeciwienia się; in praesentia – w obecności; Actis praesentibus Connotari – zapisać do niniejszych akt; Scribendi ignarus – nieumiejący pisać.

Streszczenie

Fragment oryginału. 30 IX 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Sylwestrem Pogurskim Maryanna z Szumlańskich Aleksandrowa Trzeciakowa, podstolina kijowska i podstarościna grodzka owrucka, wdowa, zamanifestowała przeciw Janowi Trzeciakowi, wojskiemu kijowskiemu, bratu i spadkobiercy jej męża. Dekret sądu kompromisarskiego w Lublinie z 7 VII 1717 nakazał mu wypłacić jej 10 000 zł (zredukowany zapis 20 000 zł z 1706), zwrócić rzeczy ruchome przysądzone dekretem ziemskim kijowskim z 16 III 1715 i oddać 50 czerwonych złotych za klejnoty zastawione przez męża – w terminie 29 IX 1717 przed urzędem grodzkim, pod winą banicji wiecznej. Manifestantka czekała cały dzień do zapalenia świec, lecz Trzeciak nic nie oddał. Woźny generał Paweł Drzewiecki obwołał więc na nim w Owruczu banicję wieczną w obecności szlachty przybyłej do kancelarii, wzywając wszystkich do unikania banity, i złożył relację. Podpisy manifestantki i niepiśmiennego woźnego.

Transkrypcja

k. 326 (skan 0329, strona prawa)

1Manifestacya Wielm. Jeymści

2Paniey Trzeciakowey Podstoliney

3Kijow. przeciwko Wielm. Jmści Pa-

4nu Trzeciakowi Woyskiemu Kijow.

5Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

6Miesiąca Oktobra pierwszego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

8Mści Owruczu przedemną Sylwestrem Pogurskim

9Namiesnikiem na ten czas Podwoiewodztwa Grodz-

10kim Generału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami

11ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Comparens

12personaliter Wielmożna Jeymść Pani Maryanna

13Szumlanskiego Alexandrowa Trzeciakowa Podsto-

14lina Kijowska Podstarościna Grodzka Owrucka wdo-

15wa przeciwko Wielm. Jmści Panu Janowi Trzecia-

16kowi Woyskiemu Kijowskiemu świadczyła, y mani-

17festowała się w ten niżey opisany Sposob y o to.

18Iż co Dekretem Sądu Kompromissarskiego de Actu

19et data eius w Lublinie Sub securitate Iudicio-

20rum Tribunalitiorum Anno Millesimo Septingen-

21tesimo decimo septimo Mense July Die Septima

22między Wielmożną Jeymścią Panią Maryanną Trze-

23ciakową Podstoliną Kijowską Aktorką y Pozwa-

24ną z iedney a Wielmożnym Jmścią Panem Janem

25Trzeciakiem Woyskim Kijow. Powodem y Pozwanym

26z drugiey Strony stałym y ferowanym nakazano

27aby na zaiutrz po terminie wyliczenia Summy

28Dziesięciu Tysięcy Złotych Polskich y Innych Sum

29w Dekrecie wyrażonych przez Jmści Pana Trze-

30ciaka Woyskiego Kijowskiego Jeymści Manifes-

31tuiącey stącić [?] naznaczoney Jak Jeymść Pani

32Trzeciakowa Podstolina Kijowska rzeczy wszyst-

k. 326v (skan 0330, strona lewa)

1kie ruchome od stanu męskiego należące

2po Smierci zeszłego Urodzonego Jmści Pana Ale-

3xandra Trzeciaka Podstolego Kijow. małżonka swe-

4go pozostałe Jeymść obżałowanemu iako y Jmść

5obżałowany Pan Trzeciak Woyski Kijow. Jeymści Ma-

6nifestuiącey wszystkie rzeczy ruchome y tyczące [?]

7się per medium praevia locatione Amicorum in

8fundo Chayczy [?] Wielkiey podwod z każdey Strony na-

9znaczonych ab utrinque sobie pooddawali pod winą

10Banicyey wieczney circa manifestationem publikowa-

11niu na ktorym Terminie Dnia wczorayszego Jeymść

12Manifestantka zadosyć czyniąc pomienionemu

13Dekretowi Rzeczy wszystkie do stanu męskiego

14należące w siebie miała Przyiacioł dwoch Stro-

15ny swoiey do Dobr Chayczy [?] sprowadziła y oddać

16wszystkie rzeczy ruchome gotowa była także

17Dnia dzisieyszego przed Urzędem Ninieyszym

18w obecności Woźnego Generała Szlachetnego

19Stefana Stochowskiego y wielu Ichmściow Szlach-

20ty w Kancellaryey będących praesentowała a Jmść

21obżałowany sprzeciwiaiąc się Dekretowi wyż opi-

22sanemu, ani Przyiacioł z Strony swoiey secundum

23obloquentiam Decreti lokować, ani rzeczy ruchomych

24oddać we wszystkim zadosyć uczynić temuż Dekre-

25towi niechciał, przez co w winę Banicyey wieczney

26popadł. Manifestankę do szkod niemałych przywiodł

27y przyprawił et incontinenti stanowszy ocze-

28wisto Woźny Generał Woiewodztwa Kijow. y Innych Szla-

29chetny Stefan Stochowski adhaerendo Dekretowi wyż

30pomienionemu Kompromissarskiemu pomienioną winę

31Banicyey wieczney ex illa Contraventione stałey na tym-

32że Jmści Panu Trzeciaku Woyskiemu Kijow. na mieyscu

33zwykłym głosem wyniosłym in praesentia wielu

34Ichmściow Panow obywatelow Woiewodztwa Kijow.

35do Kancellaryey w Interesach swoich przybyłych

36obwołał y publikował przywodząc to wszystkim do

37wiadomości aby z przerzeczonym Jmścią Panem

38Trzeciakiem Woyskim Kijowskim iako Bani-

k. 327 (skan 0330, strona prawa – góra)

1tem wiecznym żadnego Społku ani obcowania

2nie mieli rady y pomocy onemu w niczym nie dodą-

3wali, ale się z Jmścią według srogości Prawa ob-

4chodzili co iż tę winę Banicyey wieczney pomie-

5niony Woźny obwołał y publikował oczewisto

6przedemną Urzędem stanowszy Relacyą swoię

7uczynił y zeznał y prosili iak Manifestanka

8Manifestuiącey iako y Woźny Relacyey o przy-

9ięcie y do Xiąg zapisanie Co y otrzymali

10Maryanna Trzeciakowa Podstolina Kijowska

11Stefan Stachowski Woźny Scribendi ignarus

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej; nr na marginesie „53tio” (nr aktu 358 dopisany ołówkiem). Przed Sylwestrem Pogurskim. Druga manifestacja Trzeciakowej (por. akt 357 z 30 IX 1717, tekst równoległy – rozstrzyga formuły obwołania banicji): tym razem o niewykonanie tej części dekretu kompromisarskiego z 7 VII 1717, która nakazywała stronom w dniu następującym po terminie wypłaty 10 000 zł wzajemnie oddać sobie rzeczy ruchome po zmarłym Aleksandrze Trzeciaku – wdowa rzeczy „od stanu męskiego” (męskie: broń, odzież, rząd koński itp.) Janowi, Jan wdowie pozostałe rzeczy – za pośrednictwem przyjaciół (po dwóch z każdej strony) w dobrach Chayczy [?] Wielkiej (zob. akty 344, 347: „Chayczy Wielkiej [?]”), pod winą banicji wiecznej. Wdowa sprowadziła przyjaciół i rzeczy, 1 X 1717 okazała je w urzędzie w obecności woźnego Stefana Stochowskiego (podpis „Stachowski”; zob. akty 323, 347, 353); Trzeciak nie wyznaczył przyjaciół i nie oddał rzeczy, woźny obwołał banicję. Wyraz „stącić” [?] (k. 326) niepewny – może „dzień” lub „płacić”; „y tyczące [?]” – może „y tycz się”.

Łacina: Comparens personaliter – stawająca osobiście; de Actu et data eius – z jego datą i miejscem; sub securitate Iudiciorum Tribunalitiorum – pod osłoną sądów trybunalskich; per medium praevia locatione Amicorum – za pośrednictwem, po uprzednim wyznaczeniu przyjaciół; in fundo – w dobrach; ab utrinque – z obu stron; circa manifestationem – przy manifestacji; secundum obloquentiam Decreti – według brzmienia dekretu; et incontinenti – i niezwłocznie; adhaerendo Dekretowi – stosując się do dekretu; ex illa Contraventione – z powodu tego sprzeciwienia się; in praesentia – w obecności; Scribendi ignarus – nieumiejący pisać.

Streszczenie

Fragment oryginału. 1 X 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Sylwestrem Pogurskim Maryanna z Szumlańskich Aleksandrowa Trzeciakowa, podstolina kijowska, wdowa, zamanifestowała przeciw Janowi Trzeciakowi, wojskiemu kijowskiemu: dekret sądu kompromisarskiego (Lublin 7 VII 1717) nakazał stronom nazajutrz po terminie wypłaty 10 000 zł wzajemnie wydać sobie przez przyjaciół rzeczy ruchome po Aleksandrze Trzeciaku w dobrach Chayczy [?] Wielkiej – wdowa rzeczy męskie, Trzeciak pozostałe – pod winą banicji wiecznej. Manifestantka przygotowała rzeczy i przyjaciół i okazała je w urzędzie przy woźnym Stefanie Stachowskim, lecz Trzeciak ani nie wyznaczył przyjaciół, ani nie oddał rzeczy. Woźny obwołał na nim publicznie banicję wieczną wobec szlachty w kancelarii i złożył relację. Podpisy manifestantki i niepiśmiennego woźnego.

Transkrypcja

k. 327 (skan 0330, strona prawa – dół)

1Reprotestacya Wielm. Jmści

2Pana Trzeciaka Woyskiego

3Kijow. przeciwko Wielm. Jeymści

4Paniey Trzeciakowey Podstoliney

5Kijowskiey.

6Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

7Miesiąca Oktobris pierwszego Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

9skiey Mści Owruczu przedemną Sylwestrem

10Pogurskim Namiesnikiem na ten czas Podwoiewodz-

11twa Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskie-

12go y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskie-

13mi Veniens personaliter Wielm. Jmść Pan Jan

14Trzeciak Woyski Kijowski praecavendo futurae

15indemnitati suae przeciwko Wielm. Jeymści Paniey

16Maryannie Szumlanskiego Alexandrowey Trzecia-

17kowey Podstoliney Kijowskiey pozostałey wdowie

18świadczył manifestował y reprotestował się o to.

19Iż co Dekretem Kompromissarskim między

20Jeymścią obżałowaną z iedney a Jmścią Mani-

21festantem z drugiey Strony Roku Tysiąc

k. 327v (skan 0331, strona lewa)

1Tysiąc Siedmset Siedmnastego Miesiąca July

2Dnia Siodmego w Lublinie Sub securitate Iudiciorum

3Tribunalitiorum ferowanym Uznano aby Jmść Ma-

4nifestans Summę Dziesięć tysięcy Złotych Polskich

5za niedziel dwanaście ab Actu Decreti praefati

6Jeymści obżałowaney zapłacił ktoremuto Dekretowi

7zadosyć chcąc uczynić modernus Manifestans,

8iescze przed terminem wszędzie o pieniądze się sta-

9rał na Dobra zaciągał a nie mogąc mieć gotow-

10ny unikaiąc dalszey nie potrzebney Vexy na termi-

11nie loco Solutionis Summy Dobra Summie Cor-

12respondujące lub też prowizyą należytą od Summy

13płacić offiarował się iako y teraz gotow iest y o to

14Jeymść obżałowaną przez Wielm. Jmści Pana Cho-

15rążego Owruckiego obnixe expostulował aby się

16Dobrami lub prowizyą Kontentowała ponieważ go-

17towizny żadną miarą mieć nie może. Gdzie Jey-

18mść wprzod deklarowawszy kontentować się Dobra-

19mi lub prowizyą a potym znać na dalszą szkodę

20y ruinę czyniąc od stypulacyi swego słowa ani Dob-

21rami prowizyą brać niechciała y owszem udawszy się

22ad Strepitum Iuris zaraz Manifestanta Jmści

23indebite praecipitanter przy uczynioney Manifesta-

24cyi publikować kazała insuper sama Jeymść ob-

25winiona sprzeciwiaiąc się pomienionemu Dekre-

26towi quo iniunctum aby na zaiutrz po terminie

27liczenia Summy rzeczy wszystkie ruchome do sta-

28nu męskiego należące post fata niegdy Jmści Pana

29Alexandra Trzeciaka Podstolego Kijowskiego pozostałe

30iako to Stado bydło Konie woły szabli kulbaki rzędy

31Sukni Cynę miedź y Inne komportowała y Ma-

32nifestowi pooddawała, y wzaiemnie y wzaiem-

33nie aby wszelką ruchomością obiedwie Strony

34podzielili się) pomienionych rzeczy wszystkich

35nie komportowała. Szczegulnie tylko propter

k. 328 (skan 0331, strona prawa)

1Colorem czyniąc coś barzo mało rzeczy y to na ten

2czas pożyczywszy y wziowszy od Credytora prezentowa-

3ła w Grodzie tuteyszym, ktory od rzeczy znaczną opła[...] [?]

4nie specifice w Manifestacyi swoiey co za rzeczy

5prezentowała, nie dołożyła ale tylko anonime rze-

6czy prezentowała y miała w siebie to położyła y

7zaraz non servatis Iuris gradibus skwapliwie

8uczyniwszy manifestacyą manifestacyą publiko-

9wać manifestanta kazała się woźnym. Mani-

10festans iawne krzywdę swoią widząc rzeczy żad-

11nych oddać niechce bo iedne pozostawywała a dru-

12gie iako to bydło stado woły konie pozdawała

13y te rzeczy za swoie wszystkie być udaie a po

14nieboszczyku nie pozostałych nie przyznaie z tym

15wszystkim Manifestans gotow był sprowadziw-

16szy Przyiacioł należycie bez krzywdy swoiey z Jey-

17mścią pomiarkować y temi rzeczami podzie-

18lić się lecz kiedy żadnych rzeczy nie widzi cze-

19kać z wielką swoią szkodą musi Dobra Chaycze

20y Bondary przez lat kilka po nieboszczyku trzy-

21maiąc Intraty wszystkie na siebie brała y Dobra

22zdyzolowała, Papierow wszystkich iuxta oblo-

23quentiam Decreti praefati nie pooddawała y w

24tymże reprotestans na Fortunie szkodować musi,

25przez co Jeymść obwiniona evidenter Decreto

26praefato contravenit et Rigorem eius succubuit a

27Manifestans nie uchodząc in Strepitum Iuris

28y Jeymści obżałowaney nie wprowadzaiąc w nie-

29potrzebne expensa lubo by także należało pub-

30likować Jeymść iako sonat Dekret iednakże dla

31iedney zgody y pokoiu tego zaniechał w czym że

32gotow zawsze, satisfacere Decreto praefato y Jey-

k. 328v (skan 0332, strona lewa – góra)

1mści albo Dobra lub prowizyą dać, de promtitudi-

2ne sui iterum iterumque tudzież de invalidita-

3te pomienionych publikacyi iako nienależycie po-

4czynionych przeciwko wyż mianowaney Jeymści

5obżałowaney świadcząc y reprotestuiąc się czynić

6prawnie o to we wszelakim sądzie z Jeymścią dekla-

7rował y salvam meliorationem do uczynienia

8inszey lub tey per Citationes Correctionem zos-

9tawiwszy o przyięcie do Xiąg prosił co y otrzymał

10Jan Trzeciak Woyski Kijowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej; nr na marginesie „54” (nr aktu 359 dopisany ołówkiem). Przed Sylwestrem Pogurskim. Odpowiedź Jana Trzeciaka na manifestacje bratowej (akty 357–358, tego samego okresu): twierdzi, że nie mogąc zdobyć gotówki na 10 000 zł zasądzone dekretem kompromisarskim z 7 VII 1717, ofiarował wdowie – także przez chorążego owruckiego (nazwiska nie podano) – dobra odpowiadające sumie lub prowizję; ona najpierw się zgodziła, potem odmówiła i „pośpiesznie i niesłusznie” kazała woźnemu obwołać go banitą; sama zaś nie wydała mu rzeczy męskich po Aleksandrze (stado, bydło, konie, woły, szable, kulbaki, rzędy, suknie, cynę, miedź), okazała w grodzie tylko „dla pozoru” nieco rzeczy pożyczonych od wierzyciela, bez specyfikacji, część rzeczy zostawiła, część rozdała, twierdzi że są jej własne; przez kilka lat trzymała po mężu dobra Chaycze [?] i Bondary, brała intraty i zdezolowała (zniszczyła) dobra, nie oddała papierów. Trzeciak, choć mógłby, nie każe publikować jej banicji „dla zgody i pokoju”; deklaruje gotowość dania dóbr lub prowizji i zarzuca nieważność publikacji. Słowo w wierszu „znaczną opła[...]” (k. 328) – koniec wiersza nieczytelny/ucięty. „Chaycze” – zob. akt 358 (Chayczy [?] Wielkie). Podpis własnoręczny.

Łacina: Veniens personaliter – przybywszy osobiście; praecavendo futurae indemnitati suae – zabezpieczając na przyszłość swoje bezpieczeństwo (od szkody); sub securitate Iudiciorum Tribunalitiorum – pod osłoną sądów trybunalskich; ab Actu Decreti praefati – od daty wspomnianego dekretu; modernus Manifestans – obecny manifestant; Vexa – kłopot, udręka (proces); loco Solutionis – zamiast zapłaty; obnixe expostulował – usilnie upraszał; ad Strepitum Iuris – do zgiełku prawa (procesu); indebite praecipitanter – niesłusznie, pochopnie; quo iniunctum – którym nakazano; post fata – po śmierci; propter Colorem – dla pozoru; anonime – bez wymienienia (ogólnikowo); non servatis Iuris gradibus – bez zachowania stopni (porządku) prawa; iuxta obloquentiam Decreti praefati – zgodnie z brzmieniem wspomnianego dekretu; evidenter Decreto praefato contravenit et Rigorem eius succubuit – oczywiście sprzeciwiła się wspomnianemu dekretowi i podpadła pod jego rygor; iako sonat Dekret – jak brzmi dekret; satisfacere Decreto praefato – uczynić zadość wspomnianemu dekretowi; de promptitudine sui iterum iterumque – o swej gotowości raz po raz; de invaliditate – o nieważności; salvam meliorationem – z zastrzeżeniem polepszenia; per Citationes Correctionem – poprawę przez pozwy.

Streszczenie

Fragment oryginału. 1 X 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Sylwestrem Pogurskim Jan Trzeciak, wojski kijowski, zareprotestował przeciw bratowej Maryannie z Szumlańskich Trzeciakowej, podstolinie kijowskiej. Dekret kompromisarski z 7 VII 1717 nakazał mu zapłacić jej 10 000 zł w 12 tygodni; nie mogąc zdobyć gotówki, ofiarował jej (także przez chorążego owruckiego) dobra odpowiadające sumie lub prowizję, na co najpierw przystała, potem odmówiła i pochopnie kazała obwołać go banitą. Sama nie wydała mu rzeczy ruchomych po Aleksandrze Trzeciaku należnych stanowi męskiemu (bydło, konie, woły, szable, kulbaki, rzędy, suknie, cynę, miedź), w grodzie okazała dla pozoru nieco pożyczonych rzeczy, część rozdała lub uznaje za swoje; przez lata trzymała dobra Chaycze [?] i Bondary, pobierała intraty i zniszczyła je, nie wydała też papierów. Trzeciak zaniechał publikowania jej banicji dla zgody, deklaruje gotowość dania dóbr lub prowizji i protestuje przeciw nieważnym publikacjom. Podpis własnoręczny.

Transkrypcja

k. 328v (skan 0332, strona lewa – dół)

1Protestacya Jmści Pana Demidenka

2Niewmiryckiego przeciwko Ichmściom

3Panom Romanienkom Niewmiryckim.

4Roku Tysiąc Siedmset Siedmnastego

5Miesiąca Oktobra szesnastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

7Mści Owruczu przedemną Szymonem Walew. Lewkowskim

8Woyskim Zytomirskim Komornikiem granicz-

9nym Namiesnikiem Podwoiewodztwa Regentem

10Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego

11y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskie-

12mi, Veniens personaliter Urodzony Jmść Pan An-

13drzey Demidenko Niewmirycki dochodząc krzywdy

14swoiey pobiciu pokaleczenia solenniter przeciwko

15Urodzonym Ichmściom Panom Antoniemu y Bazylemu

16Romanienkom Niewmiryckim Braci między sobą

17rodzonym świadczył y protestował się o to Iż obwinieni

18iako to Jmść Pan Antoni Niewmirycki nie konserwu-

19iąc pokoiu sąsiedzkiego ile w bliskim sąsiedztwie y Ko-

k. 329 (skan 0332, strona prawa)

1lligacyi zostaiąc niewinnie Protestanta opprimuiąc

2y bieg [?], co Protestans propter bonum pacis cierpliwie zno-

3sił albowiem przed lat dwiema bez dania przyczyny Pro-

4testanta idącego z Miasta Wieledni[k] [?] z Jarmarku po

5Dekatusie [?] zasadziwszy się na dobrowolney drodze insperacie

6z tyłu napadszy począł bić szablą płazować y pewnie by mu

7tam do żywego doszedł, gdyby drudzy Ichmść Sąsiedzi wes-

8poł idący z Protestantem onego nie ratowali, od takowey

9obżałowanego zawziętości w ktorym tumulcie szablę

10niewiedzieć czy sam obżałowany złamał czyli też na

11ten czas salwuiąc Protestanta złomano, ktorey

12to szabli złamaney vindykuiąc Jmść Pan Bazyli

13Niewmirycki Brat młodszy iego nie mogąc do kogo

14inszego przytoczyć tey szkody (w czym Protestans

15gotow się etiam per Iuramentum oczyścić iako nie

16łamał y niewie kto złamał) Protestanta idącego na

17dobrowolney drodze spotkawszy Roku teraznieyszego

18Tysiącznego Siedmsetnego Siedmnastego Septembra

19dwunastego Dnia we wsi Niewmiryckich [?] wedle domu

20Jmści Pana Alexandra Niewmiryckiego his verbis diffa-

21mować począł a tyś memu Bratu szablę złamał ia

22tobie też żebra połamię, y to wymowiwszy zaraz

23z Siekierą obses do Protestanta skoczył y pewnie by

24w tym impecie Protestanta rozciął gdyby ex

25destinatione Divina Protestans składaiąc się

26rękoma tey Siekiery od siebie nie odbił, gdzie obża-

27łowany tym się nie kontentuiąc Protestanta ogłuszy-

28wszy o Ziemię uderzył pięściami kurssami [?] potwarzy [?]

29głowę y obuchiem bił tłukł kolanami gniotł y

30tak sam chciał (bo nie było komu bronić) zbyt-

31kował ktorego tak dalece zbił stłukł zaledwie

k. 329v (skan 0333, strona lewa – góra)

1żywego puścił z ktorego zbicia ciężko przez kilka

2niedziel chorować musiał y do tych czas ten bol

3w boku y piersiach słyszy y pewnie do pierwszego

4nie przyidzie Zdrowia y długiego Zycia tuszyć so-

5bie nie może a obżałowany przed ludźmi ies-

6cze się przechwala że mu dobrze dogodził y bę-

7dzie go pamiętał przez co Ichmść obwinieni

8Securitatem publicam violarunt et poenas eo

9nomine in Lege descriptas pro tanto excessu pro-

10meruerunt, A zatym modernus Comparens o to

11wszystko ut praemissum est iterum iterumque prze-

12ciwko wyż mianowanym obżałowanym świadcząc

13y protestuiąc się czynić Prawnie we wszystkim Sądzie

14z Ichmściami deklarował zostawiwszy teraznieyszey

15salvam meliorationem per Citationes ubi de iure

16venerit y o przyięcie oneyże do Xiąg prosił co y otrzy-

17mał Andrzey Niewmirycki pisać nie umieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Fragment ORYGINAŁU księgi grodzkiej kijowskiej; nr na marginesie „55to” (nr aktu 360 dopisany ołówkiem). Przed Szymonem Walewskim Lewkowskim, wojskim żytomierskim, komornikiem granicznym, namiestnikiem podwojewództwa i regentem grodzkim (por. akty 352 nn.). Środowisko drobnej szlachty Niewmiryckich (por. akt 354 – Niewmiryccy i Lewkowscy; Moszczenko, Demidenko, Romanienko – przydomki rodowe utworzone od imion przodków). Protestujący, Andrzej Demidenko Niewmirycki, „pisać nie umieiący” (podpis tylko imieniem i nazwiskiem pisarza). Dwa zajścia: przed dwoma laty Antoni Romanienko Niewmirycki napadł go z szablą na drodze, gdy wracał z jarmarku w Wielednikach [?] („po Dekatusie [?]” – nazwa dnia/święta jarmarku niepewna; może „po Pokrowie” lub „Desiatusze”), a w szamotaninie szabla została złamana; 12 IX 1717 młodszy brat Bazyli, mszcząc się za złamaną szablę, zaatakował go siekierą we wsi (Niewmirycze [?]) przy domu Aleksandra Niewmiryckiego i ciężko pobił obuchem. Niepewne: „opprimuiąc y bieg [?]”, „pięściami kurssami [?] potwarzy [?]” (może „kułakami po twarzy”).

Łacina: Veniens personaliter – przybywszy osobiście; solenniter – uroczyście; opprimuiąc – uciskając; propter bonum pacis – dla dobra pokoju; insperacie (insperate) – niespodziewanie; vindykuiąc – mszcząc się; etiam per Iuramentum – nawet przez przysięgę; obses (obsessus) – opętany [?] (tu: w zapamiętaniu); in impecie – w zapędzie; ex destinatione Divina – z Bożego zrządzenia; Securitatem publicam violarunt et poenas eo nomine in Lege descriptas pro tanto excessu promeruerunt – naruszyli bezpieczeństwo publiczne i zasłużyli za taki występek na kary opisane w prawie; modernus Comparens – obecny stawający; ut praemissum est iterum iterumque – jak wyżej powiedziano, raz po raz; salvam meliorationem per Citationes ubi de iure venerit – z zastrzeżeniem polepszenia przez pozwy, gdzie prawnie przypadnie.

Streszczenie

Fragment oryginału. 16 X 1717 w urzędzie grodzkim w Owruczu przed Szymonem Walewskim Lewkowskim, namiestnikiem podwojewództwa i regentem, Andrzej Demidenko Niewmirycki protestował przeciw braciom rodzonym Antoniemu i Bazylemu Romanienkom Niewmiryckim, sąsiadom i krewnym. Przed dwoma laty Antoni bez powodu napadł go z tyłu z szablą na drodze, gdy wracał z jarmarku w Wielednikach [?]; uratowali go sąsiedzi, a szabla została w zamieszaniu złamana. 12 IX 1717 Bazyli, mszcząc się za złamaną szablę brata, zaatakował go siekierą we wsi przy domu Aleksandra Niewmiryckiego, a gdy ten odbił cios, powalił go, bił pięściami i obuchem, gniótł kolanami i ledwie żywego zostawił; protestujący przez kilka tygodni chorował i nadal cierpi na ból w boku i piersiach, a sprawca się przechwala. Zarzuca naruszenie bezpieczeństwa publicznego i zastrzega dochodzenie praw. Protestujący niepiśmienny.