Akty 121–160

Nr w rękopisie: 12 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 150

1Relacya Poll. Pozwu na Sądy Gll.

2Kaptt. od tegoż Wiell. JmXię-

3dza Biestrzeckiego [?] Opata

4Owruckiego po tegoż Ja-

5snie Wiell. JmPana Olszan-

6skiego Starostę Owruckieg[o]

7Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

8Miesiąca Januarij Czwartego Dnia

9Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Kro

10lewskiey Mości Owruczu Przedemną Janem

11Małkiewiczem Chodakowskim Namiesnikiem

12ptunc Podwoiewodztwa Grodzkim Genera

13łu Wdztwa Kijowskiego: y Xięgami niniey

14szemi Grodzkiemi Kijowskiemi Stanąwszy

15Oczewiscie Woźny Generał Wdztwa Kijows.

16y Innych Szlachetny Kondrat Zbralewski [?]

17w Moc prawdziwey Wierney y Skuteczny

18Relacyi Swoiey iawnie Ustnie y dobrowolnie

19Zeznał. Iż on Roku przeszłego Tysiąc Siedm

20set Trzydziestego Trzeciego Dnia Trzydzie

21stego pierwszego Xbris Pozew Gll. Kaptt. Wo

22[reklamant:] iewodztwa

k. 150v

1iewodztwa Kijowsk. Autentyczny odniosł do Dobr

2Miasta Iego Krolewskiey Mości Owrucza y

3tam ten Pozew w Zamku tameyszym w Izbie

4na Stole położył. o położeniu y essencyi One-

5go. od kogo po kogo y w iakiey by Sprawie

6pisany był. opowiedział. y prawnie publiku-

7iąc do Wiadomości podał. pisany był ten Pozew

8in tenore sequenti My Rady Dignitarze.

9Urzędnicy Wdztwa Kijowskiego Sub tempus

10interregni moderni Laudo publico w Zytom.

11na Seymiku Obrani Sędziowie y Deputaci

12Tobie Wiel. JmPanu Jerzemu Olszamskiemu [?]

13Staroście Owrucz. tudziesz Urodz. JmPanu

14Konstantemu Potępskiemu [?] Gubernatorowi

15tegoż Starostwa Owrucz. tudziesz Boiarom

16y Mieszczanom Owruckim po Imionach y

17przezwiskach WMści Lepiey Wiadomym y

18znaiomym quorum Statuitio dla ukaza-

19nia namiesz [?] Win prawnych Omnino Urgė-

20tur z osob y zewszystkich alter Dobr WMściom

21leżących ruchomych y Summ pieniężnych

22Władzą y powagą Sądow naszych przykazu-

23iemy abyscie WMść przed Sądem na-

24szym Gl. Kapt. Wdztwa Kijowsk. oddaty

25y położenia tego Pozwu na nay pierwszey ka-

26denceyi w Zytomierzu przypadaiącey y są-

27dzie się maiącey Sami obliecznie y za-

28wicie stanęli na Instancyą Instygatora

29Sądowego y Iego Delatora Wiel. JmXiędza

30Andrzeja Bieniec[k]iego [?] Opata Owruckiego

31Officiała Metropolij Kijowsk. Aktora, ktory

32przychylaiąc się wewszystkim do Prawa pospolite-

33go

k. 151

1go y Manifestacyi Swoiey eo nomine uczynioney

2WMściów pozywaią Oto. Iż WMść post ponendo

3lege publicam immediate temporis Inter

4regni Smieli y Wazyliscie się tychże

5Boiarow y Mieszczan na Grunta własne do

6do Monastera Zaruczayskiego Owruckie

7go należące nastać ktoreyż Superimmis[?]

8si Grunta Zaruczayskie, idąc na Zynett[?] po

9prawey ręce od Ichmciów S. Pamięci Kol

10latorow Monasteru Owruckiego Uti hae

11reditaria Bona na tenże Monaster Za

12pisane vi et violento modo odebrali.

13Siana pozabierali Zboża Varij grani.

14przez Ludzi. Moderni Actoris Zasiane

15potratowawali y nieznośne Violencye

16poczynili y Tymże Mieszczanom na

17rzeczonych Gruntach Ogrody pozaymoli[?]

18onym emundowaćsię kazaliscie co latius[?]

19Inquisitione deducetur. Azatym idem

20Actor pro praemissis Omnibus ac alijs fu

21turo pro Termino Citamini Sitis pa

22rituri Pisan w Owruczu Millesimo.

23Septingentesimo Trigesimo Tertio

24Anno Die Trigesima prima Xbris.

25Za ktorym to położonym Pozwem on mia

26nowany Woźny Żoł[?] y Termin Stronom

27Obom powodowey y Pozwaney Według

28Praxi w Pozwie Wyrażoney Zawity Zło

29żył y naznaczył de quo praesens eiusdem

30Ministerialis Relatio. Relatiya.

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacya Poll. Pozwu na Sądy Gll. Kaptt. – relacja woźnego o pozwie na sądy generalne kapturowe (sądy bezkrólewia); ptunc = pro tunc – na ten czas; Xbris – grudnia; Wiell. – wielmożnego.

Wdztwa = Województwa; Gl. Kapt. = Generalnym Kapturowym (sąd kapturowy w czasie bezkrólewia 1733); in tenore sequenti = w następującym brzmieniu; sub tempus interregni moderni laudo publico = w czasie obecnego bezkrólewia publiczną uchwałą; omnino urgetur = koniecznie dochodzi się; Wiel. = Wielmożnemu; Urodz. = Urodzonemu.

„eo nomine” – z tego tytułu; „post ponendo legem publicam immediate temporis Interregni” – lekceważąc prawo publiczne, zaraz w czasie bezkrólewia; „Superimmissi” – wkroczywszy; „Uti haereditaria Bona” – jako dobra dziedziczne; „vi et violento modo” – przemocą i gwałtem; „Varij grani” – rozmaitego ziarna; „Moderni Actoris” – obecnego powoda; „emundować się” – ustąpić, wynieść się; „co latius Inquisitione deducetur” – co szerzej zostanie wykazane w inkwizycji; „idem Actor pro praemissis Omnibus ac alijs” – tenże powód o wszystko powyższe i inne rzeczy; „futuro pro Termino Citamini Sitis parituri” – na przyszły termin jesteście pozwani, macie się stawić; „Millesimo Septingentesimo Trigesimo Tertio Anno Die Trigesima prima Xbris” – 31 grudnia 1733; „de quo praesens eiusdem Ministerialis Relatio” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; „Relatiya” – zapewne reklamant lub nagłówek następnego wpisu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

4stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Małkiewiczem Chodakowskim, woźny generał Kondrat Zbralewski [?] zeznał, że 31 grudnia 1733 r. złożył na zamku w Owruczu pozew przed sąd kapturowy województwa kijowskiego, wystawiony w Owruczu tegoż dnia. Pozwem tym, na instancję instygatora sądowego i jego delatora Andrzeja Bienieckiego [?] (w tytule: Biestrzeckiego [?]), opata owruckiego i oficjała metropolii kijowskiej, wezwano Jerzego Olszańskiego [?], starostę owruckiego, Konstantego Potępskiego [?], gubernatora starostwa owruckiego, oraz bojarów i mieszczan owruckich do stawienia się na najbliższej kadencji w Żytomierzu. Zarzucano im, że w czasie bezkrólewia bojarzy i mieszczanie gwałtem zajęli grunty zapisane monasterowi zaruczajskiemu przez jego kolatorów, zabrali siano, stratowali zasiewy ludzi aktora, dopuścili się innych gwałtów i założyli na tych gruntach ogrody.

Nr w rękopisie: 13 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 151v

1Rell. Poll. Pozwu na Sądy Gll.

2Kaptt. Wdztwa Kijowsk. od Urodz.

3JmPani Synhajewskiey [?] Ma-

4tki Wdowy y Corki y Innych

5po Urodz. JmPana Daniela

6Wyhowskiego y Innych.

7Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

8Miesiąca Januarij Czwartego Dnia

9Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Kro-

10lewskiey Mosci Zytomierzu Przedemną Ja-

11nem Malkiewiczem Chodakowskim Na-

12miesnikiem y tunc Podwoiewodztwa Grodz-

13kim Generału Woiewodztwa Kijowskiego

14y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi Kijo-

15wskiemi. Stanowszy Oczewiscie Wozny

16Generał Wdztwa Kijowsk. y Innych Opatrzny

17Izaak [?] Abramowicz z moc prawdziwey

18Wierney y Niewątpliwey Relacyi swoiey:

19iawnie ustnie y dobrowolnie dla zapisa-

20nia do Xiąg Ninieyszych zeznał. Iż on

21Roku przeszłego Tysiąc Siedmset Trzy-

22dziestego Trzeciego, Miesiąca Decem-

23bra Dni niżey Specyfikowanych Pozwow

24Gll. Kaptt. Wdztwa Kijowskiego Autenty-

25cznych na Membranach Ziemskich

26pisanych in numero Dwa et quidem

27pierwszy Pozew Dnia Trzydziestego od-

28niosł.

k. 152

1niosł do Dobr Wsi Wyhowa alias Kupiszc[?]

2y tam ten pozew We Dworze Urodz. JmPana

3Romana Wyhowskiego w Izbie na stole po-

4łozył, Drugi Pozew Dnia Trzydziestego

5pierwszego odniosł do Dobr Miasta

6Jego Krolewskiey Mści Zytomierza y tam

7ten Pozew Woytowi tameyszemu w rące

8oddał o oddaniu y Połozeniu onych od:

9Łogo[?] pokogo[?] y Wielkiey Sprawie były

10pisane opowiedział y doświadomości

11przywiodł, ktorych Pozwow tenor ejus

12Modi My Rady Dignitarze Urzędnicy

13Subtempus Interregni Moderni Laudo

14publico w Zytomierzu na Seymiku Obra-

15ni y postanowieni Sędziewie y Deputa-

16ci kapturowi Wetztwa[?] Kijows. Urodzone-

17mu JmPanu Danielowi Wyhowskie-

18mu tudziesz Sławetnym Woytowi y

19Mieszczanom Jego Krolewskiey Mści Zy-

20tomierskim z Osob y Zewszystkich Gene-

21raliter Dobr WMści Lezących ruchomych

22y Summ pienięznych a WMm Mieszcza-

23nie Zewszystkiego nabytku przykazu-

24iemy abyście WMość przed Sądem naszym

25kapturowym Wetztwa[?] Kijows. Anno Fu-

26tu[ro] Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quar-

27to Die Decima quarta January przypada-

28iącym y sądzie się mającym Sami Oso-

29bliwie[?] y Zawicie Staneli na Instancyą

30[reklamant:] Instygatora

k. 152v

1Instygatora Sądowego y Jego Delatorek

2Urodz. Ichmw. PP. Teofili z Kaminskich

3Synhajewskiey [?] Matki Wdowy y Teodory

4Corki in minorennitate zostaiącey Synhaje-

5wskich po Niegdy Urodz. Tomaszu Synha-

6iewskim pozostałych Sukcessorow Assy-

7stencyą Prawa należyto Aktorek kto-

8rzy WW. pozywaią. Iż WMść Dwoch Ludzi

9będąc Smierci Okazyą tak Urodz. JmPa-

10na Michała Wyhowskiego [?] ktory przygwał-

11towney przez WMw nad Dom Urodz. Ka-

12minskich Inwazyi Ostatnego Zycia

13nieszczęsliwą poniosł Konkluzyą ia-

14kotez y Urodz. zeszły JmPan Tomasz

15Synhajewski Małł. Aktorki po Dekre-

16cie ferowanym w Sądach Kapptur. w Zy-

17tomierzu Ządzących się przez WMm

18będącego Dekretem naiedyne posmiewisko

19y publiczną Szlacheckiego Imienia

20pogarde prolukrowawszy iakiegoś Mos-

21kala nietak iako Dekret w sobie sonat,

22a co wielksza nieremonstrowawszy y nie

23pitawszy Onego na placu czyniąc Znak [?]

24czną Ignominacyą pomienionemu Mos-

25kalowi pastwie się kazałeś et tuo Studio

26tua Maliciosa Cura honestatis titulus

27naroda Polskiego obiit. Sromotnym spo-

28sobem bo do Płachy na nieznosny kon-

29tept toporem szyie ucięgo [?] sam praesens

30będąc.

k. 153

1będąc prokurowałeś a Wy zaś Sławetni

2Mieszczanie Zytomirscy Wiedząc prawo

3Swoie Maydeburskie Wazyliście się do

4puscic nieprawdziwemu Mistrzowi ad

5ministrowac Sprawiedliwosci zwyczą

6iom nie należytym a zatym tak WmSci

7Urodz. Danielu Wyhowski względem

8ingnominii Szlacheckiego Imienia ad

9mentem Dekretu ale ad suum Velle et

10libitum Uczynioney iako tez y Was Sła

11wetni Mieszczanie Zytomirscy respective

12admissionis do administrowania Spra

13wiedliwosci nieprawdziwego Mistrza do

14przysłuchania Winom prawnym na

15Termin Wyz Oznaczony pozywaią si

16tis parituri pisan w Zytomierzu Mille

17simo Septingentesimo Trigesimo Tertio

18Anno Die Decima Septima Xbris de quo.

19Praesens ejusdem Ministerialis Relatio +

20Izaak Abramowicz Woźny scribendi igna

21rus.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rell. Poll. = Relatio Positionis (relacja woźnego o położeniu pozwu); Sądy Gll. Kaptt. = Sądy Główne Kapturowe (sądy kapturowe w czasie bezkrólewia 1733–1734); Wdztwa = Województwa; tunc = wówczas; in numero Dwa et quidem = w liczbie dwóch, a mianowicie; Membranach = pergaminach.

„alias” – inaczej; „tenor ejus modi” – brzmienie takie; „sub tempus interregni moderni laudo publico” – w czasie obecnego bezkrólewia uchwałą publiczną; „Anno futuro 1734 die decima quarta Januarii” – w przyszłym roku 1734 dnia 14 stycznia; „Wetztwa” – prawdopodobnie skrót „Województwa”; „generaliter” – ogólnie; „Sędziewie y Deputaci kapturowi” – sędziowie sądu kapturowego okresu bezkrólewia.

in minorennitate – w małoletności; Kapptur. – Sądy Kapturowe (bezkrólewie 1733); sonat – brzmi; et tuo studio tua maliciosa cura honestatis titulus… obiit – „i twoim staraniem, twoją złośliwą troską tytuł czci narodu polskiego zginął”; praesens – obecny; Małł. – małżonek; WMść – Wasza Miłość. Tekst jest fragmentem pozwu (protestacji) wniesionego m.in. z ramienia instygatora sądowego.

ad mentem Dekretu ale ad suum Velle et libitum – nie według brzmienia dekretu, lecz według własnej woli i upodobania; respective admissionis – co do dopuszczenia; sitis parituri – abyście się stawili; Millesimo … Xbris – roku 1733 dnia 17 grudnia (Xbris = Decembris); de quo praesens ejusdem Ministerialis Relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; scribendi ignarus – nieumiejący pisać (krzyżyk zamiast podpisu); prawo Maydeburskie – prawo magdeburskie (miejskie).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

4stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Małkiewiczem Chodakowskim, woźny generał Izaak Abramowicz zeznał, że 30 i 31 grudnia 1733 r. doręczył dwa pozwy przed sąd kapturowy województwa kijowskiego, wystawione w Żytomierzu 17 grudnia 1733 r.: jeden złożył we dworze Romana Wyhowskiego we wsi Wyhów alias Kupiszcz [?], drugi oddał wójtowi miasta Żytomierza. Pozwami tymi, na instancję instygatora sądowego i jego delatorek – Teofili z Kamińskich Synhajewskiej [?], wdowy po Tomaszu Synhajewskim, i jej małoletniej córki Teodory – wezwano Daniela Wyhowskiego oraz wójta i mieszczan żytomierskich na 14 stycznia 1734 r. Wyhowskiemu zarzucano, że spowodował śmierć Michała Wyhowskiego [?], zabitego podczas najazdu na dom Kamińskich, oraz męża aktorki Tomasza Synhajewskiego, którego po dekrecie sądów kapturowych w Żytomierzu, wbrew treści dekretu, kazał w swojej obecności ściąć toporem przez najętego „Moskala”, ku zniewadze imienia szlacheckiego; mieszczanom zarzucano dopuszczenie nieprawdziwego mistrza do wykonania wyroku wbrew prawu magdeburskiemu.

Nr w rękopisie: 14 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 153

1Manifestacya cum presentatione

2Summy Wielł JmPana Potockiego

3Cześnika Owruckiego przeciw

4ko JmPanu Stanisławowi Luc[?]e

5skiemu.

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Januarii Siodmego Dnia.

k. 153v

1Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Kro

2lewskiey Mości Zytomierzu, Przedemną Janem

3Małkiewiczem Chodakowskim Namiesni:

4kiem natenczas Podwoiewodztwa Grodz

5kiem Generału Woiewodztwa Kijowskiego

6y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi Kijow

7skiemi. Comparens personaliter Wiel. Jmć

8Pan Jan z Potoka Potocki Czesnik Owrucki

9Swym y Urodz. JmPanow Dąmbrowskich

10Braci Swoich Imieniem Swiadczy y Mani

11festuie się przeciwko Urodz. JmPanu Sta-

12nisławowi Luckiemu [?] wten niżey opisa

13ny Sposob y Oto Iż Wiel. Jmć Manifestans

14Stosuiące się do Komplanacyey Między

15sobą Manifestantem y Ichmć Pany Dąm

16browskiemi Bracią Swoiemi ziedney a

17Jmscią Panem Luckim [?] zdrugiey Strony

18w Gadomcach [?] Roku Tysiąc Siedmset Trzy

19dziestego Trzeciego Dnia Dwudzieste

20go Szostego Nobris spisaney ziechawszy

21y terminu oddania Summy JmPanu Luc

22kiemu [?] w Grodzie Kijowskim tąż Kompla

23nacyą naznaczonego adtentowawszy na

24Same Trzechkrolow Rzymskich do Za

25paloney Swiecy czekaiące z Summą go-

26tową a poniewaz JmPan Lucki [?] spisa

27wszy pie Komplanacyą y Słownie po

28tym w Gadomcach [?] deklarowawszy zie

29chac do Grodu dla odebrania Summy.

30czyli to czyniące naprzewłokę ialową

31czyli też eludendo z Manifestanta nie-

32[reklamant:] ziechał.

k. 154

1ziechał y nikogo do odebrania Summy

2na Termin w Komplanacyey Opisaney

3niezestał Więc Manifestans Cavendo

4Securitati et Indemnitati Fortunae Suae

5przeciwko temuz JmPanu Zuckiemu [?] I-

6terum Iterumque Manifestuię się et di-

7ligentiam Suam zebył gotow oddać pie-

8niądze y czekał do zapaloney Swiecy na

9Terminie Oswiadcza y tęz Summę Sum-

10mę Złł. Polł. Sześcset y iedon y groszy Os-

11mnascie Komplanacyą Opisaną przede

12mną Urzędem prezentował y zostawić

13w Grodzie chciał, á ponieważ Ja Urząd

14ob non Securum Locum oney przyiąć nie

15chciałem Więc tenze Wiell. Manifestans

16przeliczywszy tę Summę nazad do sie-

17bie Wyręczył á z odebraney y Wyręczoney

18Summy mnie Urząd kwitował et prae-

19sentibus kwituię prosząc mnie Urzę-

20du o przyięcie tego Manifestu co y o-

21trzymał Jan Konstanty z Potoka Potoc-

22ki Cześnik Owrucki Swym y Braci

23swoich Imieniem mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

cum presentatione Summy – z przedstawieniem (złożeniem) sumy; Wielł. JmPan – Wielmożny Jegomość Pan; Cześnik Owrucki – cześnik ziemi owruckiej (urząd ziemski); nazwisko pozwanego niepewne (Lucieski/Luckiewski[?]).

Comparens personaliter (łac.) – stawiwszy się osobiście. Nobris = Novembris – listopada (26 XI 1733). Trzech Króli – 6 I (1734). Eludendo (łac.) – wykrętnie, dla zwiedzenia. adtentowawszy – zachowawszy (termin). Czesnik Owrucki – urzędnik ziemski powiatu owruckiego.

Manifestans – manifestujący; cavendo securitati et indemnitati fortunae suae – zabezpieczając bezpieczeństwo i nienaruszalność swego mienia; iterum iterumque – raz po raz; diligentiam suam – swoją gotowość/staranność; ob non securum locum – z powodu niebezpiecznego miejsca (przechowania); praesentibus – niniejszym; mpp. – manu propria, własnoręcznie; Złł. Polł. – złotych polskich; „do zapaloney Swiecy” – do zapalenia świec, tj. do końca dnia urzędowego; Komplanacya – ugoda.

Streszczenie

7stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Małkiewiczem Chodakowskim, Jan Konstanty z Potoka Potocki, cześnik owrucki, w imieniu własnym i swoich braci Dąmbrowskich, złożył manifestację przeciwko Stanisławowi Luckiemu [?]. Oświadczył, że zgodnie z ugodą (komplanacją) spisaną w Gadomcach [?] 26 listopada 1733 r. stawił się w wyznaczonym terminie, w dzień Trzech Króli, w grodzie z gotową sumą i czekał do zapalenia świec, lecz Lucki [?] ani nikt w jego imieniu nie przybył po jej odbiór. Manifestant przedstawił urzędowi sumę 601 zł pol. i 18 groszy; ponieważ urząd odmówił jej przyjęcia na przechowanie z powodu braku bezpiecznego miejsca, przeliczył ją i zabrał z powrotem, kwitując urząd.

Nr w rękopisie: 15 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 154

1Rell. wraz z Aresztem nadgody

2Kapitt. od Urodz. JmPana Czer-

3winskiego po[?] Pasnie Owdiec-

4nego [?] Xiążęcia Lubomirskie-

5go Woiewody Sendomirskiego

6y Innych.

7[reklamant:] Roku

k. 154v

1Roku Tysiąc Siedmset. Trzydziestego Czwartego.

2Miesiąca Januarij Siodmego Dnia

3Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolew

4skiey Mosci Zytomierzu, Przedemną Ja

5nem Małkiewiczem Chodakowskim Na

6miesnikiem natenczas Podwoiewodztwa

7Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskie

8go: y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi-

9Kijowskiemi Stanowszy Oczewiscie Wo-

10zny Generał. Woiewodztwa Kijowskiego y

11Jnnych Szlachetny Bartłomiey Kortow

12ski [?] wmoc prawdziwey Wierney y Sku

13tecżney Relacyi Swoiey iawnie ustnie

14y dobrowolnie dla Zapisania do Xiąg Ni

15nieyszych. Zeznał. Jz on na affektacyą

16y Prawną Rekwizycyą Urodzonego JmPa

17na Kazimierza Czerwinskiego Towarzy

18sza Znaku Pancernego Wiel. JmPana Ko

19sakowskiego [?] Kasztell. Podlaskiego ma

20iąc przysobie Strone Szlachte Ludzi

21Wiary godnych. Urodz. Jchmw Panow

22Jana Zubowskiego [?] y Jozefa Budzin

23skiego eo maioris ac evidentioris te

24stimonij gratia Sibi adhibitos. Roku

25teraznieyszego Tysiąc Siedmset. Trzy-

26dziestego Czwartego Dnia Czwartego

27Januarij był w Dobrach Miescie Pawło

28czy.

29[reklamant:] czy

k. 155

1czy gdzie będąc zrastawszy [?] ptune [?] Guberna-

2tora tychże Dobr Miasta Pawłoczy cum at-

3tinentijs toiest Urodz. JmPana Iozefa Le-

4zulinskiego [?] utegoż Jmści Poddanych prze-

5zywaiących się toiest Stecka buntownika

6y Kompryncypała primario z fomento

7wszy [?] cała Wieś Ładki [?] Roku Tysiąc.

8Siedmset. Trzydziestego. do Dobr Wsi Do-

9tijowki [?] natenczas w Possessyi będącey

10JWielm JmPana Steckiego Kasztellana Ki-

11iowskiego. poszli gdzie JWielm. JmPan

12Kasztell. Kijowski uti Vir Bonae famae

13niewchodząc w żadne Litigia Juris Tera-

14źnieyszemu Delatorowi [?] Wydać ka-

15zał. apotym Roku Tysiąc Siedmset. Trzy-

16dziestego Trzeciego. na w Niebo w Zięcie

17Panny Maryi. Dictus Graeci [?] tenże Stecko

18buntownik też same Wieś Ładki [?] z fomen-

19towawszy, y Spodziewaiącsię pomocy do

20bie z rożnych Wsiow Ludzi aby niebyło

21pogoni Onile [?] zrożnym Orężem dobsiu [?]

22należącym przysposobił, ktorzy przyspo-

23sobieni wraz z sobą Ziechawszysię do

24Dobr Iasnie Oswieconego Xiążęcia Jmści

25Lubomirskiego. Wdy. Sendomirskiego

26poszli, ktoryckto Poddanych wspomnionego

27Stecka Buntownika z Trzema Synami, Iwa-

28[reklamant:] na

k. 155v

1na Stecławego [?] Brata z Synem Zonatym Iwa-

2na Serede z Synem, Romana z Przema [?] Sy-

3nami iednym Zonatym á dwoch nie Zonatym

4Olexe burłaky [?] Semena z Synem iednym y

5Semenka burłaky [?] z Zonami Dziecmi, Kon-

6mi Wołami y całym Sprzętem Domowym

7z Dobr Wysz Wyrażonych Wsi Zadubow [?], do

8Dobr Iasnie Oswieconego Xcia Jmści Lu-

9bomirskiego Wdy Sandomirskiego to iest

10do Klucza Pawłockiego [?] Zbiegłych y tam

11bytem Osiadłych Każdego Znich Seorsive

12w Tysiącu grzywien do rosprawy Praw-

13ney Areszttował, ktorych Areszt pomienio-

14ny JmPan Gubernator Jmieniem Iasnie

15Oswieconego Xcia Jmści Lubomirskiego

16Wdy Sandomirskiego Pryncypała Swe-

17go bene vole przyiąwszy Wysz rzeczonych

18Poddanych do rosprawy Prawney dotrzymac

19deklarował. Circa quod Arestum tenze Wo-

20zny Wysz mianowany Roku tegoz Mie-

21siąca y Dnia Pozew Ich Mciow Kapth Woiewodz-

22twa Kijowskiego na Membranie Ziem-

23skiey pisany w Zamku tameyszym w

24Izbie na stole połozył, opołozeniu Onego

25od kogo pocoby y Wiakiey Sprawie był

26pisany prawnie opowiedział, y do Wiado-

27mosci doniosł, ktorego Pozwu tenor Sequi-

28tur talis My Rady Dignitarze Urzędni-

29cy Wdztwa Kijowsk Sub Tempus Interregni

30[reklamant:] moderni

k. 156

1moderni Laudo publico w Zytomierzu na Sey-

2miku Obrani Sędziowie y Deputaci, Iaśnie

3Oswieconemu Xciu Jmści Ierzemu Lubomir-

4skiemu Woiewodzie Sandomirskiemu, tu-

5dziesz Urodzonemu JmPanu Iozefowi Le-

6zulinskiemu [?] Gubernatorowi Miasta Pa-

7wołoczy cum attinentijs z Osoby y Dobr WMći

8głter [?] Wszystkich Leżących ruchomych y

9Summ Pieniężnych Powagą Sądow naszych

10Kapll. Wdztwa Kijowsk. przykazuiemy

11abyscie WMść przed Sądem naszym Kapi-

12tułowym w Zytomierzu lub Owruczu

13in loco Solito Iuditiorum przypadaiących

14y Sądzic się maiących Sami Osobiscie y

15Zawicie Staneli, Na Instancyą Instygato-

16ra Sądowego y Iego Delatora Urodz. JmPa-

17na Kazimierza Szczuczyńskiego [?] Towarzy-

18sza Znaku Pancernego Wiel. JmPana Ko-

19sakowskiego [?] Kasztell. Podlaskiego Acto-

20ra ktory przechilaiąc się Wcus Sędokim [?]

21do Prawa Pospolitego WMść sprawie y Ak-

22cyi do Stawienia Poddanych ato Bun-

23townikow intro w Arescie Wyrażonych

24toiest Kocka [?] Iwana Seczkowego [?] Brata

25Iwana Serede, Romana Olexe burta

26ky Semena y Semenka burtaky z Żona-

27mi Dziecmi Końmi Wołami et cum to-

28ta illorum Supellectili Domestici z Dobr

29Moderni Actoris Zadek [?] do Dobr WMci

30Klucza Pawłockiego Zbiegłych, y tam ad

31psens Znayduiących się a wniestawieniu y

32[reklamant:] niewydaniu

k. 156v

1niewydaniu Onych do Zapłacenia taxy Za

2nich w Prawie Pospolitym Opisaney tudzież

3do nadgrodzenia Szkod ztąd pochodzącey

4naterminie Wysz Oznaczony Pozywa Sitis [?] Da-

5turi Pisan w Zytomierzu Dnia Dwudzie-

6stego Trzeciego Xbris Millesimo Septingen-

7tesimo Trigesimo Tertio Anno Degue [?] P[…]

8tens ejusdem Ministerialis Relatio. Wo-

9zny pisac nieUmieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rell. – Relatia (relacja woźnego); Kapitt. – prawdopodobnie kapitału; „Pasnie Owdiecnego” odczyt niepewny – zapewne nazwa dóbr lub stanowiska przy księciu Lubomirskim, wojewodzie sandomierskim.

Akt bez tytułu i numeru na tej stronie – relacja woźnego, której nagłówek stoi zapewne na poprzedniej stronie; data czynności w grodzie: 7 I 1734, Żytomierz; czynność woźnego 4 I 1734.

„eo maioris ac evidentioris testimonij gratia Sibi adhibitos” – łac. „przybranych sobie dla tym większego i oczywistszego świadectwa”.

Nazwisko woźnego czytane niepewnie (Kortowski/Kołtowski); kasztelan podlaski – prawdopodobnie Kossakowski.

Pawłocz – miasto nad Rosią, pow. białocerkiewski woj. kijowskiego; „cum attinentijs” – z przyległościami; „primario” – w pierwszym rzędzie; „z fomentowawszy” – podburzywszy; „uti Vir Bonae famae” – jako mąż dobrej sławy; „Litigia Juris” – spory prawne; „Wniebowzięcie Panny Maryi” – 15 VIII 1733; „Wdy. Sendomirskiego” – wojewody sandomierskiego (Jan Kazimierz Lubomirski). Odczyt nazw „Ładki”, „Dotijowka”, nazwiska Lezulinskiego niepewny.

Fragment relacji woźnego o areszcie zbiegłych poddanych; „Seorsive” – każdego z osobna; „bene vole” – życzliwie, dobrowolnie; „Circa quod Arestum” – przy którym areszcie; „tenor sequitur talis” – brzmienie jest następujące; „Sub Tempus Interregni moderni” – w czasie obecnego bezkrólewia (1733); „Kapth” – kapturowy (sąd kapturowy); „Wdy Sandomirskiego” – wojewody sandomierskiego.

Zapis karty 155v [?] wg dopisku „155 v” w lewym górnym rogu.

moderni Laudo publico – obecnym uchwałą publiczną (laudum sejmiku); cum attinentijs – z przyległościami; in loco Solito Iuditiorum – w zwykłym miejscu sądów; intro w Arescie – wewnątrz w areszcie; cum tota illorum Supellectili Domestici – z całym ich sprzętem domowym; moderni Actoris – obecnego powoda; ad psens (ad praesens) – obecnie. Kapll./Kapi-tułowy – sąd kapturowy. Delator – donosiciel, oskarżyciel.

Xbris = Decembris, grudnia; data pozwu: 23 XII 1733, Żytomierz.

„Millesimo Septingentesimo Trigesimo Tertio Anno” – roku 1733; „ejusdem Ministerialis Relatio” – relacja tegoż woźnego.

Odczyt „Sitis Daturi” i „Degue P[…]tens” niepewny; prawdopodobnie formuły zamykające pozew i przejście do relacji woźnego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Małkiewiczem Chodakowskim, woźny generał Bartłomiej Kortowski [?] zeznał, że 4 stycznia 1734 r., na żądanie Kazimierza Czerwińskiego, towarzysza znaku pancernego kasztelana podlaskiego Kosakowskiego [?], wraz ze szlachtą Janem Zubowskim [?] i Józefem Budzińskim był w mieście Pawołocz u gubernatora tych dóbr Józefa Lezulińskiego [?]. Według relacji poddany Stecko, buntownik, podburzył wieś Ładki [?] i w 1730 r. zbiegł do wsi Dotijowka [?] kasztelana kijowskiego Steckiego, który go wydał, a w 1733 r. na Wniebowzięcie ponownie zbiegł z synami i innymi poddanymi (wymienionymi z imienia) wraz z rodzinami, inwentarzem i dobytkiem ze wsi Zaduby [?] do klucza pawołockiego księcia Jerzego Lubomirskiego, wojewody sandomierskiego. Woźny aresztował każdego ze zbiegów pod zakładem 1000 grzywien, a gubernator w imieniu księcia przyjął areszt i zobowiązał się ich dotrzymać do rozprawy. Tego samego dnia woźny złożył na zamku pozew przed sąd kapturowy, wystawiony w Żytomierzu 23 grudnia 1733 r., wzywający Lubomirskiego i Lezulińskiego [?], na instancję delatora Kazimierza Szczuczyńskiego [?] (tak w tekście pozwu), do wydania zbiegów, zapłaty taksy i wynagrodzenia szkód.

Nr w rękopisie: b.n. (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 156v

1Rell. Pott Pozwu ad Sessandam [?] na

2Sądy Gł. Kaptt. od Urodz. JmPa

3Pna Kozulinskiego [?] Stoln. Zydacz-

4owskiego po Urodz. JmPana Sału[?]

5bowskiego [?] Miecznika Zytomirskiego.

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Januarij Dziewiątego Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Kro-

9lewskiey Mosci Zytomierzu, Przedemną Ja-

10nem Małkiewiczem Chodakowskim Namiesni-

11kiem ptunc Podwoiewodztwa Grodzkim Ge-

12ratu Woiewodztwa Kijowskiego: y Xięgami

13Niniey szemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Sta-

14nowszy Osobiscie Woźny Generał. Wotewa [?]

15Kijow. y Innych Opatrzny Bazyli Doruszyn-

16ski [?] in Vim Suel Verel acfidelis Relationis

17palam publice libere ac perexpsum [?] reco-

18gnovit, Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc

19Siedmset Trzydziestego Czwartego Dnia Os-

20mego

21[reklamant:] mego

k. 157

1mego Januarij Pozew Ztt. Kaptt. Autentyczny na

2Membranie Ziemskim pisany ad Zaspan

3dam Wydany odniosł. do Dobr Wsi Staro

4silec y tam ten Pozew we Dworze tameyszym

5w Izbie na stole położył o położeniu y ekspen

6cyi onego od kogo po kogo y w iakiey Spra

7wie był pisany opowiedział. y prawnie

8publikuięc do Wiadomości przywiodł Pi

9sany był ten Pozew de Tenore tali My Ra

10dy Dignitarze Urzędnicy Sądow Kaptt. Wo

11iewództwa Kijows. Sub Tempus Interregni

12Moderni Laudo publico w Zytomierzu na

13Seymiku Obrani Sędziowie y Deputaci

14Wielm. JmPanu Janowi Zalubowskiemu [?]

15Miecznikowi Zytomierskiemu Zaspandel Po

16zwanemu Z osoby y Ze wszystkich ogułem

17Dobr Wmści Leżących ruchomych y summ

18pieniężnych Władzą y powagą Sądow na

19szych przykazuiemy abyś Wmść przed

20Sądem naszym Ztt. Kaptt. Wdztwa Kijows.

21od Daty y położenia tego Pozwu na nay

22pierwszey Kadencyi w Zytomierzu przy

23padłey y Sądzić się maiącey Sam oso[bli]-

24wie [?] y Zawicie Stanął, na Instancyą

25Instygatora Sądowego y Jego Delatora

26Wielm. JmPana Jozefa Zozulińskiego [?] Stol.

27nika Zydaczowskiego Zaspandel Akto

28ra, ktory przychylaiąc się we wszystkim

29do Prawa pospolitego Wmści do Skasso

30wania y Annihilowania iakowejsi Kon

31demnaty od Wmści Zaspandel Pozwanego

32[reklamant:] na

k. 157v

1na teraznieyszym Cassandæ Aktorze injuste

2ac indebite imo Vexatorie Præcipitanter nn

3Servatis Iuris gradibus in nullo justo me-

4rito wtym ze Pozwie Otrzymaney y przedtym

5ze Sądem publikowaney na Termin wysz

6oznaczony pozywa Sic pariturus Pisan w

7Zytomierzu die Trigesima Xbris Millesi-

8mo Septingentesimo Trigesimo Tertio

9Anno. Zaktorym to połozonym Pozwem on

10mianowany Woźny Roku [?] y Termin Stronom

11obom Powodowey y Pozwaney Według Præfi-

12xyi w Pozwie Wyrazoney Stanowienia się

13Zawity Kurs sprawie prawney złozył y

14naznaczył, Et Incompetenti Comparens

15Personaliter Wiel. JmPan Iozef Rzeuliński [?]

16Stolnik Zydaczowski Zdrowy będąc nacie-

17le y Umysle odstąpiwszy Swey Własney

18nalezney Iurisdykcyi Prawa Forum

19Powiatu y Woiewodztwa apod teraznieysze

20dobrowolne Zeznanie Swoie cale się pod

21daiąc y Wcielaiąc iawnie ustnie y do

22browolnie dla Zapisania do Xiąg ni-

23nieyszych Zeznał, Iz ten Pozew ad Cas-

24sandam od teraznieyszego Reluitren [?]

25ta po Wyzrzeczonego Cassandæ Pozwane

26go Za Własną Wolą y Wiadomoscią Mo-

27derni Recognoscentis iest Wydany y Wy-

28niesiony ktorego hac Sua personali re-

29cognitione Stwierdza Umacnia appro-

30buie y ratifikuie mocą teraznieyszego

31dobrowolnego Zeznania swego przeząc

32[reklamant:] cam.

k. 158

1: eam actis Connotari coy otrzymał. Jo:

2zef Zozulinski [?] Stoll. Zydecz. [?] + i Bazyli

3Doruszynski [?] Woźny Scribendi ignarus.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rell. Pott = Relatio/Relacya Pozwu; „ad Sessandam” [?] – prawdopodobnie formuła w rodzaju „ad Cassandam” (do skasowania/uchylenia); Sądy Gł. Kaptt. = Sądy Główne Kapturowe; Stoln. = Stolnika.

„ptunc” = pro tunc, wówczas; „Geratu” – zapewne „Generatu”/„Generalnego”, odczyt niepewny.

„in Vim Suel Verel ac fidelis Relationis” = in vim suae verae ac fidelis relationis, tj. jako swoją prawdziwą i wierną relację; „palam publice libere” = jawnie, publicznie, dobrowolnie; „recognovit” = zeznał.

Numer marginalny „16” odczytany niepewnie.

Numer karty ustalony według ciągłości, niewidoczny na skanie (w rogu tylko sygnatura „15636” [?]).

Ztt. Kaptt. – Sądy Kapturowe (sądy okresu bezkrólewia); Sub Tempus Interregni Moderni Laudo publico – w czasie obecnego bezkrólewia uchwałą publiczną; de Tenore tali – tej treści; ad Zaspandam / Zaspandel – zapewne skażone łac. „ad respondendum”/„respondens” (pozwany do odpowiedzi); Delator – donosiciel, oskarżyciel; Annihilowania – unieważnienia; membrana – pergamin.

injuste ac indebite imo vexatorie praecipitanter non servatis iuris gradibus in nullo iusto merito – niesłusznie i bezpodstawnie, a nawet złośliwie i pochopnie, bez zachowania stopni prawa, bez żadnej słusznej podstawy.

ad cassandum – w celu kasacji (unieważnienia); Cassandae Actor/Citatus – powód/pozwany w sprawie o kasację.

Pisan w Zytomierzu die trigesima Decembris 1733 anno – pisano w Żytomierzu 30 XII 1733.

Et in competenti comparens personaliter – i stawając osobiście przed właściwym urzędem; moderni recognoscentis – obecnie zeznającego; hac sua personali recognitione – tym swoim osobistym zeznaniem.

Stolnik Zydaczowski – stolnik żydaczowski (urząd ziemski ziemi lwowskiej, Żydaczów).

„eam actis connotari” – (prosił), aby ją wpisano do akt; „Scribendi ignarus” – nieumiejący pisać; znak + w miejscu podpisu niepiśmiennego woźnego. „Stoll. Zydecz.” – prawdopodobnie stolnikowicz żydaczowski (odczyt niepewny).

Streszczenie

9stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Małkiewiczem Chodakowskim, woźny generał Bazyli Doruszyński [?] zeznał, że 8 stycznia 1734 r. złożył we dworze we wsi Starosielce [?] pozew przed sąd kapturowy województwa kijowskiego, wystawiony w Żytomierzu 30 grudnia 1733 r. Pozwem tym, na instancję instygatora sądowego i jego delatora Józefa Zozulińskiego [?], stolnika żydaczowskiego, wezwano Jana Zalubowskiego [?], miecznika żytomierskiego, do stawienia się na najbliższej kadencji w Żytomierzu w sprawie kasacji kondemnaty, którą miał niesłusznie uzyskać przeciw aktorowi. Następnie stolnik żydaczowski (zapisany tu jako Rzeuliński [?]) osobiście zeznał, że pozew został wydany za jego wolą i wiedzą, i go zatwierdził; podpisał się Józef Zozuliński [?].

Nr w rękopisie: 17 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 158

1Areszt. czeladzi [?] usprawie Wiell.

2Jchmów Panow Łętowskich.

3Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

4Miesiąca Januarij Iedynastego Dnia.

5Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolew

6skiey Mosci Zytomierzu Przedemną Ianem

7Małkiewiczem Chodakowskim Namiesnikiem

8ztune Podwoiewodztwa Grodzkim Generału

9Wdztwa Kijowskiego: y Xięgami Niniey

10szemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanąwszy

11Oczewiscie Woźny Generał. Woiewodztwa

12Kijowskiego y Innych. Szlachetny Iozef Że

13lazowski, wmoc prawdziwey Wierney y

14skuteczney Relacyi swoiey iawnie ustnie

15y dobrowolnie dla zapisania do Xiąg Ni

16nieyszych zeznał. Iż on Roku teraźniey

17szego Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwar

18tego Dnia Iedynastego Ianuarij na Af

19fektacyą y prawną Rekwizycyą Wiell.

20Jchmów Panow Stanisława Chorążego Kra

21kowskiego Oyca Iana Stanisławowa Sędzie

22go Grodz. Bieckiego y Iozefa Chorążyców

23Krakowsk. Synow a Braci między sobą

24rodzonych Łętowskich tudziesz Wiell.

25Jchmów Panow Iozefa y Konstancyi z Łę

26towskich.

k. 158v

1towskich Jordanow Sędziow Grodzkich Sądec

2kich Maltt. maiąc przysobie Stronę Szlachtę

3Ludzi Wiary godnych Urodz. Ichmo Panow Ja

4na Kozłowskiego y Tomassa Jarinskiego [?] eo

5majoris ac evidentioris Testimonij gratia

6sibi adhibitos był w Miescie Jego Krolew

7skiey Mści Zytomierzu we Dworze tamey

8szym gdzie będąc á Zastawszy Urodz. JmPa

9na Jakuba Zgorskiego [?] Gubernatora tamey

10szego ktegoż Jmci Urodz. JmPana Władysła

11wa Szotarskiego [?] privatis incarceribus zo-

12staiącego w winach de Incarceratione No

13bilitaris Personae prawem pospolitym

14opisanych Aresztował y do rosprawy

15prawney przyporęczył. Ktory Areszt ten

16ze Urodz. JmPan Gubernator nomine Pryn

17cypałow Swoich bene Vole przyiąwszy po

18mienionego Urodz. JmPana Szotarskiego [?]

19ad disjudicationem juridicam do trzymać

20deklarował wczym on Woźny Szlachtę so

21bie przytomną Oswiadczywszy się ztam

22tąd odiechał. y otym tę Swoię prawdzi

23wą Aresztu Relacyą przedemną Urzę-

24dem uczynił. y Zeznał, prosząc eam a

25ctis connotari co y Otrzymał. Jozef Że

26lazowski [?] mpp

27Relacya

Objaśnienia i tłumaczenia

„ztune” – zapewne „zatune” (zatenczas), odczyt niepewny; „Wdztwa” – Województwa; „Affektacya” – żądanie, prośba; „Rekwizycya” – wezwanie. Tytuł „czeladzi” odczytany niepewnie. Biecz – miasto w Małopolsce.

Fragmenty łacińskie: „eo majoris ac evidentioris Testimonij gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „privatis in carceribus” – w prywatnym więzieniu; „de Incarceratione Nobilitaris Personae” – o uwięzienie osoby szlacheckiej; „nomine Pryncypałow” – w imieniu pryncypałów (zwierzchników); „bene Vole” – życzliwie; „ad disjudicationem juridicam” – do rozstrzygnięcia sądowego; „eam actis connotari” – aby ją wpisano do akt. Skróty: Urodz. – Urodzony; JmPan – Jegomość Pan; Ichmo – Ichmościów; mpp – manu propria. Słowo „Relacya” na dole to zapewne nagłówek/tytuł następnego wpisu lub dopisek. Początek aktu (relacja woźnego Józefa Żelazowskiego [?] o areszcie) na poprzedniej stronie.

Streszczenie

11stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Małkiewiczem Chodakowskim, woźny generał Józef Żelazowski zeznał, że tegoż dnia, na żądanie Stanisława Łętowskiego, chorążego krakowskiego, jego synów Jana, sędziego grodzkiego bieckiego, i Józefa, chorążyców krakowskich, oraz Józefa i Konstancji z Łętowskich Jordanów, sędziów grodzkich sądeckich, wraz ze szlachtą Janem Kozłowskim i Tomaszem Jarinskim [?] udał się do dworu w Żytomierzu. Zastawszy tam gubernatora Jakuba Zgorskiego [?] i przetrzymywanego w prywatnym więzieniu Władysława Szotarskiego [?], dokonał aresztu w winach przewidzianych za uwięzienie osoby szlacheckiej i oddał sprawę do rozprawy sądowej. Gubernator w imieniu swoich pryncypałów przyjął areszt i zobowiązał się zatrzymać Szotarskiego [?] do rozstrzygnięcia sądowego.

Nr w rękopisie: 18 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 159

1Rell. Poll. Pozwu. na Sądy Głł. Kaptt.

2Wdztwa. Kijows. od Urodz. JmPana

3Turzanskiego [?] po Urodz. JmPana

4Mielewskiego [?].

5Roku Tysiąc Siedmset. Trzydziestego Czwartego.

6Miesiąca Januarij Dwunastego. Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolew

8skiey Mosci Zytomierzu. Przedemną Janem

9Małkiewiczem Chodakowskim Namiesnikiem ptmc

10Podwoiewodztwa Grodzkim Generatu Woiewodztwa Ki-

11iowskiego: y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi

12Kijowskiemi. Stanowszy Oczewiscie Woźny Gene

13rał Wdztwa Kijowskiego y Innych Szlachetny

14Iozef Zelazowski [?] ktory wmoc prawdziwey Wier

15ney y Skuteczney Relacyi Swoiey iawnie

16ćstnie y dobrowolnie dla Zapisania do Xiąg

17Niniey szych Grodzkich Kijows. Zeznał. Iz on Ro-

18ku teraźnieyszego Tysiąc Siedmsett. Trzydzie

19stego Czwartego. Dnia Iedynastego Januarij.

20Pozew Głowny Kapturowy Wdztwa Kijowskiego.

21Autentyczny na Membramie Ziemskim pisa

22ny odniosł do Dobr Wsi Wyszpola y tam ten

23Pozew niżey Mianowanemu Pozwanemu w Rę

24ce oddał. o oddaniu onego od kogo po kogo

25y w Iakiey Sprawie był pisany opowiedział

26y prawnie publikuiąc do Wiadomosci przywiodł

27ktorego Pozwu Tenor Sequitur My Rady Di

28gnitarze Urzędnicy Ziemscy Grodzcy Lando pu

29blico w Zytomierzu na Seymiku unaminiter O

30[reklamant:] brani

k. 159v

1brani y postanowieni Sędziowie y Deputaci

2Wtztwa Kijowskiego Urodzł. JmPanu Francisz-

3kowi Seu alias nominis Milewskiemu [?] gra-

4tuito modo w Dobrach wyszpolu Mieszkaiącę-

5mu z Osoby y Wszelkich ruchomosci twoich

6y Summ pieniężnych powagą Sądow naszych

7Grodz. Kijow. Wtztwa Kijow. przykazuiemy

8abys Wmść przed Sądem naszym Grodz. Kaptur.

9Wtztwa Kijow. na naypierwszey Kadencyi w

10Zytomierzu przypadaiącey y Sądzie się maiący

11Sam Obliczne y Zawicie Stanoł na Instancyą

12Jnstygatora Sądowego y Jego Delatora Urodz. JmPa-

13na Jana Purzanskiego [?] Aktora ktory przychi-

14laiącsię we Wszystkim do Prawa Pospolitego Wmść

15pozywa ze Wmść przybywszy do Zytomierza

16w Sam dzien Nowego Roku y uyrzawszy teraznie-

17yszego Aktora w kosciele będącego, amaiąc da-

18wny Skryty rankor do tegoż Aktora, poszed-

19szy Subdole zaprosiłes ac si przyiacie-

20lem się czyniąc do Gospody Swoiey kto-

21remu Zaraz okazyie dawac poczołes, a po

22tym na pozedynek Prawem Zakazany ma-

23iąc conspiratum Animum z Urodz. Jmscią

24Panem Ignacym Wyszpolskim Wyzywałes

25y natychmiast obydwa z tymże Urodz. Jmsc.

26Panem Wyszpolskim podobywawszy Szabel

27Widząc Aktora od tego uniklaiącego bę-

28dąc inebreati na terazniey szego Aktora nic

29Sobie niewinnego rzuciwszy się rąbac po-

30częli iakoż z lewey Strony na Twarzy ra-

31[reklamant:] zow

k. 160

1zow Dwa Szerokich y Głębokich Zadaliście w

2Rękę prawą razy Dwa Zacieliście y mało

3ośmierci (: gdy by nie Jchmć Szlachta naten

4tumult Zgromadzona niesalwowała :) nieprzy

5prawili oczym Protestacya iwraz zobdukcyą

6fusius ac luculentius in se enarrat, azatym

7Idem Aktor praemissis omnibus ac alijs fusius

8in Relatione exprimendis WMści na Termin Wyz

9oznaczony pozywa Sis pariturus Terminum

10attentaturus et ad praemissa Omnia respon

11surus Datt w Zytomierzu Die Secunda Janu

12arij Millesimo Septingentesimo Trigesimo

13Quarto Anno. Zaktorym to położonym pozwē

14on mianowany Woźny Roli y Termin Stronom

15Obom powodowey y pozwaney Według Osoby [?]

16w Pozwie Wyrażoney Stanowienia się Zawity

17Kuurosprawie prawney złożył y naznaczył.

18deqüo praesens ejusdem Ministerialis Relatio

19Jozef Zelazowski mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Rell. Poll. = Relatio Positionis (relacja podania pozwu); Głł. Kaptt. = Główne Kapturowe (sądy kapturowe w czasie bezkrólewia 1733–1734); ptmc = pro tunc (ówczesnego); Tenor sequitur = treść następuje; Lando publico... unaminiter obrani = zgodnie obrani na sejmiku publicznym; Membrama = membrana (pergamin).

Fragment pozwu przed sądem kapturowym województwa kijowskiego (sądy kapturowe działały w bezkrólewiu 1733). „Seu alias nominis” – czyli innego nazwiska; „gratuito modo” – darmo, z łaski (zamieszkały bez własności); „Wtztwa” – Województwa; „subdole” – podstępnie; „ac si” – jak gdyby; „conspiratum animum” – zmówiony zamiar; „inebreati” – pijani.

fusius ac luculentius in se enarrat – szerzej i wyraźniej w sobie opowiada; Idem Aktor praemissis omnibus ac alijs fusius in Relatione exprimendis – tenże powód w sprawie wszystkich powyższych i innych, szerzej w relacji wyrazić się mających; pariturus Terminum attentaturus et ad praemissa omnia responsurus – mający stanąć, termin obserwować i na wszystko powyższe odpowiedzieć; Datt w Zytomierzu die secunda Januarij 1734 – dan w Żytomierzu 2 I 1734; deqüo praesens ejusdem Ministerialis Relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; mpp – manu propria, własnoręcznie.

Streszczenie

12stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Małkiewiczem Chodakowskim, woźny generał Józef Żelazowski [?] zeznał, że 11 stycznia 1734 r. doręczył do rąk pozwanego we wsi Wyszpol [?] pozew przed sąd kapturowy województwa kijowskiego, wystawiony w Żytomierzu 2 stycznia 1734 r. Pozwem tym, na instancję instygatora sądowego i jego delatora Jana Purzańskiego [?] (w tytule: Turzańskiego [?]), wezwano Franciszka Milewskiego [?], mieszkającego z łaski w Wyszpolu, do stawienia się na najbliższej kadencji w Żytomierzu. Zarzucano mu, że w dzień Nowego Roku w Żytomierzu, żywiąc dawną urazę, podstępnie zaprosił aktora do swojej gospody, wyzwał go wraz z Ignacym Wyszpolskim na zakazany prawem pojedynek, po czym obaj, pijani, rzucili się na niego z szablami, zadając mu dwie głębokie rany na lewej stronie twarzy i dwie w prawą rękę; aktora uratowała zgromadzona szlachta.

Nr w rękopisie: 19 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 160

1Rell. Poll. Pozwu una cum

2Aresto na Sądy Kapp. Wo-

3iewodztwa Kijows. od Urodz.

4JmPana Turzanskiego [?] po

5Urodz. JmPana Wyszpolskie [?]

6go.

7Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

8Miesiąca January Dwunastego Dnia.

9Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolew

10skiey Mości Zytomierzu. Przedemną Janem

11[reklamant:] Małkiewiczē

k. 160v

1Małkiewiczem Chodakowskim Namiesnikiem p[ro]tunc

2Podwoiewodztwa Grodzkim Generatu Woiewodztwa Ki-

3jowskiego: y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi

4Kijowskiemi. Stanowszy Oczewiscie Woźny Gene-

5rał Wdztwa Kijowskiego: y Innych Szlachetny Jo-

6zef Zelasowski [?] Wmoc prawdziwey Wierney y Słu-

7teczny Relacyi Swoiey iawnie ustnie y dobrowol-

8nie dla Zapisania do Xiąg niniejszych zeznał.

9Iż on Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Trzy-

10dziestego Czwartego Dnia Iedynastego January.

11Na Affektacyą y Prawną rekwizycyą Urodz. JmPa-

12na Jana Turzańskiego [?] maiąc przy sobie strone

13Szlachtę Ludzi Wiary godnych Urodzonych Jchmciów

14Panów Jana Koztowskiego [?] y Tomasza Iwińskiego [?]

15eo maioris ac evidentioris Testimonij gratia

16Sibi adhibitos był. w Dobrach wsi Wyszpolu [?] gdzie

17będąc. a zastawszy protunc praesentem Urodz. JmPa-

18na Ignacego Bazylego Wyszpolskiego [?] utegoż

19Urodz. JmPana Ignacego Wyszpolskiego w Ta-

20xie Prawem opisaney areszztowat. y do rospra-

21wy prawney przyporęczył. który areszt ten

22ze Jmćs Bene Vole przyiowszy do rosprawy pra-

23wney dotrzymać deklarował. Circa quod Are-

24stum ten że Wysz. rzeczony Woźny Anno Mense

25et Die w Arescie Specyfikowanych Pozew Gtt.

26Kaptt. Wdztwa Kijows. na Stole położył, któ-

27ry był pisany de tenore tali. My Rady Digni-

28tarze Urzędnicy y Obywatele Wdztwa Kijow.

29Sub tempus Interregni Moderni Laudo publico

30w Żytomierzu nay Seymiku Obrani Sędziowie

31y Deputaci Urodz. Jchmciów Panów Annie [?] [...] Sua-

32lius [?] nominis z Korop[...] [?] Matce y Bazylemu

33[reklamant:] Synowi

k. 161

1Synowi Wyszpolskiemu z osob y zewszystkich ge-

2neraliter Dobr WMców Leżących ruchomych y

3Summ pieniężnych Władzą y powagą Sądow na-

4szych przyzywamy abyście WMść przed Są-

5dem naszym GG. Kaptt. Woiewództwa Kijowsk. od daty

6y położenia tego Pozwu na naypierwszey Ka-

7dencyi w Zytomierzu przypadaiącey y sądzić

8się maiącey Sami Osobiscie y Zawicie stane-

9li na Instancyą Instygatora Sądowego y Jego

10Delatora Urodz. JmPana Jana Turzańskiego [?]

11Aktora ktory przychilaiąc się wenwszystkiem

12do Prawa Pospolitego, y Manifestacyi swoiey

13eo nomine uczynioney WMców Pozywa oto Iż

14WMść sprowadziwszy Wysz rzeczonego Urodz.

15JmPana Ignacego Wyszpolskiego z Wołhynia [?]

16ktory Zniorszy się zniejaką osobą mści Urodz. JmP.

17Panem Milewskim [?] rozne Wiolencye od sam

18Dzien Nowego Roku poczynił, teraźnieysze-

19go Aktora nic Sobie nie Winnego w pam-

20maiąc eo intelligentiam ztym że Urodz. Wysz

21rzeczonym Milewskim nulla data Sibi oc-

22casione porąbali ktory dla tak Ciężkiego

23Zrąbania Superis notum Jezeli hac de lu-

24ce non cedat oczym Protestatia cum obdu-

25ce [?] non cedat oczym Protestatia cum obdu-

26ctione eo nomine facta Supremus ac Luculen-

27tius in se enarrat, a zatym Idem Actor do-

28stawienia Onego, y tali excessu awinie

29stawieniu do odpowiadania Zaniego Winom

30prawnym podległego na Termin Wysz

31oznaczony pozywa Sitis parituri pisan

32w Zytomierzu Die Secunda Januarij Millesimo

33Septingentesimo [?]

k. 161v

1Septingentesimo Trigesimo Quarto Anno

2dequo præsens ejusdem Ministerialis Relatio.

3Iozef Zelazowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rell. Poll. – Relatio Pollicitationis/Positionis, relacja (woźnego) położenia pozwu; una cum Aresto – wraz z aresztem; Sądy Kapp. – Sądy Kapturowe (bezkrólewia 1733–1734).

„eo maioris ac evidentioris Testimonij gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „protunc praesentem” – wówczas obecnego; „Bene Vole” – dobrowolnie; „Circa quod Arestum” – przy którym areszcie; „Anno Mense et Die” – roku, miesiąca i dnia; „de tenore tali” – takiej treści; „Sub tempus Interregni Moderni Laudo publico” – w czasie obecnego bezkrólewia publiczną uchwałą; „Gtt. Kaptt.” – Generalny Kapturowy (sąd kapturowy w bezkrólewiu). Data relacji: 11 I 1734.

GG. Kaptt. – Generalny Kapturowy Sąd (sąd kapturowy w czasie bezkrólewia 1733–1734). Instygator – oskarżyciel publiczny sądu; delator – donosiciel, tu poszkodowany powód. „eo nomine” – z tego tytułu; „eo intelligentiam” – w tym rozumieniu; „nulla data sibi occasione” – bez danej sobie przyczyny; „Superis notum, jeżeli hac de luce non cedat” – bogom wiadomo, czy nie zejdzie z tego świata; „Protestatia cum obductione … supremus ac luculentius in se enarrat” – protestacja z obdukcją … obszerniej i jaśniej w sobie opowiada; „tali excessu” – za taki występek; „Sitis parituri” – macie się stawić; „Die Secunda Januarij Millesimo Septingentesimo…” – 2 stycznia 17[34]. Linia „ce [?] non cedat…” powtórzona omyłkowo w transkrypcji – w rękopisie występuje raz: „ce non cedat oczym Protestatia cum obdu-”.

„Septingentesimo Trigesimo Quarto Anno de quo praesens ejusdem Ministerialis Relatio” – (roku tysiąc) siedemsetnego trzydziestego czwartego, o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; mp. = manu propria, własną ręką.

Na górnym marginesie numeracja „161” i „136” (druga cyfra częściowo przekreślona [?]).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Małkiewiczem Chodakowskim, woźny generał Józef Zelasowski [?] (Żelazowski) zeznał, że 11 stycznia 1734 r., na żądanie Jana Turzańskiego [?], wraz ze szlachtą Janem Koztowskim [?] i Tomaszem Iwińskim [?] był we wsi Wyszpol [?], gdzie, zastawszy Ignacego Bazylego Wyszpolskiego [?], aresztował u niego Ignacego Wyszpolskiego pod taksą prawną; areszt został dobrowolnie przyjęty. Tamże złożył pozew przed sąd kapturowy województwa kijowskiego, wystawiony w Żytomierzu 2 stycznia 1734 r., wzywający Annę [?] z Korop[...] [?], matkę, i jej syna Bazylego Wyszpolskich, na instancję instygatora i delatora Jana Turzańskiego [?]. Zarzucano im, że sprowadzili z Wołynia [?] Ignacego Wyszpolskiego, który wraz z Milewskim [?] w dzień Nowego Roku bez powodu porąbał aktora; aktor domagał się stawienia sprawcy przed sądem. Tekst miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 20 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 161v

1Manifestacya Wielm. JmPana Deniska

2Komornika Granicznego Czernihows-

3go przeciwko Urodz. JmPanu Zozulin

4skiemu y Innym.

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Januarij Czternastego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey

8Mości Zytomierzu Przedemną Ianem Małkiewi-

9czem Chodakowskim Namiesnikiem ptunc Pod-

10woiewodztwa Grodzkim Generału Woiewodztwa

11Kijowskiego: y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi

12Kijowskiemi. Comparens psonaliter Wielm. JmPan Ian

13Moiseyi [?] Matwijowiecki Denisko Komornik

14Graniczny Czernihows. Summo Sui animi cum

15dolore naprzeciwko Urodz. JmPanu Iozefo-

16wi Zozulinskiemu Gubernatorowi Pawołockie

17mu Szczegulnie tylko Zabiegaiąc Całości Zy

18cia Swego fortuny y honoru protestuiesię

19Idą pro eo Iz Jmc obwiniony niechcąc Zy-

20cie Protestanta Lecz ultimam chcąc One-

21mu pozyskac periodum Vitæ á Stosuiącsię

22do Innych Contra ejus poczynionych Ma

23nifestow to opowieda Urzędowi ninieysze

24mu Ze Jmc obwiniony nietylko Videndą Ma

25nifestacyi ale chcąc placere Iasnie Oswieco

26[reklamant:] nemu

k. 162

1nemu Xciu Jmści Woiewodzie Sandomirskiemu

2Pryncypałowi illegitime nunquam probabili-

3ter imo Listem Negantur Opisał aby Pryn

4cypała swego Jasnie Oswieconego Xcia Jmści

5Submoverit In Ruinam Vitæ et honoris

6Manifestantis Inpost. przykazania Prote

7stanta Łapać gdyby Zabić do Pasołoczy[?]

8przywiść á z tamtąd ad Velle placere do

9Tacreli[?] oddać et hoc omni probante Chło-

10pa Styzkowicka[?] haydamaliq[?] y Czarnoxię

11żnika na ostatek w Sotni chodzącego pod

12Berdyczowem z hultaystwem będącego na

13Zabicie Niniejszego protestanta Subordyno

14wał, ktoren nietylo żeby In dies ale et

15In horis na Protestanta bygo[?] Zabić y Inspera

16to Zastrzelić Czuha[?] Stali aby te nefas nie

17działosię y aby chaidamalia[?] potestans non

18dominaretur Lecz aby Ipsa Iusticia et

19Sacrosancta Decreta proletа[?] Regnarent

20Manifestowawszy się quam Solennissime

21protestowawszy się przed Panem Bogiem

22Naywyższem y całem Swiatem Tudziesz

23Salvo verò æqualè Verus pullus Syn Koron

24ny przed prześwietną Rzeczą Pospolitą y Prze

25swietnym Woiewodztwie Kijowskim á

26ctis Connotari prosit Coy[?] Otrzymał Jan

27Deniska[?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

ptunc = pro tunc, natenczas; Generału = generał urzędu; psonaliter = personaliter, osobiście; „Summo Sui animi cum dolore” – z największym bólem swego serca; „Idą pro eo” – a to dlatego; „ultimam … periodum Vitae” – ostatni kres życia; „Contra ejus” – przeciwko niemu; „Videndą” [?] – mowa o manifestacji; „placere” – przypodobać się.

Wielm. = Wielmożny; Urodz. = Urodzony; JmPan = Jegomość Pan; Jmc = Jegomość.

illegitime nunquam probabiliter – bezprawnie, nigdy w sposób dowodliwy; imo – owszem; submoverit – usunął; in ruinam vitae et honoris manifestantis – na zgubę życia i czci manifestującego; ad velle placere – według upodobania; et hoc omni probante – co wszyscy poświadczą; in dies, in horis – codziennie, co godzina; inspirato – niespodzianie; nefas – bezprawie; potestans non dominaretur – by przemoc nie panowała; ipsa iusticia et sacrosancta decreta regnarent – by panowała sprawiedliwość i najświętsze dekrety; quam solennissime – jak najuroczyściej; salvo vero aequale – z zastrzeżeniem; verus pullus – prawdziwy syn; actis connotari prosit – prosił o zapisanie do akt; mpp. – manu propria; haydamalia/czarnoxiężnik – hajdamaka, czarnoksiężnik. „Relacya” – nagłówek kolejnego wpisu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Małkiewiczem Chodakowskim, Jan Mojsiej [?] Matwijowiecki Denisko, komornik graniczny czernihowski, złożył manifestację przeciwko Józefowi Zozulińskiemu, gubernatorowi pawołockiemu. Oświadczył, że obwiniony, chcąc przypodobać się swemu pryncypałowi, księciu wojewodzie sandomierskiemu, bezpodstawnie oczernił go listownie i polecił go schwytać lub zabić, przywieźć do Pawołoczy [?] i oddać według woli; w tym celu nasłał na niego hajdamakę i czarnoksiężnika, chłopa Styzkowickiego [?], przebywającego z hultajstwem w sotni pod Berdyczowem, który czyhał, by go zabić lub zastrzelić. Manifestant uroczyście protestował i prosił o wpisanie manifestacji do akt. Tekst miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 21 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 162v

1Relat. zaniesioney Prorogacyi w spra

2wie Wiel. JmPana Deniska Komor.

3Gran. Czernih. z Jaśnie Oświeconym

4X.ciem Woiewodą Sandomirskim

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca January Czternastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

8[skreślone: Mci Zytomierzu przedemną] Janem Małkiewiczem Chodakow

9skim Namiesnikiem ptunc Podwoiewodz. Grodz

10kim Generatu Woiewodztwa Kijowskiego: y Xię:

11gami niniejszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Sta

12nowszy Oczewiscie Woźny Generał Wo[skreślone: ...] Ki

13iows. y Innych Szlachetny Jan Matiukiewicz [?] w moc

14prawdziwey wierney y skuteczney Relacyi swo:

15iey palam publice libere ac per expressum

16recognovit. Iż on Roku teraźnieyszego Tysiąc

17Siedmset Trzydziestego Czwartego Dnia Czter

18nastego January z akta Manifestatione Wiel.

19JmPanu Matwijowicz [?] Mokoseyci [?] Deniska Komor.

20Gran. Czernihows. o non posse dla wart postano

21wionych powszelkich Szlakach numerum Ko

22ni Dwiescie Wynoszących oddania Prorogacyi

23Illey Metus by w żyby Urodz. JmPan Iozef Żoru

24kinski [?] Ministeriałem niepowziął ale Salvo sa

25mego tegoż Wiel. JmPana Deniska złapać zwią

26zać w żyby zabić tym Ordynansem Ludzi.

27pomienionych qui p[rae]senti Citatione Arestan

28tur.

k. 163

1tur Obvenit Ordinavit et Subadministravit ex

2his Rationibus. Tez Prorogacia Urodz. JmPanu

3Stefanowi Dydkowskiemu [?] Generali et Specia-

4li Causarum plenipotenti pereumq Omnia Par-

5tis Suae Deferenti Copia Prorogaciji była od Ma-

6nus oddana a gdy On pomieniony JmPan Ple-

7nipotens et gerens ea Causa przeczytawszy

8Lesit [?] Subalterne Idem Generalis Recognoscens

9Sam Originał In Termino Legitime Conde-

10scensionis Debite verum ob Magnum Tu-

11multum ateras [?] Multa za Rozkazem Urodz.

12JmPana Zozulinskiego [?] Dominatz [?] Chaidama-

13ka potestas Rzezas [?] Kozdemu Miły zdrowie

14In Magno Numero Wiele Szlachty Obywatelow

15Przeswietnego Woiewodztwa Kijowskiego pre-

16zentuiąc de praefixo Termino Concidentis Con-

17descensionis Awizowat y aby Condescensia

18perficiat opus Suum Venturum In Anno

19Moderno Millesimo Septingentesimo Tri-

20gesimo Quarto Die Vigesima Januarij

21przypadaiący Relacyią Uczynił ktory Tez

22Samą y przed Urzędem Niniejszym czyni

23y Zeznawa Jan Matulewicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

Relat. = Relacja (woźnego); Komor. Gran. Czernih. = komornik graniczny czernihowski; ptunc = pro tunc (na ten czas); palam publice libere ac per expressum recognovit = jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; Metus = z obawy; Salvo = rozumienie niepewne; qui praesenti Citatione Arestantur = którzy niniejszym pozwem są aresztowani. Odczyt kilku wyrazów w środkowej części niepewny.

Fragment relacji woźnego Jana Matulewicza o doręczeniu prorogacji (odroczenia) i o przeszkodzeniu w czynności (condescensio – zjazd sądowy na grunt) wskutek tumultu wywołanego przez hajdamaków na rozkaz Zozulińskiego [?]; termin zjazdu 20 I 1734. Łac.: „generali et speciali causarum plenipotenti” – pełnomocnikowi ogólnemu i szczególnemu w sprawach; „in termino legitimo condescensionis debitae” – w prawnym terminie należnego zjazdu; „ob magnum tumultum” – z powodu wielkiego zamieszania; „ut condescensio perficiat opus suum venturum in anno moderno 1734 die vigesima Januarii” – aby zjazd dokonał swego dzieła w roku bieżącym 1734 dnia 20 stycznia. Część łaciny zniekształcona przez kopistę.

Streszczenie

14stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Małkiewiczem Chodakowskim, woźny generał Jan Matiukiewicz [?] (w podpisie: Matulewicz) złożył relację w sprawie Jana Deniska, komornika granicznego czernihowskiego, z księciem wojewodą sandomierskim. Z relacji wynika, że Denisko zamanifestował niemożność doręczenia prorogacji z powodu straży liczących 200 koni, rozstawionych na wszystkich szlakach, i z obawy, że Józef Żorukiński [?] każe go złapać, związać lub zabić; kopię prorogacji oddano więc plenipotentowi Stefanowi Dydkowskiemu [?]. Woźny relacjonuje też, że z powodu wielkiego tumultu wywołanego przez hajdamaków na rozkaz Zozulińskiego [?] zawiadomił o terminie zjazdu sądowego (kondescensji) wyznaczonym na 20 stycznia 1734 r. Tekst w znacznej części zniekształcony i niejasny.

Nr w rękopisie: 22 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 163

1Manifestacya Urodz. JmPana

2Daniela Wyhowskiego przeciw

3ko Urodz. Szlachet. Panom Kamiń-

4skim y Innym.

5Roku Tysiąc Siedmset. Trzydziestego Czwartego.

6Miesiąca Januarij Szesnastego Dnia.

k. 163v

1Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

2Mosci Zytomierzu, Przedemną Janem Walewskim [?]

3Lewkowskim [?] Namiestnikiem Podwoiewodztwa

4Grodzkim Generatu Woiewodztwa Kijowskiego

5y Xięgami niniey szemi Grodzkiemi Kijowskiemi

6Comparens pYter Urodz. JmPan Daniel Wyhowski

7in Maximis persecutionibus przez opisywania

8zguma [?] honoru y dobrey u ludzi reputacyi Sui

9Comparentis ustawiczne z zawziętosci Ludzkiey

10circa iniqua consilia et media pochodzące zo-

11staiący niemogąc adversæ Sorti resistere, bo

12y sposobu przewrotnym radom zawziętych

13nullâ datâ occasione niema, iednakze in spe

14positus, ze zawziętosc Ludzka zwiędnieie à

15Comparentis dobra u Ludzi estyma florebit,

16Solenniter przeciwko Ichmo[ść] Panom Dmitrowi

17y Alexandrowi y ich Zonom Kamienskim, y Pałaz-

18ce Tomaszowey Synhaiewskiey [?] wdowie y in-

19nym, oraz y Wiel. JmPanu Michałowi Szczeniow-

20skiemu Podczaszemu Trębowolskiemu Dekreta

21na Kadencyi Zytom. Sądow Kapt. Woiewodz-

22twa Kijow. usurpative iako Manifesta rozne

23swiadczą piszącemu swiadczył y Manifestował się

24oto: Ze Panowie Kamienscy contraveniendo Dekre-

25towi cum cessâ w nieszczęsliwey Sprawie Inqui-

26sitionibus międzi JmComparentem y innemi, à

27sobą obżałowanemi nastąpionemu Grzywien przy

28statuicyi Zaboycow nakazaney przysądzonych

29niezapłacili, y w Sądach Kapt. Kadencyi Owrucz.

30JmPan Alexander Kamienski iako plenipotent pisz-

31cy się nomine Statuendorum w Komparycyi

32Termino Propositionis pro Solutione Lucrorum [?]

33[reklamant:] będąc

k. 164

1będąc conventus zapisawszy comparycyą, y rozumie

2iąc że comparens Dekretu niema w controwersyą

3wdawszy się affektował libertatem według woli

4swoiey ab actione quasi incompetenti, a gdy zaś

5obaczył Dekret in Iudicio przez Manifestanta

6połozony, temerarié recessit, y dał się raz y dru

7gi po comparycyi, a trzeci simpliciter wzdać,

8chcąc illum Processum juste obtentum annihila

9re przy swoich dobrych bo kozdemu prawie á do

10brze wcznaki danych Protektorow promocyi ac

11cepto consilio onych na oppressyą querulantis

12á zatłumienie Swiętey Sprawiedliwości wszyscy

13obżałowani Panowie Kamińscy niemaiąc na so

14bie Processu Pozew ad cassandum na kadencyą zył[?]

15gravamina rożnym pacientom przynoszącą=

16wydali, co większa majores na iedyną zgubę y

17krzywdę Manifestanta exquirendo modos, á zapo

18wodem szczęśliwego według swoich zamysłow

19w prawie successu, y podaniem kolorù niby=

20słuszney pretensyi, nieuważaiąc nato, że Urodzo-

21ny JmPan Michał Wyhowski nie obwinionym nie

22winny tirannissimé bo dzydą rozgdnie[?] w serce

23pchnięty zabity, y inni mało niepozabijani y

24inne niesłychane excessa przez siebie[?] popeł

25nione á Inquizycyą dowiedzione swoiey należy

26tey z prawa y słuszności pochodzącey nieodebrały

27satisfakcyi, bo niektorzy maxime redarguti á

28liberi pronunciati Pani Tomaszowa Synhaiew

29ska będąc samaż z Matką y Bratem swoiemi o

30szkodę[?] smierci Nieboszczyka JmPana Michał-

31ła Wyhowskiego, a przez to y Męża swego, ktoremu

32[reklamant:] ze złości

k. 164v

1ze złości zapamiętałemuż złym przedsięwzięciem

2z poduszczenia Szwagra Swego bieggcemu [?] spisz [?]

3żelazną poddała ad instantiam sui y [s]orli [?] swoiey

4lasiwe [?] przez Pozew ex informatione et Suggestione

5malevole opisawszy na Kadencyą Zyt. zapozwa

6pro pnis [?] ratione żałoby non ad mentem Decreti

7capturalis in favorem obżałowanych á cum sum-

8mo gravamine querulantis y innych Lasiko [?] co

9in tempore uczyniony Manifest.:) Niehoszczyk [?] Pan

10Symharewski [?] p[ro] delicto Suo odebrał nadgrodę, od:

11którego Dekretu iako na stronę obżałowanych

12oczewiście z favorem ferowanego zaraz Com-

13parens sentiens se et alios gravatos na ten czas

14cum publica przeciwko temuż Dekretowi Prote-

15statione y od wykonania Iuramentu super con-

16victionem Zaboycy odstąpił był, y upraszał o

17wydanie Inquisycyi trzech z osobna każdey in

18rothulo zapieczętowanych, co fusius w Protesta-

19cyi pierwszey wyraziło się, którymto z dowcipu

20przewrotnego wynalezionym Aktoratem chcąc

21Manifestantis wytoczyć się maiący na Trybu-

22nał resuscitando Causam Aktorat. z słuszno-

23ścią Komformuiący się repudiare na tey Ka-

24dencyi Zyt. przeciwko Prawa złożoney praeci-

25pitanter niesłusznie y nienależycie (: iako fer-

26tur:) Kondemnatę żałował y Terminu nie

27maiąc ieszcze wyiętego otrzymała. Jm zaś Pan

28Szczeniowski [?] Podcz. Trębowol. Dekreta wszelkie

29y Comparentis nieszczęśliwy, y póki życia nigdy

30z myśli wypaść niemogący piszę [?] po przeczy-

31tanym Dekrecie ledwie co puł napisanym a

32[reklamant:] reszte

k. 165 [?]

1areszte y na pamięc gdy Manifestans ob gravamen

2illatum odstąpił publicè affidowat Manifestanta,

3że dołoży ten punkt (: względem ktorego teraz =

4Manifestans niesłusznie vexatorie y na hono-

5rze przez circumscripcyą laeditur :) capite ple-

6ctendum per Ministrum iakowy w tym

7kraju nayduie się do Dekretu, w czym będąc

8affidatus Jm Pan Daniel Wyhowski y dla prze-

9chwatek Panow Dmitra y Andrzeia Kamien-

10skich y Tomasza Synhajewskiego [?] niebosz-

11cza na zdrowie y Zycie publicznych niebę-

12dąc bespieczen swoiey całości, oraz obawia-

13iąc się aby inpunè te horrendum crimen

14ile teraznieyszego czasu w niebespieczen-

15stwach wielkich przez zamieszanie Rzpltey

16wielkim ruinom przez niezgodę iedney Mat-

17ki Synow podległey zostaiącego, kiedy bunty

18kozackie dawno w popiele zagrzebione y

19ugaszone wzniecać się poczynaią, y o po-

20stronnym Woysku w Polszcze znayduiącym

21się notum niepuszło, według zwyczaiu y De-

22kretu do Maydeburyi oddał, y nulla ani od

23Panow Kamienskich tam będących ani od

24kogo procedente expostulatione, bez żadne-

25go pomieniszka [?] y publiczney szlacheckie-

26go Imienia wzgardy, oraz sine omni stu-

27dio et malitiosa protunc Delatoris cura bo-

28iaki był kat iuz swoią powinność y przed

29tym na kilku Ludziach pełniący, takiści [?]

30nat [?] bez zadnego pastwienia się, nie tak

31iako Pan Andrzey Kamienski za rzce [?] Swię-

32[reklamant:] tey

k. 165v

1tey Pamięci JmPana Michała Wyhowskiego

2pochwyciwszy przytrzymał, á Pan Tomasz

3Synhaiewski [?] cel załozywszy w same Serce pa-

4trzyiąc się iak naddziką bestyą pchnoł y na

5tymze mieyscu na cudzym podworzu crudelis-

6sime zabił. Po ktorey nastąpioney przy licznym

7Congressie roznych Ludzi, y bytności natenczas

8w Zytomierzu Samie [?] Wiełł JmPana Marszałka

9y niektorych Jchmw Panow Sędziow Kaptt.

10exekucyi, y uczynionym przez Comparenta we-

11dług obrządkow Chrześciańskich ciału pogrze-

12bie zadney nieuczyniwszy swemu Kolligato-

13wi iako miłość bliźniego kaze usługi odie-

14chali zaraz. Attandem JmPan Szczeniowski [?]

15Według swoich dawnych zawziętosci y od po-

16wiedzi publicznych szukaiąc sposobow do

17utrzymania swoiego Dekretu uciązliwego,

18á do ruiny y wzięcia Sławy Comparentis bez

19tego punktu dołozonego Wydał Panom Ka-

20mińskim Dekret. O co tedy wszystko ut

21Premissum idem Comparens nomine suo ite-

22rum iterum oraz de nullitate Kondemnat

23iezeli iakowe się otrzymane znayduią od

24obzałowanych protestowawszy się salvam

25zostawił do poprawy iezeli potrzeba ukaze,

26á teraz o przyięcie do Akt prosił czy otrzymał.

27Daniel Wyhowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Data: 16 stycznia 1734. „Szlachet.” – Szlachetnym.

Comparens personaliter – stawając osobiście; in maximis persecutionibus – w największych prześladowaniach; adversae sorti resistere – przeciwstawić się złemu losowi; nulla data occasione – bez żadnej danej przyczyny; in spe positus – mając nadzieję; florebit – zakwitnie; solenniter – uroczyście; usurpative – bezprawnie; contraveniendo Decreto cum cessa – sprzeciwiając się dekretowi z cesją; nomine Statuendorum – w imieniu mających być stawionymi; Termino Propositionis pro Solutione – w terminie wniesienia sprawy o zapłatę.

Wyróżnione w rękopisie (podkreślone) wyrazy: Zytomierzu, Zaboycow, Zytom.; nazwisko namiestnika niepewne.

conventus – pozwany; comparens – stawający; affektował libertatem ab actione quasi incompetenti – domagał się uwolnienia od skargi jako niewłaściwej; in Iudicio – w sądzie; temerarie recessit – zuchwale odszedł; simpliciter wzdać – dał się po prostu skazać zaocznie (kontumacja); illum Processum juste obtentum annihilare – ów proces słusznie uzyskany unieważnić; accepto consilio – za radą; na oppressyą querulantis – na uciemiężenie skarżącego; Pozew ad cassandum – pozew o kasację; gravamina – krzywdy; majores exquirendo modos – szukając większych sposobów; tirannissime – najokrutniej; excessa – występki; Inquizycya – śledztwo (badanie świadków); satisfakcya – zadośćuczynienie; maxime redarguti – najbardziej obwinieni; liberi pronunciati – uznani za wolnych od winy.

Fragmenty łac.: ad instantiam sui – na swoje żądanie; ex informatione et suggestione malevole – ze złośliwej informacji i podszeptu; non ad mentem Decreti capturalis – niezgodnie z treścią dekretu kapturowego; in favorem – na korzyść; cum summo gravamine querulantis – z największą krzywdą żalącego się; pro delicto suo – za swój występek; comparens sentiens se et alios gravatos – stawający, czując siebie i innych pokrzywdzonymi; cum publica protestatione – z publiczną protestacją; super convictionem – na przekonanie (udowodnienie winy); in rothulo – w zwoju; fusius – obszerniej; resuscitando causam – wznawiając sprawę; repudiare – odrzucić; praecipitanter – pochopnie; iako fertur – jak się powiada. „Zyt.” – Żytomierska (kadencja); „Podcz. Trębowol.” – podczaszy trembowelski [?]; kadencja – sesja sądowa.

ob gravamen illatum – z powodu wyrządzonej krzywdy; publicè affidowat – publicznie zapewniał; vexatorie – dla szykany; laeditur – jest krzywdzony; capite plectendum per Ministrum – ma być ścięty przez kata (ministra sprawiedliwości); affidatus – zapewniony; impune – bezkarnie; horrendum crimen – straszna zbrodnia; nulla procedente expostulatione – bez żadnego uprzedniego sprzeciwu; sine omni studio et malitiosa protunc Delatoris cura – bez żadnej stronniczości i złośliwego wówczas starania donosiciela; Maydeburya – sąd miejski prawa magdeburskiego; Rzplta – Rzeczpospolita.

crudelissime – najokrutniej; attandem (attamen) – a jednak; ut praemissum idem comparens nomine suo iterum iterumque – jak wyżej, tenże stawający w swoim imieniu raz jeszcze; de nullitate – o nieważność; salvam – zastrzeżenie (prawa) zachowane; Kaptt. – kapturowych; Wiełł. – wielmożnego; Comparens – stawający.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Daniel Wyhowski złożył uroczystą manifestację przeciwko Dmitrowi i Aleksandrowi Kamieńskim z żonami, Tomaszowej Synhajewskiej [?], wdowie, i innym, a także przeciwko Michałowi Szczeniowskiemu, podczaszemu trembowelskiemu, i dekretom sądów kapturowych na kadencji żytomierskiej. Zarzucił Kamieńskim, że wbrew dekretowi nie zapłacili zasądzonych grzywien za stawienie zabójców, a Aleksander Kamieński na kadencji owruckiej dał się trzykrotnie skazać zaocznie, po czym Kamieńscy wydali pozew o kasację, choć zabójstwo Michała Wyhowskiego, przebitego dzidą w serce, nie zostało ukarane. Wdowa Synhajewska pozwała manifestanta na kadencję żytomierską, twierdząc, że egzekucję jej męża Tomasza Synhajewskiego przeprowadzono niezgodnie z dekretem, i uzyskała przeciw niemu kondemnatę. Manifestant oświadczył, że wobec zapowiedzi Szczeniowskiego, iż dopisze do dekretu punkt o ścięciu przez kata, i z obawy o swe bezpieczeństwo oddał skazanego do sądu magdeburskiego zgodnie z dekretem, a kat wykonał wyrok bez pastwienia się, w przeciwieństwie do zabójstwa Michała Wyhowskiego, którego Andrzej Kamieński przytrzymał, a Tomasz Synhajewski przebił w serce. Dodał, że Kamieńscy odjechali po egzekucji i pogrzebie, a Szczeniowski wydał im dekret bez wspomnianego punktu; zaprotestował o nieważność wszelkich kondemnat uzyskanych przez obwinionych. Tekst miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 23 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 165v

1Manifestacya Urodz. JmPana

2Janiszowskiego przeciwko Wiełł.

3JmPanu Szechowskiemu [?] Pod-

4czaszemu Lozańskiemu [?].

5[reklamant:] Roku

k. 166

1Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

2Miesiąca Januaryi Szesnastego Dnia.

3Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolew-

4skiey Mości Zytomierzu Przedemną Janem

5Walewskim [?] Lendowskim [?] Namiesnikiem

6Podwoiewodztwa Grodzkim Generatu Woiewodz-

7twa Kijowskiego, y Xięgami ninieyszemi Grodz-

8kiemi Kijowskiemi Comparens persona[liter] Urodzony

9JmPan Woyciech Janiszewski prospiciendo in-

10tegritati Fortunæ et Substantiæ Suæ obvian-

11doq[ue] Suæ Injuriæ et damno coram Officio præ-

12senti Swiadczył y Manifestował się przeciw-

13ko Wielł. JmPanu Jozefowi Szechowskiemu Pod-

14czaszemu Rozanskiemu w ten sposob y o to.

15Iż co Jmść obwiniony circa Condescensionem

16Officij Castrens. Kijov. ad Fundum Bonorum

17Werechowa [?] w Roku teraznieyszym Tysiąc

18Siedmset Trzydziestego Czwartego Die Quar-

19ta Januarij Vigore Dekretu Sądow Kapturo-

20wych Wdztwa Kijow. Między Jmścią Compa-

21rentem y Urodz. Maryanną z Łozowskich [?]

22Janiszewską Matt. Iego z iedney a Wielł.

23JmPanem Jozefem Szechowskim Podcza-

24szym Rozansk. z drugiey Strony Załego

25y Ferowanego zgodziwszy się z Manifestan-

26tem amicabiliter Szłowie [?] Siedm Talerow

27bitych za Konia wziętego zapłacić Zyta O-

28smali [?] pięć wrocic, fusyą Udeoską [?] Sworzen

29zelazny wozowy y Szable odebrane Jmści Ma-

30nifestantowi oddac przyrzekł y przyobiecał,

31ktorą appromissyą y inne między temi

32[reklamant:] Stronami

k. 166v

1Stronami postanowienie Urząd tenże Grodzki

2Kijowski Kondescensoryalny utwierdził y zmie-

3nił nakazawszy Aby Jmść inculpatus swoiey

4approm[i]ssyi zadosyć czyniąc pomienione Siedm

5Talerow bitych za Konia, Zyta Osmaki [?] pięć Mia-

6rą Berdyczowską, fusye, Udecziki [?], Sworzen

7żelazny y Szablę na Dzień Szesnasty Januarij

8w Roku teraźnieyszym przed Aktami Grodz-

9kiemi Kijowskiemi do rąk y za kwitem Com-

10parenta z Kwitą [?] Jedney Grzywny oddał, y

11zapłacił pod Winą Banicyi Wieczney tę[?]

12że na Stronę sprzeciwiaiącą się byłe[?] przy

13Manifestacyi do Publikowania należącey. Kto-

14rego JmPan Manifestans attentuiąc Terminu na

15Dniu dzisieyszym czekał od JmPana obwinionego

16satisfakcyi usq[ue] ad occasum Solis. Ze JmPan ob-

17winiony ani Sam przez się, ani przez Plenipoten-

18ta Swego sprzeciwiwszy się pomienionemu De-

19kretowi żadney naymnieyszey in Commissis nie

20uczynił satisfakcyi, y owszem Manifestanta

21eluxit [?] et ad Damna ulteriora induxit. Za

22czym tedy Quaerulans de Contraventione Ma-

23nifestowawszy się inhaerendo Commemorato De-

24creto Approbationis Urzędu Kondescensorial-

25nego prosił Mnie Urzędu o przydanie Woź-

26nego do publikowania pomienioney Winy Ba-

27nicyi Wieczney. A tak Ja Urząd annuendo

28affectationi Comparentis Woźnego Generała

29Opatrznego Gabryela Ozdowskiego [?] ad pu-

30blicandum przydałem, ktory Woźny stano-

31wszy in Loco solito Publicationem pomie-

32nioną Winą Banicyi Wieczney obwołał y

33[reklamant:] publikował

k. 167

1publikował a po obwołaniu y publikowaniu przed

2Urzędem niniejszym Starościnskim [?] Relacyi tey

3Publikaty uczynił y zeznał prosząc tak Mani-

4festans swoiey Manifestacyi iako y Woźny swey

5Publikaty Relacyi Actis connotari co y Otrzy-

6mali.

Objaśnienia i tłumaczenia

Urodz. – urodzonego; Wiełł. – wielmożnemu; tytuł urzędu niepewny (może „Łozański” lub „Rozański”).

comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; prospiciendo integritati fortunae et substantiae suae obviandoque suae injuriae et damno coram officio praesenti – dbając o całość swego mienia i majątku oraz zapobiegając swej krzywdzie i szkodzie, przed niniejszym urzędem; circa condescensionem Officii Castrensis Kijoviensis ad fundum bonorum – przy zjeździe urzędu grodzkiego kijowskiego na grunt dóbr; die quarta Januarii – 4 I 1734; vigore dekretu – mocą dekretu; amicabiliter – polubownie; appromissya – przyrzeczenie. Wdztwo – województwo; Matt. – małżonką; Wielł. – Wielmożnym.

Data czynności: 16 I 1734, Żytomierz. Manifestacja Wojciecha Janiszewskiego przeciw Józefowi Szechowskiemu, podczaszemu różańskiemu.

inculpatus – obwiniony; approm[i]ssio – przyrzeczenie; usque ad occasum Solis – aż do zachodu słońca; in Commissis – w tym, co nakazano; eluxit (prawdop. elusit) – zwiódł; ad Damna ulteriora induxit – naraził na dalsze szkody; Quaerulans de Contraventione – skarżący o naruszenie (dekretu); inhaerendo Commemorato Decreto Approbationis – trzymając się wspomnianego dekretu zatwierdzenia; annuendo affectationi Comparentis – przychylając się do żądania stawającego; ad publicandum – do obwołania; in Loco solito – w miejscu zwykłym. Banicja wieczna – kara wywołania z kraju za niewykonanie dekretu. Miara berdyczowska – lokalna miara zboża (Berdyczów).

Actis connotari – wpisać do akt.

Streszczenie

16stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Walewskim [?] Lendowskim [?], Wojciech Janiszewski złożył manifestację przeciwko Józefowi Szechowskiemu, podczaszemu różańskiemu. Oświadczył, że 4 stycznia 1734 r., podczas zjazdu urzędu grodzkiego kijowskiego na grunt dóbr Werechów [?] na mocy dekretu sądów kapturowych w sprawie między nim i jego żoną Marianną z Łozowskich [?] a Szechowskim, ten ostatni polubownie zobowiązał się zapłacić 7 talarów bitych za zabranego konia, zwrócić 5 ośmaków [?] żyta miary berdyczowskiej oraz oddać odebrane rzeczy, m.in. żelazny sworzeń wozowy i szablę; urząd zatwierdził tę ugodę, nakazując wykonanie jej 16 stycznia 1734 r. przed aktami grodzkimi pod karą wiecznej banicji. Ponieważ obwiniony ani jego plenipotent nie stawili się do zachodu słońca, na żądanie manifestanta urząd przydał woźnego generała Gabriela Ozdowskiego [?], który obwołał karę wiecznej banicji i złożył o tym relację.

Nr w rękopisie: 24 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 167

1Manifestacya Urodz. JmPana An-

2drzeja Wyhowskiego przeciwko

3Urodz. Ichm. Panom Kamień-

4skim y Innym

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Januarij Szesnastego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolew-

8skiey Mości Zytomierzu Przedemną Janem Wa-

9lewskim [?] Lewkowskim [?] Namiesnikiem Podwo-

10iewodztwa Grodzkim Generału Woiewodztwa Ki-

11iowskiego: y Xięgami niniey szemi Grodzkie-

12mi Kijowskiemi. Comparens p[er]s[ona]l[ite]r Urodzony

13JmPan Andrzey Wyhowski circa Annorum Sui

14juventutem nie będąc ieszcze Znikim in contestati-

15one litis aż teraz przez odpowiedzi nieprzyiazne

16na Zdrowie y Zycie opisanie niesłuszne co więk-

17sza y Dekret uciąźliwie bo przeciwko Samey

18Słusznosci nastąpiony apotym y teraz Niniey-

19szego Czasu codzienne przechwałki y dyffama-

20cye ponosząc ciężką y niewypowiedzianą ho-

21noru Swego obelgę Solenniter przeciwko Urodz.

22Panom Dmitrowi y Alexandrze z Botsunowskich [?]

23Małł. Alexandrowi y Oździusce [?] z Moszkowskich

24[reklamant:] itidem

k. 167v

1itidem Matt. y Andrzejowi Kamenskim Tymoszo-

2wi y Haszce Dmitra Kameńskiego Corce Matt.

3y Hryszkowi y Annie tegoż Corce itidem Matt.

4Braci y Siostrom między sobą rodzonym Kozom [?]

5y Tosce [?] Tomaszowey Synhaiewskiey Wdowie Swiad-

6czy y protestuie się oto. Iż Ichmśc Panowie Kamen-

7scy niedosić maiąc natym że Comparenta ma-

8to z tym Swiatem choć nic niewinnego nierozt-

9łączyli y że Dekret przeciwko Samey Słuszności

10z Inquisycyi przez Samych obżałowanych Panow

11Kameńskich ex Actoratu onych przez Swiadkow

12rzeczy niewiadomych tylko Swoich Kolligatow

13rozney Kondycyi etiam y Moskalow wysłucha-

14nych bez żadney przez Comparenta iako należy

15do wodzic y odwodzic się daney defensy y wypro-

16wadzenia ad reatum sui in emundationem In-

17quisycyi potłał [?] y Severissime Querulanta nie

18wiedzic zaco bo nato nie zasłużył skarał oco wszy-

19stko dawnieysze poczynione Manifesta fusius

20Swiadczą. A co większa gdy Comparens był requi-

21rowany Według Prawa od Urodz. JmPana Daniela

22Wyhowskiego Process na Panow Kameńskich prze-

23prowadzony w Sądach Głow. Kaptt. maiącego dla

24Sprowadzenia Według tegoż Processu na Dobrach stro-

25ny Prawem przekonaney Exekucyi ktorego Affekta-

26cyi oraz y według sobie daney nato od Urzędu Grodzkie-

27go Subdelegacyi Comparens parendo na Exekucyą do

28Dobr Synhaiow do Części onych maiąc przy sobie stro-

29ne Szlachtę y Woźnego iako Zwyczay y Prawo każe

30ziechał gdzie tak przed exfundowaniem Iurisdykcyi

31iako y po exfundowaniu oney Panowie Kameńscy a nay-

32bardziey Corki ich Panie Kozyny [?] y Synhaiewska nie

33uważaiąc na Prawo ktore im przy promocyi Zawzię-

34[reklamant:] tych

k. 168

1tych Ludzi choc przeciwko Słusznośći postużyło [?] ktore Omnem

2Securitatem Officioris personis obwarowało Verbis inde

3centissimis ktorych od honestatem czytaiących y wyra

4zić niepodobna tak Comparenta iako y Iego Dekur-

5renta [?] y Innych Łaiali dyffamowali od powiedzi pu-

6bliczne na Zdrowiu y Zyciu Szkodzie czynili y Promo

7cyą niektorych Ichmćw zaszczycali się formalia

8mowiąc my się nieboiemy nikogo chociaż czte-

9kasmy [?] Zabili ânam zato nic y insze tamze inkon-

10wenienceye tez Białogłowy przeztromną [?] gębę maią

11ce czynili po expedyowaney przez Comparenta We

12dług zwyczaiu Exekucyi y ad notowaney nieprzyia

13cielskiey impugnie był Comparens molestowany od

14Pana Alexandra Kamenskiego [?] azeby poiechał do iego

15czego Comparens obawiaiącesię ich przyiazni iako Za

16iusze Zły koniec przynoszącey niebył unich po od ie

17chaniu zas z Cynhaiow [?] Laudulantis [?] ciz obrzetowani [?]

18Protestanta uszetecznemi słowy dyffamuiąc to mowili

19maią Szczęscie ze nie przyszli do nas nasz Dziadko

20umisnie chodzili ponych aby tu mogł na Testament [?]

21ich Zaprosić mąłiby [?] tu dobrze się y ostatnią ukonten

22towac. Oto wszystko idem Comparens nomine suo et ali

23orum in honore suo Laesorum iterato protestowawszy się

24Salvam Restaurt [?] Ateraz prosił oprzyięcie do xiąg co y otrzy

25mał Andrzey Wyhowski [?] mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; circa annorum suorum iuventutem – w latach swej młodości; in contestatione litis – przy wdaniu się w spór; solenniter – uroczyście; Małł. – małżonkom; itidem – tudzież, również.

itidem Matt. – „itidem Mattibus/Matribus”, podobnie (z) matkami; Comparens – stawający; ex Actoratu – z powództwa; ad reatum sui in emundationem Inquisycyi – dla oczyszczenia się z winy przez inkwizycję; Severissime – najsurowiej; fusius – obszerniej; parendo – będąc posłusznym; Sądy Głów. Kaptt. – Sądy Główne Kapturowe; exfundowanie Iurisdykcyi – ustanowienie (otwarcie) jurysdykcji sądu w terenie.

Omnem securitatem officiosis personis = wszelkie bezpieczeństwo osobom urzędowym; verbis indecentissimis = najnieprzyzwoitszymi słowami; idem comparens nomine suo et aliorum in honore suo laesorum iterato protestatus = ten sam stawający w imieniu swoim i innych na czci obrażonych ponownie zaprotestowawszy; salvam … = z zastrzeżeniem (prawa poprawy protestu); mpp = manu propria.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Andrzej Wyhowski złożył uroczystą protestację przeciwko Kamieńskim: Dmitrowi i Aleksandrze z Botsunowskich [?], Aleksandrowi i jego żonie z Moszkowskich, Andrzejowi, Tymoszowi, Haszce, Hryszkowi i Annie oraz Tomaszowej Synhajewskiej, wdowie. Zarzucił im, że niemal pozbawili go życia, a dekret wydany przeciw niemu opierał się na zeznaniach ich własnych krewnych i Moskali, bez danej mu możliwości obrony, i surowo go ukarano. Gdy na wezwanie Daniela Wyhowskiego i z subdelegacji urzędu grodzkiego zjechał ze szlachtą i woźnym do dóbr Synhaje [?], by przeprowadzić egzekucję procesu uzyskanego w sądach głównych kapturowych przeciw Kamieńskim, ci – zwłaszcza ich córki i Synhajewska – lżyli jego i towarzyszących mu najgorszymi słowami, grozili mu i chełpili się, że nie boją się nikogo, choćby kogoś zabili. Później Aleksander Kamieński namawiał go do odwiedzin, czego manifestant z obawy odmówił, a obwinieni nadal go znieważali. Tekst miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 25 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 168

1Manifestacya Urodz. JmPana Potopskiego [?]

2przeciwko Wiel. JmX. Pidzu [?] Bielskiemu [?]

3Archimendrycie Owruckiemu

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego.

5Miesiąca Ianuarij Szesnastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey

7[reklamant:] mości

k. 168v

1Mosci Zytomierzu Przedemną Wawrzyńcem Wałewskim [?] Lew-

2kowskim [?] Namiesnikiem pro tunc Podwoiewodztwa Grodzkim

3Generału Woiewodztwa Kijowskiego. y Xięgami niniey szemi

4Grodzkiemi Kijowskiemi. Comparens Personaliter Urodzony JmPan

5Konstanty Potępski [?] Gubernator Starostwa Owruckiego No-

6mine et ex Speciali Commisso Jasnie Wiel. JmPana Jerzego Ol-

7szanskiego [?] Starosty Owruckiego Regenta Wielkiego Xięs-

8twa Litewskiego Pryncypała Swego inhaerendo Constitutioni-

9bus Legibus Regni descriptis atque Manifestationibus Varijs

10Mensibus et diebus Anno non pridem elapso Millesimo

11Septingentesimo Trigesimo Tertio in Castro Ovrucensi con-

12tra Magnificum infra specificatum factis postrzegaiąc

13wszelkiey całosci Jasnie Wiel. Pryncypała Swego Solenniter

14naprzeciwko Wiel. JmX. Xiędzu Andrzejowi Bieniec[?]kiemu

15Archimandrycie Owruckiej nie mniey przeciwko De-

16kretom Dwom Sądow PP. Kapptu. Woktwa Kijow. pod

17Laską Jasnie Wiel. JmPana Niemirycza Chorążego Wiel[?]-

18skiego w Zytomierzu Anno nunc currenti Millesimo Se-

19ptingentesimo Trigesimo Quarto Die Decima Quinta

20Januarij inter Magnificum Abbatem Ovrucens. ab u-

21na et Magnificum Principalem Manifestantis Parte

22ab altera vim Legis Sapientiae nastąpionym praesen-

23ti Coram Officio Swiadczył et in hunc modum Manife-

24stował się Oto. Iż modernus Comparens iako Między

25niepoddawał się Jurisdykcyi Sobie nienależącey

26tak. y na Dniu wczorayszym in Judicio Capturali Pa-

27latinatus Kijoviae defendując Pryncypała Swego, po-

28niewasz tenże Jasnie Wiel. Pryncypał Comparentis Stan-

29te vita Nayiasnieyszego Krola JmSci Mandat in Causa

30Fundi Regalis JmSci otrzymionego wydał. I circa ex-

31ceptionem Fori stawał, a że Judicium Capturale nie

32uważaiąc na Prawo, Konstytucyę de Fundo Regali

33opisane y na Dekret w Sądach PP. Kapptu. Woktwa

34Kijow. Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo

35[reklamant:] Tertio.

k. 169

1Tertio Die Decima Septima Decembris w Owruczu Między

2Pryncypałem Manifestantis á JmPcią obwinionym ô Dan

3Miodową y owielencye [?] in Fundo Legali nastąpione ad Fo-

4rum Competens odesłany Zadnych Excepcyi y Dokumen-

5tow mniey apprehenduiąc Dekreta Secundum Velle Sui

6cum Omnino Jaśnie Wiel. Pryncypała Comparentis pro

7judicio propter expediendam Condescensionem eadem

8in causa ferowato. A zatym Idem Comparens Nomine

9Principalis Sui de Nullitate wyż. wspomnionych De-

10kretow w Sądach Gł. Kapt. Woiewodztwa Kijow. cum

11Judicio non integitimo [?] huic Causae Foro nastąpio-

12nych iterum iterumq Manifestowawszy się Salvam

13tey Manifestacyi Principali Sui zostawił Meliorationem

14prosząc eam Actis Praesentibus connotari co y Otrzymał

15Konstanty Ostrzyski [?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Urodz. = Urodzonego; Wiel. JmX. = Wielebnego Jegomości Xiędza; archimandryta owrucki = przełożony monasteru (bazyliańskiego) w Owruczu.

Manifestacja (protest) w imieniu starosty owruckiego przeciw archimandrycie owruckiemu i dekretom sądu kapturowego woj. kijowskiego z 15 I 1734; „Kapptu.” = kapturowych, „Woktwa” = województwa; „inhaerendo Constitutionibus…” – trzymając się konstytucji i praw Królestwa oraz manifestacji wniesionych w różnych miesiącach i dniach niedawno minionego roku 1733 w grodzie owruckim; „vim Legis Sapientiae” – gwałt prawa; „circa exceptionem Fori” – przy zarzucie niewłaściwości sądu; „Fundus Regalis” – dobra królewskie.

Tertio Die Decima Septima Decembris – trzeciego dnia, 17 grudnia; ad Forum Competens – do sądu właściwego; Secundum Velle Sui – według swej woli; de Nullitate – o nieważność; iterum iterumq – raz po raz; Salvam … Meliorationem – zastrzegając prawo do uzupełnienia manifestacji; Actis Praesentibus connotari – wpisać do akt niniejszych; Gł. Kapt. – Głównych Kapturowych.

Streszczenie

16stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Wałewskim [?] Lewkowskim [?], Konstanty Potępski [?], gubernator starostwa owruckiego, w imieniu i z polecenia Jerzego Olszańskiego [?], starosty owruckiego i regenta Wielkiego Księstwa Litewskiego, złożył manifestację przeciwko archimandrycie owruckiemu Andrzejowi Bienieckiemu [?] oraz przeciwko dwóm dekretom sądów kapturowych województwa kijowskiego, wydanym w Żytomierzu 15 stycznia 1734 r. pod laską Niemirycza. Oświadczył, że bronił swego pryncypała, podnosząc zarzut niewłaściwości sądu, gdyż sprawa dotyczyła gruntu królewskiego, a starosta za życia króla uzyskał w niej mandat; sąd kapturowy pominął jednak konstytucję o dobrach królewskich i dekret sądów kapturowych z 17 grudnia 1733 r. w Owruczu, odsyłający sprawę o danię miodową i gwałty do sądu właściwego. Manifestant zaprotestował o nieważność tych dekretów, zastrzegając prawo uzupełnienia manifestacji; podpisał się jako Konstanty Ostrzyski [?].

Nr w rękopisie: 26 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 169

1Manifestacya Wiel. JmPana Strybyla

2Czesnik. Nowogrodz. przeciwko Wiel.

3JmPanu Leszniewskiemu Staroscie Zy-

4tomirskiemu y Innym.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Czwartego.

6Miesiąca Januarij, Szostego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

8Mosci Zytomierzu Przedemną Janem Wacławskim Lew-

9kowskim [?] Namiesnikiem Podwoiewodztwa Grodzkim

10Generału Woiewodztwa Kijowskiego: y Xięgami Niniey-

11szemi Grodzkiemi Kijowskiemi, Comparens Personaliter Wiel.

12JmPan Michał Strybył Czesnik Nowogrodzki Sędzia Ka-

13pturowy Wdztwa Kijowskiego Ponowił Wielką dolegli-

14wość fortuny swoiey Dziedziczney w wydarciu gruntow

15nieprzeciwko [?] Wiel. JmPanu Alexandrowi Leszniewskiemu

16Starościcie [?] Zytomirskiemu, Tudzież naprzeciwko Wiel.

17JmPanu Michałowi Szczeniowskiemu [?] Podczaszemu Trzebowl. [?]

18[reklamant:] Sędziemu

k. 169v

1Sędziemu Grodz. Zytomiers. y Kapturowemu Wdztwa Kijowskiego

2świadczył, Manifestował y protestował się idq pro eo, Iż Wiel.

3JmPan Starosta Zytomirski z Wielm. Sędzią Grodz. Zytomirskim

4chcąc jakowes Prawo Nowe Sobie fundować, Nie uważając

5na Zadne Konstytucye y Wszelkie Prawa bardziey potentiâ

6et Authoritate Suâ z Wielm. Sędzią wycisnąć z Gruntu

7violento modo, y wszystko mimo Prawo sobie postępując

8z Comparentem, ut Supra deducetur Deo dante w Prześwietnym

9Trybunalskim Lubelskim, gdzie Wiel. Sędzia Zaden nie

10powinien intrare in Adiudicationem takowey Sprawy,

11ktoraby incognitionem intraret. y Ziechawszy do Zytomie-

12rza tenze Wiel. Sędzia pro Die Decima Quinta Januarij

13y rozkazawszy Wol. odwołać pro Die Decima Sexta Janu-

14arij gdzie tamze Comparens będąc w Zytomierzu do Za-

15padenia Swiecy pilnując się Zadnego Aktu wteyze Sa-

16mey Sprawie niebyło. Bo wyiechawszy z Zytomierza

17Wiel. Sędzia Grodzki Zytomirski y Kapt. Die Decima Sex-

18ta Januarij Zadnego Comparens nieslysząc wtey Sprawie

19terminu y przyzwania po upadłym Terminie, w Kijow-

20skim Grodzie Comparens Videndo Manifestacyi uczynił.

21Dopiero List y Limitę nie Według Prawa az w Nocy iuz

22Spiącym przysławszy, Wiel. Sędzia tenze to iest pro

23Die Vigesima Octava Januarij rozkazał oddać, Aza-

24tym iakowegoś Prawa Nowego tudziesz oprzywłaszcz-

25czenie Sobie Dziedzicznych Comparentis gruntow, ite-

26ratis vicibus Manifestuiąc się prosił tey Manifesta-

27cyi mnie Urzędowi oprzyięcie co y Otrzymał. Michał

28Skrybyl [?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Czesnik Nowogrodz. – cześnik nowogrodzki (siewierski); Comparens Personaliter – stawiwszy się osobiście; Sędzia Kapturowy – sędzia sądu kapturowego okresu bezkrólewia.

potentiâ et Authoritate Suâ – swą mocą i powagą; violento modo – gwałtownym sposobem; ut supra deducetur Deo dante – jak z Bożą pomocą będzie wywiedzione; intrare in adiudicationem – przystąpić do sądzenia; incognitionem – (sprawy) nierozpoznanej; pro Die Decima Quinta/Sexta Januarij – na 15/16 stycznia; pro Die Vigesima Octava Januarij – na 28 stycznia; videndo – dla ujrzenia (tj. stawienia się); iteratis vicibus – wielokrotnie; Kapt. – kapturowy; Wol. – woźnemu [?]; „do zapadenia świecy” – do końca dnia urzędowego.

Streszczenie

6stycznia 1734 r. (tak w nagłówku) w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Wacławskim Lewkowskim [?], Michał Strybył, cześnik nowogrodzki i sędzia kapturowy województwa kijowskiego, złożył manifestację przeciwko Aleksandrowi Leszniewskiemu, staroście żytomierskiemu, oraz Michałowi Szczeniowskiemu [?], podczaszemu trembowelskiemu, sędziemu grodzkiemu żytomierskiemu i kapturowemu, w sprawie wydzierania mu dziedzicznych gruntów. Zarzucił im, że chcąc ustanowić sobie „nowe prawo”, siłą i powagą swego urzędu usiłują gwałtem wyzuć go z gruntu, choć sprawa należy do Trybunału Lubelskiego. Sędzia wyznaczył termin na 15 stycznia, następnie przez woźnego przełożył go na 16 stycznia; manifestant czekał w Żytomierzu do zapalenia świec, lecz żadnej czynności nie było, a sędzia wyjechał. Dopiero później sędzia przysłał mu nocą, niezgodnie z prawem, list i limitę na 28 stycznia; manifestant protestował przeciw temu i przeciw przywłaszczaniu jego gruntów.

Nr w rękopisie: 27 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 169v

1Manifestacya Urodzonego JmPana Fedkiewicza

2Horodniczego Owruckiego przeciwko Urodz.

3JmPanu Oczeniowskiemu [?] y Innym.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Januarij Osmnastego Dnia.

6[reklamant:] Na

k. 170

1Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mości Zyto-

2mierzu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?]

3Namiestnikiem protunc Podwojewodztwa Grodzkim Generału [?]

4Woiewodztwa Kijowskiego, y Xięgami niniejszemi Grodzkiemi

5Kijowskiemi. Veniens ipse Wielm JmPan Michał Bedlie-

6wicz [?] Horodniczy Owrucki, quam primum recivit [?],

7Processie [?] Evocatorie w Sądach Kapturowych Otrzymanym

8y dalszey praetextuosae expulsionis przez niżey Miano-

9wanego do tegoż Sądu Intentowaney, tak zaraz inva-

10lidando Eundem Processum et obviando indebitissimae

11Vexae Solenną Przeciwko Urodzonemu JmPanu Andrzejo-

12wi Szczeniowskiemu [?] iako w tey Sprawie niesłuszney

13expulsye intentuiącemu, Tudzież Wielm JmPanu Micha-

14łowi Szczeniowskiemu [?] Podczaszemu Trębowelskiemu Są-

15dziemu Grodzkiemu Zytomirskiemu y prezesowi [?] Sądow

16Kapturowych iako ad illam Vexam et intentandam

17praetextuosam expulsionem consilio et motivo będące-

18mu Zaniosł Manifestacyą w takowy Sposob y o to. Iż

19Jmc Obwiniony nigdy niebędąc w Possessyi Częsci Wsi

20Zabrudzia [?] alias Szczeniowa [?] nazwaney Mikołajowsko [?]

21ktora od Zeszłey Dziedziczki Comparentis Siostry [?] Ror-

22ce [?] Zeszłey JmPaniey Owsiowskiey [?] Legowana y Za oney

23dyspozycyą w Possessyi Ichmw Panow Paszkowskich [?]

24ad presens Zostaiącey, Jmc tedy pomieniony Sub tem-

25pus Interregni w te Kraie przybywszy ex consilio

26et ductu pomienionego JmPana Sędziego w przod

27z Kupą Ludzi do tychże Dobr przybył tumulty wszcze-

28nał Comparenta Za oczne na Wołyniu będącego dyf-

29famował, a potym Sprawe niesłuszną iakoweyści

30expulsyi do Sądow Kapturowych intentował, y tak

31Za pomocyą tegoż JmPana Sędziego plurimum Ma-

32nifestanti niechętnego Kondemnaty niesłuszne nie

33tylko in validitati podlegaiące ale plenas Legum

34Szczebiące [?] Otrzymac Smiał y Ważył się powtorną In-

35wazyą na te Dobra czynic in momenta od graza [?] Ocz

36[reklamant:] Comparens

k. 170v

1Comparens iterum iterumq Swiadczy y Manifestuie

2się prawnie zpomienionemi Jmcią w Sądach z Konfede

3rowanego Wdztwa Kijowskiego recenter postanowio

4nych deklaruie y Salvam Zostawiwszy tey Manife-

5stacyi per aliam faciendam seu per citationes Me

6liorationem praesentem Actis Connotari Urzędu Niniey

7szego prosił co y Otrzymał. Michał Hedkiewicz [?] Po-

8rodnicky [?] Owrucki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Horodniczy owrucki – urzędnik grodowy (zamkowy) w Owruczu.

quam primum recivit (recepit) – skoro tylko otrzymał; processus evocatorius – pozew przed sąd; praetextuosa expulsio – rzekome wyzucie (z dóbr); invalidando eundem processum et obviando indebitissimae vexae – unieważniając tenże proces i zapobiegając najniesłuszniejszemu nękaniu; consilio et motivo – za radą i z pobudki; Comparens/Manifestans – stawający, manifestujący; sub tempus interregni – w czasie bezkrólewia (1733); ex consilio et ductu – za radą i przewodem; Sądy Kapturowe – sądy okresu bezkrólewia; plenas legum – pełne (sprzeczności z) prawami.

„Comparens iterum iterumque” – stawający ponownie i ponownie; „salvam … meliorationem per aliam faciendam seu per citationes” – zachowując prawo do poprawienia tej manifestacji inną albo przez pozwy; „praesentem Actis connotari” – niniejszą do akt wpisać; mpp. = manu propria.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Michał Bedliewicz [?] (w podpisie: Hedkiewicz [?]), horodniczy owrucki, złożył manifestację przeciwko Andrzejowi Szczeniowskiemu [?], który wniósł przeciw niemu do sądów kapturowych sprawę o rzekome wyzucie z dóbr, oraz przeciwko Michałowi Szczeniowskiemu [?], podczaszemu trembowelskiemu, sędziemu grodzkiemu żytomierskiemu i prezesowi sądów kapturowych, jako doradcy tej sprawy. Oświadczył, że Andrzej Szczeniowski nigdy nie posiadał części wsi Zabrudzie [?] alias Szczeniów [?], zwanej Mikołajowską, zapisanej przez zmarłą dziedziczkę Owsiowską [?] i pozostającej w posesji Paszkowskich [?]. W czasie bezkrólewia, za radą sędziego, przybył z gromadą ludzi do tych dóbr, wszczynał tumulty, zniesławiał nieobecnego na Wołyniu manifestanta, a następnie uzyskał przeciw niemu w sądach kapturowych niesłuszne kondemnaty i grozi ponownym najazdem. Manifestant zapowiedział dochodzenie sprawy w sądach skonfederowanego województwa kijowskiego, zastrzegając prawo uzupełnienia manifestacji.

Nr w rękopisie: 28 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 170v

1Manifestacya Wiell. JmPana Pruszynskiego

2Miecznika Mscisławskiego przeciwko

3Wiell. JmXiędzu Suchockiemu Proboszczo

4wi Infulatowi Kolligiaty Ołyckiey.

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca January Osmnastego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

8Mosci Zytomiersku Przedemną Wawrzyncem Wałuskim

9Lewkowskim [?] Namiesnikiem pro tunc Podwoiewodztwa

10Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego: y Xięga

11mi Grodzkiemi Kijowskiemi. Veniens per[sonali]ter Wiell. JmPan

12Wawrzyniec z Pruszyna Pruszynski Miecznik Mscisław

13ski y Sądow Kapt. Wdztwa Kijowskiego Sędzia prospi

14ciendo wszelkiey całosci Fortuny swoiey Kontraktem

15Jmści niżey wyrażonemu w Dobrach Swoich Rokitna

16puszczoney modo obligatorio, znaczną krzywdę pono

17szący de Diligentiis Sui przed Urzędem Nineyszym

18Manifestuie się o to Iż co Zapisem Obligationis Jmć

19Manifestuiący Wiell. JmXiędzu Wincentemu Suchoc

20kiemu Scholastykowi Łuckiemu Proboszczowi Infula

21towi Kolligiaty Ołyckiey Roku Tysiąc Siedmset Trzy

22dziestego Trzeciego na Srodopoście Rzymskie w sum

23mie in Specie czerwonych złł. Siedmset Siedmdziesiąt

24Siedmiu poiedynkowych y złł. Pol. ... sternastu [?] na

25[reklamant:] Lat

k. 171

1Lat trzy sine dimissione tych Dobr Rokitna Komu

2inszemu cum proventibus Summie ad Aequale Kor

3respondencyą czyniące Dobra Rokitna Sześć puscił

4y inamerował przez Siebie do wykupna, aze pomie-

5nione Dobra Sześć Rokitna postrzegszy ze Superata

6pułtorasta Złł Poll. po weryfikowaniu Lento interstitio:

7czasu à cento per decem z Prowentow tych Dobr Roki

8tna demonstratur cum Manifestantis injuria, Wzym

9Manifestans obviando Krzywdzie Swoiey ze Wiell Jmśi

10Xiądz Infulat Kollegiaty Ołyckiey iako plurima Esti-

11matione honorandus Vir, tenerrima conscientia ge-

12stis Laudandis meritisq clarus niezyczac proximi

13injuriam, ktory contra Aequitatem legis positivae pre

14tentować niebędzie, ale Manifestanti Superate należą-

15cą z prowentow przywrocic non renuet. Wtym zaś sam

16parens siebie znacznie infausta Sorte bydz sentit in

17juriatum kiedy będąc delegowany od Wiell Jm Xiędza

18Infulata Kolligiaty Ołyckiey Urodz Jm Pan Kaminski [?]

19do Dobr Rokitna, tam tedy uciemiężliwie nad Inwen

20tarz poczynił Oppressye iako to od każdego Złotego

21biorac od Chłopow Rokitenskich po groszu efficit Złotych

22Piędziesiąt z Kupą nie mała Koszkow nie zwyczay

23nego ziezdzaiąc Szaru [?] obroku y Siana superflue da

24wac Woły co naylepsze bardzo im Vilissimo pretio, kto

25ry ieden Woł roboczy Valoris po Złł Trzydzieści brac y

26Wymyslne Sobie obvencye dawac kazał y inne krzyw

27dy Szkody y Exorbitancye Latio Iuris tempore remon

28strować z Regestrem będę z ktorey okazyi zaledwie

29precz Poddani nierozyda się Na ostatek Wielebny

30Jm Xiądz Konstanty Rzemult [?] Wikaryi Kolligiaty

31Ołyckiey pro exigentia Interessu Wiell Jm Xiędza Infu

32lata teyze Kolligiaty u Comparenta Summy Złł Poll Sześć

33dziesiąt na kartę Roku Tysiąc Siedmset Trzydzieste

34go Trzeciego dnia Szostego Martij w Owruczu

35Spisaną pozyczył y dotychczas nieoddał. de diligentia

36[reklamant:] iterum

k. 171v

1iterum iterumq manifestatur Salvam manente melioria-

2tione, ktorey Manifestacyi Actis connotari prosit co otrzy=

3mał Wawrzyniec Przyiął [?] Skarbnik Mścisławski. etc.

Objaśnienia i tłumaczenia

Data w nagłówku „Osmnastego” – 18 I 1734 (w META błędnie mniej istotne; właściwie 18 I 1734). „Veniens personaliter” – przybywszy osobiście; „de diligentiis suis” – w obronie swych starań; „modo obligatorio” – w sposób obligacyjny (zastawny); Kapt. = Kapturowych; Srodopoście = Półpoście (środa IV tygodnia Wielkiego Postu, 1733: 18 III). Ołyka – kolegiata ołycka na Wołyniu; Rokitna – prawdopodobnie Rokitno.

sine dimissione – bez zwolnienia; cum proventibus – z dochodami; superata – nadwyżka; lento interstitio – w długim odstępie; à cento per decem – po dziesięć od sta; demonstratur cum Manifestantis injuria – okazuje się z krzywdą manifestującego; plurima estimatione honorandus vir, tenerrima conscientia, gestis laudandis meritisque clarus – mąż najwyższego szacunku godny, najdelikatniejszego sumienia, czynami chwalebnymi i zasługami słynny; non renuet – nie odmówi; infausta sorte sentit injuriatum – czuje się nieszczęśliwym losem skrzywdzony; vilissimo pretio – za najniższą cenę; latio iuris tempore – w czasie prawa (rozprawy); pro exigentia interessu – na potrzebę interesu; de diligentia – o staranności (urwane); Infulat Kollegiaty Ołyckiey – infułat kolegiaty w Ołyce; Złł Poll. – złotych polskich.

iterum iterumque manifestatur salvam manente melioratione – raz po raz manifestuje się, z zachowaniem prawa do uzupełnienia (manifestacji); Actis connotari – wpisać do akt.

Streszczenie

18stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Wałuskim Lewkowskim [?], Wawrzyniec z Pruszyna Pruszyński, miecznik mścisławski i sędzia kapturowy województwa kijowskiego, złożył manifestację przeciwko księdzu Wincentemu Suchockiemu, scholastykowi łuckiemu i proboszczowi infułatowi kolegiaty ołyckiej. Oświadczył, że zapisem obligacyjnym ze Śródpościa 1733 r. oddał mu na trzy lata, za sumę 777 czerwonych złotych pojedynczych i pewną kwotę złotych polskich, swoje dobra Rokitna [?], lecz po weryfikacji dochody z tych dóbr przewyższyły należne 10% o ok. 150 zł pol., czego zwrotu się domaga. Wysłany przez infułata do Rokitna Kamiński [?] uciskał poddanych ponad inwentarz: pobierał po groszu od złotego (łącznie 50 zł), zjeżdżał z wieloma końmi, wymuszając obrok i siano, brał najlepsze woły robocze, warte po 30 zł, za bezcen i wymyślał inne powinności. Ponadto wikariusz kolegiaty ołyckiej ks. Konstanty Rzemult [?] pożyczył od manifestanta 60 zł pol. na karcie spisanej w Owruczu 6 marca 1733 r. i dotąd ich nie zwrócił. Pod manifestacją podpis: Wawrzyniec Przyiął [?], skarbnik mścisławski.

Nr w rękopisie: 29 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 171v

1Manifestacya Urodz. JchMciow Panow

2Baranowskich y Innych przeciwko Urodz.

3JchMciom Panom Zybinskim [?].

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Czwartego.

5Miesiąca Januarij, Osmnastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey=

7Mosci Zytomierzu Przedemną Wawrzyńcem Wołowskim [?]

8Lewkowskim [?] Namiesnikiem pro tunc Podwoiewodztwa

9Grodzkim Generału Wdztwa Kijowskiego: y Xięgami

10nineyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Comparentes [?] personaliter

11Urodzeni Jchmsc Panowie Jakub y Piotr Baranowscy [?] […]

12y Innych Dziedzicow y Possessorow Dobr wsi Horbowa [?]

13Gruntu Minkowskiego [?] y Ostrowie Zaleznickiego [?] y

14Innych przestrzegaiąc całosci własney Dziedziczney

15Fortuny y Substancyi swoiey azeby przez następu-

16ney przeciwko Wszelkiey Słuszności Vim Legis Sa-

17piens wszędzie Kapt. Wdztwa Kijowskiego Kaden-

18cyi Owruckiey in Causa Judicio huic incompetenti

19Dekret takowego w Następuiące czasy Niemieli

20Uszczerbku y Szkodliwym Zatem pro Sui Manifestatio-

21ne Contra Officium Castrense Ovrucense ob non

22Susceptam hancce Manifestationem naprzeciwko

23Urodzonym JchMciom Panom Antoniemu y Teofili z Su-

24rynow [?] Zybinskim [?] Matt. Stronie przeciwney y Sa-

25temu Sądowi Kapturowemu Kadencyi Owruckiey

26Ucię mięszliwemu przed Urzędem Nineyszym Ultar-

27zą Swiadoczą [?] Manifestuią y Protestuią się w takowy

28Sposob y etc. Iz samie Wiel. JchMciow Panowie Sę-

29[reklamant:] dziowie

k. 171

1dziowie Sądów Kapturowych Kadencyi Owruckiey nie

2Zapatrzywszy się na Prawo y wedtug onego conces-

3sam Sibi facultatem disjudicandi causas juxta Qua

4tuor Articulos post Fata Serenissimi Regis Augusti

5Noviter exortas, Sprawy zaś iakim kolwiek Proces-

6sem in antecessum Zaczęte ad Forum competens od-

7sytać, puściwszy w Zapomnienie toż Samo Prawo

8nieuważaiąc na Reprodukowane w Sądzie Swym przez

9Manifestantow Dokumenta et Stante lite Regia

10Zaczęty Proces z Urodz. Ichmć Pany Rybinskiemi [?] Matt.

11obwinionemi, o Grunt Horodecki [?] tako w Dekrecie

12swym wyrażaią y owszem in contrarium Documen

13torum et convulsionem Prawa fawore teyże Strony

14ducti nie do Prawa ale ad libitum Strony Dekret

15w Sądzie Swym cum Summo damno et praejú-

16dicio że non cognita et decisa causa fundi,

17causam Violentiarum ex eodem pullulantium

18Sądzie et gravaminose ieden tylko Strony przychil-

19ney rozsądziwszy Aktorat y z tego Samego Ma

20nifestantow przy utraconey Substancyi Swoiey op

21ponuiących się Winniemi uczyniwszy y przysię-

22gę contra normam Juris Podległym Szlachcie [?]

23uskim [?] na Grunt Manifestantow utraconey na

24Kożdy [?] czas na Aktorat Manifestantow po Wy

25wiedzionych Inkwizycyach nie nierzekłszy od

26Dziedziczney od Stryiecznego [?] Substancyi Ciało

27czasu Prawa do Argumentami probabitur.) ani

28Inkwizycyi Wydać ani Manifestu po przeczyta

29nym Dekrecie przez Comparentow pretendowa

30nego przyiąć niechcieli. Ichmć zaś Panowie

31Rybinscy [?] Matt. obwinieni Zapatrzywszy się na

32Fawor Sądowy Dekret ad libitum sui fero

33wany,

k. 171v

1wany nietylko Stante vita Serenissimi Regis

2Augusti w Gruntach Dziedzicznych własnych Ichmw

3Panow Baranowskich o ktore rzecz iest czynili u-

4stawiczne Przypady Violencye, ale teraz ex ratione

5supra scripta coraz nowe in dies et horas accu-

6mulant y wtarg z Wielu Manifestantow Portam [?] Grun-

7ta y Sianozęci do wsi Krotowek [?] ad [?] Jeno [?] w Possessyi

8swoiey Oyczystey perinde [?] przypotaszczaią y przystępowa-

9ią Manifestantow in Virtute niesłusznie Ferowanego

10Dekretu publikowac y Podłonym [?] Kluym [?] w Procesie ten

11ze wchodzącym iako Violencye rozne ex praemisso

12Panow Swoich czynią in alieno fundo ultra Wielką

13grożąc karą na Grun Comparentow własny przy-

14musaiąc przysięgę rozkazali, co iako Ichmsc

15obwinieni przeciwko Wszelkiemu Prawu uczynili

16tak ciż Manifestantes przychylaiąc się do Dokumen-

17tow roznych proprietatem Fundi do Stołbowa spe-

18ctantis wyrażaiących oraz y Prawa de Nullitate

19et in Validitate cum Damno et praejudicio Juri Fe-

20rowanego Kapturowego Dekretu y iako tez Vigore

21onego nastąpioney publikaty y przymuszoney Przy-

22sięgi iterum iterumque Manifestu y protestuią się

23Salvamque Extentio Manifestationis Jud. si opus

24fuerit zostawuiąc Meliorationem hanc Actis con-

25notari prosili co y otrzymali. ++ Jakub y Piotr Ba-

26ranowskij mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparentes personaliter – stawiwszy się osobiście; Vim Legis – moc prawa; in Causa Judicio huic incompetenti – w sprawie temu sądowi niewłaściwej; Contra Officium Castrense Ovrucense ob non Susceptam hancce Manifestationem – przeciw urzędowi grodzkiemu owruckiemu z powodu nieprzyjęcia tej manifestacji. Sąd kapturowy – sąd okresu bezkrólewia (1733–1734). Fragment w wielu miejscach niepewny.

concessam sibi facultatem disjudicandi causas juxta quatuor articulos post fata Serenissimi Regis Augusti noviter exortas – przyznaną sobie władzę rozsądzania spraw według czterech artykułów, powstałych na nowo po śmierci Najjaśniejszego Króla Augusta (Augusta II, zm. 1733).

in antecessum – uprzednio; ad forum competens – do właściwego sądu; stante lite regia – w toku procesu królewskiego; cum summo damno et praejudicio – z największą szkodą i uszczerbkiem; non cognita et decisa causa fundi – bez rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o grunt; causam violentiarum ex eodem pullulantium – sprawę gwałtów z tego wyrastających; contra normam juris – wbrew normie prawa; ad libitum – według upodobania; Matt. – zapewne „Małżonkami”.

Sądy kapturowe kadencji owruckiej – sądy bezkrólewia po śmierci Augusta II (1733).

Fragmenty łacińskie: „stante vita Serenissimi Regis Augusti” – za życia Najjaśniejszego Króla Augusta; „ex ratione supra scripta” – z przyczyny wyżej opisanej; „in dies et horas accumulant” – mnożą z dnia na dzień i z godziny na godzinę; „in alieno fundo” – na cudzym gruncie; „de nullitate et invaliditate cum damno et praejudicio iuris” – o nieważność i bezskuteczność ze szkodą i uszczerbkiem prawa; „iterum iterumque” – raz po raz; „salva extensione manifestationis” – z zastrzeżeniem rozszerzenia manifestacji; „si opus fuerit” – jeśli zajdzie potrzeba; „Actis connotari” – zapisać do akt. Dekret kapturowy – wyrok sądu kapturowego okresu bezkrólewia. Kilka wyrazów w środkowej części odczytanych niepewnie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Wołowskim [?] Lewkowskim [?], Jakub i Piotr Baranowscy [?], w imieniu własnym i innych dziedziców i posesorów wsi Horbów [?], gruntu Minkowskiego [?] i Ostrowia Zaleznickiego [?], złożyli manifestację przeciwko Antoniemu i Teofili z Surynów [?] Zybińskim [?] (dalej zwanym też Rybińskimi [?]), przeciwko sądowi kapturowemu kadencji owruckiej oraz przeciwko urzędowi grodzkiemu owruckiemu za nieprzyjęcie ich manifestacji. Zarzucili sędziom kapturowym, że wbrew prawu, które nakazywało odsyłać sprawy wcześniej rozpoczęte do sądu właściwego, i mimo przedstawionych dokumentów oraz toczącego się za życia króla Augusta procesu o grunt horodecki [?], rozsądzili na korzyść przeciwnej strony samą sprawę o gwałty bez rozstrzygnięcia sprawy o grunt, nakazali przysięgę, odmówili wydania inkwizycji i przyjęcia manifestu. Obwinieni, powołując się na ten dekret, dopuszczają się coraz nowych gwałtów, zajmują grunty i sianożęci do wsi Krotówka [?], opublikowali dekret i wymusili przysięgę na gruncie manifestantów. Manifestanci, powołując się na dokumenty dotyczące gruntu stołbowskiego [?], zaprotestowali o nieważność dekretu, publikaty i przysięgi. Tekst miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 30 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 171v

1Manifestacya Wielebney w Bogu JmPanny Me-

2lentyi Malachowskiey Ihumeniey Monaste-

3row Koreckiego y Klinieckiego przeciwko

4Urodz. Ichmciom Panom Przyiaslim y Innym.

5[reklamant:] Roku

k. 172

1Roku Tysiąc Siedmset. Trzydziestego Czwartego

2Miesiąca Januarij Osmnastego Dnia.

3Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

4Mości Zytomierzu. Przedemną Wawrzyncem Walewskim

5Lewkowskim Namiesnikiem pro tunc Podwoiewodz

6twa Grodzkim Generału Wilitza [?] Kijowskiego: y Xię-

7gami nimieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Compa

8rens Solter [?] Wielebna w Bogu Jeymść Panna Melen

9tya Małachowska Ihumenia Monasterow Korec

10kiego y Klinieckiego quam primum Sanum con

11silium capere Actis praesentiae adire valuit. tak zaraz

12przestrzegaiąc całosci Fortuny Substancyi Kon

13wentow Swych, tudziez obviando ulteriori malo.

14aleby per Subsecutas extra Legem transactiones,

15iakowego tempore interregni napotym nieponio

16sła uszczerbku naprzeciwko Urodzonym Ichmć Pa

17nom quorumcunque Nominum Gryzakiewu [?] Rusz

18kowskim [?] Małżonkom Zalewskim itidem Małżonkom

19y innym w Dekret. na Sądach Kapturowych w O-

20wruczu ferowany wchodzącym non sine ingen

21ti dolore skarzy świadczy protestuie y solennie

22Manifestuie się Oto. Iz Ichmć Obwinieni wie-

23dząc dobrze o Zaczętym przez Manifestantkę od

24Lat plus minus dziesięciu przeciwko Sobie

25processie o niesłuszne y bezprawne usurpowa-

26nie Gruntu Klinieckiego Konwentu tegoż dzie

27dzicznego y dotychczas sobie przywłaszczenie

28iako Proces obszerniey y Dekreta cum Remissi

29[reklamant:] onibus

k. 172v

1omnibus iako in Causa fundum tangente ipse oblo-

2quuntur:) ex indirecto nescitur cujus consilio chcąc

3protestantem pro bono opere ze Inculpatos nullius

4juris w Klimcu [?] possessores adhucusq Konserwowie

5Lepidare adinventis medijs przeciwko prawu Za-

6czętą przedtym Sprawę et in Judicio Trybunalitio

7pendentem teraz stante incursione in Republica

8widząc protestantem inermam bo sine omnibus

9documentis inculpatos convincentibus existentem

10(:gdzie nietylko Dokumenta w Kray spokoynieyszy

11ale y Zycie unosić potrzeba:) śmieli yważyli się u-

12patrzywszy czas posobie w Sądzie Kapturowym pro-

13mowować y Dekret Condescensionis in Causa fundum

14tangente et ex eodem pullulante in Judicio ad judi-

15candum incompetenti podstępnie ex solo appeti-

16tu alienæ fortunæ Otrzymać et per Consequens so-

17bie appropriare co iako Jchmść Obwinieni prze-

18ciwko prawu wszelkiemu uczynili y Dekret sine

19informatione Judicij obcarentiam ad Plenis muni-

20mentorum ad defensionem vim Legis sapiens in

21nullo fundamento et negotio competenti na kon-

22descensyą otrzymali, tak hocce in Puncto przychy-

23laiąc się do Processu incompetenti Foro scilicet Try-

24bunalis Regni Lublinensi przedtym zaczętego,

25iterumq Manifestuie y protestuię się Offerendo

26se ubszpotko [?] czasu prawa z Jchmściami Ob-

27winionemi ibidem Jure acturam et injuriam

28suam vindicaturam velle Salva manente

29melioratione vel per citationes edendas Corre-

30ctione hanc brevem Actis connotari prosita [?] co

31y otrzymała. Melentya Matachowska [?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Ihumenia – przełożona monasteru prawosławnego/unickiego. Monaster korecki – w Korcu (dziś Korzec, obw. rówieński); Kliniec – prawdopodobnie Kliniec koło Korca.

„Comparens…” – stawająca osobiście; „quam primum sanum consilium capere Actis praesentiae adire valuit” – skoro tylko mogła powziąć zdrową radę i stawić się przed aktami; „obviando ulteriori malo” – zapobiegając dalszemu złu; „per subsecutas extra legem transactiones” – przez późniejsze bezprawne transakcje; „tempore interregni” – w czasie bezkrólewia; „quorumcunque nominum” – jakichkolwiek imion; „itidem” – również; „non sine ingenti dolore” – nie bez wielkiego bólu; „plus minus” – mniej więcej; „cum remissionibus” – z odesłaniami. Ihumenia – przełożona (igumenia) monasteru unickiego. Sądy kapturowe – sądy okresu bezkrólewia. Data 18 I 1734, Żytomierz. Tytuł i numer aktu na poprzedniej stronie.

Fragmenty łacińskie: „ex indirecto nescitur cujus consilio” – nie wiadomo, za czyją radą; „pro bono opere” – w dobrej wierze; „inculpatos nullius juris … possessores” – obwinionych, posiadaczy bez żadnego prawa; „stante incursione in Republica” – wobec najazdu (zamieszek) w Rzeczypospolitej; „inermam … sine omnibus documentis” – bezbronną, bez dokumentów przekonujących obwinionych; „Dekret Condescensionis” – dekret przekazania sprawy (kondescensji); „in Judicio ad judicandum incompetenti” – w sądzie niewłaściwym; „ex solo appetitu alienae fortunae” – jedynie z chciwości cudzego mienia; „per consequens sobie appropriare” – w konsekwencji sobie przywłaszczyć; „vim Legis sapiens” – mający moc prawa; „incompetenti Foro scilicet Trybunalis Regni Lublinensi” – mianowicie Trybunału Koronnego Lubelskiego; „offerendo se … ibidem jure acturam et injuriam suam vindicaturam velle” – oświadczając, że tamże prawem dochodzić będzie i krzywdy swej dochodzić; „salva manente melioratione vel per citationes edendas correctione” – z zachowaniem prawa poprawy lub uzupełnienia przez pozwy; „hanc brevem Actis connotari” – (prosiła) tę krótką manifestację zapisać do akt. Sąd Kapturowy – sąd okresu bezkrólewia (1733).

Streszczenie

18stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Melentyja Małachowska, ihumenia monasterów koreckiego i klinieckiego, złożyła manifestację przeciwko małżonkom Gryzakiewu [?] Ruszkowskim [?], małżonkom Zalewskim i innym objętym dekretem sądów kapturowych w Owruczu. Oświadczyła, że od około dziesięciu lat prowadzi przeciw nim proces, zawisły w Trybunale, o bezprawne zawłaszczenie gruntu klinieckiego należącego do konwentu, a obwinieni, wykorzystując czas zamieszek, gdy była pozbawiona dokumentów, podstępnie uzyskali w niewłaściwym sądzie kapturowym dekret kondescensji w tej sprawie gruntowej. Manifestantka zaprotestowała przeciw temu, oświadczając, że będzie dochodzić swego prawa w Trybunale Koronnym Lubelskim, i zastrzegła prawo uzupełnienia manifestacji.

Nr w rękopisie: 31 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 173

1Manifestacya Urodz. JmPana Chmiewi-

2cza [?] Waskowskiego [?] Łowczego Czerniho-

3wskiego przeciwko Urodz. Ichmc Panom

4Matusewiczom Małż. y innym.

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Januarij Dwudziestego Trzeciego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

8Mości Zytomierzu Przedemną Wawrzyńcem Małew-

9skim [?] Zawiłowskim [?] Namiesnikiem ptunc Podwoie-

10wodztwa Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijow-

11skiego: y Xięgami niniey szemi Grodzkiemi Kijow-

12skiemi Comparens pter Wiełł JmPan Roman

13Chmiewicz [?] Waskowski [?] Łowczy Czernihowski żale

14przeko o transakcyach niżey wyrażonych nie dawn-

15nych dowiedzieć się mogł tak zaraz praecavendo

16indemnitati futurae Fortuny swoiey naprzeciw

17Ko Urodzonym Ichmc Panom Marcinowi y Apolo-

18nij z Pruszyńskich [?] Matusewiczom Małż. Manifest

19sine fundamento Legis Zanoszącym y zapis in

20Lubrico na Dobra w Possessyi Zastawney Compa-

21rentis będące czyniącym Niemney Urodz. JmPanu

22Jozefowi Laszkowskiemu [?] na Prawo Protestantis na-

23stępuiącemu Solenniter swiadczył y protesto-

24wał się wten niżey opisany Sposob. Iż Ichmc

25Panowie Matusewiczowie Małżonkowie osoblivie

26Sam JmPan Matusewicz rem jure Maritorum

27concessam nomine Małżonki swey gerens, —

28wziowszy summę Dwiescie złł. Poll. zcała tera

29[reklamant:] zniey szego

k. 173v

1zniżeysżego Comparenta, y w Pomienioney Summie

2Dobra część wsi Kościuszek [?] Sobie przez Urodz. JmPa

3na Piotra Skorupskiego [?] Miecznika Parnawskiego [?] Za

4stawą mianowicie Poddanego Kondrata Ihnatczenka [?],

5z Gruntami do Iego należącemi osobliwie Grunta Z tam

6tey Strony rzeczki [?] chwosienki [?] nic nie excypuiąc na

7Roki Jeden, a w nieoddaniu Summy na Terminie od

8Roku do Roku aż do oddania Summy Zastawiewszy Te-

9goż Poddanego y Gruntow nie uważaiąc na Prawo po-

10spolite w procese o Expulsiach opisane gwałtowną

11uczyniewszy expulsyą Summy nieoddawszy tylko

12Manifescik instar famosi Libelli et elusionis, ad

13Acta Castrensia Ovrucens. Anno Millesimo Septin

14gentesimo Trigesimo Quarto. Die Vigesima Se

15cunda January punctis iniustissimis napełnio-

16ny podawszy, in opprobrium Manifestanta y nie

17znosną Krzywdę Jmści, tegoż samego Poddanego z Grun-

18tami wyż wyrażonemi, ieszcze y drugiego Poddanego

19na Imie Fedora Turczenka [?] do Iego possyteczy dawszy,

20pomienionemu Urodz. JmPanu Jozefowi Laskowskie-

21mu ineurował [?] y w Zastawną onego dimisit Possessyą

22a Protestanta Iure iustum et Possessionem expletam

23maiącego elusit et iniuriavit. Urodz. zaś JmPan

24Jozef Laskowski maiąc prae oculis Prawo o Inviola-

25tores in Ius alienum opisane et continua praeiudi

26cata in Ius Comparentis inoolare [?] ważył się przez co

27Jchmć obżałowani quoque ex persona sui w rygor Pra-

28wem ostrzeżony succubuerunt. Comparenta do Szkod

29y Kosztow prawnych przyprawili. o co wszystko Idem

30Comparens iterum iterumque świadcząc y protestuiąc się:

31salvam meliorationem zostawił y prosił iey przyięcia

32do Akt co y otrzymał. Roman Chmiewicz [?] Moskowski [?] Loco Rzemiński [?]

33[reklamant:] Manifestacya

Objaśnienia i tłumaczenia

pter = praesenter? (osobiście); praecavendo indemnitati futurae – zapobiegając przyszłej szkodzie; sine fundamento Legis – bez podstawy prawnej; in lubrico – na niepewnym (gruncie); comparentis – stawającego; solenniter – uroczyście; rem jure maritorum concessam nomine Małżonki gerens – działając w imieniu żony w sprawie przysługującej mężom z prawa; złł. Poll. – złotych polskich; ptunc = pro tunc – na ten czas.

instar famosi libelli et elusionis – na kształt paszkwilu i wykrętu; Acta Castrensia Ovrucensia – akta grodzkie owruckie; Anno 1734 die 22 Ianuarii – 22 I 1734; punctis iniustissimis – zarzutami najniesprawiedliwszymi; in opprobrium – ku zniewadze; Iure iustum et possessionem expletam – słuszne prawo i pełne posiadanie; elusit et iniuriavit – wyzuł i skrzywdził; prae oculis – mając przed oczyma; violatores in ius alienum – naruszyciele cudzego prawa; succubuerunt – popadli (w rygor); salvam meliorationem – z zastrzeżeniem uzupełnienia; Loco – w zastępstwie (podpis pisarza).

Streszczenie

23stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Małewskim [?] Zawiłowskim [?], Roman Chmiewicz [?] Waskowski [?], łowczy czernihowski, złożył protestację przeciwko Marcinowi i Apolonii z Pruszyńskich [?] Matusewiczom oraz Józefowi Laszkowskiemu [?] (Laskowskiemu). Oświadczył, że Marcin Matusewicz, działając w imieniu żony, wziął od niego 200 zł pol. i zastawił mu za tę sumę część wsi Kościuszki [?], otrzymaną od Piotra Skorupskiego [?], miecznika parnawskiego [?], a mianowicie poddanego Kondrata Ihnatczenkę [?] z gruntami, zwłaszcza za rzeczką Chwosienką [?], na rok, a w razie niezwrócenia sumy – z roku na rok aż do spłaty. Następnie, nie oddawszy pieniędzy, Matusewicz dokonał gwałtownego wyzucia, podał 22 stycznia 1734 r. do akt grodzkich owruckich krzywdzący manifestanta manifest, a tego poddanego wraz z gruntami i drugim poddanym Fedorem Turczenką [?] oddał w zastaw Józefowi Laskowskiemu, który wszedł w prawo manifestanta. Manifestant protestował o szkody i koszty, zastrzegając prawo uzupełnienia manifestacji.

Nr w rękopisie: 32 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 174

1Manifestacya Wiel. JmX. Bienieckiego

2Archimandryty Owruckiego Officiała

3Metropolij Kijowskiey przeciwko Wiel.

4JmPanu Olszanskiemu Staroscie Owruc-

5kiemu y innym.

6Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Czwartego.

7Miesiąca January Dwudziestego Piątego Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mo-

9sci Owruczu Przedemną Janem Walewskim [?] Lewkow-

10skim [?] Namiesnikiem Podwoiewodztwa Grodzkim Generału

11Woiewodztwa Kijowskiego. y Xięgami niniejszemi

12Grodzkiemi Kijowskiemi. Comparens p[e]r[sonali]ter Wiel. JmX.

13Andrzey Bieniecki Archimandryta Owrucki Officyał

14Metropolij Kijowskiey Feria Manifestatione contra

15Officium Castrense Owrucense respektem nieprzyięcia

16teraźnieyszey Manifestacyi z Publikatą na Terminie z De-

17kretu przypadłym solennissime coram Officio p[rae]senti

18przeciwko Wiel. JmPanu Jerzemu Olszanskiemu Sta-

19roscie Owruckiemu Swiadczył y Manifestował się w ten

20sposob y Oto. Iż co Dekretem Sądow Kapturowych Woitwa [?]

21Kijow. Anno proxime elapso Millesimo Septingentesimo

22Trigesimo Tertio Die Vigesima Secunda Decembris w

23Owruczu Między Wiel. Comparentem à ktorem z iedney

24à przerzeczonym Jmścią obżałowanym tudziesz Urodz.

25JmPanem Konstantym Potepskim [?] Gubernatorem Sta-

26rostwa Owruc. y Innemi Pozwanemi z drugiey Strony

27Stałym y ferowanym nakazano áby tenże Wiel. JmPan

28Starosta Owruc. Summę Dziewięćset Dwadzieścia Złł.

29podług Regestru Szkod przed Sądem położonego przez

30[reklamant:] Wiel.

k. 174v

1Wielm. Comparenta in facie tegoż Sądu poprzysiężoną

2ab Actu Praememorati Decreti za Niedziel cztery w Gro-

3dzie Owruckim Wielm. JmX. Rządcy Archimandrycie

4Owruckiemu zapłacił dawszy przy Solucyi pomienio-

5ney Summy Lickę [?] Czternastu Grzywien ato pod Winą

6Banicyi Wieczney circa Manifestationem in casu Con-

7traventionis ibidem publikowaniu podległey, którego

8Terminu z Decretu przypadłego Wielm. Comparens at-

9tentusque ipso Die Satisfactionis usq. ad occasum

10Solis Oczekiwał, iże Wielm. JmPan Starosta Owrucki

11ani Sam przez się, ani przez Plenipotenta Swego namniey-

12szey in Praemissa Solutione nieuczynił Satisfakcyi, przez

13co temuż Decretowi Sprzeciwił się y w Winę Banicyi

14Wieczney popadł. Więc Wielm. Comparens de evidenti

15Contraventione Manifestuiąc się prosił Urzędu Owruc-

16kiego, to iest Urzędu JmPana Wawrzyńca Zagurskiego [?] na ten

17czas Susceptę tegoż Grodu mającego, o przydanie Woźne-

18go do publikowania Winy Banicyi Wieczney Decretem Owa-

19dzoney [?], że zaś Urząd tenże Grodzki Owrucki ob favorem

20Wielm. Starosty Swego Manifestu cum publicatione przy-

21iąć niechciał, nie przyiął y publikować niekazał, Za

22czym Wielm. Manifestans iako przeciwko Acta Praesentia

23adire mogł, tak zaraz prospiciendo integritati for-

24tunae Suae przeciwko Wielm. JmPanu Starości o sprze-

25ciwienie się Decretowi y o nie przyięcie Manifestu

26przeciwko Grodowi Owruckiemu coram Officio Praesenti y te-

27rato [?] Manifestatur prosząc hanc Manifestatio-

28nem Actis connotari czy Otrzymał. Xiądz

29Andrzey Bieniecki [?] Archimandryta Owrucki Offi-

30cyał Metropolii Kijowskiey mp.

31[reklamant:] Manifest.

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; feria manifestatione contra Officium Castrense Owrucense – z manifestacją przeciw urzędowi grodzkiemu owruckiemu; solennissime coram Officio praesenti – najuroczyściej przed niniejszym urzędem; Anno proxime elapso 1733 die 22 Decembris – roku ubiegłego 1733, 22 grudnia; Sądy Kapturowe – sądy bezkrólewia (po śmierci Augusta II). WJmX. = Wielebny Jegomość Ksiądz; Złł. = złotych.

in facie tegoż Sądu – wobec tegoż sądu; ab Actu Praememorati Decreti – od daty wspomnianego dekretu; circa Manifestationem in casu Contraventionis ibidem publikowaniu podległey – podlegającej ogłoszeniu tamże przy manifestacji w razie sprzeciwienia się; ipso Die Satisfactionis usque ad occasum Solis – w sam dzień zaspokojenia aż do zachodu słońca; in Praemissa Solutione – w rzeczonej zapłacie; de evidenti Contraventione – o oczywiste sprzeciwienie się; Suscepta – zastępstwo, sprawowanie urzędu grodzkiego; ob favorem – przez przychylność; prospiciendo integritati fortunae Suae – dbając o całość swego mienia; coram Officio Praesenti – przed niniejszym urzędem; hanc Manifestationem Actis connotari – by tę manifestację zapisano do akt; mp. – manu propria, ręką własną. JmX. – Jegomość Ksiądz; Wielm. – Wielmożny.

Streszczenie

25stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu (tak w nagłówku), przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?], ks. Andrzej Bieniecki, archimandryta owrucki i oficjał metropolii kijowskiej, złożył manifestację przeciwko Jerzemu Olszańskiemu, staroście owruckiemu, oraz przeciwko urzędowi grodzkiemu owruckiemu. Oświadczył, że dekretem sądów kapturowych województwa kijowskiego z 22 grudnia 1733 r. w Owruczu, w sprawie z Olszańskim, Konstantym Potępskim [?], gubernatorem starostwa owruckiego, i innymi, nakazano staroście zapłacić mu w ciągu czterech tygodni w grodzie owruckim 920 zł według zaprzysiężonego rejestru szkód oraz 14 grzywien, pod karą wiecznej banicji. W dniu terminu archimandryta czekał do zachodu słońca, lecz starosta ani jego plenipotent nie zapłacili. Urząd grodzki owrucki, sprawowany wówczas przez Wawrzyńca Zagurskiego [?], z przychylności dla starosty odmówił przyjęcia manifestu i przydania woźnego do obwołania banicji, dlatego manifestant protestował przed niniejszym urzędem przeciw staroście i grodowi owruckiemu.

Nr w rękopisie: 33 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 175

1Manifestacya Urodz. Jchmców Panów Bahry-

2nowskich przeciwko Wiell. Jchmciom Panom

3Młodeckim y Innym.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Januarij Dwudziestego Siodmego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mości

7Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim [?] Lewkow-

8skim [?] Namiesnikiem ptunc Podwoiewodztwa Grodzkim

9Generału Woiewodztwa Kijowskiego: y Xięgami niniey-

10szemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Comparens pter Urodz.

11JmPan Andrzey na Bahrynowiczach Bahrynowski Swym

12y Urodzoney Jeymości Pani Maryanny z Brzezyckich [?] Bahry-

13nowskiey Małżonki Swey Imieniem Tak, skoro tylko od

14Zbuntowanych Poddanych Miasteczka Koszowatey [?] Ży-

15cie Salwuiąc Zdrową uyść mogł tak zaraz Znie utu-

16lonym Żalem coram Actis Castrensibus Kijoviensibus

17Solenniter przed Bogiem y całym Swiatem naprzeciw-

18ko Wiell. Jchmć Panom Barbarze z Wysockich Podstoli-

19ney Nowogrodz. Matce wdowie y Francisz[k]owi Synowi

20Młodeckim Podstolicowi Nowogrodzkiemu Dziedzicom

21Dobr Wsi Koszowatey [?] Tudzież Sławetnym y Robocym [?]

22Derewiankow [?] Poddanym y Mieszczanom ptunc bunti

23wszczynaiącym robotnikom y opressorom poimionach

24y przezwiskach obżałowanemu Podstolicowi Lepiey Wiado-

25mych nescitur Sive jussu et mandato Pana Swego czy

26Li[t]eż propria sua Authoritate postępuiąc takowym

27Manifestował się sposobem Jż modernus Manifestans

28będąc uwiedziony tot vicibus Wielkiemi obżałowane-

29[go] Deklaracyami zatak wielkie Znaczne y całemu

k. 175v

1Przeswietnemu Wątkowi [?] Kijowskiemu Wiadome Zasługi

2przy ktorych nieraz y Zyciem halartowac musiał JmWII

3JmPan Podstoli Nowogrodzki Miasto rekompensy znaczney

4na Administracyi w Miasteczku Kossowatey nadaley szczy-

5ne y Zgube Manifestuiącego się Zostawił, ktoren Lat dwie

6bez Zadney rekompensy szczerze Służby swoie Kontynu-

7ował, Gdzie napotym Anno Currenti Millesimo Septin-

8gentesimo Trigesimo Quarto Die Septima Janua-

9rij Gdy Modernus protestans wdział uchodzących Jch-

10mosciow Szlachty przed Inkursyą wszystkich Kozakow

11Zadnieprza wyprawiwszy Zone swoie do Bahrynowicz [?]

12sam się dla utrzymania Fortuny Pryncypała swego

13Został a Kozacze derewianki na Zywiące się Pod-

14dani Kossowaccy tameyszych więcey ezfomentowa-

15nych sobie przybrawszy pod pretextem Kozakow

16Zadnieprskich do gnawdy [?] Zone Manifestuiącego się

17Wataszkiszy [?] Wiell JmPana Antoniego Błędowskiego kto-

18ra była iuz do Zamku Wiedhata [?] in Praesentia Guber-

19natora tameyszego z Zamku cum Omni Suppellecti-

20li domestica wsiąwszy do Dobr wsi Lubianowki

21w Possessyi JeymPani Gniezdzickey będący z

22przyprowadziwszy y tam Sukinie Konie Pieniądze

23Szable nawet Regestra do rachunku należące y

24Biało odzienie pozabierali tylko w iedney Koszu-

25li Zone Manifestantis Zostawiwszy do Kossowatey

26odiechali a potym samego Protestanta Dni

27Kilkanascie po lasach tułaiącego aby zaden Westy-

28gium o Zabraniu rzeczy niezostało szukaiąc u-

29silnie dla Zabicia Inwestygowali y przesladowali

30ktore szkody przez Zrabowanie Miesczan y Pod-

31danych Kossowackich plus minus na Trzy Tysiące

32Szesc set Złł. Pol. ponosi eo Futuro Intermino [?] […]

33[reklamant:] siwo

k. 176

1sive Regestro remonstrowane będą y podane co wszytko

2czasu prawa per Inquisitionem doswiadczoną będzie Ocz.

3Modernus Comparens prawnie czynić niezaniechae de-

4klaruie Salve Sobie do uczynienia Inney Lub przez

5Relacyą czyli Pozew dany Correctionem Zostawiwszy

6Oteraznieyszey w krotce napisaney Opressycie mnie

7Urzędu prosit coy Otrzymał. Andrzey na Bahryno-

8wiczach Bahrynowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Urodz. – Urodzony; Jchmć – Ich Mość; Wiell. – Wielmożny; ptunc – pro tunc (natenczas); Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; coram Actis Castrensibus Kijoviensibus Solenniter – wobec akt grodzkich kijowskich uroczyście; nescitur sive jussu et mandato… propria sua Authoritate – nie wiadomo, czy z rozkazu i polecenia pana swego, czy też z własnej władzy; modernus Manifestans – niniejszy manifestant; tot vicibus – tyle razy; Podstolina/Podstolic Nowogrodzki – żona/syn podstolego nowogródzkiego.

Wpis dotyczy buntu poddanych (okres hajdamaczyzny 1734). Odczytanie nazwy Koszowata niepewne (ew. Koszowata / Kozowata).

JmWII – Jegomość Wielmożny (Pan); Anno Currenti… – roku bieżącego 1734, dnia 7 stycznia; Modernus protestans – niniejszy protestujący; in Praesentia Gubernatora – w obecności gubernatora; cum omni suppellectili domestica – z całym sprzętem domowym; plus minus – mniej więcej; Kossowata – zapewne Kosowate (Kosiwka?) na Kijowszczyźnie; Złł. Pol. – złotych polskich.

per Inquisitionem – przez śledztwo (dochodzenie); Modernus Comparens – obecnie stawający; Salve – z zastrzeżeniem prawa; Correctionem – poprawę (uzupełnienie manifestu); mp = manu propria – własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

27stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Andrzej Bahrynowski na Bahrynowiczach, w imieniu własnym i żony Marianny z Brzezyckich [?], złożył manifestację przeciwko Barbarze z Wysockich Młodeckiej, podstolinie nowogrodzkiej, wdowie, i jej synowi Franciszkowi Młodeckiemu, podstolicowi nowogrodzkiemu, dziedzicom miasteczka Koszowata [?], oraz przeciwko zbuntowanym poddanym i mieszczanom koszowackim (Derewiankom [?]). Oświadczył, że przez dwa lata bez wynagrodzenia administrował Koszowatą; 7 stycznia 1734 r., gdy szlachta uchodziła przed najazdem Kozaków zadnieprzańskich, wysłał żonę do Bahrynowicz [?], a sam pozostał. Poddani koszowaccy, pod pozorem Kozaków zadnieprzańskich, porwali jego żonę wraz z całym dobytkiem do wsi Lubianówka [?] w posesji Gniezdzickiej, zabrali konie, pieniądze, szable, rejestry rachunkowe i odzież, zostawiając ją w jednej koszuli, a samego manifestanta przez kilkanaście dni tułającego się po lasach ścigali, by go zabić. Szkody oszacował na około 3600 zł pol., zastrzegając sobie dochodzenie ich prawem. Koniec tekstu uszkodzony.

Nr w rękopisie: 34 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 176

1Manifestacya Urodz. JmPana Synhaiew-

2skiego przeciwko Urodz. Ichmć Panom Ka-

3mińskim y Innym.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca January Dwadziestego Siodmego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mo-

7sci Zytomierzu Przedemną Walentynem Wołowskim [?]

8Lewkowskim [?] Namiesnikiem ptunc Podwoiewodz-

9twa Grodzkim Generalem Woiewodztwa Kijowskiego

10y Xięgami niniejszemi Grodzkiemi Kijowskiemi.

11Comparens Personaliter Urodzony JmPan Konstanty Synhaiew-

12ski będąc gravaminose bo niesłusznie przeciwko Pra-

13wu y sprawiedliwości przez Dekret Sądu Kaptu-

14rowego Kadencyi Zytom. vim Legi et Iustitiae przy-

15noszący między sobą Comparentem y innemi, Szlache-

16tnemi Pany Kamińskiemi y innemi ferowany osą-

17dzony a chcąc sui innocentiam et Iudicij in Iustam

18Sententiam a z tąd gravaminosam in Iudicio competen-

19ti dowieść y pokazać że nic niewinien a karany y

20[reklamant:] nad.

k. 176v

1nad słuszność, do ktorey przychylaiąc się oraz y Ma-

2nifestow swoich iak przed tym Dekretem uciązliwym

3iako też y po Dekrecie nazaiutrz zaraz de nullita-

4te eiusdem coram Actis uczynionych subveniendo

5integritati suae, niemogąc prędzey dla ustawicznych

6Gospodarskich przeszkod y podruży ad Acta stante

7teraz permittente tempore suwim [?] y Urodz. JeyMci

8Pani Zofiey z Wyhowa [?] Synhaiewskiey [?] Małż. swey

9Imieniem, obelgę y persekucyę od Kamieńskich przy

10dostatku pieniężnym y Prawa nie nieobawiaiących

11się y owszem w sprawie criminalney o Zaboystwo

12przez nich na niewinney Bobie [?] ieszcze kwitnącey

13Zaślubiaiącey [?] Tyrańskim sposobem popełnione,

14na ludzi [?] Gromadę [?] armatim naszcie, y tamże bez

15boiazni Bozey rodnych urżoneyi [?] pełnae crimi-

16nales Za sobą pociągaiących poczynienie też Pra-

17wo sobie sprzysiąiące mających ponosiący Solenni-

18ter przeciwko Sądowi Kapturowemu Woiewod. Kijow.

19Kadencyi Zytomierskiey uciązliwemu y Szlachetnym

20Panom Kamieńskim w Synhaiach mieszkaiącym Stro-

21nie przychylney świadczył y Manifestował się etc. Iz

22iako Comparens niebędąc od Strony tylko od Panow

23Kamieńskich [skreślone: tak] przez wydany Pozew na Kadencyą

24Zytomirską Zapozwany iako też y przez Interrogato-

25ria ad emundationem o inwazyą powołany, ktorey y

26Sami inculpati Imści non Obiciebant [?] ani przyznawali

27przeciwko Samey słuszności Za naszcie ktore im rerum

28natura niebyło, a Złod [?] y niedowiodłszy tylko z Zawzię-

29tości gravaminosissime osądzony, y siedzeniem […]

30[reklamant:] Z4 [?]

k. 177

1Zy przez całe pułrocze skarany, obżałowani zas naszed-

2szy na Dwor Oyca Comparentis z Rusznicami Łzami [?] Spi-

3sami Szablami y tamze homicidium tiranissimum po-

4pełniwszy Comparentis niewinnego nic tylko timentis [?]

5mityguiącego mało niezabili nogę wybili, ze ka-

6lekować musi na nię, Małżonkę Szymonowi [?] y samego

7nie niewinnych słowy uszczypliwemi [?] Łaiali prze-

8klinali na Zdrowiu y Zyciu szkodzić swoiemi sposo-

9bami odgrażali trupem iako nie ludzkim [?] kar-

10mili, więcey Ludzi zabijać odpowiadali co wszyst-

11ko ex Inquisitionibus deductum było et deducetur

12a pro commissis bynaymniey nieskarani. Co większa

13y teraz ieszcze zaszczycaiąc się swoiego Defensora Pro-

14tekcyą, ze co zechcemy tego dokazemy przy iego pro-

15moyi [?] Ichmciów Panów Synhaiewskich dyffamuiąc, za-

16biciem odpowiadaiąc y rozne dyzgusta y Oppres-

17sye wyrządzaią. Zzatym idem Comparens nomine

18quo supra contra Iudicium ratione praesententiam [?]

19sui vim legi et iustitiae inferentem gravaminis

20illati, ze oco niebył zapozwany a zato uwięzie-

21niem [?] skarany, contra Kamieńskie [?] partem adhae-

22rentem renuscitando sui Actoratum iako non

23resolutum odyffamacyą, przechwałki, y inne po-

24czynione Violencye iterum iterumque tum de

25nullitate Decreti Manifestowawszy się ofiarował

26Iure ota [?] agere et deducere, ze inwazya nigdy nie

27była, a z tąd nullitatem Decreti a teraz Zostawiwszy sal-

28vam meliorationem prosił o przyięcie do Xiąg co

29y otrzymał Konstanty Synhaiewski [?] mp. Protestacya

Objaśnienia i tłumaczenia

ptunc = pro tunc – na ten czas; Generalem – woźnym generalnym (formuła zapewne skrócona: przed namiestnikiem); Comparens Personaliter – stawając osobiście; gravaminose – z krzywdą; vim Legi et Iustitiae – gwałt prawu i sprawiedliwości; Sąd Kapturowy – sąd bezkrólewia (1733–1734); Kadencyi Zytom. – kadencji żytomierskiej; sui innocentiam et Iudicij iniustam sententiam – swoją niewinność i niesprawiedliwy wyrok sądu; in Iudicio competenti – w sądzie właściwym.

subveniendo integritati suae – dla ratowania swej nienaruszalności (czci); de nullitate eiusdem coram Actis – o nieważność tegoż przed aktami; permittente tempore – gdy czas pozwolił; armatim – zbrojnie; poenae criminales – kary kryminalne; solenniter – uroczyście; ad emundationem – dla oczyszczenia się; inculpati – obwinieni; rerum natura – w naturze rzeczy; gravaminosissime – najkrzywdząco. Sąd Kapturowy – sąd bezkrólewia (1733/34). Tekst miejscami trudno czytelny, wiele lekcji niepewnych.

homicidium tiranissimum – zabójstwo najokrutniejsze; timentis – bojącego się (?); ex Inquisitionibus deductum było et deducetur – zostało wykazane z inkwizycji (zeznań świadków) i będzie wykazane; pro commissis – za popełnione czyny; idem Comparens nomine quo supra – tenże stawający w imieniu jak wyżej; contra Iudicium … gravaminis illati – przeciw sądowi z powodu wyroku zadającego gwałt prawu i sprawiedliwości, za wyrządzoną krzywdę; partem adhaerentem – stronę przyłączającą się; renuscitando sui Actoratum iako non resolutum – wznawiając swoje powództwo jako nierozstrzygnięte; iterum iterumque – raz po raz; de nullitate Decreti – o nieważność dekretu; salvam meliorationem – z zastrzeżeniem poprawy (uzupełnienia) protestacji; mp. – manu propria, ręką własną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

27stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Walentym Wołowskim [?] Lewkowskim [?], Konstanty Synhajewski, w imieniu własnym i żony Zofii z Wyhowa [?], złożył manifestację przeciwko sądowi kapturowemu województwa kijowskiego kadencji żytomierskiej i przeciwko Kamieńskim mieszkającym w Synhajach [?]. Oświadczył, że dekretem tego sądu, wydanym w sprawie z Kamieńskimi, został niesłusznie skazany za rzekomy najazd, choć nie był o to pozwany, i ukarany półrocznym więzieniem. Zarzucił Kamieńskim, że zbrojnie najechali dwór jego ojca, dopuścili się okrutnego zabójstwa, jego samego omal nie zabili, okaleczając mu nogę, lżyli jego żonę i grozili śmiercią, a za swoje czyny nie zostali ukarani i nadal, chełpiąc się protekcją, zniesławiają Synhajewskich. Manifestant zaprotestował o nieważność dekretu i zapowiedział wznowienie swego powództwa. Tekst miejscami nieczytelny i niepewny.

Nr w rękopisie: 35 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 177v

1Protestacya nomine Wiell. Jchmćow Pa-

2now Bylinow Mohilow Wolskich

3Małł. przeciwko Wiell. JmćXiędzu

4Bienieckiemu Archimandrycie

5Owruc. Officyałowi Metropolij Kijows.

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Januarij Dwudziestego Osmego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

9Mości Owruckim Przedemną Wawrzyncem Małkowskim [?]

10Lewkowskim [?] Namiesnikiem protunc Podwoiewodztwa

11y Vices Regentem Grodzkim Generali Woiewodztwa

12Kijowskiego y Xięgami nineyszemi Grodzkiemi

13Kijowskiemi Comparens personaliter Urodzony Antoni [?] Je-

14rzy Janiewski [?] nomine et ex speciali Comisso

15Wiell. Jchmćow Panow Macieia y Anny z Madalin-

16skich Bylinow Mohilow Wolskich Małł. Possesso-

17row Dobr Wsi Słobodki vindicando eorundem Ma-

18gnificorum Principalium suorum injuriam

19oppressionemque fortuny tychze Pryncypałow swo-

20ich Solenniter magnoque animi cum dolore na

21przeciwko Wiell. Jmći Xiędzu Andrzeiowi Bie-

22nieckiemu Archimandrycie Owruckiemu Offici-

23ałowi Metropolij Kijowskiey, tudziesz Kozakom

24y poddanym do Osob plus minus Czterdziestu

25na nizey wyrazoną Inwazyą przybranym y

26przysposobionym po Imionach y przezwiskach

27Lepiey Jmći obwinionemu wiadomym y Znaiomym

28Ktory Protestuie y Manifestuie się in eum infrascri-

29[reklamant:] ptum

k. 178

1ptum modum. Iż Wiel. Jmć Xiądz Archimandryta Obwi-

2niony wiedząc dobrze że moderni Manifestantis

3Principalis vigore iurium Suorum od lat kilku

4in pacifica Possessione wyzrzeczonych Dobr Słobod-

5ki zostawali y żadney przeszkody nie mieli àli-

6ści dopiero post posita Lege sine Lege smiał y

7ważył się zebrawszy sobie wyzrzeczonych Kozaków

8y poddanych niemałą kupę armatim et ca-

9therватim to iest z Szablami, pistoletami, Rucz-

10nicami, Kosami, Dzidami Cepami Variog[?] Ar-

11morum cum Genere na Dobra wyzrzeczone na-

12iechać, gdzie naprzod stanowszy w Szepeliczach[?],

13a potym nocturno tempore kiedy iuż Populus

14blande quieto composuit Caput, wyzrzeczonych

15Ludzi napomienione Dobra Słobodkę naslał,

16ktorzy Superimmissi mandata Jmći Obwi-

17nionego exequendo vi et violento modo na-

18przod Urodzą Jeymść Panią Konstancyą z

19Parczewskich[?] Janiewską[?] moderni Manife-

20stantis Małżonkę pod wartę wziowszy àpo-

21tym Samego Komparenta do Jmći obszato-

22wanego[?] uti aliquem excessivum hominem

23zaprowadzili, a wyzrzeczone Dobra funditus

24zdezolowawszy Dwor zrabowawszy y wszytkie mo-

25bilia et immobilia (: ktore osobliwym Regestrem

26specyfikowane będą :) zabrawszy meram uczy-

27nili expulsionem àzatym idem Comparens No-

28mine quorum Supra tam pro expulsione de bo-

29nis Supradictis Słobodka violenter adeptis quam

30pro Omissis Omnibus Iterum Iterumq contra

31[reklamant:] eundem

k. 178v

1eundem praenominatum Incuspatum quaeritur Ma-

2nifestantur Zostawiwszy Pryncypałom swoim slo-

3vam meliorandi vel per citationem aut aliam

4faciendam si id Iuris necessitas exegerit corri-

5gendi Praesentem vero actis connotari prosit co y

6otrzymał X. Jerzy Janiewski [?] pisarz nieumieiący

Objaśnienia i tłumaczenia

nomine et ex speciali Comisso – w imieniu i ze szczególnego zlecenia; vindicando eorundem Magnificorum Principalium suorum injuriam – dochodząc krzywdy tychże Wielmożnych swoich mocodawców; solenniter magnoque animi cum dolore – uroczyście i z wielkim żalem; plus minus – mniej więcej; in eum infrascriptum – w ten niżej opisany (sposób); Małł. – małżonków; comparens personaliter – stawiwszy się osobiście.

Nazwisko namiestnika i komparenta odczytane niepewnie; Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina, obw. żytomierski).

Fragment manifestacji przeciw archimandrycie o zbrojny najazd na dobra Słobodka; „armatim et catervatim” – zbrojnie i gromadnie; „post posita Lege sine Lege” – lekceważąc prawo, bezprawnie; „cum omni armorum genere” – z wszelkim rodzajem broni; „nocturno tempore kiedy iuż Populus blande quieto composuit Caput” – nocą, gdy lud już spokojnie złożył głowy do snu; „superimmissi mandata exequendo vi et violento modo” – nasłani, wykonując polecenia, siłą i gwałtem; „uti aliquem excessivum hominem” – jak jakiegoś przestępcę; „meram expulsionem” – całkowite wyzucie; „nomine quorum supra” – w imieniu wyżej wymienionych; „pro omissis omnibus iterum iterumque contra eundem” – o wszystko pominięte raz po raz przeciw temuż.

Fragment łaciński: „tegoż wyżej wymienionego obwinionego [Incuspatum, zapewne zam. inculpatum] skarży się i manifestuje; zostawiwszy pryncypałom swoim [wolę] poprawienia albo przez pozew lub inny [środek] uczynienia, gdyby tego wymagała konieczność prawna; niniejszą zaś [manifestację] prosi wpisać do akt”. Zakończenie aktu urwane (formuła o nieumiejętności pisania kontynuowana zapewne gdzie indziej lub ucięta).

Streszczenie

28stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa i wicegerentem grodzkim Wawrzyńcem Małkowskim [?] Lewkowskim [?], Antoni [?] Jerzy Janiewski [?], w imieniu i z polecenia Macieja i Anny z Madalińskich Bylinów Mohilów Wolskich, posesorów wsi Słobódka [?], złożył protestację przeciwko ks. Andrzejowi Bienieckiemu, archimandrycie owruckiemu i oficjałowi metropolii kijowskiej, oraz około 40 Kozakom i poddanym. Zarzucił, że archimandryta, wiedząc o spokojnym posiadaniu tych dóbr przez mocodawców, zebrał zbrojną gromadę z szablami, pistoletami, rusznicami, kosami, dzidami i cepami, która, zatrzymawszy się najpierw w Szepeliczach [?], nocą najechała Słobódkę. Napastnicy wzięli pod straż żonę stawającego, Konstancję z Parczewskich [?] Janiewską [?], jego samego zaprowadzili jak przestępcę do archimandryty, splądrowali dwór i zabrali ruchomości, dokonując całkowitego wyzucia z dóbr. Stawający zastrzegł mocodawcom prawo uzupełnienia protestacji.

Nr w rękopisie: 36 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 178v

1Manifestacya Wiell. JmPana Strybyla [?]

2Czemnika [?] Nowogrodzkiego przeciwko

3Wiell. JmPanu Lenickiemu [?] Staro-

4scie Zytomirskiemu y Innym

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca January Trzydziestego Dnia

7Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

8Mosci Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim [?]

9Lewkowskim [?] Namiesnikiem pltnc Podwoiewodztwa

10Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego: y

11Xięgami niniejszemi Grodzkiemi Kijowskiemi

12Comparens pfter Urodz. JmPan Stefan Danilowicz

13Didkowski [?] nomine et ex speciali Comisso Wiell.

14JmPana Michała na Lowkowie [?] Strybyla [?] Czemnika [?]

15Nowogrodz. inhaerendo tak dawnemu Processowi ex

16ratione Bonorum ejusdem z Starostem Zytomirskim

17suis in injurijs instituto, tudziesz Manifestacyom

18toties przeciwko Wiell. JmPanu Alexandrowi Lenic-

19kiemu Staroście Zytomirskiemu y Innym de bra-

20chio Ejus Injuriatorom in Causa oppressionis Varie

21[reklamant:] Zaniesionym

k. 179

1Zanieszonym Nec non Manifestationi ex vi Processus

2przeciwko Wiell. Pryncypałowi moderni Comparentis

3w Sądach Kapturowych przez tegoż JmPana Starostę

4Zytomirskiego incompetenter instituti Decretiq[ue] Con-

5descensionis exinde praejuditiose emanati atq[ue] re-

6spectu ipsius Actus Condescensionis vigore praedicti

7Decreti factum Oświadczał się y Manifestował prze-

8ciwko temuż Wiell. JmPanu Alexandrowi Lenickie-

9mu [?] Staroście Zytomirskiemu tudziesz Wiell. JmPanu

10Michałowi Szczeniowskiemu [?] Podczaszemu Ziem. [?] Wołł. [?]

11Sędziemu Grodzkiemu Zytomirskiemu oraz y Kaptu-

12rowemu Przeswietnego Województwa Kijowskiego w ten spo-

13sob y o to. Iż Wiell. Pryncypał moderni Manifestan-

14tis iako circa incidentiam Causae w Sądzie Kaptu-

15rowym z Wiell. JmScią Panem Starostą Zytomirskim

16vim Legis Sapienter Manifestował się Sentiendo se

17esse Laesum ex ratione fori tudziesz et circa Actum

18peractae Condescensionis zaniosł Manifest ktora

19Kondescensya lubo limitatam ad diem Vigesimam

20Octavam Januarij Anni praesentis Millesimi Septin-

21gentesimi Trigesimi Quinti ad suum nieprzy-

22szła esse, iednak y teraz prospiciendo integritati

23fortunae Principalis Sui przybywszy do Akt ni-

24nieyszych Suum renovando dolorem oświadcza

25się że Wiell. JmPan Starosta tendendo via injuri-

26arum rożne ut sonant Manifesta dawnieysze w Imie-

27niu Pryncypała Manifestantis Lowkowskim [?] conti-

28nuo usu niegodziwe poczyniwszy rożnemi czasy

29Wiolencye appropriando fundum gwałtownie do

30Starostwa Zytomirskiego per transgressionem Li-

31mitum Vexatorio modo chcąc quidquam Lucra-

32ri na Wiell. Pryncypale Manifestantis do Przeswię-

33[reklamant:] tnego

k. 179v

1tnego Sądu Kapturowego zapozwał gdzie y De-

2kret Condescensionis z tymże Wiell. Pryncypałem

3Manifestantis tey Sprawie Sądowi Kapturowemu nie

4podlegaiącey obstantibus varijs juridicis rationi-

5bus praejudiciose otrzymał, vigore ktorego przeciw-

6ko wszelkiemu Prawu Wiell. JmPana Michała

7Szczeniowskiego [?] w Procesie Manifestantis Causae

8hujus respectu Causatarum violentiarum zosta-

9iącego sprowadził na Condescensye circa quam

10tenże Wiell. JmPan Sędzia Zytomirski Judex si-

11mul et vindex causae będąc favorabiliter Parti agen-

12do remotis rationibus de Lege positiva illatis tran-

13scendentaliter formavit Actum Jurisdictionis Suae,

14przecież non concludendo, ale tylko Wiell. Pryn-

15cypała Manifestantis per protestationes indubia

16provocando et ad damna non modica super in-

17ducendo Limitatione Sua hos Actus quodam mo-

18do abnegavit y na Termin swoiey Limity nie

19ziechał, y żadney namnieyszey potym niebyło no-

20ty Zaczym tedy Jmść Manifestans obviando Suo

21praejudicio tam ex vi Decreti vim legis Sapientis

22quam ex ratione Actus Condescensionis formati

23cum injuria et discrimine Fortunae Magnifi-

24ci Principali Manifestantis ne exinde aliquod

25inconveniens Subsequatur Juribus et causae

26sui Principalis de diligentia contra praenomina-

27tos Magnificos Inculpatos nomine quo supra

28iterum iterumque Manifestatur deklaruiąc wsz-

29dzie należnym oto Jure agere et remonstra-

30re Salvaque manente hujus Manifestationis

31melioratione, prout praesente actis connotari co

32y otrzymał. Stefan Dydkowski [?]. Manif[…] [ubytek papieru]

Objaśnienia i tłumaczenia

pltnc = plenipotencyalnym (zapewne „pltnc” = plenipotentem); pfter = personaliter (osobiście); „nomine et ex speciali Comisso” – w imieniu i ze szczególnego zlecenia; „inhaerendo … Processowi ex ratione Bonorum ejusdem … suis in injurijs instituto” – trzymając się dawnego procesu względem dóbr tegoż, wszczętego o jego krzywdy; „de brachio Ejus Injuriatorom in Causa oppressionis” – krzywdzicielom z jego ramienia w sprawie ucisku. Czemnik nowogrodzki = cześnik nowogrodzki (siewierski?). Data: 30 I 1734.

Fragment manifestacji (ciąg z poprzedniej strony) w sprawie procesu w sądach kapturowych województwa kijowskiego i kondescensji (zjazdu sądowego na grunt).

Łac.: „ex vi Processus” – na mocy procesu; „incompetenter instituti Decretique Condescensionis exinde praejudiciose emanati” – niewłaściwie wszczętego i wydanego z niego ze szkodą dekretu kondescensji; „circa incidentiam Causae” – przy wpadkowym wątku sprawy; „sentiendo se esse laesum ex ratione fori” – czując się pokrzywdzonym co do właściwości sądu; „limitatam ad diem vigesimam octavam Januarii anni praesentis 1735” – odroczoną do 28 stycznia bieżącego roku 1735; „prospiciendo integritati fortunae Principalis sui” – dbając o całość majątku swego pryncypała; „suum renovando dolorem” – ponawiając swą skargę; „tendendo via injuriarum” – zmierzając drogą krzywd; „appropriando fundum… per transgressionem limitum vexatorio modo” – przywłaszczając grunt przez przekroczenie granic w sposób uciążliwy; „quidquam lucrari” – coś zyskać.

Wiell. = Wielmożny; JmPan = Jegomość Pan; moderni Manifestantis = obecnego manifestanta (plenipotenta).

Fragmenty łac.: „Condescensionis” – zjazdu sądu na grunt (condescensio, oględziny); „obstantibus varijs juridicis rationibus praejudiciose” – mimo rozmaitych racji prawnych, ze szkodą; „Judex simul et vindex causae” – sędzia zarazem i mściciel sprawy; „favorabiliter Parti agendo” – działając przychylnie stronie; „remotis rationibus de Lege positiva illatis transcendentaliter formavit Actum Jurisdictionis Suae” – odrzuciwszy przytoczone racje z prawa stanowionego, z przekroczeniem uprawnień uformował akt swej jurysdykcji; „non concludendo” – nie kończąc; „per protestationes indubia provocando et ad damna non modica superinducendo Limitatione Sua hos Actus quodam modo abnegavit” – przez protestacje wyzywając i na niemałe szkody narażając, swą limitacją te akty niejako uchylił; „obviando Suo praejudicio tam ex vi Decreti … quam ex ratione Actus Condescensionis formati cum injuria et discrimine Fortunae” – zapobiegając swemu uszczerbkowi tak z mocy dekretu, jak z racji aktu zjazdowego sporządzonego z krzywdą i narażeniem majątku; „ne exinde aliquod inconveniens subsequatur” – aby stąd nie wynikła jakaś niedogodność; „de diligentia contra praenominatos Magnificos Inculpatos nomine quo supra iterum iterumque Manifestatur” – dla zachowania staranności przeciw wymienionym wielmożnym obwinionym imieniem jak wyżej raz po raz manifestuje się; „Salvaque manente hujus Manifestationis melioratione” – z zastrzeżeniem prawa do poprawienia tej manifestacji. Sąd kapturowy – sąd bezkrólewia (1733–1734). „Wiell.” – Wielmożny; „JmPan” – Jegomość Pan.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Stefan Daniłowicz Didkowski [?] (Dydkowski), w imieniu i z polecenia Michała na Łowkowie [?] Strybyła [?], cześnika nowogrodzkiego, złożył manifestację przeciwko Aleksandrowi Lenickiemu [?], staroście żytomierskiemu, oraz Michałowi Szczeniowskiemu [?], podczaszemu, sędziemu grodzkiemu żytomierskiemu i kapturowemu województwa kijowskiego. Nawiązując do dawnego procesu i wcześniejszych manifestacji, oświadczył, że starosta, dopuszczając się gwałtów w dobrach łowkowskich [?] i przywłaszczając grunty do starostwa żytomierskiego z przekroczeniem granic, pozwał jego mocodawcę do niewłaściwego w tej sprawie sądu kapturowego i uzyskał tam dekret kondescensji. Na zjazd sprowadził sędziego Szczeniowskiego, który, będąc stroną w sprawie, działał przychylnie dla starosty, nie zakończył czynności, odroczył ją limitą na 28 stycznia, lecz na ten termin nie przyjechał. Manifestant protestował przeciw dekretowi i aktowi kondescensji, zastrzegając dochodzenie praw mocodawcy. Koniec tekstu uszkodzony.

Nr w rękopisie: 37 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 180

1Manifestacya Urodz. JmPana Kruszyn[?]

2skiego Skarbnika Mścisławskiego

3przeciwko Urodz. JchMm Panom Korzys[?]

4kiemu Miecznikowi Parnawskiemu[?]

5y Korczewskiemu Lustratorom.

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca January Trzydziestego Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

9skiey Mości Owruckim Przedemną Janem Malew-

10skim[?] Lewkowskim[?] Namiesnikiem Podwoiewodz-

11twa Grodzkim Generałem Woztwa Kijowskiego: y

12Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi

13Comparens Personaliter Urodz. JmPan Wawrzyniec Kruszyn-

14ski[?] Skarbnik Mścisławski prospiciendo Omni-

15modæ integritati fortunæ Suæ ne aliquod

16exinde in post. subsequatur detrimentum So-

17lenniter naprzeciwko Urodz. JchMm Panom

18Kazimierzowi Korczewskiemu y Piotrowi Korzys[?]

19kiemu Miecznikowi Parnawskiemu[?] Lustratorom

20do Powiatu Owruckiego Anno Millesimo Septin-

21gentesimo Trigesimo Tertio Die Decima Octa-

22va Martij Laudo w Zytomierzu na Seymiku Con-

23vocationis Sancito obranym y postanowionym

24Marey[?] protestuie y manifestuie się in eum in

25frascriptum modum. Iż JchMość obwiniemi[?] bę-

26dąc wraz z Sobą Kollegami do Lustracyi cha-

27łup chłopskich wyż rzeczonego Powiatu Owruc-

28kiego na ktorą poprzysiągszy Sprawiedliwie Lustro-

29[reklamant:] wac.

k. 180v

1wa ktorey Przysiędze contraveniendo, memorati Ichmść

2obwinieni et Specie Urodz. JmPan Kazimierz Korcze-

3ski [?] Wiednych [?] Dobrach chłopow sua industria po u-

4mnieyszał, à w drugich nigdy nieznayduiących

5się poprzypisywał Osobliwie w Dobrach moderni

6Comparentis Dolitnym [?] Masiewiczach [?] y Innych

7Znac maiąc iakowyści rancor do teraznieyszego

8Manifestanta ausus est et temere Plumpold [?] nad

9pozwoloną sobie Zasłatyzę [?] Jego rekompensę extor-

10sye niemałe zyte [?] poczyniwszy Pewstki [?] od Lat kilku

11waluiące popisac chłopow nigdy w tych Dobrach

12nieznayduiących się Szemastes [?] in ruinam onych

13Ze dobrze y ad Lucem wydawszy Super realitatem

14czyli irrealitatem Swey Lustracyi poprzysięgę. Gdzie

15Wielm. Manifestans widząc takowe Jmści Obwinionego

16Inkonweniencye natychmiast poczynionym eius-

17dem Inculpati Iuramencie in praesentia omnium

18Manifestował się w czym memoratus Inculpatus erro-

19rem Sui uznawszy palam omnibus fassus est (Zem [?]

20się omylił) a potym coram hisce Actis in practica-

21bilem Actum Jmści Obwinionego opowiedziawszy

22deklarował Praemissa omnia in omni foro Jmści

23obwinionemu deducere nawet Iuramento si id

24Iuris necessitas exegerit) comprobare Oo [?] tedy

25wszystko ut Praemissum est. idem manifestans ra-

26tionem Praemissorum omnium iterum iterumq; con-

27tra eosdem Praenominatos Inculpatos queritur Ma-

28nifestaturq; prosząc hanc Manifestationem

29Actis connotari co y Otrzymał. Wawrzyniec

30Przyszmski [?] Skarbnik Mścisławski. mp.

31[reklamant:] Manifestacya

Objaśnienia i tłumaczenia

comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; prospiciendo omnimodae integritati fortunae suae ne aliquod exinde in posterum subsequatur detrimentum – mając na względzie całkowitą nienaruszalność swego majątku, aby stąd w przyszłości nie wynikła jakaś szkoda; solenniter – uroczyście.

Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Tertio Die Decima Octava Martij – roku 1733 dnia 18 marca; Laudo Convocationis sancito – uchwałą sejmiku konwokacyjnego; in eum infrascriptum modum – w niżej opisany sposób.

Lustratorowie – urzędnicy powołani do spisu (lustracji) dymów chłopskich na potrzeby podatku; „Parnawski” – zapewne miecznik parnawski (pernawski, tytularny urząd inflancki), odczyt niepewny.

contraveniendo – wbrew postępując; memorati – wspomniani; moderni comparentis – obecnie stawającego; ausus est et temere – ośmielił się i lekkomyślnie; ad lucem – na jaw; super realitatem czyli irrealitatem – co do prawdziwości lub nieprawdziwości; in praesentia omnium – w obecności wszystkich; errorem sui uznawszy palam omnibus fassus est – uznawszy swój błąd, publicznie wobec wszystkich wyznał; coram hisce actis – przed niniejszymi aktami; impracticabilem actum – czyn niedopuszczalny; praemissa omnia in omni foro deducere … si id iuris necessitas exegerit … comprobare – wszystko powyższe w każdym sądzie dowieść, a nawet przysięgą, jeśli wymagać tego będzie potrzeba prawna, potwierdzić; iterum iterumque contra eosdem praenominatos inculpatos queritur manifestaturque – raz jeszcze przeciw tymże wymienionym obwinionym skarży się i manifestuje; hanc manifestationem actis connotari – aby tę manifestację wpisano do akt; mp. – manu propria, własnoręcznie.

Streszczenie

30stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Malewskim [?] Lewkowskim [?], Wawrzyniec Kruszyński [?], skarbnik mścisławski, złożył manifestację przeciwko Kazimierzowi Korczewskiemu i Piotrowi Korzyskiemu [?], miecznikowi parnawskiemu [?], lustratorom powiatu owruckiego, obranym na sejmiku konwokacyjnym w Żytomierzu 18 marca 1733 r. Zarzucił, że wbrew złożonej przysiędze lustratorzy, a zwłaszcza Korczewski, w jednych dobrach zaniżali liczbę chłopów, a w innych dopisywali nieistniejących, w szczególności w dobrach manifestanta Dolitne [?] i Masiewicze [?], z niechęci do niego. Gdy manifestant zaprotestował przy składaniu przez Korczewskiego przysięgi na lustrację, ten publicznie przyznał, że się omylił. Manifestant zadeklarował gotowość dowiedzenia tego w każdym sądzie, w razie potrzeby przysięgą; podpisał się jako Wawrzyniec Przyszmski [?], skarbnik mścisławski.

Nr w rękopisie: 38 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 181

1Manifestacya Urodz. JmPana Łazarskiego

2przeciwko Urodz. Jchm. Panom Przeciałom

3Małżonkom Szczerzyckim Oycu y Matce.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Czwartego,

5Miesiąca January, Trzydziestego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mo-

7sci Owruczu Przedemną Janem Walewskim Lewkow-

8skim [?] Namiesnikiem Podwoiewodztwa Grodzkim Gene-

9rali Wdztwa Kijowskiego: y Xięgami ninieyszemi

10Grodzkiemi Kijowskiemi. Comparens personaliter Urodzo-

11ny JmPan Kazimierz Łazarski swym Urodzoney

12JeyMości Pani Elżbiety z Przeciaków Małż. swey Imie-

13niem quam primum Acta praesentia adire mogł tak

14zaraz providendo omni modo Securitati et Indemni-

15tati Fortunae Suae Summo cum dolore coram his-

16ce Actis naprzeciwko Wiell. Jchm. Panom Piotro-

17wi y Zofiy z Epimachowiczow [?] Przeciakom Mał-

18żonkiem Szczerzyckim Oycu y Matce swiadomy

19Manifestuie y protestuie się in eum infrascrip-

20tum modum. Iż w Intercyzie Ślubney Między

21Wiell. Jchmći Pany Piotrem y Zofiey z Epimachowi-

22czow Przeciakami Małżonkami Szczerzyc. Oycem

23y Matką z Jedney, a Urodz. Jchm. Pany Kazimie-

24rzem y Elżbietą z Przeciakow Łazarskiemi Zięciem

25y Corką z drugiey Strony w Jędrzejowce Anno

26Millesimo Septingentesimo Trigesimo Tertio

27Die Octava Octobris Spisaney et ad Acta Castrensia

28Kijovien. Anno praesenti Millesimo Septingen-

29tesimo Trigesimo Quarto Die Trigesima Janua-

30rij przez teraznieyszego Comparenta podaney

31ktorą nazmaczoną Summę Złł. Poll. Czterysta

32[reklamant:] wypo-

k. 181v

1wgotowiźnie teraznieyszemu Manifestantowi An

2te Terminum Nuptialem á Drugą zas post Termi

3num Złł Poll Sześć set. na Dobrach Szemetycy [?] y In

4nych na ktore et Documenta Eodem Bonis Servi

5entia dac deklarowali sie, In post, Ichmość obwi-

6nieni Contraveniendo in omnibus punctis tey

7ze Intercyzie ani Summy Złł. Sześć set. tąz In

8tercyzą (de Actu et Data in se Sonanti:) nazna

9czoney nieoddali ani Documentow na tęz Sum

10mę wedlug deklaracyi swoie nieremonstrowa

11li ani tez ad manus teraznieyszemu Comparen

12towi nieoddali interim pozzedszy [?] Sub dole z te

13razniejszym Comparentem iako mniey Prawo

14rozumieiącym á dawszy mu Złł Poll. Trzysta non

15in vim Dotis Sed in vim wyprawy z trasią [?] we

16wszytkich praktykuie, a potym na tez Summę Złł.

17Poll. Trzysta ktorą w Wyprawie dali varijs modis

18et obligationibus Suis na tymze Comparencie

19Kwit wymogli atak Modernus Manifestans

20iako minus Sciens Prawa Ichmość obwinionych

21w teyze Intercyzie kwitowal, á gdy potym po

22strzegszy się teraznieyszy Comparens że Ichm.

23obwinieni na zgubę moderni Manifestantis

24to uczynili, tak zaraz de nullitate ac invali

25ditate in omni Foro tego Kwitu iterum ac ite

26rum contra eosdem Praenominatos Inculpatos

27queritur manifestaturq; zostawuiewszy [?] So

28bie Salwę de in omni Foro de hoc Iure

29agere praesentem vero actis connota

30ri prosit co y otrzymał. Kazimierz

31Łazarski [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; quam primum Acta praesentia adire mógł – skoro tylko mógł przystąpić do niniejszych akt; providendo omni modo securitati et indemnitati fortunae suae summo cum dolore coram hisce actis – starając się wszelkimi sposobami o bezpieczeństwo i nienaruszalność swego majątku, z największym żalem przed niniejszymi aktami; in eum infrascriptum modum – w niżej opisany sposób; Anno 1733 die octava Octobris – 8 X 1733; ad acta castrensia Kioviensia anno praesenti 1734 die trigesima Januarii – do akt grodzkich kijowskich dnia 30 I 1734.

Złł. Poll. – złotych polskich; Wdztwa – województwa; Małż. – małżonki/małżonkami.

Ante terminum nuptialem – przed terminem ślubu; post terminum – po terminie; et documenta eodem bonis servientia – i dokumenty służące tymże dobrom; contraveniendo in omnibus punctis – sprzeciwiając się we wszystkich punktach; de actu et data in se sonanti – o akcie i dacie w niej brzmiącej; ad manus – do rąk; non in vim dotis sed in vim wyprawy – nie tytułem posagu, lecz tytułem wyprawy; varijs modis et obligationibus suis – różnymi sposobami i zobowiązaniami; modernus manifestans – obecny manifestant; minus sciens – mniej świadomy; de nullitate ac invaliditate in omni foro – o nieważności przed każdym sądem; iterum ac iterum queritur manifestaturque – raz po raz skarży się i manifestuje; praesentem vero actis connotari petit – niniejszą zaś prosi wpisać do akt. Złł. Poll. – złotych polskich.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Walewskim Lewkowskim [?], Kazimierz Łazarski, w imieniu własnym i żony Elżbiety z Przeciaków, złożył manifestację przeciwko teściom, Piotrowi i Zofii z Epimachowiczów [?] Przeciakom Szczerzyckim. Oświadczył, że w intercyzie ślubnej, spisanej w Jędrzejówce [?] 8 października 1733 r. i podanej przez niego do akt grodzkich kijowskich 30 stycznia 1734 r., teściowie zobowiązali się dać mu 400 zł pol. gotówką przed ślubem oraz 600 zł pol. po ślubie, zapisanych na dobrach Szemetycze [?], i wydać dokumenty tych dóbr. Nie oddali jednak 600 zł ani dokumentów, a dawszy mu podstępnie 300 zł nie jako posag, lecz jako wyprawę, wymogli na nim, jako nieznającym prawa, pokwitowanie z intercyzy. Manifestant zaprotestował o nieważność tego kwitu, zastrzegając dochodzenie sprawy w każdym sądzie.

Nr w rękopisie: 39 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 182

1Manifestacya Wiellm. JmPana Nikodyma Kazi-

2mierza Worończa Chorążego Owruckie-

3go Staroty Ostrzskiego Podwoiewodzego Są-

4dowego Grodzkiego Wdztwa Kijowskiego

5Sufraganika [?] Woysk JKmości y Rzpltey

6p[rzeciw]ko Wiellm. JmPanu Piotrowi na Ryszko-

7wie [?] Worończowi Stoln. Bracław. y Jnnym.

8Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

9Miesiąca Januarij Trzydziestego Dnia

10Na Vrzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

11Mości Zytomierzu Przedemną Janem Walewskim

12Lewkowskim [?] Namiestnikiem Podwoiewodztwa

13Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego: y Xię-

14gami Niniejszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Compa-

15rens personaliter Wiellm. JmPan Nikodym Kazimierz

16na Szumsku Woronicz Chorąży Owrucki Starosta

17Ostrzski, Podwoiewodzy Sądowy Grodzki Wdztwa

18Kijowskiego Sufraganik [?] Woysk Jego Krolewskiey

19Mości y Rzpltey Marszałek Konfederacyi Wdztwa

20Kijowskiego iak prędko dowiedział się o Mani-

21festacyi przeciwko sobie Comparenta od Niżey

22Mianowanego Jegomości Swym y Brata swego

23w Grodzie Kamienieckim Anno Millesimo Se-

24ptingentesimo Trigesimo Tertio Feria Secunda

25in Crastino Festi Conversionis Sancti Pauli

26Apostoli podaney iakoby Dział invaliduiącey,

27tak zaraz Obviando tey napaśliwey Preten-

28syi żadney w sobie istoty niemaiącey solen-

29nie przeciwko Wiellm. JmPanu Piotrowi na Ry-

30[reklamant:] szkowie

k. 182v

1szowie Worontowi [?] Stolnikowi Bracławskiemu

2Swym y Wielm. JmPana Jozefa na Rzyszowie [?]

3Woronicza Podczaszego Owruckiego Bratu Swego

4Manifest bez fundamentu bardzo [?] impetu, illicito

5exemplo podaiącemu, Reprodukował [?] y Manifesto-

6wał się takowym Sposobem y Oto, Iż Ichmc

7Obwinieni wiedząc otym dobrze że Dobra po

8Antecessorach tak Manifestantis iako y Ichmc

9obwinionych pozostałe à Varijs Creditoribus

10zroznemi długami były obciążone poreymowa-

11ne od roznych pogranicznikow wGruntach po

12krzywdzone, Osiadłości wSobie niemaiące Ato

13liż przyszedszy ad perfectam Aetatem ex ma-

14tura deliberatione non praecipitanter czyniąc

15udali się do Podziału Dobr iakos ex beneplaci-

16to Dobra ktore wOsiadłość y obszyrność obfitsze

17y Znacznieyszy Prowent czyniące, nie obciążo-

18ne, te sobie Pobrali potym Zapisy Działowe,

19poczyniawali [?], Prowenta przez czas niemały ‒

20daleko większy nad Prowent Comparentis ‒

21Wybierali, potym Zapisy Donacye naroźne

22Dobra poczynili porezygnowali, Sam zaś Wielm.

23JmPan Nikodym Woronicz Chorąży Owrucki

24Starosta Ostrzeski [?] z Swego Działu iedno Długi

25poznosił druga Poddanych poprowadzał po-

26osadzał Niektorych Iuramentami evinkował

27nie ktorych pokupił Grobli pozaymował [?] Rudni [?]

28Młyny Dwory Zamki Swoim własnym Kosztem

29y Staraniem wystawił, grunta przez roznych Ich

30mcow porabierane Sanguinolenter rekuperował,

31Kondescensye nietylko z Possessorami ale y gra-

32[reklamant:] niczne

k. 183

1niczne Wielkim Kosztem y Staraniem z pogranicznę-

2mi Dziedzicami expedywał Sprowadzał Map-

3py przez Sprowadzonych Jeometrow decidował,

4y Wielkim Kosztem Dobra restaurował, rekupe-

5rował, powykupował, do piero Ichmćiow Obwi-

6nieni a bardziey Sam Wiell. JmPan Stolnik

7Bracławski Manifestantow Stryieczno rodzony

8mietał [?] przez racyą słusznośći iako przez Oka-

9zyą Zazdrośći Manifest. ac si de nullitate Dzia-

10ła rite et legitime in perfecta aetate na-

11stąpionego Zadney prawdy ani Sprawiedli-

12wośći w Sobie niemaiący, Szczegulnie pro-

13pter unicam Pretensionem ufundowany po-

14dał, à Zatym Wiell. Komparent. de nullitate

15wysz pomienionego Manifestu iterum, iterumq

16Manifestatur. Salva manente melioratione

17per aliam faciendam vel porcitatione [?] redendas [?]

18correctione hanc vero brevi scriptam Mnie

19Urzędu oprzyięcie do akt prosił co y otrzy-

20mał. Nikodym Kazimierz Nakwaski [?] Wo-

21rowicz [?] CO. S. O. G. W. K. P. S. P. W. A. mp. Woł. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Tertio Feria Secunda in Crastino Festi Conversionis Sancti Pauli Apostoli – roku 1733 w poniedziałek nazajutrz po święcie Nawrócenia św. Pawła Apostoła (26 I 1733); Obviando – zapobiegając; Stoln. Bracław. – stolnik bracławski.

W rękopisie forma nazwiska bliższa „Woronicz”; tytuł „Sufraganik” niepewny (być może „Pułkownik”).

illicito exemplo – „niegodziwym przykładem”; à Varijs Creditoribus – „przez rozmaitych wierzycieli”; ad perfectam Aetatem ex matura deliberatione non praecipitanter – „doszedłszy do pełnoletności, po dojrzałym namyśle, nie pochopnie”; ex beneplacito – „według upodobania”; Comparentis – „stawającego (manifestanta)”; Iuramentami evinkował – „przysięgami wywodził (odzyskiwał)”; Sanguinolenter rekuperował – „krwawo (z wielkim trudem) odzyskiwał”; Kondescensye – zjazdy graniczne. Numer karty odczytany z marginesu „182b”.

Ichmćiow – Ichmościów; Wiell. – Wielmożny; Komparent – stawający przed urzędem.

ac si de nullitate … – „jakoby o nieważności działu prawnie i zgodnie z prawem w pełnoletności dokonanego”; propter unicam pretensionem – „z powodu jednej pretensji”; de nullitate … iterum iterumque manifestatur – „przeciw nieważności … raz po raz protestuje”; salva manente melioratione per aliam faciendam vel … correctione – „z zastrzeżeniem poprawy przez inną [manifestację] do wniesienia lub korekty”; hanc vero brevi scriptam – „tę zaś krótko spisaną”.

Ciąg skróconych tytułów po nazwisku podpisującego (CO. S. O. G. W. K. P. S. P. W. A.) nierozwiązany.

Streszczenie

30stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Janem Walewskim Lewkowskim [?], Nikodem Kazimierz na Szumsku Woronicz, chorąży owrucki, starosta ostrzycki [?], podwojewodzi sądowy grodzki województwa kijowskiego i marszałek konfederacji województwa kijowskiego, złożył manifestację przeciwko stryjecznemu bratu Piotrowi na Ryszkowie [?] Woroniczowi, stolnikowi bracławskiemu, działającemu w imieniu własnym i brata Józefa, podczaszego owruckiego. Odpowiadał na ich manifest, podany w grodzie kamienieckim 26 stycznia 1733 r., podważający ważność działu dóbr. Oświadczył, że dział dokonano po osiągnięciu pełnoletności i po namyśle, a obwinieni wybrali sobie dobra lepiej zaludnione, nieobciążone i bardziej dochodowe, czerpali z nich przez długi czas większe dochody i rozporządzali nimi zapisami i donacjami. On sam ze swego działu spłacał długi, osadzał poddanych, wystawił własnym kosztem groble, rudnie, młyny, dwory i zamki, odzyskiwał zajęte grunty i przeprowadzał kosztowne zjazdy graniczne z udziałem geometrów. Uznając manifest obwinionych za bezpodstawny i wynikły z zazdrości, zaprotestował o jego nieważność.

Nr w rękopisie: 40 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 183

1Prezenta Wota w Sprawie

2Wiellgo JmPana Steckiego Cześni-

3ka Smolenskiego

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Czwartego,

5Miesiąca Januarij Trzydziestego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

7skiey Mći Zytomierzu Przedemną Wawrzyncem

8[reklamant:] Walew[…]

k. 183v

1Walenskim Lewkowskim Namiesnikiem protunc

2Podwojewodztwa Grodzkim Generału Woiewodztwa

3Kijowskiego y Xięgami nineyszemi Grodzkiemi

4Kijowskiemi. Comparens personaliter Wiell.

5JmPan Tomasz Stecki Czesnik Smolenski

6przez manifestatione woła Sierscią Ryzego Stare

7go u pewnym długu u Roboczego Wasyla podda

8nego Chuszanskiego [?] W.W. JmćPanow Lenieckich [?] Sta

9rostow Zytomirskich wziętego na Urzędzie prezento

10wały otaxemmie Urzędu prosił ataż Ja urząd annu

11endo affectacyi Comparentis Woznego y Generała

12opatrznego Teodora Dolszczenka [?] ad Taxandum

13przydałem ktory in praesentia Urzędu JchMciow Pa-

14now Barylego Urbanowskiego Teodora Rederyca [?]

15pomienionego we dto Ptto [?] co taxował pełtorey Talie [?]

16idem Comparens tegoz Woła ex Sequestro offeii wyz

17czywszy Urząd nineyszy z wyrzezenia onego kwito

18wał prosząc hoc totum actis praesentibus connotari co

19y trzymał Tomasz Stecki Cesnik Smolenski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Wiellgo – Wielmożnego; JmPana – Jegomości Pana; Mći – Mości.

Numer 40 według bieżącej numeracji roku 1734.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; ad taxandum – do oszacowania; in praesentia – w obecności; ex sequestro – z zajęcia (aresztu); hoc totum actis praesentibus connotari – aby to wszystko zapisano w niniejszych aktach; mp – manu propria, własnoręcznie.

Data i miejsce czynności na poprzedniej stronie; namiestnikiem był Wawrzyniec Waleński Lewkowski.

Streszczenie

30stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Waleńskim Lewkowskim, Tomasz Stecki, cześnik smoleński, przedstawił urzędowi rudego, starego wołu, zabranego za pewien dług roboczemu Wasylowi, poddanemu chuszańskiemu [?] starostów żytomierskich Lenieckich [?], i poprosił o jego oszacowanie. Urząd przydał woźnego generała Teodora Dolszczenkę [?], który w obecności Bazylego [?] Urbanowskiego i Teodora Rederyca [?] oszacował wołu na półtora talara [?]. Stawający odebrał wołu z sekwestru i pokwitował urząd z jego wydania.

Nr w rękopisie: 41 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 183v

1Manifestatio JWiell JmćXiędza Szeptyckiego

2ArcyBiskupa Metropolity Kijowskiego przeciwko

3[skreślone: przeciw] Wiell [?] Urzędnikom y Innym

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca January Trzydziestego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim Miescie Jego Krolewskiey Mci Owru

7czu przedemną Wawrzyncem Walenskim Lewkowskim

8Namiesnikiem protunc Podwoiewodztwa Grodzkiego

9Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami Nineyszemi Grodzk.

10[reklamant:] Kijows.

k. 184

1Kijow. Comparens per Vrodzony JmPan Stefan Wysocki [?]

2wielką krzywdę przedawaniu Taryffą czy według

3Lustracyi, czyli nieuważaiące oneyże Año Millesimo

4Septingentesimo Trigesimo Quarto w Owruczu uformo-

5waney Dobr Metropoli Kijow. należących, ktory dal-

6szy zabiezyc Jmieniem et ex Comisso JW. JmX. Szep-

7tyckiego Arcy Biskupa Metropoli Kijow. y całey

8Rusi tudziez y Ur. JmPana Jana Szeptyckiego Podczasz.

9Trembowel. Possessora Dobr Metropolitanskich Ta-

10ryffą obciązonych solenniter przeciwko WW. JchmM. PP.

11Vrzędnikom doukładania y formowania z Lustra-

12cyi przez JchmM. PP. Lustratorow przysięgły uczynioney Taryf-

13fy Vrzędu Kijow. deputowanym, iako y Vrodzo. JchmM. PP. Lustra-

14torem tegoż Vrzędu świadczył y manifestował się, że iż

15Dobra Metropolitanskie w Vrzędzie Kijow. Powiatow wszytkich

16trzech Kijow. Zytom. y Owr. leżące niewiedzie quarationi [?]

17czyli malevolentia JchmM. PP. Lustratorow, lubo przysięgłych

18oycach Dobr ex aliquo odio in oppressionem ubogich ludzi

19Poddanych pliwe [?] osiadłem lustruiących y notuiących

20przeciwko wszelkiey prawdzie y słuszności, czyli też JchmM. PP.

21Delegatow aliàs Taryffę formuiących

22quod

23ad odium ad Spiritualia maiących znaczniey Taryffą ob-

24ciązone, że mało nie wszytkich Dobr Chałup Dym podwi-

25ście Chałup wchodzących poliłka [?] poddawano przez ktore

26obciązenie Taryffą ludzi wkodzy [?] ido podczas teraznie-

27yszey revolucyi znaczna ponosić muszą oppressyą, Dobra

28[reklamant:] Metropolitanskie

k. 184v

1Metropolitanskiu nad samą słuszność prekładowani ja-

2ko y inszych Ichmów natenczas samo akklamujących czyni

3leż tak contestaciones a inney Ichmów Dobra wielkie ma-

4ią przez wiele chałup gdzie może być Trzydzieści to trzy

5gdzie Pięćdziesiąt tam pięć tylko kładzie tylko polozo folgi Wszy-

6znacza ponosząc krzywdę ktorey dalsze chcąc zabieżu [?]

7y prawnie czynić iako nieznośney windykować co wszytko

8ut Supra idem Comparens tam quo Supra iteratoque pro-

9testowawszy się ofiarował prawnie czynić a teraz zosta-

10wiwszy salva melioratione prout hanc querelam Actis in-

11scribere co y otrzymał Stefan Wychowski [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifestatio – manifestacja (protest wniesiony do akt); protunc – ówczesny. Owrucz – dziś Owruch (Ukraina), obw. żytomierski.

Szeptycki – Atanazy Szeptycki, unicki metropolita kijowski (1729–1746).

Comparens – stawiając się (osobiście); ex Commisso – z polecenia; solenniter – uroczyście; Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quarto – roku 1734; malevolentia – nieżyczliwość; ex aliquo odio in oppressionem – z jakiejś nienawiści na uciemiężenie; ad odium ad Spiritualia – z niechęci do (dóbr) duchownych; quod – że. Taryfa – rejestr podatkowy (dymów) według lustracji. Arcybiskup metropolita kijowski – Atanazy Szeptycki, metropolita unicki.

„ut supra idem comparens tam quo supra iteratoque” – jak wyżej, tenże stawający, jak wyżej, ponownie; „salva melioratione … Actis inscribere” – z zastrzeżeniem poprawy (manifestacji) wpisać do akt; mp = manu propria.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Waleńskim Lewkowskim, Stefan Wysocki [?] (w podpisie: Wychowski [?]), w imieniu i z polecenia arcybiskupa Szeptyckiego, metropolity kijowskiego i całej Rusi, oraz Jana Szeptyckiego, podczaszego trembowelskiego, posesora dóbr metropolitalnych, złożył manifestację przeciwko urzędnikom deputowanym do układania taryfy podatkowej na podstawie lustracji oraz przeciwko lustratorom urzędu kijowskiego. Zarzucił, że w taryfie sporządzonej w Owruczu w 1734 r. dobra metropolitalne leżące w trzech powiatach – kijowskim, żytomierskim i owruckim – z nieżyczliwości lub niechęci do dóbr duchownych zostały nadmiernie obciążone, niemal wszystkie chałupy policzono jako dymy, co w czasie obecnej rewolucji naraża poddanych na ucisk, podczas gdy w dobrach innych właścicieli zamiast trzydziestu chałup wpisywano trzy, a zamiast pięćdziesięciu pięć. Manifestant zapowiedział dochodzenie krzywdy prawem. Tekst miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 42 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 184v

1Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

2Miesiąca January Trzydziestego Dnia.

3Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew. Mci Ow-

4ruczu Przedemną Wawrzyńcem Ualiwskim [?] Lio-

5kowskim [?] namiesnikiem pptunc Podwoiewodz. Grodz.

6Kiio. Urzędu Kiiowsk. y Xięgami Niniejszemi Grodz.

7Kiiows. Comparens personaliter Urodz. JmPan Władysław Łu-

8niecki Swoim y Urodz. JeyMci Pani Maryanny z An-

9gelich [?] z Sedakowskich [?] Łunieckiey Mał. Swey imie-

10niem praecavendo omnimodae indemnitati, saeu [?]

11integritati Fortunae et substantiae Suae nec aliquid

12[reklamant:] Imposter[?]

k. 185

1Inposterum patianter Iacturum solenniter ad acta

2Stanowszy praesentia solenniter skarży y mani-

3festuie się przeciw Wiell. JchmWw. PP. Janowi y Ga-

4lomey [?] z Ledochowskich Potockim Podstol. Kiiow.

5małż. w ten sposob y o to. Iż JchmWw. obwinieni [?]

6ni assekuruiąc się manifestantom Zapisem Inter-

7cyzy Slubney między temiż obwinionemi a

8JchmWw. manifestuiącymi się w sukcessii [?] Anno

9Currenti Millesimo Septingentesimo Vigesimo Quin-

10to D. Vigesima Secunda Februarij post nupti-

11as extradere [?] Manifestantibus Mille Florenorum

12Polonicalium y też samą Inskrypcyą swoią

13kontraktowe przed Slubną zaraz Stanowszy

14acta Castrensia Capitanealia Luceoriensia pro ma-

15iori fide roborować albo nie w oddaniu prze-

16rzeczoney Summy Tysiąca Złł. Poll. Dobra swo-

17ie Dziedziczne w Wdztwie Kiiow. a Powiecie Owr-

18ruckim leżące Wies Niedachowka [?] z Rudnią

19do wytrzymania modo arendatorio Tysiąca

20Złł. Poll. na Rok ieden puścić assekurowali

21Jako taż Intercyza et acta et data Clausu-

22lis atq. lingamentis clarius in se enarrat Jch-

23moście Obwinieni w wszelkich punktach wspom-

24nianego kontraktu y Intercyzy Slubney

25uprzeciwiwszy się Manifestantom wyżpo-

26mienioney Summy Tysiąca Złł. Poll. nie oddali

27[reklamant:] iuxta

k. 185v

1iuxta oploquentiam ejusdem Contractus ad

2roborationem do Grodu Łuckiego niestaneli

3Dobr do wytrzymania wspomnionych Dzier-

4żawki nieprzypuscili a przezto do szkod Praw-

5nych Manifestantow przyprawili o co wszyst-

6ko de praemissis omnibus idem manifestans adque

7Protestans suo et eiius supra uxoris sue no-

8mine quam solenissime manifestatur protesta-

9turque prosząc mie Urzędu o przyięcie oney Sal-

10va si necessitas juris exigerit per aliam lati-

11onem vel Citationes edendas hanc actis

12connotari prosit co y otrzymał Władysław

13Kuniecki [?] mpp Maryanna z Anidy [?] Kuniecka [?]

14[parafa urzędowa, duży ozdobnik zamykający]

Objaśnienia i tłumaczenia

pptunc = pro tunc (ówczesnym); „praecavendo omnimodae indemnitati … integritati Fortunae et substantiae Suae” – zabezpieczając całkowitą nienaruszalność swego majątku i mienia; Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina).

Inposterum patianter iacturum – „którzy w przyszłości mogą ponieść szkodę”; solenniter – uroczyście; Anno Currenti … 1725 D. 22 Februarij – „roku bieżącego 1725 dnia 22 lutego”, post nuptias – po ślubie; Mille Florenorum Polonicalium – tysiąc złotych polskich; acta castrensia capitanealia Luceoriensia pro maiori fide roborować – wpisać dla większej wiary do akt grodzkich starościńskich łuckich; modo arendatorio – na prawach dzierżawy; et acta et data clausulis atque lingamentis clarius in se enarrat – wyraźniej opisuje w swych klauzulach i postanowieniach. Podstol. Kiiow. – podstoli kijowski; Złł. Poll. – złotych polskich. Data manifestacji niewidoczna na tej stronie.

iuxta oploquentiam (właśc. obloquentiam) ejusdem Contractus ad roborationem – zgodnie z brzmieniem tegoż kontraktu dla jego umocnienia (wpisania do ksiąg).

de praemissis omnibus idem manifestans atque protestans suo et eius supra uxoris suae nomine quam solennissime manifestatur protestaturque – o wszystko powyższe tenże manifestant i protestujący w imieniu swoim i swej wyżej wymienionej żony jak najuroczyściej manifestuje się i protestuje.

salva, si necessitas juris exegerit, per aliam lationem vel citationes edendas, hanc actis connotari petiit – z zastrzeżeniem, jeśli potrzeba prawna tego wymaga, innego wniesienia lub wydania pozwów, prosił o zapisanie jej (manifestacji) do akt.

mpp – manu propria, własnoręcznie.

Numer na marginesie górnym („185”, z dopiskiem „36” [?]) – prawdopodobnie dawna foliacja.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30stycznia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Waliwskim [?] Liokowskim [?], Władysław Łuniecki, w imieniu własnym i żony Marianny z Angelich [?] z Sedakowskich [?], złożył manifestację przeciwko Janowi i Galomei [?] z Ledochowskich Potockim, podstolim kijowskim. Oświadczył, że obwinieni w intercyzie ślubnej (datowanej w tekście „roku bieżącego 1725, 22 lutego”) zobowiązali się wypłacić manifestantom po ślubie 1000 zł pol. i umocnić ten zapis w aktach grodzkich łuckich, a w razie niewypłacenia sumy – oddać im w dzierżawę na rok swoją dziedziczną wieś Niedachówka [?] z rudnią w powiecie owruckim za te 1000 zł. Obwinieni nie wypłacili sumy, nie stawili się w grodzie łuckim dla umocnienia kontraktu i nie dopuścili manifestantów do dzierżawy, narażając ich na szkody; manifestant uroczyście zaprotestował, zastrzegając dalsze kroki prawne.

Nr w rękopisie: 43 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 186

1Manifestacya simul cum Juramento Sławetne

2go Iwana Hołowni Mieszczanina Cudnowskie

3go de diligentia uczyniona

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Czwartego,

5Miesiąca Februarij, Pierwszego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey

7Mosci Owruczu, Przedemną Ianem Walewskim

8Lewkowskim [?] Namiesnikiem Grodzkim Generatu Wo

9iewodztwa Kijowskiego y Xięgami ninieyszymi Grod

10Kijowskimi Comparens per Sławetny Iwan Hołow

11nia Mieszczanin y obywatel Miasta Cudnowa Jas

12nie Oświeconego Xiążęcia JMci Ianusza Sanguszka

13Ordynata Ordynacyi Ostrogskiey stosuiąc się do Pier

14szego Manifestu Intuitu zawsze wypełniaiącego Po

15datkow azc [?] Ante Calamitatem Kluczu Cudnowskim y

16w Miescie Miropolu Wpiatce [?] y Wsi Ganuspolu [?] tudzież

17Romanowce [?] Iakotez Wilsku [?] przez dopuszczenie

18od Pana Boga naznaczonego Ogniem pogorzenia

19Winnic y Kotłow Dwa więcey tych Dobra nieznay

20duie się tylo W Cudnowie Winnic Trzy ktorych

21w ktorych Winnicach kotłow Zydowskich Dzie

22więc a Dziesiąty Dworski w Miropolu Winnica

23Jedna Kotłow Zydowskich Trzy y Czwarty Dwor

24[reklamant:] ski

k. 186v

1Dworski w Pannuspolu Jeden Zydowski, w

2Wilsku Jeden Zydowski przeto yz nec plus nec mi-

3nus wynayduie się ani stante Lustratione nie wy-

4naydowało się to tylko swego nie popogorzeniu

5Winnic Sola Rudera pierwszka [?] znaydowała się czas

6ad hocce Tempus nad wyzwyrażonych liczbę ani

7iest ani niema obroc [?] burtakow co na piwo co iest

8w Cudnowie Cztery, w Miropolu Dwa w Romano-

9wce Jeden w Piątce Jeden y to chiba w nie dwu

10Dziesięć Piwa warzą do verificationem om-

11nium tenze Jwan Hołownia cum attinentijs

12Cudnowa o przydania Woznego y generała Wda

13Kijowsk. o pewnego [?] Antoniego Bieleckiego prosił

14y domawiał się do słuchania Juramentu a tak ni-

15nieyszy Urząd Annuendo onego Affectatione

16w tym wyrazonego Woznego przydał. Ktory to dla

17w tym wyrazonego [?] Jwan Hołownia in prezencya Woznego y wie-

18dętny [?] Jwan Hołownia in prezencya ... [?]

19lu Szlachty na ten czas w Kancellaryi będących Ju-

20rament wykonał w te Słowa. Ja Jwan przysię-

21gam Panu Bogu wszechmogącemu w Troycy Swię-

22tey Jedynemu, [skreślone: powieciani] Woznego Przysięgał [?]

23wyraziwszy [?] w Dobrach [?] mnieyszych [?] Winnic y Kot-

24łow nad wyzwyrażoną liczbę nie wynayduie

25się y pod czas Constructij nie wynaydowało

26się tak mnie Panie Boże dopomoż a męką [?]

27Ktory po wykonaniu Juramentu do Xiąg niniey-

28szych o przyięcie prosił Co y otrzymał.

29Jwan Hołownia

30pisac nieumieiący +++

31[reklamant:] Ja [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

simul cum Juramento – wraz z przysięgą; de diligentia – o dopełnieniu obowiązku; Comparens per[sonaliter] – stawiwszy się osobiście; Intuitu – ze względu na; Ante Calamitatem – przed klęską (pożarem).

Cudnów – dziś Czudniw (Ukraina, obw. żytomierski); Miropol – Myropil nad Słuczą; Ordynacja Ostrogska w posiadaniu Janusza Sanguszki.

Fragment przysięgi (juramentu) w sprawie lustracji winnic (gorzelni) i kotłów browarnych w dobrach cudnowskich; linie 16–17 wyraźnie zdublowane/niepewne w odczycie.

stante Lustratione – w czasie lustracji; ad hocce tempus – do tego czasu; ad verificationem omnium – dla poświadczenia wszystkiego; cum attinentijs – z przynależnościami; annuendo affectationi – przychylając się do żądania; Sola Rudera – same ruiny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

1lutego 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem grodzkim Janem Walewskim Lewkowskim [?], Iwan Hołownia, mieszczanin i obywatel Cudnowa, miasta księcia Janusza Sanguszki, ordynata ostrogskiego, nawiązując do wcześniejszego manifestu, oświadczył, że po pożarze w kluczu cudnowskim (Miropol, Piątka, Ganuspol [?], Romanówka [?], Wilsk [?]) nie ma więcej winnic i kotłów, niż wykazał: w Cudnowie trzy winnice z dziewięcioma kotłami żydowskimi i jednym dworskim, w Miropolu jedna winnica z trzema kotłami żydowskimi i jednym dworskim, w Pannuspolu [?] i w Wilsku po jednym kotle żydowskim, a piwo warzy się w Cudnowie w czterech miejscach, w Miropolu w dwóch, w Romanówce i Piątce w jednym. Na jego prośbę urząd przydał woźnego generała Antoniego Bieleckiego, w którego obecności i przy szlachcie Hołownia złożył przysięgę, że winnic i kotłów nie ma ponad podaną liczbę i nie było ich w czasie lustracji. Jako niepiśmienny podpisał się krzyżykami. Tekst miejscami zdublowany i niepewny.

Nr w rękopisie: 44 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 187

1Prezentatya rożnych Rzeczy

2Pos Fata Wiell. JmPani Rudnie-

3kiey Cesnikowey Owruckiey.

4Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Februarij Pierszego Dnia.

6NA Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Kro-

7lewskiey Mści Owruczu Przedemną Janem Wa-

8lewskim Lewkowskim [?] Namiesnikiem Grod. Genera-

9lewskim [?] Wieiewod. Kijowskiego y Xięgami Niniejszymi

10Grod. Kijowskimi Comparens oſobiście [?] Wiell. JmćPan

11Ławrzyniec z Potoka Potocki Skarbnik Zytomir-

12ski post Manifestatione na Urzędzie niniejszym

13rzeczy niżey wyrażone post Fata niegdy Wiell.

14JeyMci Pani Katarzyny z Wieslicka [?] Rudnie-

15kiey Cesnikowey Owruckiey iednej to iest

16Andryan Ademaszkowy ziellony z kwiaty Zło-

17temi, z ogonem podszyty Litayko [?] Mienioną y

18podnyca także adamaszkowa podszyta kra-

19ſzaniną [?] przytarta tudzież Piesaków [?] Sztuk

20Trzy drugiey Rzeczy osobliwy Regestrem

21spisane y ręką Urodzonego JmćPana

22[reklamant:] Rudnickiego

k. 187v

1Ierzego Rudnickiego podpisana specificè w tym

2ze regiestrze wyrażone niektore zaś przez Urodzo-

3Jmci Pana Iurickiego [?] Brata rodzonego wyżrzeczoney

4Wiełł. Jeymści Paniey Rudnickiey Cześnikowey Czer-

5nichowskiey [?] wzięte (: na co osobliwy regestrzyk do tegoż

6Urodzonego Jmci Pana Iewickiego [?] dany fusius ac

7lucu lentius [?] inte obloquentur [?]) o pozostałych zaś

8ze Regestr niedawną [?] ploblatam podawszy recenter zaś

9wyżrzeczone Par Sukien y piesaki Dotych-

10czas u Comparenta będące ob integritatem sui et

11imminentiam incursionem Hosticam prezentował

12y prosił mnie Urzędu o przydanie Woźnego ad taxandum

13[…] pomienionych rzeczy. Dałem Ja Urząd

14annuendo affectationi Wiełł. Comparenta nec non

15ex munere officij mei Woźnego Generała Woiew. Kijow.

16y Innych Szlachetnego Antoniego Bieleckiego

17przydatem, Ktory in praesentia Urodzonych

18Ichmość Panow Andrzeia Rybinskiego y Jana

19Turzanskiego też wyż specyfikowane pare Sukien

20adamaszkowych w Piętnastu Talerach Bitych,

21a zaś Piesakow Sztuk Trzy w Dziesięciu Talerach

22tak że Bitych otaksował. O ktorey taksie

23dem Magnificus Comparens też wyż wyrażo-

24ne rzeczy Ex sequestro officij Retro do siebie wy-

25rzeczywszy [?] Urząd tuteyszy z Wyrzeczenia o

26nych kwitował, prosząc hoc totum actis coma-

27natam [?] Co otrzymał Wawrzyniec z Potoka

28Potocki Skarbnik Zytomirski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; post manifestationem – po manifestacji; post fata – po śmierci. Namiestnik grodzki generalny wojewody kijowskiego. „Andryan” – rodzaj sukni kobiecej (adrienne); adamaszkowy – z adamaszku; „podnyca” – spódnica (?). Data: 1 lutego 1734.

specificè – szczegółowo; fusius ac luculentius – obszerniej i wyraźniej; ob integritatem sui et imminentiam incursionem Hosticam – dla ich całości i grożącego najazdu nieprzyjacielskiego; ad taxandum – do otaksowania; annuendo affectationi – przychylając się do żądania; ex munere officij mei – z mocy mego urzędu; in praesentia – w obecności; ex sequestro officij retro – z sekwestru urzędowego z powrotem; hoc totum actis – to wszystko do akt [wpisać]; mp – manu propria, ręką własną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

1lutego 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem grodzkim Janem Walewskim Lewkowskim [?], Wawrzyniec z Potoka Potocki, skarbnik żytomierski, po wcześniejszej manifestacji przedstawił urzędowi rzeczy pozostałe po zmarłej Katarzynie z Wieslicka [?] Rudnickiej, cześnikowej owruckiej: suknię (andrianę) z zielonego adamaszku w złote kwiaty, podszytą, adamaszkową spódnicę oraz trzy „piesaki” [?]; pozostałe rzeczy spisano w osobnym rejestrze podpisanym przez Jerzego Rudnickiego, a część zabrał brat zmarłej Iuricki [?]. Z obawy przed grożącym najazdem nieprzyjacielskim poprosił o ich oszacowanie. Woźny generał Antoni Bielecki w obecności Andrzeja Rybińskiego i Jana Turzańskiego oszacował suknie na 15 talarów bitych, a piesaki na 10 talarów bitych, po czym stawający odebrał rzeczy z sekwestru i pokwitował urząd.

Nr w rękopisie: 45 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 188

1Manifestacyia Przewielebnych

2Bogu Matek Manastyrow Kon-

3wentu Koreckiego Przeciwko

4Wiell. JmPanu Kaminskiemu

5Czesnykowi Latyc.

6Roku Tysiąc Siedymset Treydziestego Czwartego

7Miesiąca Februarii Dziewiątego Dnia.

8Na urzędzie Grod. w Miescie Jego Krulew-

9skiey [skreślone: Zytomirzu] przedemną Wawrzyncem Walew-

10skim Lewkowskim [?] namiesnikiem naten czas podwoy-

11wodztwa Grod. Grtu [?] Wta Kijowskiego y Xięgami

12nieyszymi Grod. Kijewskimi Comparens oczewisto [?] Prze-

13wielebna w Bogu Jey Mość Pani Melentya Maław-

14ska [?] Jehumenia Monastyru Koreckiego y Klyneckie-

15go Swim y całego zgromadzenia tychże Mona-

16styrow Jmieniem żalisię przed Urzędem nineyszym

17y manifestowałasię przeciwko Wiell. JmciPanu

18Wawrzyncowi Kaminskiemu Czesnikowi Latycze-

19wskiemu Reienterowi Grod. Winnickiemu wten spo-

20sob y oto Iż circa Condescensione rozgraniczenia

21dobr manastyru Klyneckiego z Dobrami Sro-

22Lembkami [?] iesze Anno [plama] Millesimo Septingen-

23tesimo Vigesimo Primo Expeditam Jego mść J...

24[reklamant:] zalowany

k. 188v

1złatowany [?] Miał Sobie powierzone Papiery

2wszytkie, de fortuny Monastyru Klynieckiego na-

3leżące, ato propter Seligenda documenta at cau-

4sam ejusdem Condescensionis Spectantia gdy inter

5cætera niektore dokumenta Singulariter naczesiełła [?]

6lowczyzny [?] manastirowi Klineckiemu jus totalo [?]

7służące dosiebie pobrawszy protor misit Silencio [?]

8Ac tamdem gdy Jmość Comparentka o pomienio-

9nych papierach Tradradacyi [?] zawiedzeniem z Jmścio

10Restytucyą upominała się Jmość obłatowany

11Fassus est cum debite papiery pobrał dosiebie

12deklarowawszy za przyrzeczeniem rewszytkimi [?]

13toto oddać a że do tych czas niewydał ob quam

14ratione że wielu requisicyi Manifestantki dalszą

15uwodząc Prolongacyą y Syncerytacyą skoligowa-

16ney Życzliwości przerzeczonych papierow perrenni-

17tentam [?] Restytucyi nie uczynił a czas od czasu

18zwłokaiąc nie oddał zaczym tedy Jmość Mani-

19festans postrzegaiąc wtym całości Fortuny azeby

20iakowa nie nastąpiła iakktora przez takową

21Jmci obłatowanego retradradacyą [?] y protrakcyą

22dedilientia [?] suo et nomine quo supra iterum iterum-

23que Manifestatur prosząc hanc Manifestationem

24actis connotari Co y Trzymało. Melentya Mała-

25chowska mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Jehumenia – ihumenia, przełożona monasteru prawosławnego/unickiego; Czesnik Latyczewski – cześnik ziemi latyczewskiej (powiat latyczewski, woj. podolskie); Reienter Grod. – regent kancelarii grodzkiej winnickiej.

circa Condescensione rozgraniczenia – przy zjeździe (komisji) granicznym; Anno Millesimo Septingentesimo Vigesimo Primo Expeditam – w roku 1721 odbytą.

Słowo „oczewisto” odczytane niepewnie (zapewne „personaliter” lub skrót); miejscowość urzędu skreślona (Żytomierz).

Fassus est – przyznał; ob quam rationem – z tego powodu; nomine quo supra iterum iterumque manifestatur – w imieniu jak wyżej raz po raz manifestuje się; hanc manifestationem actis connotari – aby tę manifestację zapisano do akt; mp. = manu propria. Monaster Klinecki (Klyniecki) – zapewne Klińce/Klynci na Wołyniu [?].

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9lutego 1734 r. w urzędzie grodzkim (nazwa miejscowości skreślona – Żytomierz), przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Melentyja Małachowska (zapisana też jako Maławska [?]), ihumenia monasterów koreckiego i klinieckiego, w imieniu własnym i całego zgromadzenia złożyła manifestację przeciwko Wawrzyńcowi Kamińskiemu, cześnikowi latyczowskiemu i regentowi grodzkiemu winnickiemu. Oświadczyła, że przy zjeździe granicznym w 1721 r., rozgraniczającym dobra monasteru klinieckiego z dobrami Lembki [?], Kamiński otrzymał do przejrzenia wszystkie dokumenty monasteru i zabrał niektóre z nich do siebie. Na upomnienia przyznał, że je wziął, i obiecał je zwrócić, lecz mimo wielu wezwań, zwlekając, dotąd ich nie oddał. Tekst miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 46 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 188v

1Manifestacya Simul cum

2praestito Juramento Wiell. Jmci

3Tyszy [?] Cześnika Płoc. uporonego [?]

4sprawie [?]

k. 189

1Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Czwartego

2Miesiąca Februarij Dziesiątego Dnia.

3Na Urzędzie Grodzkim Miescie Jego Krolewskiey

4mci Owruczu przedemną Wawrzyncem Walew-

5skim Lewkowskim [?] namiesnikiem pro tunc podwoy-

6wodztwa Grodu Wta Kijowsk. y Xięgami ninieyy-

7szymi Grod. Kijowskimi. Comparens ptr Wiell. Jmc

8Pan Stanisław Tysza Bykowski Czesnik Płocki

9według swoich Praw Possessor Dobr Miasta Fas-

10towa cum attiguis wszelkiey swoiey całosci postrze-

11gaiąc aby przez niedoniesienie swoiey ruiny y

12znaczney szkody Urzędowi eminentis Forta-

13ny niemiał solenniter na rewolucyą teraznieysze

14Rzeczy pltey summum damnum przynaszące ubo-

15lewaiąc swawolny y Manifestacyą oto podaie Iz

16pomoze [?] Comparens maiące sobie spuszczone dobra

17Fastow z attynencyami od JW. Jmci Xiędza Bisku-

18pa Kijowskiego y intrate inwentarzami Wyrazone

19korespondującą Summie na te Dobra przez W. Jmci

20Comparenta daną, przed terminem musiał z wiel-

21ko swoią szkodą y ruiną tych ze Dobr ze wszyt-

22kim swoim Gospodarstwem ce magl [?] uyiąc [?], ci

23większą częsc swoiey Fortuny w Fastowie porzu-

24[reklamant:] ciwszy dla

k. 189v

1dla buntow Chłopskich na Vkrainie wszytkich

2oraz winnych przyczym siebie salwuiąc wynosi się

3poniewasz Chłopi Poddani do Buntow zbuntowa-

4ni [?] icy skłonili ile w kraiu wszelkiemu niebespieczenstwo pod

5długim zagrzebionym dawno ich złego przedsięwzięcia

6zugaszony do ostatecznie ogien wzniecaiące Panow dwo-

7rach [?] y ich namiesnikow zastępuiące y na Dwory na-

8chodząc bili mordowali, wieszali rabowali Zydow

9z iedynymi Haydamacki swoiey zawsze tesci memory [?]

10y na drogach rozbiiali rabowali rznęli zabiiali y

11nad niemi swoim naturalnym sposobem, a dla

12tum swoim pastwili się Ktore Chłopskie postępki actu

13buntownicze W. Comparens widząc y zewsząd ze

14doskonało maiąc relacyą niemogł zadnego Zyda w

15Fastowie utrzymać ze tak arendarze iako y Mie-

16szczanie Comparentowi nieoddawszy kilka lat swo-

17ich powinnosci na kilka Tysięcy wynoszących ze dry [?]

18y czym ktory mogł uchodzili a potym y Sam W.

19Manifestant subveniendo swoiego zdrowia, zycia

20całosci cum summo damno, bo było nie co zboża

21w rożnym ziernie niemłoconego na Osimdziesiąt kop młoconego [?]

22cenego także niemało Pasieki na kilka dziesiąt pni

23Siana na kilkanascie Styrt y inszego niemało swego

24Gospodarskiego sprzętu porzuciwszy precz się wywiodł

25się Ac tandem przeswietne Woiewodztwo Kijowskie du-

26kaiąc sposobu dla uśmierzenia, pomienionych

27buntow y chcąc one Koniecznie na Seymik ad

28locum solitum ziechały się y tam dowiedziawszy

29się o Moskiewskim Woysku pod ten czas w tym Woiewodztwie

30swoią consystencyą maiącym JchMciow Panow

31[reklamant:] Posłow

k. 190

1Postow miedzy ktoremy y Wiell. Manifestantow

2prosili zabiegaiąc Swyni [?] y Swoiey całosci Equitus [?] perge-

3tibus [?] Woysko moskiewskie de Fastowa y przyległosci one-

4go przyszedszy y też gospodarstwo zadioszy [?] rożne krzyw-

5dy y Szkody poczynili In totalite detrimentum [?] Wiell.

6Jmci Pana Czesnika Płockiego [?] uczynili przez ktore ta-

7kowe okolicznosci tenze WJmPan Czesnik widząc Swoią

8znaczą Szkode postrzegaiąc całosci eto wszytko Suiadczy [?]

9manifestuie się powtornie, yzeby pretensya y krzywda

10Manifestantis była publica obmajorem [?] sui Securitate [?]

11przysięgę na Summę ktorą zostali za kilka Lat winni

12Arędarze y Mieszczanie Fastowscy, boiey [?] niewypłaciw-

13szy powinni [?] [?] affektowat [?] y prosił o przydanie ad ro-

14sidendam [?] sobie Woznego atak Ja Urząd ad affectationem

15Jmci Querulantis przydałem Woznego y Szlachtę [?] Wła-[?]

16jewskiego [?] y innych, Szlachetnego Jozefa Korzeniowskie-

17go quo [?] rationante [?] Jurament Obserwata [?] Juramentem [?]

18selenniter [?] festis ad imaginem Crucifixi Jesu Christi domi-

19nostri [?] [?] in presencya Wiell. Jmci Pana Jana Potoc-

20kiego Czesnika Owruckiego [?] Jakuba Zerebity [?] Alexan-

21dra Baranowskiego y innych Ichmosci takowy wy-

22konał Ja Przysięgam Panu Bogu wszechmogą-

23cemu W Troycy Swiętey Jedynemu natym [?] żem nie ode-

24brałem moiey należytosci z Fastowczyzny [?] w moiey pos-

25sessyi zostaiącey za lata przeszłe [?] Złł. Sto Dziewięćdzie-

26siąt y Sześć a za teraznieyszy Rok Dwa Tysiące Czterys-

27ta Osimdziesiąt y Sześć Złł. Sto [?] ktora Summa Jako

28mi rzetelnie należy, boiey [?] nie wypłacili Arędarzy

29Mieszczanie Fastowscy, naczym Jako sprawiedli-

30[reklamant:] wie

k. 190v

1nie przysięgam tak mi Panie Boże dopomoż y nie

2winna Męka Pana Jezusa Chrystusa po ktorym wy

3konaniu Juramentu prosił omne actis connotari czy

4otrzymał Stanisław Tyssa Bykowski Czesnik Piecz[…] [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Simul cum praestito juramento – wraz ze złożoną przysięgą; Cześnik Płoc. – cześnik płocki.

Comparens – stawający; pro tunc – na ten czas; cum attiguis – z przyległościami; eminentis – wyniosłej, bliskiej (?); solenniter – uroczyście; Rzeczy pltey – Rzeczypospolitej; summum damnum – największą szkodę; Grod. Kijowsk. – grodzkimi kijowskimi; Czesnik Płocki – urząd ziemski województwa płockiego.

Data 10 II 1734, Owrucz. Tytuł i numer aktu na poprzedniej stronie; manifestacja dotycząca utraty dóbr Fastów wskutek rewolucji (bezkrólewie 1733–1734).

Ac tandem – a wreszcie; subveniendo – ratując; cum summo damno – z największą szkodą; ad locum solitum – na miejsce zwyczajne; actu – w istocie.

Fastów (Fastiw, obw. kijowski) – miejscowość, z której uciekł manifestant; mowa o buntach hajdamackich (1734).

Fragment manifestacji (relacji/juramentu); „Czesnik” – cześnik, urząd ziemski; „Złł.” – złotych polskich; „ad imaginem Crucifixi Jesu Christi” – przed wizerunkiem Ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa; „ad affectationem Jmci Querulantis” – na żądanie JMci skarżącego; „Woysko moskiewskie” – wojska rosyjskie w czasie wojny o sukcesję polską. Wiele łacińskich wyrazów słabo czytelnych.

omne actis connotari – (prosił), aby wszystko zostało odnotowane w aktach.

Juramentum – przysięga.

Urząd na końcu ostatniej linii słabo czytelny („Czesnik Piecz…”?).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

10lutego 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Stanisław Tysza Bykowski, cześnik płocki, posesor dóbr miasta Fastowa z przyległościami, oddanych mu przez biskupa kijowskiego za daną sumę, złożył manifestację połączoną z przysięgą. Oświadczył, że z powodu buntów chłopskich na Ukrainie, podczas których zbuntowani poddani i hajdamacy napadali dwory, bili, mordowali, wieszali i rabowali Żydów, nie mógł utrzymać w Fastowie żadnego Żyda, a arendarze i mieszczanie uszli, nie zapłaciwszy mu należności za kilka lat. Sam, ratując życie, musiał uciec, porzucając niemłócone i młócone zboże, pasiekę liczącą kilkadziesiąt pni, kilkanaście styrt siana i sprzęt gospodarski; następnie wojsko moskiewskie, sprowadzone do województwa, wyrządziło w Fastowie i okolicy dalsze szkody. Na jego prośbę urząd przydał woźnego Józefa Korzeniowskiego, w którego obecności oraz Jana Potockiego, cześnika owruckiego, Jakuba Zerebiły [?] i Aleksandra Baranowskiego złożył przysięgę, że arendarze i mieszczanie fastowscy nie wypłacili mu za lata przeszłe 196 zł, a za rok bieżący 2486 zł [?]. Tekst miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 47 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 190v

1Protestacya Simul cum avi-

2to [?] Wiell. Ichmościow Panow Peplow-

3skich Podczaszych Kijowskich

4Małł. przeciwko Wiell. Sumskiego [?]

5Starości Zahalskiemu y Innym.

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Februarii Trzydziestego Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

9Mci Owruczu przedemno Antonim Kozłowskim [?]

10Namiesnikiem protunc Podwoiewodztwa Grodz-

11kim Generału Woiewództwa Kijowskiego y Xięgami niniejszy-

12my Grodz. Kijowskimi Comparens Ichmość Urodzony

13Michał Jozef Bielski [?] Specialis plenipotens Wiell.

14Ichmościów Panow Piotra y Antoniego z Peplowa Zyty

15na Spaniewie [?] y Karolina y Jadwigi z Kniaziow [?] Su-

16[…]skich Peplowskich Podczaszych Kijowskich Podsta-

17rościch Grodz. Łuckich Małł. nomine Tych że Wiell.

18Pryncypałow swoich a Urodzony Imść Pan Symon

19Bobicki [?] y tych Speciali Plenipotens Wiell. Ichmościów

20[reklamant:] Panow

k. 191

1Panow Mikołaia y Ludowiki z Kniaziow Puzynich [?]

2kuczynskich [?] Podstolich Drohickich Matt[?] nomine

3Eruta [?] przeciwko Wiełł Jmći Panu Apoloniuszowi Knia-

4ziowi Puzyniemu [?] Staroscie Zahalskiemu [?] Stryiowi y

5Opiekunowi tudziez Wiełł Jchmć Panow Ignacemu Zofi-

6ey y Katarzynie Puzynim [?] Chorążycowi y Chorążankom

7Brzeskim in minoritate zostaiących niemniey przeciw-

8ko Urodzonym Jchmćiom Panom Stanisławowi Czetkiewi-

9czowi [?] Administratorowi Choynickiemu Teodorowi Urba-

10banskiemu Quaestor [?] nomine Wasilewskiemu Lanc-

11kiemu [?] Urbanskiemu y Jnnym Jchmćiom od osob

12kilkudziesiąt umyslnie na niżey Wyrazoney Excessa [?]

13nachodzonych [?] y przysposobionych tak że przeciwko Chła-

14pom danym y Kozakom do osob puł tora Tysiąca

15zebranym et in Tract[u] Tris [?] specyfikowanych sitkie [?] ma

16dziejcie [?] Uslennum [?] actis praesentibus denuntiant pro-

17testatienem idque in eum sensum iż Urodzony Jmć

18Pan Czetkiewicz [?] administrator Choynicki eo sertu [?] jus-

19su et mandato Wiełł Jmći Pana Starosty Zahalskiego

20przysposobiwszy sobie Ludzi nie tylko Włosci Choynic-

21kiey ale tez y Starostwa Zahalskiego numero puł to-

22ra Tysiąca excedendam [?] in omnium Licentiam afre-

23natos [?] rzepami [?] kosami y rozną strzelbą Contemnendo [?]

24Jus comune derogando rei Judicatae leiipentis [?] Statu-

25tis et Constitutionibus Regni non curando pacem et tran-

26quilitatem publicam qua Universi incolae gaudebat a ra-

27prod[?] gdy Jchmćiowie Comparentes uti [?] Singulariter in

28script[?] Plenipotens [?] nomine principalium Suorum

29in Fundamento Decreti Judicii Capturalis Pa-

30[reklamant:] tinibus

k. 191v

1latibus Kijoviae Anno Millesimo Septingentesimo

2Trigesimo Tertio Die decima Sexta Decembris Inter Ma-

3gnificos Principales Suorum Manifestacionum et necnon

4Apolonium comitem Suyski [?] Capitaneum Zahaliensis [?]

5ac alios in Compassionem intrantes prolati (: qui medi-

6ante injuncta Condescensio et Reinductio in posses-

7Choyniki cum attinentiis Magnificis Principalibus Com-

8pariencium Subseqenda) officium Castrensia Kijovi-

9ensia protermino prefixo condux [skreślone: …]

10Debr y miasta Choynik cum attinentiis officia ześ-

11chali tak zaraz Urząd Jmść Pan Gołkiewicz [?] Ad-

12ministrator Choynicki nimio pacti obnubus [?] Miasto

13aus [?] cum apsclis [?] Suis Superioribus specificali fatamu [?]

14cum cointeligentia et conspiracione iniquo inspio adi-

15nuendo medio calcato Timore Dei et Dilectione pro-

16ximi przyiąwszy nasycie innocenti Cruore Ludzi in

17armis et cum armis będących animował y nad

18mocniem stanowszy każdego na kondescensią y rein-

19dukcyą iadących bić y zabiiać roskazywał ubogiemu

20bie karał iakoż defecto hostili modo z hacinał ogi-

21nia dawano y z Ręczney strzelby tak do Comparen-

22ta Sabo y do Wiell Jmci Pana Bohdanowicza

23Pisarza Grodz. Kijowskiego in virtute memorati

24Decreti zprowadzonego mierzoną y strzelac chcia-

25ną Wosnego opatrznego Tomasza Zarockiego [?] mało

26nie zabili insuper gdy Wiell Jmci Pana Pisarza Grodz.

27Generału Woiew. Kijowskiego nareindukowanie Debr

28ex vi praedicti Decreti ziechawszy ob rebellionem oppositionem

29tionem w Miescie Choynikach naprod naprzedmieś-

30[reklamant:] ciu

k. 192

1ciu Chojnickim [?] Wełokami [?] naswanym Jurisdik-

2cyę swoię ufundował y stron do roz prawy praw-

3ney przywołac nakazał Urodzony Pan Crełkow-

4ski [?] inaudito exemplo crimina Criminibus adagun-

5do. w przody Ludzi rożnych contra mente Legis sever[ae]

6de invasoribus Sancitae volenter na Jurisdikcyą ufunde-

7waną omnino da Securitate obwarowaną nasłał [?] y tak po

8tym etiam suum malevolum adimplere intentum Ten

9Pan Crołkiewicz [?] z Wierzchownymi [?] kilku y kozakami [?] kil-

10kudziesiąt vario armor[um] gener[e] uzbroionemi przyiechał

11sey [?] do chałupy Gdzie była Jurisdikcya ufundowana

12desiderando cruoris [?] Sufferre tak nineyszych Protestan-

13tow Jako y samego Will. officyalisty non parcendo

14fundatae Jurisdictioni guerram et tumultum exci-

15tavit verbis Honorem nobilitarem dedigrandibus [?]

16eosd[em] Comparentes et Meum officialium Laesit

17et Contemptis ad extremum eam Jurisdictionem ir-

18ritando et Salutem diffidendo, Tenże Pan Crołkiewicz

19każnie [?] Ludziom swoim za Pręse [?] kazawszy Will. Urzę-

20dnyka y nineyszych Protestantow exturbavit perin-

21de notabile damnu[m] Magis principalibus Suorum Ma-

22nifestantium intulit co wszytko Intuoticione [?] deducet Ana

23Tym moderni Protestantes Securendo propriae vitae

24obviando abusui et set in abunde Transgressione [?] Tego

25oto wszytko ut premisum est Nomine querum Supra

26gemini [?] tam Contra Meum Capitaneo Zahaliensie quo

27contra alios inculpatos Manifestantes et protestante

28riciibus [?] salva melioracionis Necessitates et ferit reser[va]-

29ta et Penes totida Facultate Hanc vero Manifestationem

30Sie Comparentes actis Reimprimi mie Urzędu

31prosit.

Objaśnienia i tłumaczenia

simul cum avisatione [?] – łącznie z zawiadomieniem; odczyt tytułu niepewny.

Data „Februarii Trzydziestego Dnia” – tak w rękopisie (luty nie ma 30 dni); możliwy błąd pisarza.

Comparens personaliter – stawiając się osobiście; specialis plenipotens – pełnomocnik szczególny; nomine – w imieniu; Małł. – małżonków; protunc – ówczesny.

Podwojewodzie grodzkie – urząd zastępcy wojewody w sądzie grodzkim; Podstarości Grodz. Łuccy – podstarościowie grodu łuckiego.

Dalszy ciąg manifestacji (protestacji) przeciw Apolinaremu ks. Puzynie, staroście zahalskiemu, i administratorowi dóbr choynickich o zbrojny najazd ok. 1500 ludzi; łac. „in minoritate” – w małoletności; „actis praesentibus denuntiant protestationem” – zgłaszają do akt niniejszych protestację; „jus commune derogando, rei judicatae … statutis et constitutionibus Regni non curando pacem et tranquillitatem publicam” – uchybiając prawu powszechnemu, nie dbając o rzecz osądzoną, statuty i konstytucje Królestwa ani o pokój i spokój publiczny; „in fundamento decreti judicii capturalis” – na podstawie dekretu sądu kapturowego. Nazwisko książąt odczytane jako Puzyna niepewnie.

Fragment manifestacji z 16 XII 1733 r. przeciw administratorowi Chojnik za zbrojny opór przy reindukcji na mocy dekretu; tekst miejscami bardzo niepewny („commisaria”, „Capitaneum”). Łac.: „Roku 1733 dnia 16 grudnia”; „condescensio et reinductio in possessionem” – zjazd urzędu i ponowne wprowadzenie w posiadanie; „calcato Timore Dei et Dilectione proximi” – podeptawszy bojaźń Bożą i miłość bliźniego; „innocenti cruore” – niewinną krwią; „in armis et cum armis” – zbrojnie; „hostili modo” – po nieprzyjacielsku; „ex vi praedicti Decreti” – na mocy rzeczonego dekretu.

Tekst manifestacji (protestacji) przeciw Crołkiewiczowi [?] za najazd na ufundowaną jurysdykcję; łac.: „inaudito exemplo” – w sposób niesłychany; „contra mentem Legis severae de invasoribus sancitae” – wbrew surowemu prawu ustanowionemu przeciw najeźdźcom; „vario armorum genere” – rozmaitą bronią; „guerram et tumultum excitavit” – wszczął zwadę i tumult; „exturbavit” – wyrzucił; „salva meliorationis facultate” – z zastrzeżeniem prawa poprawienia (manifestacji); „actis reimprimi … prosit” – prosił o wpisanie do akt.

Odczyt wielu fragmentów łacińskich niepewny; nazwisko pozwanego zapisane „Crełkowski” i „Crołkiewicz” – forma niepewna; „Will.” = Wielmożnego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

„30 lutego” 1734 r. (tak w tekście) w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Antonim Kozłowskim [?], Michał Józef Bielski [?], pełnomocnik Piotra i Antoniego z Peplowa [?] oraz Karoliny i Jadwigi z Kniaziów [?] Peplowskich, podczaszych kijowskich i podstarościch łuckich, oraz Szymon Bobicki [?], pełnomocnik Mikołaja i Ludwiki z Kniaziów Puzynich [?] Kuczyńskich [?], podstolich drohickich, złożyli protestację przeciwko Apoloniuszowi kniaziowi Puzynie [?], staroście zahalskiemu [?], stryjowi i opiekunowi małoletnich Ignacego, Zofii i Katarzyny Puzynów [?], chorążyca i chorążanek brzeskich, przeciwko administratorowi chojnickiemu Stanisławowi Czetkiewiczowi [?], Teodorowi Urbańskiemu, Wasilewskiemu i innym oraz około 1500 chłopom i Kozakom. Według protestacji urząd grodzki kijowski zjechał do dóbr i miasta Chojniki, by na mocy dekretu sądu kapturowego województwa kijowskiego z 16 grudnia 1733 r. przeprowadzić kondescensję i reindukcję mocodawców w posiadanie Chojnik. Administrator chojnicki (zapisywany też jako Gołkiewicz [?], Crołkiewicz [?]) na rozkaz starosty zebrał uzbrojonych ludzi, kazał bić i zabijać jadących na zjazd, strzelano do pełnomocników i do pisarza grodzkiego kijowskiego Bohdanowicza, a woźnego Tomasza Zarockiego [?] omal nie zabito. Gdy pisarz ustanowił jurysdykcję na przedmieściu Chojnik zwanym Wełoki [?], Crołkiewicz [?] z kilkudziesięcioma uzbrojonymi Kozakami najechał chałupę, w której ją ustanowiono, wszczął tumult, znieważył protestujących i urzędnika i wyrzucił ich. Tekst w znacznej części niepewny.

Nr w rękopisie: 48 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 193

1Awizacya w Sprawach [?] Wiell. Jmci

2Pana Zwolinskiego [?] Miecznika Laty-

3czewskiego w pewney Sprawie.

4Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Februarij Dziewiętnastego Dnia.

6Na Vrzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey mci

7Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lowo-

8czewskim [?] Namiesnikiem protunc Podwoiewodz-

9kim [?] Grodz. Generału Woiewództwa Kijowskiego y Xięga-

10mi ninieyszymi Grodz. Kijowskimi Stanowszy Oczy-

11wiście Woźny Gtta Wtta Kijow. y Jnnych opatrzy

12Gabriel Radowski [?] w moc prawdziwey y wierney zezna-

13czoney [?] Relacy Swoiey jawnie Vstnie dobrowolnie

14dla zapisania do Xiąg ninieyszych Grodzkich Kijows. ze pre-

15via Manifestacyone contra officium Castrense Zyto-

16miriense non Suscepta hane [?] awisione [?] zeznał że on

17Roku Teraźnieyszym Tysiąc Siedymset Trzydzie-

18stego Czwartego

k. 193v

1tego Czwartego Dnia Dwunastego Februarij na affektacyą

2y Prawną rekwizycyą Wiell. Jmci Pana Ignacego Bedto [?]

3Zwolinskiego [?] Miecznyka Latyczowskiego maiąc przysobie stro-

4nę Szlachty Ludzy Wiary godnych Urodzonych Ichmościow

5Panow Woyciecha Zorynskiego [?] y Stefana Wołkowskie-

6go eo majoris acredentieris Testimonij gracij Sibi ad-

7hibites był w Dobrach Wsi Terechowey [?] we Dworze

8tameyszym tu w Woiewodztwie Kijowskim a Powiecie Zytomir-

9skim Lezących gdzie będąc vigore Kontraktu Sewor-

10toletniego [?] miedzy teraznieyszym Affektantem zjedney

11a Wiell. Jmci Panem Iozefem Czechowskim Podczaszym

12Rozanskim z drugiey strony de actu et data Iuos [?] Terechowey

13Dnia Dwudziestego Dziewiątego Miesiąca Aprila Roku

14Tysiąc Siedymset Trzydziestego Piątego y Spisanego a

15zas eodem Anno Feriatum [?] Secundo Xbris coram

16actis Castrel. Kijowiensi przez tegoz affektanta p[er]

17zeznanego wyz mianowanego Jmci Pana Czechowskiego

18Podczaszego Rozanskiego o Terminie Oddaniu Sum-

19my Trzech Tysięcy Złłtt Pol. na Swięty Woyciech Przyp-

20ski [?] w Roku teraznieyszym Tysiącznym Siedymsetnym

21Trzydziestym Czwartym przypadaiącym officiose awi-

22zował, ktory on mianowany Woźny tąz stroną Szlach-

23ty przysobie będącą ewidencyą [?] wszystkie ztamtąd tu do

24acta przybywszy otym tę Swoię awizacyi Relacyą prze-

25demną Urzędem uczynił y zeznał. Pro qua eam actis

26P[rae]sentibus connotari [?] co y otrzymał Gabriel Gradowski

27Woźny Pisac nie umiejący [krzyżyk]

Objaśnienia i tłumaczenia

„Gtta Wtta” – Generał Województwa; „protunc” – podówczas; „previa Manifestacyone contra officium Castrense Zytomiriense non Suscepta” (łac.) – po uprzedniej manifestacji przeciw urzędowi grodzkiemu żytomierskiemu o nieprzyjęcie (aktu); „mci” – Mości. Latyczów – dziś Łetyczów (Ukraina); Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina).

eo majoris credentioris testimonii gratia sibi adhibitis (łac.) – dla większej wiarygodności świadectwa przybranymi; de actu et data – sporządzonego i datowanego; coram actis Castrensibus Kijoviensibus – przed aktami grodzkimi kijowskimi; officiose awizował – urzędowo powiadomił; pro qua eam actis praesentibus connotari – o wpisanie której do akt niniejszych (prosił). Xbris = Decembris (grudnia). Złłtt Pol. = złotych polskich. Święty Wojciech – 23 IV. Data czynności: 12 II (1734 lub 1736 – rok niepełny na tej stronie). Relacja woźnego o awizacji terminu spłaty sumy 3000 zł.

Streszczenie

19lutego 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim Lowoczewskim [?], woźny generał Gabriel Radowski [?] (w podpisie: Gradowski), po wcześniejszej manifestacji przeciwko urzędowi grodzkiemu żytomierskiemu za nieprzyjęcie tej awizacji, zeznał, że 12 lutego 1734 r., na żądanie Ignacego Bedto [?] Zwolińskiego [?], miecznika latyczowskiego, wraz ze szlachtą Wojciechem Zoryńskim [?] i Stefanem Wołkowskim był we dworze we wsi Terechowa [?] w powiecie żytomierskim. Tam, na mocy kontraktu między Zwolińskim a Józefem Czechowskim, podczaszym różańskim, spisanego w Terechowej 29 kwietnia 1735 r. (tak w tekście) i zeznanego w aktach grodzkich kijowskich w grudniu tegoż roku, urzędowo zawiadomił Czechowskiego o terminie oddania sumy 3000 zł pol., przypadającym na św. Wojciecha 1734 r. Woźny jako niepiśmienny podpisał się krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 49 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 194

1Manifestacya Wiell. Jmci Pana

2Trzeciaka Pisarza Grodzkiego

3Zytomirskiego Przeciwko

4Ichmć Panom Zerbitom

5Małł.

6Roku Tysiąc Siedemset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Februarij Dwunastego Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mi

9Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lwkow[?]

10skim Namiestnikiem pro tunc Podwoiewodztwa Gene

11ratu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami ninieyszymi Grod.

12Kijowskimi Comparens per[sonaliter] Wiell. Jmć Pan Andrey Trze

13ciak Mieczni[k] Czernichowski Pisarz Grod. Zytomir. data

14sibi Relatione obleniter[?] Coram actis Castrensib[us] Kijow.

15na przeciwko WW. Ichmć Panom Jakubowi y Barba

16rze z Szczepanowskich [?] 1mi voti Hurkowey[?] ad tunc Ze

17rbitowey Zerbitom Małł. Chorążym Znaku Wiell. Jmi

18Pana Stolnika Lowczego[?] Kijowskiego clusione[?] Sui Jako

19też y zabrania Kleynotow manifestował się y Protesto

20wał się w ten Sposob Iż Wiell. Zerbito będąc przy śmier

21ci niegdy zeszłego S. Pamięcy Jmi Pana Jana Trze

22ciaka Woyskiego Kijowskiego Rodzica Comparentis One

23[?]leitu[?] Manifestanta y Braci d[o]tyczących Należących nescitur

24gwałtem[?] [skreślone: …] Porzucione[?] Kleynoty y Garderobę[?] na drugie p[o]

25życzenie[?] Jmci Panu Podobskiego[?] w Pinskim Powie

26[reklamant:] cie

k. 194v

1cie Rezyduiącego Kadrich [?] Regestr tychze kley-

2notow spisany ze Szkatuły wzięta y hucusq trzyma

3cie a zacześciemi rekwizycyami nie oddanie co więk-

4sza Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestym Trzecim

5wszewdy w kontynuacye tak kleynoty Jako y osam

6me in Spaciis imaginariis Manifestantem ktorego

7Summy wziowszy Złłtych Polskich Siedmset Dziewiędziesiąt

8Dwa do Finalney tranzakcyi do Grodu ziechawszy

9niechcieli przyznać kleynotow oddać et manifestanti

10eluzerunt a zatym comparens demisis omnibus nichil

11electrimenti [?] Manifestował y Protestował zostawiw-

12szy Salvam Meliorationem et vindicationem prosit

13hec actio Cenotarij [?] co otrzymał Andrzey Trzeciak

14Miecznik Czernichowski Pisarz Grodzki Zytomirski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; pro tunc – na ów czas; data sibi relatione – wobec złożonej mu relacji; coram actis castrensibus Kijoviensibus – przed aktami grodzkimi kijowskimi; 1mi voti – primo voto, z pierwszego małżeństwa; ad tunc – podówczas; Małł. – małżonkom; nescitur – nie wiadomo.

Lekcja części końcowych wyrazów (np. „Lwkowskim”, „Hurkowey”, „Podobskiego”) niepewna.

„hucusque” – dotąd; „Salvam meliorationem et vindicationem” – z zastrzeżeniem poprawy i dochodzenia praw; „mp” – manu propria, własnoręcznie; „Złłtych Polskich” rozwinięcie skrótu „Złł. Pol.”; fragment łaciński „eluzerunt… comparens demisis omnibus” – wykręcili się, a przeto stawający, pominąwszy wszystko; kilka wyrazów łacińskich niepewnych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12lutego 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Andrzej Trzeciak, miecznik czernihowski i pisarz grodzki żytomierski, złożył manifestację i protestację przeciwko Jakubowi i Barbarze z Szczepanowskich [?], primo voto Hurkowej [?], Zerbitom, chorążemu znaku, o zabranie klejnotów. Oświadczył, że Zerbito, będąc przy śmierci jego ojca Jana Trzeciaka, wojskiego kijowskiego, zabrał klejnoty i garderobę należące do manifestanta i jego braci, wraz z rejestrem wziętym ze szkatuły, część z nich oddał [?] Podobskiemu [?], mieszkającemu w powiecie pińskim, i dotąd je przetrzymuje mimo częstych upomnień. W 1733 r. obwinieni, wziąwszy od manifestanta 792 zł pol., przy ostatecznej transakcji w grodzie nie chcieli przyznać się do klejnotów ani ich oddać. Manifestant zastrzegł prawo uzupełnienia manifestacji i dochodzenia swoich praw. Tekst miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 50 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 194v

1Manifestacya Wielł Jmci Pana

2Trzeciaka Pisarza Grodzkiego Zyto-

3mirskiego Przeciwko Ichmość Panom

4Synchaieskim [?].

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Februarij Dwudziestego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

8Mci Przedemną Wawrzyńcem Walentym Lewkowskim pro

9tunc namiesnikiem Podwoiewodztwa Generału Woiewodztwa

10kijowskiego y Xięgami ninieyszymi Grodzkiemi Kijowskiemi

11Comparens personaliter Wielł Jmć Pan Andrzey Trzeciak

12[reklamant:] Pisarz

k. 195

1Pisarza Grodzkiego Zytomirskiego przed Actami Grodz-

2kiemi Kijowskimi naprzeciwko Jmciów Panów Michałowi Cyrylu [?]

3także [?] Bazylemu Jakubowi Synom Synchajewskim [?]

4Swiadczył się y Manifestował się wten sposob y Oto sz [?] Ich

5[skreślone: …] nasławszy Ludzi Podwod [?] kilkanaście nagrabili [?]

6Czerepin [?] nocnym sposobem anigdy niegodziwszy poddanie [?]

7wioske siano Chłopom tameyszym zabierali a ludy [?] Na-

8dem [?] do Ich Mciów doprowadzioną upominaiącemi się Ludziom

9nieoddali y oddać niechcą y owszem przechwałki na

10Ludzi Czerepinie mieszkaiących nulla data okasione czy-

11nią co wszystko modernus Comparens Manifestował się

12szym zostawiwszy meliorationem Vindicationemq[ue] pro-

13sit hoc actis connotari co y otrzymał Andrzey Trzeciak [?]

14Miecznik Czernichowski Pisarz Grodzki Zytomirski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

„Comparens personaliter” – stawając osobiście; „pro tunc” – na ów czas; Wielł. Jmć – Wielmożny Jegomość.

„nulla data okasione” – łac. „nie dawszy żadnego powodu”; „modernus Comparens” – „obecnie stawający”; „meliorationem Vindicationemque prosit hoc actis connotari” – „zastrzegłszy sobie poprawę i dochodzenie prawne, prosił o zapisanie tego w aktach”; mp = manu propria (ręką własną).

Nazwiska pozwanych (Synchajewski?) oraz nazwa wsi (Czerepin?) czytane niepewnie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

20lutego 1734 r. w urzędzie grodzkim (nazwy miasta w tekście brak), przed namiestnikiem podwojewództwa Wawrzyńcem Walentym Lewkowskim, Andrzej Trzeciak, miecznik czernihowski i pisarz grodzki żytomierski, złożył manifestację przeciwko Michałowi Cyrylowi [?] i Bazylemu Jakubowi Synchajewskim [?], synom. Oświadczył, że obwinieni nasłali nocą kilkanaście podwód ludzi do wsi Czerepin [?], zabrali siano tamtejszym chłopom i mimo upomnień nie chcą go oddać, a ponadto bez powodu grożą mieszkańcom Czerepina. Manifestant zastrzegł prawo uzupełnienia manifestacji i dochodzenia swoich praw.

Nr w rękopisie: 51 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 195

1Manifestacya Starozakonnego

2Samuela Martkiewicza [?] Obywa-

3tela Miasta Jego Krolewskiey mci

4Owrucza przeciwko Starozakonne-

5mu Owsieiowi Majorowiczowi [?] Mies-

6czaninowi y Obywatelowi tegoż Miasta

7Owrucza.

8Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Czwartego

9Miesiąca Marca Dwunastego Dnia

k. 195v

1Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolew-

2skiey Mci Owruczu Przedemną Wawrzyncem Wa-

3lewskim [?] Lewkowskim [?] Namiesnikiem Pro tunc Pod-

4woiewodztwa Grodzkim Generatu Woiewodztwa

5Kijowskiego y Xięgami ninieyszymi Grodzkimi Kijow-

6skimi Comparens pttus [?] Starozakonny Samuel

7Markiewicz [?] obywatel Miasta Jego KrolMci Owrucza ponosząc

8niewinnie wielką szkodę y oppressyą na sobie przez zaw-

9ziętosc niżey mianowanego obzałowanego a chcąc wyw-

10dykować niewinnosci Swoiey kalumnią niesłuszną

11ponoszącey, solennie przed Urzędem Nineyszym

12zalił się y Manifestował się przeciwko Starozakonne-

13mu Owsiejowi [?] Maierowiczowi [?] mieszczaninowi y obywa-

14telowi tegoż Miasta Owrucza, w ten Sposob y oto iż

15przerzeczony Owsiey obwiniony maiąc zayzdrosc y

16niechęc do Protestanta z racyi obecney dzierżenia

17Arendy Starostwa Owruckiego (ktory tenże obżałowa-

18ny przez uper y zuchwalosc Imprezę Swoią ablegant

19tym na przodu [?] z tąd dawną nienawiscią y zawziętoscią ku

20manifestantowi nie tylko roznych Sposobow y

21podstępkow doczynowania Protestującegosię w

22trzymaniu Arendy używał y Protestował prepedycye

23umyslem Swoim czynił przewrotnym Jako iawna

24krzywda Bogu y Ludziom żaluiącegosię iest wiado-

25ma Ale też gdy go Pan Bog podobno prode-

26licto Injuriarum czyli z Swoiey sprawiedliwosci

27czyli też z iakiego Innego przypadku y nieostrożnosci

28Jego dotkł ognioną Klenską y Passyą niesłu-

29[reklamant:] żnie

k. 196

1nie y nienależycie na niewinność Comparenta żad-

2ney nigdy censurze niepodlegaiącego z Antecessorow sw[?]-

3go nastawszy tak publicznie iako też prywatnie

4samey Sprawiedliwości przeciwną, na zdmieszczenie[?] Ia-

5koby był przyczyną iego pogorzenia [?] z wielką obel-

6gą władzy Prefektury [?] y pobłażając Swiecey [?] zu-

7chwałey [?] Obsesyi [?] przeciwnej, przed całym Swia-

8tem bierze sławę Comparentowi w złey opinie im-

9posturuie y przy oblika Sukienki. A co większa nie

10kontentuiącemu tak Ciężką kalumnią wszędzie nie

11uścisnienie [?] Słowy promulgowaną y ruiną sub-

12staneyą Iego udawszy się a verbis denigrosis ad

13verbera tamessa [?] dyffamacyą publicznie zato-

14iącego się [?] pośrzod Miasta Owrucza smiał y

15uczynił na obide y wzgardę y pośmiewisko całe-

16go ludowi na ten czas przytomnymi przyskon-

17czywszy do Comparenta Kijem tak niemiłosiernie

18udrzył y obrażenie y Zęby naruszył że ty chorow-

19ity Comparent Kalekować musi y gdyby nie

20córka tegoż obrażonego do zawziętego zaiuszczę-

21nia nie odwiodła pewnieby był Comparenta na

22tym że mieyscu bijąc y kalecząc o smierć przy-

23prawił A że przez oddalenie teraznieyszego czasu

24JW. JmPana Starosty Owruckiego Pana swego

25w tych kraiach nie rezyduiącego w tak wielkim

26krzywdzie [?] y ponirsenia [?] na Sławie y Sub-

27[reklamant:] stancyi

k. 196v

1stanayi swoiey ruine naprzez Sprawiedliwosci

2należytey doniesc niemoże y z takowey emundować

3kalumnii Szczego każdego czasu przez wszelkie spo-

4soby deklaruiącii Cwirkowie [?]. Więc przynaymniey

5aby takowy obrażowanego Excess nieposzedł impune

6przed Bogiem y Urzędem ninieyszym Grodzkim

7Owrucki [?] ob protestuiąc Iure agere deklaruiąc

8proszę tey protestacyi Mnie Urzędu przyięcie do

9Xięgi otrzymał Samuel Martkiewicz [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Starozakonny = wyznawca judaizmu, Żyd. Mensis Martius – łac. „miesiąc marzec”. Owrucz – dziś Owrucz (Ovruch), obw. żytomierski, Ukraina.

Comparens pttus – stawający osobiście (personaliter); Pro tunc – na ten czas; pro delicto Injuriarum – za występek krzywd (zniewag); prepedycye – przeszkody; uper – upór.

Data i dalszy ciąg manifestacji na następnej stronie; numer wpisu i tytuł zapewne na poprzedniej stronie.

a verbis denigrosis ad verbera – od słów oczerniających do razów; Comparens – stawający, wnoszący manifestację; Owrucz – Owrucz, Ukraina, obw. żytomierski; JW. JmPan Starosta Owrucki – Jaśnie Wielmożny Jegomość Pan starosta owrucki.

„impune” (łac.) – bezkarnie; „Iure agere” (łac.) – dochodzić prawem; „emundować” – oczyścić się (z zarzutu); „mp” – manu propria, własnoręcznie.

Folio na marginesie zapisane „196 3/6” [?]; przyjęto k. 196v.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12marca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Samuel Martkiewicz [?] (Markiewicz [?]), Żyd, obywatel Owrucza, złożył manifestację przeciwko Owsiejowi Majorowiczowi [?] (Maierowiczowi [?]), Żydowi, mieszczaninowi owruckiemu. Oświadczył, że obwiniony, zazdroszcząc mu dzierżawy arendy starostwa owruckiego, od dawna utrudniał mu jej trzymanie, a gdy dotknął go pożar, publicznie i prywatnie oskarżał manifestanta o spowodowanie go i zniesławiał. Następnie publicznie, pośrodku Owrucza, uderzył go kijem tak, że poranił go i naruszył mu zęby, przez co manifestant musi kaleczyć; od dalszego bicia odwiodła napastnika córka poszkodowanego. Ponieważ starosta owrucki, jego pan, przebywa poza krajem, manifestant złożył protestację, zapowiadając dochodzenie sprawy prawem.