Akty 161–200

Nr w rękopisie: 52 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 196v

1Manifestacya Wielm. Jmści

2Pana Czerskiego [?] Cześnika Min

3skiego Swym y Małżonki Swey

4Imieniem dedikowana [?].

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Marca Dwudziestego Trzeciego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolew

8skiey Mci Owruczu Przedemną Wawrzyncem

9Walewskim Lewtowskim [?] Namiesnikiem Protu [?]

10Podwoiewodztwa Grodzkim Generału Woiewodz

11twa Kijowskiego y Xięgami Niniejszymi Grodz

12kimi Kijowskimi Comparens personaliter Urodzony

13[reklamant:] Jmc

k. 197

1Jmć Pan Jerzy Czerski [?] Czesnik Minski Swym

2y Urodzoney Jeymći Paniey z Pruszynskich Czer-

3skiey Czesnikowey Minskiey Małł. Swey imieniem

4solenniter przed Urzędem Niniey[szym] de diligentia

5sui diffugia ludzkiego dowcipu & aliqvae nocerent ar-

6tes Swiadczył y Manifestował się oto, iż co Summa

7Dwa Tysiące Złłch Pol. Czerskich [?] podległa pierwey

8na Dobrach Części Wsi Pieszczaney extendując się

9haerebat. Tandem przez Wielm. Jmći Pana Michała

10Szczeniowskiego [?] Podczaszego Derpskiego pr[...]tym

11a teraz Trembowelskiego Sędziego Grodz. Zytomirskie-

12go wyz pomienioney części Pieszczaniey Dziedzica

13de portowaną a przez Wiell. Jeymć Panią Mary-

14anna z Kossakowskich primi Voti Potocką Low-

15czyną Owrucką Secundi Łętowską [?] Staros-

16cinę Owrucką Kontraktem obligatoryis mię-

17dzy Manifestantem Małżonką Jmći z iedney a Wiell.

18Jeymći Panią Marianną z Kossakowskich prze[d]

19tym Łętowską Starosciną Owrucką a [...] Les-

20niełą [?] Starosciną Zytomirską z drugiey tudzież

21[...] Jmći Pana Szczeniowskiego [?] Podcz. Dérp[skiego]

22z trzeciey Strony Roku Tysiąc Siedmset Trzy-

23dziestego Wtorego Dnia Dziewiętnastego Marca

24w Wieldnikach [?] Stałym y Rękoma Stron[...] Kon-

25trakt wchodzących podpisanym iuxta Sonantia

26ejus na dobrach Części Wsi Skrebeliczach [?] w Włości [...]

27[reklamant:] Powiecy

k. 197v

1a Powiecie Zytom[?] [skreślone: …] Owruckim leżącey leżonaney [?] ia-

2koż potym przez Wiell. Ichmciow Panow Alexan-

3dra y Maryanny z Kossakowskich [?] Lesnickich Sta-

4rostow Zytom. Małł. scriptem assecuratyonis

5w Roku Tysiącznym Siedymsetnym Trzydziestym Trze-

6cim Dwunastego [?] Februarij w Wielednikach [?]

7JchmP. Manifestuiącymu danym y służącym

8zfenuiąc dokontraktu wyz wzoronego zustawie-

9niem Ewikcyi należytego przez Manifestantow

10na terminie chrzcieynym toiest Dwudziestego Trze-

11ciego Marca Anno Millesimo Septuagesimo [?] Tricesimo

12Quarto Ewictori ad manus oddac obwarowaney do

13tych czas na pomienioney Części Wsi Skrebelicz [?] trwa

14y zostawa ktorego to terminu Comprens [?] ut docet

15Contractus attentowat y Ewikcyi tey słusznie należyte-

16go stawiwszy y one odebrawszy za evictyą oddac

17miał y Grodach tak w Zytomskim iakoteż y Owruckim

18usque ad eo casum Solis [?] czekał, ale od Wiell. Ichmciow

19Panow Lesnickich Starostow Zytomirskich Małłowy

20kupnie z ddr części wsi Skrebelicz [?] Rzeczy niedzielami

21nikt nie awyzował [?] ani Plenipotent od Ichmciow oddania

22Dwoch Tysięcy Złło Poll. ad acta comparuit na terminie ani

23w Grodach rzpopowanych [?] Pomiędzy nie było agdy doczekać

24się niemogłem Manifestans deinde zegoło [?] był od-

25brac Summie de diligentia sui ne in posterum aliqua

26in possessione subsequatur turbatio iterum iterumque Ma-

27nifestuiąc prosząc Actis conotari Coy trzymat [?]

28Jerzy Czerski [?] Cześnik Minski [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

„Comparens personaliter” (łac.) – stawiwszy się osobiście; Cześnik Miński – urzędnik ziemski woj. mińskiego.

de diligentia sui diffugia ludzkiego dowcipu & aliqvae nocerent artes – „z ostrożności przed wybiegami ludzkiego sprytu, aby jakieś podstępy nie zaszkodziły”; solenniter – uroczyście; haerebat – ciążyła; tandem – wreszcie; primi voti / secundi – z pierwszego / drugiego małżeństwa; iuxta sonantia ejus – według jego brzmienia; Złłch Pol. – złotych polskich.

Podczaszy derpski – urząd ziemski inflancki (Dorpat, dziś Tartu); Pieszczana – prawdopodobnie wieś w pow. żytomierskim.

Ewikcya (evictio) – rękojmia, zabezpieczenie prawne nabytej posesji; scriptum assecurationis – zapis asekuracyjny.

„ad manus” – do rąk; „ut docet Contractus” – jak poucza kontrakt; „de diligentia sui ne in posterum aliqua in possessione subsequatur turbatio iterum iterumque manifestując” – dla swej staranności, by w przyszłości nie nastąpiło żadne naruszenie posesji, raz po raz manifestując; „Actis conotari” – zapisać do akt.

Data terminu: 23 III 1734. Złło Poll. – złotych polskich; Małł. – małżonkowie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23marca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim Lewtowskim [?], Jerzy Czerski [?], cześnik miński, w imieniu własnym i żony z Pruszyńskich, złożył manifestację. Oświadczył, że suma 2000 zł pol., ciążąca pierwotnie na części wsi Pieszczana [?], została przeniesiona przez Michała Szczeniowskiego [?], dawniej podczaszego derpskiego, obecnie trembowelskiego i sędziego grodzkiego żytomierskiego, dziedzica tej części, oraz – kontraktem obligacyjnym zawartym w Wieldnikach [?] 19 marca 1732 r. między manifestantem i jego żoną, Marianną z Kossakowskich (primo voto Potocką, łowczyną owrucką, secundo voto Łętowską, starościną owrucką) i Szczeniowskim – na część wsi Skrebelicze [?] w powiecie owruckim. Zapisem asekuracyjnym z 12 lutego 1733 r., wystawionym w Wieldnikach [?] przez Aleksandra i Mariannę z Kossakowskich Leśnickich, starostów żytomierskich, zobowiązano się oddać tę sumę 23 marca 1734 r. za wydaniem należytej ewikcji. Manifestant w tym terminie czekał z ewikcją w grodach żytomierskim i owruckim do zachodu słońca, lecz ani starostowie żytomierscy, ani ich plenipotent nie stawili się z pieniędzmi; manifestował się, by w przyszłości nie doznać uszczerbku w posesji. Tekst miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 53 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 198

1Manifestacya nomine Wiell

2Xiędza Bienieckiego Archi

3mandrity Owruckiego Officy

4ała Metropolij Kijowsk. prze

5ciwko Wiell Jmci Panu Olszan

6skiemu Starostcie Owruckie

7mu y Innym.

8Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Czwartego

9Miesiąca Marca Dwudziestego Szostego Dnia

10Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew

11skiey Owruczu przedemną Wawrzyńcem Walew

12skim Lewkowskim [?] Namiesnikiem pretunc Pod

13woiewodztwa Grodzkim Generatu Woiewodztwa Kijow

14skiego y Xięgami ninieyszymi Grodzkimi Kijowskimi

15Comparens pers. Przewielebny w Bogu Jmci Xiądz

16Silwester namiesnik protunc Archimandryi

17monastiru Owruckiego swym y Wiell Jmci Xiędza

18Andrzeia Bienieckiego Archimandryty Owruckiego

19Officyała Metropolij Kijowskiey Imieniem wzgledem

20Laesionem Prawa Pospolitego y Swiętey Sprawiedli

21wosci praevia Manifestatione Contra Officium Castrense

22Owruciense oborn [?] susceptam hanc manifestationem

23Solennissime przeciwko Wiell Jmci Panu Ierzemu [?] Olszan

24[reklamant:] skiemu

k. 198v

1skiemu Starostcie Owruckiemu Jako Panie y Uro-

2dzonemu Jmci Panu Konstantemu Petzpskiemu [?] Gu-

3bernatorowi Owruckiemu omnis moti motorowi infra

4specificatæ Causæ oświadczył y manifestował się

5w ten sposob y o to iż ex Contentum Sądow Kapturowych

6Woiewodztwa Kijowskiego de actu et data ejus Anno

7Millesimo Septingentesimo Triesimo Tertio Die Vigesimo Se-

8cundo [?] Aprilis [?] między Wiell. Jmci Jędrzeiem Andrzeiem

9Bienieckim Archimandrytą Owruckim Officyałem Me-

10tropolyi Kijowskiey ziedney a Wiell. Jmci Panem Je-

11rzym Olszanskim Starostą Owruckim Urodzonym Jmci

12Panem Konstantym Petzpskim [?] Gubernatorem Starostwa

13Owruckiego Tudziez Mieszczanami y Boiarami tegoz

14Starostwa z drugiey strony stałym y Ferowanym in-

15junctum est aby Urodzony Jmść Pan Konstanty Petzp-

16ski [?] Gubernator Owrucki za popełnioną wiolencyą post

17Fata Serenissimi Regis Augusti Secundi Scilicet za

18rozrzucenie Winnicy Izby y przykarznie [?] Stodwi [?] y Innych

19Budynkow za zycia Swiętey pamięci Krola Jmci Augusta

20Wtorego wystawionych wieżą Zamku Owruckiego ex mente

21Prawa ptali [?] Anni [?] na zapitrz [?] po popielcu zasiadszy one prze-

22niedziel Dwie ire itermissione [?] kontynuował a przywyściu

23z wieży dwa zakłady Starosciniskie stronie powodowey pod

24winą Baniey Wieczney w tym że Grodzie przyczyniono [?]

25Manifestacyi publikowania podległey zapłacenia Imirit [?]

26ta ktorego Dekretu Ichmość Compartes in termino in-

27cidenti tak przy zasiadaniu wieży Jako y circa Termi-

28num Wyscia y Zapłacenia vigore Dekretu zakładow

29Starosciniskich Dwa observata Solenitate Prawa

30[reklamant:] diligentissimi

k. 199

1diligentissimi attentował, ale tak Urodzony JmćPan

2Potępski [?] temerarie Contra veniendo Dekretowi po-

3mienionemu ani Wiary nie dosiedział ani wadia płacić

4niechciał y nie zapłacił, iako też na ten czas Susceptantes [?]

5to iest Wielm. JmPan Łukasz Rybyński [?] Stoln. Zytto.

6et de eius brachio zostawiony Urodzony JmćPan Waw-

7rzyniec Zagurski aliq. in favorem Idque variis diffugiis al-

8laborando Contra Legem et officium cum Manifesta

9cum Publicatione przyiąć niechcieli y nie przyięli tali

10libando Favorabilib. Suis Ingeniis ceperit [?] ubi de

11Iure Venerit, z ktorym tedy Idem Manifestans tu ad

12acta presentia Castr. Kiiow. przybywszy z Woznymy

13Szlachtą Oswiadczył się tak de contraventione preme-

14morato Decreto iniuste Facta, iako też respectu Sa-

15faris [?] Contra Legem positivam wdędem [?] nieprzyięcia Ma-

16nifestu cum Publicatio damnorumq. exinde causatio-

17ne iterum iterumq. nomine cuius supra Manifesta-

18tur prosząc hanc Manifestationem conotari, Co y trzy-

19mał Xięga. Silwester Jasiniecki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Generatu” – prawdopodobnie zniekształcone „Grodzkim” lub „Generalnym”; odczyt niepewny.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; pretunc/protunc – ówczesny; praevia Manifestatione contra Officium Castrense Owruciense … susceptam hanc manifestationem solennissime – po uprzedniej manifestacji przeciw urzędowi grodzkiemu owruckiemu … tę manifestację najuroczyściej zaniósł.

Archimandryta owrucki – przełożony monasteru (bazyliańskiego) w Owruczu; oficjał metropolii kijowskiej – sędzia duchowny metropolity unickiego.

omnis moti motorowi infra specificatæ Causæ – sprawcy (inicjatorowi) wszystkich niżej opisanych spraw; de actu et data ejus Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Tertio – z dnia i roku 1733; injunctum est – nakazano; post Fata Serenissimi Regis Augusti Secundi – po śmierci Najjaśniejszego Króla Augusta II (zm. 1 II 1733); ex mente Prawa – według myśli prawa; Compartes in termino incidenti – strony w przypadającym terminie; vigore Dekretu – na mocy dekretu; observata Solenitate Prawa – z zachowaniem uroczystości (formalności) prawa; diligentissimi – najstaranniejsi (reklamant). Sądy kapturowe – sądy bezkrólewia. Data w dekrecie odczytana niepewnie.

diligentissimi attentował – usilnie się starał; temerarie contra veniendo – zuchwale sprzeciwiając się; contra Legem et officium cum Manifesta cum Publicatione – wbrew prawu i urzędowi manifestu z publikacją; ubi de Iure venerit – gdzie z prawa przypadnie; ad acta presentia Castr. Kiiow. – do niniejszych akt grodzkich kijowskich; de contraventione premorato Decreto iniuste facta – o sprzeciwieniu się wspomnianemu dekretowi niesłusznie uczynionym; damnorumque exinde causatione – i o szkodach stąd wynikłych; nomine cuius supra manifestatur – w imieniu jak wyżej manifestuje; hanc manifestationem conotari – by tę manifestację zapisano. Stoln. Zytto. – stolnik żytomierski (odczyt niepewny). mp. – manu propria.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26marca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu (tak w nagłówku), przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], ks. Sylwester Jasiniecki, namiestnik archimandrii monasteru owruckiego, w imieniu własnym i ks. Andrzeja Bienieckiego, archimandryty owruckiego i oficjała metropolii kijowskiej, po uprzedniej manifestacji przeciwko urzędowi grodzkiemu owruckiemu za nieprzyjęcie tej manifestacji, złożył manifestację przeciwko Jerzemu Olszańskiemu, staroście owruckiemu, i Konstantemu Potępskiemu [?] (Petzpskiemu [?]), gubernatorowi owruckiemu. Oświadczył, że dekretem sądów kapturowych województwa kijowskiego z 1733 r. (dzień i miesiąc niepewne) nakazano gubernatorowi, za gwałt popełniony po śmierci króla Augusta II – rozrzucenie winnicy, izby i innych budynków wzniesionych za życia króla – odsiedzieć dwa tygodnie bez przerwy w wieży zamku owruckiego, począwszy po Popielcu, a po wyjściu zapłacić stronie powodowej dwa zakłady starościńskie pod karą wiecznej banicji. Gubernator nie odsiedział wieży ani nie zapłacił wadiów, a sprawujący wówczas urząd grodzki Łukasz Rybyński [?], stolnik żytomierski [?], i pozostawiony przez niego Wawrzyniec Zagurski nie przyjęli manifestu z publikacją. Manifestant oświadczył się więc przed aktami grodzkimi kijowskimi o sprzeciwienie się dekretowi i nieprzyjęcie manifestu.

Nr w rękopisie: 54 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 199

1Manifestacya Wielm. Jmci Trzeciaka

2Pisarza Grod. Zytomirskiego na prze-

3ciwko Jmci Pani Pruszynskiey,

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Marca Dwudziestego Dziewiątego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey

7[reklamant:] Mci

k. 199v

1Mci Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim [?]

2Lewkowskim [?] Namiesnikiem protunc Podwoiewodz-

3twa Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego y

4Xięgami Nineyszymi Grodzkimi Kijowskimi Comparens

5personaliter Wiell. JmćPan Andrzey Trzeciak Pisarz Grodzki

6Zytomirski coram Actis Castrensibus Kijowiensibus Solen-

7niter naprzeciwko JmćPani Helenie Sive alis Nomi-

8nis Dominikowey Pruszynskiey [?] Manifestował się y Pro-

9testował w ten Sposob y o to Iż JmćPani obwiniona upro-

10siwszy się naypierwey do pomieszkania przybytności

11Woysk Moskiewskich w Powiecie Owruckim ab ...circa

12Agentem Żony Comparentis miasto Zawdzięczenia za pomie-

13szkanie w Domu Comparentis Rzeczy rozne Sprze-

14tow Domowych nescitur qua præsentione Sposobem nieg-

15dziwym [?] pobrać [?] y zabierała to iest Szal w pasy Sukienkę kap-

16turek trzyfantowy [?] Kaftanik Zarzkowski [?] Kamizelkę [?]

17saku [?] Złotą Potrzeby, Kożuszki Czarnym garniturem

18sierowka [?] na rogu Atłasowa, o ktorych niedawno Compa-

19rentowi notum a zas o innych Sprzętach niewiadomo gdzie

20by się podzieli, y Pieniądze Gotowe supponendo tylko

21dzie iest kiek [?] y więcey znaydowaćsię musi idem Com-

22parens deposuisis [?] omnibus notis et ignotis Manifes-

23tował się prosząc hoc actis connotari Czytrzy [?]

24mał [?] Andrzey Trzeciak Pisarz Grodzki Zytomir-

25ski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Pisarz grodzki żytomierski – urzędnik prowadzący księgi grodzkie w Żytomierzu.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; coram Actis Castrensibus Kijowiensibus Solenniter – uroczyście przed aktami grodzkimi kijowskimi; Sive alis Nominis – czyli innego nazwiska; nescitur qua præsentione – nie wiadomo jakim pretekstem; supponendo – przypuszczając; omnibus notis et ignotis – ze wszystkimi rzeczami wiadomymi i niewiadomymi; hoc actis connotari – aby to zostało wpisane do akt; mp – manu propria, ręką własną. Pocz. pierwszego wiersza (Mci) – końcówka „JKMci” z poprzedniej strony.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29marca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Andrzej Trzeciak, pisarz grodzki żytomierski, złożył manifestację przeciwko Helenie Dominikowej Pruszyńskiej [?]. Oświadczył, że obwiniona, uprosiwszy się do zamieszkania w jego domu na czas pobytu wojsk moskiewskich w powiecie owruckim, zamiast wdzięczności zabrała niegodziwie różne rzeczy domowe, m.in. szal w pasy, suknię, kapturek, kaftanik, kamizelkę i kożuszki z czarnym garniturem, a według przypuszczeń manifestanta także gotowe pieniądze; o losie innych sprzętów nic nie wiadomo. Tekst miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 55 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 199v

1Manifestacya imieniem Wiell. JmćPana

2Strypyła [?] Czeszyka [?] Mchowskiego [?]

3dziedziczenia [?] uczyniona.

4[reklamant:] Roku

k. 200

1Roku Tysiąc Siedymsetnego Trzydziestego Czwartego

2Miesiąca Marca Trzydziestego Dnia.

3Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

4mci Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Watewskim [?] Low-

5kowskim Namiesnikiem pro tunc Podwoiewodztwa Grod.

6Generatu Woiewodz. Kijowskiego y Xięgami nineyszymi

7Grodzkimi Kijowskimi, Comparens pter [?] Urodzony JmP

8Pan Antoni Kozłowski [?] noïe et ex speciali commisso

9Wiell. Jmci Pana Michała na Łowkowie Strybila

10Czesnika Nowogrodzkiego nunc primum rescientis o

11Smierci Wiell. Jmci Pana Stanisława Wilgi Podcza-

12szego Nowo Smolenskiego prospiciendo integritati fortu-

13nae ejusdem Mgfici Strybyl de in posterum aliquod

14in illa patiatur decrimentum Solenniter de dili-

15gentia coram officio Pnti Manifestatur uti sup-

16ra y o to: Iż niegdy Wiell. Jmc Pan Wilga Pod-

17czaszy Smolenski będące in manutentia wszytkie Possesio-

18nary [?] Zapisy Decreta membrany Ograniczenia Intercy-

19zy y Inne rozne dokumenta y Transakcye z rożnemi

20JchMcią do Fortuny Wiell. Ich mos Panow Strybylow Mall.

21należące y ściągające się przez Samego Wiell. Pryncipała

22Manifestanta ex ratione Causarum suarum Prześwietnym

23Trybunale Koronnym Lubelskim Stante vita Serenis-

24simi Regis Augusti Secundi agitantium et hucusq

25pendentium Sexteritati [?] ejusdem Oddane y rekomen-

26dowane post fata tegoż Nayiaśnieyszego Krola Jmci

27pro tunc Sperando nunc Subsecutis revolucionibus

28[reklamant:] aż

k. 200v

1ob maiorem Securitatem maturo consilio vbezpie-

2nieyszym kraiu u Niebie[?] nawotyńcie[?] ostawiwszy in loco

3tuo Ale recenter deledo[?] fata tegoż Wmci Pana Podcza-

4szego Smoleńs. Rodzonego Wmci Paniey Przybyłowey[?]

5Czesnikowey Nowogr. loco Felicis Successus tristem

6przyniesły Smierci eventum, a ponienie Wszystkie Docu-

7menta nie wiedzie się gdzie in deposito y czyli insua[?] esse zosta-

8ią nulla poteo[?] notitia, w czym vertitur Cardo całey for-

9tuny Wielmożnych Ichmość Panow Czesnikow Nowo-

10grodz. Matt. Zaczym tedy ne exinde ejusdem

11Ferunt[?] aliqua Subsequatur Jactura idem Comparens

12nomine quo Supra iterum iterumq. Salva melioratione meli-

13oratione[?] de diligentia Manifestatur Antoni Kostow-

14ski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

noïe = nomine; „ex speciali commisso” – ze szczególnego zlecenia; „nunc primum rescientis” – teraz po raz pierwszy dowiadującego się; „prospiciendo integritati fortunae” – dbając o całość majątku, by w przyszłości nie poniósł w nim uszczerbku; „solenniter de diligentia coram officio praesenti manifestatur” – uroczyście dla zachowania należytej staranności manifestuje się przed niniejszym urzędem; Pnti = praesenti; „stante vita Serenissimi Regis Augusti Secundi” – za życia Najjaśniejszego Króla Augusta II (zm. 1 II 1733); „agitantium et hucusque pendentium” – toczących się i dotąd zawisłych; „post fata” – po śmierci; „subsecutis revolutionibus” – wobec nastałych zamieszek (bezkrólewie 1733–1734). Dex. = Dexteritati [?]. Akt to manifestacja w imieniu Michała Strybyla o dokumentach pozostawionych u zmarłego Stanisława Wilgi; tytuł i numer na poprzedniej stronie.

ob maiorem securitatem maturo consilio – dla większego bezpieczeństwa po dojrzałym namyśle; loco felicis successus tristem eventum – zamiast szczęśliwego powodzenia smutny wypadek (śmierci); nulla notitia – brak wiadomości; vertitur cardo – leży oś (całej fortuny); ne exinde aliqua subsequatur iactura – aby stąd nie wynikła jakaś szkoda; nomine quo supra – w imieniu jak wyżej; salva melioratione – z zastrzeżeniem poprawienia; manifestatur – manifestuje; mp. = manu propria.

Streszczenie

30marca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Watewskim [?] Łowkowskim, Antoni Kozłowski [?] (w podpisie: Kostowski [?]), w imieniu i z polecenia Michała na Łowkowie Strybyła, cześnika nowogrodzkiego, który dopiero teraz dowiedział się o śmierci Stanisława Wilgi, podczaszego smoleńskiego, złożył manifestację dla zabezpieczenia jego majątku. Oświadczył, że zmarły przechowywał wszystkie dokumenty – zapisy, dekrety, membrany, ograniczenia, intercyzy i transakcje – dotyczące majątku Strybyłów, związane z ich sprawami toczącymi się w Trybunale Koronnym Lubelskim jeszcze za życia króla Augusta II i dotąd zawisłymi, które powierzono mu po śmierci króla. Wobec zamieszek przechował je dla bezpieczeństwa w jakimś bezpieczniejszym kraju, a po jego śmierci, o której doniesiono jego siostrze, cześnikowej nowogrodzkiej Przybyłowej [?], nie wiadomo, gdzie dokumenty się znajdują. Manifestant zastrzegł prawa mocodawcy na wypadek szkody.

Nr w rękopisie: 56 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 200v

1Manifestacya Urodzonych Ichmość

2Panow Mokryckich Matt. Prze-

3ciwko Ichmość Rewinskim y Innych

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Marca Trzydziestego Dnia.

6NA Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

7Mci Owruczu przedemną Wawrzyńcem Walewskim

8Lewkowskim Namiestnikiem protunc Podwoiewodz.

9Grodzkim Generatu Woiewodztwa Kijowskiego y Kxię-

10gami ninieyszymi Grodzkimi Kijowskimi Comparens

11personaliter Urodzony Jmość Pan Antoni Mokrycki swym

12y Urodzoney Jmci Pani Anny z Jałowickich Mok-

13[reklamant:] ryckiey

k. 201

1rzyckiey Matt swey tudziez Urodzoney Wiktoryi Jako

2wierzbiey [?] Siostry rodzoney Matt swey Imieniem nay

3Przod Godney Pamięci Antecessorow tractu Iuris

4nastompione tranzakcye potym Manifesta facinora

5przez Ichmćow niżey wypisanych obwinionych prepe

6dita Subsecuta [?] iż possessas żadnego tytułu Pra-

7wa niemaiący a prawie własnoscinrem [?] przywłaszcza

8iąc habitas przez tak długi Czas dla tak zielenkore [?]

9volendo przychilaiące się do dawneyszych Manifestow

10Pozwow Akta Jak godney Pamięci przez antecesso

11serow y Rodzicow Ich tak to y przez nastempionych na

12przeciwko Urodzonym Jmci Panom Stanisławowi

13y Zofii z Surynow [?] primi voti Zmiiewskiey Secundi

14ad presen Rowinskiey Rowińskim Matt Tomaszowi [?]

15Zmiiewskiemu lachrimando Manifestant w ten Spo

16sob y oto iż Jmćs Urodzona Rowinska powstawszy In

17viduali Stato po zeyściu Sławney Pamięci Urodzo

18nego Jmci Pana Jana Zmiiewskiego ile Sukcessa

19ra ile niektorych Częsci z antecessorami Manifestantis

20wszytkie papiery Dokumenta prawa u siebie pozostałe

21należytości Manifestantis y Innych Coniusuccessorow [?] ton

22winkuiącie [?] zatrzymali y z tym trzeba [?] cerebili [?] in esse

23zostaią poszedszy zas w stan Małżenski za Urodzonego

24Jmci Pana Rowinskiego po zyściu Urodz Jmci Pana Se

25weryna Jakowieckiego w stanie wdowim Urodz Jey

26mćs Panią Maryannę Jakowiecką Matkę Mani

27festantis wraz Ichmćs obwinionemi niegrzecznemi [?] op

28presyami dzierżawali z własnych Dobr wyciągi co dzy [?]

29swieczynią [?] nie praktykowane widencye uwiolowali [?] pre

30[reklamant:] wento

k. 201v

1wenta protextu se bynaymniey nienależące nawet

2y do części Urodzonych Stron Paniey Zmieiowskich [?] Zostas-

3mości Manifestantes brali pola violenta manu przywłas-

4czali zboża Spasywać rozkazywali y Inne exorbitancye

5iako stare Manifestantki czynili potym post Decessu

6Matki Maniey tychże Samych wyolendyi zaiechać nonde-

7siverunt owszem Gdy Manifestans teraznieyszy Iuri

8quaesito ehaereditario tudziesz Succedendo dziedzicem dobr

9części Starego Dorochinia y Innych Został roznych

10sposobow donyeisnienia Zostaiących [?] Szukaią przeszkode

11w należnej Possessyi czynią Pola iak mediatione pomiarko-

12we iak Iuri et Possessione Maney przyległe appropria-

13ią poddanych na approhendori niesłusznie każe nadto

14kilko [plama] nabytkach sobie przywłaszczawszy przez

15długi czas Zaguieszą [?] przewłaczaią y wszystkim aby

16mogli inferre Testimonia Detrimentum Sposobow do

17zwiesienia Dobr Szukaią kiedy przepomniawszy tego

18zenienależnie Godney pamięci Matkę Manifestan-

19ki tudziesz Manifestantay Innych oswiadkowie

20Summę do Prześwietnego Trybunatu Processem

21niewydawszy iako prawo mieć chcę pozwu pociąg-

22gali y tam w tył zaocznie nienależycie kapate kon-

23demnat prawnie naszych nieś otrzymanych prokuro-

24wali w roznych Sądach Ziemskich spese i le teseze ante

25vita Zestey Matce Maney przeszkadzali Teraz wraz niby

26Zapozwawszy Wiell Ich mościow Trypolskich otrzyście wiolen-

27cye nadto ogrunta y Pola Zaieku do Dobr Starego

28Dorochinia należący zaraz retrocessyą uczynili kotu-

29torye naprocs niechcieli Potym gdy Manifestans idąc

30tractu Iuris Dwa Dekreta w Prześwietnych Sądach Kap-

31turowych otrzymał ktoremi ad fundum adestano

32[reklamant:] prohibiuntion

k. 202

1Prodis judicatto Urodze Jeymość Pani Rowinska obwinio-

2na in absentia mensa Sądu [?] [skreślone: Urodzonego Deputowanych]

3[skreślone: Komissarzow] niektorych części Manifestantis Wiell-

4Jchmościow Panow Trypolskich nienależey tylko dla iedyney

5złosci kwitowała iako y subsequentis condescendito przez

6nienależytą Kwitacyę Manifestans szkadować musiał

7w grzywnach nadto iescze żałosnych Poddanych Mani-

8festanta [?] moie Poddanych ucierniężaiąc kiedy roboczy-

9[skreślone: …] Okhimowi Mochenkowi Dziedzicznemu Mani-

10festantis nie do siebie nienależącemu do dyspozycyi y dozo-

11ru oddawszy Drzewa bartne ze pszczołami y bez pszczół

12na czas krotki to iest ile sobie sobaczy [?] o ktorem sposobkym [?]

13bye zechce dany wszelkie należytości z tego Gruntu odbierali

14y pożytecznych Fruktifikacyą mieli Roboczy Okhrim kie-

15dy na przytomność z tym Gruncie wynaydował Jnnemu

16Panow Pożytkow iako prawa ich Bortnickie kazę lezy

17we oddał y dalszego dozoru gruntowego prozekucyi [?]

18kurował Jchmość obwinieni cudzim Poddanym chcąc rządzić

19biciem zabieraniem grozili się do płacenia daniny wdzię-

20czenia pociągali y pociągaią prawie swoim Poddanym

21bye mieniąc a Poddanego właśnie do Manifestanta na-

22leżnego na części Dobr starego Dorohinia osiadłszy [?] wy-

23dar rabuiąc do nieoddania roznych sposobow słu-

24żeią na ostatek addendo mala pecoris Ludzi Pod-

25danych manifestantis niemiłosiernie biią Jako czasu nie

26dawnego przez tego Urodzony Jmci Pan Tomasz Zmiciński [?]

27uprzątnowszy sobie fantazyą niekontentuiący tym że po

28kilka krotnie namiestnikami poddanych Manifestantis napadał

29by się pozywał w kaydany Brac usiłował rozne exorbi-

30[reklamant:] tancye

k. 202v

1tancye czynił dzieci y kobiety przestraszał Poddanych

2w narzędziach napadszy zgoła zrabło[?] niemaiąc zadney

3okazyi gonieię[?] y zapowiedziby pokaliczył gdyby nieumknęli

4między Ludzi dobrych Manifestanta rozne słowy zadne-

5go Punktu rzetelnego niemaiące mu dyshonoruię zaocznie

6obmawia przechwałki czyni nadom y stancyę Manif.

7nachodził na poiedynki prawem zakazanym wyzywa y

8inne waż[?] ichmość wszyscy obwinieni niewypowiedziane wio-

9lencye czynili y czynią y czynice nieprzestaią Ludzi maiętnych[?]

10Manifestantow y chłopow odmawiaią rozne sposoby do

11zniszczenia podaią y Jako chcą sobie rządzieni[?] Jakoż[?] w Ro-

12dzie[?] Jmć Pan Rowiński[?] niby in Laudem Boga figu-

13rę zrobić kazawszy na własnym Polu Manif. w dalszy

14czas sobie chcący sposobiki do przywłaszczenia tego Grun-

15tu wystawił y inne rozne sposobiki wynayduie zaczym

16tymi Manifestans nomine suo et iako Supra tak

17o komportacyę papierow sławnieyszę wiolencyę o

18kasowanie kondemnat o zapłacenia Grzywien Jako

19też o oppressye pedelanych[?] o przywłaszczenie pol oro-

20czynie[?] kalkulacyi y o inne contenta tey huius Libel-

21li powtornie questus et Manifestanti est prosząc hoc

22aby ta Manifestacya do Xiąg przyięta była

23coy otrzymał Antoni Mokrzycki[?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Matt. = małżonków; protunc – podówczas; Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina), obw. żytomierski.

facinora – czyny występne; prepedita – utrudnione; Subsecuta – następnie dokonane; possessas – posiadane (dobra); habitas – trzymane; volendo – chcąc; primi voti ... secundi – z pierwszego męża ... z drugiego; lachrimando – ze łzami; in viduali statu – w stanie wdowim; Manifestantis – manifestującej; iuris – prawa. Odczyt wielu słów niepewny wskutek zniekształceń ręki.

Fragment manifestacji (protestacji) w sprawie dóbr Starego Dorochinia; tekst silnie zniekształcony przez kopistę, liczne miejsca niepewne. Łac.: violenta manu – przemocą; post decessum – po śmierci; iure quaesito haereditario – prawem nabytym dziedzicznym; succedendo – dziedzicząc; iure et possessione – prawem i posiadaniem; inferre testimonia – wnosić świadectwa; tractu iuris – drogą prawną; ad fundum – do gruntu (do rzeczy); prohibitionem – zakaz. Sądy kapturowe – sądy bezkrólewia (1733).

prodis judicatto – zapewne „pro dissidio” lub błąd kopisty; in absentia – pod nieobecność; condescendito – zstępując/zgodziwszy się; addendo mala pecoris – dodając zło trzodzie (dosł. bydłu), tj. krzywdząc; exorbitancye – nadużycia.

Fragment manifestacji Trypolskich przeciw Rowińskiej i jej ludziom o krzywdy poddanych i barcie; odczyt miejscami niepewny.

Fragment zawiera łac. „in Laudem” – na chwałę; „nomine suo et iako supra” – w swoim imieniu i jak wyżej; „contenta huius libelli” – treść tej skargi; „questus est” – poskarżył się; „mp” – manu propria, własnoręcznie. Odczyt zakończenia aktu częściowo niepewny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30marca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Antoni Mokrycki, w imieniu własnym, żony Anny z Jałowickich oraz jej rodzonej siostry Wiktorii Jakowieckiej [?], złożył manifestację przeciwko Stanisławowi i Zofii z Surynów [?] (primo voto Zmijewskiej) Rowińskim oraz Tomaszowi Zmijewskiemu [?]. Zarzucił, że Rowińska po śmierci pierwszego męża Jana Zmijewskiego zatrzymała wszystkie dokumenty należące do manifestantów i współdziedziców, a następnie wraz z obwinionymi uciskała wdowę Mariannę Jakowiecką, matkę manifestantki, zajmując pola i każąc spasać zboże, i kontynuuje to po jej śmierci wobec manifestanta, dziedzica części Starego Dorochinia [?]. Obwinieni przywłaszczają pola i poddanych, uzyskiwali zaocznie kondemnaty w Trybunale bez należytego pozwu, a po uzyskaniu przez manifestanta dwóch dekretów w sądach kapturowych Rowińska niesłusznie kwitowała, przez co poniósł on szkody w grzywnach. Uciskają też jego poddanego Ochrima Mochenkę w sprawie drzew bartnych, biją poddanych manifestanta; Tomasz Zmiciński [?] napadał na nich, usiłował zakuwać w kajdany, zniesławiał manifestanta i wyzywał go na pojedynek, a Rowiński postawił figurę na polu manifestanta, by przywłaszczyć grunt. Tekst w znacznej części zniekształcony i niepewny.

Nr w rękopisie: 57 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 202v

1Manifestacy Przewielebnego

2w Bogu Jmci Xiędza Akrezyna[?]

3Wikarego Konwentu Owruc. Ordinis

4praedicatorum Sancti Dominici przeciw

5ko Jchmość Panom [skreślone: Kaliszewskim[?]] Kalli[?]nnym[?]

6Roku

k. 203

1Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Czwartego

2Miesiąca Aprila Drugiego Dnia.

3NA Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolew

4mci Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim

5Lewkowskim [?] Namiesnikiem protunc Podwoie-

6wodztwa Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijow

7skiego y Xięgami ninieyszymi Grodzkimi Kijow

8skimi Comparens pter [?] Przewielebny w Bogu Jm

9Xiądz Jacek Kruczyna [?] Wikary Konwentu Owruc

10Ordinis praedicator Sancti dominici et totius Commu

11nitatis ejusdem Conventus Ac [?] prospitiendo [?] indem

12nitati tegoz Conwentu declinentis [?] Iak prętko o ces

13syi nizey wyrazoney dowiedziec się mogł tak zaraz

14in primo exgressu Vicariatus manifestuie się przeciwko

15Wielmożnym Panom Iozefowi y Annie z Grzywskich [?] Lus

16kowskim [?] Małżonkom Maciejowi y Anastazyi itidem z Grzyw

17skich Zatuskim [?] Małżonkom w ten sposob y o to iz Ichm.

18mość będąc Sukcessorami niegdy Wielmożnego Jmci Pana Szy

19mona Pawszy [?] a oraz y Creditores Summy Pięciuset

20Złotych Polskich od tegoz Wielmożnego Antecessora Ichmość na częsci

21uslenen [?] nazwaney Roiowszczyzna [?] do części Ichmościow

22w Possessyi Ichmościow zostaiącey iuxta Seus [?] originale

23reguluiącey się Klasztorowi Owruckiemu ordinis praedi-

24catorum zapisaney wiedząc dobrze ze Summa legatis

25omnimode potrzebuie Securitatem sine ullo leges

26positivae [?] fundamento dali konsens do wyłuszenia [?] tey

27częsci Urodzonemu Panu Janowi Mocielskiemu [?] ktory

28[reklamant:] innecius [?]

k. 203v

1inneexus Ichmciów obwinionych danemu in exemti

2ene Consensu mogłszy in Personam Sui Cessyią od Jmci

3Xiędza Czarnka [?] Kiernożyckiego [?] na ten czas Wikaro

4go Owruckiego procuratis mediis ani summy po

5mienioney Pięćset Złł. Pol. in toto nic oddał ani

6in Parte ut fertur zapłaconey żadnego ut moris est

7nieostrzegł bezpieczeństwa, y tak ta Summa partia

8lis non constant gdzieby była in commodum Klas

9tora według prawa y dyspozycy obrócona y lokowa

10na A Jmść Pan Mozulski [?] in virtute procuratae ces

11sionis pomieniony Grunt Indebite w Possessyą

12swoią apprehendowawszy wszelkich pożytkow z

13niego Partycypuie et utifruitur praeseo [?] et carere [?]

14tia Suffragiorum sequitur et memerato [?] Conventui ca

15sa et occasione Ichmciów obwinionych infert [?] inpe

16ria Azatym de nullitate ac invaliditate praedictae

17cessionis uti in lubrico uczynioney ac de praemis

18sis omnibus idem Comparens Manifestatur Salva re

19manente melioratione si opus fuerit prosił hanc

20manifestationem actis connotari Czym trzymał Xiądz

21Jacek Hryczyna [?] Woyna Praedicator Generalis

22Vicarius Ovrucensis Ordinis praedicatorum mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Ordinis Praedicatorum Sancti Dominici – Zakonu Kaznodziejskiego św. Dominika (dominikanie); Konwent Owruc. – konwent owrucki; nazwisko pozwanych niepewne, częściowo skreślone.

protunc – ówczesny; comparens – stawający; Ordinis Praedicatorum Sancti Dominici et totius Communitatis ejusdem Conventus – zakonu kaznodziejskiego św. Dominika (dominikanów) i całej wspólnoty tegoż konwentu; prospiciendo indemnitati – dbając o bezpieczeństwo (nieszkodliwość) konwentu; in primo egressu Vicariatus – zaraz po objęciu wikariatu; itidem – również; iuxta seriem originalis – według brzmienia oryginału (prawdopodobne odczytanie „Seus originale”); summa legatis omnimode potrzebuie securitatem – suma legatowa wszelkiego zabezpieczenia wymaga; sine ullo legis positivae fundamento – bez żadnej podstawy w prawie stanowionym. Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina, obw. żytomierski). Akt to manifestacja wikarego konwentu dominikanów owruckich; tytuł i numer na poprzedniej stronie.

„in virtute procuratae cessionis” – na mocy wyjednanej cesji; „indebite” – bezprawnie; „utifruitur” – użytkuje; „de nullitate ac invaliditate praedictae cessionis uti in lubrico uczynioney” – o nieważność tej cesji jako zawartej podstępnie; „salva remanente melioratione si opus fuerit” – z zastrzeżeniem prawa do uzupełnienia w razie potrzeby; „hanc manifestationem actis connotari” – by tę manifestację wpisano do akt; „Praedicator Generalis, Vicarius Ovrucensis Ordinis Praedicatorum” – kaznodzieja generalny, wikariusz owrucki zakonu kaznodziejskiego (dominikanów); mp = manu propria.

Streszczenie

2kwietnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], ks. Jacek Kruczyna [?] (w podpisie: Hryczyna [?] Woyna), wikariusz konwentu dominikanów w Owruczu, w imieniu całej wspólnoty złożył manifestację przeciwko Józefowi i Annie z Grzywskich [?] Luskowskim [?] oraz Maciejowi i Anastazji z Grzywskich Zatuskim [?]. Oświadczył, że obwinieni, jako sukcesorzy Szymona Pawszy [?] i dłużnicy sumy 500 zł pol., zapisanej klasztorowi na części zwanej Rojowszczyzna [?], bez podstawy prawnej dali Janowi Mocielskiemu [?] konsens na wykupienie tej części. Ten, uzyskawszy cesję od ówczesnego wikariusza ks. Czarnka Kiernożyckiego [?], nie zapłacił sumy ani w całości, ani w części i nie zabezpieczył jej, a Mozulski [?] na mocy tej cesji zajął grunt i pobiera z niego pożytki, ze szkodą dla konwentu. Manifestant zaprotestował o nieważność cesji, zastrzegając prawo uzupełnienia manifestacji.

Nr w rękopisie: 58 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 203v

1Manifestacy Wielm. Jmci Pana

2Szczeniowskiego [?] Sędziego Żytom.

3Przeciwko Ichmciom Panom Mozulskim [?]

4y Innym.

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Aprila Dziewiętnastego Dnia

k. 204

1Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey

2mci Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim [?] Lew

3kowskim [?] Namiesnikiem protunc Podwoiewodztwa

4Grodzkim Generatu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięga

5mi ninieyszymi Grodzkimi Kijowskimi Comparens per[so-]

6naliter

7Urodzony Jmc Pan Antoni Czerkowski [?] Administrator

8Dobr Wsi Pieszczaniczy [?] Wiell. Jmci Pana Michała na Wiel

9kim Szczeniowie [?] y Pokałowie Szczeniowskiego [?] Podcza

10szego Trembowelskiego Sędziey Grodz. Zytomi. dzie

11dzicznych Imieniem tegoż pryncypała swego y swoim

12przychilaiącsię do protestacyi rożnych czasow w rożnych

13skrypturach y violencyach poczynionych solenitor przed

14Urzędem ninieyszym przeko Urodz. Jchmos PP. Stefano

15wi Skarbnikowi Czernichowskimu Michałowi Oycu

16Tomaszowi Janowi Alexandrowi Synom Moszyńskim [?]

17swiadczył y Manifestowałsię oto Iż Jchmos Kontentu

18iące przeszłych numerosa serie zaniesionych Protestacyi

19ale y teraz practicato postępuiąc more, nie obawiaiąc

20się rigoru Prawa de Invasoribus Dworow Szlachec

21kich opisanego Smieleważylisię na Dwor Pryncypa

22low Protestantis Anno praesenti Millesimo Septu

23centesimo Triesimo Quarto intra Dies aprilis w Dobrach

24Pieszczaniczy [?] będący naiechać, y tam naiechawszy

25z imprezą złosci Comparenta Zabic chcieli Tamżem y

26powtornie naiechawszy w Izbie Protestanta Szukali

27zabic koniecznie usiłowali publico ore powsi iezdzące

28przechwalalisię iak poddanych niesobie niewinnych na

29pastowali zaniemuz uganialisię Arędarza Pieszczanic

30kiego bić nahaiami chcieli Zatz Sobie dać przymusza

31Poddanych Pryncypała Protestantis porozbiiac

32[reklamant:] przechwalalisię

k. 204v

1Przechwalali się Ludziom zas osiadac w Pieszczaniey [?]

2chcącym Zabraniaią biciem y Zabiciem odgrażaią ia-

3koż przez swoię iawną Złość Poddanych ruinuią Psz-

4ty [?] ustawicznie wybieraią Exorbitancye niesłycha-

5ne czynią Poddanych gdzie tylko Zdybaią biią y

6kaleczą mielnika [?] kijmi zabili przechwalaiąsię owo

7zgoła oppresye ktorych zniesc niepodebna o co wszyst-

8ko ut praemissum est protestowawszy się prosił tey Pro-

9testaciey breviter napisaney actis conotari co y otrzymał.

10Antoni Czerkowski [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

„Sędziego Żytom.” – sędziego żytomierskiego (grodzkiego lub ziemskiego); nazwisko odczytane niepewnie.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; protunc – wówczas; solenitor (sollemniter) – uroczyście; numerosa serie – licznym szeregiem; practicato more – utartym zwyczajem; de Invasoribus – o najeźdźcach; Anno praesenti 1734 intra Dies aprilis – w bieżącym roku 1734 w dniach kwietnia; publico ore – publicznie; Pieszczanica [?] – wieś w pow. owruckim; Trembowelski – trembowelski (Trembowla).

ut praemissum est – jak wyżej powiedziano; breviter – krótko; actis conotari – zapisać do akt; mp (manu propria) – własnoręcznie. Numer karty 204v przyjęty wg ołówkowej foliacji „204b” w lewym górnym rogu.

Streszczenie

19kwietnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Antoni Czerkowski [?], administrator dóbr Pieszczanica [?] należących do Michała Szczeniowskiego [?], podczaszego trembowelskiego i sędziego grodzkiego żytomierskiego, w imieniu pryncypała i swoim, przystępując do wcześniejszych protestacji, zamanifestował się przeciwko Stefanowi Moszyńskiemu [?], skarbnikowi czernihowskiemu, i jego synom Tomaszowi, Janowi i Aleksandrowi. Zarzucił im, że w kwietniu 1734 r. dwukrotnie najechali dwór w Pieszczanicy [?], szukając go, by zabić, nastawali na arendarza, pobili poddanych i zabili kijami młynarza [?], a ludziom chcącym się osiedlić w Pieszczanicy grożą biciem i śmiercią. Protestację podpisał Czerkowski [?].

Nr w rękopisie: 59 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 204v

1Manifestacya Jmciow Ruskowskich [?]

2Małł. Przeciwko Wielebney Jmci

3Małachowskich [?] Ihumeni Mana-

4styru Koreckiego y Klineckiego [?]

5y Jnnym.

6Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Maia Jedynastego Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

9Mci Owruczu Przedemną Alexandrem Baranowskim

10Namiesnikiem pro tunc Podwoiewodztwa Grodzkim Gene-

11ralu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami Nieyszy-

12[reklamant:] mi

k. 205

1mi Grodzkimi Kijowskimi comparens pter Uro-

2dzony Jmść Pan Jozef Rusalowski [?] męża y Uro-

3dzoney Jmści Paniey Anny Gryzowskiego [?] a Matt [?] swey

4a Corki zeszłey niegdy Swiętey Pamięci Jmści Paniey

5Effrosinie Parosianki [?] Stanisławowey Gryzowskiey [?] Mat-

6ki ymieniem Stanowszy Przed Actami nineyszemi

7Grodz. Kijews. Przychilaiącsię do dawnieyszych Ma-

8nifestow Pozwow Relacyi y całego Processu hoc in

9re Zaszłego solenniezaniosszy quaerimonię naprzeciw

10ko Wielebney y Jmści Pani Melentyi [?] Małachowskiey

11Jhumenii Manastyrow Korsckiego [?] y Klineckiego [?]

12y całemu zgromadzeniu ejusdem Communitatis a prae-

13cipue Urodzonemu Afanazowi [?] Staskiewiczowi [?] tudzież

14Robocrym [?] Semenowi Sachraiewi [?] woytowi Michalko-

15wi Dmitrowi, Andryiowi Iwanowi Zielkowi [?] Mi-

16chalkowiczu [?] Rabemu [?] Starze Łukianowi Semeno-

17wi Masurowi Łukaszowi Ostapowi Wasilowi Szelentowi [?] Bo-

18komarowi [?] Prokopowi Mielnikowi Karpowi Pawło-

19wi Moskalowi Markowi chwederowi [?] Krawcowi Iwa-

20nowi Hrechorowi Tymoschowi [?] Szymkowi [?] Miskowi

21Sulidkowi [?] Oryszkowi [?] Chomi [?] Hrechorowi Staremu

22y Jnnym wszystkim Poddanym de nomine et cogno-

23mine lepiey sobie Wiadomym Swiadczył y Protesto-

24wał y Manifestował się, iż Jchmość obwinieni nie

25contentując się dawnieyszymi szkodami krzywdami

26wielaneyami [?] post ponendo legem et suplicam etiam

27lis pendendo Decreta capturalia et contra veniendo

28Zelem [?] grunta Manifestantis potencialiter nasyłaiąc

29poddanych swoich Klimieckich [?] koło samego Dworu

30[reklamant:] Ma

k. 205v

1Manifestantis po orać kazała wyz rzeczona Wielebna

2JmśćPanna Ihumenia drugie Pole nad onym Klin

3narywaiące się drugę porzuciwszy Starą dawną Nie

4dro Gruntami obwinionych a gruntem Manifestan

5tis idącą do onego Gruntu przywłaszczaiąc sobie kołem [?]

6Manifestantis nową Drogę przełożyć kazała y

7Pola dziedziczne Manifestantis o które Procez dotych

8niezakończony a przez JmśćObwinioną uporczywie

9rozsądzić się na kondescensyach niechce tylko gwał

10townie. przez wysz rzeczonego Podstarościego Owego

11y Poddanych Klineckich [?] zabiera y insze krzyw

12dy oppressye wiolencye szkody przegroźki na

13zdrowie y Zycie czyni y czynić nie przestaie o czym

14dawnieyszy testatur Processus a tym idem manife

15stans iterum iterumque manifestuie się Salvam

16zostawiwszy meliorationem actis praesentibus senotari [?]

17prosił co y otrzymał Jozef Ruskowski [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Mensis Maius – miesiąc maj; Małł. = małżonków; Jmciow = Jegomościów; pro tunc – na ten czas; Ihumenia – przełożona monasteru prawosławnego/unickiego. Monaster Korecki – w Korcu (dziś Korzec, obw. rówieński).

comparens – stawiający się; quaerimonia – skarga; eiusdem communitatis a praecipue – tegoż zgromadzenia, a szczególnie; de nomine et cognomine – z imienia i nazwiska; post ponendo legem – lekceważąc prawo; lite pendente – w toku sprawy; decreta capturalia – dekrety kapturowe; contra veniendo – sprzeciwiając się; potencialiter – przemocą.

Łac.: „testatur Processus” – świadczy proces; „idem manifestans iterum iterumque” – tenże manifestujący raz po raz; „salvam meliorationem” – z zastrzeżeniem poprawienia (manifestu); „actis praesentibus” – do akt niniejszych.

JmśćPanna Ihumenia – Jejmość Panna ihumenia (przełożona monasteru prawosławnego/unickiego).

Streszczenie

11maja 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Baranowskim, Józef Rusalowski [?] w imieniu żony Anny z Gryzowskich [?], córki zmarłej Effrosinii z Parosianków [?] Gryzowskiej [?], przystępując do wcześniejszego procesu, zamanifestował się przeciwko Melentyi Małachowskiej [?], ihumeni monasterów koreckiego [?] i klineckiego [?], jej zgromadzeniu, a szczególnie Afanazemu Staskiewiczowi [?] i licznym wymienionym z imienia poddanym. Zarzucił, że wbrew toczącej się sprawie i dekretom kapturowym ihumenia kazała poddanym zaorać grunty manifestanta przy samym dworze, przełożyć drogę i zabiera sporne pola dziedziczne, odmawiając rozstrzygnięcia sporu na kondescensji, a także grozi zdrowiu i życiu. Manifest podpisał Józef Ruskowski [?].

Nr w rękopisie: b.n. (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 205v

1Manifestacy Wielł JmciPana

2Trzeciaka [?] Pisarza Grodzkiego

3Zytomir. przeciwko JchMMć

4Panom Korkuzom [?] y Innim.

5Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Maia Piętnastego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew

8skiey

k. 206

1skiey mci Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim

2Lewkowskim [?] Namiesnikiem protunc podwoiewodztwa Grod.

3Generału Woiewodztwa Kijowskigo y Xięgami ninieyszymi

4Grodzkimi Kijowskimi Comparens ptly [?] Wielmozny JmćPan

5Andrzey Trzciak [?] Mierzik [?] Czernichowski Pisarz Grodzki Zy-

6tom. Swym y Braci Swych imieniem przychylaiącsię do

7Dawnieyszych Manifestacyi Protestacyi eo nomine za-

8niesionych p[rze]ciwko Urodzonym Ichmćios Panom Stanisła-

9wowi y Bazylemu Braci miedzy Sobą rodzonym Ey-

10eom [?] Tudziesz Danielowi Janowi Braci miedzy Sobą Stry-

11iecznie rodzonym Synom Korkuszkom [?] y Innym ditad [?]

12czyi, manifestował y Protestował się wten Sposob y o to iż

13Ichmćios obżałowani niekontentuiącsię dawnieyszemi

14krzywdami Szkodami oppressyami y wiolencyami wgrun-

15tach, Polach, Lasach Borach Sianozęciach w Dobrach

16pieszczaniecy [?] y Mierzulni [?] Protestantem czynionemi o ktorym

17dawneysze, Manifestacye Protestacye fusius ac Luculen-

18ctius in Se exprimant ale tez roku przeszłego Tysiąc, Siedym

19set Trzydziestego Trzeciego Chłopa na Gruncie własnym dzie-

20dzicznym w Dobrach Pieszczaniecy [?] będącego przez roz-

21ie rozne Sposoby wyswiedrzyli [?] poktorym wszytek porosta-

22ły Gospodarski Sprzęt pozabierawszy in Suum Commodum

23obrocili y naczesto kretną [?] rekwizycie wtenczas [?] będących Pro-

24testantow Jako y Ichmćios Panom Przyiaciół oddac recu-

25sarunt Aratym accumulando pepera [?] malis Zboza roz-

26nego Poddanych tak pieszczanickim, Jako tez y Czerepin-

27skim na Polu y wkopach będącego Bydłem Swoim po

28[reklamant:] pasali

k. 206v

1pasali Stratowali y Uniwecz obrocili Poddanego Prote-

2stantow zgruntu pieszanskiego [?] Spedzili y orac niedo-

3puscili Parobka manifestantis ogrod oyczego armata

4manum napadszy violenter bardzo ze Pszczołami y bez

5pszot [?] porozbierali Sosny Jedne porozchodzili drugie zeprzo

6[skreślone: …] na wet [?] Kleyna Słowie [?] poszczelli et huc usq

7in eadem perseverant malevolentia aliaq damna oppres-

8sionis et Iniurias inferunt inferreq praesumunt de

9praemissis tedy omnibus idem Comparens dao quo supra

10nomine Swiadczy y manifestuie reservata melioratio-

11ne huius manifestationis seu correctione protestationis

12actis Connotari prosit czy trzymat Andrzey Trzeciak [?]

13Miecznik Czernichowski Pisarz Grodzki Zytomirski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Wielł JmciPana – Wielmożnego Jegomości Pana; JchMMć – Ichmościów.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; eo nomine – z tego tytułu; fusius ac luculentius in se exprimunt – szerzej i jaśniej w sobie wyrażają; in suum commodum – na swój pożytek; recusarunt – odmówili; accumulando peiora malis – dodając gorsze do złego. „Pisarz Grodzki Zytom.” – pisarz grodzki żytomierski. Akt to manifestacja w grodzie owruckim; data i tytuł na poprzedniej stronie.

„armata manum” – zbrojną ręką; „violenter” – gwałtownie; „et huc usque in eadem perseverant malevolentia aliaque damna oppressionis et iniurias inferunt inferreque praesumunt” – i dotąd trwają w tej samej złej woli, wyrządzają i ośmielają się wyrządzać inne szkody ucisku i krzywdy; „de praemissis omnibus idem comparens dao quo supra nomine” – o wszystkim powyższym ten sam stawający w imieniu jak wyżej; „reservata melioratione huius manifestationis seu correctione protestationis actis connotari petiit” – z zastrzeżeniem poprawienia tej manifestacji czy protestacji prosił o wpisanie do akt; mp = manu propria.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15maja 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Andrzej Trzeciak [?], miecznik czernihowski i pisarz grodzki żytomierski, w swoim i braci imieniu zamanifestował się przeciwko braciom Stanisławowi i Bazylemu oraz braciom stryjecznym Danielowi i Janowi Korkuszkom [?]. Zarzucił im, że oprócz dawnych krzywd w gruntach, lasach i sianożęciach w dobrach Pieszczanica [?] i Mierzulnia [?] w 1733 r. wywabili [?] chłopa z jego gruntu i zabrali jego sprzęt gospodarski, wypasali bydłem zboże poddanych pieszczanickich i czerepińskich, przegnali poddanego z gruntu, zbrojnie napadli parobka, rozebrali barcie ze pszczołami i znaczyli sosny swoimi klejmami. Manifest podpisał Trzeciak [?].

Nr w rękopisie: b.n. (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 206v

1Manifestacya Urodzonego JchMściów

2Panow Kobylynskich Małł

3przeciwko JchMściom Panom Was-

4towskim [?] y Innym.

5Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Maia Siedymnastego Dnia.

7Na Urzedzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

8Mci Owruczu Przedemną Alexandrem Baran-

9skim [?] namiesnikiem pro tunc podwoiewodztwa Grodz-

10Generalu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami niney-

11[reklamant:] szymi

k. 207

1szymi Grodzkimi Kijowskimi Comparens: pp. Urodzeni

2JchMość Panowie Paweł y Maryjanna z Didkowskich Koby-

3lynscy [?] Małł. będąc znacznie naruszeni w honorze Solenniter

4przeciwko Vrodz. JchMościom Panom Teodorowi Waskowskiemu [?]

5Stefanowi Archorzemu [?] Waskowskim [?], tudzież Vrodz. Jch-

6mościom Panom Samuelowi y Maryannie Uszapowskiego [?]

7Kobylynskim Małł. samey tumultu dopomagaiącey y ho-

8nor Manifestantów publicznie po rożnych mieyscach przed

9roznemi osobami szkaluiącey Jako Violatorom Immuni-

10tatis Ecclesiasticae y oppressorom. Drugi publiczny Swiad-

11czyli Manifestowali y Protestowali się Wten niżey opisany

12Sposob y oto Iż JchMość Szkaluiący daiąc obronę Sio-

13strze swey Urodz. Apoliny Uszapowskiego [?] Koby-

14linskiey ktura z tych Akcyi wiawney [?] zadaiąc opinii ius

15to titulo podlega dokumentalnemu Exekwowi [?] po-p[…]

16nienemu osobliwie w licu postrzeżonym zczynionych Di-

17nigdy [?] ktore Lice pozbyczywszy [?] iniquissime defen-

18duiąc relorquebant [?] Protestanckę zczytrzeby [?] przy

19czyni zawziowszy naprzeciwko onych protestantow

20zaniewinnos [?] swoię emundowali [?] tonedictitu [?] inityn [?]

21tku pomienioney siostry swey kalumniarki, Imie-

22nia Szlacheckiego publiczney censurze przez swoię akcyę

23rostzieącey [?] przybywszy do Dobr Małego Kobylina tumultuo-

24se po razy kilka nad dom y mieszkania Protestantow invita

25diffidendo [?] napadali desolabili Lingua słowami nieut-

26rzywymi Honorowi Szlacheckiemu szkodzącemi pu-

27blicznie dyffamowali y nieprzywiodłszy swey imprezy

k. 207v

1złey do skutku przypadkiem na Dwor Pierwszy raz iż za

2manifestanta samego w Domu niebyło potym prze

3puszczaiąc nawet mieyscu Swiętemu ktore u każdego

4Chrzesciianina nobserwaney [?] bić powinno w sam Dzień

5Niedzielny wychodzącego Manifestanta z Cerkwi na

6Cmentarzu napadszy szabel dobywali gdzie zaraz

7Urodzony Korchoty [?] Uszczapowski [?] w głowę uderzył za

8tem porwawszy Comparenta po ziemi włoczyły a

9Drudzy obralowani [?] bić y rąbać usiłowali gdyby

10niedrudzy [?] Ich mos [?] Szlachta na ten czas z Cerkwi

11wychodzące nieobronili y obwinionych u takowey

12zawszętosci [?] nieuchamowali. Jednak że przywodząc

13swey złey umysł do skutku coz oppressorowie spur [?]

14na ulicy Protestanta we Wsi dobrowolną drogą I-

15dącego zastompiwszy z szablami dobytemi niemiłos-

16sierdzie zbili zranili rękę obiedwie porąbali szable

17przy ktorey Comparentis valoris Złł. [?] Sześć zabra-

18li samą Protestantkę ktora usłyszawszy takowy tu-

19mult wybiegła o głowę niemiłosierdną ranę zadali

20bili kurczak [?] y tak nasyciwszy się krwią niewinną Que-

21rulantow zaledwie uchamowali się przecież dalsze prze

22chwałki y odpowiedzi biciem y Zabiciem grożąc czy-

23nili y czynie nieprzestaią dobrego rąbania y skaleczę-

24nia y zbicia protestuiący sposobliwie wiernie na

25rękę skalikowat [?] Musi [?] comparenta urzeczywszy przez cza-

26niemały nie maią zdrowia [?] Ios podarskie [?] wszelkim nie

27moga

28[reklamant:] moga

k. 208

1mogąc sam iako Gospodarz przez słabość zdrowia

2swego dopatrzyć tylko przez cudze rzec wielką

3ponosi ruinę w całey Substancyi iako y natura

4cyą konia dać y Pieniędzy Złłch dwadzieście zapłacić

5musiał owszem na Złłch Dwieście ymże załuiący

6się przez takowe akcye obrażowanych poniosł szko

7dy y ponosi czem wszytko dostateczney Inkwizycyą

8dowiedziono będzie Arabym respectu omnis prae[?]om

9nium Jdem Comparens iterato atque contra intul

10patos omnes manifestuiąc się y protestuie. Etiam con

11tinenti stawaiący oczewiście Woźny Generał Wo

12iew. Kijows. y Jnnych Szlachty Antoni Bielec

13ki w moc prawdziwey y słuszney Relacyi swo

14iey Jawnie y Dobrowolnie dla zapisania do

15xiąg ninieyszych Akt zeznał iż on Roku Teraźniey

16szego Tysiąc Siedymset Trydziestego Czwartego

17Dnia Siedymnastego Maia na affektacyą y praw

18ną Jnkwizycyą Vrzędu Jch mość Panow Pawła

19y Maryanny z Dzietowskich [?] Kobylynskich Małż.

20maiąc przy sobie strone Szlachty Ludzi wiary

21godnych Vr. Jch mość Panow Jana Hlciewskie [?]

22go y Jana Kalenskiego eo maioris ac evidentioris

23Testimonii gratia Sibi adhibitos był w Kancella

24ryi Grodzkiey Kijowskiey gdzie będąc widział y u

25oczewiście oglądał Jmci Reguirenta palec u lo

26kcie lewey ręki y u palca średny u tey ręki

27sko dłuie [?] zacięto na ktorey tak Palec iako y Ło

28[reklamant:] kieć

k. 208v

1dzisz wiecznie kalikowana musi takze na

2trzecz rzecz nizey Łokcia ran zadaną. Na pra

3wy zas rzecz nizey Łokcia razy Dwa zaciętego

4y ranionego y pociętego zbitego y zsiniałego krwią

5ociekłego Zupan wilkan [?] Smyszlak [?] poprzecina

6ny Sama zas Relewirent [?] sie widział pociete

7razy Sinie y raną posrzod Głowy Szablo za

8daną y pedwikę [?] przecietą y zerwanioną, kto

9re razy y rany, cez [?] Ichmosc Panowie Kobylinscy

10Mazo [?] mieniąc byc Sobie Stałe y zadane od Ich

11mosc Panow Teodora Waszkowskiego [?] Stefana y

12Krechowego [?] Urzęda [?] gwałtownie przy zasta pieniu

13gwałtownym Relewirentom na Ulicy drodze

14Dąbrowskiey [?] w małym Kobylniu [?] co on Woz

15ny wyjechawszy y oglądawszy tąs Stronę Szlach

16tą Sobie przytom, w tym cwiaczył się [?] y oney

17tego wzięcia [?] obdukcyi raz który wyjechał y co tey

18szoł przedemną Urzędem Uczynił y zeznał ob

19dukcyi Relacyą przeto tak Comparens Swo

20iey Protestacyi Zaco y Wozny obdukcyi Re

21lacyi oprzyięcie do act co y otrzymali. X Paweł

22Kobylinski pisac nieumieiący mp. Antoni

23Bielecki [?] Generalis Scribere [?] nescientis [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Małł. – Małżonków; pro tunc – na ten czas; „Generalu” – urzędu generalnego (grodu) województwa kijowskiego.

Immunitatis Ecclesiasticae – immunitetu kościelnego; Violatores – gwałciciele; Solenniter – uroczyście; Comparens – stawiwszy się; invita – wbrew woli; Lingua – językiem; iniquissime – najniesprawiedliwiej; Małł. – małżonkowie.

Fragment manifestacji (protestacji) o napaść zbrojną na manifestanta i jego żonę przy cerkwi i na ulicy wsi. „Comparens/Comparentis” – stawający (manifestant); „valoris Złł. Sześć” – wartości sześciu złotych; „Querulantow” – skarżących. Wiele miejsc niepewnych z powodu kursywy.

„Arabym respectu …” – czytanie niepewne, zapewne „Atque ab his respectu …”; „Idem Comparens iterato atque contra inculpatos omnes manifestuiąc się” – ten sam stawający ponownie przeciw wszystkim obwinionym manifestując się; „Etiam continenti” – zaraz potem; „eo maioris ac evidentioris Testimonii gratia Sibi adhibitos” – przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa; Złłch – złotych; Małż. – małżonków; Reguirent – poszkodowany żądający obdukcji. 17 V 1734 – data obdukcji.

Koniec relacji woźnego o obdukcji ran zadanych Kobylińskim; lekcja nazwisk i miejscowości bardzo niepewna. „mp.” = manu propria (własnoręcznie); formuła łac. przy podpisie: woźny generalny w imieniu niepiśmiennego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17maja 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Barańskim [?], Paweł i Maryjanna z Didkowskich [?] Kobylińscy, małżonkowie, zamanifestowali się przeciwko Teodorowi i Stefanowi Waskowskim [?] oraz Samuelowi i Maryannie z Uszapowskich [?] Kobylińskim, którzy bronili swej siostry Apoliny z Uszapowskich [?] Kobylińskiej i szkalowali manifestantów jako gwałcicieli immunitetu kościelnego. Według manifestu obwinieni kilkakrotnie napadali dom manifestantów w Małym Kobylinie [?], w niedzielę napadli Pawła z szablami na cmentarzu przy cerkwi, a potem na ulicy we wsi pocięli mu obie ręce, zabrali szablę wartą 6 złotych i ranili w głowę jego żonę; manifestant podaje m.in. stratę konia i 20 złotych oraz szkody na 200 złotych. Tego samego dnia woźny generał Antoni Bielecki zeznał w relacji, że przy szlachcie Janie Hlciewskim [?] i Janie Kaleńskim obejrzał w kancelarii grodzkiej rany Pawła na obu rękach oraz ranę głowy jego żony, zadane według poszkodowanych przez Waskowskich [?] na drodze w Małym Kobylinie [?]. Paweł Kobyliński podpisał krzyżykiem jako niepiśmienny; tekst bardzo trudno czytelny, wiele odczytów niepewnych.

Nr w rękopisie: 62 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 208v

1Manifestacya Urodz. JmPana Fran.

2Kaminskiego Sieym y Wiełł Jmci Xiedza

3Bienieckiego Archimand. Owruckiego prze

4ciwko JchMość Panowi y Teodorowi Rodzy-

5com y Jnnym

6[reklamant:] Roku

k. 209

1Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

2Miesiąca Maia Osimnastego Dnia

3Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Kro

4lewskiey mci Owruczu przedemną Wawrzyńcem

5Walewskim Lewkowskim namiesnikiem pro

6tunc Podwoiewodztwa Grodzkim Generału

7Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami ninieysze

8mi Grodzkimi Kijowskimi Comparens per[sonaliter]

9Urodzony Jmść Pan Franciszek Kaminski zastaw

10ny possessor Dobr części pewney Menia [?] y w ktore su

11nt [?] Suorum Swym y Wiel[możnego] Jmci Xiędza Bie

12nieckiego [?] Archimandrity Owruckiego iako Princi

13paliter do wyż pomienioney części należącego Jmie

14niem adhaerendo anterioribus Manifestantibus et pro

15testantibus per antecedaneos Suos factis Przeciw

16ko Urodz. Ichmość Panom Janowi y Teodo

17rowi Kudzycom [?] Braci miedzy sobą rodzo

18nym y Innym Ichmość ieżeliby do tey sprawy na

19leżeć mogli Swiadczył manifestował y Protestował

20się w ten sposob niżey opisany y o to iż Ichmość obrato

21wani nie kontentuiąc się in antecessum czynionemi Kryw

22dami Szkodami oppressiami Wiolencyjami w Grun

23tach, Polach, Lasach, Łąkach, Sianożęciach Ostrowach

24o czym dawniey sze Manifesta Protestacye Pozwy

25[reklamant:] Relacye

k. 209v

1Relacye Dekreta Kondemnaty y cały Processu

2tey Sprawie zaszły szyrzey dostateczney w sobie

3swiadczy ale też noviter Roku Teraznieyszego Tysiąc

4Siedmset Trzydziestego Czwartego same Grunta,

5Pola, Sianożęci ostrowy od lat kilku w possessyi tak po

6mienionego Wiell. Jmci Xiędza Bienieckiego Archi[?]

7Owruckiego zalotez y teraznieyszego Manifestanta

8istotney realney y actualney będące Jchmość

9obżałowani do swoiey niesłuszney y nienależytey

10possessyi przywłaszczywszy pola orząc, zasiewaią, Sia-

11nożęci koszą, Drzewa w Ostrowach bartne y nie bartne

12ze pszczołami, y bez pszczoł, do swoiey należytey op-

13prehendowawszy Possessyi zonych wszelkie Pożyt-

14ki bierze na swoy pożytek obracaiąc kleyma na Sosnach[?]

15nach swoie kładną Sadytego[?] nawet parobka

16manifestantis orzącego Jchmość obżałowani armatim

17catervatimq[ue] violenter napadszy Spędzili nieżeli[?]

18zazywac onego niedopuscili y teraz żadnego używania

19ro dopuscic niechcą. Jnne rozne krzywdy szkody op-

20pressye y violencye ustawicznie czynią y czynić

21nie przestaią co to wszytko ut praemissum est idem

22comparens eo [skreślone: ut] nomine quo supra iterum ite-

23rumq[ue] Swiadcząc y Manifestuiąc się Salvam

24meliorationem zostawiwszy oprzyięcie oney do

25act praesentium[?] ...

26mat Trasheii[?]

27Fr[?] Marin[?]

28ski

29mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Tytuł wpisu; tekst na następnej stronie. „Wiełł” = wielebnego; „Archimand.” = archimandryty; Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina). Nazwiska niepewne.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; adhaerendo anterioribus manifestationibus et protestationibus per antecedaneos suos factis – przystępując do wcześniejszych manifestacji i protestacji uczynionych przez swych poprzedników; in antecessum – uprzednio; pro tunc – podówczas. Akt to manifestacja (początek z tytułem i numerem na poprzedniej stronie); 18 V 1734, Owrucz.

noviter – świeżo, na nowo; armatim catervatimque violenter – zbrojnie, gromadnie i gwałtem; ut praemissum est idem comparens eo nomine quo supra iterum iterumque – jak wyżej, tenże stawający w tymże imieniu co powyżej raz po raz; salvam meliorationem – z zastrzeżeniem poprawy (uzupełnienia) manifestu; mp – manu propria, ręką własną. Archi[...] – prawdopodobnie archimandryty owruckiego. Końcowa podpisowa część częściowo nieczytelna.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18maja 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Franciszek Kamiński, zastawny posesor części dóbr Menia [?], w swoim imieniu i archimandryty owruckiego Bienieckiego [?], do którego ta część należy, zamanifestował się przeciwko braciom Janowi i Teodorowi Kudzycom [?]. Zarzucił im, że oprócz dawnych krzywd, o które toczy się proces, w 1734 r. przywłaszczyli grunty, pola, sianożęci i ostrowy będące od lat w posiadaniu archimandryty i manifestanta, orzą je i koszą, zabierają drzewa bartne ze pszczołami, kładą na sosnach swoje klejma oraz zbrojnie i gromadnie spędzili orzącego parobka manifestanta. Końcowa część z podpisem słabo czytelna (podpis odczytany jako Mariński [?]).

Nr w rękopisie: 63 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 210

1Manifestacya Urodz. Jmci Pana

2Jana Jaśkiewicz [?] Kaleński [?] przeciw

3ko Urodzonemu Jmci Potępskiemu [?]

4Gubernatorowi Starostwa Owrućkie

5go y Jnnym

6Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Maja Dziewiętnastego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mci

9Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim [?] Lenkowskim [?]

10Namiesnikiem naten czas Podwoiewodztwa Grodzkim Gene

11ralu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami niniejszymi Grodz.

12Kijowskimi Comparens personaliter Urodzony JmPan Jan Jaśkie

13wicz Kaleński [?] ponosząc tak wielką opressią na zdrowiu a

14[…] [?] effudaciją [?] y narycie [?] Swoim [?] ab infra Scripto Incul

15pato Sermo [?] animiq dolore [?] przeciwko Urodz. Jmci Panu

16Kostantemu Potępskiemu [?] Gubernatorowi Starostwa Owruc

17kiego manifestował y Protestował się wten Sposob y eo [?] Iz

18Jmość obwiniony Convellendo Prawo Boskie y Pospolite

19ktore etiam Iniuriam Suam non vi aut discretionibus [?] lubili au

20si [?] ale prawem y Sprawiedliwością Swiętą vindicare każe Ma

21iąc iakowyś skryty rankor y zawiszczość ku protestuiącemu się

22w Palestrze Grodu Owruckie zostaiącemu zchodzy [?] na dobrze czy

23me y przyiaszn akkomodacyą Swoią Skarbiec sobie dobrze [?]

24[…] [?] traktuiącemu y stawiącemu się czyli alicuius Informati

25one czyli też z chęciey [?] nie potrzebney Prawu przeciwney Inpro

26[…] [?] sententiam mellerolentia [?] pod ochoczymy [?] in carceres [?] […]

27manendo aktualney maliciey Świat [?] y zrzył się Protestanta

28[reklamant:] nie

k. 210v

1nic sobie niewinnego y złego na siebie nie spodziewaiącsię

2bez żadney okazyi dobywszy szabli z nienacka [?] w głowie raz

3brzęsko [?] y dali impet sobie z Piechotą Pranim [?] zakaza

4ną Wiodszy [?] rąbać bić y kaleczyć, zwiłować [?], hawy [?], szarpać

5y rożne przegrozki y odpowiedzi czynić, iakoż dosyć tu

6gdy był Dezerulans [?] przed zawziętością obżałowanego

7niewiedział mogł być per obrectum [?] Animi Imci obża

8łowanego naybardziey złością dłużey [?] ostatney Zycia

9swego podpaść smiertelney censurze Jednak ex provi

10dentia Divina od takowych Saluti Salvandis [?] doznaw

11szy złey imprezy obżałowanego munelacyi [?] Salvus Jed

12nako ad acta praesentia przybyć mogł tak zaraz emer

13gendo dolorem suum o to się protestował, Et in con

14tinenti Stanowszy oczywiście Woźny Generał Woiewództwa

15Kijews. y Jnszych opatrzny Kondrat Wolewski [?] in vim swa

16iera [?] fidelis Relationis palam publice Literaliq[ue] re

17cognovit Iż On Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedym

18set Trzydziestego Czwartego Dnia Dziewiętnastego Maia

19na Jnstigacyą [?] y Prawną Rekwizycyą Vrodz. Imci Pa

20na Jana Jaśkiewicza [?] Kalenskiego [?] maiąc przy sobie Stro

21ne Szlachtę Ludzi Wiary godnych Vrodz. Ichmo. Pa

22now Jozefa Bohdanowicza Antoniego Przybyńskiego [?]

23eo maioris evidentioris testimonij gratia sibi adhibitos

24wbył w Kancellaryi Grodzkiey Starostwa [?] Woiewodz.

25Kijowskiego gdzie będąc wskazany [?] Urzędownie oglondał

26Vrodzonego Offitbanta [?] szablą w głowę nad okiem prawym

27niemiłosiernie zaciętego szablą od Vrodz. Reflantego [?] Pot

28tepskiego [?] Gubernatora Starostwa Owrucz. uczynione co

29Woźny widziawszy y oglondawszy Szlachtą u tym sobie

30[reklamant:] przy

k. 211

1przytomną oświadczył się prosząc tak Comparens Protes-

2tacyi Jako y Woźny oddaiący Relacyi actis connotari co

3y otrzymali Jan Jaskiewicz [?] Kaleński [?] mp Kondrat Dro-

4lewski [?] Woźny scribendi ignarus mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; ab infra scripto inculpato – przez niżej opisanego obwinionego; convellendo – łamiąc; etiam iniuriam suam non vi... vindicare – nawet krzywdy swojej nie siłą... dochodzić; Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina), obwód żytomierski. Tekst w drugiej połowie miejscami słabo czytelny.

łac.: per obrectum animi – przez zawziętość umysłu; ex providentia Divina – z Opatrzności Bożej; salvus – cały, zdrowy; ad acta praesentia – do niniejszych akt; emergendo dolorem suum – wyjawiając swą krzywdę; in continenti – niezwłocznie; fidelis relationis palam publice literaliterque recognovit – wiernie, jawnie, publicznie i pisemnie zeznał; eo maioris evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa. Akt to manifestacja z relacją woźnego o obdukcji rany.

Comparens Protestacyi – stawający z protestacją (protestujący); actis connotari – wpisać do akt; scribendi ignarus – nieumiejący pisać; mp – manu propria, ręką własną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

19maja 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lenkowskim [?], Jan Jaśkiewicz Kaleński [?], przebywający w palestrze grodu owruckiego, zamanifestował się przeciwko Konstantemu Potępskiemu [?], gubernatorowi starostwa owruckiego. Zarzucił mu, że z ukrytej niechęci, bez żadnego powodu, niespodziewanie dobył szabli i ciął go w głowę, a z pomocą piechoty usiłował go rąbać i bić, grożąc mu, tak że manifestant ocalał jedynie dzięki Opatrzności. Tego samego dnia woźny generał Kondrat Wolewski [?] zeznał, że przy szlachcie Józefie Bohdanowiczu i Antonim Przybyńskim [?] obejrzał w kancelarii grodzkiej ranę od szabli nad prawym okiem manifestanta, zadaną według niego przez Potępskiego [?]. Akt podpisali manifestant i woźny (jako niepiśmienny); część tekstu słabo czytelna.

Nr w rękopisie: 64 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 211

1Manifestacya Urodzonego Jmci

2Pana Didkowskiego przeciwko

3Wiell. Ichmościom Panom Leśnieckim

4Małż. y Innym

5Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Maja Dziewiętnastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mci

8Owruczu Wawrzyńcem Walewskim [?] Lenkowskim [?] Na-

9miesnikiem natenczas Podwoiewodztwa Grodzkim Gene-

10ratis Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami Niniey-

11szemi Grodzkiemi Kijowskiemi Comparens persona Urodzo-

12ny Jmość Pan Kostanty Didkowski przychilaiąc się do daw-

13nieyszych swoich manifestacij co Nie poczynionych [?]

14przeciwko Wiell. Ichmościom PP. Alexandrowi na Andru-

15szu [?] y ozdiutyczach [?] y Maryannie z Kossakowskich Pri-

16mi Voti Sewerynowey Potockiey Łowczyney Owruc.

17Secundi Alexandrowey Zytowskiey [?] Star. Owruckiey

18Tertij ad praesens Alexandrowey Leśnieckiey Leśnieckim

19Starostom Zytomirskim Małż. y Innym quorum cunq.

20[reklamant:] Nomina

k. 211v

1Nominowo Zesztego niegdy Wiel. Jmci Sewaryna Lobo-

2skiego [?] Łowczego Owruc. pozostałym Sukcessorom, uskar-

3żył y manifestował się w ten Sposob y o to: Iż Wiel.

4Ichmosc Panowie Stanowie [?] Zytomirscy nalazłszy [?] wte-

5zywszy się nustanie [?] przeszłych Latt czynienia w Do-

6brach Moi Przyległych [?] manifestano [?] prejudycye za

7pisem Obligatoribus de actu et data ejus w Malel. Mi-

8kach [?] się Dnia Szostego maia Tysiącznego Siedymsetnego Try-

9dziestego Czwartego Anno zapisanym et coram actis Cas-

10trensibus Kiouien. eodem anno y Septima Maij perso-

11naliter zeznanym moderno Manifestanti w Summie osmiu

12Tysięcach Złł. Poll. wyże rzeczone Dobra in onera wadyszy [?]

13ab omnibus Impedimentis od kogo Kolwiek na te Dobra

14pr[…]ementibus [?] evincere Zapisawszy się o czym dawniejsze

15Protestacye ca inne percepcione [?] fusius luculentius in se

16narrat y teraz Anno Millesimo Septingentesimo Trigesi-

17mo Quarto intra Dies Februarii naprzod Ludzi y Podda-

18nych Inzarbuali [?] Possessione Ma manifestantis będą-

19cych ktorę wyraznie Jaritando [?] nazaiazd do Dobr Mias-

20teczka Iwnicy [?] zamil Dwadziescie gonili y tamże przez

21Niedziel kilka bawili Sol brzezową [?] onymże narwa-

22li apotym tych ze Poddanych powtornie w posiadłości [?]

23Dobr Iwnicy [?] in Ultimo Fortunarum ruinam ac op-

24pressionem gonięc także przez niedziel Dziewięc mło-

25caniem [?] kazali przeześ [?] Własne Poddani Sobie opuscio-

26wszy Siania niemało natym Szkodowac muszy y zdro-

27wie y Inne non deliderunt [?] czynic krzywdy ktore

28In tractu Iuris Inquisitiones deducentur, nie przestając

29A zatym Pruy [?] Sicuti [?] est o to wszystko I dem Com-

30[reklamant:] peron

k. 212

1parens contra eosdem Praenominatos In culpatos Ite-

2rum Iterumq manifestatur Protestaturq Salva

3manente huius Protestationem Suae per altam labore[?]

4faciendam meliorationem Protentem vero hanc manifes-

5[skreślone: tinie] Urzędu prosił co y otrzymał Konstanty Dyp-

6kowski m.p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens persona – stawiwszy się osobiście; Generatis – ogólne (urząd generalny województwa); Primi/Secundi/Tertij Voti, ad praesens – z pierwszego, drugiego, trzeciego małżeństwa, obecnie; quorumcunque nomina – jakichkolwiek imion; Wiell. Ichmościom PP. – Wielmożnym Ichmościom Panom; Małż. – małżonkom; Star. – starościnie; data 19 V 1734 (dzień zwykły, środa).

Tekst o niskiej czytelności; liczne odczyty niepewne. „ab omnibus impedimentis” – od wszelkich przeszkód; „evincere” – bronić (ewikcja); „fusius luculentius in se narrat” – obszerniej i jaśniej w sobie opowiada; „intra dies Februarii” – w dniach lutego 1734; „in ultimo fortunarum ruinam ac oppressionem” – ku ostatecznej ruinie i uciskowi majętności; „in tractu iuris inquisitiones deducentur” – w toku prawa zostaną dowiedzione przez inkwizycje.

Fragment łaciński: „stawający przeciwko tymże wyżej wymienionym obwinionym raz i drugi manifestuje się i protestuje, z zachowaniem prawa do poprawienia tej swojej protestacji […]; tę zaś manifestację [przyjąć] Urzędu prosił”.

m.p. = manu propria (ręką własną).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

19maja 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lenkowskim [?], Konstanty Didkowski, przystępując do swoich wcześniejszych manifestacji, zamanifestował się przeciwko Aleksandrowi Leśnieckiemu i Maryannie z Kossakowskich, 1° voto Sewerynowej Potockiej, łowczynie owruckiej, 2° voto Aleksandrowej Zytowskiej [?], starościnie owruckiej, 3° voto Leśnieckiej, małżonkom, starostom żytomierskim, oraz sukcesorom zmarłego łowczego owruckiego Seweryna Loboskiego [?]. Według manifestu Leśnieccy zapisem z 6 maja 1734 r., zeznanym 7 maja 1734 r. w grodzie kijowskim, zobowiązali się wobec manifestanta, pod sumą 8000 złotych polskich, bronić wymienionych dóbr od wszelkich przeszkód; tymczasem w lutym 1734 r. ich ludzie i poddani dwukrotnie najeżdżali dobra miasteczka Iwnica [?], przebywali tam kilka tygodni i wyrządzali szkody poddanym. Manifest podpisał Konstanty Dypkowski [?]; tekst o niskiej czytelności, liczne odczyty niepewne.

Nr w rękopisie: 65 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 212

1Manifestacya Urodz. Imci

2Pana Trypolskiego Podstole-

3go Zytomirskiego przeciwko

4Urodz. Imci Panu Pawszy [?] Pod-

5czaszego Zyttow. [?] y Innym.

6Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Maia Dziewiętnastego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mści

9Owruczu Przedemną Marcinem [?] Walewskim Leo-

10kowskim Namiesnikiem na ten czas Podwoiewodztwa

11Grodzkim Generału [?] Woiewodztwa Kijowskiego y Xię-

12gami niniejszymi Grodzkimi Kijowskimi Comparens

13p[er]so[na]liter Urodz. [skreślone: Maciey] Dedowiec [?] T. [?] Trypolski Podsto-

14li Zytomirski Syn zeszłych Urodz. Ich Mość Panow

15Jana y Zofiey z Babniewskich [?] Trypolskich małżonkow

16niegdy zeszłych Urodz. Iwana y Krystyny Corki niegdy

17Urodz. Pawła Stawickiego Zohirarowny [?] Agnuraowny [?]

18z Michałem Stawickim spłodzonego, y Anastazyi

19[reklamant:] Baczyński [?]

k. 212v

1Laureanti [?] Trypolskich małł[żonkom] znaczną przez niesłuszne opisa-

2nie ponoszący, oraz niemogący się prędzey dla uwazienia [?] przez

3Ichmość Panów Susceptantów Grodu Chwastowskiego [?] z przeszłey [?]

4Jmci niżey wyrażonego illo in Actu [?] Urzędu alias Suscep-

5ty zostaiących, omanifescie [?] Wielm. Jmci Pana Paraszy [?]

6Podczaszego Lytew. [?] nietak pretensye, Jako cudzemu

7honorowi cavillationem a swoiemu Imieniowi per verba

8acuminosa [?] Laudem panegiricam choc Sine necessita-

9te wyrażaiącym, non verbis ale aculeis należytey Sui [?]

10comparentis; bo sine appetitu alienæ Sortis, tylko Suæ pro-

11prietate kontentuiący się proceder, a stąd et honorem

12intaminatum [?] Zdziedziney [?] pretensyi y subro [?] æqualitate [?]

13ze omnia mihi licent denigrantibus napełnionym iak

14swe, kiedy et mortuis, których żadną [?] a nunquam [?]

15quam nullo quæstionum ofortune [?] zarzucaiącym obo-

16se pulchro dla Salwowania [?] oney, videlicet dla dania

17na opiekę Justyfikacyi y uspraw[ie]dliwienia Jegomci obwinio-

18nemu Fortuny onych ze ad contestationem Juridi-

19cam powołuiącym doniedziwię [?], lecz iak przeto zacla-

20niem [?] sobie Comparentis ze Strony onym w Grodzie iuż

21blisko od kilkunastu niedziel zmayduiącym się wiadoma

22sei ex actis Copiatim [?] na częstokrotną requisycyą swoią ode-

23brał, Jako zaraz reciproce nazarzuty Prawdy niemaiąc-

24ce, których tanto Temporis inter vallo przez Wielm. Jmci

25obwinionego aacqumulacie [?] Fortuny Zamecznie [?] stara-

26iącego się y cum suis proximioribus etiam et de mini-

27ma portione [?] tracta [?] juris non prætermittenda czyniąc-

28cego; Jako rozmyśli rożne Swiadectwa manifesta na-

29dto [?] samey Słuszności, bo żadney zarzutu imprezy [?]

30poczynioney żadnanie [?] była mentio niebyłoby [?] cudzowa [?] ...

31Sui emundatione rozjaśnieniem [?], y chcąc bez Szkody Fortuny[?]

32venire całości, której potrzegaiąc a niemogąc tak dalej

33[reklamant:] inculpate

k. 213

1inculpati cuniculos nacienda [?] fortunae ex subjectis huma-

2nis [?] ingeniis [?] [skreślone: …] chociaż nihil valentibus bo Justitiae

3lumen [?] [skreślone: …] adumbrantibus [?] adoblatam [?] mocie oraz y owoie

4pretensye iuxta eorum actis nienwyrażone bez żadney

5złośliwey amplificacyi y Lecz brevibus wyrażaiące Swo-

6im y Wiell. JmciPana Konstantego Trypolskiego

7Podczaszego Kendyńskiego [?] Brata Swego Rodzo-

8nego dese [?] przytym przez pozew od tegoż Jegomci sobie

9wydany znaczą obelgę Swoiego honoru ponoszące

10go bo bez żadney przynaymniey na Jmie do ktore-

11go y sam obralowany [?] należy, y Fortunę Trypol-

12skiego Domu niektorą nullo jure ponieważ pewny-

13nienym [?] accepta sufficienti debonis [?] według Prawa

14dotyge [?] [skreślone: …] contentabatur tymna [?] dyskrecyi

15opisaney Imieniem przyłaiącego do samey Słuszno-

16sci Kalltory [?] y Prawa się funkcią oraz y dawnieyszych

17manifestow y Protestow, ostrzeniwszy [?] przeciwko Wiell.

18JmciPanu Michałowi Paszku [?] Podczaszemu Żytomir-

19skiem Bratarzą [?] y Ciesiorko [?] przyiąć niech Swoim

20manifeście oświadczaiącemu się y Urodz. JchmciPanu

21Piotrowi Szeckiemu [?] Cześnikowi Smoleńskiemu mani-

22fest od Jesione [?] przymuiącemu Wawrzyńcowi Zagurskie-

23mu [?] circumscriptio ad acta podaiącemu Swiadczy y

24manifest JmciPana Podczaszego Remanifestuiący [?] tego

25Sensu Iż Jmość obralowany [?] dupliciter do colliga-

26cyi Wiell. manifestantow należących przy bliskim Sąsie-

27dztwie Zantiaszerow [?] Swoich znarzuchać [?] dalej Juris

28consanguinitatis et vicinitatis przynaymniey do trze-

29[reklamant:] ciey

k. 213v

1sie zachować y owszem chęc Swoie dawne przed szczęście [?]

2de visceribus wynurzye iednak że niemaiąc słuszney Inten-

3cyi do ktorei Szlachcica et minimam conditionis nie

4tylko Urzędnika nie dobiiecey z Urodz. manifestantami

5a koniecznie usiłuiąc onych z różnych pretensyi kto-

6rych et memoria capere niemoze na wymyślawszy one

7verbis przynaymniey propter colore słuszności mais grad

8ferreis [?] ktory nietrudno przyosobiwszy Urodz. JmPa

9Pana Podstolego Zytom. recte bez żadney Wadzy

10y zaszczości z bodzym certuiącego y tego tak decem

11colligatom Jako y Jmciinym czynie niedopuszczaiące

12go y onych całości przestrzegaiącego arguit oniecznie [?]

13Orsze ktora barziey [skreślone: Samego] Jmci zbratowanego codzien

14tamsi certium [?] wiadomo afficit y nie uważaiąc na bra-

15two rozkazuiąc quod eius est Restituere awiedząc

16dobrze o tym że po Urodzoney Anastazyi Paufran [?]

17ce Paula Stawckiego [?] niegdy Urodz. Michała

18y Elizarowny Synczurowny [?] Stawckich matt[ki]

19Syna Matt antecessorce manifestantium y po innych

20Urodz. Panstwow Steriliter zeszłych sor Fortuny tak

21ruchomey Jako y nieruchomey Iure naturae Urodz.

22manifestantom należy a huiusq Sam Ionosc [?] oney

23zażywaiąc trzyma ktoro nie raz słownie et per contes-

24tationem upominał się Urodz. JmPan Podstoli

25Zytom. u Jmci zbratowanego a tak memorabile bina

26cathegorica iedno że Jmsc iest przeszkodą JmPan

27Podstoli Zytomirski do ruiny eudziey [?] Druga zeswo-

28iż [?] amicabiliter sie upomina modicum do podania sine

29[reklamant:] ulla

k. 214

1ullo fundaneto adacta manifestu wszystky ktore

2maiąc przy sobie Jnnych Ich mośc illis in bonis kto-

3rych sobie JmoSc bez żadnego Prawa Possessyi

4pretendują Sortes iako WiełłJmośc Podstoli

5Zyttom.[?] maięcego niespominaiąc y owszem onych

6ze Jn[…] Sui iako subtelny koncept po

7mienionego manifestu uczyniwszy[?] […]cando, tylko

8przeciwko Samemu WiełłJmanifestantowi Ex se

9de male volontia dixit Jndopitissima[?] obionom[?]

10y swoych ze antecessorow sposobie trzymaiącego się

11będąc sam culpabilis za swoią niebezpieczney[?]

12wy[?] rządzenia codziennych prawie krzywd y oppres-

13syi alios inculpat y primo loco exponit iakoysi

14Grunt Barszczowica[?] do wsi Hłuszowey[?] alias nowi[?]

15Derochin[?] przezwaney należący y z blaszytero[?]

16czyny poddanych: Przez ze złego JmciPana

17Maxyma Trypolskiego antecessorom tak ma-

18nifestanaszemu[?] Jako y Jmci obrażonego prze-

19pendzonych[?] y wieś Zalesie, ktora wieś antiqui-

20tus dziedziczna WiełłTrypolskich za swoię utos[?]

21[…]sc znac chcąc mieć ad invenit media ktore[?]

22pierwsza pretensya Jmci iako niesłuszna powinna

23by silentio praetermitti iednakże co powieda

24iże takowe remonstratur Justificatya, ante

25Jmośc Pan Podczaszy Zytomirski Jnstr[…]

26Successores nedługo dziatwo trzymaiąc Jure […]

27[reklamant:] Jako

k. 214v

1Jako y Inni Ichmosc po zmarłym bez po-

2tom sie pomienionym Jmci Panie Matyrniu [?]

3Trypolskim dziedzicu post antecessores suos Dobr

4zeszła od kilku Lat nomine Maternam zalesie ma-

5iący utey że Wsi pro protiennatum [?] Sortem o to nigdy

6Zwsbye [?] nieczynił aż dopiero po zmarłych antece-

7sorach przez tyle czasu spokoyney possessyi zostaię-

8cych Suum jus Indubium vocat a choc rożne

9tranzakcye o te Dobra resztę suis mediis invalidere [?]

10y exoelto [?] solo ac appetitu totali bonorum possessyonem

11post bellum quaerit arma Dobra zas korzowney [?]

12zne zdawnych czasow Ziemskie post tot Decreta

13anichilanti a Przywiley ad male narrata przez An-

14tecessora Swego nates [?] Dobra uzyskany Ktory cho-

15ciaz Skasowany una cum penis ad mentem Consti-

16tutionis maiąc y teraz pro Jure potenti resuscitat

17jako Samze wyraza Imość inrevocabile tom [?] pus [?] y

18odzywasię tych że Dobr bydz Dziedzicem o co suo

19tempore dabitur Locus dopomniewa się iednak że

20nie wiednego [?] WJmP. Podstolego Zytt. [?] tylko reponuie [?]

21względem acquitate negotii wzdzyszenia [?], zawsze ma-

22nebit a za tym onych odbieraiącsię Imosc ten pre-

23text o ktorem niedaszę maiąc zażywa Imosc niby

24swoie słusnoscią niekonformuiącey ale corz [?] Im-

25kozo [?] Inszego czyli Ex comisso czyli alia ratione

26nie należące do tey Fortuny wspominaiąc Wies Stryszyn [?]

27ze Stary Dorohin [?] czyli Lohodiere [?] Stworomne [?] kotyban [?] p-

28ozostey Urodz. Jmci Pani Maryannie Hormanowi [?] Try-

29polskiey Gwanowy [?] Lauszyney [?] wyposażoney za Swoią u Ims-

30[reklamant:] nosc

k. 215

1nosc sobie liczy, alieno Jure etiam invalidum Ius

2firmarı chcąc ktorych Dobr sors proportionata Jmci

3powinnaby należyć tylko że pomieniona Jmość Pani Sa-

4skowa [?] Paszyna [?] Posag zupełny y satysfakcyą należy-

5tą z Dobr wziąwszy, cyrot [?] uczyniła a zatym do Dobr należyć

6niemoże na co Jmść iednakże nieuważaiąc quiltowanie [?]

7się do nych wdziera y trzyma y lyczy [?] się bydź dziedzicz-

8donacyi oney Indamnitó [?] Jmci Pana Jana Kur-

9ka [?] dziedzica naturalnego Suarum [?] Sortium [?] honorum [?] bo-

10norum minorennis, ktorego opieki ultro preten-

11duie y na Iego Dobra cudze nabywa, qua stan-

12te varietate haereditas musi bydź dubia iako

13akta ipso yiest co wszystko Prawa saeculeneiu [?]

14ne transakcye żadne y suspicyi niepodlegaiące [?] ktore

15interesse remonstrabunt, Tak że Jmść obżałowany

16Swoy manifest varis nunquam probandis [?] kolo-

17ryzuiąc pretensionibus aby się pokazał nie wiedząc

18czemu Interessu bydź gdzisi słusznie dla tak znaczney

19krzywdy, dosc syroce [?] niesłusznie namienione

20uczyniony nietylko to w onym manifeście przeczym

21pasquilice [?] bo per Laudum et vituperium [?] singu-

22lariori conceptu w niedostatku Prawdy napi-

23sanym wyraża czego niby według pomienio-

24nych Praw do nych kędy przychilaiące dochodzić

25usiłuię ale co więcza [?] zadaie to czego nigdy nie

26dowiedzi iakoby Wielce manifestant do Dobr

27Podbołocki [?] do Jegomości ekzekucyi wanego bynay-

28mniey nienależącey chiba formoto glodam [?] iure

29do Dobr Zyrowski [?] antecessorow manifestanta

30w dzierżawie pewney zawiedzioney trzymaiąc y

31[reklamant:] Posiedli [?]

k. 215v

1Porzytki zonych [?] biorą ktorych tak petorskiego [?]

2do ktorego zapewnie co Jmci obrależanemu [?] dla

3oddania od własnosci et modos bona darmnie [?]

4nienależy quorum abbynentcyi alias Gruntow, sią

5nazwani [?] będą per Sententiam Sacro Sanctum na

6leżąli, Jako też y Żyrowskiego ktory należy ma-

7nifestantibus boniewykupiony [?] tylko violentissime

8Calcando Legem odebraney przez Jmci Jako

9testantur manifesta niezażywaią pod bokie [?]

10kiego Jako przed tym żadney Possessyi niemieli,

11tak y teraz niemaią gruntu onego niezażywa-

12ią tylko Sam Jmci nullum iuz z Prawdziwie [?]

13potylko Ojcowiez [?] z oddaleniem Swoich ze Kolligatow [?]

14iusto titulo do onego należących maiący zażywa-

15Żyrowski Lubo manifestuiących należy bo zasta-

16wiony nato ktory oskoło [?] Wielm. Jmci Pan Podstoli

17Życzy [?] y Prawa Jmci ob amicitiam dał iednak Sam

18Jmość rigori Prawa nieobawiaiąc się a widząc Wielm.

19JmciPan Podstolego Wielce sobie przychylnego stąd

20swoich krzywd nieśnosnych tractu iuris remon-

21struiących się ustępuiącego yowe [?] propter con-

22sanguinitatem et vicinitatem cierpliwie znoszącego

23niezapłaciwszy Summy inscriptionis onego na-

24leżącego violenter odebrał y haeusque [?] onego dom [?]

25na siebie trzymaiąc iniustissime inwectywę [?]

26na manifestanta In bonis do części ialowey [?]

27sei [?] Wsiach Czepilkowcach [?] Kacowszczyznie Jus-

28to [?] Privilegia nabęt [?] Kacowszczyzny Dobra Ziemskie

29upraszonigo [?] nietrzymaiąc się y owszem oney

30[reklamant:] Kasaiące [?]

k. 216

1Kaszewiące [?] y Jnnych Dobrach przez Jmci naby-

2tych sine ullo dato et accepto iako manifestu

3przeciwko Jmci annulitate tych Cessyi, o Cessyi

4iedyno popełnienie Swiadczo Interessowaniu za-

5mysla, s ktorych Jako nullum ius manet

6ze ullatenus niemoze lubo subtelny do onych

7sekele [?] pretex ybędąc w possessyi onych bonie na-

8leży iuz anticipatum ante triumfum

9canere victoriam ex illo iure insze sobie format

10deverso [?] et argumenta brzegi sobie spolne przy-

11znaie do eadrey [?] Fortuny Jako tołotoskow [?] y

12Bohdanowczyzny Czernichowie y Jnnych ius

13sobie integrate formando introcznie się y quat-

14temsię odbierania, wrażenia Zapisu niegdy Ultt [?]

15Jmci Panu Stefanowi Trypolskiemu Pod-

16stolemu Kijowskiemu służącego a przez Oyca

17Jmci oblatowanego przy odebraniu inszych do-

18kumentow skorodenskich [?] Ultt [?] sive ullo inte-

19resse u tegoz Jmci Pana Podstolego wzięto

20pretenduię ktory do Jmci by naymniey nie

21należy iako y Fortuna o ktorą Jmość barzo

22wielkiego starania przykłada, nyc do ney nie

23należąc tylko indubitatam pacificam Possessionem

24majorum manifestantium podaie, zaco czasu

25Prawa responden y Dokumenta insze wro-

26cie będzie potrzeba, Siedlisko baranowszczyz-

27na zadnego niemaiąc ograniczenia y wszem

28[reklamant:] w Gruncie

k. 216v

1w Gruncie omiedzy roznych Ichmościow Panow Try-

2polskich Swoie częsci maiących teraz co devenit vi

3gorí jurido ze possessiami roznych Ichmościow

4Oyiakowe [?] częsci Wielmoznego manifestanta Con-

5cernunt tak samych sine approbatione alienæ

6proprietatis zazywa w czym Jmość nie-ma zad-

7ney krzywdy ktora częsc zas do narodzicz [?] niewie-

8dzieć quo jure nalezy do tey manifestanci iako

9się nie interessował tak bez niey mogąc się obyc

10y nie pretenduię iako kto do niey nalezec w Lędom [?]

11skąd ktore Jmość wyrzeka choćby mogli być tonu [?]

12swoiey własnosci quit [?] alto do Hryskowey [?] possessy-

13zny siedliska dawną do tych Dobr wsi Kaczorowszczy-

14zny [?] nalezącey az tąd spokoyney possessyi tak

15Jmci Comparenta iako y Jnnych zostaiącey ie-

16zeli nalezec chce nalezy omnes do tey posseso-

17res opokazania Prawa pytać się Jmość zas ma-

18nifestans pierwiey iure obligatoria a potym

19Tria [?] satisfatione hæreditario nabytego nie od

20Jmci obratowanego [?] nienalezącego gwałtem

21iako Jmość opacznie opisuie suam Consuetudinem

22alteri przypisuiąc nie odpierał; Tylko licito mo-

23do według swoich praw onych zazywa iesz przez

24pelnieniem [?] Ekscytami [?] Swoiego przed siez [?]

25wszystkiego [?] nie ukontentowawszy chcąc koniecznie

26one znać ukontentowanie medio aquisitis errorom

27errori addendo inszych Ichmościow insubsidium

28[reklamant:] Sua

k. 217

1Suæ vexæ niemaiąc słusznego fundamentu, na

2ktorych by mogł swoię obiectorum chcę vestigium

3pokazać urzędownie Transakcyi wspominaiące

4do Wsi Bołotnicy [?] od kilku lat w Possessyi Antecces-

5sorow y Iurisdatorow JWmci Pana Podstolego

6Zytto sine ullo od anteccessorow Jmci inculpati y

7od innych disquisitorow et impeditione spokoyne

8w swoich cyrkumferencyach Granicy porzney [?] Here-

9dytarney [?] Dobr Jmci Pana Podczaszego Zytto przyległey

10y onemi graniczący iakoby szerowany [?] y inne

11Tranzakcyi namieniaiąc iakowysci pretext for-

12mie y Possessya JWmci manifestantis tam longo

13tempore kontynuiące się do dysquizycyi podaie y

14y przestąpienie iakowey granicy wyraża co[?]

15czyni tomaliorum [?] retorqueret, bo nabywszy Jmci obwi-

16niony Dobr graniczących ze Wsią Bołotnicą [?] sam gra-

17nice przestąpiwszy grunta sianożęcy do Bołotni-

18cy zdawnych czasow należące gwałtem odbierać miał

19iakoz y odebrawszy y do Dobr swoich przyłączywszy w-

20szy niesłusznie czynił zarzuta niemniey bo by uro-

21dzysko y podobienstwo mieysce nie pokazali. Tyl-

22ko Urodzyslim [?] w Tranzakcyach nazywa się co nie

23raz JWmci manifestantowi iako JmPanu P. Podczasz Zytto

24czytaiąc granice w sobie nayduiące się deducebat

25o kluwier [?] iak do szaczowczyzny [?] tak też y innych

26należący chcę tak agere za swoią własność t-

27raz przyznaię a gdy tamże Jmci obwiniony gra-

28[reklamant:] nicy

k. 217v

1niczył z wieli niegdy Szymonią [?] P. Palatką [?] mię-

2dzy dorohynien [?] a Heredytarzami w ten czas dukt swoy

3prowadzące tego ostrowia y Humowa [?] niezaymowałał, a

4teraz chcąc aliebo Locupletari w gruncie Heredytar-

5kim bydz wyraza y niesłuszną kalumnią tę sprawę

6opisuiąc wkłada, sam z kupą niemało Ludzi po

7cudzim gruncie ieżdżąc gwałtem grunt od siera-

8siana [?] y zboża nakilkanaście Kop rożnemi czasy zabrał

9y rożnemi szkodami tak wiell Manifestantow iako

10y ich poddanych nacudzą goniące ruinę opprimit

11ostrow kocowski [?] ob ævo dziedziczny praedecessorach

12Manifestanti należący et in possessione continua

13[skreślone: będący z dziedzictwa Antecessorow Ichmosciow]

14[skreślone: Panow Podczaszego … do dobr]

15[skreślone: Zadnaskie [?] y uszlany [?] postarawszy się … Pos-]

16[skreślone: sessione mieć y Juro suo] firmando Summę

17in Suffragia animarum Monastyrowi Ow-

18ruckiemu nienależące do onego, Jakoby zapi-

19sał ktory przywiley ut supra se namienił o

20niemogący subsistere et valere dekretami ex

21seriis controversoriis formowanemi annihilowa-

22ny a dobra nakłoni Huryl [?] każdemu secundum

23ius et interesse przysądzone y do Possessyi podane

24a Imość czyli zapomniawszy o tych Dekretach czy-

25li Barziey sobie Przywiley ważąc do onegoż dziedzic-

26twa przysechcy; ale iako Antecessor Imci należe-

27nie mogł tak y Imość swoiemi wymysłnemi Tren-

28syami onego rehabere niedokaże Względem zaś Sum

29trzech Tysięcy w Manifestacyi Imci wyrażonych

30do Imci obrutowanego nienależących niesłus-

31[reklamant:] na

k. 218

1na swey pretensyą Zeżeli zaś iuż liquidum pokaz

2może byłć od kogo będzie należało w tey moiey Pre

3tensyi satisfactus, ad Extrema konkluduię iuż

4obszernie wyrażone pretensye Wiel. JmP. Podczaszyca [?]

5szy Zytło [?] a chcąc aby finis coronet to puszczo-

6wazyłsię cum mortuis luctari chcąc to czasem ynie-

7bezpieczna Imparitatis status zadawać, maco [?] Wiel.

8manifestans directe nieodpisuię bo do tego nienależy,

9y rozumieiąc że na Strasliwym Sprawiedliwego Są-

10dzięc Boga Sądzie za siebie od powiedźą na-

11swoy interes odpowiedaią iak wielkie pomienio-

12ne pretensye a żadna zprawdą się niezgadza tak

13y ostatnia nienależąca nic do cudzey Fortuny a

14gwałtownie się do ney wdzieraiąc owey ultro pre-

15tenduiąc y Donacye na fundamencie prawa Gli-

16is contractibus et satisfactionibus uczynione y

17śmiercią sine ullo recontradictione za zonsla dowane

18swoią zawziętością sine ullo interesso ad res invali-

19dat, ato znać z tey przyczyny gdyby Iuris datores

20Wiel. JmPa Manifestanta Imec [?] inculpato Fortu-

21ne swoią zbyli inaequalitate status nobilitaris

22zostawalibyś Iako y JmPani Zbierkowska [?] kie-

23dy przed tym Donacyi nieuczyniła cum damno

24alieno in Sana mentis odebrała do ktorey to

25Fortuny przez Wiel. Comparenta nabytey Jmści

26obratowanego niewiedzieć iakowym sposobem mo-

27że wyprobowac Competentiam actoris lubo de

28nullitate pomienioney przez kilka lat maiący querulan-

29tis,

k. 218v

1tis Possessyi kontynuiącey się oyczie odzywaią

2Jednak nullum Jus ad rem maiąc Incompetens

3actor musi bydz naco fusius in Judicio remonstra

4buntur defensiones y ztym się oswiadcza Jmc

5że to wszytko dla Braterskiey y sąsiedzkiey przyiazni

6silentio praetermittebat, czego niedoznali Wiell. ma

7nifestantes po Jmci kiedy aliud ore aliud opere

8iednakże Jmci y te contestacyą grato animo przy

9iowszy zymże ab invicem oswiadczaią że zawsze ad res

10ponsionem Jmci gotowi y bedzie z Prawa y Uszczo

11sci według Pretensyi Jmci Pana Podczaszego do Wiell.

12manifestantow iako wyraża sciągaiących się nale

13żało to zawsze chcąc et per amicabilem compositio

14nem satisficandam praetensiones manutenere na

15które Jmci Pana Podczaszego obiecta y Praetensye

16Wiell. Comparens datis rationibus ex Documentis coad

17sumptis też pretensye invalidantibus breviter re

18plikowawszy nim przydzie in Foro Comparenti per

19remonstrationem Documentorum et Inquisitionum re

20probare teraz nam manifestacyi Wiell. Jmci Pana

21Podczaszego Zytto Pretensiones Wiell. Jmci Pana

22Podstolego Zytto przeto Jmci słusznie directas przy

23tey że manifestacyi wyrażoną takową przychy

24laiąsię do Pierwszey swoiey manifestacyi w Grodzie

25owruckim anno proxime praeterito Die trzesima

26Czwarta [?] Xbris in fundamento Statuti denullitate

27et Donacyi od osoby non sanae mentis y nawet

28dla dobra in damnum minorennis nabytey uczy

29nioney daie replikę Jako Wiell. Comparens wspo

30mnienionym swoim manifescie nullo odio

k. 219

1et appetitu cudzey, a osobliwie[?] Sierocinskiey For-

2tuny ductus Licido[?] modo postrzegaiąc tak no-

3ich Dobr całosci do ktorych JmośćPani Zbirkow-

4ska nigdy sienależała a w Donacyi dołożyła ia-

5ko też ex innato amore erga minorennem fili-

6um niegdy Wielm. JmPana Hurka Podstolego

7Owr.[?] Wies Snyterysrera[?] ad flor. chcącego przy-

8prowadzic na restawracyą onęy osadzenia

9y zapomagania chłopow tak własnym groszem

10iako Zbożem y rożnym bydłem przesłonienia[?]

11pol y Sianożęci kilko Tysięcy pinięd[z]y własnych

12łożącego widząc memorati minorennis, Wielm. Cze-

13parda[?] Synowca alliatae[?] JmośćPani Ewiny[?]

14z Bomytkow[?] Trypolskiey Podstoliny Zytt. Mattki

15swey Siestrzenica sumium[?] praejudicium et dam-

16num ze y przyczeyistszy nieutrzymasię Ada-

17siewiczowna[?] Fortunie obviando ejus et suae

18integritati manifest o nienawiesci musiał

19uczynic lubo wiprara[?] Jmość obwiniony w dru-

20giey Remanifestacyi że godzi się Fortunasz nabywać

21a persone Jure Libertatis gaudenti, Prawa, by-

22lego[?] skrewnego[?] cudzey alle Sierocinskiey włas-

23nosci, y wdełuk[?] Prawa ktorego Jmość nieu-

24waszaiąc donacyi nabył od osoby żadnego mentum[?]

25niemaiącey co przedtym iest juris datore[?] swoiej to

26raznieyszey przyznawał. a teraz ex appetitu niekto-

27rych cząstek nabywszy na nie donacyi nim ob-

28[reklamant:] zerbum[?]

k. 219v

1gectum revocando omnem sanitatem według e-

2xigentiam potrzeby przyznaie, y approbuię też

3swoie Prawa oswiadczaiąc że do nabycia Fortuny ali-

4quo subtili medio y Jmie[?] godney y merita

5magnifici inculpabi[?] są in obelo[?], co y sam Wiel[?] ma-

6nifestans przyznaie tylko że do pomienioney Dona-

7cyi nomen et merita niechcą należyć chinosci[?]

8niebyły przeszkodą ktora to donacya iako sam

9contestatur dostoyliwie uczyniona zeszłyia[?] nie

10tak rożnych niesłusznych pretensyi iako kalumnyi

11iedyney manifestacyi Jmci continet aczytym co sie

12ex malitiae[?] dzieie tamże mało prawdy albo

13y nic Wiel[?] zas manifestans iako przed tym sąsiec-

14ko y kolligowaną zachowuię przyiazn z Jmci

15Dobro harmonią certował tak y teraz lubo

16maiący motivum złosci iego y nieprzyiazni Fedo-

17ra zachowac ybyc inimicus caussa biedy y nacay[?]

18się niemoże ebiasse[?] amicus indesiderantis[?] persone

19y co per suum contrahiendum[?] justam Meo Incoel[?] pato[?]

20bez żadney zawziętosci obtulit tomusi dowodzicia

21koz[?] y dowiedzie. Na wyelzielenie[?] Czwartey ex[?]

22ponięgdy[?] zeszłey Urodzoney Anastazyi Pawłowej[?]

23Pawłowey Stawreckiey[?] y Rinnych[?] Pawsparte[?] ben[?]

24litor zeszłych Sukcessyi ktorych manifestans pre-

25tenduię bo koniecznie należy Jmcie Pan Padeczyński[?]

26tamentom iakowymsi zawzymaiąc[?] powiada być

27wyposażona Insuplementum zas swoiey allegacyi

28Scripcione[?] pertempus irrevocabile definiretur

29Constitucyą ktora Konstytucya wyraża

30[reklamant:] azeby

k. 220

1azeby Scriptio ile u tuteyszym Woiewodz. Iure

2naturze miała przynosic iakowe damnu w tey ten-

3zas Dobr Nowdryszcza [?] y Sarbiryna [?] przez Wiett. Com-

4parenta pretenduiacey sie Possessyi Wiett. Jmsc ob-

5winiony zarzucawszy argumentu nienalezytego bar-

6zey iako ipsaz Jmu inym pretensyom służącego ...

7far a contraria odpowiada y znac nie wie ...

8logiji manifestantium a raz y antecessorow Jchmsciow

9z Domem Wiett. niegdy Syngurow [?] Dziedzicow No-

10dryszcza [?] Sarbirynia [?] z koligowanych Quaestiom

11iustam silentio solwuie a drugi raz sąd przyzna-

12ie ze ad responsionem Successoribus tych ze Jch

13mość PP. Syngurowa tenetur, A poniewaz propria

14ani Confessio a z tym nalezy post remonstrandam

15A documentis, ducendam Chronologiam przez Wiett.

16manifestandam wedlug Sumnienia quae et quan-

17ta sors eorundum bonorum Jchmsci pp. antecessor-

18ce Jch olizarowie [?] Syngurownie Michałowicz

19Staneckiey [?] concernit Wiechawodzac [?] inscriptionum [?] su-

20ris dealiens [?] Condescenderi Jm ex devidenda Sorte,

21Jnnych zas defens. Jmu Pana Podczaszego Zyttom.

22Wiett. manifestans niezyniac [?] dalium defenso-

23ri tey Sprawy niewspomina y na one ad Ten-

24nie [?] pisuiac [?] felici tempore remonstrationem

25sui actoratus zostawuie, na ktory non verbis ale

26documentis da probatione czego Tenduie [?] atak

27y na remanifestacyie Jmu na Papierze od ex Tione [?]

28Juris pertendi [?] sui et Tensionem [?] tez remanifes-

29tacyie swoie [?] Jmu obalowanemu oddaiey

30ktorym wyzszey de acta wspomniany et remonstra-

31[reklamant:] tionemy [?]

k. 220v

1tionem Jmienych defensz zadney animadwersyi

2nie podlegaiących opisawszy maiątek do Fortu-

3ny w Possessyi Jmci Jnkulpati zostaiący ażeby Com-

4parenti Vigore Prawa naturalnego należący

5interes iescze przez manifestacye nie wyrażony

6iako tez y dowiedziawszy się onymych Jnnych

7Szkodzie manifest. Sposobach contestatur iż Wieś

8ze Jmści Dobra wieś Dawidki należące ponięgdy

9Urodz. Pawle Stacowskim Oycu niegdy Krysty-

10ny Jwanowey Trypolskiey Babki manifestan-

11tium wedługk prawa naturalnego y manifestan-

12tibus przyzwoszczywszy do swoiey iedyney niewie-

13dzie quo Iure Possessyi trzyma na częste Wrotne

14upominania się Jmci Comparentis znaiąc dobrze de

15Iure ponendi że y kthmose tam należy ani amica-

16biliter ustąpić ani Prawa za ktorym te Dobra

17trzyma pokazać chce tylko his incerssationibus ex

18od czasu zaczynaiące zbywa pczyliki sam na siebie

19bierze ad restitudinem ktorych tenetur Summy

20rożne przez niegdy Wielm. Stefana Trypolskiego

21Podczaszego Kiiowsk. Dziada manifestantium na dobra

22wieś Skorodną za kontraktami Importowane a

23przez tegoż Jmci dobra wieczne za tu wziętego Tes-

24tamentaria dispositione rożnie kościoły y Certiwie

25legowane y pisane będące resztę Wielm. Jmść Pan

26Teodor Pauza Podstoli Owrucki oćiec obwi-

27nego Jmci Pana Jan Trypolski Manifestanti-

28um iako nayblizszy kolligat naznaczony nemi opie-

29kunami y Exekutorami tegoż ostatniey woli swey

30Jmść Pan Podstoli Owrucki bierze intratę z tych

31[reklamant:] z

k. 221

1ze dobr pia legata sine scitu alterius Executoris spła-

2cał, a na siebie cessyie niby de proprio wypłacaiące o-

3trzymywał przez ktory takowy sposob znaczną u-

4bić wybranych Sum przysposobił Fortune, aby

5ca manifestantium y innych aequaliter do po-

6mienionych Sum należących ukrzywdził, z kto-

7rey Strony luboć Wiell. Comparens qvo ex inte-

8resse suo Jmci protunc deklaruiącego się we wszyt-

9kich pretensyach manifestanta w spokoie oraz

10y dla zkolligowanego Sąsiedztwa ex nullo dato

11w uspokoieniu Strony y wdzięczności malo

12prelonis [?] retribuendo niesłusznie przez swoy ma-

13nifest opisał na Honorze przez sławe niesąsiedz-

14ką przyiaźń za sobą pociągaiące laesit y z dosta-

15onem nie przyiaźni wrazył Urzędy Wiell. Comparens

16ultro uchodzący pieni y kłotni ile z kim nolens

17volens musi bydź tak in responsionem Jmci

18oblatowanemu iako też ad interrogationem rei

19procca [?] y de nullitate tego kwitu re chcąc agere

20iako o nieważność onego teraz manifestuie się

21co większa maiora maximis addendo przeciwko

22prawu tak pospolitemu iako y Boskiemu chcąc

23koniecznie Dobro Sławne y Honor cavillare y For-

24tunie damnificare tego insego [?] niedosc maiące

25w swoich manifestach, do czynienia manifestow

26o pretensye niesłuszne Wiell. manifestantow ad

27respondendum afficere niemogąc w niecznasie [?] ta-

28citos cuniculos umyśnie naczelny [?] wolle pobudza

29przywodzi etiam i do przysiąg wieczną Duszy

30[reklamant:] z gubą

k. 221v

1zguby przynoszącyh iako nie słusznych iakoz

2Jeymość Pani Zerkowska [?] będąc zaroszkarom [?] Jmści

3obratowaney [?] etiam et per extrema kiedy tako-

4wych na ewicją [?] szkode ziedyniey złotei rary [?]

5w sposobow chcącego swoią Donacye nabyt[?]

6kupiec y Inne Dobra nabita ktorey eniewa[?]

7hede [?] Vrodz. Comparens a ttey Jmści Pani Zbor-

8kowskiey [?] pretensyami przysięgę cielesną bez

9zadney potrzeby niesłusznie et in interesie ab

10probowac y przy possessyi pomienionych Dobr

11utrzymac się ex Siegesto [?] malevolo et super in-

12ductione nimia Jmość Pan Sedrasky [?] Zyt-

13wosieiwszy [?] iakowese pretensye ktore przez

14tile [?] czasu ani zmianki niebyło manifestu Grodz-

15kie Owruckim niemaiąca rationem consonan

16Juramenti podata y przytym ze nimio petu luminis

17naturalnego rozeznania obrumpramti [?] nieuwaza-

18iąc na persuazyo roznych Ichmościow od przysięgi

19illo tempore wykonania odwodzących Jurament

20nullo fundamento extra praxim praecipitanter

21nasko [?] do iowszej niewiedziec przez kogo y dzie po-

22czynione wykonała y utym ze manifeście Suppiey [?]

23utorze zapis darowizny podarceym [?] contra

24necessitatem chiba ze invalida ażto y ska-

25wana bydz musi Inpracticatam tam lei elisio-

26nem unoszące roborowac tez Donacyą deklaro-

27waną iakoz y na assistentia Jmści Pana Dy-

28kowskiego [?] nie do tey Fortuny ani Imie-

29nia Urodz. Hurkow [?] należącego roboro-

30wała asząd [?] patet et deduitur [?] ze nullitati

31[reklamant:] subia[?]

k. 222

1Sieb[?] esse powinna JmoSc Piotr Strzelski[?] Susceptant iere[?]

2dege dobrze o Prawie Lezy[?] y do trakcyi Honoru przyma-

3wac ad acta zakaiącey, altoz natym ze Prawie Fun-

4duiącey Transakcyi Susceptowac pozwalaiącey jed-

5nakze non attento[?] zadem tege[?] barzey JmoSc Pan Pod-

6czaszy Zyto[?] zarozkazem idący nietak manifest Fa-

7mosym libellum bo iedyną kalumnią przez stawa-

8iącego plures[?] ad acta przyiął; JmoSc Pan Zagurski po-

9daiący ex mandato swego Pana amanifes[?] ad acta bez

10zadney depekacy[?] na JmoSc za Dziedziczeto[?] Woiewodz-

11magnificorum manifestantium at inspletis[?] scomaticis[?] ver-

12bis eum summa lesione niebędąc sufficiens ad re-

13ponsionem essisat[?], Azatym idem magnificus Compa-

14rens Inculpando Suam Sortem ze podczas terazniey-

15szey nieszczęsliwey rewolucyi z quibus[?] Wolney Wolnosci

16bez uchowany przez zaydowski[?] nie Fortuną przyniez[?]

17godzie Polskich Synow przyniez zamyslaiącey inter

18arma musi ex vocatione et ad acta inscriptis[?] ellaca[?]

19tosci swoiey refugere do wszytko ut Commissum oraz di-

20nullitatem Cessitu[?] przez siebie Comparenta JmoSci obra-

21lowanemu Lango[?] manifestow Donacyi Reborracyi[?]

22y przysiąg ex Phalecletia[?] JmoSci incusabi[?] nastąpionych

23iterato manifestowawszy się deklarował Jure[?] do tego

24re a teraz zostawiwszy Salva melioratione pront[?] esmy[?]

25ię do akt co y trzymał Maciey Trypolski Pod-

26stoli Zytomirski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter = stawający osobiście. Podstoli żytomierski – urzędnik ziemski. Rozwinięcia nazwisk przeciwnika (Pawsza?) i tytułu niepewne.

Tekst silnie zatarty i trudny; wiele odczytań niepewnych. Fragment manifestacji (repliki) w sporze z Trypolskimi; „susceptanci” – urzędnicy grodzcy przyjmujący akty; „cavillationem” – przez szykanę; „per verba acuminosa” – słowami uszczypliwymi; „non verbis, sed aculeis” – nie słowami, lecz żądłami; „ad contestationem iuridicam” – do sądowej odpowiedzi; „tanto temporis intervallo” – przez tak długi czas; „inculpate” – bez winy.

Tekst łaciński częściowo niepewny; „consanguinitatis et vicinitatis” – pokrewieństwa i sąsiedztwa; „nullo jure” – bez żadnego prawa; „Justitiae lumen adumbrantibus” – zaciemniającym światło sprawiedliwości.

de visceribus – z głębi serca; et minimam conditionis – nawet najmniejszego stanu; et memoria capere niemoze – nie może nawet zapamiętać; propter colore – dla pozoru; decem colligatom (?) – zapewne „decem colligatos”, krewnych/powinowatych; arguit – oskarża; quod eius est Restituere – co jego jest zwrócić; antecessorce manifestantium – poprzedniczce manifestantów; steriliter zeszłych – zmarłych bezpotomnie; iure naturae – prawem natury; per contestationem – przez oświadczenie; bina cathegorica – dwie stanowcze rzeczy; amicabiliter – polubownie; sine ulla – bez żadnej. Podst. Zytom. – podstoli żytomierski. Tekst manifestacji, odczyt wielu miejsc niepewny.

Fragment manifestacji (lub reprotestacji) w sporze o grunty; łac.: „illis in bonis” – w tych dobrach; „ex se de mala voluntate dixit” – z siebie, ze złej woli powiedział; „culpabilis” – winny; „alios inculpat” – innych obwinia; „primo loco exponit” – w pierwszej kolejności przedstawia; „antiquitus” – z dawna; „silentio praetermitti” – być pominięta milczeniem; „remonstratur” – wykazuje się; „successores” – następcy; „Jure similiter[?]” – prawem podobnym. Odczyt utrudniony przez pośpieszną, kursywną rękę; foliacja w prawym górnym rogu nieczytelna w pełni (prawdopodobnie 211).

Fragment łacińskich formuł: post antecessores suos – po swoich poprzednikach; suum jus indubium vocat – swoje niewątpliwe prawo przywołuje; suis mediis invalidare – swoimi środkami unieważnić; solo ac appetitu – samą chęcią; post bellum quaerit arma – po wojnie szuka broni (przysłowie: za późno); ad male narrata – na podstawie fałszywie przedstawionych faktów; una cum poenis ad mentem Constitutionis – wraz z karami według konstytucji; suo tempore dabitur locus – w swoim czasie będzie miejsce; ex commisso – z kaduka/przepadku; alia ratione – z innej przyczyny.

WJmP. Podstolego Zytt. – prawdopodobnie Wielmożnego Jegomości Pana Podstolego Żytomierskiego (odczyt niepewny).

alieno iure etiam invalidum ius firmare – cudzym prawem umacniać nawet nieważne prawo; sors proportionata – część proporcjonalna; minorennis – małoletniego; ultro praetenduje – samowolnie rości sobie; qua stante varietate haereditas … dubia – przy takiej rozmaitości dziedzictwo jest wątpliwe; per laudum et vituperium – przez pochwałę i nagan(ę); singulariori conceptu – osobliwym ujęciem; manifest – urzędowy protest/skarga wpisana do akt grodzkich. Tekst bardzo trudny, wiele odczytań niepewnych.

Fragment manifestacji (dalszy ciąg aktu z poprzedniej strony); łac.: per Sententiam – wyrokiem; violentissime calcando Legem – najgwałtowniej depcząc prawo; testantur manifesta – świadczą manifesty; iusto titulo – słusznym tytułem; ob amicitiam – z przyjaźni; rigori Prawa – surowości prawa; tractu iuris – drogą prawną; propter consanguinitatem et vicinitatem – z powodu pokrewieństwa i sąsiedztwa; inscriptionis – zapisu; violenter – gwałtem; hucusque – dotąd; iniustissime – najniesprawiedliwiej; in bonis – w dobrach.

sine ullo dato et accepto – bez żadnego dania i przyjęcia (bez zapłaty); nullum ius manet – nie pozostaje żadne prawo; ullatenus – w żaden sposób; anticipatum ante triumphum canere victoriam – przedwcześnie śpiewać zwycięstwo przed triumfem; ex illo iure – z tego prawa; integrate formando – formując w całości; sine ullo interesse – bez żadnego interesu; indubitatam pacificam possessionem majorum manifestantium – niewątpliwe spokojne posiadanie przodków manifestujących; Podstoli Kijowski – urzędnik ziemski województwa kijowskiego; Ultt prawdopodobnie skrót „Urodzony”/„Wielmożny” – odczyt niepewny.

devenit vi gori jurido – prawdopodobnie „devenit vigore iuridico” – przeszło mocą prawną (odczyt niepewny); sine approbatione alienae proprietatis – bez zatwierdzenia cudzej własności; quo iure – jakim prawem; Comparens – stawający; possessores – posiadacze; iure obligatorio – prawem zobowiązania (zastawu); satisfactione haereditario – przez zaspokojenie dziedziczne; suam consuetudinem alteri przypisując – swój własny zwyczaj drugiemu przypisując; licito modo – w sposób dozwolony; medio aquisitis errorom errori addendo – błąd do błędu dodając; in subsidium – na pomoc. Tekst stanowi część repliki (reprotestacji) na manifestację; wiele odczytań niepewnych.

Fragment manifestacji w sporze granicznym o grunta (sianożęci) przy wsi Bołotnica [?]; manifestant – podstoli/podczaszy żytomierski (skrót „Zytto” = żytomierski); obwiniony – sąsiedni dziedzic, który miał zawłaszczyć grunta. Łac.: „suae vexae” – swej szykany; „sine ullo… inculpati” – bez żadnego obwinienia; „et impeditione” – i przeszkody; „tam longo tempore” – tak długo; „retorqueret” – obracałby przeciw; „deducebat” – wywodził; „agere” – dochodzić.

Fragment repliki/reprotestacji w sprawie o ostrów (wyspę) i grunt sporny, z odniesieniem do sumy na Monaster Owrucki. Łac.: locupletari – wzbogacić się; opprimit – ciemięży; ob ævo – od dawna; in possessione continua – w ciągłym posiadaniu; Juro suo firmando – utwierdzając swe prawo; in suffragia animarum – na modlitwy za dusze; ut supra – jak wyżej; subsistere et valere – istnieć i mieć moc; ex seriis controversoriis – ze sporów; secundum ius et interesse – według prawa i interesu; rehabere – odzyskać.

ad Extrema – na koniec; finis coronat opus – koniec wieńczy dzieło; cum mortuis luctari – walczyć ze zmarłymi; imparitas status – nierówność stanu; directe – wprost; ultro – samowolnie; sine ullo interesso – bez żadnego interesu; inculpato – niewinnie; inaequalitate status nobilitaris – w nierówności stanu szlacheckiego; in sana mente – przy zdrowych zmysłach; competentia actoris – uprawnienie powoda; de nullitate – o nieważności.

nullum ius ad rem – żadnego prawa do rzeczy; incompetens actor – powód nieuprawniony; fusius in iudicio remonstrabuntur defensiones – obszerniej w sądzie zostaną przedstawione obrony; silentio praetermittebat – pomijał milczeniem; aliud ore aliud opere – co innego w słowach, co innego w czynach; grato animo – życzliwie; ab invicem – wzajemnie; per amicabilem compositionem – przez polubowną ugodę; datis rationibus ex documentis – podawszy racje z dokumentów; per remonstrationem documentorum et inquisitionum reprobare – zbić przez okazanie dokumentów i inkwizycji; Zytto – zapewne „Żytomierski” (podczaszy, podstoli żytomierski); Wiell. – Wielmożny; Xbris – Decembris, grudnia; anno proxime praeterito – w roku ubiegłym; in fundamento Statuti de nullitate – na podstawie Statutu o nieważności; non sanae mentis – niepoczytalnej; in damnum minorennis – ze szkodą małoletniego.

Tekst miejscami bardzo trudno czytelny, liczne odczyty niepewne. Fragment manifestacji/remanifestacji w sporze o dobra sieroce małoletniego syna podstolego Hurka. Łac.: ex innato amore erga minorennem filium – z wrodzonej miłości ku małoletniemu synowi; memorati minorennis – wspomnianego małoletniego; praejudicium et damnum – krzywdę i szkodę; obviando – zapobiegając; Jure Libertatis gaudenti – korzystającej z prawa wolności; appetitu – z chciwości. Wielm. = Wielmożnego; Owr. = owruckiego (?); Zytt. = żytomierskiej.

Tekst w dużej części trudno czytelny; liczne lekcje niepewne. Łac.: „revocando” – odwołując; „inculpabiliter” – bez winy; „amicus” – przyjaciel; „inimicus” – nieprzyjaciel; „per tempus irrevocabile definiretur” – zostałoby określone na czas nieodwołalny; „in supplementum” – w uzupełnieniu.

Fragment remanifestacji w sporze o dobra (prawdopodobnie Nowdryszcze/Sarbiryn) z udziałem spadkobierców Syngurów; tekst o wielu łacińskich wtrąceniach, odczyt miejscami niepewny.

propria confessio – własne przyznanie; post remonstrandam a documentis ducendam Chronologiam – po wykazaniu z dokumentów należy przeprowadzić chronologię; quae et quanta sors eorundum bonorum – jaka i jak wielka część tychże dóbr; non verbis ale documentis – nie słowami, lecz dokumentami; felici tempore – w stosownym czasie; Wiett. – wielmożny (wyżej rzeczony).

Contestatur – oświadcza (manifestant); Jnkulpatus – obwiniony; Comparens – stawający; Vigore Prawa – mocą prawa; quo Iure – jakim prawem; de Iure ponendi – o prawie posiadania [?]; amicabiliter – polubownie; ad restitudinem (restitutionem) – do zwrotu; tenetur – jest obowiązany; Testamentaria dispositione – rozporządzeniem testamentowym; legowane – zapisane legatem; Certiwie – cerkwie; Podstoli Owrucki – podstoli ziemi owruckiej.

pia legata sine scitu alterius Executoris – zapisy pobożne bez wiedzy drugiego egzekutora; de proprio – z własnego; aequaliter – jednakowo; qvo ex interesse suo – który ze swego interesu; ex nullo dato – bez żadnego powodu; malo retribuendo – odpłacając złem; laesit – zranił; ultro – dobrowolnie; nolens volens – chcąc nie chcąc; in responsionem – w odpowiedzi; ad interrogationem – na zapytanie; de nullitate – o nieważność; agere – procesować się; maiora maximis addendo – dodając rzeczy większe do największych; cavillare – szkalować; damnificare – szkodzić; ad respondendum afficere – pociągnąć do odpowiedzi; tacitos cuniculos – ukryte podkopy (intrygi).

Wiell. = Wielmożny; Jmci = Jegomości. Dalszy ciąg manifestacji (reprotestacji) z poprzedniej strony.

Fragment manifestacji (tekst silnie skrótowy i trudno czytelny; wiele odczytań niepewnych). Łac.: etiam et per extrema – także i w ostateczności; ex … malevolo – ze złośliwego; super inductione nimia – za nadmierną namową; rationem consonam juramenti – zgodnej z przysięgą racji; nimio … luminis naturalis – nadmiarem (brakiem?) światła rozumu przyrodzonego; illo tempore – w owym czasie; nullo fundamento extra praxim praecipitanter – bez żadnej podstawy, wbrew praktyce, pochopnie; contra necessitatem – wbrew potrzebie; invalida – nieważna; patet et deducitur – jest jasne i wynika; nullitati subiacere – podlegać nieważności.

Łac.: ex mandato – z polecenia; famosum libellum – paszkwil; salva melioratione – z zastrzeżeniem uzupełnienia; ad acta – do akt; mp (manu propria) – ręką własną. Tekst silnie skrótowy i miejscami niepewny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

19maja 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Marcinem [?] Walewskim Leokowskim, Maciej Trypolski, podstoli żytomierski, w swoim imieniu i brata Konstantego Trypolskiego, podczaszego kendyńskiego [?], złożył obszerną manifestację (replikę) przeciwko Michałowi Paszkowi [?], podczaszemu żytomierskiemu, odpowiadając na jego manifest podany do akt przez Wawrzyńca Zagurskiego [?] i przyjęty przez Piotra Szeckiego [?], cześnika smoleńskiego. Manifestant odpiera zarzuty obwinionego dotyczące m.in. gruntu Barszczowica [?] przy wsi Hłuszowa alias Derochin [?], wsi Zalesie, Stryszyn [?], Stary Dorohin [?], dóbr Podbołocki [?], Żyrowski [?], Czepilkowce [?], Kacowszczyzna [?], granic wsi Bołotnica [?] i sumy 3000 złotych, a sam zarzuca obwinionemu zatrzymywanie sukcesji po Anastazji Stawckiej [?], wsi Dawidki po Pawle Stacowskim [?] oraz sum zapisanych na wsi Skorodne [?] i legatów Stefana Trypolskiego, podczaszego kijowskiego, którymi zarządzał ojciec obwinionego Teodor Pauza [?], podstoli owrucki. Przystępuje też do swej manifestacji złożonej w grodzie owruckim w grudniu poprzedniego roku o nieważność donacji uczynionej przez Zbirkowską [?] (osobę „non sanae mentis”) ze szkodą małoletniego syna podstolego Hurka [?] i manifestuje się o nieważność cesji, donacji i przysiąg z tym związanych. Akt podpisał Maciej Trypolski; tekst bardzo trudno czytelny, liczne odczyty niepewne, treść streszczona w zarysie.

Nr w rękopisie: 66 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 222

1Manifestacy Jmci Pana Stefana

2Zmigowskiego Przeciwko Urodzonym

3Ich mosciom Panow Stefanowi y Le-

4sij[?] Rewinskim Matt

5[reklamant:] Roku

k. 222v

1Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

2Miesiąca Maia Dwodziestego Dnia

3Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolew-

4skiey mci Owruczu Przedemną Wawrzyncem Wal-

5skim Lewkowskim [?] Namiesnikiem pro tunc Grod.

6Generatu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami

7ninieyszymi Grodzkiemi Kijowskiemi Comparens per[sonaliter]

8Urodzony JmciPan Stefan Zmijewski Syn nie-

9gdy zeszłych Urodz. Ich Panow Jana y Katarzyny

10z Kunyczyckich [?] Zmijewski pozostały iak tylko inaet [?]

11adari [?] prześwietnego Woiewodztwa Kijowskiego [skreślone: …] pria [?]

12gdzie dulce inter proceres Contubernium tale zaraz

13daleka in pondus Lachrimarum premieniwszy opłakane-

14go sierocztwa Swego Pozeszłych niegdy Oycu y Mat-

15ce wyszey wyrazonych in sigram [?] Sortem napamięć

16przywodzi, y choć to prefusa mortalitatis obliga-

17que enim Zantecessorow w honorze y fortunie [?] ...om-

18nuit [?] etc. a w pozostałym Sierocztwie przez niżey wyraz[o]-

19nych obwinionych ungat [?] wszytkich nieszczęśliwości

20ie śmiony [?] prawie Collato undique z Kata [?] czem nie

21maiących Fortuny w Cudzych Kontach co chab[i]-

22tare [?] musi aby mogł się et importuna sortis kto-

23manu [?] obwinionych zaczynie tangit ex vinculo wsze-

24dolorosa libello naprzeciwko Urodzonych Ichmciow Panow

25Stanisława y Zofiey z Suryniow [?] Primi voti Janowey

26Zmijowskiey Secundi ad praesens Rowinskiey Ro-

27[reklamant:] winskich

k. 223

1[…]nalim Matt[?] Protestant et Manifestant w ten

2sposob y o to Iż ich mość obwinieni et quidem sama Iey

3mość Pani Rowinska post sen[?] fata niegdy ześcłe-

4go Urodz. Jmość Pana Jana Zmiiewskiego prosumo

5cadivitaliey[?] Dobra wszytkie Dziedziczne Matris inviim[?]

6juris naturę spadłe rzeczy ruchome y Summę pieniężne

7in paratis y na kredytarach ex tendencije[?] do dyspenowania

8y Possessyi to wydaiąc że Pani Dożywotnia w ktorym punk-

9cie ieżeliby nieprawna iako Tranzaleyczia[?] taki zakryt[?]

10Iey mci obwinioney sponagaca[?] emergit[?] miała nullitati ra-

11cyi że niegdy zeszły Oyciec Manifestantow żadnych Zapisow do-

12żywotnych ani symplicis debiti inrem[?] Iey mci obwinioney nie

13zeznawał Subsecuta[?] aserzli[?] ex ratione ultimariae voluntatis

14ktory post fata subsecuta Oyca Manifestantow ad mentem

15legis sprawowny tot eviniere[?] legitimam Possessyonem ne-

16quit Manifestanta z Bratem odwłamego[?] Dziedzictwa

17odłączaiąc niedawszy edukacyi iako Stan Szlachecki

18u[?] potomkow wielki decorat in domesticis[?] sakibo[?] chowało

19habatur in subsequens tempus pozbędzy in socium vitae Urod.

20Jmci Pana Stanisława Rowinskiego obwinionego wszyt-

21kie Dobra pozostałe do rządzenia y Dyspozycyi oddaw-

22szy prawie in arbitrio maiąc aby z Bratem Swoim mo-

23dernus manifestans ad propria redyre[?] niemogł żadnego

24kosztu pro disciplina eruditione łożyć niechcieli tylko iako

25by wygnańcow y tułaczow niedaiąc żadney obserwan-

26cyi niemaiąc łaskawego oka nie zważaiąc na opłakane

27sierotstwo nie respektuiąc na dziecinne Lata ktorym tu

28zyto hoc[?] miseros et afflictos przy sobie konserwuiąc do

29nienależytey usługi y prosty Stan nie zdobiącey

30applikowali potym gdy nastąpiła intercessia Pod-

31nych a w Oyczyznie honorum Nyszących[?] Matris kol-

32ligatow aby Manifestanta teraźnieyszego wraz z Bratem

33ad studia promoowali, Ich mość Obratowani[?] pod

34[reklamant:] pretextem

k. 223v

1protestatim applikacyi oboruskich [?] wystali [?] zadne-

2go kosztu nieżeczyli [?] Oyćem [?] aby w młodym wieku do

3skutku kwitnącey perfexyi przyść, niemogli cię-

4żarem et amietos [?] sposobaiące nie z rożnie [?] mocli [?] się; co

5wiedzac Vrodzony JmćPan Remian [?] Żmijowski [?] Brat Star-

6szy Manifestantis innym mizernie [?] nitakże zostaiący, a całey

7Fortuny quo unikaiąc Ich mćow zawziętego animusze [?]

8piechoto od swiey własney w tym ze Woiewodztwo

9properari musiał y detat [?] niewiedząc, czyli coś [?]

10iste [?] penelei [?] Czyli też przytali w ledych [?] y małych

11latach tułaiąc się po rożnych kontach ostatniter [?]

12sum [?] Zycia wyiechał [?] mataio [?] zas [?] teraznieyszy opła-

13kuiąc nieszczęście swoie tudziez y Brata swego

14ostatniey nedzey [?] zycia udac się musiał do killiga [?]

15tow nad ktorymi ulitowawszy JWielmoży JmćPan Stec-

16ki [?] Kasztelan Kijowski iako przyrodzona miłość

17y cnota mu dała w aflikcyi zostaiących nie ża-

18łuiąc kosztu y speży [?] prowadzić y do Perfek-

19cyi perducere do szkoł ostrogskich [?] appliko-

20wał kosztem [?] iak należy na Szlacheckie Dziec-

21ko y wszelkie edukacie dawał a Ichmćowie obwi-

22obwinieni mniey zażywaiąc ze quisq[?] proximus

23sui y należącego Sukcessora Sama zayzdrosna

24Fortuna od Iączyc [?] nie może Dobra w Possesyi

25trzymali wszystkie pozytki y Intraty brali

26siebie obracali rzeczy ruchome post obitum

27Oyca Manifestantis pozostałe według woli swo-

28iey rozproszyli z tąd sobie pozytek czynili Sum-

29my w kięchiforow [?] zostaiące tak na assekuracie

30[reklamant:] iako

k. 224

1iako y nagołe słowa przez Oyca dane y Swoim

2staraniem nabyte iednie wraz z prowizyą Criminaliter [?]

3poodbierali od drugich przez ten wszyst czas pro-

4wizye brali y teraz biorą iako chcą rzekomo Szafu-

5ią Małakowi [?] de natura juris należnemu ani [?] [ż]adney

6mnieyszego grosza dać rekuzuią. Dobra aby swo-

7iey Perfekcyi nie byli iak mogą przez angari-

8zacyą Poddanych rzucenia iakoż Roboczych Moy-

9sia z Dobr Częsci Staręy Derechina [?] Leska Du-

10ba z Częsci Zalinia [?] według działu przypad-

11łego Lukiana y Dawida z Dobr Częsci wyso-

12kiego Dziedzicznych uciemiężaiąc nieprzyzwo-

13ito panszczyzną wymyslonemi podatkami kryw-

14dzeniu Gruntach ziemi Łosierszym [?] bieżących Za-

15bieraniem bez żadney racyi wygnali omnia

16mobilia et immobilia Zabrali na tym ieszcze nie

17się tylko chcąc sprawie desertam arabiam [?] zosta-

18wić ludzi Poddanych Matis [?] krzywdy kiedy

19Anno nunc Currenti Urodzony JmPan Stanisław

20Rowinski [?] iadąc do Litwy konia valoris Tala-

21row Bitych Trzydziesci Urodzone Panstwa przez

22wyolenie [?] wziął y do tych czas u siebie trzyma

23de inde Coby mieli przychilne dobroczynnosci

24zato recudere [?] Dobra possident usus fructus Abra-

25[…] prostore [?] obwiniani Papiery Dokumenta na rze-

26cz Dobra tak w przeswietnym Woiewodztwie

27Kijowskim iakoteż y inne Sługące w roku przez

28killka lat maiąc czyli z nieostrożnosci swoiey czy

29li tez goniąc in iacturam fortuny Matis po-

30[reklamant:] tracili

k. 224v

1tracity od Konsukcessorow Ichmości obwinieni tylko

2naprzod wydawszy Instancyą choc nienależnie

3pozwy zaraz do mediacyi przystępuią z preten-

4syi kwituią tak pokil długim zas czasie gdy

5manifestans attigit discretionis annos y do swoiey na-

6leżnicy własnej fortuny y Substancyi nawrocili

7się oddaniu Dobr do possessyi mniey Dziedziczney

8(aby z Bratem y Siostrami zniegdy zeszłym

9Urodzonym Janem Zmijowskim [?] Oycem Natis

10a teraz mieyszą obwinioną z płodzonemi mogł wed-

11ług Prawa co komu należy uczynic Działy) za ...

12sky przyiaciela ex dyreksy [?] rekwirował Ichmości

13ustąpić, recusarunt owszem udawszy się do

14Grodu nakładszy nakładszy opacznych nie

15należytych punktow y naymnieyszey praw-

16dy w sobie niemaiących Manifest eruderunt [?] la

17temu Matkę opisali honor y Stanu Kto-

18ry na łonie Oyczyzny wypiastowana bra-

19li rożne na publicznych mieyscach Stawy [?]

20sprosnemi nie utcimie [?] ostawili przechwałki na

21zdrowie y Zycie czynią y czynić nie przestaią

22a za tym idem manifestans dulera [?] praescripta

23Oyczystego re et proprio mandate vix pote-

24no licet w seren zachowaczy [?] ara [?] tumedis [?]

25cum Contestata libello udawszy się tak-

26pro condescensione de Bonis Natis haeredi-

27tariis faciendo Casu et de perceptis pro-

28[reklamant:] ventibus

k. 225

1ventibus restitutione rerum mobilium et immobilium

2sese moventium exolutione Summarum intercep-

3tarum iakoteż pro angarisatione subditorum [plama] [skreślone: […]]

4dispersione eorumdem comportatione [skreślone: […]] mu-

5nimentorum massam sektantium [?] Zmijowsciane

6[skreślone: […]] nec non pro inhonesta tutella sed

7jura concernenti pro [skreślone: […]] conscriptione honoris

8illegitima contestatione legis in postremam con-

9desultate quaramvis [?] transactionum clandestine

10subsecutarum et iacturam fortunae inferentium

11powtornie questus est prout eam manifestati-

12onem Actis connotari czym trzymał Stefan

13Zmijowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Matt. – prawdopodobnie skrót imienia lub „Mattheo”; tytuł aktu, tekst na następnej stronie.

Data: 20 V 1734, Owrucz. „Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „pro tunc” – wówczas; „inter proceres contubernium” – wspólnota wśród możnych; „in pondus lachrimarum” – w brzemię łez; „praefusa mortalitatis” – śmiertelność rozlana; „primi voti … secundi ad praesens” – z pierwszego małżeństwa … z drugiego obecnie. Tekst łaciński w zepsutej kopii, wiele odczytań niepewnych. Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina).

in paratis – w gotowiźnie; nullitas – nieważność; ex ratione ultimariae voluntatis – z tytułu ostatniej woli; ad mentem legis – zgodnie z intencją prawa; legitima possessio – prawne posiadanie; in socium vitae – za towarzysza życia (męża); in arbitrio – do uznania; pro disciplina eruditione – na naukę i wykształcenie; miseros et afflictos – nieszczęsnych i strapionych; ad studia promovere – posłać na nauki. Fragment manifestacji (protestacji) przeciw małżonkom Rowińskim o zagarnięcie dóbr po zmarłym Janie Zmijewskim.

protestatim – w drodze protestu; manifestantis – manifestanta; quisque proximus sui – każdy sam sobie najbliższy; post obitum – po śmierci; perducere – doprowadzić; properari – spieszyć się. Szkoły ostrogskie – kolegium w Ostrogu. Tekst bardzo nieczytelny, odczyt wielu wyrazów niepewny.

Fragment skargi (manifestacji) dotyczącej krzywd w dobrach i poddanych; „omnia mobilia et immobilia” – wszystkie dobra ruchome i nieruchome; „Anno nunc Currenti” – roku bieżącego; „valoris Talarow Bitych Trzydziesci” – wartości trzydziestu talarów bitych; „usus fructus” – użytkowanie; „in iacturam fortuny” – ze szkodą dla majątku; „Criminaliter” – w sposób przestępczy (odczyt niepewny). Tekst miejscami trudnoczytelny.

Tekst łaciński (zniekształcony przez kopistę) częściowo nieczytelny: „manifestans attigit discretionis annos” – manifestujący osiągnął lata rozeznania (pełnoletność); „recusarunt” – odmówili; „cum contestata libello” – z wniesionym pozwem; „pro condescensione de bonis paternis haereditariis faciendo” – o ustąpienie dóbr dziedzicznych ojczystych; „de perceptis proventibus” – o pobrane dochody. Akt to manifestacja (odpowiedź na manifest) w sporze o dobra dziedziczne po Janie Zmijowskim [?]; wiele odczytów niepewnych.

Łac.: (żałował się powtórnie) o zwrot rzeczy ruchomych i nieruchomych, wypłatę sum przejętych, także o obciążanie poddanych pracami, ich rozproszenie, wywiezienie dokumentów (munimenta) dotyczących masy (spadkowej) Zmijowskich, a także o nieuczciwą opiekę naruszającą prawa, nieprawne spisanie, kontestację itd., wbrew transakcjom potajemnie zawartym i przynoszącym uszczerbek majątkowy; prosił o zapisanie manifestacji do akt. „mp” = manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

20maja 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walskim [?] Lewkowskim [?], Stefan Zmijewski, syn zmarłych Jana i Katarzyny z Kunyczyckich [?] Zmijewskich, zamanifestował się przeciwko Stanisławowi Rowińskiemu i Zofii z Suryniów [?], 1° voto Janowej Zmijowskiej, 2° voto Rowińskiej, małżonkom. Zarzucił im, że po śmierci jego ojca macocha bezprawnie, jako rzekoma dożywotniczka, zajęła wszystkie dobra dziedziczne, ruchomości i sumy, oddała je w zarząd drugiemu mężowi, nie łożyła na wychowanie i naukę manifestanta i jego starszego brata Remiana [?], tak że manifestanta musiał oddać do szkół ostrogskich jego krewny Stecki [?], kasztelan kijowski. Wymienia też pobieranie dochodów i sum, uciskanie poddanych w częściach dóbr Stara Derechin [?], Zalinie [?] i Wysokie [?], zabranie przez Rowińskiego w bieżącym roku konia wartości 30 talarów bitych, zagubienie dokumentów oraz odmowę wydania dóbr do działu po osiągnięciu przez manifestanta pełnoletności. Manifest podpisał Stefan Zmijowski; tekst bardzo trudno czytelny, liczne odczyty niepewne.

Nr w rękopisie: 67 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 225

1Manifestacya Wielm. Jmci Pana

2Piotra Steckiego przeciwko Wielm.

3Jmci Panu Szczeniowskiemu [?]

4Sędziemu Grodzkiemu Zytomirskie-

5mu y Innym.

6Roku Tysiąc Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Maia Trzydziestego Pierwszego Dnia

8Na Urzędzie, Grodzkim w Mieście, Jego Krolew-

9skiey mci, Owruczu, Przedemną Antoninim [?] Koz-

10towskim [?] Namiesnikiem Pro tunc Podwoiewodz-

11twa Grodzkiem Generatu Woiewodztwa Kijowskie-

12[reklamant:] go

k. 225v

1y Xięgami ninieyszymi Grodzki Kijowskimi Com

2parens pter Urodzony Jmość Pan Piotr Sielecki[?] swym

3y Wiell. Jmci Pana Tomasza Sieleckiego[?] Czesni[ka]

4Smell. Oyca Swego Imieniem opowiadaiąc znie

5znośne krzywdy y opressye y Violencye od niżey mia

6nowanego Jmci obżałowanego poczynione Solenni

7ter Jako Wiell. Jmci Panu Michałowi Szczeniow

8skiemu[?] Podczaszemu Trębowell. Sędziemu Grodz.

9Zytomir. iako y Urodzonemu Antoniemu Czerkow

10skiemu[?] Administratorowi Dobr tegoż Jmci, nie

11mniey Roboczym Poddanym Połałewskim[?]

12do osob kilkadziesiąt na niżey wyrazonemi alleyz[?]

13de nominibus & Cognominibus samemu Wiell.

14Podcz. Trembowell. dobrze wiadomym y Zna-

15iomym Swiadczył Manifestował y Protestował

16się w tem sposob yako Jż Wiell. Jmość Pan Szcze

17niowski, nie uważaiąc na prawo pospolite o Jnwa

18zach y Violatorach Domow Szlacheckich rigoro

19se opisane y owszem calcando eandem legem fran

20gendaq[ue] jura vicinitatis maiąc iakowys okrutny ran

21cor y zawziętosc do niewinnych manifestantow

22smiał y ważył się w Roku teraznieyszym pod czas dnia

23Swiętego Niedzieli przeszłey zebrawszy kupę nie

24mało Chłopow z Dobr Swoich Połałewa[?] zbroy

25nych do boiu natenczas iakoto z rusznicami Samo

26pałami Muszkietami Pistoletami Dzidami Spisa

27mi kosami Cepami kijami Drągami Parcendo[?]-

28[reklamant:] mini

k. 226

1mini Suo a Chłopstwu in hoc ce turbidine kraiu

2tuteyszego inomnie nefas wyuzdanemu indulgendo

3dawszy enym, za przywodcę Urodzonego Czerzkowskie-

4go na Dwor Niebo Rodzica [?] Comparentis prawie zruy-

5nowanie Fortuny y Zycia hostili modo Subordyno-

6wać y nastać; ktorzy Subordynowani z Urodzonym

7Czerzkowskim przywodzcą, iedni zasadzki pode Dwo-

8rem w Chornie [?] w kilkunastu osobach uczynili

9a drudzy z Urodzonym Czerzkowskim do Dworu na-

10iechawszy z okrzykiem Nieprzyiacielskim y ha-

11łasem Ich mości Manifestantow do Strzelby por-

12wawszy, ną Strzelać bić y zabić usiłowali iakoż gdy-

13by nie sprawiedliwey Boskiey Jmość Niniejszy Com-

14parens pomienionemu Czerzkowskiemu za pistolet

15nie uchwycił pewnie Vitam eum morti mutare

16y lubo niektorzy widząc niewinność protestuią-

17cych się Inprizy [?] quodam modo cofnąć [?] pili [?] le-

18dnak drudzy Summopere w Sułacy [?] zawziętości

19stoiące y dyffamuiące protestantow perseverabant

20& irritam Machinabantur tam Publice quam

21privatam y gdy iuvante Deo ze Dworu wyie-

22chali, Roboczy [?] Ostap Korzenko ultro [?] fovem [?]

23do zasadzek foveas incidit ineas zaczym gdy

24Ichmość Manifestantes przez takowe niegodziwe

25akcye niebędąc Sekuri vitæ salutis & fortunæ

26suæ de præmissis omnibus Solenniter zanosząc Salva

27manente melioratione si opus fuerit Manifes-

28[reklamant:] tationem

k. 226v

1tatione [?] & incontinenti idem Generosus Comparens

2tegoż Robotnego [?] Astapa korzenski [?] iako Gwałtorą [?] Do-

3mu Szlacheckiego z innemi [?] ktorzy palam fa-

4sus est że z Rozkazu Panskiego to uczynili, tu

5dzież Pistoletow Parę iedną, Dziedy [?] Jedney [?] Cze-

6pow Dwa na Urzędzie ninieyszym prezento-

7wał y o to prosił, a tak ia Urząd Annuendo [?]

8affektacyoni Comparentis Woźnego Generała

9Szlachetnego Pawła Drzewieckiego ad taxan-

10dum przydatem ktory in praesentia nobilium

11Generosorum Joannis Niew[…] & Michae-

12lis M[…] [plama] ocwizyfater [?] te prezentowaną Armatu-

13re to iest Pistoletow Parę w Złło osmiu, Dziedę [?]

14w groszy Szesciu y Czepow Dwa w Groszy Szesciu

15otaksowawał pełtorey tax=się tenze Jmsc Compa-

16rens to wszystko ex officio [?] Isenti [?] retro do siebie

17wyrzecywszy [?] Urząd Ninieyszy z Wyrzeczenia kwi-

18tował prosząc hoc totum actis connotari, czy

19otrzymał. Piotr Stecki mp + Paweł Drze-

20wiecki Woźny scribendi ignarus.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok w formule podany skrótowo („Roku Tysiąc Trzydziestego Czwartego”), tj. 1734. Pro tunc – na ten czas. Generat – siedziba urzędu (gród).

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; de nominibus et cognominibus – co do imion i nazwisk; calcando eandem legem frangendaque jura vicinitatis – depcząc to prawo i łamiąc prawa sąsiedztwa; rancor – uraza; Trębowell. – trembowelski (Trembowla); Sędzia Grodz. Zytomir. – sędzia grodzki żytomierski; ostatni wyraz „Parcendo-mini” zapewne łac. zniekształcenie, przeniesione na następną stronę.

Tekst łaciński bardzo skrócony i miejscami niepewny. „in hoc turbidine” – w tym zamęcie; „hostili modo” – po nieprzyjacielsku; „Comparentis” – stawającego (manifestanta); „vitam eum morti mutare” – życie jego śmiercią zamienić (zabić); „quodam modo” – w pewien sposób; „summopere” – w najwyższym stopniu; „perseverabant et irritam machinabantur … publice quam privatam” – trwali i knuli (zgubę) tak publiczną, jak prywatną; „iuvante Deo” – z Bożą pomocą; „non securi vitae, salutis et fortunae suae” – niepewni życia, zdrowia i majątku; „de praemissis omnibus solenniter” – o wszystkim powyższym uroczyście; „salva manente melioratione si opus fuerit” – z zastrzeżeniem poprawienia, jeśli zajdzie potrzeba. Fragment manifestacji (protestacji) przeciw napadowi na dwór prowadzonemu przez Urodzonego Czerzkowskiego; początek i tytuł aktu na poprzedniej stronie.

incontinenti – niezwłocznie; Generosus Comparens – Urodzony stawający; palam fassus est – jawnie zeznał; annuendo affectationi comparentis – przychylając się do żądania stawającego; ad taxandum – do oszacowania; in praesentia nobilium Generosorum – w obecności szlachetnie urodzonych; hoc totum actis connotari – aby to wszystko wpisano do akt; scribendi ignarus – nieumiejący pisać. Złł. = złotych.

Fragment końcowy aktu (prawdopodobnie manifestacji z obdukcją i taksą zabranej broni); nazwiska świadków częściowo zalane atramentem.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31maja 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Antonim Kozłowskim [?], Piotr Stecki w swoim i ojca Tomasza, cześnika smoleńskiego, imieniu zamanifestował się przeciwko Michałowi Szczeniowskiemu [?], podczaszemu trembowelskiemu i sędziemu grodzkiemu żytomierskiemu, jego administratorowi Antoniemu Czerkowskiemu [?] oraz kilkudziesięciu poddanym z Połałewa [?]. Zarzucił, że w niedzielę Szczeniowski wysłał uzbrojonych w rusznice, muszkiety, pistolety, dzidy, kosy i cepy chłopów pod wodzą Czerkowskiego [?], którzy urządzili zasadzkę pod dworem w Chornie [?] i najechali dwór manifestantów, usiłując ich zastrzelić i zabić, a manifestant ocalał, chwytając Czerkowskiego [?] za pistolet. Manifestant okazał w urzędzie ujętego poddanego Ostapa Korzenkę [?], który przyznał, że działał z rozkazu pana, oraz zabraną broń, którą woźny generał Paweł Drzewiecki przy szlachcie otaksował: parę pistoletów na 8 złotych, dzidę [?] na 6 groszy i dwa cepy na 6 groszy. Akt podpisali Piotr Stecki i woźny (krzyżykiem).

Nr w rękopisie: 68 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 227

1Manifestacy Urodzonych

2Ichmościów Panow Didkowskich

3przeciwko Ich Panom Didkow-

4skim iest uczyniona.

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Junij Piątego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

8mci Owruczu przedemną Antonim Kozłowskim [?]

9Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa Grodz-

10kim Generatu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięga-

11mi Niniejszymi Grodzkimi Kijowskimi Comparens

12personaliter Urodzeni Jchmość Panowie Piotr Smarzen-

13ko [?] Didkowski y Tomasz Iozefowicz Didkow-

14ski Synowie [?] y Urodzonego Łukasza Didkowskiego

15Syna Swego z niegdy Urodzoney Marijanny

16de Didkowska Didkowskiey, niegdy Urodzonego

17Tereszyca [?] naturalną Sukcessorkę legitime [?] pro-

18dzonego [?] y Jnnych Konsuccessorow imieniem

19dicendo [?] praeiudicio Prawu Pospolitemu, y Samey

20Słuszności incontra Subsecuto [?], ażeby dziawszy

21się omanifescie [?] extra [?] jus et quaere [?] inapropriatione [?]

22Fortunach Tarilicycianach [?] nastompionym [?] Solen-

23niter naprzeciwko Urodzonym Ichmość Panom

24[reklamant:] Iakubow

k. 227v

1Jakubowi y Janowi Lohwine [?] Didkowskim in

2competenti Jure Hereditario legitimowanego He-

3reditate Fortuny Manifestantow Sobie uzurpu-

4iącym Manifestatowali się y Remanifestowa-

5li o to iż Ichmość maiąc tylko Zastawnym Spo-

6sobem przez antecessorow Remanifestuiących

7się w wsi Didkowiczach Częsc Tarleczykowszczyzny [?]

8longo tempore tę Częsc in Possessione Sua trzy-

9maiąc za dziedzictwo Sobie niesłusznie y nienale-

10zyce na fundamencie iakowegosci protestowane-

11go w Grodzie Łuckim Sine Juramento Manife-

12stu, przywłaszczyli y przywłaszczacie Inwitu-

13te ktorego Urodzony Jmc Pan Jakub Łowi-

14nenko [?] Didkowski obzalowany pod osobną exin-

15stincta cuiusdam przybywszy adacta z po-

16mienionym Manifestem nierefleklowawszy z

17na Prawo Sobie tylko Jure obligatorio pre-

18tym służące propter apprehendam alienam

19Fortunam rezolwowal się na fundamencie po-

20mienionego ex falsa mente et consilio uczy-

21nionego Manifestu Super Haereditatem Sor-

22tium Talerkowszczyzny [?], Generosus Reprotestan-

23tes Prawem Bozym y naturalnym legitimam Concer-

24nentium preiudicioso Jurament wykonał przez

25co nie tylko Prawa Bozkiego y Pospolitego est

26transgressus ale tez ob ignorantiam Sui est levi-

27perditum Singulariter Prawa Bozkiego Sum-

28nienia ex fidele zawod Swego uczynił, y pozarał,

29[reklamant:] że

k. 228

1zaczym tedy reluendo ignorantiam ejusdem

2Generosi Jacobi Didkowski ne frangatur Consci-

3entia per consilia injusta et resolutionem iniqua

4acta fidem remanifestantes oto iterum Manifes-

5tuię y Remanifestuię się offerendo se jure aser-

6z [?] […] nie [?] obwinionemy a teraz wroćt [?] tey ma-

7nifestacyi napisaney actis connotari co y otrzy-

8mał + Piotr Lahodzko [?] Didkowski pisać nie umie-

9iący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Mensis Junius – miesiąc czerwiec. Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście. Praeiudicio – z uszczerbkiem (prawa). Solenniter – uroczyście. Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina), obwód żytomierski. Tekst w środkowej części silnie skrócony i niepewny.

Fragment manifestacji/remanifestacji o część dziedziczną w Didkowiczach. Łac.: in competenti jure hereditario – we właściwym prawie dziedzicznym; longo tempore in possessione sua – przez długi czas w swym posiadaniu; sine juramento – bez przysięgi; jure obligatorio – prawem zastawnym/obligacyjnym; propter apprehendam alienam fortunam – dla zajęcia cudzej majętności; ex falsa mente et consilio – w złym zamiarze i namyśle; super haereditatem sortium – co do dziedzictwa części; transgressus – przestąpił; ob ignorantiam – z powodu nieznajomości. Odczyt kilku nazw niepewny.

reluendo ignorantiam ejusdem Generosi Jacobi Didkowski ne frangatur conscientia per consilia injusta et resolutionem iniquam – „naprawiając niewiedzę tegoż Urodzonego Jakuba Didkowskiego, aby nie łamano sumienia przez niesprawiedliwe rady i niegodziwe postanowienie”.

acta fidem remanifestantes – (formuła) „ponownie manifestujący wiarę akt”; offerendo se jure – „ofiarując się (dowieść) prawem”; actis connotari – „zapisać do akt”.

Znak „+” – znak krzyża w miejscu podpisu osoby niepiśmiennej.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5czerwca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Antonim Kozłowskim [?], Piotr Smarzenko [?] Didkowski i Tomasz Józefowicz Didkowski, także w imieniu syna Łukasza i innych współsukcesorów, zamanifestowali i zremanifestowali się przeciwko Jakubowi i Janowi Łohwinenkom [?] Didkowskim. Zarzucili, że obwinieni, trzymając jedynie zastawem od przodków manifestantów część Tarleczykowszczyzny [?] we wsi Didkowicze, przywłaszczyli ją sobie jako dziedzictwo na podstawie manifestu wniesionego w grodzie łuckim, a Jakub złożył w tej sprawie niesłuszną przysięgę. Manifestujący ofiarowali się dowodzić swych praw; podpisał krzyżykiem Piotr Lahodzko [?] Didkowski jako niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 69 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 228

1Manifestacya Urodzonego

2Jmci Pana Jakuba Didkow-

3ski Simul cum Juramento

4uczyniony

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Junij Piątego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego

8Krolewskiey Mci Owruczu przedemną An-

9tonim Kozłowskim Namiesnikiem pro tunc

10Podwoiewodztwa Grodzkim Generału Woie-

11wodztwa Kijowskiego Comparens personaliter Urodzo-

12ny Jmość Pan Jakub Lahuszczuk [?] Didkowski

13swym y Urodzonego Jmci Pana Jana Lahusz-

14czuka [?] Didkowskiego Brata Swego rodzone-

15go Imieniem przychilaiąc się do Manifesta-

16cyi w Roku Tysiąc Trzechset Siedmdziesiątego

17[reklamant:] Pierszego

k. 228v

1Pierwszego Dnia Szesnastego Januarij przez nie

2gdy Urodzonego JmciPana Konstantego Didkow

3skiego Oyca Swego w Grodzie Łuckim uczy

4nioney y teraz prospiciendo integritati Fortu

5tunæ Suæ, azeby per antecedaneam rui-

6nam nawet ze Fortuny Saltem in aliqua par

7te actualem nie poniosł iacturam deeligen

8tia Manifestował to officio Præsenti. Iz lubo

9przy uczynieniu Manifestacyi wspomnio

10nym Grodzie Łuckim przez wyzey specifi

11kowanego JmciPana Konstantego Didkow

12skiego Oyca Comparentis czrabowanie [?] przez

13incursią wszelkiey Fortuny y dokumentow

14roznych zabranie pod czas expedycyi pod

15Chmielnikiem dawnieyszemi czasy w pierwszym Ma

16nifeście przez tegoz Rodzica Comparentis u

17czynionym Specifikowane (: miedzy ktoremi

18Specifikuie Donacyę sobie na Dobrach Polita

19ryczka [?] alias Popowszczyzna [?] sobie wieczyście słu

20żące :) przez tegoz Rodzica Comparentis nie

21przyszła wykonać Iuramentu, iednak teraz

22modernus Manifestans insistendo eidem Ma

23nifestacyoni, przestrzegaiąc całoscią Fortuny

24swoiey zeby iakowego naposzym [?] nie poniosł

25detrimentum powtornie opisanie Swoie Ma

26nifestowawszy się, prosił mnie Urzędu o uczynienie

27Correctij Iuramentu Super realitatem præmis

28[reklamant:] sorum [?]

k. 229

1sorum atał Ja Urząd inhaerendo aequitati Rot-

2hi Juramentu Woźnego y Generała Szlachetnego

3Bieleckiego przydałem go rothitanti JmcPanu [?]

4Comparenti observata Juramentorum Sollenitate

5in praesentia Urodzonych Ichmciów Pana Iozefa Boh-

6danowicza Alexandra Baranowskiego Jana Ka-

7lenskiego [?] y jnnych Ichmciów pro tunc w Kancella-

8ryi będących flexis Genibus ad imaginem

9JESU Christi Crucifixi, uti wykonał Juramen-

10tum Słowa, Ja Jakub przysięgam Panu Bogu

11wszechmogącemu w Troycy Swiętey Jedyne-

12mu na tym Jż Podczas rebellii kozackiey dawniey-

13szych czasow a w ciemney Expedycyi Chmielnickie-

14go [?] przy jnkursyi wtutyszych [?] kraiach Woyska ko-

15zackiego osobliwie w Dobrach Didkowiczach [?] przy

16naiezdzie Kulty [?] Stotnyka z Sotnią kozacką y

17rabunku wszystkie złoty [?] Dyspozycye Przywi-

18leia na Dobra Didkowicze Służące Listy Grani-

19czne Dekreta Trybunalskie y Podkomorskie mo-

20ramy [?] rozne zapisy od roznych kredytorow

21na rozne Summy Dziadowi memu Służące

22na mnie spadłe Sędzioż [?] donacyą na Dobra Po-

23litatiryczę [?] mnie po antecessorach moich Słu-

24żące y należące są zabrane y Substantya wszyst-

25ka Doma naszego przez kozackie jnkursye zrujno-

26wane, na czym jako sprawiedliwie Przysięgam

27[reklamant:] tak

k. 229v

1tak iako Sprawiedliwie Przysięgam tak mi Panie

2Boże dopomoż y niewinna Męka Christusowa

3na po ktorym wykonanym Juramencie idem Com-

4parens prosił hoc totum actis connotari Sey

5trzymał. Ja Namieysce JmP. Comparenta pisac

6nieumieiącego przy krzyżyku Jego własną spo-

7łożonym za ustną prozbą podpisuię się Jan Ka-

8leński [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Simul cum Juramento – „zarazem z przysięgą”; pro tunc – „na ten czas”; Comparens personaliter – „stawając osobiście”.

Generał – woźny generalny województwa kijowskiego.

Data 5 czerwca 1734 (Junij = czerwca). Rok przywoływanej wcześniejszej manifestacji („Tysiąc Trzechset Siedmdziesiątego [Pierwszego]”) zapisany jak w rękopisie – prawdopodobnie błąd pisarza.

k. 228v – foliacja wg zapisu „228v” na marginesie. Łac.: prospiciendo integritati Fortunae Suae – dbając o całość swego majątku; per antecedaneam ruinam – przez wcześniejszą ruinę; saltem in aliqua parte actualem iacturam – choćby w jakiejś części rzeczywistą szkodę; officio praesenti – w niniejszym urzędzie; Comparentis – stawającego; incursia – najazd; expedycya pod Chmielnikiem – wyprawa wojenna; modernus Manifestans insistendo eidem Manifestationi – obecny manifestant, opierając się na tejże manifestacji; detrimentum – szkoda; correctio iuramenti super realitatem praemissorum – (prawdopodobnie) złożenie przysięgi na prawdziwość powyższego.

inhaerendo aequitati rothi = trzymając się słuszności roty; observata juramentorum sollenitate = z zachowaniem uroczystości przysiąg; flexis genibus ad imaginem Jesu Christi Crucifixi = na klęczkach przed wizerunkiem Jezusa Chrystusa Ukrzyżowanego; uti wykonał juramentum = jako wykonał przysięgę; pro tunc = wówczas; rebellia kozacka, ekspedycja Chmielnickiego – powstanie Chmielnickiego 1648–1657.

Fragment końcowy aktu z poprzedniej strony: rota przysięgi stawającego (comparens) i podpis za niepiśmiennego. „idem Comparens prosił hoc totum actis connotari” – tenże stawający prosił, by to wszystko zapisać do akt; „Juramencie” – przysiędze; „mp” – manu propria, ręką własną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5czerwca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Antonim Kozłowskim, Jakub Lahuszczuk [?] Didkowski w swoim i brata Jana imieniu, przystępując do manifestacji wniesionej 16 stycznia (rok zapisany jako 1371) w grodzie łuckim przez ich ojca Konstantego Didkowskiego, zamanifestował się o zrabowanie majątku i dokumentów, w tym donacji na dobra Polityczka [?] alias Popowszczyzna [?], podczas dawnej wyprawy pod Chmielnikiem. Na jego prośbę urząd przydał woźnego generała Bieleckiego do odebrania przysięgi, którą Jakub złożył na klęczkach przed krucyfiksem w obecności m.in. Józefa Bohdanowicza, Aleksandra Baranowskiego i Jana Kaleńskiego [?]. W rocie przysiągł, że podczas rebelii kozackiej Chmielnickiego, przy najeździe setnika Kulty [?] na Didkowicze, zabrano przywileje, listy graniczne, dekrety trybunalskie i podkomorskie, zapisy dłużne na rzecz jego dziada oraz donację na dobra Polityczka [?], a majątek rodu zrujnowano. Za niepiśmiennego podpisał Jan Kaleński [?].

Nr w rękopisie: 70 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 229v

1Manifestacy WJmci Pana

2Daniela Wychowskiego

3Przeciwko Urodzonym

4Jchmość PP. Janowi y

5Romanowi Wychowskim y

6Jnnym

7Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

8Miesiąca Junij Piątego Dnia.

9Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

10mci Owruczu przede mną Danielem Wychowskim Burz-

11grabią Grodzkim Generału Woiewództwa Kijowskiego y Xię-

12gami nienieyszymi Grodzkiemi Kijowskiemi Comparens

13Osobiscie WJmść Pan Daniel Wychowski spostrzega-

14iące wszelkiey całości tak mocy w nieodebraniu

15nic nay mnieyszey nadgrody za trzegnę [?] swoie

16[reklamant:] własne

k. 230

1własny przy staraniu moimże na Prawa Ju-

2re agendo z JW. JmćPan Woiewodą Kijows. Reymen-

3tarzem teraźnie[?] Generalnym Woysk Koronnych

4y WW. Starostami Zytomirs. o zbiegłych Podda-

5nych Demczuków z Dobr Wsi Pochorytey[?]

6ad Ipsum[?] Siedliska pustego Służby Sowczywskiey[?]

7pewnemi znakami znakami od Dobr przytyka-

8iących oznaczoney y ograniczoney w Ziemi Wy-

9chowskiey leżącey, siedzących w Dobrach Mieście

10Leszczynie[?] JW. Jmści Pana Wdy Kijows. ad nigiell[?] wsi

11Stanisłowcze do Zytomirza należącey był tam

12osiadłych za uproszeniem y pleni potencyą specia-

13liter na to sobie Comparenti od JchMściow obwinionych

14daną z kosztu iakotesz y Urodzonych JchMość PP.

15Romana Oycza y Anny Chodecko[?] Wyższego[?] Wychowskich

16małż. nie maiących żadnego profitu od Summy

17pięciu Talerow Bitych sobie małż. cedowaney

18oraz przychilaiąc się do Prawa pltego apprebaracyey[?]

19cessyey, y Zapisu zastawnego solemniter przez Urodz.

20JchMściow PP. Janowi y Romanowi Wychowskim Sy-

21nom zeszłego Urodz. Damiana Wychowskiego Wnu-

22kom zaś S. P. Urodz. Athanazego Iwanowicza [?]

23Wnuka Urodzonego niegdy Stefana Ihnatowi-

24cza Łucyca[?] Wychowskiego y Ewy Corki Iana Olen-

25kiewicz Wychowskiego Wychowskich małż. moim y

26moim y wyżey wspomnianych JchMściow małż. Imieniem

27Sukcessory y manifestuię się oto, iż co zeszli

28[reklamant:] Urodzony

k. 230v

1Urodzony Anani[?] y Ewa Sowiezowna[?] Oleszkiewiczow-

2na Wychowskiego Wychowscy Małż. będąc potrzebni

3pilnie Summy Dziesięć Talerow bitych porzyczy-

4li y rękoma własnemi odliczywszy odebrali w Urodze

5Jmci Pana Chodakowskiego Zięcia swego a Oyca teraz

6nieyszego Manifestanta, Ieymci Pani Romanowey

7Wychowskiey Siostry cioteczno-rodzoney Ichmciow o-

8założonych pomienioney Summy a to na assekuracyą

9rzeczą oblatowaną w Roku Tysiąc Siedmset Dwu-

10dziestego Piątego die Dziewiętnastego Nowembra

11w Grodzie Owrucki, ktorey to Summy tenże

12JmośćP. Chodakowski z urodzoney miłości ku

13Dzieciom swoim, to iest JeymćP. Apoloniy Teodo-

14rowey Starszey y Annie Romanowey młodszey

15Corkom swoim Wyższym z Urodz. Anastazyą Cor-

16ką pomienionych zeszłych IchmP. Ananiego y Ewy

17Wychowskich Małż. a swoią Żoną spłodzonym, wszy-

18tko przez rzeczną Cessyą, a tak IchmP. Wychowscy

19obrałowani[?] zapomnieniem się wspomnianey Sum-

20my cedowaney do Zapłacenia winney między so-

21bą Bracia pomiarkowawszy się JmP. Jan Wychow-

22ski iako starszy Brat Siostrę Starszą wziąwszy

23in sortem Sui medietatem Summy to iest Pięć Tale-

24row bitych mediante Quietatione in plena[?] wi con-

25ventis wypłacił oneyże a JmćP. Roman Wychowski

26iako Brat młodszy uspokaiaiące ex sorte sui alterą

27medietatę Jeymość Pani Romanowey Wychowskiey na-

28leżącą a niemogąc zaraz in partis satisfakcyi

29[reklamant:] uspokoieniy

k. 231

1wspołwieniu [?] długu wspomnianego iesżcze przez Dzia-

2da Swego zaciągnionego y dotego czasu, in parte nie

3wypłaconego, dlaczynie [?] Poddanego Swego Dziedzicznego

4na Imie Pawła Demczuka zwsi Pohorylsey [?] Dzierż-

5kowskiego [?] wteyże połowie, Summy toiest Pięciu Tale-

6rach bitych aż dooddania onyże Zapisem zastaw-

7nym w Roku Tysiąc Siedmset Dwudziestego Szost-

8go Dnia Dwudziestego Szostego Februarij w Wyho-

9wie dany zastawił Jchmść PP. Romanowi Oycu Com-

10parentis y Annie Chodakowskiego [?] Wyhowskim małż.

11ktorzy to Jchmść małż. przez niejakowy czas bie-

12li profit od tych pięciu Talerow bitych, ktory

13Poddany zastawiony ziedyney swywoli zdrugiemi

14Bracią Swemi Demczukami ze Wsi Pohoriłey [?] ze-

15wszystkim dobytkiem gospodarskim wziął, y Do

16brach Wsi Stanisławce [?] osiadł, quasi fugationem [?] Sum

17mie Jch Manifestantow damnificarunt, że wedługZa-

18pisu żadney ztych czas nieodbieraiąc od Jmci Pana

19Romana Wyhowskiego satisfakcyi ztorych to Podda-

20nych zbiegłych iako Swich dziedzicznych Nape-

21słmśc [?] dziedzice prawnie uczynię Comparenta upro-

22sili przydaney Plenipotencyey, aby swoim kosz-

23tem staraniem onych zbiegow mogł ztamtych Dobr

24gdzie osiedli rehabere a in vim [skreślone: rekompen] rekompensy

25za expensy y staranie łożone zadosyć Sukcessu po-

26zyskanego obtey sprawy wodebraniu tych że Podda-

27nych assekurowali się Słowem Szlacheckim przy byt-

28[reklamant:] nosci

k. 231v

1noci rożnych Ichmosciow iednego Poddanego ktory

2tylko może się samemu Comparenti upodobać z Syna-

3mi y ze wszystkim gospodarstwem darować, y Zapis

4perpetuæ Donationis na Poddanego in rem et Perso-

5nam [?] ejusque manifestantis zeznać ktore Onus vindicatio-

6nis et quærendæ extraditionis wspomnianych zbiegow

7JmośćComparens wziowszy na siebie wszelkiego starania [?]

8z Prawem pilnij y z usnoscią conformuiącego się przy-

9kładał Arestow przez Woznego przy Szlachcie u pro-

10szoney zaniesionych Relacye popisywał, Potok [?]

11nych Pozwow, tak że Relacye powymowszy przy in-

12officio Castrensi Kijov. illam causam przeczwał [?], y De-

13kret z JW. JmośćPanem Cetnerem Kuchmistrzem Koronnym

14Starostą Zytto. świątobliwy otrzymał, ktorym

15powykananey na nich przysiędze nakazano sub P.

16B. wydać JmośćPan Starosta Zytto. contra veni-

17endo eidem Decreto pomienionych poddanych w

18Stanisłowce osiadłych Juramentem ewinkowanych

19nie wydał y w Winę Banieyi wieczney popadł iako

20o tym tradycy [?] dekret y manifestacyi Publika-

21ta in virtute ejusque Decreti nastąpione actando

22tenże JmP. Starosta mediante Consensu Regio Sta-

23rostwa Zytto. constituto certio [?] Ostio [?] Cessione W.

24JmośćPan Alexander Lesnicki natenczas Podczas [?]

25mu Trembowelskiemu ustąpił podczas ktorego to

26W. JmośćPan Starosta Zytto. vigore Cessyonis wiąz-

27du na Starostwo Zytomirskie JmP. Manifestan.

28przez rożnych Ichmość ourydanie [?] pomienionych

29[reklamant:] Chłopow [?]

k. 237 [?]

1Chłopow iuz Dekretem Ichmsciom PP. Wykowskim

2przysądzonych upomniał się iako y potym za kozdym

3prawie ztymze Jmcią P. Starostą Zytt. teraznieyszym

4widzeniem się tegoz reqvirował potym był ad paka-

5tum Dtum [?] y zapewniał ale Jmść Pan Starosta tyl-

6ko uwodząc deklaracyami in verbis quantumvis in

7opere nihil nieuczynił wprzod zas fata Serenissimi

8Regni Poloniae Augusti Secundi interesserunt y tak

9manifestans znaczną łożywszy spezę y staranie zad-

10ney niema nagrody zato. Ratione tedy omnium

11praemissorum Idem Generosus Comparens mne [?] tak [?] et quorum

12supra iterum iterumq. swiadczy y manifestuie się

13y zostawiwszy salvamprotestationem diligentiam do

14xiąg zapisać czy [?] trzymał Wykowski [?] [podpis nieczytelny]

Objaśnienia i tłumaczenia

Data 1734 wg „Trzydziestego Czwartego”. Owrucz – dziś Owrucz (Ovruch), obw. żytomierski, Ukraina. „Comparens Osobiscie” – stawający osobiście. Burgrabia grodzki zapisuje manifestację wniesioną przez imiennika (lub tę samą osobę) – zgodnie z rękopisem. Numer marginalny niepewny.

Dalszy ciąg manifestacji (lub protestacji) dotyczącej zbiegłych poddanych Demczuków; „Jure agendo” – w drodze prawnej; „ad Ipsum” – do samego; „plenipotencyą specialiter” – pełnomocnictwem szczególnym; „solemniter” – uroczyście; „Comparenti” – stawiającemu się. Wyrazy „Wyższego” i „ad nigiell” odczytane niepewnie; „Wy- chowskiey” – ziemia Wychowska (Wyhów, pow. owrucki?). Słowa „moim y moim” i „znakami znakami” powtórzone w rękopisie.

Fragment manifestacji/cesji dotyczącej sumy 10 talarów bitych pożyczonej przez Ananiego i Ewę Wychowskich od Chodakowskiego. Łac.: in sortem sui medietatem – na swoją część połowę; mediante quietatione – za pośrednictwem kwitu; ex sorte sui – ze swojej części; altera medietas – druga połowa; in partis satisfactione – w ramach częściowego zaspokojenia. Data oblaty pierwotnej: 19 XI 1725, gród owrucki.

in parte – częściowo; Comparentis – stawającego (comparens – osoba stawająca przed urzędem); quasi fugationem – jakby przez wypędzenie / zbiegostwo; damnificarunt – wyrządzili szkodę; rehabere – odzyskać; in vim rekompensy – tytułem rekompensaty; Jchmść PP. małż. – Ichmościowie Panowie małżonkowie; Plenipotencya – pełnomocnictwo.

Tekst miejscami słabo czytelny, liczne lekcje niepewne. „Zytto.” – Żytomierski; „sub P. B.” – sub poena banitionis (pod karą banicji); „in officio Castrensi Kijov.” – w urzędzie grodzkim kijowskim; „perpetuæ Donationis” – wieczystej darowizny; „onus vindicationis et quærendæ extraditionis” – ciężar windykacji i dochodzenia wydania; „contra veniendo eidem Decreto” – sprzeciwiając się temuż dekretowi; „mediante Consensu Regio” – za pośrednictwem konsensu królewskiego; „vigore Cessyonis” – na mocy cesji.

in verbis quantumvis in opere nihil – „w słowach ile chcesz, w czynie nic”; fata Serenissimi Regni Poloniae Augusti Secundi interesserunt – „nastąpiła śmierć Najjaśniejszego (króla) Polski Augusta II” (zm. 1 II 1733); ratione omnium praemissorum – „z powodu wszystkiego powyższego”; Idem Generosus Comparens – „tenże Urodzony stawający”; iterum iterumque – „raz po raz”; salvam protestationem – „zastrzegłszy prawo do dalszego protestowania”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5czerwca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed burgrabią grodzkim Danielem Wychowskim, Daniel Wychowski zamanifestował się wobec Jana i Romana Wychowskich, synów zmarłego Damiana, w sprawie zbiegłych poddanych Demczuków. Wyjaśnił, że Anani i Ewa z Oleszkiewiczów [?] Wychowscy pożyczyli od Chodakowskiego 10 talarów bitych (asekuracja oblatowana 19 XI 1725 r. w grodzie owruckim), Chodakowski scedował sumę córkom Apolonii Teodorowej i Annie Romanowej, Jan spłacił swoją połowę (5 talarów), a Roman zapisem z 26 II 1726 r. w Wyhowie zastawił za drugą połowę poddanego Pawła Demczuka z Pohoryły [?], który z braćmi zbiegł do Stanisłówki [?] należącej do starostwa żytomierskiego. Na mocy pełnomocnictwa od Wychowskich, którzy obiecali mu w nagrodę jednego poddanego z rodziną, manifestant własnym kosztem uzyskał w grodzie kijowskim dekret nakazujący Cetnerowi, kuchmistrzowi koronnemu i staroście żytomierskiemu, wydanie zbiegów pod karą banicji; Cetner ich nie wydał, a starostwo scedował Aleksandrowi Leśnickiemu, podczaszemu trembowelskiemu, który także zbiegów nie oddał, po czym nastąpiła śmierć Augusta II. Manifestant protestuje, że poniósłszy koszty, nie otrzymał żadnej nagrody; podpis odczytany jako Wykowski [?].

Nr w rękopisie: 71 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 237 [?]

1Manifestacya Urodzoney Jeymci Barbary

2Zerebiłowey [?] przeciwko Wiell. Jmci Pana

3Pauszy Pederastemu [?] Zytomirski y Innym

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Junij Dwunastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim miescie Jego Krolewskiey mci

7Owruczu Przedemną Wawrzynem Wałewskim [?] Len-

8kowskim [?] Namiesnikiem protunc Podwoiewodztwa

9Grodzkim Generału Woiew. Kijow. y Xięgami Ni-

10nieyszymi Grodz. Kijow. Comparens Personaliter Urodzo-

11[reklamant:] na

k. 232v

1na Jeymość Pani Barbara primi nuptus Tome-

2szowa Hurkowska Podstolia Wendenska secundi

3ad[?] Tens Jakubowa Zerbilowa [?] sny[?] Urodzone-

4go Jmci Pana Jakuba Zerbili [?] Małżonka swego ad

5acta dla niebytnosci w tym tu kraiu y stanze [?] nie-

6mogącego Urodzonego Jana Hurka Syna swego

7z niegdy W Jmci Panem Tomaszem Hurkim [?] Pod-

8stolim Wendenskim pierwszym małż. swoim Dzie-

9dziczn. Dobr Wsi Szyteryca [?] vi et violenter, przez

10Jmci obżałowanego odebranych, y innych spłodzo-

11nego, in minorennitate zostaiącego od wszystkiey

12Fortuny Oyczystey calcata Lege oddalonego, a przez

13to znaczną szkodę in Jure naturae ponoszącego.

14Imieniem niemogące swoich Pretensyi w dawnieyszy [?]

15Processie w Grodzie Kijows. tączących się y nie-

16dawno uczynionych manifestacyach wyrażo-

17nych, in Judicio Competenti ob non pacatam

18Rempublicam va clamantem [?] deducere y ex

19sacro Sancto według Boga [luka] mi pro-

20pritatem [?] de aliena intrusiwa bona oppressya tu-

21toria et wiolenta Possessione rehabere iednak

22że spodziewaiące się faventibus poenis przy porzą-

23dnym pacatis dissensionibus petorii tandem ali-

24quando, iustam Sententiam przyść do swoiey

25należytosci y Fortuny magno sumptu przez

26[reklamant:] niegdy

k. 232a

1niegdy Wielm. Jmci Pana Podstolego Wendenskie-

2go ad forum przy prowadzoney, ktorey całosci

3postrzegaiąc juris tractu według dawnego Processu

4y przeszłym Roku poczynionych Manifestow wie-

5dząc sie ozłuniona [?] per Verbales publicatationes,

6teraz solenną przeto Wielm. Jmci Pana Mihałowi

7Paszy [?] Podczaszemu Zyttom. zanosząc manifes-

8tacyą oto Iz Wielm. Jmść Pan Podczaszy Zyttom. wie-

9dząc dobrze de Iure naturae zadney nigdy dis-

10quisycyi subiacenti względem Fortuny nierucho-

11mey iako to Dobr Snyteryszcza [?] Dołohinia [?] Ery-

12kołowiec [?] y innych ex Domo Tripolniana pocho-

13dzących, w Possessyi społeczney pomienionego W.

14Jmci P. Hurka pierwszego Małż. Comparentki zosta-

15iących, iako y ruchomey post fata tegoz Jmci

16Pana Hurka pozostałey sub ius Jeymci Compa-

17rentki ad vitalitatem Jako Synowa [?] Jeymci Pana Hur-

18ka sub Ius haereditatis poddaiącey, iednak zgoł-

19a abtonto [?] Lege et remoto amore innato erga ni-

20norennem oraz nie uwazaiąc na zasługi szczyre

21Oyca minorennis y za iego pozwoleniem Zażywa-

22nego gruntow y rzeczy w nim [?] utrzyma Quondam [?] for-

23mato Iure, choc sine ullo dato et accepto Część

24Młyna Dołohinskiego, zmiał przez rzeczonego Urodz.

25Macieia Zborkowskiego [?] sie informatione A[…]

26gestt [?] też Dobra Snyteryszcza w społeczney Possessyi

27Jmci Comp.

28[reklamant:] Jmci Comp.

k. 232av

1Ieymci Comparentki zostaiące uczyniwszy gwałtow-

2ną expulsyą y zabrawszy wszelkie ruchomosci

3violenter odebrać, iakoż tenże JmćPan Zbtkow-

4ski [?] słuchaiąc rady y zasadziwszy się na pomocy y

5utrzymaniu in omni Subsellio W. Jmci Podora-

6skiego [?] zaiego manudukcyą idąc Ieymci Compar-

7tkę wygnał rzeczy wszelkie pozabierał. O co gdy

8był od Comparentow citatus nie chcąc per Sen-

9tentiam Judicij ex consilijs Wiel. Jmci obażonego [?]

10go wszędy circa utilitatem et dexteritatem suam

11valentibus rem pacificare y alienum restuere [?] va-

12rijs allaborabat diffugijs a Urodzony Mani-

13festantes de proprio exvisceruiąc się chcąc z Jm-

14cią rozsądzić się, nieraz przyiaciół ad fundum

15non cum parvo sumptu sprowadzili, gdzie ob

16diffugia ex installatione tum Inculpati nie ode-

17brawszy Sententiam decisivam a subveniendo

18integritati minorennis w Sądzie Grodz. Kijow.

19processowali y process plusquam sufficient prze-

20prowadzili, tandem subsecutis fatis Serenissimi

21Regis Augusti Secundi y JmćP. Zbtkowski [?] nie

22dawszy tu ratione prosui demeritis y cudzey

23własnosci nie przywróciwszy, Pierwszy czasy prze

24siebie u Manifestantow spoczywaiących nie ode-

25brawszy, pararude [?] wyrokowi mortaliter ad Justi-

26tias Juridicum judicandum penolany [?] post Coius [?]

27[reklamant:] Jatz [?]

k. 233

1fata Comparentka rigoris Iuris sui et mi-

2norennem concernentis też Dobra Wieś Smytey-

3cza [?] [skreślone: …] nomine contradicenti et inpugnanti, przez

4Woźnego według zwyczaiu iesli Possessyonem

5odebrała, quo stante Possessione [?] Jmć P.

6Podczaszy swoie bydź Dziedzicem esse w wspom-

7nianych Dobrach Wsi Smyteyczcza [?] y Jnnych

8przesię wzięcie ad publicum podaiąc na iedyną

9krzywdę y szkodę pomienionego Jana Hurko [?]

10swoiego Siestrzeńca czyniąc namowiwszy Jey

11Mość Panią Zofię Zborkowską [?] Matkę teyże Jmci

12Pana Macieia Zborkowskiego [?] Dobrami nieru-

13chomemi dysponować ob varietatem sensus

14delicet [?] non sanitatem mentis niemaiącą for-

15matis quibus dari ad possessionem Juribus in per-

16sonam sui w Sierdeszwskiey [?] fortunie przez nie-

17należyte nabywanie Swoiszaczego [?] tak bli-

18skiego kolligata iedynego tey Fortuny ieżeli

19habitu [?] pozwolę dziedzica znacznie krzywdząc

20od Pomienioney Jmci Pani Zborkowskiey quasi [?] tir-

21natis [?] Dobra swoich Małżonka [?] dawszy sufficientem

22et subtilem [?] poenis względem expulsii iako argu-

23ment naiwiększy Defensionis Jmci Inculpati

24quasi non subiacentem informationem do odbi-

25brania Dobr ale ingeniosissimis modis nastał,

26ktory nastawszy parentes [?] rozkazawi [?] swego Pana

27y chcąc persubsequendam ejus mandati vo-

28[reklamant:] luntatis

k. 233v

1et voluntatis executionem Panu Swoią przysługę

2płacąc, okna z izby powyimowali, Drzwi pood-

3stawowali wszbic [?] bez żadney na Stan Szlachec-

4ki aile Białogłowski dyskrecyi sobie mansionem

5uczynili, tandem gdy Ieymość Comparentka wi-

6dząc sobie niebezpieczenstwo aniewiedząc co

7z sobą przytakowych affrontach czynić do alkie-

8rza się zewszystkiem przeniosła y tamże cię simi-

9lia similibus addendo smis [?] disgusta opprzysyc [?]

10zabiiaiąc okna. wyimuiąc ognia wrac niedopusz-

11czaiąc wyrządzali; Tandem ad extremum y wygna-

12li, cofusius Inquisitione deducetur, Quibus per-

13actis in Possessione sua violentam rehabitis

14praecensitis Bonis widząc sui Causam adrespon-

15sionem summie malam a chcąc ią subtilissimis

16medijs ad colorem adornare, gdy Comparens inhae-

17rendo Legibus propenis ratione expulsionis et pro

18reinductione ad forum compentens toiest na Sądy Kaptu-

19rowe Wdztwa Kijowe zapozwali in retrusionem którego ak-

20toratu niechcąc być inresponsione ad causam merae

21expulsionis formati actoratum ad judicanda

22niewiedzić exquo motivo et qua permittente Lege,

23kiedy iest Matka, et non laesiva y Jnnych bliz-

24szych kolligatow y szczyrze dziecia całości postrze-

25gaiących sibi praecensiti minorenni przez siebie od

26wszystkiey Fortuny przez Urodzoney miłości alie-

27nati Tutoria y wydawszy Pozew in Judicio Captu-

28rali będąc onego Marszałkiem y widząc iako Condi-

29[reklamant:] et Excuto[?]

k. 234

1et Executor Legis ze cognitio Tutoria non compe-

2tenti Foro chyba spodziewaiące się obrationes [?] suas et

3legi nonparere a ztąd sui[?] intrinsitam [?] opieki albo

4razam [?] wygnać pretenduie przysądzenie opieki,

5gdzie ideo iustitia et lex zbyła [?] vigori nieukonten-

6towawszy swego słuszności y Prawa przeciwnego przed

7się wzięcia permissionem ad Judicia Tribunalitia mu

8dał insupposito cadam [?] ktora sententia y Manifes-

9tantow ich aktoracie oreinduxeya [?] obrespektum [?], ia-

10ko Directora sui Collegij spotkała dał Querulantes [?]

11względem moiey Sprawy słuszney a przegraney

12inculpando Fortunam ad requisitionem Jmu obrażo-

13wanego [?] amicabiliter w swoich Pensyach z Jmcią

14iako Panem Prawa bynaymniey nieobawiaiącym

15się Pseudendo [?] Litem [?] znaczną krzywdę y szkodę

16de minoris Conditionis Manifestantow inferentem

17assekurowali się iako przyiaciel uzna zgodzie się co

18przyrzekszy słownie y WJmcPan Podczaszy [?] y usta-

19wicznemi obietnicami pokombinowanię w wszytkim

20przyiacielskiego manifestow wiedząc niedosc maiąc

21ze Fortuny Quattum [?] zabrał Debor [?] maxime Sum

22ptu erygowanych dekluzię [?] doktorę [?] wprowadzili Pa

23Zborkowskę [?] ktore rozere [?] przechwatki y odpowiedzi

24czyni. et zatym jedem Comparens nomine quo supra

25oto wszytko ut praemissum oraz de nullitate wszelkich

26tranzakcy Judiciorum et damnum Minorenni czyniących

27Pertinentiarum Wtyra [?] Dorohynskiego [?] nastąpionych y

28czynionych iterum iterumque manifesto naywyższy Jure

29uczere [?] ok [?] ofiarowali się a teraz zostawiwszy salvam

30[reklamant:] melioratione[?]

k. 234v

1meliorationem prosili actis connotari czytrzymał Barba-

2ra Zerbitowa [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens Personaliter – „stawając osobiście”; protunc – „podówczas”; Generał – woźny generał województwa. Tytułowe „Pederastemu” to niepewne odczytanie (być może zniekształcony urząd lub nazwisko).

primi nuptus … secundi – „z pierwszego małżeństwa … z drugiego”; Podstolia Wendenska – żona podstolego wendeńskiego (Inflanty); vi et violenter – „siłą i gwałtem”; in minorennitate – w małoletności; calcata Lege – „podeptawszy prawo”; in Jure naturae – w prawie natury; in Judicio Competenti ob non pacatam Rempublicam – „w sądzie właściwym z powodu nieuspokojonej Rzeczypospolitej” (bezkrólewie 1733–1735); aliena intrusiva bona … oppressya tutoria et violenta possessione rehabere – odzyskać dobra cudze, wtargnięte, z uciskającego opiekuńczego i gwałtownego posiadania; faventibus [Diis] … pacatis dissensionibus – „gdy uspokoją się niezgody”; iustam Sententiam – sprawiedliwy wyrok; magno sumptu – wielkim kosztem. Odczyt części fragmentów łacińskich niepewny.

juris tractu – przebiegu prawa; per Verbales publicationes – przez ustne ogłoszenia; de Iure naturae – z prawa naturalnego; disquisycyi subiacenti – niepodlegającej dochodzeniu; ex Domo Tripolniana – z domu Trypolskich; post fata – po śmierci; sub ius … ad vitalitatem – w prawo dożywocia; sub Ius haereditatis – w prawo dziedziczne; remoto amore innato erga minorennem – odrzuciwszy wrodzoną miłość względem małoletniego; sine ullo dato et accepto – bez żadnego dania i przyjęcia (bez tytułu prawnego).

Comparentka – osoba wnosząca manifestację (wdowa po Hurku). Podczaszy Zyttom. – podczaszy żytomierski.

expulsya – wyrzucenie z posiadłości; violenter – przemocą; in omni Subsellio – w każdym sądzie; citatus – pozwany; per Sententiam Judicij – wyrokiem sądu; circa utilitatem et dexteritatem suam – dla swej korzyści i zręczności; rem pacificare – sprawę uspokoić; varijs allaborabat diffugijs – rozmaitymi wybiegami się uchylał; de proprio – z własnego (majątku); ad fundum – na grunt; non cum parvo sumptu – niemałym kosztem; Sententiam decisivam – wyrok rozstrzygający; minorennis – małoletniej; plusquam sufficient – aż nadto dostatecznie; subsecutis fatis Serenissimi Regis Augusti Secundi – po śmierci Najjaśniejszego Króla Augusta II (1 II 1733).

Fragment łaciński: „rigoris iuris sui et minorennem concernentis” – dotyczącego rygoru jego prawa i małoletniego; „nomine contradicenti et impugnanti” – w imieniu sprzeciwiającego się i zaskarżającego; „quo stante” – wobec czego; „ob varietatem sensus, videlicet non sanitatem mentis” – z powodu zmienności umysłu, mianowicie niezdrowia rozumu; „ingeniosissimis modis” – najprzemyślniejszymi sposobami; „pro subsequenda eius mandati voluntate” – dla wykonania woli jego zlecenia. Tekst jest w wielu miejscach niepewny; nazwiska Hurko i Zborkowski wymagają kolacjonowania z początkiem aktu na poprzedniej stronie.

Fragment manifestacji (protestacji) wdowy-matki przeciw opiekunom jej małoletnich dzieci o gwałtowne wyrugowanie z dóbr i pozwanie przed sąd kapturowy województwa kijowskiego; łac.: „et voluntatis executionem” – i wykonanie woli; „similia similibus addendo” – dodając podobne do podobnych; „ad extremum” – w końcu; „quibus peractis” – po czym; „in possessione sua violenter rehabitis” – gwałtownie odzyskawszy posesję; „ad colorem adornare” – upiększyć pozorem; „inhaerendo legibus” – trzymając się praw; „ratione expulsionis et pro reinductione” – z powodu wyrugowania i o ponowne wwiązanie; „ad forum competens” – do właściwego sądu; „in retrusionem” – w odwet; „ex quo motivo et qua permittente lege” – z jakiej przyczyny i na mocy jakiego prawa; „in judicio capturali” – w sądzie kapturowym; Wdztwa Kijowe = Województwa Kijowskiego.

Fragment manifestacji (protestacji) w sprawie opieki nad małoletnimi; liczne wyrażenia łacińskie: „cognitio Tutoria” – rozpoznanie sprawy opiekuńczej, „non competenti Foro” – przed niewłaściwym sądem, „permissionem ad Judicia Tribunalitia” – pozwolenie na wniesienie sprawy do Trybunału, „de minoris Conditionis” – stanu małoletnich, „de nullitate wszelkich tranzakcy” – o nieważności wszelkich układów, „iterum iterumque” – raz po raz, „salvam meliorationem” – z zastrzeżeniem poprawienia (protestacji).

Tekst pisany pospiesznie, wiele odczytań niepewnych.

meliorationem prosili actis connotari – prosili o wpisanie do akt dla ulepszenia (sprawy); „czytrzymał” – prawdopodobnie błąd pisarza; mp = manu propria (własną ręką).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12czerwca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wałewskim [?] Lenkowskim [?], Barbara, 1° voto Tomaszowa Hurkowa, podstolina wendeńska, 2° voto Jakubowa Zerbiłowa [?], w imieniu nieobecnego męża Jakuba oraz małoletniego syna Jana Hurki z pierwszego małżeństwa, zamanifestowała się przeciwko Michałowi Paszy [?], podczaszemu żytomierskiemu. Zarzuciła, że podczaszy, mimo jej prawa dożywocia, pozbawił małoletniego dóbr pochodzących z domu Trypolskich (Snyteryszcze [?], Dołohinia [?], Erykołowiec [?]), a działający za jego namową Maciej Zborkowski [?] zajął część młyna dołohińskiego, gwałtem wyrugował ją z Snyteryszcza, zabrał ruchomości, wyjmował okna i drzwi, w końcu ją wygnał; wcześniejszy proces w grodzie kijowskim przerwała śmierć Augusta II. Według manifestu podczaszy, uznając się za dziedzica, nakłonił Zofię Zborkowską [?], matkę Macieja, osobę niezdrową na umyśle, do dysponowania dobrami, a sprawę o wyrugowanie przeniósł do sądu kapturowego, którego był marszałkiem. Manifestantka zaprotestowała o nieważność wszelkich transakcji i wyroków ze szkodą małoletniego; podpisała Barbara Zerbitowa [?]. Tekst miejscami bardzo słabo czytelny.

Nr w rękopisie: 72 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 234v

1Manifestacya Urodz. Jmci Pana

2Lasko przeciwko Wiel. Ichmc.

3Panom Stetkim Braci y In-

4nym

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Junij Siedymnastego Dnia.

7Na Urzędzie Grodz. w miescie Jego Krolewskiey

8mci Owruczu przedemną Wawrzyńcem Walewskim

9Lewkowskim Namiesnikiem pro tunc Podwoie-

10wodz. Grodz. Generatu Woiewodz. kijow. y

11Xięgami Ninieyszymi Grodzkimi Kijow. Compa-

12rens personaliter Urodzony Jmc. Pan Eliasz z Lasków y

13Czereżaje [?] Lasko quam primum acta praesentia adire

14valuit, tak zaraz przed aktami ninieyszymi Grodz.

15kijow. zostaiące in practicata oppressione Spraw dzi-

16wym przenikaiącym Serce żalem kożdego pod-

17ciwego atak znaczney Uymy Honoru Szlachec-

18kiego ktore kożdego kochaiącego Honoru do ży-

19wego pobudzić powinna. Na przeciwko Wiel.

20Ich mościom PP. Franciszkowi Podstolemu y Podstoli-

21Michałowi Łowczemu Owruckim Stetkim Bra-

22ci miedzy sobą Rodzonym Pryncipałom y akcyi

23[reklamant:] nirey [?]

k. 235

1nizey wyrazonych per patratorum y Motorum Ludziey

2Urodze: Jmci Pana Piotrowi Steckiemu [?] y Jnnych Słu-

3gom y czeladzi niemniey tez y Woytowi Ślusarowi [?]

4Rymarzowi y Jnnym chłopom poimionach y przezwi-

5skach Ich mość obwinionym lepiey Wiadomym nani-

6zey wyrazoney Uczynek y akcyą przysposobionym

7komprynceypałom z Solenną protestacyą Zanosił que-

8rymonią w ten Sposob y oto Jz Ich mość osobliwie W.

9Jmość Pan Łowczy Crow. y Jmość Pan Piotr Ste-

10cey [?] wyrugowawszy z Serca Swieyą Legem Divinam

11et amorem Bliznego ludziey nic pamiętaiąc na Ho-

12nor Szlachecki obyście [?] publicznych violencyi y ex-

13pressyi, nierespektuiąc nato nato ze teraz in Pu-

14blico periculo zostaiąca Rzecz Pospolita niebezpieczli-

15wym przeniknioną postrachem ruiną ale dla siebie wy-

16nalazszy niby czas pogodny bez Sprawiedliwosci zo-

17staiący na Niewinny Honor powstac ony podeptac

18usiłuiąc manifestanta na Usłudze Rzeczy Pospoli-

19tey zostaiącego y ad locum powinnosci Swoiey Jadą-

20cego kiedy wstąpił do Dworu Ich mw sam ieden

21y opistoletyi Swoie nie Słusznie przez Ichmw wzię-

22te honesto Titulo z Prozbą requiruiącego kazawszy

23wrota zamknąc tego Dworu w Kopystowszczyznie [?]

24bedącego manifestanta nic nie winnego z konia

25zwlekszy zbic z tłuc nogami deptac y Jako tna-

26strum [?] iedyne in totum ludibrium cortecka [?] uczy-

27nic y rozne kontempta Ur. go uszka [?] Zadawac smie-

28li y wazyli się na ostatek pierwiey Sam Jmość Pan

29Łowczy Crow. nierespektuiąc natak ciężko obe-

30[reklamant:] złzy [?]

k. 235v

1ze y oppressye tylko o Lynczo [?] iuz manifestanta por-

2wawszy za włosy zbił ze krwawił a potym chłopo-

3pom do Stawku [?] Wliekarat [?] za łeb y ze krwi obmiwać

4a do tego ieszcze Sługę manifestantis Urodz. Sonkow-

5skiego ktory na to nadiechał Chłopom po Wsi z Drą-

6gami Gonic do Dworu zapędzic y tam konia ode-

7brawszy Samego zbic Horridissime Drągami zło-

8bra [?] potrzaskać kazali nareście y Samego manifes-

9tanta do stayni a Sługę manifestantis do piekar-

10ni zaprowadziwszy iako Łotrow iakich in practi-

11cata autoritatate Więzili y przez cały Dzień y

12Noc Carceronali koni Dwa Par Pistoletow Dwie

13Szabel Dwie y Sztucice, tudzież y insze rzeczy

14Zabrawszy y zgrabiwszy tak samego manifestan-

15ta, iako y Sługi iako Złoczyncow iakich do

16Owrucza [?] na ieden tylko kontempt prowadzic chcie-

17li tylko ze Wielm. Jmość Pan Lenkiewicz Łowczy

18kowienski [?] dowiedziawszy się o takich inkonwenien-

19cijach przyiechawszy manifestanta ex Carceribus

20wyzwolił a Urodz. zas JmPana Sonkowskiego

21Sługę manifestantis konia y moderunek do kwa-

22tera zaprowadziwszy nie wiedzieć dla iakiey ra-

23cyi konie tylko porzyciwszy [?] moderunek y wszytek

24spientowawszy [?] y pokaleczywszy pozabierali a za

25tym tenże manifestans o tak ciężką oppressyą suo-

26i ut supra [?] cuius interest deklaruiąc z niemi mościami Hono-

27re in foro [?] justitiae o rzeczy manifestuie się teraźniey-

28szy krotka napisaney oppressyi prosił coby trzymał

29Gniasz [?] z Laskow [?] y Czernicy Laskomy […]

30[podpis nieczytelny – parafa]

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; quam primum acta praesentia adire valuit – skoro tylko mógł przystąpić do niniejszych akt; in practicata oppressione – w doznanym ucisku; pro tunc – na ten czas; Generatu – w znaczeniu: urzędu (podwojewództwa). Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina, obw. żytomierski).

per patratorum y Motorum – przez sprawców i podżegaczy; Legem Divinam et amorem – prawo Boże i miłość (bliźniego); in Publico periculo – w publicznym niebezpieczeństwie; ad locum – na miejsce; honesto Titulo – pod uczciwym tytułem (przyzwoicie); in totum ludibrium – na całkowite pośmiewisko; querymonia – skarga; Łowczy Crow. – łowczy koronny.

in practicata autoritate – z niesłychaną samowolą; Horridissime – najokropniej; ex Carceribus – z więzienia; Carceronali – więzili; cuius interest – kogo to dotyczy; in foro justitiae – przed sądem; moderunek – rząd koński, uprząż.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17czerwca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Eliasz z Lasków Lasko zamanifestował się przeciwko braciom Franciszkowi, podstolemu, i Michałowi, łowczemu owruckiemu, Stetkim, Piotrowi Steckiemu [?] oraz ich sługom, czeladzi, wójtowi i chłopom. Zarzucił, że gdy jadąc w służbie Rzeczypospolitej wstąpił sam do ich dworu w Kopystowszczyźnie [?], by upomnieć się o zabrane mu pistolety, kazali zamknąć wrota, ściągnąć go z konia i pobić, łowczy osobiście targał go za włosy, a jego sługę Sonkowskiego chłopi pobili drągami. Obu więziono przez dzień i noc (manifestanta w stajni, sługę w piekarni), zabrano im dwa konie, dwie pary pistoletów, dwie szable, sztućce i inne rzeczy, a zamierzano ich prowadzić do Owrucza; manifestanta uwolnił Lenkiewicz, łowczy kowieński [?]. Podpis częściowo nieczytelny.

Nr w rękopisie: 73 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 236

1Manifestacya Urodzonego Jmci Pa-

2na Marcina Kondratowicza cum

3presentatione koni.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Junij Osimnastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

7Mci Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Wałewskim [?]

8Lenkowskim [?] Namiesnikiem pro tunc Podwoiewodz-

9twa Grodzkiego Generatu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięga-

10mi Ninieyszymi Grodzkimi Kijowskiemi Comparens

11personaliter Urodzony Jmci Pan Marcin Kondratowicz [?] Manifestacio-

12ne koni Dwoie z uzdeczkami ziemi Dworna [?] to iest

13iednego Wałaszka [?] kasztanowatego a drugiego

14Gniado Siwego [?] w średnich leciech, ałe w nim [?]

15długu tudziesz in w nim pewnych nieprzystoy-

16nych akcyi y Oppressyi Comparenti zadebry [?]

17affekt, Jego przez Urodzonego Jmci Pana Ignace-

18go Lenkowskiego [?] powyrządzanych y poczynionych

19przy zachowaniu Swoich koni wziętych Czego Pro-

20testacya seorsive [?] enarrabit, na Urzędzie Niniey[szym]

21prezentował y o Takie onych prosił Akt Ja

22Urząd Annuendo affektacyi Comparentis, Woźnego

23Generała O[?] Ignacego Romaickiego [?] ad Taxandam

24przydałem, ktory Woźny in Presentia Urodzonych Ich-

25mościow Panow Jerzego Kobyszinskiego [?] y Jozefa Jachi-

26mowicza [?] eo majoris Valoris ad hunc actum uży-

27[reklamant:] tych

k. 236v

1tych pomienione Podiezki Jednego kasztanowatego w

2Złł. Poll. Osimnascie a drugiego Gniado Wronego w

3Złł. Poll. Pietnascie z uderzkami złeme Dwoma

4otaksował Połtorey Także też konie z urdeczka

5mi Imość Comparens ex officio p[rae]senti wyrzeczo-

6rzy Urząd ninieyszy z wyrzeczenia kwitował pro-

7szące hanc p[rae]sentationem una cum Quietatione ac

8his p[rae]sentibus Connotari co y otrzymał + Marcin

9Kondratowicz pisać nie umieiący + Ignacy Ro-

10madzki [?] Woźny ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

pro tunc – „podówczas”; Comparens personaliter – „stawiwszy się osobiście”; cum presentatione – „z okazaniem”; seorsive enarrabit – „osobno opowie”; Annuendo affektacyi Comparentis – „przychylając się do żądania stawającego”; ad Taxandam – „do oszacowania”; in Presentia – „w obecności”; eo majoris Valoris ad hunc actum – „dla większej wagi tej czynności”; Generał – woźny generał.

ex officio praesenti – przez niniejszy urząd; hanc praesentationem una cum Quietatione ac his praesentibus connotari – aby to okazanie wraz z kwitem i niniejszymi zapisano; ignarus scribendi – nieumiejący pisać; Złł. Poll. – złotych polskich.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18czerwca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wałewskim [?] Lenkowskim [?], Marcin Kondratowicz okazał dwa konie z uzdeczkami (wałaszka kasztanowatego i gniadego), związane z krzywdami wyrządzonymi mu przez Ignacego Lenkowskiego [?], o czym miała mówić osobna protestacja. Na jego prośbę woźny generał Ignacy Romaicki [?] w obecności Jerzego Kobyszińskiego [?] i Józefa Jachimowicza [?] otaksował konie na 18 i 15 złotych polskich, po czym manifestant odebrał je z urzędu i pokwitował. Podpisali krzyżykami Kondratowicz i woźny jako niepiśmienni.

Nr w rękopisie: 74 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 236v

1Manifestacya nomine Wiell. Woynow Sędzi-

2cow Rzeczyckich przeciwko Wiell. Jchmość Panom

3Szuyskim Starostom Zahalskim [?] Mall.

4y Jnnym

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Junij Dwudziestego Trzeciego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzk. w Miescie Jego Krolewskiey

8mci Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Wel-

9skim [?] Lewkowskim Namiesnikiem potunc Podwo-

10iewodztwa Grodzkim Generału Woiewodztwa Ki-

11jowskiego y Xięgami nineyszymi Grodzk. Kijowski-

12mi Comparens person. Wielm. Pan Jan Wierzeyski [?] Ko-

13mornik Graniczny Kijowski nomine et ex speciali

14commissa, Wiell. Jchmościow Panow Bogumiły

15z Trypolskich primi voti Janowey Czechowskiey

16[reklamant:] Podstolin

k. 237

1Podstolinicy Starodubowskiey ad Ppens Konstanto-

2wey Woyniney Iasienickiey y Konstantego Woyny Ja-

3sienickiego Małżów Sędziców Ziemskich Rzeczyckich

4precavendo cuivis integritati Fortunæ Substantiæ

5Ejusdem na przeciwko Wiellm Jchmość Panom Ale-

6xandrowi Apolloniowi Starościcowi Zahalskiemu Stry-

7iowi y naturalnemu opiekunowi y Ignacemu Sy-

8nowcowi Szuyskim niegdy zeszłego Wielm. WJmci

9Pana Szuyskiego Starosty Zahalskiego Stryiowi y

10Bratu rodzonemu, iako y innym post fata prædic-

11ti Wielm. Nicolai Szuyski si qui reperiuntur et spectare

12videtur Sukcessorom y Consukcessorom przed aktami

13ninieyszymi świadczy manifestuie się w ten niżey o-

14pisany sposob y o to Iż Jchmość obżałowani a osobliwie

15WJmość Pan Starosta Zahalski y Szuyscy wiedząc

16dobrze o zapisie od W. niegdy Mikołaia Szuyskiego

17Starosty Zahalskiego Wielmożnemu niegdy Jmci Panu

18Ianowi Czechowskiemu Podstolemu Starodubowskiemu

19y Bogumile z Trypolskich protunc Czechowskiey Pod-

20stolinie Starodubowskiey ad Ppen Woyniney Sędzico-

21wey Ziemskiey Rzeczyckiey małżonkom in obligatio-

22nem Bonorum Wsi Posieliecze w summie tymże Za-

23pisie Roku Tysiąc Siedmset Dwudziestego Dziewiątego

24Die Secunda Junij Specifice wyrażoney danym y

25służącym iednakże Jchmość obżałowani nie odebraw-

26szy post fata niżey Specifikowanego W. Mikołaia Szuy-

27skiego Starosty Zahalskiego w swoię possessyą tako Do-

28bra Posieliecze y inne tako też Substantiam omnem

29a ci m[o]bilem przy częstokrotney W Jchmość Panow Konstan-

30[reklamant:] tego

k. 237v

1skiego y Bogumiły z Trypolskich Małż. wyżiwszey żad

2ney żadney satisfakcyi w oddaniu Summy w Zapi

3sie wyrażoney nieczynięc ani też Dobr Wsi Posielicz [?] tym

4że zapisem inoneruiących [?] y pod uznany [?] każdego cza

5su in casu non satisfactionis odebraniem obligowa

6nych nieprzypuszczaią. Przez co Jchm obrażonemi pra

7wo pospolite narażeyli. A zatym manifestans inhae-

8rendo wyż wyrażonemu de actu Zapisowi nomi-

9ne quorum supra ratione Contraventionis ỹ [?] Mo-

10incuspatos [?] obligationi et in Termino praefixo non

11solutionis Summae et non dimissionis bonorum Po-

12sielicze [?] iterum iterumque manifestatur et protestatur

13salva ment[…] melioratione, hanc brevem actis con

14notari czy trzymał [?] Jan Jozef Wierzeyski [?] Komornik

15Graniczny Kijowski manum proprie.

Objaśnienia i tłumaczenia

nomine – w imieniu; Mall. – małżonkom; potunc – podówczas; Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; ex speciali commissione – ze szczególnego zlecenia; primi voti – z pierwszego małżeństwa. Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina). Rzeczyca – powiat rzeczycki.

Ppens/Ppen = Praefatae (wyżej wymienionej). „precavendo cuivis integritati Fortunæ Substantiæ Ejusdem” – zabezpieczając wszelką całość majątku i substancji tejże. „post fata praedicti Wielm. Nicolai Szuyski si qui reperiuntur et spectare videtur” – po śmierci wspomnianego Wielm. Mikołaja Szujskiego, jeśli jacyś się znajdą i (sprawa) zdaje się ich dotyczyć. „in obligationem Bonorum” – w zastaw dóbr. „Die Secunda Junij” – 2 VI 1729. „protunc” – ówcześnie. „substantiam omnem mobilem” – całą substancję ruchomą (odczyt „acim mobilem” niepewny, zapewne „ac immobilem” – i nieruchomą).

inhaerendo … de actu Zapisowi – trzymając się wyżej wyrażonego zapisu; ratione contraventionis – z powodu naruszenia; in termino praefixo non solutionis summae et non dimissionis bonorum – z powodu niezapłacenia sumy w wyznaczonym terminie i nieustąpienia dóbr; iterum iterumque manifestatur et protestatur salva melioratione – raz po raz manifestuje się i protestuje z zastrzeżeniem poprawy; hanc brevem actis connotari – (prosząc) o wpisanie tej krótkiej (manifestacji) do akt; manu propria – własnoręcznie.

Streszczenie

23czerwca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Welskim [?] Lewkowskim, Jan Józef Wierzeyski [?], komornik graniczny kijowski, ze szczególnego zlecenia Bogumiły z Trypolskich, 1° voto Janowej Czechowskiej, podstoliny starodubowskiej, obecnie Konstantowej Woyniny Jasienickiej, i jej męża Konstantego Woyny Jasienickiego, sędziców ziemskich rzeczyckich, zamanifestował się przeciwko Aleksandrowi Apolinaremu Szuyskiemu, starościcowi zahalskiemu, stryjowi i opiekunowi, oraz jego synowcowi Ignacemu Szuyskiemu i innym sukcesorom zmarłego Mikołaja Szuyskiego, starosty zahalskiego. Według manifestu Mikołaj Szuyski zapisem z 2 czerwca 1729 r. dał Janowi Czechowskiemu i Bogumile w zastaw (obligację) dobra wsi Posielicze [?] za określoną w zapisie sumę, a obwinieni, objąwszy po jego śmierci dobra i ruchomości, mimo wielokrotnych upomnień ani nie spłacili sumy, ani nie dopuścili manifestantów do dóbr. Manifestujący protestował o naruszenie zapisu i niezapłacenie sumy w terminie; podpisał Wierzeyski [?].

Nr w rękopisie: 75 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 237v

1Manifestacya Urn Wiel. Jmci Pana Szereniow

2skiego [?] Sędziego Grodz. Zyto. co presenta

3cione koni na przeciwko Wiel. Steckiemu [?]

4Podstarościemu Grodz. Owruc.

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Junii Dwudziestego Trzeciego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mci

8Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkow

9skim [?] Namiesnikiem protunc Podwoiewodztwa Grodz.

10Generału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami Niniey-

11szymi Grodz. Kijow. Comparens personaliter Urodz. Jmść

12Pan Antoni Czerzkowski [?] Administrator Dobr Wiel. Jmci

13[reklamant:] Pana

k. 238

1Pana Michała na Wielkim Szczeniu [?] y Pokałowie

2Szczeniowskiego [?] Podczaszego Trębowelskiego [?] Sędziego Grodz.

3Zytom. coram actis Grodzkiemi [?] przychylaiąc się do Pierwszych

4manifestacyi y Protestacyi tunc et expeciali commisso

5Wiel. tegoż pryncypała swego praecavendo integri

6tati Fortunae ejusdem Principalis się na przeciwko Wiel.

7JmśćPanu Franciszkowi Steckiemu [?] Podstolemu

8Ziemskiemu Podstarościemu Grodzkiemu Ow-

9ruckiemu Skarzył y Manifestował się w ten sposob

10yżto naprzod oświadczaiąc się iak pryncypał Ma-

11nifestantis od aktu Possessyi swoiey Dobr Pokalewa [?] znacz-

12ną krzywdę od wyż wspomnianego Jmści obwinionego y

13Poddanych Jego tak w gruntach Pokalewskich przez

14uzurpacyą gwałtowną y napastną codziennie cierpiące

15lubo corok tak zboże iako y sianożęci Poddani Jmści

16obwinionego z Dobr Maciewicz [?] y innych fundi[tus]

17Bydłem y końmi ustawicznie wypasali przecież dla

18irrytytacyi pokoiu Sąsiedzkiego tylko się ludzmi

19oświadczaiąc wspaszy niezabierał a cher [?] kiedy y zabrać

20kazał bez żadney pretensyi y donotyw [?] zaraz odda-

21wać kazał, lecz kiedy Jmość P. Podstoli szukaiąc

22zawsze okkazyi do kłotni Sąsiedzkiey rozne nieustaiące

23bez żadney szkody ustawicznie grabieże, a raz Pryn-

24cypał Manifestantis żadney nadgrody na Ustawiczne re-

25quizycye przez przyiacioł spaszy nigdy odebrać niemogł

26lięc [?] tak raz konie w sianożęciach własnych ktore fundi-

27tus wypasione przez poddanych matuiowskich [?] wziąć

28ponieważ żaden nieupominasię ani spaszy nadgradzać

29[reklamant:] M[…]

k. 238v

1chcę, dotąd Patrato damno przed Urzędem niniey-

2szym Urzędownie Manifestowawszy się prezentował

3y taxe mnie Urzędu prosił a tak Ja Urząd annuendo

4affectacyi Comparentis Woznego Ilta [?] opatrznego Bazy-

5lego Pieczanickiego [?] ad taxandam przydałem ktory

6Wozny in presentia Urodzonych Ichmościow PP. Sta-

7nisława Tołoczka [?] y Afana [?] Puchanowskiego [?] koni

8Pięciorą konia iednego Szerszeiąi [?] Dereszowatego [?] we

9Złło Poll Osimnastu Drugiego podiezdka [?] Szersza-

10karego [?] Starego w Złło Poll Dziesięciu, klacz [?]

11ną Siwą Szaliezoną [?] dawną y Stare w Złło Os-

12tatnu [?] mnicyszą [?] Siną klacz we Złło Dziesięciu Pię-

13ć płową itidem klacz we Złło Dwunastu. Otaxo-

14wał Gród mieć niemoże Sufficientem custodiam

15ież konie Zostawiwszy sobie iednego Dereszowatego

16pro juribus Cancellariae Stronie officio extradidit

17pomienione konie ktore Comparens odebrawszy

18officio Clens nunc Principali sui quitował pro

19nec [?] tego wszytkiego oprzysięcie do act co otrzymał

20Antoni Szczerkowski [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Urn – Urodzonego; Grodz. Zyto. – grodzkiego żytomierskiego; protunc – podówczas; Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Generału – (urzędnika) generała, tj. woźnego/urzędnika ogłaszającego, tu: Grodu.

coram actis – wobec akt; praecavendo integritati fortunae ejusdem principalis – zabezpieczając całość majątku tegoż mocodawcy; expeciali commisso – ze szczególnego polecenia; Manifestantis – manifestującego; funditus – doszczętnie; spasza – szkoda z wypasu.

Patrato damno – po wyrządzeniu szkody; annuendo affectacyi comparentis – przychylając się do życzenia stawającego; ad taxandam – do oszacowania; in presentia – w obecności; Złł./Złło Poll. – złotych polskich; sufficientem custodiam – dostatecznej straży; pro juribus Cancellariae – na opłaty kancelaryjne; officio extradidit – urząd wydał; nunc principali sui – obecnie swemu mocodawcy; mp – manu propria, ręką własną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23czerwca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Antoni Czerzkowski [?], administrator dóbr Michała Szczeniowskiego [?], podczaszego trembowelskiego i sędziego grodzkiego żytomierskiego, z jego polecenia zamanifestował się przeciwko Franciszkowi Steckiemu [?], podstolemu ziemskiemu i podstarościemu grodzkiemu owruckiemu. Zarzucił, że poddani obwinionego z Maciewicz [?] i innych dóbr stale wypasają bydłem i końmi zboża i sianożęci w dobrach Pokałów [?], a obwiniony nie wynagradza szkód, dlatego zajęto konie wypasające sianożęci. Okazane w urzędzie pięć koni woźny Bazyli Pieczanicki [?] w obecności Stanisława Tołoczki [?] i Afanazego Puchanowskiego [?] otaksował na 18, 10, 10 i 12 złotych polskich (wartość jednej klaczy nieczytelna); ponieważ gród nie mógł ich strzec, urząd zatrzymał jednego konia na opłaty kancelaryjne, a resztę wydał stawającemu, który pokwitował. Podpisał Antoni Szczerkowski [?].

Nr w rękopisie: 76 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 238v

1Manifestacy nomine Wiell. Jmci Pana Szcze-

2niowskiego [?] Sędziego Grodzk. Zytom. przeciwko

3Wiell. Jmci Panu Areskimu [?] Podstaros-

4ciemu Owrucz. cum presentatione

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Junij Dwudziestego Osmego Dnia

7[reklamant:] Na urzę[dzie]

k. 239

1Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolew-

2skiey Mci Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Wa-

3lewskim [?] Namiesnikiem pro tunc Podwoiewodz-

4twa Grodzkim Generatu Woiewództwa Kijow. y

5Xięgami Ninieyszymi Grodz. Kijow. Comparens

6per[sona]liter Urodz. Jmość Pan Antoni Szczerkowski [?] Admi-

7nistrator Dobr Wiell. Jmci Pana na Wielkim Szcze-

8niowie y Pokołowie [?] Szczeniowskiego Podczaszego Try-

9bowelskiego [?] Sędziego Grodz. Zytom. Coram actis

10presentibus przychilaiącemi do Pierwszych manifes-

11tacyi swoich et ex speciali comissio tegoż Wiell. Pryn-

12cypała Swego postrzegaiąc całości Fortuny ejusdem Prin-

13palis sui na przeciwko Wiell. Jmci Panu Franciszkowi

14Steckiemu [?] Podstolemu Ziem. Podstarościemu Grodz.

15Owruckiemu skarzył y Manifestował się o ton sposob

16yż Pryncypał Manifestantis w Dobrach Poka-

17łowie [?] Dziedzicznych wielkie krzywdy od wyz wspom-

18nianego Jmci obwinionego y Poddanych Jego tak

19w gruntach pokalewskich przez uzurpacyą gwałtow-

20ną y napaśną codziennie cierpiąc lubo cerek [?] tak z

21Dworu iako y z sianozęcy Poddani Jmci obwinionego z

22dobr Matwiewicz [?] y innych funditus bydłem y kon-

23mi tratowali y pasali przecież Pryncypał Manifest.

24dla pokoiu sąsiedzkiego nigdy zabierać niekazał ale

25kiedy codziennie Jmość Pan Podstoli Szukaiąc sposoby

26do kłotny na własnym polu Pokalewskim z Sochi woły

27oryącemu Poddanemu Wiell. Pryncypała Mojego zabrać

28kazał, Więc teraz Wołow Parę na oszarze Zyta Dworskiego

29ktory funditus wypasiony y wytratowany przez

30[reklamant:] Podd.

k. 239v

1Poddanych Matuiowskich wziętr [?] ktory zabrawszy

2JchMściow Przyiacioł do Jmci obwinionego Comparen-

3tis Pryncypał uprosił aby fieleiu[?] nadgrody za

4pomienione szkody na siebie wziął ale JmPan napo

5mienioney rekwizycyą, ani tego uczynił ani woły re-

6quirował przeto, iż harendo legi oppassi tak znaczną

7yszkodę poczynienie manifestował y tych że pomienio

8ne Woły prezentował y tak mnie Urzędu prosił

9a tak ia Urząd annuendo affektacyi Comparentis

10Woznego Gñla opatrzenego Bazylego Pieszczanie-

11kiego [?] ad taxandum przydałem ktory Wozny in

12pręsentia Urodz. Ichm. Panow Michała Turszewicza [?]

13y Andrzeia ostapa [?] Kobylinskich pomienione Wo-

14ły iednego Szerścią Czarnego w Złł Dziesięciu drugie

15go zaś Szerścią Ryżego Srokatego we Złł o Smiu

16otaxował poczthory [?] takie ponieważ podtarzniay [?]

17sie nie bez niebezpieczeństwa czasy Grod niemoże sufficien

18ter custodire ter Woły, stronie officio pręsens nunc

19principalis sui quitował y prosili tego oba, y tak

20Comparens Swoiey Manifestacyi una cum pręsentatio

21ne iako y wozny takiey Relacyi actis pręsentibus

22actis Connotari czym Trzymali Antoni Krzczkiewicz [?] [podpis nieczytelny]

Objaśnienia i tłumaczenia

nomine – w imieniu; cum presentatione – z okazaniem (prezentacją); Grodzk. Zytom. – grodzkiego żytomierskiego; Owrucz. – owruckiemu.

comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; coram actis praesentibus – wobec akt niniejszych; ex speciali commissione – ze szczególnego polecenia; ejusdem Principalis sui – tegoż swego mocodawcy; Manifestantis – manifestującego; funditus – doszczętnie.

Akt (manifestacja) bez tytułu i daty na tej stronie – początek prawdopodobnie na poprzedniej stronie.

annuendo affektacyi Comparentis – przychylając się do żądania stawającego; ad taxandum – do oszacowania; in praesentia – w obecności; Gñla – generała (woźny generał); sufficienter custodire – dostatecznie strzec; una cum praesentatione – wraz z prezentacją; actis praesentibus connotari – zapisać do akt niniejszych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28czerwca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?], Antoni Szczerkowski [?], administrator dóbr Michała Szczeniowskiego, podczaszego trembowelskiego i sędziego grodzkiego żytomierskiego, ze szczególnego zlecenia pryncypała zamanifestował się przeciwko Franciszkowi Steckiemu [?], podstolemu ziemskiemu i podstarościemu grodzkiemu owruckiemu. Zarzucił, że poddani obwinionego z Matwiewicz [?] stale tratują i wypasają grunty pokałowskie [?], a obwiniony kazał zabrać woły poddanemu orzącemu na własnym polu; dlatego zajęto parę wołów wypasających żyto dworskie, a obwiniony nie chciał wynagrodzić szkody. Okazane woły woźny Bazyli Pieszczaniecki [?] w obecności Michała Turszewicza [?] i Andrzeja Ostapa Kobylińskiego otaksował na 10 i 8 złotych, po czym, ponieważ gród nie mógł ich strzec, wydano je stawającemu za kwitem. Podpis odczytany jako Antoni Krzczkiewicz [?].

Nr w rękopisie: 77 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 239v

1Manifestacy Wiell Jmci Szczeniowskiego

2Sędziego Grodz. Żyto Prko Wiell Jmci

3Panu Szeliemu [?] Podstarosciemu Grod.

4owrucl:

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Junij Dwudziestego Osmego Dnia.

7[reklamant:] Na urzędzie

k. 240

1Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

2skiey Mci Owruczu przedemną Wawrzyńcem Walew-

3skim Lewkowskim Namiesnikiem [skreślone: Peratione [?]] pod-

4woiewodztwa Grodzkim Generatu Woiewodz. Kijow.

5y Xięgami Niniejszymi Grodzk. Kijow. Compa-

6rens pter Urodz. Jmość Pan Antoni Czeskowski [?] tunc

7et ex speciali comisso Wiel. Jmci Pana Michała na Wiel-

8kim Szczeniowie [?] y Pokałowie [?] Szczeniowskiego [?] Podczasze-

9go Trębowelskiego Sędziego Grodzkiego Żytom. przed

10Urzędem niniejszym inhaerendo anterioribus Manif.

11widząc formatam opressionem ex mox [?] sine omni discre-

12tione honoru y fortuny Pryncypała Mości naprzeciwko

13Wiel. Jmci Panu Franciszkowi Steckiemu [?] Podstolemu

14Ziemskiemu Podstarosciemu Grodz. Owrucz. skarzył

15Protestował y manifestował się o to Iż Jmość Obwi-

16niony nieprzestaiąc w ustawicznym zawziętości swo-

17iey uporze Poddanym Jego Krzywdy y opressye

18wielkie y wnimieniu [?] ale Codziennie prawie czuwaiące

19nato Poddanych pryncypała Mości Swego nie prze-

20puszczaiące żadnemu etiam z przyiaciół ale gramię [?]

21bie y rożne czyni wielkie y iako Sinant [?] mani-

22festanta, iako y teraz Ludziom Dworskim Zor-

23zem po Polu y grutach pryncypała mości, ieździć

24ludzi napastowac y Excerbitowac [?] daie kiedy czyiakto

25rzy pierwiey napadszy Dnia onegdayszego w przeszły

26Piątek Krzyszka Poddanego Pokalewskiego [?] napadszy

27bić y konia z Brony wyprzęszy chcieli tylko zasięgnię-

28cie [?] ko Sahowiał [?] potym przeszłą Sobotę ciż napad-

29szy Poddanego Sawkę napolu orzącego przyrosli [?]

30[reklamant:] własne

k. 240v

1własney Wołow parę y sięrmięgę wzięli y zagrabili a

2potym siermięgę wrociwszy woły do Łopaciowskiey [?]

3żney popędzili Ktory iednak przechwałki że kożde-

4mu z nas to bedzie czyniąc[?] zieśchali Violencyę publiczną

5y inuazyi fundy popełnili a że kiedy przyiey pat

6Mstis przez Jchmość PP Przyiaciół, Solita huma-

7na praxi regerowac[?], zaco takę cierbi krzywdę

8Ja comisię[?] odbiegow swoich (: ktorzy znay-

9duią u Jmci obwinionego) na to żadney kategoriey

10ney nieodebrał resolucyi, owszem zezwolnie wrog[?]

11na Fortunie honor y zycie Principalis Mstis ma

12chinacyę y iako zaś oculis nieledwie mu Subiecta

13Publice testatur że Jmość Pan Tomasz Stecki przy

14gościńcu publicznym na Rownitku [?] nescitur ob qua

15ratione ktory kiedamy[?] Jch mość obwinieni za

16walili y grozę publiczną zaorali bez trzy Dni

17ustawicznie zbrojno nescitur ob qua ratione usta-

18wicznie chodził y Dnia wczoray sługę konia przy

19krzaku z pistoletami y samego Jmci Pana Toma

20sza Steckiego tak wiele Jchmość widziało A zatym

21tak publiczną inuazyą fundi iako tez grabiez

22et depraedationis omnibus Salvam meliorationem Prin

23cypałowi Swemu zostawiwszy sine ejusius supra

24protestowawszy się hanc vero actis praesentibus actis

25connotari prosił coy otrzymał Antoni Czerzkowski [?]

26manum propria.

Objaśnienia i tłumaczenia

Prko – przeciwko; Żyto – żytomierskiego; owrucl – owruckiemu; Grod. – grodzkiemu.

Czynność w Owruczu przed namiestnikiem podwojewództwa grodzkiego; data i początek tytułu na poprzedniej stronie. Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; tunc et ex speciali commisso – wtedy i ze specjalnego zlecenia; inhaerendo anterioribus manifestationibus – trzymając się wcześniejszych manifestów; sine omni discretione – bez żadnego względu; etiam – nawet.

Fragmenty łac.: „Solita humana praxi” – zwykłym ludzkim obyczajem; „Principalis Mstis” (manifestantis) – pryncypała manifestującego; „oculis subiecta” – oczom wystawione; „publice testatur” – publicznie świadczy się; „nescitur ob qua ratione” – nie wiadomo z jakiej przyczyny; „inuasio fundi” – najście gruntu; „depraedatio” – rabunek; „salvam meliorationem … reservando” – z zastrzeżeniem prawa do poprawy (rozszerzenia) manifestu; „hanc vero actis praesentibus connotari” – aby to do akt niniejszych zapisano; „manu propria” – ręką własną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28czerwca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Antoni Czerzkowski [?], ze szczególnego zlecenia Michała Szczeniowskiego [?], podczaszego trembowelskiego i sędziego grodzkiego żytomierskiego, zamanifestował się przeciwko Franciszkowi Steckiemu [?], podstolemu ziemskiemu i podstarościemu grodzkiemu owruckiemu. Zarzucił, że ludzie dworscy obwinionego zbrojnie najeżdżają pola i grunty pryncypała: w piątek napadli poddanego pokałowskiego Krzyszkę i chcieli wyprząc mu konia z brony, a w sobotę zabrali poddanemu Sawce parę wołów i siermięgę (siermięgę zwrócili, woły popędzili do Łopaciowskiej [?]); obwiniony przetrzymuje też zbiegłych poddanych pryncypała, a Tomasz Stecki przez kilka dni chodził zbrojnie przy gościńcu na Równitku [?]. Manifest dotyczy najścia gruntów i grabieży; podpisał Antoni Czerzkowski [?].

Nr w rękopisie: 78 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 241

1Relta arestu Poddanych w Sprawie

2Wiell. Ichmościow Panow Szereniowskich

3Sędziow Grodzkich Zyt. y Innych

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Junij Dwudziestego Osmego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

7Mci Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim [?]

8Lewkowskim [?] Namiesnikiem protunc Podwoiewodz-

9twa Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego

10y Xięgami ninieyszemi Grodz. Kijow. stanow-

11szy Urzędownie Woźny Gnlny Woiew. Kijow. y Innych

12opatrzny Bazyli Pieszczanicki [?] ad vim suae verae ac

13fidelis relationis palam publice libereq[ue] recogno-

14vit Iż on Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwar-

15tego Dnia Jedynastego Junij ad affektacyą y Praw-

16ną Requisitio tak Wiell. Ichmościow Panow Micha-

17ła na Wielkim Szereniowie y Anny z Pasta[?]skich

18Szereniowskich Pederastych [?] Trębowelskich Sędziow

19Grodzkich Zytomirskich Mall., iakoteż Urodzonego

20Jmci Pana Eliasza Laska niemniey Wielnego w Bo-

21gu Jmci Xiędza Presbitera Cerkwi Pokalewskiey [?]

22mając przy sobie stronę Szlachty Ludzi Wiary god-

23nych Urodzonych Ichmościow PP. Jerzego Czerskiego [?] Czes-

24nika Minskiego y Barylego [?] Kobylinskiego, był w Do-

25brach wsi Kopciowszczyznie [?] w Dworze tamecz-

26nym dzierżących [?] Roboczych Mikit Klesylka [?] Hrycka

27[reklamant:] Mikit

k. 241v

1Mikiteruka Woyta Jacka Baranczuka Antoniego

2Stangrytа [?] et quondam cum [nad wierszem: Sna] Sniis [?] Jankowskiego Ry-

3marza Kucharza slosarza iakoteż Jachatа [?] Muka [?]

4Niemca cujusus Sniis y Innych do tumultu Zaw-

5sze sposobnych u samego Wielm. JmeiPana Fran-

6ciszka na Maturijowiczach [?] Steckiego Podstolego

7Ziemskiego Podstarościego Grodzkiego Owruckie-

8go każdego z nich recensive w Tysiącu Grzywien

9w statucie wyrażonych arestował y prawnie do

10rosprawy prawney przyparzeyst [?] ktory arest bene

11vole Wielm. Jmość Pan Stecki Podstoli Ziemski Pod-

12starosci Grodu Owruckiego przyiowszy pomienio-

13nych Exorbitantow do rosprawy prawney do trzy-

14mać Deklarował czym on Woźny tą z Stroną Szlach.

15sobie przytomną oświadczywszy się z tamtąd tu

16ad acta presentia przybywszy czym te Swoię

17prawdziwe arestu Relacyą przedemną Urzędem

18Uczynił y Zeznał prosząc do akt zapisania co

19y otrzymał + Baryli Pieszaniecki [?] Woźny pisac

20nie umieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

ad vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque recognovit – dla mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; Mall. – małżonkowie; Gnlny – generalny; Relta – relacja.

Nazwiska woźnego, namiestnika i świadków odczytane niepewnie.

et quondam cum – „i niegdyś z”; cujusus (cuiusvis?) – „czyjegokolwiek”; recensive – „każdego z osobna”; bene vole – „dobrowolnie”; ad acta presentia – „do akt niniejszych”; Exorbitant – przestępca, wichrzyciel; „+” – znak krzyża zamiast podpisu niepiśmiennego woźnego.

Relacja woźnego o areszcie (zatrzymaniu do sądu) poddanych pod zakładem 1000 grzywien, złożona przed urzędem grodzkim owruckim.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28czerwca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], woźny generał Bazyli Pieszczanicki [?] zeznał w relacji, że 11 czerwca 1734 r., na żądanie Michała i Anny z Pasta[…]skich Szereniowskich [?], sędziów grodzkich żytomierskich, Eliasza Laska oraz prezbitera cerkwi pokałowskiej [?], w obecności szlachty Jerzego Czerskiego [?], cześnika mińskiego, i Bazylego Kobylińskiego, był we dworze we wsi Kopciowszczyzna [?]. Tam zaaresztował pod zakładem 1000 grzywien każdego z osobna m.in. Mikitę Klesylkę [?], wójta Hryćka Mikiteruka [?], Jacka Barańczuka, stangreta Antoniego, rymarza, kucharza, ślusarza i Niemca Jachata Muka [?], przebywających u Franciszka Steckiego, podstolego ziemskiego i podstarościego grodzkiego owruckiego, który przyjął areszt i zobowiązał się stawić ich do rozprawy. Woźny podpisał krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 79 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 242

1Manifestacya simul cum presentatio

2ne roznych Rzeczy Wiell. JmPana

3Pauszy Podczaszego Zytomirskiego

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca July Pierwszego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

7Mci Owruczu Przedemną Alexandrem Baranowskim

8na Miesnikiem protunc Podwoiewodztwa Grodz.

9Generału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami ninie-

10yszymi Grodz. Kijews. Comparens persbudzony [?] Urodzony

11JmPan Jan Cyryna [?] Sługa Wiell. JmPana Micha-

12ła na Narodyczach [?] Pauszy Podczaszego Zytomirskiego

13naturale Jus Tutellare nad Urodz. JmPanem Janem Hur-

14kim Synem zeszłego Urodz. JmPana Tomasza Hurka

15Podstolego Wendenskiego z Urodzoną Jeymcią Panią Bar-

16barą Szczepanowskiego [?] teraznieysza Zerebiłową [?] spłodzo-

17nym inminorennitate zostaiącym maiącego nomine et ex

18speciali Comisso Pana Swego przed Urzędem nineyszym

19manifestuiąc się. Kontusz Francuskiego Sukna koloru

20Tabacznego Sturkowany [?] wyszargany z Zapleczyka [?]

21wa, Prawego oddarta, zaszabli wenebra [?] Sprawną

22złocista z Blachmalem [?] y krzyżem Srebrnym odleniony [?]

23złotystym y z baptuskiem [?] Paskami Tasmowiemi Zie-

24lonemi, węzłami y zanglanami Srebnemi z Łozistemi

25[reklamant:] Juto [?]

k. 242v

1Suto osadzonemi przez zeszłego Urodz. JmciPana

2Tanasza [?] Hurka Podstolego Wielenskiego sporzą-

3dzony Czterdziestu Talerow bitych kosztuiący a

4przez zeszłego niedawno JmciPana Macieia Zbr-

5bowskiego [?] Sierzrzenca JmciPana Hurka wzięty a

6zaczupan Stary Kitaicay [?] y pomieniony kontusz

7Wiel. JmciPanu Michałowi Szczeniowskiemu Pod-

8czaszemu Trybowlskiemu [?] oddany Urodz. zaś JmPa-

9Panu Janowi Hurkowi po Oycu Jego należący

10przeto przez Jmci Szczeniowskiego JmciPanu Zbrd-[?]

11skiemu dany prezentował y o Taxę onego prosił.

12Urząd tedy ninieyszy annuendo affectationi Compa-

13rentis pomieniony prezentowany kontusz in prae-

14sentia Urodz. Jchmciów Panow Piotra Pruszynskiego

15y Jerzego Gałeckiego y w bytności Woznego Generała

16Woiewodztwa Kijowskiego y Jnnych opatrznego Mar-

17cina Pawlukowicza ex quo iuż barzo wytarty za Złło

18Polł. Dziesięć ataxował. Ktory kontusz prezentowa-

19ny y iuż otaxowany, Idem Comparens, na Urząd

20do siebie wyrzeczywszy odebrał y zodebrania onego

21Urząd ninieyszy kwitował prosząc hoc totum actis prae-

22sentibus connotari Co y otrzymał Jan Cyrynamy [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifestacya simul cum praesentatione – manifestacja wraz z okazaniem (rzeczy); protunc – podówczas; comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; jus tutellare naturale – naturalne prawo opiekuńcze; in minorennitate – w małoletności; nomine et ex speciali commisso – w imieniu i ze szczególnego polecenia.

Narodycze – prawdop. Narodycze nad Uszą (Narodyczi, obw. żytomierski); Owrucz – Owrucz (Owruć).

annuendo affectationi Comparentis – przychylając się do żądania stawającego; in praesentia – w obecności; ex quo – z tego powodu (że); Idem Comparens – tenże stawający; hoc totum actis praesentibus connotari – aby to wszystko do niniejszych akt zapisać. Złło Polł. – złotych polskich. Wielenski – zapewne Wieleń/Wieluń [?]; Trybowlski – Trypolski (Trypole) [?].

Streszczenie

1lipca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Baranowskim, Jan Cyryna [?], sługa Michała Pauszy, podczaszego żytomierskiego, naturalnego opiekuna małoletniego Jana Hurki, syna zmarłego Tomasza Hurki, podstolego wendeńskiego, i Barbary z Szczepanowskich [?], obecnie Zerebiłowej [?], z polecenia swego pana okazał kontusz z francuskiego sukna koloru tabacznego z pasami i srebrnymi ozdobami. Według manifestu kontusz, sprawiony przez zmarłego Hurkę za 40 talarów bitych i należny jego synowi, został zabrany przez zmarłego Macieja Zbrbowskiego [?], siostrzeńca Hurki, i przechodził przez ręce Michała Szczeniowskiego, podczaszego trembowelskiego [?]. Urząd w obecności Piotra Pruszyńskiego, Jerzego Gałeckiego i woźnego generała Marcina Pawlukowicza otaksował bardzo już wytarty kontusz na 10 złotych polskich, po czym stawający odebrał go z urzędu za kwitem.

Nr w rękopisie: 80 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 242v

1Manifestacya nomine Wiel. JmciPana

2Szczeniowskiego Sędziego Grodz.

3Kijowsk. Contra Wiel. JmciPanu Staku-

4kiewiczowi [?] Podstarosciemu Owruc.

5y Jnnym

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Julij Piątego Dnia

8[reklamant:] Na Urzę-

k. 243

1Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

2Mci Owruczu przedemną Wawrzyncem Wasewskim [?]

3Lewkowskim [?] Namiesnikiem pro tunc Podwoiewodz[?]

4Grodzkim Generatu Woiewodz[?] Kijowskiego y xię-

5gami Niniey̆szymi Grodz. Kijow. Comparens

6Oper[?] Urodz. Jmć Pan Benedykt Zastawski [?] imie-

7niem Wiel. Jmci Pana Michała na Wielkim Szczeniowie [?]

8Szczeniowskiego [?] Podczaszego Trzebowlskiego [?]

9Sędziego Grodz. Zytom. w ustawicznych Krzyw-

10dach Szkodach y Oppressyach będącego Solenni-

11ter przez Urzędem Niniey̆szym przeciwko Wiel. Jmci

12Pa. Franciszkowi z Strzanki [?] na Matusowiczach [?]

13Strzelskiemu [?] Podstoli Ziemskiemu y Podstaroście-

14mu Grodz. Owrucz. tudziez Poddanym Jmci de

15nominibus et Cognominibus bene notis do Violencyi

16nizey Specificowanych sob ordynowanych rozkaz[?]

17pa Swego exequuiącym Swiadczy y protestu-

18ie się oto Jz Jmść Obżałowany w Swoiey nie ust[a]-

19iące zawziętości in przeciw coraz novas accumulan-

20do antiquis Violentias Poddanych Swoich Kop-

21ieiowskich [?] y Jnnych congregata numerosa tur-

22ba zbroynych oręz dobotu [?] nalezącey z Kosa-

23ciami [?] Kossami Spisami Cepami drągami na Ur-

24[?] Szalew [?] napase chciał ale ze czynności inszey oka-

25zyi inpedivit tego, iednakze Jmść obżałowany smiał

26y wazył się Poddanych Swoich Roku teraznieysz-

27szego Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

28Dnia Czwartego Julij na Dobra y Grunt Pieszczaniki [?]

29umyślnie nasłać gdzie Poddany ordynowani napad-

30[reklamant:] szy

k. 243v

1szy z Spisami Cepami Drągami Kijmi Stadnikow

2stada Paszących Koniey bić Chcieli zapiekli ugania

3lisię, onych że od pędziwszy od Stada Konie

4Poddanych Jmci (: ktore w szkodzie zabrane y w

5Grodzie były prezentowane :) Violento modo ode

6brali Stado hałasuiąc y krzycząc rozegnali za

7ledwie Konie Samopas biegaiące niepozałeczy[?]

8lisię. Nakoniec nie maiąc wynaleść modum ex

9equi[?] niechętną Inprzez drogę Staro dawną na

10Rowniku ładną do Owrucza ab immemorabili

11zostaiącą zaorać Kłodami pozawalać y publicz

12ny trakt zagubić kazał, aby Wielm. Jmć Pan Pod

13czaszy Trzbowski[?] z niechęci ex periculo Zabie

14raiącysię życia niemiał wolnego przejazdu motiva

15okazyi dać nic nie winnego infestuie przeciw

16bie Wielm. Jmści Podczaszemu Trzbowski[?] pobolnio

17ne violencye wspale rozgłoszonego sąsiedzkiey

18przyiazni turbatur Pokoy Neganti by rzecz do

19bię fasta Cczasu Prawa dowodnie probatur.

20O wtedy wszystko ut praemissum est idem protestans

21nomine cuius supra iterum iterumque salva me

22lioratione Manifestowawszy, tey Manifestacyi

23acti Commotare[?] prosit Coy trzymał Benedykt

24Pasławski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

nomine – w imieniu; Contra – przeciw. Nazwisko podstarościego owruckiego niepewne.

Comparens – stawający; solenniter – uroczyście; de nominibus et cognominibus bene notis – z imion i nazwisk dobrze znanym; novas accumulando antiquis violentias – dokładając nowe gwałty do dawnych; congregata numerosa turba – zebrawszy liczną gromadę; inpedivit – przeszkodził; pro tunc – na ów czas.

Napad datowany na 4 VII 1734.

Koniec manifestacji, której początek na poprzedniej stronie. Łac.: violento modo – przemocą; ab immemorabili – od niepamiętnych czasów; ex periculo – z obawy o niebezpieczeństwo; probatur – dowodzi się; ut praemissum est idem protestans nomine cuius supra iterum iterumque salva melioratione – jak wyżej, tenże protestujący w imieniu wyżej wymienionego raz po raz z zastrzeżeniem poprawy; actis commotare (zapewne „actis connotari”) prosit – prosił o wpisanie do akt. Wielm. Jmć Pan Podczaszy – Wielmożny Jegomość Pan Podczaszy. mp – manu propria (własnoręcznie). Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina).

Streszczenie

5lipca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wasewskim [?] Lewkowskim [?], Benedykt Zastawski [?] w imieniu Michała Szczeniowskiego [?], podczaszego trembowelskiego i sędziego grodzkiego żytomierskiego, zamanifestował się przeciwko Franciszkowi Strzelskiemu [?] na Matusowiczach [?], podstolemu ziemskiemu i podstarościemu grodzkiemu owruckiemu, oraz jego poddanym. Zarzucił, że obwiniony zebrał zbrojną gromadę poddanych z kosami, spisami i cepami, a 4 lipca 1734 r. nasłał ich na grunt Pieszczaniki [?], gdzie chcieli bić stadników, odebrali przemocą konie poddanych obwinionego zajęte wcześniej w szkodzie i prezentowane w grodzie oraz rozpędzili stado. Ponadto kazał zaorać i zawalić kłodami starodawną drogę na Równiku [?] do Owrucza, by odciąć pryncypałowi wolny przejazd. Podpis odczytany jako Benedykt Pasławski.

Nr w rękopisie: 81 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 241

1Relat[?] Wzyczu [?] zbrania Rudy w Spra-

2wie Wiel. Jeymci Pani Stempkow-

3skiey Kasztelanowey Bracławskiey

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Julij Dziesiątego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

7mci Owruczu przedemną Wawrzyńcem Walewskim

8Lewkowski [?] Namiesnikiem protunc Podwoiewodz-

9twa Grodzkim Generatu Woiewodztwa Kijow. y Xię-

10gami nineyszymi Stanowszy Oczewisto Woźny

11Generał Woiewodz. Kijowskiego y Jnnych opatrzny

12Jan Filipowicz w mocy prawdziwey Wierney y Słu-

13szney Relacyi Swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie

14dla zapisania Do Xiąg nineyszych zeznał Jż on

15na affektacyą y Prawną requizycyą Wiel. Jeymci

16Pani Alexandry z Zabokrzyckich Stempkowskiey

17Kasztelanowey Bracławskiey, maiąc przysobie Stro-

18nę Szlachty Ludzi Wiary Godnych Urodzo. Jch

19mościow Panow Jana Kaminskiego y Pawła Nadi-

20kowskiego [?] Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego

21Czwartego Dnia Trzydziestego Junij był na Grunci

22własnym Dziedzicznym do Dobr Miedzyrzecki na-

23leżącym na Uroczysku nazwanym Chrapaczowka [?]

24pomienionym Grunt Jchmć polski [?] na Grunciе Włas-

25nym Miedzyrzeckim Rudę bierących kocyryki [?]

26y wszelakie naczynie do Rudy należące y tamże

27[reklamant:] Gru-

k. 241v

1Grunt ubi Documenta oblocantur nie do innych

2Dobr ale tylko do Dobr Miedzyrzyckich należący

3a uniwersz obrocony y zruinowany przez Szlach-

4chetnego cuius nominis Marczewskiego Widział

5y oglądał. Co widziawszy y Urzędownie oglą-

6dawszy zwyż spomienioną Szlachtą Oświadczy-

7wszy się stamtąd odiechał, y tu przedemną Urzę-

8dem tę swoią prawdziwą Wizyą relacyi uczy-

9nił y zeznał prosząc cera ab his cornutari [?] cey [?] trzy-

10mał + Jan Filipowicz Woźny pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

protunc – „na ten czas”; Generat/Generał – woźny generalny; requizycya – wezwanie, żądanie urzędowe.

Kasztelanowa bracławska – żona kasztelana bracławskiego.

„ubi Documenta oblocantur” – łac. „gdzie dokumenty są oblatowane”; „cuius nominis” – łac. „którego imienia (nieznanego)”; końcowa formuła łacińska („prosząc …”) częściowo niepewna, prawdopodobnie prośba o przyjęcie relacji do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

10lipca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Jan Filipowicz zeznał w relacji, że 30 czerwca 1734 r., na żądanie Aleksandry z Zabokrzyckich Stempkowskiej, kasztelanowej bracławskiej, w obecności szlachty Jana Kamińskiego i Pawła Nadikowskiego [?], był na gruncie dziedzicznym należącym do dóbr Międzyrzecz [?], na uroczysku Chrapaczówka [?]. Oglądał tam narzędzia i naczynia do wydobywania rudy oraz grunt należący wyłącznie do dóbr międzyrzeckich, zniszczony i zrujnowany przez szlachetnego Marczewskiego. Woźny podpisał krzyżykiem jako niepiśmienny; końcowa formuła łacińska niepewna.

Nr w rękopisie: 82 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 241v

1Manifestacya Urodz. Trypolskiego Pod

2stolego Żyt. przeciwko Urodz. Paszkom [?] Pod

3czaszym Żyt. Mał. y Innym.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Julij Czternastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew

7skiey Mści Owruczu Przedemną Wawrzyncem Wa

8lewskim Lewkowskim [?] Namiestnikiem pro tunc Pod

9woiewództwa Grodzkim Generału Woiew. Kijowskie

10go y Xięgami niniejszymi Grodzkiemi Comparens

11pter Urodz. JmPan, Maciey Dedel [?] z T. Trypol

12ski Podstoli Żyt. widząc modos [?] ex Subiecto Huma

13no przeciwko oczewistey słuszności przez zawziętość Ludz

14ką nie kompassyą niemaiąca exquisitos w Przełożoney [?]

15Jeymści obwinioney przy niektorych godnych ysiła [?]

16mogący choc in Sacro Sancto Judicio y Każdego Prawa

17[reklamant:] y Słusznie

k. 221

1sszczęście zważaiącego, nie nieuważaiącey poradziu

2na Uszczerbek Fortuny cudzey niesłusznie tyl-

3ko malitiose etiam et conscientia remota w Grodzie

4Owruckim uczynioney wraz sine ulla concessi-

5one de lege ad Juramento bez naymnieyszey

6uwagi, bo obumbrato naturali Genio exponowa-

7wszy postrzegaiąc swoiey całości a chcąc succes-

8su Temporis in Foro competenti eorum licet si

9nullos rationibus de lege Justitia assumendis

10invalidare et promotoribus zguby cudzey sola

11matia remonstrare Soleniter primo przeciwko Wiel.

12Jchm. Pa Michałowi y Maryannie Rybczyńskiego [?]

13Państwom Podczaszym Zytto. Małł. Jako radę po-

14daiącym y do lege ut infra specificabitur koniecz-

15nie przymuszaiącey Potym Urodz. Jm. Pa Zofiey

16Diełkowskiego [?] Dominikowey Zberkowskiey [?] nie przy-

17stoynemi; Jako Proceß Jmci Pa Podczaszego Zyto-

18mir. testatur przed tymi Dziećmi badaiącey

19się y teraz recta dispositione niemaiącey za in-

20formacyą cudzo nienależytą Manifest niesłuszny

21mi napełniwszy dziećmi wraz z zeykonianiem

22przeciwko prawu Juramentu czyniącey niemniey

23WWm. JmPanom Romanowi Czopowskiemu [?] Pi-

24sarzowi grodzkiemu Owrucz. Namiestnikowi Wawrzyńcowi

25Zagurskiemu [?] przybytu JmPana Podczaszego Zytto

26zastępuiącemu oczasem tez susceptit Owrucka nie u-

27dziec zaczym decem in contrarium Legis z

28[reklamant:] krzyw.

k. 221v

1krzywdę wszystkich obywatelow całowi [?] moich

2postrzegaiących niemaiąc żadney Possessyi w

3Wdztwie tuteyszym trzymaiącemu Swiadczył

4y manifestował się unà cũ przmanifestatione

5oto Jz Jch Mość Panowie Podczaszowie Zytko [?]

6injuriando alios Jure natura do Fortuny Paw-

7ney należących, ponabywszy donacyi od Jey

8mci Pani Zborkowskiey [?] na Dobra wonczyzny [?]

9raszone a nie ktore y owsze żadnego Prawa do

10onych niemaiący denulitate ktory od Jmci

11manifestat Manifest intempore uczynionychcąc

12się omnibus modis etiã et per extrema przy

13tey że Donacyi a per consequens y Fortunie gra-

14si nabytey utrzymac się y oczne swoie protek-

15cye introwsienẽ [?] słusznego aktoratu od Jmci P.a

16Konstantego Trypolskiego [?] Podczaszego Wendyns.

17Swoie Stansye [?] przed tym na Sądy instytuowa-

18nego et per convictionẽ kontynuowanego daiąc

19tey z Jmci P.a Zborkowskiey doniesłuszych przysiąg

20y manifestacyi canere in culpatum przywodzą

21iakoż taż Jm P.a Zborkowska nmiey rozeznania

22swego maiąca rady y protekcyi wspomnionych

23Jchmw chcąc bez fundamentu należytego trzy-

24maiącesię Manifest Jakowsci pretensyi iesorze [?]

25do antecessora Mnifsti iakoby sięgaiącesię

26ktorych Jmść Manifestans przez tylo czasu

27ni od kogo ani tez ex transactionibus żadney

28[reklamant:] niemaiąc

k. 246

1niemaiąc zmianki niewiedział w Grodzie Ow-

2ruckim ex Solo super inductione JchmPana [?]

3niewiedząc co wtym manifescie wyrazono do Su-

4ccepty JmPana Zagurskiego podała y natymże Ter-

5minie zaprzaśniono [?] marne głowę Trunkim Pos-

6politym bez żadney refleksyi Jurando [?] in practica

7to modo novi Vrzatoribus [?] podeiąc do utrzyma-

8nia Swoiey Pieni [?] Sposob; Chociaż zobrazą Boską nie

9uważaiąc na persuazya rożnych Jchmw dekrety [?]

10przysięgi odwodzących na Trzy Tysiące Złotych

11za iakowe sie szkody ktorych nigdy sie niepokazało tylko

12cinerem ac favillam ex sepulchris ad responsione

13powołuiąc wykonała. JmćPan Namies-

14nik, ex antecessoribus suis wtymże Woiewodztwie zadzie-

15dzierzały [?], maiąc sobie iako dobrze Prawa Pltego

16Ile o Funkcyi Swoiey opisuiącego wiadomy y na-

17mnieyszey złey interpretacyi niepodaiącey. Hono-

18ry y Fortuny Szlacheckie in custodia powierzo-

19ne niewiedzieć quo motivo et qua Liedtia [?] JmćPa-

20Zagurskiego na usługę iedyney JmćPa Podcza-

21szych [?] zostaiącego powierzaiąc ciemnu [?] ad responsi-

22onem avertendo [?] Superi quo Casu Jako y teraz za

23niesłuszną attendencyą y przyięcia Juramentu

24wraz z manifesto ad acta non Sufficienti in suo

25loco alias na Susceptie zostaiącego a JmćPa Zagur-

26skiego niedawno w tuteyszym Woiewodztwie iako mogło

27iemu bydź znaiomy tak przybywszy niewidząc

28[reklamant:] Lemory [?]

k. 246v

1demumo [?] officij namiesnikowstwa smiał Titulum [?]

2ex mandato pana swego secundum velle exq[…] [?]

3iako rzecz iuz dawną o to umowiono aby płacić [nad wierszem: by]

4miał in calpator [?] effectuarctus [?] dla Urzędu ma-

5nifest wraz z Iuramentem od Jeymci Lebkowskiey [?]

6ad acta Prawa bynaymniey niewiedząc przyiąc

7y tym przyięciem [?] tum Legi et conscientiae tey

8ze podawaiącey inferri [?] Araty [?] o to wszystko ut

9[…] oraz denulitate [?] tak Donacyi swoiey [?] […]

10obwinionych quod comparentis Bona Zernaney [?]

11pomienionego manifestu y przysięgi niesłusznie w

12xięgi Ingrossowanych iterum iterumque manifestu

13y JPrt [?] manifestuiący officiei [?] ruiące [?] […]

14agere mento [?] meliorationem prosił o przyięcie

15do xiąg co y trzymał Maciey Trypolski [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

„pro tunc” – łac. „podówczas”; „Comparens personaliter” (skrót „pter”) – łac. „stawiwszy się osobiście”; „ex Subiecto Humano” – łac. „ze strony ludzkiej”; „exquisitos (modos)” – „wyszukane (sposoby)”; „in Sacro Sancto Judicio” – łac. „w świętym sądzie”; „Żyt.” – żytomierski; „Mał.” prawdopodobnie „Małego” lub skrót niepewny.

Fragment manifestacji (protestacji) przeciw Michałowi i Mariannie Rybczyńskim [?], podczaszym żytomierskim, oraz Zofii z Diełkowskich [?] Zberkowskiej [?], dotyczącej przysięgi (juramentu) złożonej w grodzie owruckim; tekst w kilku miejscach niepewny.

malitiose etiam et conscientia remota – złośliwie i z odsunięciem sumienia; sine ulla concessione de lege ad juramentum – bez żadnego dopuszczenia przez prawo do przysięgi; successu temporis in foro competenti – z biegiem czasu przed właściwym sądem; ut infra specificabitur – jak niżej zostanie wyszczególnione; soleniter – uroczyście.

Zytto. Małł. = żytomierskim małżonkom; Pa = Pana/Pani; WWm. JmPanom = Wielmożnym Ichmościom Panom.

Fragment manifestacji: una cum praemanifestatione – wraz z uprzednią manifestacją; injuriando alios – krzywdząc innych; omnibus modis etiam et per extrema – wszelkimi sposobami, nawet ostatecznymi; per consequens – w konsekwencji; per convictionem – przez przekonanie (dowód); canere in culpatum – (zapewne) wywodzić winę; ex transactionibus – z ugód; Mnifsti/Jmść Manifestans – manifestant; Wdztwo – województwo.

ex Solo super inductione – z samego wprowadzenia (do akt); cinerem ac favillam ex sepulchris – popiół i proch z grobów (tj. zmarłych) wzywając do odpowiedzi; ex antecessoribus suis – po swoich poprzednikach; in custodia – pod straż; quo motivo – z jakiego powodu; ad acta non sufficienti in suo loco – do akt w niewłaściwym miejscu; Pltego – Pospolitego; Susceptie – suscepcie (przyjmowaniu akt). Tekst manifestacji przeciw namiestnikowi grodzkiemu dotyczącej przysięgi i szkody na 3000 zł; czytanie wielu fragmentów niepewne.

Fragment końcowy manifestacji (w tym przyrzeczenia przyjęcia do akt); tekst w dużej mierze niepewny, pismo kursywne zniekształcone. „Legi et conscientiae” – prawu i sumieniu; „iterum iterumque” – raz po raz.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14lipca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Maciej Trypolski, podstoli żytomierski, zamanifestował się przeciwko Michałowi i Maryannie z Rybczyńskich [?], podczaszym żytomierskim, Zofii z Diełkowskich [?] Dominikowej Zberkowskiej [?] oraz Romanowi Czopowskiemu [?], pisarzowi grodzkiemu owruckiemu, i Wawrzyńcowi Zagurskiemu [?], namiestnikowi zastępującemu podczaszego. Zarzucił, że podczaszowie, nabywszy od Zborkowskiej [?] donację na dobra, do których nie mieli prawa, nakłonili ją, osobę pozbawioną rozeznania, do wniesienia w grodzie owruckim manifestu z pretensjami do przodka manifestanta oraz do złożenia bez podstawy prawnej przysięgi na 3000 złotych szkód, a Zagurski przyjął ten manifest i przysięgę do akt wbrew prawu. Manifestant protestował o nieważność donacji oraz wpisanego do ksiąg manifestu i przysięgi; podpisał Maciej Trypolski. Tekst w dużej części niepewny.

Nr w rękopisie: 83 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 246v

1Manifestacya simul cum obductione

2Przewielebney w Bogu Jeymci Pani

3Małachowskiey [?] Ihumenii Monastyra

4Owruckiego [?] y Kliru [?] przeciwko WJmPa Ster-

5kiewiczowi [?] Smoleńskiemu.

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Julij Czternastego Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

9Mci Owruczu przedemną Wawrzyncem Wałowskim [?]

10Lewkowskim [?] Namiesnikiem protunc Podwoiewodz.

11Grodz. Generału Woiewodz. Kijowsk. y xięgami

12[reklamant:] niey[…]

k. 247

1niey/szymi Grodzkimi Kijowskimi Comparens

2ptor Wielebna w Bogu Jey mość Pani Melentya

3Małachowska Ihumenia Monastyrow Korzeckiego

4y Klinieckiego Swym y całego zgromadzenia tychże

5Monastyrow Imieniem manifestowała się y protesto

6wała, przeciwko WJmP[an]u Tomaszowi Steckiemu Czesniko

7wi Smolenskiemu w ten sposob y o to. Iż Jmść obżałowa-

8ny nieuważaiąc na Prawa Ple[nis] ktore nomine oppri

9ment jubet zniecziwszy iakowas niechęc y zawzięton

10urosciwszy ku protestuiącym się, naprzod Podda

11nego Klinieckiego naywiększym Tymocha Tywonka-

12napadszy na Polu orzącego pobił konia z Broną

13odebrał y przez cały Dzien tym że koniem y Broną

14włoczyć kazał a potym powtornie Drugiego Podda

15nego na Imię Iwana Kuryana iadącego drogą do

16Krowelną zastąpiwszy bez żadney kazy tyem

17zbił y skaliczył razow siniech pozadawał y że no

18gi poprzebijał tak dalece Poddanych od takiego

19pobicia w robocie przy tak pilnym czasie letnim niema

20ły poniosł y poniesie uszczyrbek w gospodarstwie

21a co większa że obrażenia y perseweruiąc in giodam

22odio nawet drogę publiczną czyniąc na wzgardę

23Protestantom iako to Rownik do Wielednik idą

24cy umyslnie aby publica via przez Grunt Jmści

25obżałowanego Manifestantis przeprzeiezdżali ex odio

26la malitia pozarzucać kazał Jeszcze y dalsze na

27Poddanych Klinieckich iniuria ex salute diffi

28cien do czyni y czyniez nieprzestanie odgrozki aż

29[reklamant:] tyz

k. 247v

1tym despmissis omnibus manifestowawszy się mno-

2go się iubra [?] Comparens eadem iterum iterumq pro-

3testowała się. Et continenti Stanowszy oczewi-

4ście Woźny Generał Woiewództ Kijowsk Inny ch [?] opat-

5trzy Kondrat Zbrolewski [?] w moc prawdziwey Wier-

6ney y Skuteczney Relacyi Swoiey iawnie Usnie

7y dobrowolnie dla zapisania do Xiąg ninieyszych

8zeznał że on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedm-

9set Trzydziestego Czwartego Dnia Czternastego Julij

10na affektacyą y prawną Requizycią Przewie-

11lebney w Bogu Jeymci Panny Melenty [?] Mala-

12howskiey Ichumeni Monastyru Korzeckiego y

13Klineckiego [?] maiąc przy sobie strone Szlach tą Wia-

14ry godnych Ludzi Urodzonych Ichmościow Panow Ste-

15fana Staszkiewicza y Alexandra Kilinskiego [?] eo

16maioris ac evidentioris Testimonij gracia sibi ad-

17hibitos był w Dobrach Klinecym [?] gdzie będąc wi-

18dział y Urzędownie oglądał Uchwnie [?] tameyszy

19urodzonego Iwana Kuryana [?] razow kijowskich [?] ś [?]

20nich na rzecz Prawy, z puhley Pięc tudzież y nogę

21Prawą tak że z Siniakami y krwią opuchłą na lito [?]

22że chodzie niemoże co widziawszy y oglądawszy

23Szlachtę sobie przytomną oświadczył się y o tym

24Relacyą Wizyi przedemną urzędem uczynił y ze-

25znał prosząc wraz Jeymość Manifestantką ho-

26tobą [?] actis Connotari eey trimat [?] a Melentya

27Malahowska Ihumeni Manastyru Korzeckiego

28y Klineckiego mp + Kondrat Zbrolewski pisać

29nie umieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

„simul cum obductione” – wraz z obdukcją (oględzinami). Ihumenia – przełożona monasteru prawosławnego/unickiego. Owrucz – Owrucz, obw. żytomierski. „protunc” – ówczesny.

Manifestacja (protestacja) ihumeni monasterów korzeckiego i klinieckiego przeciw Tomaszowi Steckiemu, cześnikowi smoleńskiemu; początek aktu (tytuł, data, numer) na poprzedniej stronie. Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Prawa pl[enis] – prawa pospolite; nomine opprimere – nikogo uciskać; publica via – droga publiczna; ex odio et malitia – z nienawiści i złośliwości. Fragmenty łacińskie częściowo niepewne.

despmissis omnibus [?] – zapewne „praemissis omnibus” – „po wszystkich powyższych”; Comparens eadem iterum iterumque protestata est – stawająca ta sama raz po raz protestowała; Et continenti – i zaraz potem; eo maioris ac evidentioris Testimonii gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego i jaśniejszego świadectwa; actis connotari – zapisać do akt; mp – manu propria, własnoręcznie.

Ichumenia (ihumenia) – przełożona monasteru prawosławnego/unickiego; data wizji 14 VII 1734.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14lipca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wałowskim [?] Lewkowskim [?], Melentya Małachowska, ihumenia monasterów koreckiego i klinieckiego, w swoim i zgromadzenia imieniu zamanifestowała się przeciwko Tomaszowi Steckiemu, cześnikowi smoleńskiemu. Zarzuciła mu, że pobił poddanego klinieckiego Tymocha Tywonkę [?] orzącego na polu, odebrał mu konia z broną, następnie pobił i okaleczył poddanego Iwana Kuryana [?] jadącego drogą, a publiczną drogę z Równika do Wielednik umyślnie kazał zawalić, oraz nadal grozi poddanym. Tego samego dnia woźny generał Kondrat Zbrolewski [?] zeznał, że przy szlachcie Stefanie Staszkiewiczu i Aleksandrze Kilińskim [?] obejrzał w dobrach klinieckich pobitego Iwana Kuryana [?], mającego sińce od kijów i tak opuchniętą prawą nogę, że nie mógł chodzić. Podpisali ihumenia i woźny (krzyżykiem).

Nr w rękopisie: 84 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 248

1Manifestacy Wielebney w Bogu Jmci

2Pany Matachowskiey [?] Ihumenii Mo-

3nastyru Kerzeckiego [?] przeko WJmci

4Panu Tomaszowi Kaminskiemu y Jn-

5nym

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Julij Czternastego Dnia

8Na Vrzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

9skiey Mci Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Wa-

10lewskim Lewkowskim [?] Namiesnikiem Juratum [?]

11Podwoiewodz. Grodz. Generatu Woiewodz. Kijows.

12y Xięgami Niznieyszymi Grodz. Kijows. Comparens

13ptor [?] Przewielebna w Bogu Jeymość Panna Melentya [?]

14Matachowska [?] Ichumenia Monastyrow Kerzeckie-

15go [?] y Klineckiego [?], iak prętko dowiedzieć się mogła

16o zatoczonych [?] Kontraktach y Donacyach post fata

17WJmci Pa Wawrzyńca Kaminskiego Cześnika Laty-

18czows. na Dobra Matowczyznie [?] nastąpionych

19od VJmP.a Tomasza Kaminskiego WJmPanu

20Michałowi Skorzewskiemu [?] Podczaszego Trembowel.

21poczynionych tak zaraz Jnhaerendo Juribus Su-

22is na tez Dobra Części Matowszczyzny [?] Monastiro-

23wi Klineckiemu Servientibus tum quoque non nul-

24lis Manifestationibus Suorum y całego zgromadze-

25nia tych ze Monastirow Jmieniem przeciwko Po-

26mienionemu Jmci Panu Tomaszowi Kaminskie-

27mu y Jnnym se huc spectare tenentibus Świad-

28[reklamant:] czyła

k. 248v

1czyła y Manifestowała się in eum modum że Imc

2Pan Kamiński obżałowany wiedząc dobrze że

3w Dobrach Maleuszczyznie [?] Częsci ius to Iure do

4Monastyru Klineckiego należą których Ptio do

5brey przyiazni deklaracyi y świadczenia uprzed [?]

6nych terminach niegdy WImść P.a Stefan Ka-

7miński Cześnik Latyczewski [?] Regent Grodzki Winnic.

8używał arendy y papiery należące Częsci Malowery-

9znie służące dla informacyi sobie (ut asserebat)

10pobrał y do tych czas zawisła repetycyami tymi

11manifestantki ex protongatiwa [?] restytucyi deklara-

12cyami niczego oddane miał y uważywszy post de[…]

13da fata pomienionego Imci Pana Cześnika Latyczew.

14Rodzonego Swego Dobra Maloweryzne sine res-

15pectu Iurium Manifestantium WImść Pan Wiś-

16niowskiego Podczaszyc Trębowelskiego cum praeiudicio

17Fortuny zakonney et detrimento donare atque

18cedere y tak iure in competenti pomienione in alias

19transferre manibus Więc moderna Comparens wiedząc

20ex Commissis uszczuplenie Fortuny zakonney przez

21takowe Imci obżałowanego Intencyi niezgodney [?] abo

22wszystko manifestanie prosząc hanc manifestacio-

23nem Custodiae ameliorandae acti connotari Co y trzyma-

24ła Melentyna [?] Małachowski [?] Ihumenia Mona-

25styru Koreckiego y Klineckiego m.p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens – stawająca osobiście; post fata – po śmierci; inhaerendo iuribus suis – trzymając się swych praw; servientibus – służącym, przynależnym; tum quoque non nullis manifestationibus suorum – a także niektórymi wcześniejszymi manifestacjami swoimi; se huc spectare tenentibus – tym, których to dotyczy. Ihumenia (ihumenia, ihumenka) – przełożona monasteru prawosławnego/unickiego. Cześnik latyczowski – urzędnik ziemski ziemi latyczowskiej (woj. podolskie); podczaszy trembowelski – urzędnik ziemski powiatu trembowelskiego.

in eum modum – w ten sposób; ut asserebat – jak twierdził; sine respectu Iurium Manifestantium – bez względu na prawa manifestującej; cum praeiudicio … et detrimento – z uszczerbkiem i szkodą; donare atque cedere – darować i odstąpić; in alias transferre manibus – przenieść w inne ręce; moderna Comparens – obecnie stawająca; ex Commissis – na podstawie zleceń; hanc manifestationem … connotari – prosząc o zapisanie tej manifestacji do akt dla lepszego zabezpieczenia; Ihumenia – przełożona monasteru prawosławnego/unickiego; m.p. – manu propria.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14lipca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Melentya Matachowska [?] (w podpisie Małachowska), ihumenia monasterów koreckiego [?] i klinieckiego, w swoim i zgromadzenia imieniu zamanifestowała się przeciwko Tomaszowi Kamińskiemu i innym. Zarzuciła, że po śmierci Wawrzyńca Kamińskiego, cześnika latyczowskiego, Tomasz Kamiński zawarł kontrakty i donacje na dobra Matowszczyzna [?] (Maleuszczyzna [?]) na rzecz Michała Skorzewskiego [?], podczaszego (podczaszyca) trembowelskiego, choć część tych dóbr należy do monasteru klinieckiego; wcześniej Stefan Kamiński, cześnik latyczowski i regent grodzki winnicki, trzymał je w arendzie i zabrał dotyczące ich dokumenty, których nie zwrócił. Manifestantka zaprotestowała przeciw przeniesieniu dóbr w inne ręce ze szkodą majątku zakonnego.

Nr w rękopisie: 85 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 248v

1Relatia Arestu w Sprawie Imci

2Pana Wisniowskiego z Poddanych

3Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

4Miesiąca Julij Szostego Dnia

5[reklamant:] Na urzę.

k. 249

1Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego krolewskiey

2Mci Owruczu przedemną Wawrzyncem Walewskim

3Lewkowskim [?] Namiesnikiem protunc Podwoiewodzy

4Grodzkim Generału Woiewodz. Kijowskiego y Xięga-

5mi ninieyszymi Grodzkiemi Kijowskiemi Stanąwszy

6Oczewisto Woźny Generał Woiewodztwa Kijowskie-

7go y Jnnych Szlachetny Paweł Drzewiecki

8w ther prawdziwey wierney y Skuteczney Re-

9lacyi Swoiey iawnie ustnie y Dobrowolnie dla

10zapisania do Xiąg ninieyszych zeznał Jz en Ro-

11ku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Trzydziestego

12Czwartego Dnia Pierwszego Julij na affectacyą y

13prawną requizycyą Vrodzonego JmPana Don-

14tkiego [?] Wisniowskiemu [?] Czesnika Urskiego [?] Posses-

15sora Dobr Pełczy [?] części Bonarowo [?] maiąc przy

16sobie stronę Szlachtą ludzi Wiary godnych Vro-

17dzonych Ichmościow Panow Jerzego Czerskiego [?]

18Czesnika Pinskiego Klementego Niewmirzyckiego [?]

19y Michała Kurszewicza [?] pro maiori ac evidentio-

20ris testimonij Gratia Sibi adhibitos był w Do-

21brach Miasteczku Horeyńskie [?] Possessyi J.

22W. JmciPana Antoniego na Trypolu y Katerzy-

23nie Trypolskiego Podkomorzego Kijowskiego Trut-

24nimirowskiego [?] Wyszgrodzkiego etc Starosty pod leg[?]

25Tym gdzie będąc a zastawszy Ur. Urzędz.

26JmPana Marcina Brzeskiego [?] Gubernatora no-

27rzyńskiego [?] wiecz JmPodolanego [?] Rebrze-

28go na JmPani [?] Marentę [?] Zoną Dziemi

29[reklamant:] konm[?]

k. 249v

1z konmi Wołami et cum tota Domestica Supellec-

2tili z Dobr Ewondam [?] Miasteczka Pełczy [?] z Biegł-

3ę [?] y w dobrach wyz mianowanych Miasteczku

4Gorzynsku [?] bytem osiadłego w Tysiącu Grzywie

5Polsk Do sorprawy prawney do officium arestował

6y prawnie przyparzeył który to arest tenże Jmść

7Pan Pierski [?] Gubernator tameyszy imie Pana

8swego benevole przyiowszy pomienionego Podda-

9nego do sorprawy prawney do trzymac deklaro-

10wał atał pomieniony Woźny Szlachto sobie

11przytomną oswiadczywszy się stała tu przybyw-

12szy obyste swoią prawdziwą Relatią Arestu

13predemną Urzędem uczynił y zeznał prosząc

14ad acta connotari co y otrzymał tr. Paweł

15Drzewiecki Woźny ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

affectacya i requizycya – życzenie i prawne wezwanie strony; „pro maiori ac evidentioris testimonij Gratia Sibi adhibitos” (łac.) – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa. Data czynności woźnego: 1 VII 1734. Czytanie wielu nazwisk na tej stronie niepewne (staranne porównanie z dalszym ciągiem aktu konieczne).

cum tota Domestica Supellectili – z całym sprzętem domowym; ad acta connotari – zapisać do akt; ignarus Scribendi – nie umiejący pisać; Grzywie Polsk. – grzywien polskich.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6lipca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Paweł Drzewiecki zeznał w relacji, że 1 lipca 1734 r., na żądanie Wiśniowskiego [?], cześnika urskiego [?], posesora części dóbr Pełcza [?], w obecności szlachty Jerzego Czerskiego [?], cześnika pińskiego, Klemensa Niewmirzyckiego [?] i Michała Kurszewicza [?], był w miasteczku Horeyńsk/Gorzynsk [?], w posiadaniu Antoniego Trypolskiego, podkomorzego kijowskiego. Zastawszy tam gubernatora Marcina Brzeskiego [?], zaaresztował pod zakładem 1000 grzywien polskich poddanego, który zbiegł z miasteczka Pełcza [?] z żoną, końmi, wołami i całym sprzętem domowym i tam osiadł; gubernator w imieniu pana przyjął areszt i zobowiązał się stawić poddanego do rozprawy. Woźny podpisał krzyżykiem; wiele nazw niepewnych.

Nr w rękopisie: 86 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 249v

1Manifestacya Wiell. Jchmościow

2Panow Liplanskich Łowczych

3Latyczewskich Małż przeciwko Wiell.

4JmciPanu Tyszkiewiczowi [?] Podstole-

5mu Zytomirskiemu y Jnnym:

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Julij Dwudziestego Czwartego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolew-

9skiey Mści Owruczu predemną Wawrzyncem Wa-

10lewskim [?] Lewkowskim Namiesnikiem protunc Pod-

11woiewodztwa Grodzkim Generału Woiewodey Kijow-

k. 250

1y Xięgami ninieyszymi Grodzkimi Kijowskimi

2Comparens persona[?] Wielm. JchMość Panowie Jerzy

3na Liplanach y Maryanna z Trypolskich Liplan-

4scy Lewczowie[?] Łatyczewscy[?] Małżonk. Dobr Wsi Boh-

5danowczyzny cum attinentiis dziedzice quam pri-

6mum acta praesentia adire mogli, tak zaraz przeciw

7ko Wielm. JmciPanu Maciejowi z Trypolskiemu Podsto-

8lemu Zytom. armata manu z rożnemi ludźmi y ko-

9zakami consulto et deliberato animo naiechawszy grunt[?]

10towny[?] Wsi Bohdanowczyzny Siedliska Thamecznal[?]

11który[?] y Szkody[?] y inszych ambitnieyszy[?] do Dobr Boh-

12danowczyzny należących ex antecessoribus manifestantium

13videlicet patris avi et patribus[?] ad hesce tempus in

14pacifica sine omni quacunque controversia posses-

15sione a quopiam existentis przysposobieniemu roz-

16ne opperacyą czyniącemu uti domino ac infrascrip-

17tas violentias motori tudzież Vrodz. quorum

18cunque nominum et cognominum Poguckiego[?] Bara-

19nowskiemu Kaminskiemu y inny[?] Podstaro-

20scim y czeladzi, niemniey też poddanych Tedoro-

21wi Mołkowi quorumcunque nominum Iwanowi Ko-

22wi[?] [...] Iwanowi[?]

23rolenkowi, Woytowi Wsi Laskow[?] Andruskowi Szy-

24rolenkowi[?], Michałowi Kondratyenkowi Hryczen-

25kowi, Haraskowi, Kuźmie Korolenkowi Harasko-

26wi Demianenkowi Łukianowemu Synowi Wa-

27silowi Jaczenkowi Petrowi Syrozenkowi y

28innym quorum instinctu et Suggestione

29[reklamant:] infra

k. 250v

1infra nominata patrata sunt scelera et statu

2itio illor in quovis Judicio et Offo omnino exprebur [?]

3de nominibus et cognominibus samemuz JmPanu ob-

4winionemu lepiey wiadomym y swiadomym in

5ulteriori Juris gradu et praxi zapowrzięciu [?] lep-

6szey onych wiadomosci Specificowanym Pod-

7starosciom czeladzi, poddanym rozkaz Pana Swe-

8go pełniącym do osob Szesciudziesiąt zrożnym o-

9rężem Rusznicami, Muszkietami, Spisami, Drą-

10gami, siekierami, zgromadzonym, providendo

11omni futuræ Bonorum Suorum Substantiæ

12indemnitati honoris Salutis vitæque Securita-

13ti et integritati solennissime et magnanimo cum

14dolore przez Urzędem ninieyszym Skarzący swiad-

15cząc protestuie y manifestuie się oto JzJmsc

16obwiniony przeciwko wszelkiemu prawu pos-

17tępuiąc nieuważaiąc na ryger prawa, unim [?]

18de Invasoribus Substantiæ nobilitaris Suro-

19wie opisany niemaiąc animadwersyi na Wypot-

20pioną [?] przez siebie niedawny innemi [?] Laudem pu-

21blicum Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Trzy-

22ciego [?] Die Tricesima Octava [?] Martij w Zytom: przy-

23sięgę ktora obwiązała kożdego aby nad dobro

24pospolite nie uważaiąc na żadne prywaty ubrzy-

25mywał [?] będąc inviolabilitati [?] et conquitati [?] Wsi Suo-

26iey Laskow protestuiącego Wsi Bohdanowczy-

27zna cum attinentijs [?] Lubo by miał, qua Dignitari-

28us Woiewodztwa Kijowskiego y Innych pomnieyszych Szlach-

29[reklamant:] dyciach [?]

k. 251

1dycyi dobry prawem przykład y amicabili z Pro-

2testuiącemi qua par est certowac modo esse af-

3fectu, to Jmść Obżałowany daiąc motiva całą

4sferą w tym kraiu do złego oconie trudno rozne

5seditiones violenta iura vicinitatis, czynił tak

6sami przez się iakoteż y poddanych przysposobio-

7nych y fomentowanych Sibi omni praetextu

8Causa iure et interesse nihil quidquam Kościoło

9manifestibus habendo niekontentuiący dawnie-

10yszemi Szkodami, krzywdami, przeszkodami, Wiolen-

11cyami, oppressyami, dysgustami, kontemptami

12pustoszeniem, Lasu, odięciem Jezowy [?] u suspowanie [?]

13niesłusznym gruntow, y Sianożęci gwałtownym

14przywłaszczeniem, brzegu niedopuszczeniem do młyna,

15zabieraniem się na Manczu [?] Siedlisku Protestantium

16Sian, nasyłaniem częstokrotnym roznych osob y kol-

17ligatow swoich na Dobra manifestantium in Dies et

18momenta czynionemi iawnemi nazdrowie ma-

19nifestantium y poddanych odpowiedziami diffida-

20cyami y one ad effectum przywodząc naprzod pod-

21danych swich w Czernihowcach [?] będących na-

22zbicie y zabicie Dziadkow [?] poddanych manifestanti

23um ut supponitur informował ktorzy ex plenudo man-

24data Jmci Obwinionego ledwie nie zabili iednak zbi-

25li, skaleczyli, potym subsequenti tempore pod-

26dani Jmci Obwinionego Szumeyka [?] Poddanego

27manifestantium we młynie uraz do manifestantów na-

28czeym nihil sibi rei wiązali, bili, męczyli,

29[reklamant:] wiązali

k. 251v

1urzgali się zwierzanego całą noc trzymali y sie[?]

2wieczystego paseli. na ostatek gdy manifes-

3tantes uważywszy znaczną krzywdę, swoią że pod-

4dani Jmci obwinionego tamtych[?] puszczę pusto-

5szą, Grunta, y Panozzei[?] zachodzą drzewa bar-

6tne cherlą[?] a niebartne psuią na budynek, spo-

7sobne ayuoza[?] buduią y funduią się. Antces-

8sores zaś protestantium Iako y sami protestan-

9tes gdy toiest et multoties z przerzonych podda-

10nych requirebant sprawiedliwości ullatenus oney

11administrare nichiat[?] et serio recusabat, owszem

12tymże poddanym favendo et concitando na dal-

13szą ruinę oppressyą y desolacyą Poddanych

14Dobr protestantium Bohdanowczyzny, eosdem attien-

15tis[?] ferme in Dies et horas instruit, informat,

16iniungit fomentat et Subministrat. Iakoż

17tam tempore non pridem preterito zebrawszy

18animato[?] Ludzi modo guerrico a prawie hostili

19podiechawszy pod wieś Bohdanowczyznę cały

20Dzień czyhaiąc na Zdrowie manifestanta a nie

21mogąc iram Suam effectuare Pastucha Hro-

22dy[?] Bohdanowskiey y Poddanego Bohdanow-

23skiego Drogą trzedą[?] do wsi Pędzących[?] nil si-

24bi adversi sperantes in noctu[?] w kilku dziesiąt bu-

25dzy[?] obskoczywszy y onych połapawszy zbić

26z kalieczyć y dalekie[?] co żywych na miejscu zosta-

27wić kazał minando et mortalia proferendo

28[reklamant:] coram[?]

k. 252

1coram varijs ze Panu Ich to bedzie wszystkich

2Bohdanowskich Chłopow wywieszać każe co sły

3szac Bohdaniki Bohdanowczy y z własnych

4chałup ruszyc się Siana kosic, zboz zbierać oba

5wiaią się, z ustawicznym rozeyściem się Owrucza-

6nie, a Poddani Jmci obwinionego wszystkie

7Łaki Sianozęci y Dąbrowy Bohdanowskie vio-

8violento modo skosili kopy Siana przez Pod

9danych Bohdanowskich pozabierali Grunta

10Manifestantium zorali, miedzy y znaki granieczne

11z roskazu Jmci obwinionego porozkopywali y po

12psowali. Sam zas Jmc obwiniony ustawicz

13nie ieżdżąc po Gruntach polach Sianożęciach

14Lasach Dąbrowach y Dobrach Manifestantów

15niużyiie quasi Urzędu Podkomorskiego depen

16duiącym sam sobie przysposobionem y Pod

17danemi swemi, sine omni constitutione Grani

18cz iakowas przeciwko prawu sine Lege et Rege

19a sprawie absolute dominando znaki wyrzynać

20bić z na drzewach czynić każe zboza przez Ma

21nifestantów posiane zatyka Grunta, Sianożęci, Dą

22browy, y wszelkie pożytki niemaiąc in mini

23ma causas Manifestos Citatos adatos vel inrotulan

24tos innodatos, aut convictos violentissima sobie

25przywłaszcza po granicach, Szlakach, y Drogach

26omni vario armorum genere aby Jmci obwinio

27nego poddani stali, stwil [?], cum ea inhibitione,

28[reklamant:] […]

k. 252v

1iz ieżeli ktorykolwiek Poddany Bohdanowski [?]

2za odwiedzena przezemnie granice albo dosiana

3połozonych [?] y zboz przez siebie zasianych in

4terespowac [?] bedzie natymze meyscu powiesic,

5wostatku y samego Mffta zabic. Przez ktory swoy

6prawu słusznosci y Sprawiedliwosci przeciwny

7y niemalerytny [?] postepek Jmosc obwiniony pra

8wo pospolite naruszył w Winysztim [?] swoim

9opisane popadł na osobe y Dobra Swoie zaw

10ziął y zaciągnął, Mfftow do szkod na Trzy

11Tysiące Dwo Pełłł [?] expens prawnych przywiodł

12y przyprawił. A zatym Mfftes zabione pre

13missorum omnium iterum iterumq[ue] Mani

14festantur et Protestantur offerendo se Dum [?]

15Jnculpato hanc injuriam jure vindicato

16res et refusionem damnor[um] in omni Judi

17cio et officio omnino Vrgere velle Salva

18montem [?] Meliorationem tam into quam

19minima Ejus parte accretione vel diminu

20tione seu per Citationes edendas occas

21sione hanc brevem actis presentibus [?] commo

22tari presili [?] coy otrzymali Jerzy Lipplan

23ski mp Maryanna Lypplanska mppria

24Presenta wraz z takso[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifestacya – oświadczenie protestacyjne; protunc – ówczesnym; Małż. – małżonków; Wiell. – Wielmożnych; Owrucz – miasto w obw. żytomierskim (Ukraina).

Fragment manifestu (protestacji) małżonków Liplańskich przeciw Maciejowi Trypolskiemu, podstolemu żytomierskiemu, o zbrojny najazd na grunty wsi Bohdanowczyzna. Łac.: comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; cum attinentiis – z przyległościami; quam primum acta praesentia adire mogli – skoro tylko mogli przystąpić do akt niniejszych; consulto et deliberato animo – z rozmysłem i z premedytacją; ex antecessoribus manifestantium videlicet patris avi et patribus ad hesce tempus in pacifica sine omni quacunque controversia possessione – od przodków manifestujących, mianowicie ojca, dziada i ojców, aż do tych czasów w spokojnym posiadaniu bez żadnego sporu; uti domino ac infrascriptas violentias motori – jako panu i sprawcy niżej opisanych gwałtów; quorumcunque nominum et cognominum – jakichkolwiek imion i nazwisk; quorum instinctu et suggestione – za których podszeptem i namową. Wiele imion poddanych odczytano niepewnie.

infra nominata patrata sunt scelera – „niżej wymienione zbrodnie zostały popełnione”; providendo omni futurae bonorum suorum substantiae indemnitati, honoris, salutis vitaeque securitati et integritati solennissime et magnanimo cum dolore – „zabezpieczając na przyszłość nienaruszalność całego majątku swych dóbr, bezpieczeństwo i całość czci, zdrowia i życia, najuroczyściej i z wielkim bólem”; de invasoribus substantiae nobilitaris – konstytucja o najeźdźcach majątku szlacheckiego; cum attinentiis – z przynależnościami; qua dignitarius – jako dygnitarz. Data przysięgi (Die Tricesima Octava Martij) wydaje się błędna lub odczytana niepewnie – zapewne „tricesima prima” lub inna.

Fragment manifestacji (protestacji) przeciw sąsiadowi; łac.: „amicabili … qua par est” – polubownie, jak należy; „sibi omni praetextu, causa, iure et interesse nihil quidquam … habendo” – nie mając żadnego tytułu, powodu, prawa ani interesu; „in dies et momenta” – codziennie i co chwila; „ex plenudo [plenitudine] mandata” – z pełnego rozkazu; „subsequenti tempore” – w następnym czasie; „nihil sibi rei” – w niczym niewinnego; „seditiones, violenta iura vicinitatis” – zamieszki, gwałtowne naruszenia praw sąsiedzkich.

Odczyty nazw „Czernihowcach”, „Manczu”, „Szumeyka”, „Dziadkow” niepewne.

multoties – wielokrotnie; ullatenus – bynajmniej, w żaden sposób; serio recusabat – stanowczo odmawiał; favendo et concitando – sprzyjając i podburzając; eosdem … instruit, informat, iniungit, fomentat et subministrat – tychże niemal na dni i godziny poucza, informuje, nakazuje, podżega i wspiera; tempore non pridem preterito – niedawno; modo guerrico a prawie hostili – sposobem wojennym, prawie nieprzyjacielskim; iram suam effectuare – wywrzeć swego gniewu; nil sibi adversi sperantes – niczego złego się nie spodziewających; minando et mortalia proferendo – grożąc i wypowiadając słowa śmiertelne. Tekst jest fragmentem manifestacji o krzywdy poddanych dóbr Bohdanowczyzna.

coram variis – wobec różnych (osób); violento modo – gwałtownym sposobem; Manifestantium/Manifestantów – manifestujących (strony wnoszącej manifest); sine omni constitutione – bez żadnego ustanowienia (granic); sine Lege et Rege – bez prawa i króla; absolute dominando – panując samowładnie; niemaiąc in minima causas – nie mając w najmniejszym stopniu przyczyn; Manifestos Citatos … inrotulatos innodatos aut convictos – (ich) zamanifestowanych, pozwanych, wpisanych do rejestru, obwiązanych (wyrokiem) albo przekonanych; omni vario armorum genere – wszelkim rodzajem broni; cum ea inhibitione – z tym zakazem.

Bohdanowscy chłopi – poddani wsi Bohdanówka [?] (pow. owrucki?), sporna z obwinionym; tekst jest częścią manifestacji o gwałty graniczne.

Fragment łaciński: „iterum iterumque manifestantur et protestantur, offerendo se contra inculpatum hanc iniuriam iure vindicatores et refusionem damnorum in omni iudicio et officio omnino urgere velle, salva meliorationis… tam in toto quam minima eius parte accretione vel diminutione seu per citationes edendas occasione… actis praesentibus [manifestationem] commendari petiverunt” – raz po raz manifestują się i protestują, deklarując, że będą tej krzywdy dochodzić prawem i domagać się zwrotu szkód w każdym sądzie i urzędzie, z zastrzeżeniem prawa poprawienia (manifestu) w całości lub części, przez dodanie lub ujęcie, albo przez pozwy, i prosili o wpisanie do akt; „Mfftów” – manifestantów; „mp”, „mppria” – manu propria (ręką własną).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24lipca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim, Jerzy i Maryanna z Trypolskich Liplańscy, łowczowie latyczowscy, małżonkowie, dziedzice wsi Bohdanowczyzna z przyległościami, zamanifestowali się przeciwko Maciejowi Trypolskiemu, podstolemu żytomierskiemu, jego podstarościm Poguckiemu [?], Baranowskiemu i Kamińskiemu, czeladzi oraz wymienionym z imienia poddanym, m.in. wójtowi wsi Laski [?]. Zarzucili, że obwiniony, łamiąc złożoną w Żytomierzu w marcu 1733 r. przysięgę na laudum, z około 60 uzbrojonymi ludźmi i kozakami najechał grunty i siedlisko Bohdanowczyzny, od pokoleń w spokojnym posiadaniu ich przodków, a jego poddani pobili poddanych manifestantów, więzili i męczyli poddanego Szumeykę [?] we młynie, pustoszyli puszczę i barcie, skosili łąki, zaorali grunty i rozkopali kopce graniczne. Obwiniony miał też przez cały dzień czyhać zbrojnie na życie manifestanta, kazać pobić pastucha i poddanego bohdanowskiego, wycinać własne znaki graniczne i grozić powieszeniem poddanych oraz zabiciem manifestanta. Manifestanci podali szkody na 3000 złotych i zapowiedzieli dochodzenie ich w sądzie; podpisali Jerzy i Maryanna Liplańscy.

Nr w rękopisie: 87 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 253

1Prezenta wraz taxo

2przez Urodzonego Jmci

3Wisniewskiego iest Uczy

4[skreślone: …]na. Koni

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Julij Dwudziestego Czwartego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Kro

8lewskiey Mci Owruczu przedemną Wawrzyn

9cem Walewskim Lewkowskim [?] Namiesnikiem

10protunc Podwoiewodztwa Grodzkim Gene

11ralu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami

12nineyszymi Grodzkimi Kijowskimi Compa

13rens personaliter Urodz. Jmć Pan Antoni Wisniew

14ski Possessor dobr Peczy [?] Jgio [?] manifestatione

15na Urzędzie nineyszym Koni Dwoie z Wozem dra

16bieniastym y żelaza Lemesz [?] Piętnascie exratione

17rożnych Violencyi przez Ludzi JW. JmPana Trypol

18skiego Podkome Kijowskiego Comparenty pocży

19nionych na Gruncie Pełżanskim [?] u niewiernego Jo

20sia Pluba [?] Mieszczanina y obywatela Horzynskiego [?]

21wziętych prezentował y taxe onych prosił et ad

22Ja Urząd annuendo affectatin [skreślone: …] affecta

23tis Woźnego Szlachetnego Macieia Witkowskiego [?] ad

k. 253v

1taxandam przydałem ktory In praesentia Urodz

2Ichmw Panow Wawrzynca Zagurskiego [?] y Mikołaia

3Lipinskiego eo maioris attestationis Testimoni Gratie

4sibi adhibitos pomienione konie Iednego Dereszowate-

5go Młodego ur Złło Dwudziestu Pięciu a Drugiego Szpa-

6kowatego Starego ur Złło Dwudziestu tudziesz Woz z kołami

7Bugsowanemi [?] sadzanemi [?], Chomontem y Duha ur Złło

8Trzy a pomienione wołu [?] kozda Sztuka po Groszy pięciu

9otaxował połtorzy taxie [?] tez konie Woz z Chomontem y Że-

10laza idem Comparens ex Registro officii retro desiebieny [?]

11oczywiszy [?] zuyrzorenia [?] Urze [?] uniczyszy [?] kwituiaczy prosił

12hoc totum actis connotari eo ystrzymał Antoni Wiśniew-

13ski [skreślone: …]

Objaśnienia i tłumaczenia

Prezenta – okazanie w urzędzie zajętych rzeczy (tu dwóch koni z wozem drabiniastym i 15 lemieszy) w celu ich oszacowania (taxa).

„Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania; „ex ratione” – z powodu.

Trypolski – podkomorzy kijowski, którego ludzie mieli dopuścić się gwałtów (violentiae).

in praesentia – w obecności; eo maioris attestationis testimonii gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego poświadczenia; idem comparens ex registro officii – tenże stawający z rejestru urzędu; hoc totum actis connotari – aby to wszystko do akt zapisać; Złł. – złotych polskich. Fragment końcowy relacji woźnego o otaksowaniu koni, wozu i wołów.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24lipca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Antoni Wiśniewski, posesor dóbr Pełcza [?], okazał dwa konie z wozem drabiniastym i 15 lemieszy żelaznych, zabrane na gruncie pełczańskim [?] u Żyda Josia Pluba [?], mieszczanina horzyńskiego [?], w związku z gwałtami wyrządzonymi mu przez ludzi Trypolskiego, podkomorzego kijowskiego. Na jego prośbę woźny Maciej Witkowski [?] w obecności Wawrzyńca Zagurskiego [?] i Mikołaja Lipińskiego otaksował młodego konia dereszowatego na 25 złotych, starego szpakowatego na 20 złotych, wóz z chomątem i duhą na 3 złote, a każdą sztukę żelaza [?] po 5 groszy, po czym Wiśniewski odebrał rzeczy z urzędu i pokwitował.

Nr w rękopisie: 88 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 253v

1Manifestacya Urodz JmPana Kamin-

2skiego prze Urodz Panu Kaminskiemu

3Bratu swemu Rodzonemu y Innym

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Iulij Dwudziestego [?] Siodmego [?] Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieściego Krolewskiey mci

7Owruczu przedemną Wawrzyncem Walewskim Lew-ko-

8skim [?] Namiesnikiem pro tunc Podwoiewodey Grodz.

9Generału Woiewodz. Kijowsk. y Xięgami Nieyszymi

10Grodz. Kijowsk. Comparens persсовaliter Urodzony JmPan

11Teodor Kaminski Brat Rodzony przez Hay-

12damakow ucwsi [?] kozatynie [?] tyransko zabitego Wiel. JmPana

13[reklamant:] Stefana

k. 254

1Stefana Kaminskiego swiętey [?] Pamięci pozostałych

2sierot toiest Urodz. Ignacego y Maryanny Sy-

3na y Corki tegoż JmPana swiętey [?] Pamięci y zey [?] Za

4takoż swiętey Pamięci Smierci [?] zeszłey JmPaniey An-

5niny [?] Pieczanko [?] z Pledzowych [?]; Stryi rodzony

6seu nomine eorundem pupillorum widząc nie

7wypowiedzianą pomienionych Sierot krzywdę

8mentem Legum colendo przeciwko Urodz. JmPanu

9Tomaszowi Kaminskiemu Bratu swemu Ro-

10dzonemu Starszemu lesivam [?] tutoriam gerenti

11tudziesz Wiel. JmPanu Michałowi Brzeniow-

12skiemu [?] Podczaszemu Trzebowel. [?] Sędziemu

13Grodz. Zyto. narusznie [?] Fortuny Sierocińskiey [?]

14godzącemu Plenti [?] coram officio swiadczy y

15manifestuie się w ten niżey opisany sposob.

16Iż JmPan Tomasz Kamiński nie pamiętaiąc

17na Prawo Boskie y pospolite ut memini animi

18ne inferatur Iniuria zagradzaiące, ale iako pręd-

19ko przez rzeczy Haydamackie na krew Szlachecką

20zawsze osobliwie w Krainie rozpostrzenione pomie-

21nieni Urodz. Ich Mość Panowie Stefan y Anto-

22nina Pliszczanka [?] Kaminscy swiętey Pamięci martwo [?]

23gravi martyrio Termin życia swego zakonczyli

24tak zaraz zadanie sobie znać od Comparenta

25do wsi Koziatyta [?] przybiwszy wszytkie rzeczy

26[reklamant:] rucho-

k. 254v

1ruchome cokolwiek tam znaydowac się mogło posabie-

2rał, Dobra we swoie odebrał possessyą, protestan-

3ta nido czego niedopusciwszy, ani zawiadomienie

4przynaymniey podziełu dawszy, Dzieci Sieroty po-

5zostałe in tutelam sui wziawszy, e constanti post-

6habita severa Legis fronte, tak ruchome iako

7y leżące Fortuny in lubrico Fundamento dis-

8pardere zaczoł, iakoż poiechawszy w trzysy [?] wo-

9iewod. [?] Powiat Dobra Małowerzyzne Iure haeredi-

10tario przez zeszłego Wiel. Stefana Kaminskiego na-

11byte, pomienionym Sierotom naturaliter nale-

12żące, Wiecznemi czasy Wiel. JmciPanu Micha-

13łowi Szczeniewskiemu [?] Podczaszemu Trzebol. [?]

14praecedente novo Kontraktu przedał, y Za-

15pis Donacionis Anno praesenti Die Decima Se-

16cunda Julij w Grodzie Kijows. subrepticie

17sam Comparendo vim Legi Inferendo nomine

18pupillorum zeznał, y Fortunę cudzą dispensante

19audacie alienavit, deinde y dzieci tam ze wsią Ma-

20łowerzyzne już ustąpiwszy komu inszemu Pos-

21sessyi sine victu et amictu tam quam in deser-

22to bez dozoru in iuvenili aetate zostawiwszy,

23sam z żoną swoią do wsi Bołaczowa [?] poiechaw-

24szy, we Dworze tegoż zeszłego Jmci Stefana

25na Kaminskiego osiadszy, y z Sziatyn [?] Dobra

26onegoż manutenendo pożytki wszytkie y in-

27traty bierze in suum commodum obraca a Wiel.

28[reklamant:] Jmści

k. 255

1JmPan Pan Szczesniowski wymogszy in rem sui

2Donacyą y Pieniędzy nie niedawszy sam się

3ewiktorem być nazywa, y dzieci sirot za ich w-

4łasną Fortunę prowidować niechce bo wszyst-

5kie zboża et quae quae reperiri pote-

6rant mobile z Majętności z wsi Kołakowa [?]

7pozawozić kazał a tam desertam zostawił rabi-

8am aczby prężnieyszą [?] tych sirot mogła supers-

9vi viti privatio co wszystko Modernus Compa-

10rens ponderose considerando a nay bardziey nie

11widząc ad responsionem Sufficientia Zelo Cogna-

12ti Sanguinis succensus dla miłości Bożkiey po-

13mienione sieroty iako Stryi Rodzony do siebie za-

14brał y onee iuxta exigentiam proinde oraz tueri

15insuper eorum de Ewikcyą debilita et invaledi-

16tate pomienioney Donacyi possessyi kontrak-

17tow y wszelakich generaliter tranzakcyi mię-

18dzy Urodz. JmPanem Tomaszem Kaminskim zmarłym

19y JmPanem Michałem Szczesniowskim Podczym [?] Trzebul [?]

20respectu bonorum Pupillorum nastąpionych mocą

21prawa pospolitego pomienionych nec non ratione

22eminendum [?] Omissiorum iterum iterumque Swiadczę

23y Protestuię się Salvis meliorationibus de iure

24competenti zostawił y prosił tey Supplikę do

25akt przyięcie co y otrzymał Teodor Kaminskim [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

comparens personaliter – stawając osobiście; pro tunc – podówczas; Podwoiewodey Grodz. – podwojewództwa grodzkiego; hajdamacy – zbrojni powstańcy/rozbójnicy na Ukrainie (rok 1734). Dzień daty niepewny.

seu nomine eorundem pupillorum – albo w imieniu tychże pupilów; mentem legum colendo – szanując ducha praw; lesivam tutoriam gerenti – sprawującemu krzywdzącą opiekę; coram officio – przed urzędem; ut memini animi ne inferatur iniuria – (formuła) by nie wyrządzano krzywdy; gravi martyrio – ciężką męczeńską śmiercią; Haydamackie – napady hajdamaków.

Łacina: in tutelam sui – pod swoją opiekę; constanti posthabita severa legis fronte – lekceważąc surowe brzmienie prawa; in lubrico fundamento dispardere (dissipare) – trwonić na chwiejnej podstawie; Iure haereditario – prawem dziedzicznym; naturaliter – z natury (prawa); praecedente novo Kontraktu – po zawarciu nowego kontraktu; Donacionis Anno praesenti Die Decima Secunda Julij – darowizny w roku bieżącym dnia 12 lipca; subrepticie – podstępnie; vim Legi inferendo nomine pupillorum – gwałcąc prawo w imieniu małoletnich; dispensante audacie alienavit – zuchwale zbył; sine victu et amictu tamquam in deserto – bez wyżywienia i odzienia jak na pustyni; in iuvenili aetate – w młodym wieku; manutenendo – utrzymując; in suum commodum – na swoją korzyść. Wiel. = Wielmożny; Podczaszy Trzebol. – odczyt niepewny.

in rem sui – na swoją korzyść; et quae reperiri poterant mobilia – i jakie ruchomości można było znaleźć; desertam – opuszczoną (majętność); Modernus Comparens ponderose considerando – obecny stawający poważnie rozważając; Zelo Cognati Sanguinis succensus – rozpalony gorliwością pokrewieństwa krwi; iuxta exigentiam – według potrzeby; de Ewikcyą debilitate et invaliditate – o słabości i nieważności ewikcji; respectu bonorum Pupillorum – co do dóbr pupilów (sierot); Salvis meliorationibus de iure competenti – z zastrzeżeniem prawnie przysługujących poprawek; ewiktor – gwarant (zabezpieczający) ewikcji.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

27[?] lipca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Teodor Kamiński, stryj i opiekun Ignacego i Maryanny, sierot po Stefanie Kamińskim, okrutnie zabitym przez hajdamaków we wsi Koziatyn [?], i jego zmarłej żonie Antoninie z Pliszczanków [?], zamanifestował się w ich imieniu przeciwko swemu starszemu bratu Tomaszowi Kamińskiemu, sprawującemu krzywdzącą opiekę, oraz Michałowi Szczeniowskiemu [?], podczaszemu trembowelskiemu i sędziemu grodzkiemu żytomierskiemu. Zarzucił, że Tomasz zaraz po śmierci brata zabrał ruchomości z Koziatyna [?], objął dobra bez działu, a dobra Małowerzyzna [?] nabyte przez Stefana sprzedał wieczyście Szczeniowskiemu, zeznając podstępnie w imieniu sierot zapis donacji 12 lipca 1734 r. w grodzie kijowskim; dzieci pozostawił bez opieki i utrzymania, a sam osiadł we dworze zmarłego w Bołaczowie [?] i pobiera dochody. Szczeniowski, nie zapłaciwszy pieniędzy, kazał wywieźć zboża i ruchomości z Kołakowa [?]; manifestant wziął sieroty do siebie i protestował o nieważność donacji, kontraktów i wszelkich transakcji między Tomaszem Kamińskim a Szczeniowskim dotyczących dóbr pupilów.

Nr w rękopisie: 89 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 255v

1Manifestacya Urodzonych IchPanow

2Kaminskich przeciwko Urodzonemu

3Ich Kaminskim małż. y Innym

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziesto Czwartego

5Miesiąca July Dwudziestego o Siodmego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew

7skiey mci Owruczu przedemną Wawrzy

8cem Walewskim Lewkowskim [?] Namiesnikie

9protunc Podwoiewodztwa Grodzkim Gene

10ratu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami

11ninieyszymi Grodzkimi Kijowskimi Compa

12rens personaliter Urodzony Imość Pan Theodor Kamin

13ski Swym y Urodz. Ignacego y Maryanny Ka

14minskich Syna y Corki przez Haydamakow

15zabitego Urodz. Jm. Pa Stefana Kaminskiego

16Cześnika Latiezewa [?] in tutella sui zostaiącego Imie

17niem Przeciwko Urodz. Ichm. Pa Tomaszowi Bratu

18swemu starszemu y Annie Kaminskim Małż.

19tudziez Wielm. Ichm. Panom Michałowi y Annie

20Pasławskiego [?] Szczeniowskim [?] Podczaszemu Trzebow. [?]

21Sędziom Grodz. Zytto. małż. y Innym Delato

22rom dosyć kilkudziesiąt cum vario armor.

23genere ad infra scripta invasione przyspo-

24[reklamant:] sobionym

k. 256

1sobioney y roskaz pryncypałow swoich osobli-

2wie hoc in terstitio turbido propagando ubi

3Woiewodztwo nefanda pełniącey de nominibus et co-

4gnominibus Samym że Jchm lepiey wiadomym

5y znaiomym quorum Statuitio przed sąd dla uska-