Akty 201–240

Nr w rękopisie: 92 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 258v

1Prozba [?] Pieniedzy [?] mie […]

2Lesnickich [?] Starostow Zystuna [?]

3cum Quietatione.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Iulij Trzydziestego Pierwszego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzk. w Mieście Jego Krolewskiey

7Mci Owruczu przedemną Wawrzyńcem Wałew-

8skim Lewkowskim Namiestnikiem probuno Pod-

9[reklamant:] woiewodstwa

k. 259

1woiewodztwa Grodzkim Generału Woiewodztwa Ki-

2iowskiego y xięgami ninieyszymi Grodzkiemi Kijowskiemi [?]

3Comparens. Personaliter Urodzony JmPan Franciszek Ło-

4skowski [?] Gubernator Wieledniski [?] suo et ex speci-

5ali commisso Wiell. Ichmw PP.a Alexandra y Ma-

6rianny z Kosakowskich [?] primo voto Seweryn[?]owey

7Potockiey Łowczyny Owruckiey 2do Alexan-

8drowey Lentowskiey [?] Starościny Owruckiey [?] ad

9praesens vero Alexandrowey Lesnickiey [?] Lesnickich [?]

10Starostow Zytkowskich [?] Małżonkow pro tria manifestatione sum-

11mę Pieniędzy Dwa Tysiące Czterysta Osiemdzie-

12siąt Cztery Złłtych Polskich in vim exemptyi Debi-

13torowskiey [?] z Ur. Wąsikowskiego [?] Pana Tomaszowi Steckiemu [?]

14Czesnikowi Smolenskiemu należącą in praesentia Urodz. Ichmw

15Panow Władysława Łońkiewicza [?] Łowczego [?] kowelskiego [?] St-

16fana Błonskiego Kaspra Pluciński[?]ego y innych

17Ichmw natenczas w Kancellaryi będących tu-

18dzież Woźnego Generała opatrznego Andrzeia

19Mikołaiczuka na Urzędzie ninieyszym praesen-

20towat et in Sequestro eiusdem ad disjudicationem

21juridicam ztym że Urod. JmP. Czesnik Smolenski in

22certis justisque provenientibus reponere affektowat.

23Iże przy rewolucyach czasu teraznieyszego re-

24positionem Summa praedicta tanto penes się

25bie non audet providere [?] Securitatem Więc

26idem Comparens pomienioną Summę ex praemissis

27[reklamant:] retro-

k. 259v

1rzto do siebie wyrzezuszy Urząd ninieyszy, imie-

2wyz poniesionych Wiell. Pryncypałow Swoich

3zwyrzezenia Kwitowal prosząc o przyięcie tey

4prezenty una cum Quietatione y do Xiąg zapi-

5sania co y otrzymał Franciszek Łowicki [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Quietatio – kwit; probuno (pro tunc) – na ten czas. Tytuł słabo czytelny.

suo et ex speciali commisso – we własnym imieniu i ze szczególnego zlecenia; primo voto, 2do (secundo), ad praesens vero – z pierwszego małżeństwa, z drugiego, obecnie zaś; in vim exemptyi – tytułem wykupu; in praesentia – w obecności; in sequestro ad disjudicationem juridicam – w depozycie do rozstrzygnięcia sądowego; in certis justisque provenientibus reponere affektował – chciał złożyć w pewnych i słusznych dochodach; tanto penes sibie non audet... – nie śmie tak dużej sumy trzymać u siebie bez zabezpieczenia; idem Comparens – tenże stawający; ex praemissis – z powyższych względów.

„una cum Quietatione” – łac. „wraz z kwitem”; „mp” – manu propria, własnoręcznie.

Notka „25936” w lewym górnym rogu to późniejsza numeracja archiwalna.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31lipca 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wałewskim Lewkowskim, Franciszek Łoskowski [?], gubernator wieledniski [?], w swoim imieniu i ze szczególnego zlecenia Aleksandra i Marianny z Kosakowskich [?] (1° voto Sewerynowej Potockiej, łowczyny owruckiej, 2° voto Aleksandrowej Lentowskiej [?], starościny owruckiej, obecnie Leśnickiej) Leśnickich, starostów „zytkowskich” [?], okazał w obecności m.in. Władysława Łońkiewicza [?], Stefana Błońskiego, Kaspra Plucińskiego [?] i woźnego generała Andrzeja Mikołajczuka sumę 2484 złotych polskich, należną Tomaszowi Steckiemu, cześnikowi smoleńskiemu, tytułem wykupu długu Wąsikowskiego [?]. Zamierzał złożyć ją w sekwestrze grodu do rozstrzygnięcia sądowego, lecz ze względu na niepewność czasów nie zostawiono tak dużej sumy w urzędzie, więc stawający odebrał ją z powrotem i pokwitował urząd. Podpis odczytany jako Franciszek Łowicki [?]; tytuł słabo czytelny.

Nr w rękopisie: 93 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 259v

1Przyięta w Urząd Skaro konia prez

2Wiell. Jmci Pana Trzeciaka Regen.

3Grodz. Owruc.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Augusta Piątego Dnia.

6Na Urzędzie Grodz. w Miescie Jego Krolew-

7skiey Mci Owruczu przedemną Wawrzyncem

8Walewskim Lewkowskim [?] Namiesnikiem protunc

9Podwoiewodz. Grodz. Generału Woiewodz. Ki-

10iowskiego y Xięgami ninieyszymi Grodz.

11Kijows. Comparens per [?] WmPan Felicyan Trze-

12ciak Regent Grodz. Owruc. Ex Via manifes-

13tatione na Urzędzie ninieyszym konia Szyr-

14scią [?] Białego Starego uniewicznego [?] Jako ar-

15darza [?] przedtym Spotopanskiego [?] byłszego

16[reklamant:] za D. [?] uz [?]

k. 260

1za dług pewny uiętego presentował y tegoż mnie

2Urzędu prosił a tak Ja Urząd annuendo affecta-

3tioni Comparentis nec non examini officij mei Woź-

4nego Generała opatrznego Jozefa Kuźmickiego [?] ad

5taxandum przydałem Ktory Woźny in praesentia

6JchMćw Szlachty natenczas u Kancellaryey będą-

7cych pomienionego Konia w Złłd Pólld Szczesnem [?]

8cie otaxował poźtory takie tenże Comparens idem

9zaraz [?] do siebie wyrzeczywszy tegoż konia wyrzeczywszy [?]

10czywszy, Urząd niniejszy zwyrzeczenia onego kwi-

11tował prosząc hoc totum actis praesentibus con-

12notari co y otrzymał. Teszczyan [?] Trzeciak [?] [znak ręczny]

Objaśnienia i tłumaczenia

„Mensis Augustus” – łac. miesiąc sierpień; „protunc” – „podówczas”; „Comparens” – „stawając”; „Ex Via manifestatione” – „w drodze manifestacji”.

Skaro (?) – prawdopodobnie zgłoszenie (przyjęcie) w urząd zabłąkanego konia.

annuendo affectationi Comparentis nec non examini officij mei – przychylając się do żądania stawającego, a także do zbadania z mego urzędu; ad taxandum – do oszacowania; in praesentia – w obecności; idem – tenże; hoc totum actis praesentibus connotari – aby to wszystko zapisano do akt niniejszych; Złł/Pólld – złotych, półtora (wartość szacunku konia niepewna w odczycie).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Felicjan Trzeciak, regent grodzki owrucki, okazał starego białego konia zajętego za pewien dług od arendarza [?]. Na jego prośbę woźny generał Józef Kuźmicki [?] w obecności szlachty przebywającej w kancelarii otaksował konia (kwota niepewnie odczytana), po czym regent odebrał go z urzędu i pokwitował. Kilka wyrazów opisu konia i podpis odczytane niepewnie.

Nr w rękopisie: 94 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 260

1Rlta Arestu Żyta y Siana w Spra-

2wie Wiell JmPana Trypolskiego Podstol

3Żyttło.

4Roku Tysiąc Siedemset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Augusta Czternastego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

7Mći Owruczu przedemną Wawrzyńcem Walewskim

8Lewkowskim Namiesnikiem protunc Podwoiewodz-

9ym Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego y

10Xięgami Xięgami niniejszymi Grodzkimi Kijows.

11Stanowszy y Oczewiście Woźny Generał Woiew. Kijow-

12skiego y jnnych Szlachetny Teodor Szczucki [?]

13[reklamant:] in

k. 260v

1inem suae Veri ac fidelis Relationis palam pu-

2blice lebrorq [?] ac expressum recognovit. Iz on Ro-

3ku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Trzydziestego

4Czwartego Dnia Czternastego Augusta na affektacyą

5y Prawną requizycyą Wiel. JmPana Macieia

6Trypolskiego Podstolego Zyto maiąc przy sobie

7Stronę Szlachtę Ludzi Wiary godnych Urodz.

8Ichmciow Panow Mereypa [?] Twardowskiego Jakuba

9Woyciechowskiego był na grunćie Bołotnickim [?]

10Lasie Dworskim zyteni [?] dalep [?] Piedziesiąt ozimny[ch]

11zasianych gwałtownie do wsi Huniez [?] ediczyno [?]

12Rebym [?] na Sianozęci Dworskiey do wsi Laskowa na-

13leżącey a do Hunie [?] przywłaszczoney, przez Rubież

14alias granice między Huniezami [?] a Laskami ab

15antiquo postanowioney modo Violento zkoszoney

16na Kopie Piećset w Stopach będącego widział Gdzie

17toz Szlachta oświadczywszy się był w Dworze

18Hunickim w Debrach Wiel. JmPana Adama

19Steckiego [?] Łowczego Kijowskiego Zastawszy Url.

20JmPana Stanisława Dalkiewicza [?] na ten czas zmay-

21dującego y Roboczego Romana Korzeńka [?] Woy-

22ta tameyszego tak Zyto wyz rzeczone na grunćie

23Bołotnickim iako y Siano na Sianozęci Lasko-

24wskiey będące abyz tegoz gruntu do rospraw Praw-

25ney niebrano, y owszem w całości dotrzymano

26[reklamant:] Tysiącem [?]

k. 261

1Tysiąc grzywien przyarestował y przyrzekł.

2ktory Areszt tak JmPan Dalkiewicz [?] Jako y

3Woyt benevole Jmieniem Wiel. JmPana Steckie-

4go Łowczego Kijow. przyiowszy do rozprawy

5prawney do trzymać Deklarowali, a tak Ja

6Wozny, toż Szlachta przy sobie będąca uczwie-

7czywszy się [?] ztamtąd powrocił. Y o tym tę

8Swoię prawdziwą rElacyą Arestu przedem-

9na Urzędem uczynił y zeznał prosząc ad actis

10Connotari co y otrzymali. + Teodor Szewcki [?]

11Wozny Scribendi Ignarus.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rlta – Relata (relacja woźnego); Wiell JmPan – Wielmożny Jego Mości Pan; Podstol. Żyto. – podstoli żytomierski; protunc – natenczas; Xięgami powtórzone w rękopisie.

inem suae Veri ac fidelis Relationis palam publice … recognovit – (zakończenie formuły relacji woźnego:) prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i wyraźnie zeznał; początek aktu na poprzedniej stronie.

modo violento – sposobem gwałtownym; ab antiquo – od dawna; affektacya – żądanie; requizycya – wezwanie.

Data czynności: 14 VIII 1734; kopa = 60 snopów, „w stopach” – w stogach.

„ad actis Connotari” – zapisać do akt; „Scribendi Ignarus” – nieumiejący pisać (podpis krzyżykiem); „benevole” – dobrowolnie; „Wiel. JmPan” – Wielmożny Jegomość Pan; „Łowczy Kijow.” – łowczy kijowski.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, woźny generał Teodor Szczucki [?] zeznał w relacji, że tego samego dnia, na żądanie Macieja Trypolskiego, podstolego żytomierskiego, w obecności szlachty Mereypa [?] Twardowskiego i Jakuba Woyciechowskiego, oglądał na gruncie bołotnickim [?] w lesie dworskim żyto ozime gwałtownie zasiane przez ludzi ze wsi Hunie [?] oraz siano (ok. 500 kop w stogach) skoszone przemocą na sianożęci dworskiej należącej do wsi Laski [?], przywłaszczonej do Huń [?] ponad dawną granicą. Następnie we dworze hunickim, w dobrach Adama Steckiego [?], łowczego kijowskiego, zaaresztował pod zakładem 1000 grzywien to żyto i siano, by pozostały nienaruszone do rozprawy, co Stanisław Dalkiewicz [?] i wójt Roman Korzeńko [?] przyjęli w imieniu łowczego. Woźny podpisał krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 95 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 261

1Manifestacya Wiel. JmPana

2Steckiego Cześnika Smolenskie

3Dedilientia Sui uczyniona.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Augusta Siedmnastego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

7Mci Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim

8Lewkowskim Namiesnikiem protunc Podwoie-

9wodztwa Grodz. Generału Woiewodztwa Kijow.

10y Xięgami ninieyszymi Grodz. Kijowskimi

11[reklamant:] Compa-

k. 261v

1Comparens per Wiell. Jm Pan Tomasz ze Steczan

2ki Stecki Czesnik Smoll. iak prętko mogł sie

3dowiedziec, o Smierci Swiętey pamięci niebosz

4czyka Wiell. JmPana Alexandra Steckiego

5Czesnika Trebowelskiego Brata swego Stryiecz-

6no rodzonego, tak zaraz postrzeiac całosci For-

7tuny bywszey et ex iure Sukcessionis iako po

8Bracie Swoim Stryieczno Rodzonym Sterili-

9ter zeszłym sobie należącey Dziedziczny ma-

10nifestuie sie de diligentia sui w ten niżey opisa-

11sany Sposob y oto Jz Swiętey pamięci Wiell.

12JmPana Alexander Stecki Czesnik Trebowelski

13Brat Stryieczno Rodzony Manifestanta nineyy

14szego w Stanie Młodzienskim wiek swoy pędząc

15tentował Secundum Statum Nobilitarem in ei

16ta sua Fortuny na roznych mieyscach ex ratio

17ne że ledwie non totaliter expulsus a Bonis variis

18Summis proprio Sensu eruero [?] aquisitis docu-

19menta na rozne Summy na roznych Dobrach

20extenduiące sie, tudzież Regestra Percept [?] y Ex-

21peusi [?] Stante Functione Succollectoria Szereli-

22znego [?] y Czopowego Wdztwa Kijow. za życia Swego

23lokował ktore mieysca ad praesens Komparentowi

24nineyszemu nie są wiadome, a kiedy ex illis posibiliter [?]

25[reklamant:] Divino

k. 262

1Divina Smierc na tegoż Swiętey pamięci Wiell.

2JmPana Alexandra Szeckiego [?] Czesnika Trebowell.

3pod Chorągwią Wiell. Jmci Pana Kisiela Starosty

4Sinickiego [?] iako towarzysza znaku tegoż Sine dis-

5positione Testamentali nastąpiła agdzieby inv:

6sza papiery Dokumenta ingeneri wszystkie przy ty

7wyż wyrażonym Swiętey pamięci Zeszłych Wiell. JmPa

8na Alexandrze Szeckim [?] Czesnikom Trebowell.

9zanaydowac się, podzieć się mieli y znachodzić się mo

10gą de securitate eorundem Documentorum de nulli

11tate vero ieżeliby Subreptie iakie kolwiek tran-

12zakcye ubiq Locorum inquocunq Subsellio pera

13cta et Subsecute nastąpiły, desecuritate Sua aże

14tenże Wiell. JmPan Szecki [?] Czesnik Trebowell. Słow

15nie affidował iako Bratu manifestantowi tineyszemu

16mu przeyrzawszy się miedzy swoiemi papierami y do

17kumentami, ieśliby na Dobra Wieś Wierzchowie [?] w

18Wdztwie y Powiecie Kijowskim w Kluczu zas Pawo-

19lockim leżące odtegoż nieraz wspomnianego Swiętey

20pamięci WmPana Alexandra Szeckiego [?] Czesnika

21Trebowell. zapisem Cessionis Anno Millesimo Sep

22tingentesimo Trigesimo Secundo Die Decima Quinta

23w Grodzie Kijows. personaliter zeznanym Manifesta

24towi tineyszemu Zeznane y Ustąpione in suplemen

25tum iakie ieszcze Papiery znaleść by się mogły od

26dac deklarował y Submitował się. Oco tedy wszyst

27[reklamant:] ko

k. 262v

1ko Specificus Comparens iterum iterumq manifes

2towawszy się Salva prawi[?] stadita[?] melioratione in-

3Servatis[?] Omnib[us] Conditionib[us] o teraznieyszey przy

4ięcie do akt ninieyszych mnie Urzędu prosił co y

5otrzymał Tomasz Stecki[?] Czesnik Smolenski

Objaśnienia i tłumaczenia

„Dedilientia Sui” – zapewne „de diligentia sui” – o swojej staranności (manifestacja dla zachowania praw); „protunc” – podówczas; „Generału” – woźnego generała; Owrucz – dziś Owrucz (Ovruch) na Ukrainie, woj. kijowskie; „Cześnik Smoleński” – urząd ziemski tytularny.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Czesnik Smoll. – cześnik smoleński; Czesnik Trebowelski – cześnik trembowelski; ex iure Successionis – z prawa dziedziczenia; Sterili-ter zeszłym – zmarłym bezpotomnie; de diligentia sui – co do swej staranności; non totaliter expulsus a Bonis – nie całkiem wyzuty z dóbr; Succollectoria – urząd podpoborcy (subkolektora) szelężnego i czopowego województwa kijowskiego; ad praesens – obecnie. Tekst łaciński miejscami zniekształcony przez pisarza, odczyt kilku wyrazów niepewny.

Divina – początek zdania z poprzedniej strony (powtórzony kustosz); „Divina [disponente clementia]” – z dopustu Bożego. Sine dispositione testamentali – bez rozporządzenia testamentowego. De securitate eorundem documentorum – o bezpieczeństwo tychże dokumentów; de nullitate – o nieważność; subreptie – podstępnie; ubiq. locorum inquocunq. subsellio peractae et subsecutae – gdziekolwiek, w jakimkolwiek sądzie dokonane i nastąpione. Zapis cessionis z 15 [?] 1732 r. zeznany osobiście w grodzie kijowskim. Trebowell. – trembowelski; Czesnik – urząd ziemski. Nazwisko Szecki/Steckí niepewne.

Fragment łaciński: „salva prawi stadita[?] melioratione inservatis[?] omnibus conditionibus” – z zastrzeżeniem prawa poprawienia (manifestacji) i z zachowaniem wszystkich warunków; „iterum iterumque manifestowawszy się” – zamanifestowawszy się raz po raz.

Wyraz „stadita” niepewny; nad „prawi” dopisana litera „B”.

Streszczenie

17sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Tomasz ze Steczanki Stecki, cześnik smoleński, zamanifestował się dla zachowania swych praw po śmierci stryjecznego brata Aleksandra Steckiego, cześnika trembowelskiego, zmarłego bezpotomnie, którego majątek przypada mu z prawa sukcesji. Oświadczył, że zmarły, który był nieżonaty i pełnił funkcję subkolektora szelężnego i czopowego województwa kijowskiego, złożył w nieznanych mu miejscach dokumenty na różne sumy i rejestry percepty i ekspensy, a zmarł bez testamentu jako towarzysz w chorągwi Kisiela, starosty sinickiego [?]. Manifestant zastrzegł bezpieczeństwo tych dokumentów i nieważność wszelkich podstępnie zawartych transakcji, przypominając też, że zmarły obiecał oddać mu dalsze dokumenty dotyczące wsi Wierzchowie [?] w kluczu pawołockim, którą scedował mu zapisem zeznanym w 1732 r. w grodzie kijowskim. Podpisał Tomasz Stecki [?].

Nr w rękopisie: 96 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 262v

1Manifestacya imie JWielł JmPana Zawi

2szy Miecznika Wielkiego Xięstwa Litt.

3de dilientia Sui uczyniona.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Augusta Siedmnastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey

7Mci. Owruczu przedemną Wawrzyńcem Wałewskim[?]

8Lewkowskim[?] Namiesnikiem protunc Podwoiewodztwa

9Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowsk. y Xięgami

10ninieyszymi Grodzkimi Kijowskimi Comparens pter[?] Uro

11dzony JmPan Jan Kurowski Plenipoten. JWielł JmPana

12Ignacego Hrabia na Bakszach[?] Berdyczowie y Zawiszy-

13nie Zawiszy, Miecznika W. X. Litt. Pinskiego, Czeczerskiego[?] Pol-

14tawskiego[?], Sumiliskiego[?], Intursk[?]kiego etc. Starosty Puł-

15kownika utriusq authoramenti w Woysku Littew. Ca-

16vendo omnimoda indemnitati ac integritati Illustrissimi

17Magnifici principalis sui imie eiusq de diligentia ma-

18nifestowat się takowym sposobem. Iż lubo Wielł JmPan

19Stanisław Swidzinski[?] Radomski, Łysynski[?] etc. Staro-

20sta Regimentarz Partyi Ukrainskiey, pod czas swoich

21[reklamant:] porząd[…]

k. 266 [?]

1porządkow nieszczęsliwego post Fata Serenissimi Regis

2Augusti Secundi w Nierościałey [?] y srodze Utrapioney

3Oyczyznie zamieszania iako Regimentarz supremam

4maiąc Dispositionem nad Woyskiem parti Ukrainskiey

5niewidząc Regem a Patriam odważaiącsie calcare Le-

6gem znaczną kupę kompanowego Woyska niemie[?] Pi-

7lipewcow [?] Kozakow variaq[ue] Sedelitionis [?] Ludzi Starostwa

8Lityne [?] sprowadziwszy nullo Iure nullo titulo nulloq[ue]

9Decreto Dobra Miasteczka Bystrzyk [?] cum attinentijs swemi [?]

10przez niegdy JWielo JmPana Felicyana Hrabia na Bał-

11szach [?] y Berdyczowie Zawiszę Sumilskiego [?] etc. Staro-

12stę od Wielo Stetkiewiczow [?] Iure perpetuo ac irrevoca-

13bilis Donationis nabyte, a post Fata onegoz na JWielo Pryn-

14cypała Comparentis Iure naturalis Successionis spadłey

15należące, armata potentia odebrał manu cyli barzey

16(iako o tym dawniey sze ratione Violentiae expulsionis u-

17czyniona prius protestacya enarrat:) illicitam zabo-

18alney dziedziczney JWielo Prynceypała Manti [?] uyezdnot [?]

19possessyi iednak gdy Woyska Rossyiskie na tamtey

20stronie kray zbliżylisie JmPan in(ec)toris [?] oddaliwszy

21sie loco a w tych one nullo directore, nullo Superinten-

22dente, nulloq[ue] derelicto custode velut Mercenarius gre-

23gem immediate Lupono opusciwszy naprzod Szumnad [?]

24od Żołnierzych Sasiadow patisupermisit oppressyonem

25a potym in Ceterorum manus seitibet [?] Woyska Rossyisk[ie]-

26go tradit possessionem. Zaczym JWielo Prynceypał Com-

27parenti widząc eandem Bona Bystrzyk cum attinen-

28tiis sua propria et haereditaria przez Wyz wspomnianego

29[reklamant:] Wielo

k. 262v [?]

1Wiell JmPana Swidzynskiego Radomskiego Lisynskiego [?] etc.

2Staroste przed tym potenty manu odebrane deyscen [?] ero[?]

3dobrowolnie opuszczone y zaniedbane oppressionibus vicio

4nem [?] ac immoderato externo Regimine ad ultimam

5ruinam et perniciem majori in parte nakłonienie Oyczow

6skę onymże podaiąc rękę y zwieniezliwy [?] Woysk Ro

7syiskich oswobodzaiąc possessyie gdy w Zastawie Panska

8przyiął protekcya y in suam legitatem [?] nrae Contradiceri

9de obiet [?] possessya poprz Zakonu usurmowane [?] inspor

10tuny [?] prawnym nie podpadał rygorom idem Com

11parens nomine supra expressi Illustris Magnifici

12Principalis sui iterum iterumq[ue] de dilentia manifesto

13uważywszy się salvam [?] [?] manifestationis suae

14si opus fuerit Illustri Magnifico Principali suo

15zostawuiąc meliorationem hanc acti Connotavi pro

16...[?] eoy otrzymał Jan Kurowski [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

„protunc” – wówczas; „Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „Plenipotent” – pełnomocnik; „utriusque authoramenti” – obu autoramentów (cudzoziemskiego i narodowego); „Cavendo omnimodae indemnitati ac integritati Illustrissimi Magnifici principalis sui nomine eiusque de diligentia” – zabezpieczając wszelką nienaruszalność i całość praw swego mocodawcy, w jego imieniu i z jego starania; „Regimentarz” – dowódca partii (zgrupowania) wojska koronnego.

Owrucz – dziś Owruč (Ukraina), obw. żytomierski.

post Fata Serenissimi Regis Augusti Secundi – po śmierci Najjaśniejszego Króla Augusta II (zm. 1 II 1733); supremam Dispositionem – najwyższą władzę; calcare Legem – deptać prawo; nullo Iure nullo titulo nulloque Decreto – bez żadnego prawa, tytułu i dekretu; Iure perpetuo ac irrevocabilis Donationis – prawem wieczystej i nieodwołalnej darowizny; Iure naturalis Successionis – prawem naturalnego dziedziczenia; armata potentia ... manu – zbrojną przemocą i ręką; ratione Violentiae expulsionis – z powodu gwałtownego wyzucia; velut Mercenarius gregem ... Lupo – jak najemnik trzodę wilkowi (aluzja do J 10,12); tradit possessionem – oddał posiadanie.

Fragment manifestacji/protestu w sprawie zajęcia dóbr Bystrzyk [?] w okresie bezkrólewia 1733; nazwiska i nazwa dóbr niepewne.

Fragment łacińsko-polski manifestacji; tekst w znacznej części niepewny (silnie skrócone formuły). „Illustris Magnifici Principalis sui” – jaśnie wielmożnego mocodawcy swego; „salvam … manifestationis suae” – zastrzegając sobie poprawę manifestacji; „meliorationem” – poprawę.

Streszczenie

17sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wałewskim [?] Lewkowskim [?], Jan Kurowski, pełnomocnik Ignacego Zawiszy, hrabiego na Bakszach [?], Berdyczowie i Zawiszynie, miecznika Wielkiego Księstwa Litewskiego, starosty i pułkownika wojsk litewskich, zamanifestował się dla zachowania praw swego mocodawcy. Oświadczył, że Stanisław Świdziński [?], starosta radomski i łysiński [?], regimentarz partii ukraińskiej, w czasie zamieszania po śmierci Augusta II, z oddziałem wojska, kozaków i ludzi ze starostwa latyczowskiego [?] bez żadnego prawa i dekretu zbrojnie odebrał dobra miasteczka Bystrzyk [?] z przyległościami, nabyte wieczystą donacją przez Felicjana Zawiszę od Stetkiewiczów [?] i odziedziczone przez mocodawcę (o czym była wcześniejsza protestacja). Gdy zbliżyły się wojska rosyjskie, Świdziński [?] porzucił te dobra bez dozoru, wystawiając je na ucisk żołnierzy i oddając w ręce wojsk rosyjskich, wobec czego mocodawca objął z powrotem swoje dziedziczne, opuszczone dobra; manifestant zastrzegł, że nie może go to narazić na rygor prawa. Końcowa część tekstu w dużej mierze niepewna; podpisał Jan Kurowski [?].

Nr w rękopisie: 97 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 262v [?]

1Manifestacya imie Wiell JmPana

2Kadłubiskiego Pisarza Grodz

3Buskiego de dilligentia sui uczy

4niona.

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Augusta Siedmnastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mci

8Owruczu, Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lewkow

9skim namiesnikiem protunc Podwoiewodztwa Grodz

10Generału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami ninie[y]

11[reklamant:] szemi

k. 263

1szymi Grodzkimi Kijowskimi Comparens per Uro-

2dzony JmPan Antoni Wołyniecki nõe et speciali co-

3misso plenipoten. Wiel. JmPana Stanisława Kadłu-

4binskiego [?] Pisarza Grodz. Buskiego quam primum

5ad acta pnti adire valuit tak zaraz ad satisfaciendo [?]

6legi publicae nempe novellae Constitutioni recessyt-

7kim [?] ad im plendo contentu legibus Regni Dona-

8cyi duae et quidem od Urodzonego JmPana Jędrze-

9ia Gawłowskiego [?] Roku Tysiąc Siedmset Trzydzies-

10tego Pierwszego Miesiąca Februarij Piętnastego Dnia

11w Grodzie Łuckim zeznanej Drugiego coram actis

12Castri Buscen. Feria Quinta post Dominicam [?]

13[…] Millesimo Septigentesimo Trigesimo Primo

14od Urodz. Katarzyny Strzelbickiej [?] Kależeckiej [?]

15cum assistentia pnti mariti [?] de utraque linia in eum

16bene [?] na Dobra Wieś Lipiny Wielkiey Małe y przyso-

17tek Słobodkę [?] na wszys. wyrażonych Iuhowie [?] jure

18divino et Naturali directe linie poniegdym Ura-

19dzonym [?] Liplanskim [?] Podczaszym Grodz. Kijowskim

20w Woiewodztwie Kijowskim a powiecie Owruckim leżą-

21cych a potym [?] zpadłych ktorzych ze manifestans

22Pryncypał dotąd ad acta propriis [?] interce-

23dentibus fatis podać nie mogł tudzież ratione od-

24ległości kraiow vigore speciali Plenipotencyi mnie

25uczynioney innotescant omnibus pnti ninieyszey

26tranzakcyi oświadcza [?] actis manifestans upra-

27szał y otrzymał Antoni Wołyniecki [parafa]

28[reklamant:] manifesta-

Objaśnienia i tłumaczenia

„de dilligentia sui” – o swojej pilności (staranności procesowej); „protunc” – ówczesnym. Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina, obw. żytomierski). Busk – gród w woj. bełskim.

nõe = nomine; comisso plenipoten. = z poleceniem pełnomocnictwa; quam primum ad acta pnti adire valuit = skoro tylko mógł przystąpić do niniejszych akt; ad satisfaciendum legi publicae nempe novellae Constitutioni = dla uczynienia zadość prawu publicznemu, mianowicie nowej konstytucji; coram actis Castri Buscen. = przed aktami grodu buskiego (Busk); cum assistentia mariti = z asystencją męża; de utraque linia = z obu linii; jure divino et naturali = prawem boskim i naturalnym; innotescant omnibus = niech wiadomo będzie wszystkim. Tekst w kilku miejscach niepewny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Antoni Wołyniecki, pełnomocnik Stanisława Kadłubińskiego [?], pisarza grodzkiego buskiego, dla zadośćuczynienia nowej konstytucji podał do wiadomości dwie donacje na dobra wsi Lipiny Wielkie i Małe [?] z przysiółkiem Słobodka [?] w powiecie owruckim, przypadłe po Liplańskich [?]: pierwszą od Jędrzeja Gawłowskiego [?], zeznaną 15 lutego 1731 r. w grodzie łuckim, drugą od Katarzyny Strzelbickiej [?] Kależeckiej [?] z asystencją męża, zeznaną w 1731 r. w grodzie buskim. Wyjaśnił, że mocodawca nie mógł ich wcześniej podać do tutejszych akt z powodu przeszkód losowych i odległości. Liczne odczyty niepewne.

Nr w rękopisie: 98 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 263v

1Manifesta Simul cum Visione

2Urodzonych Ichmściów Panow Bah

3rynowskich przeciwko Wiel. JmPana

4Niemirzycowi Sędziemu Ziems.

5Kijows. y Innym.

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego.

7Miesiąca Augusta Siedmnastego Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mci

9Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lew

10kowskim Namiesnikiem pro tunc Podwoiewodztwa Grodz

11kim Generatu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami

12ninieyszemi Grodzki Kijowski Comparens per[?] Urodz.

13JmPan Stefan Bahrynowski swym y Urodz. Ich

14mościów Panow Anastazyi z Wołynieckich[?] Matki Wdowy

15Jozefa Jana Bazyl. Wielkiego[?] y Andrzeia Synow Bah

16rynowskich, a Braci Swych rodzonych Imieniem win

17dykuiąc znaczey krzywdy y ciężkiey Fortuny y ho

18noru Swoich Solenniter magna cum animi cum dolore pre

19ciwko WJmPanu Alexandrowi na Olewsku Niemirzyco

20wi Sędziemu Ziemskiemu Kijows. Nimniey tez chło

21pem Poddanym Jmci Obżałowanego Kowalowskim[?] y z

22Chotynowki[?] ad infra Scriptas violentias do osobliw

23szey[?] zwołanych cum vario armorum genere zgromadzonym

24y ordynowanym poymionach[?] przez siebie Samemu

25Jmci iako Panu lepiey wiadomych y znaiomym in

26[reklamant:] in herdo[?]

k. 264

1haerendo Ulteriori Manifestationi Swiadecys protesto-

2wał y manifestował się w ten sposob y etc. Iż Wiel.

3JmPan Sędzia Ziemski Kijow. niekontentuiąc się dzi-

4nieyszemi Krzywdami Szkodami opressyami Wio-

5lencyami przywłaszczeniem Gruntow Pol, Sianożęci,

6Lasow ostrowow bartnych [?] naymniey na Piedziesiąt Części [?]

7ci do Debr Bałrynowicz [?] alias Stryngroda [?] z dawien

8dawnych należących Poddanych Stryngrodzkich [?]

9przez nasyłanie Chłopow biciem y kaleczeniem na ży-

10cie y Zdrowie Protestantow dyffidacy y odpowiedzy

11czynieniem y onych ze zrabowaniem O czym dawnieysza

12Protestacya szczerzey sobie opiewa teraz noviter wy-

13żey menowani Poddani Jmci obrażowanego accumulan-

14do Violentias Violentijs damna damnis addidit Infor-

15mowawszy czyli licentiowawszy Sami z nikod niesie-

16nia na sobie sprawiedliwości rejestrowaney Roku teraz-

17nieyszego intra Die Augusti zebrawszy się do osob kil-

18kudziesiąt będąc inhabituati z natury na krew Szlach-

19ecką nieprzyiazni z kosami, Cepami, Kijami, Spisa-

20mi Rusznicami y roznych orężem do Boiu należącym-

21i potentnie gwałtownym a prawie nieprzyiacielskim

22sposobem na Grunta y Łąki do pomienionych Dobr

23Stryngrodow należące naiechawszy zboża rożne na

24Polu będące iedne końmi pobatowali y wniwecz obro-

25cili a drugie zboża iako to Pszenice y Żyto iarz usyp-

26łe pożęli y do Dobr Imśinych [?] Un… nowakow sprawie-

27dli przez co plus minus na kop Piedziesiąt Protes-

28[reklamant:] taiący

k. 264v

1iącym szkody przez takowe czesto poczynili. Insuper

2Siana tak w kopach iako y na postoszach [?] będącego

3mniey albo więcey na kop Sto, tudziesz Lny y kono

4pie na łąkach rozesłane na zniszczenie y Zrujnowa

5nie Fortuny protestantow zurzaganiem [?] y naśmiewi

6skiem Judibus [?] papali. w Polu Gwarzyma [?] będące po

7wystukiwali, ozwo [?] zgoła nieprzyiacielską uczynili

8ruinę. A co Większa tymze się niekontentuiąc cię

9wyz mianowani Chłopi armatim et catervatim

10na Dwor y mieszkanie tych ze protestantow violenter

11na[?]szedszy szturmowac czyli bczali [?] dyffamoli [?] w po

12zyme Wieś y Dwor obrocie [?] y omnino Spalic prze

13chwalali się bić y Zabić usiłowat iako y teraz

14gdzie kolwiek czyli protestantow ktorego, czyli

15z Poddanych Stryngrodzkich [?] zastopiwszy zabijać

16y Smiercią nieczynie odgrażaią, gdy samą

17Urodzoną JeyMPanią Anastazyą Bahrynowską [?] Mat

18ką będąc u Imci obrażowanego za kłasie [?] otakowe

19opsysępe [?] y ustawiczne czychania y przechwałki na

20Zdrowie y Życie tudziesz osmieszyć [?] nad Domem Szla

21checki tedy Sam JmPan Sędzia ex priora propria cor[poris]

22protectio [?] dla ktorych Ichmć Protestantes przechwa

23lek niebędąc bespiecznizycia [?] y własnym Domu

24swoim ustawicznie consulendo Saluti suae uniką

25iąc Ich przez [?] przezy [?] chronić się muszą oco tedy wszyst

26ko ut praescriptum est idem comparens nomine

27quo supra iterum iterumque uradczy [?] y Protestuie.

28[reklamant:] B

k. 265

1Et incontinenti Stanowszy oczewiscie Woźny Gene-

2rał Woiewodztwa Kijows. y Jnnych opatrzy Jgnacy

3Hawryłowicz in vim Suæ veræ etc zeognowit [?] Jż

4on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Trydzies-

5tego Czwartego Dnia Czwartego [?] Augusti na affek-

6tacyą y prawną rewizyią Url. JmPana Stefa-

7na Bahrynowskiego maiąc przy sobie stronę

8Szlachty Ludzi wiary godnych Urodz. Jchmw

9Panow Jana Czołaiewskiego [?] y Pawła Chodakow-

10skiego eo majoris ac videntioris Testimonij gra-

11tia Sibi adhibitos był na polach y Lasach Strym-

12grodzkich [?] gdzie będąc widział y Urzędownie o-

13glądał Siano w kopach będące tudziesz Zyto [?] kopy [?]

14funditus popalone y w popioł obrocone takze na

15Polu widział kopie wytłoczone zboza, rzeszeysz-

16ne iarzyny potratowane y w nicze obrocone Sły-

17nał na Dom y mieszkanie affektanta nachodzili

18dyshonorowali usiłował [?] Co wszytko affektant

19Poddanych UrJmPana Niemirzyca Sędziego Ziem.

20Kijows. mienił bydz sobie stałe y poczynione A tak

21on Woźny to wszytko widziawszy y Słyszawszy

22tez Szlachta w tym oswiadczył się y czym tu

23przedemną Vrzędem uczynił y zeznał Urzy-

24swiey Relacyą prosząc Jey ad Comparens Manifes-

25tu teraznieyszego actis Connotari co y otrzymał

26Stefan Na Bahrynowie Bahrynowski mp. Woźny

27Jgnacy Hawryła pisać nie umieiący +

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifesta simul cum visione – manifest wraz z oględzinami (wizją) obrażeń/szkód; solenniter magno cum animi dolore – uroczyście z wielkim bólem serca; ad infrascriptas violentias – do niżej opisanych gwałtów; cum vario armorum genere – z różnym rodzajem broni.

Olewsk – dziś Olewśk (Ołewsk), obw. żytomierski; Owrucz – dziś Owrucz, obw. żytomierski.

haerendo ulteriori manifestationi – trzymając się dalszej manifestacji; noviter – na nowo; accumulando violentias violentiis damna damnis addidit – mnożąc gwałty gwałtami, szkody do szkód dodał; intra Die Augusti – w dniu sierpnia (data nieczytelna/niedopisana); inhabituati – nawykli; plus minus – mniej więcej.

Sędzia Ziemski Kijow. – sędzia ziemski kijowski, nazwiska na tej stronie nie podano.

insuper – ponadto; armatim et catervatim – zbrojnie i gromadą; violenter – gwałtownie; omnino – zupełnie; consulendo saluti suae – dbając o swe bezpieczeństwo; ut praescriptum est – jak wyżej opisano; idem comparens nomine quo supra iterum iterumque – tenże stawający w imieniu jak wyżej raz po raz (protestuje).

Et incontinenti – i zaraz potem; in vim suae verae (relationis) – na mocy swej prawdziwej relacji; eo majoris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego i jaśniejszego świadectwa; funditus – doszczętnie; ad comparens manifestum actis connotari – zapisać do akt przy stawającym manifeście; mp. – manu propria.

Data wizji w rękopisie niepewna (czytano „Czwartego”/„Czternastego” Augusti 1734).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Stefan Bahrynowski w swoim imieniu oraz matki, wdowy Anastazji z Wołynieckich [?], i braci Józefa, Jana, Bazylego [?] i Andrzeja zamanifestował się przeciwko Aleksandrowi Niemirzycowi na Olewsku, sędziemu ziemskiemu kijowskiemu, i jego uzbrojonym poddanym z Kowalówki [?] i Chotynówki [?]. Zarzucił, że oprócz dawniejszego przywłaszczania gruntów, łąk i lasów należących do dóbr Bahrynowicze alias Stryngród [?] i bicia poddanych, w sierpniu 1734 r. kilkudziesięciu poddanych obwinionego najechało grunty, stratowało zboża, zżęło i wywiozło pszenicę i żyto (ok. 50 kop), zniszczyło siano (ok. 100 kop), len i konopie, napadło dwór manifestantów, grożąc spaleniem wsi i zabiciem, tak że manifestanci muszą się ukrywać. Woźny generał Ignacy Hawryłowicz zeznał, że 4 [?] sierpnia 1734 r. przy szlachcie Janie Czołajewskim [?] i Pawle Chodakowskim oglądał na polach stryngrodzkich [?] spalone kopy siana i żyta oraz stratowane zboża i jarzyny, które poszkodowany przypisywał poddanym Niemirzyca. Podpisali Stefan Bahrynowski i woźny (krzyżykiem).

Nr w rękopisie: 99 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 265v

1Manifestacy wraz z Wizyą nomi-

2ne JW. JchMciow Panow Cetnerow Kuch-

3mistrzow Koron. Małż. przeko [?]

4JmPanu Iozefo Wernerowi

5Komissarzowi JW. JmciPana

6Kasztelana Kijow. y innym.

7Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

8Miesiąca Augusta Dwudziestego Wtorego [?] Dnia

9Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Kro-

10lewskiey Mci Owruczu Przedemną Waw-

11rzyńcem Walewskim Lewkowskim Namies-

12nikiem protunc Podwoiewodztwa Grodz.

13Generału Woiewodz. Kijews. y Xięgami

14Niniejszemi Grodz. Kijow. Comparens

15personaliter Urodz. JmPan Daniel Brogowski [?]

16Gubernator Klucza Korzarowiczkiego [?] Dobr

17JW. JchMciow Panow Iana z Czertwic [?] Cetnera

18y Wiktoryi z Szczukow primo voto Kon-

19skiey Miecznikowey Koronney Secun-

20do ad presens Cetnerowey Cetnerow Kuch-

21mistrzow Koronnych Wielkopolskich [?] Urzę-

22dowskich [?] Zalipskich etc. Starostow Małż.

23nomine et ex Commisso eorundem Illustrium

24[reklamant:] Princi-

25[reklamant:] palium

k. 266

1Principalium suorum praecavendo cuivis in-

2demnitati praedictorum Bonorum Tractus Koza-

3rowcensis solennissime naprzeciwko Urodzone[mu] JmPa-

4nu Józefowi Wernerowi [?] Kommissarzowi Dobr

5Jaśnie Wielmożnego JmPana Steckiego [?] Kasztelana Kijowsk[iego]

6Dymirskiego Dedowskiego [?] etc. etc. Starosty y

7Swiadczył y manifestował się takowym

8sposobem y oto iż wyż specyfikowany

9Jmść Obwiniony Wiedząc bardzo dobrze o

10starodawnych Granicach y znakach gra-

11nicznych miedzy Starostwem Dymirski[m] a klu-

12czem Kozarowskim [?] Dobrami Dziedzicznemi Ja-

13śnie Wielmożnych Pryncypałów moderni Compa-

14rentis ab antiquo sine ullo disquisitione [?]

15będącymi Anno praesenti intra dies Julij

16niewiedzieć quo motivo ac intentione zebrawszy

17szy Ludzi kilkadziesiąt Starostwa Dymirski[ego]

18y pominowszy starodawne granice sine quo-

19vis Judicio et officio propria authoritate

20na własne grunta klucza Kozarowskiego

21wiechawszy nowych niejakowych granic

22y znaków granicznych szukać kazał czyli

23bezprawnie one czynić usiłował, Gdzie na

24on czas zniosła [?] gromada Ludzi uczynić

k. 266v

1Zboże tak dworskie iako y Poddanych klu-

2cza koronnego na pniu stojące potratował

3y szkody w zbożu na kop kilkadziesiąt uczy-

4nił, na Sędziów Poddanych JW. Pryncypa-

5łów Querulantis przechwalał się y rozne-

6mi sposobami krzywdzie deklarował. Za

7czym tedy idem Comparens nomine supra

8expresso Illustrium Principalium suorum de

9Commissis omnibus ac alijs in termino re-

10monstrandis przeciwko wyżspecyfikowanemu

11Jmci Obwinionemu iterato atque iterum manifes-

12tuiąc się, salvamque Contentis manifestationis sua

13si opus fuerit Illustribus Principalibus

14suis restauruiąc meliorationem verifica-

15tionem Commissorum. Stawił Woźnego Gene-

16rała Woiewództw Kijow. y Jnnych Opatrz-

17nego Hrehorego Bohdańskiego [?] ktory sua in

18persona vera ac fidelis Relatio palam publi-

19ce liberreque recognovit, iż on Roku teraź-

20nieyszego Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwar-

21tego Dnia Dwudziestego Osmego July

22na Affektacyą y prawną Requizycyą JW.

23Jchmościow Panow Cetnerow [?] Kuchmistrzow

24koronnych, kamionem [?] urbe Vruch[?] etc.

25[reklamant:] Staros-

26twa

k. 267

1Starostow stało maiąc przy sobie Stronę

2Szlachtę Ludzi Wiary godnych Urodzonych

3mośc Panow Antoniego Rozwadowskiego y Fran-

4ciszka Wyrzykiego [?] ex maioris testimonij gra-

5tia sibi adhibitos był w Dobrach Kluczu [?]

6korazowe [?] czyli bardziey na Polach Dobr

7przerzeczonych gdzie będąc widział y

8Urzędownie oglądał na tych że polach

9zboża tak dworskie iako y poddanych

10korazowe [?] na kop Szesdziesiąt potłuczo-

11ne y potratowane ktora potratowanie

12mienili supra expressi Illustris affectante

13bydz poczynione przez Urodzonego JmPana

14Wernera y Ludzi przy nim będących

15podczas bez prawnego nowych niiako

16wyższey [?] szukania granic. Wczym on

17Woźny Szlachta sobie przytomną od-

18wiedziwszy się z tamtąd tu ad Acta

19przybywszy o tym Swoią Wizyi Rela-

20cyą przedemną Urzędem uczynił y

21zeznał, y prosili obay tak Comparens Swo-

22iey Manifestacyi iako Woźny Wizyi Rela-

23cyi przyięcie do act co y otrzymał + Da-

24[reklamant:] nie

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; protunc – wówczas; primo voto … secundo ad praesens – z pierwszego męża … z drugiego obecnie; nomine et ex commisso eorundem Illustrium Principalium – w imieniu i z polecenia tychże Jaśnie Wielmożnych pryncypałów. Kuchmistrz koronny – urząd dworski. Data dnia niepewna (Dwudziestego …).

Principalium suorum praecavendo cuivis indemnitati praedictorum Bonorum Tractus Kozarowcensis – zapobiegając wszelkiej szkodzie swoich pryncypałów (zwierzchników) i wspomnianych dóbr traktu (klucza) kozarowskiego.

moderni Comparentis – obecnie stawającego; ab antiquo sine ullo disquisitione – od dawna bez żadnego sporu; Anno praesenti intra dies Julij – roku bieżącego w dniach lipca; quo motivo ac intentione – z jakiego powodu i zamiaru.

sine quovis Judicio et officio propria authoritate – bez żadnego sądu i urzędu, własną powagą.

Dymir – Dymer, starostwo dymirskie (dymerskie) w pow. kijowskim; Kozarowce [?] – prawdopodobnie Kozarowicze nad Dnieprem/Irpieniem, pow. kijowski.

idem Comparens nomine supra expresso Illustrium Principalium suorum – tenże stawający w imieniu wyżej wymienionych Jaśnie Wielmożnych swoich mocodawców; de Commissis omnibus ac alijs in termino remonstrandis – co do wszystkich popełnionych czynów i innych, które wykazane zostaną w terminie.

iterato atque iterum manifestując się – ponownie i wielokrotnie protestując; salvamque contentis manifestationis suae, si opus fuerit, ... restaurując meliorationem, verificationem Commissorum – zastrzegając prawo do uzupełnienia treści swej manifestacji, jej poprawienia i udowodnienia popełnionych czynów, jeśli zajdzie potrzeba.

Woźny Generał – woźny sądowy województwa; sua in persona vera ac fidelis relatio palam publice libereque recognovit – osobiście złożył prawdziwą i wierną relację i jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; Opatrzny – tytuł grzecznościowy osoby nieszlacheckiej.

Kuchmistrz koronny – urząd dworski koronny. Uruch to dawna nazwa Owrucza; zapis „kamionem [?] urbe Vruch[?]” na końcu strony jest bardzo niepewny.

ex maioris testimonij gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego świadectwa; supra expressi – wyżej wymienieni; affectante – „usiłując, rzekomo”; Comparens – stawający; ad Acta – do akt.

„+ Danie” – formuła zamykająca „Danie” dopisana na marginesie; prawdopodobnie zakończenie aktu (relacji woźnego o wizji szkód w zbożu).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

22[?] sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Daniel Brogowski [?], gubernator klucza kozarowickiego [?], w imieniu i z polecenia Jana z Czertwic [?] Cetnera i Wiktorii ze Szczuków, 1° voto Końskiej, miecznikowej koronnej, 2° voto Cetnerowej, kuchmistrzów koronnych, małżonków, zamanifestował się przeciwko Józefowi Wernerowi, komisarzowi dóbr Steckiego [?], kasztelana kijowskiego i starosty dymirskiego. Zarzucił, że w lipcu 1734 r. obwiniony, pomijając dawne granice między starostwem dymirskim a kluczem kozarowickim [?], z kilkudziesięcioma ludźmi ze starostwa wjechał bez sądu na grunty klucza, szukał czy też usiłował wyznaczyć nowe granice i stratował zboża dworskie i poddanych na kilkadziesiąt kop, grożąc poddanym. Woźny generał Hrehory Bohdański [?] zeznał, że 28 lipca 1734 r. przy szlachcie Antonim Rozwadowskim i Franciszku Wyrzykim [?] oglądał na polach klucza zboża dworskie i poddanych stratowane na 60 kop, co poszkodowani przypisywali Wernerowi i jego ludziom; podpis na końcu urwany.

Nr w rękopisie: 100 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 267v

1Manif. wrazie [?] zakonia [?] Urodz.

2JmPana Jana Kurowskiego Dedi-

3ligentiae Sui uczyniona

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Augusta Dwudziestego Pierwszego Dnia

6NA Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Kro-

7lewskiey Mci Owruczu przedemną Waw-

8rzyńcem Walewskim Lewkowskim [?] Na-

9miesnikiem pro tunc Podwoiewodztwa Grodz.

10Generalu Woiewodz. Kijow. y Xięgami ni-

11nieyszemi Grodz. Kijow. Comparens ptor [?]

12Urodz. JmPan Jan Kurowski naprzod przed

13Urzędem ninieyszym praecavendo cuivis

14indemnitati de diligentia Sui manifes-

15towałsię iż podiezdeczka małego Szer-

16ścią skarą [?] karantowatego lat pięć maiące-

17go, tylko do iazdy samemu Chłopcu zgod-

18nego niegrabił [?] u Urodz. Wiszniowskiego w

19[reklamant:] Dobrach

k. 268

1Dobrach Wsi Fridrowie [?] attynencyą Hrab-

2stwa Berdyczowskiego mieszkaiącego y

3grabie (iako dyspozycyą na ten czas Hrab-

4stwie Berdyczowie maiący) nikomu nie

5zlecał, tylko od Urzędu JmPana Kaleńskie-[?]

6go Chorągwi nadworney Rotmistrza Wyszka-[?]

7wiszy [?] Swiecy [?] W. Xtwa Litt. Minskiego Cze-[?]

8czerskiego etc. Starosty w dorowiźnie [?]

9odebrał a potym aparte dowiedziawszy

10że tenże podwzderzyna [?] dla nie iako wych

11sei racyi [?] przez pomienionego JmPana

12Kaleńskiego u JmciPana Wiszniewskie-

13go podobno grabieżnym sposobem były

14wzięty, de diligentia sui iterum ite-

15rumq[ue] manifestował się Potym tegoż

16Podwzderzyka [?] na Urzędzie Niniey[szym]

17prezentował, y prosił mnie Urzędu

18o przydanie Woźnego ad taxandam one-

19goż, ktorego ia Urząd annuendo affec-

20tacyi Woźnego Gtba [?] Wtwa Kijews. y in-

21nych Opatrznego Hrehorego Boro-

22dziańskiego przydałem A tak pomienio-

23ny Woźny ex munere officii sui tedy [?]

24[reklamant:] ca ad

k. 268v

1ex additione mea Officiosa wyż wyra

2żanego podieżdczka, in praesentia

3Vrodz. Ichmościow PP. Antoniego Koz-

4łowskiego [?] y Adama Leśkiewicza [?] w

5Złłg Petow [?] Dziurieciu [?] oszacował, y prze-

6demną Urzędem prawdziwą taką re-

7lacyą zeznał. Potwory [?] takie idem

8Comparens tegoż Podieżdczka retro do

9siebie wyż Urząd Niniejszy

10zwyrzeczenia kwitował; y prosili aby

11tak Comparens swojej manifestacyi ja-

12ko y Woźny Relacie [?] o przyjęciu do Akt co

13y otrzymali Jan Turowski [?] imp. + Hre-

14hory Borodianski Woźny pisać nieu-

15miejący.

Objaśnienia i tłumaczenia

„praecavendo cuivis indemnitati de diligentia Sui” – zabezpieczając się przed wszelką szkodą co do swojej staranności (wykazując należytą dbałość); „Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „pro tunc” – podówczas; „podiezdeczek” – mały koń wierzchowy; „karantowaty” – maści karej z odmianą (cętkowanej?); Owrucz – dziś Owrucz (Ovruch), obw. żytomierski, Ukraina; „ptor” [?] prawdopodobnie skrót „personaliter”.

de diligentia sui iterum iterumque – „o swej staranności raz i drugi”; ad taxandam – „do oszacowania”; annuendo affectacyi – „przychylając się do żądania”; ex munere officii sui – „z obowiązku swego urzędu”. Gtba Wtwa = generał (woźny generalny) województwa; W. Xtwa Litt. = Wielkiego Księstwa Litewskiego. Hrabstwo Berdyczowskie – Berdyczów. Odczyt nazw urzędów i nazwisk w wierszach 5–8 niepewny.

ex additione mea Officiosa – z mojego urzędowego dodania (przydania); in praesentia – w obecności; idem Comparens – tenże stawający; retro – z powrotem; imp. + – „imperitus”, znak krzyża zamiast podpisu niepiśmiennego woźnego.

Odczyt kwoty i nazwy miejscowej w wierszu 5 („Złł… Dziurieciu”) niepewny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

21sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Jan Kurowski zamanifestował się dla zachowania swej staranności, że małego, pięcioletniego karego [?] podjezdka nie zagrabił u Wiszniowskiego, mieszkającego we wsi Fridrów [?] należącej do hrabstwa berdyczowskiego, ani nikomu tego nie zlecał (choć miał wówczas dyspozycję w hrabstwie berdyczowskim), lecz otrzymał go od Kaleńskiego [?], rotmistrza chorągwi nadwornej starosty mińskiego [?] i czeczerskiego [?], a później dowiedział się, że Kaleński [?] wziął konia od Wiszniewskiego zapewne grabieżą. Okazanego konia woźny generał Hrehory Borodziański w obecności Antoniego Kozłowskiego [?] i Adama Leśkiewicza [?] oszacował (kwota niepewnie odczytana), po czym manifestant odebrał go z urzędu i pokwitował; woźny podpisał krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 101 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 268v

1Manifestatio Urodz. Ichmościow PP.

2Iskrzyckich przeciwko JWiel. Ste-

3ckiemu Kasztelanowi Kijowskiemu y

4Innym

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Augusta Dwudziestego Trzeciego Dnia

7[reklamant:] Na

k. 269

1Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Kro-

2lewskiey Mości Owruczu przedemną Ja-

3nem Walewskim Lewkowskim [?] Namiestni-

4kiem Grodzk. Generału Woiewodz. Kijow.

5y Xięgami Ninieyszemi Grodzk. Kijow.

6Comparens personaliter Urodz. JmPan Paweł

7Pisluwicz [?] Imieniem Paniey Heleny

8z Isteryckich [?] Apostołowey Hetmanowey

9tudziesz W. JmPana Piotra Isteryckiego [?]

10towarzysza Buncerukowego [?] Weysk Zapo-

11roskich aktualnych Wsi Demidowa y

12Litwinowki cum attinentijs quorum iure

13Possessorow. Plenipotens nec et ex speci-

14ali commissu eorundem Principalium Su-

15orum naprzeciwko JWiel. JmPanu Kazymierzo-

16wi na Moczarace [?] Kustyniu [?] Juwencyj-

17cach [?] y Habnym [?] Steckiemu [?] Kasztel.

18Kijow. tudziesz Wielm. JmPanu Adamo-

19wi na Hniczach [?] Steckiemu [?] Lowczemu [?]

20Kijow. solenniter magnaque cum querimo-

21nia swiadczył manifestował y protestował

22[reklamant:] się

k. 269v

1się wten sposob y oto. Jz wyz Specyfiko-

2wany JWielm JmPan Kasztel Kijow zaiechaw-

3szy nullo Jure Ztezu pomienione Dobra

4Wies Dymidow y Litwinowke cum atti-

5nentijs nietylko ze przez lat kilka w swo-

6iey nienalezytey possessyi wyz wyrazone

7Dobra trzymał, wszytkie pozytki y prowen-

8ta z tychże Dobr pochodzące in suum com-

9modum obracał, ale insuper wszytkie Ko-

10nie Woły Bydło y inne rzeczy ktore szcze-

11gulnym Regestrem ubi de jure venerit

12remonstrowane będą vi et violenter na

13kilkanascie Tysięcy pozabierać kazał. et

14tas [?] Wielm JmPan Kasztel Kijow per censu-

15quens [?] też wyrazone Dobra Wies Demidow

16y Litwinowka cum attinentijs bez prawnie

17abarbarzey [?] gwałtownie w swoię obiąwszy

18possessyę przez lat kilkanascie trzymał om-

19nes usus fructus bierze, y extensivos con-

20tradictionibus też Dobra obciązaiąc podda-

21nych ile na pograniczu będących y zbyt-

22nich podatkow cierpieć niemogących po-

23rozganiał, Dobra zdesolował y zniszczył et

24rest. Przezco tak JWielm JmPan Kasztel Kij-

25[reklamant:] ko

k. 270

1Jako y Wiel. JmośćPan Lewicz [?] Kijcie [?] Prawo

2Pospolite naruszyli winy w nim kontrata-

3lia exequentes serie opisane na osobliwszy Do-

4bra swoie zawzięli y zaciągnęli Zaczym

5tedy idem Comparens de praemissis omnibus ac

6aliis in termino termini clarius remon-

7strandis et deducendis nomine supra

8expressorum Principalium Suorum przeciwko wysz

9specyfikowanym JchMciom obżałowanym

10iterum iterumque Swiadcząc manifestuiąc

11y protestuiące się salvamque si opus fuerit

12Illustribus Principalibus suis praesentis

13manifestationis suae zostawuiąc melioratio-

14nem hanc actis connotari. pozwolił co y

15otrzymał. Paweł Liszkiewicz [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifestatio – manifestacja, protestacja wniesiona do akt grodzkich. Numer marginalny słabo czytelny.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; cum attinentijs quorum iure Possessorow – z przyległościami, których prawem są posesorami; Plenipotens nec et ex speciali commissu eorundem Principalium Suorum – pełnomocnik, a także ze szczególnego polecenia swoich mocodawców; solenniter magnaque cum querimonia – uroczyście i z wielką skargą.

Generału Woiewodz. Kijow. – generalny woźny województwa kijowskiego (prawdopodobnie, skrót niepewny). Nazwiska w tekście częściowo słabo czytelne.

Fragment manifestacji/protestacji przeciw kasztelanowi kijowskiemu o zajęcie dóbr. Łac.: nullo jure – bez żadnego prawa; cum attinentiis – z przynależnościami; in suum commodum – na swoją korzyść; insuper – ponadto; ubi de jure venerit – gdzie prawnie przypadnie; vi et violenter – siłą i gwałtownie; omnes usus fructus – wszystkie pożytki; extensivos contradictionibus [?] – nadmiernymi obciążeniami (odczyt niepewny). Skróty: JWielm JmPan – Jaśnie Wielmożny Jegomość Pan; Kasztel Kijow – kasztelan kijowski. Nazwa wsi zapisana „Dymidow” i „Demidow”.

idem Comparens de praemissis omnibus ac aliis in termino termini clarius remonstrandis et deducendis – tenże stawający w sprawie wszystkich powyższych i innych rzeczy, które w terminie sądowym jaśniej zostaną wykazane i dowiedzione; nomine supra expressorum Principalium Suorum – w imieniu wyżej wymienionych swoich mocodawców; iterum iterumque – raz po raz; salvamque si opus fuerit … meliorationem – zastrzegając, w razie potrzeby, prawo poprawienia (uzupełnienia) niniejszej manifestacji; actis connotari – zapisać do akt; mp – manu propria, ręką własną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Janem [?] Walewskim Lewkowskim [?], Paweł Pisluwicz [?], pełnomocnik Heleny z Isteryckich [?] Apostołowej, hetmanowej, oraz Piotra Isteryckiego [?], towarzysza buńczukowego [?] wojsk zaporoskich, posesorów wsi Demidów i Litwinówka z przyległościami, zamanifestował się przeciwko Kazimierzowi Steckiemu [?], kasztelanowi kijowskiemu, i Adamowi Steckiemu [?], łowczemu kijowskiemu. Zarzucił, że kasztelan bez żadnego prawa zajechał te dobra, trzymał je przez szereg lat, pobierając wszystkie dochody, kazał przemocą zabrać konie, woły, bydło i inne rzeczy na kilkanaście tysięcy (według osobnego rejestru), a nadmiernymi podatkami rozpędził poddanych i zniszczył dobra. Manifest podpisał Paweł Liszkiewicz [?].

Nr w rękopisie: 102 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 270

1Manifestacya Zwierzchu [?] Wiel. Bohusza

2Hulkiewicza [?] Stelnej Parnaue Dedilien-

3ciescii [?] uczyniona.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Augusta Dwudziestego Piątego Dnia.

6[reklamant:] Na

k. 270v

1Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Kro

2lewskiey Mści Owruczu przedemną Antoni

3Korlewskim [?] Namiesnikiem pro tunc

4Podwoiewodztwa Grodzkiego Woiewodztwa

5Kijowskiego y Xięgami Niniey szemi Grodz

6kiemi Kijowskiemi Comparens personaliter Wielmożny Antoni

7Kazimierz Bohusz Hulewicz [?] S.P. prze

8strzegaiąc całosci Dobr y Fortuny JmPana

9Jana Bohusza Synowca Swego, przeciwko

10JmPanu Franciszkowi Balowi [?] Miecznikowi Pod

11laskiemu [?] Mozyrskiemu [?] manifestował się w

12ten Sposob y etc. Iż pomieniony JmPan

13Bohusz JmPanu Miecznikowi wielkiemu pieniędzy

14będąc potrzebny, iako bardziey Conser-

15wacyey Dobr Uroninia [?] bo Sam da

16leko od tych Dobr mieszkaiący aż w Russ

17kich Kraiach y dlatego Dobra uszomie[?]

18cum attinentiis nie z kim Inszym ale z JmPanem

19Miedzwieckim [?] kontraktował y Pensię

20pomniany JmPan Miedzwiecki był assekuro

21wany y kontraktem Opisał się że Dobra

22Uroninia [?] w całey Conserwacyi ma

23[reklamant:] trzymać

k. 271

1-trzymać y ze augmenti Fortuny y Intraty,

2a nie decess przy possessyey y Disspozycy-

3cy Swoiey miał pokazać, a to przeciwny

4sposobem JP. Miedzwiecki [?] postępuiąc sobie

5y prawie postępkiem idąc Dobra Uromirz [?] zru-

6inował, bo rudnią która co Rok więcey

7niż kilkaset Złł. Intraty czyniła, zruinował,

8spustoszył, y chałupy gdzie Rudnicy

9mieszkali pustkami bez ludzi zostawił;

10iednych Rudników do mogilney [?] drugich

11do Iskorości Dobr w Swoiey Possessyey pewny-

12my kontraktem Zostaiących y od inszych

13Dziedziców należących, poprzemawiał y pow-

14prowadzał; naczynie rozne do Rudni na-

15leżące do moich Rudni porabierał y wszyst-

16kie uszczerz [?] poeddawał [?] a nadto Rudnika

17ostatniego który tylko Rudni walącey y

18pustych Chałup gdzie Rudnicy mieszkali

19pilnuie, umyślnie prawie pod przyiechaw-

20szy na rudnik do siebie varijs blanditijs

21verbis od miawiał [?] y żeliby do tego nie

22przeszedł chciał mu od grażać y odgrażał

23[reklamant:] Sam

k. 271v

1Sosny Bartne do pozytku y Intraty na-

2leżące w Lasach Uszomirskich powyrąby-

3wały na Reparacyą do Rudni takmo-

4hilnickiey y w Ihorowcu[?] poprawowił; contra-

5ctowi w wielu punktach, y iak się namie-

6niło tudzież assekuracyiey y skryptowi

7swoiemu zadosc nieuczynił w Lasach Uszo-

8mirskich także a do Jurisdictiey Swoiey

9żadnym prawem iuż nienależących drze-

10wo sobie wegle karzy[?] ado rudni Swoiey

11przewozi, A Osobliwie wyż rzeczony Ma-

12nifestant imieniem tak JmPana Stani-

13sława Dubrawskiego, iako y Antoniny z

14Bohuszow[?] Dubrawskiey Małżonki, iako syno-

15wiec Swoiey Dobr y pożytku całości prze-

16strzegaiąc. Manifestuie[?] się przeciwko temuż

17Jmci że pomieniony Jl. Miedzwiecki[?] Helde[?]

18alias rude na gruncie do Mohilney nale-

19ney należących topi, y do szkodości[?] przewo-

20zi, ktorey rudy pomienionemu Jmci y do

21Mohilney brać niegodzi się iako Prawa na

22to nie ma y nie pokazuie. Przez ktorą Swoia

23[reklamant:] nie-

k. 272

1nierzetelność y nie dosić uczynienia we

2dług opisania Kontraktu kontrawencyą

3popełnił y na nie zarobił zakład w Kontrak

4cie wyrażony na siebie zaciągnął, y Ma

5nifestanta do szkod y szkody niemnieyszey

6przyprowadził y lubo przyiacielska regu

7lacya zachodziła bynaymniey Jmość na

8to niedbał y nic nie uczynił; o ktore Stra

9ty y Szkody Manifestant iezeli to ynaczey

10niemoże bydź gotow y prawnie docho

11dzic iako szerzey y wiecey Inszych Słusznych

12do Jmci pretensyi czasu swego dokumentaliter

13się pokaze & Salva ejusdem Manifestatio

14nis melioratione actione Diminutione ple

15no iuris robore reservata. Antoni Kazi-

16mierz Bohusz Hulkiewicz [?] Sp. mp. Et in con

17tinenti Stanowszy Oczewiscie Woźny Generał

18Wdztwa Kijowsk. y Inych Opatrzny Hrehory

19Uszomierski [?] w mocy prawdziwey wierney

20y Sumienney Relacyi Swoiey iawnie y pu-

21blicznie y dobrowolnie dla zapisania do Xiąg ni-

22nieyszych zeznał. Iz on Roku teraznieysze

23go Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

24[reklamant:] Mie

k. 272v

1Miesiąca Augusta Dwudziestego Trzeciego

2Dnia na affektacyą y prawną Requizycyą

3Urod. JmPana Antoniego Kazimierza Bo-

4huszа [?] Hulewicza [?] maiąc przy sobie stronie

5Szlachty Ludzi Wiary godnych Urodzonych

6mościw Panow Mychała Wykowskiego [?] y

7Jana Brzeckiego [?] eo maioris ac evidentio-

8ris testimonij gratia sibi adhibitos na przed

9był na rudzi Uszomirskiey gdzie będąc

10widział y Urzędownie oglądał Chałupy

11rudnickie pusto takze y rudnio waliią-

12cą [?] spustoszoną Eodem actu Idem Mini-

13sterialis cum supra Specificatis Nobilibus

14był w Lasach do Uszomierza należących

15takze w lasach y na gruncie Wohilenskiem [?]

16gdzie simili officioso modo widział po-

17mienione Lasy popustoszone y na

18węgle do rudeń popalone, tudziesz y wy-

19pranie rudy omnes affectans mienił być

20uczynione przez JmPana Miedzwieckiego [?]

21ktory oznayemy zkąd strone Szlachtą so-

22bie przytomną oświadczywszy się stamtąd

23tu ad acta przybywszy, ptyl [?] te uczyniąc praw

24[reklamant:] dziwą

k. 273

1dzina Wizyi KMci przedemną Urzędem uczy-

2nił y zeznał prosząc actis connotari co otrzy-

3mał z Krechory [?] Uszomirski [?] Woźny pisał

4nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Tytuł w dużej mierze niepewny; numer marginalny odczytany jako „102”, czytelność wątpliwa.

Comparens personaliter (łac.) – stawiwszy się osobiście; cum attinentiis – z przynależnościami; pro tunc – wówczas. S.P. – prawdopodobnie skrót tytułu (np. Stolnik ...), niepewny.

Odczyt nazwisk (Korlewski, Hulewicz, Bal, Miedzwiecki) oraz nazwy dóbr „Uroninia” niepewny.

augmenti Fortuny – (łac.) pomnożenia majątku; varijs blanditijs verbis – (łac.) rozmaitymi pochlebnymi słowy; Iskorość – dziś Korosteń; Uromirz [?] – lekcja niepewna, możliwie Wyromirz/Ozeranie [?].

Dalszy ciąg manifestacji (protestacji) wniesionej w imieniu Stanisława Dubrawskiego i Antoniny z Bohuszów [?] Dubrawskiej przeciw dzierżawcy rudni, oskarżanemu o nielegalny wyrąb sosen bartnych w lasach uszomirskich i topienie rudy na gruntach należących do Mohilnej, wbrew kontraktowi i asekuracji. Numer karty na marginesie trudno czytelny. „Rudnia” – zakład wytopu żelaza z rudy darniowej; „sosny bartne” – drzewa z barciami pszczelimi; „contractowi … zadosc nieuczynił” – nie wypełnił kontraktu.

„Salva ejusdem manifestationis melioratione, actione, diminutione pleno iuris robore reservata” – z zastrzeżeniem prawa do poprawienia, rozszerzenia lub zmniejszenia tej manifestacji, w pełnej mocy prawnej. „Et in continenti” – i natychmiast. „Sp. mp.” – prawdopodobnie skrót urzędu (np. „Sk.”) i „manu propria” (ręką własną). Kontrawencya – naruszenie warunków kontraktu. Woźny generał – urzędnik doręczający pozwy i składający relacje.

eo maioris ac evidentioris testimonij gratia sibi adhibitos – „przybranych sobie dla większego i wyraźniejszego świadectwa”; Eodem actu Idem Ministerialis cum supra Specificatis Nobilibus – „tymże aktem tenże woźny z wyżej wymienioną szlachtą”; simili officioso modo – „podobnie, urzędowym sposobem”; omnes affectans – „wszystko (jak) twierdzący affektant”; ad acta – „do akt”. Rudnia – huta/kuźnica żelaza z rudy darniowej. Uszomierz – dziś Uszomyr (Ушомир) koło Korostenia, Ukraina. Akt jest relacją woźnego z wizji szkód (spustoszenie rudni i lasów), kontynuacja z poprzedniej strony.

actis connotari – (łac.) zapisać do akt; relacja woźnego, dalszy ciąg aktu z poprzedniej strony.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

25sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Antonim Korlewskim [?], Antoni Kazimierz Bohusz Hulewicz [?], strzegąc dóbr swego synowca Jana Bohusza, zamanifestował się przeciwko Franciszkowi Balowi [?], miecznikowi, oraz Miedzwieckiemu [?], któremu Jan Bohusz, potrzebując pieniędzy i mieszkając daleko w krajach ruskich, wydzierżawił kontraktem dobra Uszomierz [?] z przyległościami, z obowiązkiem utrzymania ich w całości. Zarzucił, że dzierżawca zrujnował rudnię przynoszącą rocznie kilkaset złotych dochodu, przeprowadził rudników do Mohilnej [?] i Iskorości, zabrał narzędzia rudnicze, próbował zwabić ostatniego rudnika, wyrąbał sosny bartne w lasach uszomirskich na naprawę swoich rudni i wypala z nich węgiel; w imieniu Stanisława i Antoniny z Bohuszów [?] Dubrawskich zarzucił mu też wydobywanie i topienie rudy na gruntach mohilnieńskich [?] bez prawa, przez co popadł w zakład kontraktowy. Woźny generał Hrehory Uszomierski [?] zeznał, że 23 sierpnia 1734 r. przy szlachcie Michale Wykowskim [?] i Janie Brzeckim [?] oglądał puste chałupy rudnickie, zrujnowaną rudnię oraz spustoszone i wypalone na węgiel lasy i miejsca wybierania rudy, co poszkodowany przypisywał Miedzwieckiemu [?]. Woźny podpisał jako niepiśmienny; tytuł aktu w dużej mierze nieczytelny.

Nr w rękopisie: 103 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 273

1Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

2Miesiąca Augusta Trzydziestego Pierwszego Dnia

3Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

4skiey Mci Owruczu. Przedemną Wawrzyńcem

5Walewskim Lewkowskim [?] Namiesnikiem pro tunc

6Podwoiewodztwa Grodz. Kijow. y Urzędu

7y Xięgami Ninieyszemi Grodz. Kijow. Com-

8parens personaliter Przewielebna w Bogu Jeymość Pan-

9na Eufrosinia Sieczewiczowna [?] Namiesnica

10Monastyru Klineckiego Imieniem Przewielebney w Bo-

11gu Jeymci Panny Melentyi Małahowskiey

12Jehumeni Monastyrow Korzeckiego y Klineckie-

13go y całego zgromadzenia tych że Monasterow

14[reklamant:] Imieniem

k. 273v

1Imieniem windykuiąc znaczney krzywdy szko-

2dy oppressyi y Wiolencyi recenter przez

3nizey mianowanych Obżałowanych w Fortu-

4nie Zakonney tegoż Monastyru Klineckiego

5poczynionych, A przychylaiącsię do dawniey-

6szych Protestacyi Relacyi y całego gwał-

7towne odebranie Fortuny Zakonney tegoż

8instytuowanego Processu y teraz zwielkim

9Zalem Swiadczyła manifestowała y pro-

10testowała się prko Vrodz. Jchmościom Panom

11Iozefowi y Annie z Przywskich [?] Kurtow-

12skim [?] małż. y innym ktorzy ad infra scrip-

13ptas violentas quocunq titulo należeli w ten

14sposob y oto iż Urod. Jchmość Panowie Kur-

15towscy [?] cum Suis Interessantibus do Fortuny

16Zakonney, nie kontentuiącsię dawniey-

17szemi krzywdami Szkodami oppressyami

18wiolencyami obiecawszy sobie Grunta Za-

19konne violenter Budynkow wystawie-

20niem coraz więcey a więcey Possessorei Pa-

21nem [?] atrobquibus [?] do Klinca należących pa-

22cifica Possessione będących usurpatiue Jure

23[reklamant:] przy-

k. 274

1przywłaszczeniem y prawie gwałtownie[?] Ma-

2nifestantek pomienioney Fortuny zakon-

3ney Sine ullo disjudicatione wyciśnienie

4ale coraz accumulando peiora malis odden-

5do, Violentias violentis Roku teraznieysze-

6go Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego Dnia

7Dwudziestego Piątego Augusti naiechaw-

8szy z ludźmi sobie przysposobionemi arma-

9tinę[?] na Grunt Klinecki[?] z dawien dawnych

10w Possessyi y zażywania Wielebnych Protes-

11tantek zostaiący w zażywaniu JmCi Obża-

12łowanego nigdy niebędący, tamże Żyto przez

13Wielebnych Protestantek juxta antiquam

14usum[?] pacificum zasiane na pniu będące vi

15et violenter pożął y zaraz na Wozy pozabie-

16rawszy do Domu Swego poprzenosił, Sia-

17nożęci y Pola o ktorą rzecz iest u przeswiet-

18ney[?] Trybunału gwałtownie poodbierał

19y spierając[?] się[?] iuż y dalsze przechwałki y

20od powiedzi odbieranie gruntow więcey

21a więcey na Poddanych biciem y zabiciem

22czynić odgraża. Przez ktore takowe Złą[?]

23idą Prawu przeciwko, nie chciwość[?] y[?] […]

k. 274v

1konweniencye Prawu połowa gruntu Monaj-

2styrskiego Sucza [?] obiecła prawie Possesya tak

3dalece że y poddani nie maiąc na czym siedzieć

4przez rozeyść się muszą a zad [?] Wieska dezolacyi

5a fortuny Zakonney, czyni y czynie nieprze-

6staie. A za tym gdy mnie Komparentka Swiadczę

7się oto przed Urzędem Niniejszym że tak

8wieska ponosi dezolacyą y ruinę Fortuny Za-

9konney Zostawiwszy salwę tey Manifestacyi do

10uczynienia inney prosiła teraznieyszey aby

11była przyięta y do xiąg upisana co y otrzy-

12mał. Ewfrosima Sieczewiczowa [?] WMKmp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifest. = manifestacya; pro tunc – (łac.) na ów czas; comparens personaliter – (łac.) stawiwszy się osobiście; Grodz. Kijow. – grodzkiego kijowskiego; jehumenia – ihumenia, przełożona monasteru prawosławnego/unickiego; Korzec – monaster żeński w Korcu.

recenter – niedawno; ad infra scriptas violentias quocunque titulo – do niżej opisanych gwałtów jakimkolwiek tytułem; cum suis interessantibus – ze swymi wspólnikami; pacifica possessione – w spokojnym posiadaniu; usurpative – przez uzurpację.

Monastyr Klinecki – prawdopodobnie monaster w Klińcu (Klyniec), woj. kijowskie.

Fragment manifestacji zakonnic („Wielebnych Protestantek”, „Fortuny zakonney”) przeciwko obżałowanemu o gwałtowne zabieranie gruntów i zboża. Łac.: sine ullo disjudicatione – bez żadnego wyroku; accumulando peiora malis – dodając gorsze do złego; violentias violentis addendo – przemoc do przemocy dodając; juxta antiquam usum pacificum – według dawnego spokojnego użytkowania; vi et violenter – siłą i gwałtem; armata – zbrojnie. Data zajazdu: 25 VIII 1734.

„WMKmp” – zapewne skrót podpisu/tytułu (np. „własną ręką”), odczyt niepewny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Eufrozyna Sieczewiczówna [?], namiestnica monasteru klinieckiego, w imieniu ihumeni Melentyi Małachowskiej i zgromadzenia monasterów koreckiego i klinieckiego, przystępując do wcześniejszych protestacji i procesu, zamanifestowała się przeciwko Józefowi i Annie z Przywskich [?] Kurtowskim [?], małżonkom, i innym. Zarzuciła, że obwinieni, stawiając budynki, coraz bardziej przywłaszczają grunty zakonne będące w spokojnym posiadaniu monasteru, a 25 sierpnia 1734 r. zbrojnie najechali grunt kliniecki, zżęli żyto zasiane przez zakonnice i wywieźli je do siebie, zabrali sianożęci i pola, o które toczy się sprawa w Trybunale, oraz grożą poddanym biciem i zabiciem. Przez zajęcie połowy gruntu monasterskiego poddani muszą się rozchodzić, a wieś popada w ruinę; podpisała Ewfrosima Sieczewiczowa [?].

Nr w rękopisie: 104 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 274v

1Maniff. Wielo. Pruszyńskiego Chorąże-

2go Wiłkomirskiego pro Urodzeniu Pruszyn-

3skim.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Augusta Trzydziestego Pierwszego Dnia

6Na Urzędzie Grodz. w mieście Jego Krolewskiey

7mości Owruczu przedemną Wawrzyńcem Walew-

8skim Lewkowskim [?] namiesnikiem pretune Pod-

9woiewodztwa Grodz. Generału Woiewodz.

10Kijow. y Xięgami Niniejszemi Grodz. Kijow.

11Comparens pter Wiełm. JmPan Józef z Pruszy-

12na Pruszyński Chorąży Wiłkomirski windykuią-

13[reklamant:] cą

k. 275

1iąc znaczney oppressyi swoiey a przychylaiąc

2się do dawnieyszych Manifestacyi rożnych lat

3y miesięcy przeciwko niżey wyrażonym Ichmś

4obwinionym poczynionych Solenniter

5magnoq[ue] animi cu[m] dolori przeciwko Urodz. Ich-

6mościom Panom Iustynie Raduchowskiey [?] iako

7nie Matce Antoniemu Stefanowi Marcel-

8li Anieli Katarzynie y Cecelli Synom

9y Corkom a Braci y Siostrom miedzy so-

10bą rodzonym Pruszyńskim Sukcessorom

11niegdy Urodz. JmPana Alexandra Pruszyn-

12skiego, swiadczył Manifestował się tako-

13wym sposobem y oto iż Ichmość Obżało-

14wani nie kontentuiącsię dawnieyszemi krzy-

15wdami Oppressyami tak przez niegdyś świę-

16tey pamięci wyż wyrażonego Rodzica swe-

17go iako y przez siebie samych moderno

18Comparenti, uczynionemi osobliwie ied-

19nak gwałtownym odbieraniem Pod-

20danych, odmawianiem y przechowa-

21niem czeladzi dworney (iako o tym

22dawnieysze testantur Manifestacye) te-

23raz Comprobando ultera novis accumu-

24[reklamant:] lenc

k. 275v

1lendoq peiora malis, wiedząc bardzo do-

2brze o tym że moderny Comparens pod-

3danych poniegdy Swiętey pamięci Wiel.

4Jeymci Paniey Apoloniey z Dołgirdow

5Przyszyńskiey [?] Skarbnikowy Zytom. Mat-

6ce swoiey a Babce Ichmosćiow obwinionych

7pozostałych, roznych Ichmosćiow pozawo-

8dzonych y postanowanych [?] proprio Sum-

9ptu peculioq poeswobadzał [?] y ewinto-

10wał [?], anieczekaiąc przyiacielskiego po-

11miarkowania lub prawney decyzyi

12et violento modo poddanych Trzech to iest

13Stepana Iwana y Parchoma Wołodczu-

14tow braci rodzonych y Olena [?] Ponczuka [?]

15z Synami trzema odebrali y aby ciż pod-

16dani im wszelko powinność odbywali przy-

17musili po chałupach chodząc bili y z wo-

18tociznę [?] wyganiali a Manifestanta teraz-

19nieyszego miasto obserwancyi Stryiow-

20skiey [?] powinney, potłoni [?] chodząc słowami nie u-

21ćiwymi dysgustowali y dyshonorowali

22przez co Prawo pospolite szwszytko [?] winy

23wrim [?] contra violatores Calumniatoresq

24[reklamant:] surowo

k. 276

1surowie opisane na osoby y Dobra zawzięli

2y zaciągneli; Zaczym tedy idem Compa-

3rens de praemissis omnibus ac aliis in termi-

4ni inquisitione deducendis Swiadcząc

5y manifestuiącsię saluamq[ue] huius mani-

6festationis si ita necessitas rerum exegerit

7zostawuiąc meliorationem ea actis commo-

8tari prosit czym otrzymał. Iozef Pruszyn-

9ski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

„Maniff.” – manifestacja; „pro Urodzeniu Pruszyńskim” – odczyt niepewny (być może „pro Urodzonym Pruszyńskim”). „pretune” – zapewne „pro tunc” (na ten czas). „Comparens” – stawający osobiście („pter” – personaliter). Wiłkomierz – dziś Ukmergė (Litwa). Owrucz – dziś Owrucz, Ukraina.

Solenniter magnoque animi cum dolore – uroczyście i z wielkim bólem serca; moderno comparenti – obecnie stawającemu (manifestantowi); testantur – świadczą; comprobando ulteriora novis accumulando [?] – potwierdzając dalsze, gromadząc nowe (krzywdy).

Ichmś – Ichmościom; Urodz. – Urodzonym; JmPana – Jegomości Pana.

„lendoq peiora malis” – zapewne końcówka formuły „addendoque peiora malis” (dodając gorsze rzeczy do złych); „proprio Sumptu peculioque” – własnym kosztem i groszem; „violento modo” – gwałtownym sposobem; „contra violatores Calumniatoresque” – przeciw gwałcicielom i oszczercom. „Skarbnikowy Zytom.” – skarbnikowej żytomierskiej. Akt jest manifestacją (Manifestant).

idem comparens de praemissis omnibus ac aliis in termino inquisitionis deducendis – ten sam stawający co do wszystkich powyższych i innych rzeczy, które mają być wykazane w terminie inkwizycji; salvamque huius manifestationis si ita necessitas rerum exegerit meliorationem – zastrzegając sobie poprawę tej manifestacji, jeśli potrzeba tego wymagać będzie; actis commotari (zapewne: annotari) – wpisać do akt; mp = manu propria – własnoręcznie.

Streszczenie

31sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Józef z Pruszyna Pruszyński, chorąży wiłkomirski, przystępując do wcześniejszych manifestacji, zamanifestował się przeciwko Justynie Raduchowskiej [?], matce, oraz rodzeństwu Antoniemu, Stefanowi, Marcelemu, Anieli, Katarzynie i Cecylii Pruszyńskim, sukcesorom zmarłego Aleksandra Pruszyńskiego. Zarzucił, że obwinieni, wiedząc, iż manifestant własnym kosztem wydobył i ewinkował poddanych pozostałych po jego matce, a ich babce Apolonii z Dołgirdów Pruszyńskiej [?], skarbnikowej żytomierskiej, gwałtem odebrali mu poddanych – braci Stepana, Iwana i Parchoma Wołodczutów [?] oraz Olena [?] Ponczuka [?] z trzema synami – zmuszali ich do powinności, bili i wyganiali z ojcowizny, a samego manifestanta, swego stryja, znieważali słowami. Manifest podpisał Józef Pruszyński.

Nr w rękopisie: 105 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 276

1Maniff. Wielm. Pruszynskiego

2Chorążego Wilkomirskieg[o] przeci-

3w Urodz. Pruszynskim

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5miesiąca Augusta Trzydziestego Dnia

6Na Urzędzie Grodz. w Miescie Jego Krolew-

7skiey Mci Owruczu Przedemną Wawrzin-

8cem Walewskim Lewkowskim Namiesni-

9kiem protunc Podwoiewodz. Grodz. Sobu-

10Wdztwa Kijow. y Xięgami Ninieyszemi

11Grodz. Kijow. Comparens person[aliter] Wielm. JmPan

12Puszyna [?] Pruszynski Chorąży Wilkomirski

13quam prima acta praesentia adire valuit

14[reklamant:] tak

k. 276v

1tak zaraz solennie naprzeciwko Urodzonym Ichmościom

2Panom Justynie Radziszewskiego [?] wdowie

3Matce, Antoniemu, Stefanowi, Marcelli

4Anieli Katarzynie y Cecelli, Synom y Cor-

5kom Pruszyńskim Sukcessorom nieboszczy-

6ka Ur. JmPana Alexandra Pruszyńskiego pozo-

7stałym; zaniosł manifestacyą w ten sposob

8y o to Iż Ichmość obwinieni wziowszy y-

9ż[?] rzeczywiszy [?] utwarniey[?]szego Comparenta na

10własną y pilną potrzebę swoię Złł Polsk. Dwie[?]

11ście y w teyże Summie poddanego naśmie-

12Zacharka [?] we Wsi Wielkiey Chuśni Mieszka-

13iącego ze wszystkim poddaństwem y posłuszeń-

14stwem zastawnym sposobem puściwszy y

15do oddania Summy innowowawszy [?] iako

16o tym assekuracya Anno Millesimo Septin-

17gentesimo Trigesimo Primo Die Vigesima Quin-

18ta Augusti w Chuźni [?] pisana a zaś Anno

19Millesimo Septingentesimo Trigesimo Tertio

20Die Vigesima Septima Julij Grodzie tutey-

21szym Oblatowana enarrat a potym Stan-

22te moderno interregno rozumieiąc że ab-

23sente Rege nic [?] trzeba sine lege teyże

24wyż specyfikowaney assekuracyi sprzeciwio-

25[reklamant:] Lęgiy [?]

k. 277

1szy się Summy dwuchset złł Pols nieoddawszy

2poddanego gwałtownie odebrali, y aby żad

3ney powinności nieodbywał zakazali Przezco

4Jchmość Obwinieni zakład wtejże wyżwy-

5rażoney assekuracyi opisany y winy prawne

6na osoby swoie zawzięli y zaciągnęli a Mata

7teraźnieyszego eludendo do expens praw-

8nych przywiedli y przyprawili. Zaczym tedy

9idem Comparens ratione elusionis sui Mntis

10contraventionisq in omnibq punctis Assecu

11rationi supra expressae iterato iterumq manifes

12towawszy się [plama] aliamq praesentis Manifestationis

13uti si opus fuerit meliorationem hanc Actis

14connotari prosił co y otrzymał Józef Pru

15szyński mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Wielm. = Wielmożny; Urodz. = Urodzony; Sobu-Wdztwa = Województa (zapisane z przeniesieniem); comparens personaliter – stawając osobiście; quam prima acta praesentia adire valuit – skoro tylko mógł najpierw udać się do niniejszych akt; Wiłkomierz – Ukmergė (Litwa); Owrucz – Owrucz (Ukraina, obw. żytomierski).

Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Primo Die Vigesima Quinta Augusti – roku 1731 dnia 25 sierpnia; Anno … Trigesimo Tertio Die Vigesima Septima Julij – roku 1733 dnia 27 lipca; enarrat – opowiada, przytacza; stante moderno interregno – w czasie obecnego bezkrólewia (1733); absente Rege … sine lege – pod nieobecność króla … bez prawa.

Złł Polsk. – złotych polskich; Ur. – Urodzony; Comparent – stawający, manifestant.

„złł Pols” – złotych polskich; „Mntis” – Manifestantis; „eludendo” – przez wykręty; „idem Comparens ratione elusionis sui Manifestantis contraventionisque in omnibus punctis Assecurationi supra expressae iterato iterumque manifestowawszy się aliamque praesentis Manifestationis uti si opus fuerit meliorationem hanc Actis connotari prosił” – tenże stawający z powodu zwodzenia go, manifestującego, i naruszenia we wszystkich punktach wyżej wyrażonej asekuracji, ponownie zamanifestowawszy się, prosił o zapisanie do akt tej manifestacji oraz – w razie potrzeby – jej poprawienia; „mp” – manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Józef Pruszyński, chorąży wiłkomirski, zamanifestował się przeciwko Justynie Radziszewskiej [?], wdowie, i jej dzieciom Antoniemu, Stefanowi, Marcelemu, Anieli, Katarzynie i Cecylii Pruszyńskim, sukcesorom zmarłego Aleksandra Pruszyńskiego. Według manifestu obwinieni pożyczyli od niego 200 złotych polskich i za tę sumę oddali mu w zastaw poddanego Zacharkę [?] ze wsi Wielka Chuśnia [?] z wszelkim posłuszeństwem, na mocy asekuracji spisanej 25 sierpnia 1731 r. w Chuźni [?] i oblatowanej 27 lipca 1733 r. w grodzie owruckim. W czasie bezkrólewia, wbrew asekuracji i nie oddawszy 200 złotych, gwałtem odebrali poddanego i zakazali mu odrabiać powinności, czym popadli w zakład zapisany w asekuracji; manifest podpisał Józef Pruszyński.

Nr w rękopisie: 106 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 277

1Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

2Miesiąca Augusta Trzydziestego Pierwszego Dnia

3Na Urzędzie Grodzkim w miescie Jego Krolewskiej Mći

4Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim

5Lewkowskim Namiesnikiem protunc Pod

6[reklamant:] woiewodztwa

k. 277v

1woiewodztwie Grodz. Zyto. Wdztwa Kijow. y Xięgami

2Niniejszemi Grodz. Kijow. Comparens perso. W.

3JmPan Jozef z Prussynya Prussynski Chorąży Wil-

4komirski; niemała krzywdę przez Lat kilkanascie

5iedynie tylko, dla urodzoney braterskiey przy-

6iazni cierpliwie ponosząc a miasto wdzięczności

7nieudzięczając rekompensa y coraz znacznieyszą

8fortuny oyczystey uznaiąc ruinę solenniter na-

9przeciwko Urodz. Ichmsc Panom Dominikowi z Pru-

10ssynya y Helenie Bosniackiego primo voto Ło-

11koszynskiey [?] secundo ad Praesens Prussynskiey

12Prussynskim bratu y bratowey swoim małżonkom

13oyczystey protestował y manifestował się takowym

14sposobem y o to; Iż Ichmość Obżałowani nie

15chcąc Sąsiedzką y braterską z teraznieyszym

16Comparentem certować harmonią owszem rozne

17kłotni wynayduiąc sposoby y manifestanta

18ubi pacis amantem multaque dissimulantem

19summopere krzywdząc et praecipue Sama Jey

20mość Obwiniona znamowy y Informacyą oyca

21specyfikowanego Jmci Obwinionego wiedząc że

22moderno 2 [?] reculans omnia Considerans płci

23białogłowskiey dyssymulować cierpliwie będzie

24[reklamant:] naprzod

k. 278

1na przed z Pedola [?] przybywszy na Dwor własnym

2sumptem Manifestantis erygowany niechaw-

3szy przez niedziel cztery opusciwszy swoy Dwo-

4rek miesz[k]ała a codziennie chcąc do niecierpli-

5wości Comparentem Modernum przywiesć dyshono-

6rowała Szyta [?] y dyffamowała rozne affronta

7wyrządzała okna z Dworu Comparentis po-

8-wybierać kazała y do Dworku swego poprzeno-

9sić drugie powybijać kazała; a potym do

10Dworku swego wyprowadziwszy się Wrzmu-

11ce [?] violento modo odbić, y żadek [?] rzeszo [?]

12boty [?] na własnych kotłach y porządku [?] wszel-

13kim Winnickim Manifestantis wyrobić kaza-

14ła; niektore posudki winnickie porabierała,

15Arędarza tak JchMciów obwinionych czyli iako

16y moderni Querulantis Arędującego fun-

17ditus zrabowała y ze wsi wypędziła, a przez

18puł roczne nakowanie [?] Arędy Comparenta

19do szkody niemałey przywiodła. Poddanych

20Querulantis poulicach przeymuiąc grabi-

21ło y sine ullo praetensione, pokilkadni [?] Wody [?]

22trzymaiąc robociznę sobie odbywać kazała.

23swoich zaś poddanych aby rozne affronta

24[reklamant:] robili

k. 278v

1Manifestanci wyrazali informowała iako

2gdy poddani nazywaiący się Hrycki [?] Krutzlan [?]

3wieprza Querulantis karmnego valorem ad

4minimum talerow bitych dwoch wynoszą

5cego zabił y oprawiwszy do Spichlerza Ich

6mościow Obwinionych przenosił, za częstokrotne

7mi rekwizycyami Sprawiedliwości uczynić

8niechciała y tymże poddanym swoim do

9grobli społnie należącey na szarwark chodzić

10zakazała y omieszkanie we młynie mli

11wa nieraz dla niereparowania grobli spra

12wiła deinde niekontentowała się tym że Mo

13derną Comparens sam bez żadney odezwy

14niechcąc krzywdy Ichmościow obwinionych

15dla conserwacyi affektu braterskiego z pod

16danych poniegdy Swiętey pamięci Wiel

17możney Paniey Apoloniey z Dołgurtow [?] Pru

18szyńskiey [?] Skarbnikowey Zytomierskiey Matce

19tak swoiey iako y Ichmościow Obwinionych,

20trzech Ludzi ciągłych w zeszłym Roku prze

21szłego Tysiąc Siedmset Trzydziestego Trzeciego przy

22dzielił Ichmość Obwiniona y Roku teraźniey

23szego drugich trzech gwałtownie odobrała

24[reklamant:] y do sie[…]

k. 279

1y dowiey [?] przywłaszczyła possessyi. Naosta-

2tek honorowi y zdrowiu Manifestantis prze-

3puścić nichcąc słowami nieuczciwemi y

4uszczypliwemi naróżnych mieyscach łży-

5ła y diffamowała przez Nazwiski narodo-

6wi y życiu czyniła y czynić nie przes-

7tawa. Zaczym idem Comparens de præmis-

8sis omnibus ac aliis in termino [?] et modo [?]

9inquisitione probandis przeciwko wyz

10specyfikowany Jeymości obwinio-

11ney zaradza [?] y manifestuie

12się. Salva eiusdem manifes-

13tantis si opus fuerit zo-

14stawuiąc melioratione

15ad eadem acta connota-

16ri prosit [?]. Czytany [?]

17mat. [?] Jozef Pru-

18szyński [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

„Maniff.” – manifestacya; „Wielł” – Wielmożnego; „Chorąż. Wiłkomir.” – chorążego wiłkomirskiego (powiat wiłkomierski, Wielkie Księstwo Litewskie); „prco” – przeciwko; „Małł.” – małżonkom; „protunc” – podówczas; „Podwoiewodztwa” – urzędu podwojewodzińskiego (grodzkiego).

Fragment manifestacji (protestacji); początek aktu na poprzedniej stronie. Łac.: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „solenniter” – uroczyście; „primo voto … secundo ad praesens” – z pierwszego męża … obecnie z drugiego; „ubi pacis amantem multaque dissimulantem” – jako miłującego pokój i wiele puszczającego płazem; „summopere … et praecipue” – w najwyższym stopniu … a zwłaszcza; „certować” – współzawodniczyć/zachowywać. Chorąży wiłkomierski – urzędnik ziemski powiatu wiłkomierskiego w Wielkim Księstwie Litewskim. Odczyt „Łokoszynskiey” i „moderno 2 reculans” niepewny.

Fragment manifestacji (skargi); „Comparens/Manifestans/Querulans” – strona skarżąca; „sumptem” – kosztem; „violento modo” – gwałtownym sposobem; „funditus” – doszczętnie; „sine ullo praetensione” – bez żadnego tytułu, bezprawnie; „posudki winnickie” – naczynia gorzelnicze.

Fragment manifestacji (skargi) rodzeństwa przeciw współspadkobiercom o krzywdy poddanych, zabicie wieprza i odebranie poddanych ciągłych; Querulantis – skarżącego; valorem ad minimum – wartości co najmniej; deinde – następnie; Moderna Comparens – obecnie stawający; szarwark – robocizna przy grobli; Zytomierskiey – skarbnikowej żytomierskiej.

„idem Comparens de praemissis omnibus ac aliis in termino et modo inquisitione probandis” – tenże stawający względem wszystkich powyższych i innych rzeczy, które mają być dowiedzione w terminie i sposobem inkwizycji (śledztwa).

„Salva eiusdem manifestantis si opus fuerit … melioratione ad eadem acta connotari” – z zastrzeżeniem prawa tegoż manifestującego do poprawienia (uzupełnienia) manifestu w tych samych aktach, jeśli zajdzie potrzeba; „mp” = manu propria, ręką własną.

Zakończenie manifestacji przeciwko kobiecie (Jejmości), oskarżonej o przywłaszczenie posesji oraz zniesławianie i lżenie manifestanta.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31sierpnia 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Józef z Pruszyna Pruszyński, chorąży wiłkomirski, zamanifestował się przeciwko bratu Dominikowi z Pruszyna i bratowej Helenie z Bośniackich, 1° voto Łokoszyńskiej [?], 2° voto Pruszyńskiej. Zarzucił, że bratowa po przybyciu z Podola mieszkała przez cztery tygodnie w dworze zbudowanym jego kosztem, lżyła go, kazała powyjmować i wybić okna, a po przeprowadzce do swego dworku kazała gwałtem wyrabiać trunki na jego kotłach i sprzęcie gorzelniczym, zabrała część naczyń, obrabowała i wypędziła arendarza, przez co stracił półroczną arendę, zatrzymywała jego poddanych do robocizny, a jej poddany Hryćko Krutzlan [?] zabił jego karmnego wieprza wartości co najmniej 2 talarów bitych. Ponadto zakazała swoim poddanym szarwarku przy wspólnej grobli, co powodowało przestoje młyna, odebrała trzech poddanych ciągłych przydzielonych jej przez manifestanta w 1733 r. z poddanych po ich matce Apolonii z Dołgurtów [?] Pruszyńskiej, skarbnikowej żytomierskiej, oraz w tym roku trzech następnych, i publicznie go znieważa. Manifest podpisał Józef Pruszyński [?].

Nr w rękopisie: 107 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 279v

1Manif. nne Wielm. JmPana Szczeniowskie[?]-

2go Sędziego Grodz. Zytt: prtko Vrodz. Jmci

3Panu Kaminskiemu y Innym

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Septembra Pierwszego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolews. Mci

7Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim [?]

8Lewkowskim [?] Namiesnikiem protunc Podwo-

9iewodz. Grodz. Gen. Wtwa Kijews. y Xięgami

10Niniejszemi Grodz. Kijews. Comparens persl. Urodz.

11JmPan Stefan Białoszyński [?] nne Wielm. JmPana

12Michała na Wielkim Szczeniowie [?] Szczeniowskiego [?]

13Pierwszego Trybunału Sędziego Grodz. Kijows.

14Pana Swego przez Urzędem Niniejszym solen-

15niter prtko Urodz. JmPana Teodorowi Kamień-

16skiemu y Innym Ichmm auxilio ac et

17consilio do niżey wyrazonych violencyi im

18pomagaiącymsię swiadczył y protestowałsię, iż

19ciż Ichmość obrazowani contemnendo Swo-

20wy rygor Prawa Pltego de invasoribus

21Domow y Dworow Szlacheckich opisany

22[reklamant:] accedentes [?]

k. 280

1Łaskawie [?] Urodz. JmPan Teodor Kamieński

2Obratowany [?] będąc u Wiel. Principała Compa-

3rentis obsequiis alligatus, niemało szkod per Studia [?]

4in curias, czyli Spensis in mera ruina w Fortu-

5nie naczyniwszy, bez kalkulacyi od Principa-

6ła Protestantis alienowałsię teraz Zaś czy-

7li propria mente czyli czyiey niechętney

8rady animowany duchem śmiałym y wszystkiem

9immemor Pana Swego benefactora który go

10dzięc egestatem in Sinum recepit Łaskiwaty [?]

11te szkod zaalienowawszysię bez kalkulacyi

12et amictu vestimentorum nadgradzaiąc nie

13udziałanościa [?] na Dobra y Dworek Mało

14uszczyźnie [?] pryncypała protestantis będący

15na pasie [?] y tam violentyą gwałtowną zy

16naiazd publiczny uczyniwszy, kałamał [?] Dzie-

17ci zas Wiel. zeszłych Jchmw PP. Stefana

18Wawrzynca y Antoniny z Plichtow Ka-

19mieńskich Cześnikow Łatyczew. Mał. przez

20Urodz. JmPana Tomasza Kamieńskiego Bra-

21ta Starszego Lege obloquente naturał-

22nego Opiekuna zostawione porabierac [?] rap-

23[reklamant:] tum

k. 280v

1tum popełnic et in alienas wywiesc Domu.

2Oto tedy wszystko ut praemissum est idem Com-

3parens nomine eius Supra protestowawszy się

4salvo tey protestacyi rozszerzenie y meliorationem

5ktory actis connotari prosił czy otrzymał.

6Stefan Białoszycki [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

nne = nomine (imieniem); prtko = przeciwko; protunc = wówczas; Podwoiewodz. = podwojewodzego; Wtwa = Województwa; Comparens personaliter = stawiwszy się osobiście; solenniter = uroczyście; auxilio ac consilio = pomocą i radą; contemnendo = lekceważąc; de invasoribus = o najeźdźcach (domów szlacheckich); Pltego = Pospolitego. Odczytanie nazwiska „Szczeniowski” i miejsca „Wielki Szczeniów” niepewne (rękopis: Szczeniewski/Szczeniowie).

Fragment manifestacji (protestacji). Łac.: „Comparentis obsequiis alligatus” – związany służbą u stawającego (protestującego); „per studia in curias” – przez starania w sądach [?]; „spensis in mera ruina” – wydatkami ku samej ruinie; „Principała Protestantis” – pryncypała protestującego; „propria mente” – z własnego zamysłu; „immemor” – niepomny; „qui eum egestate in sinum recepit” – który go w nędzy przyjął na łono; „et amictu vestimentorum” – i okryciem szat; „lege obloquente” – z mocy prawa; „naturalnego opiekuna” – opiekuna przyrodzonego. Cześnik łatyczowski – urzędnik ziemski ziemi latyczowskiej (woj. podolskie). Odczyt kilku wyrazów niepewny z powodu kursywy.

ut praemissum est = jak wyżej powiedziano; idem Comparens nomine eius supra = tenże stawający w jego imieniu, jak wyżej; salvo … melioratione = z zastrzeżeniem rozszerzenia i poprawienia protestacji; actis connotari = zapisać do akt; mp = manu propria (ręką własną).

Streszczenie

1września 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Stefan Białoszyński [?] w imieniu Michała Szczeniowskiego [?], sędziego grodzkiego, zaprotestował przeciwko Teodorowi Kamieńskiemu i jego pomocnikom. Zarzucił, że Teodor, dawniej pozostający w służbie Szczeniowskiego, który przyjął go w niedostatku, wyrządziwszy mu szkody, odszedł bez rozliczenia, a teraz dokonał gwałtownego, publicznego najazdu na dobra i dworek pryncypała w Małouszczyźnie [?] i porwał dzieci zmarłych Stefana Wawrzyńca [?] i Antoniny z Plichtów Kamieńskich, cześników latyczowskich, pozostawione pod opieką ich stryja i naturalnego opiekuna Tomasza Kamieńskiego, wywożąc je do cudzego domu. Protestację podpisał Stefan Białoszycki [?].

Nr w rękopisie: 108 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 280v

1Manifestatio Wiel. JmPana Steckiego

2Pcze Kijews. przeciwko Wiel. Jeymosci P.

3Apostołowey Hetmanowey Woysk Zaporoskich

4y Innym.

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Septembra Pierwszego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzk. w Miescie JKrolews. Mci

8Owruczu przedemną Wawrzyncem Walewskim [?]

9Lewkowskim [?] Namiesnikiem protunc Podwoiew.

10Grodz. Gener. Woiew. Kijews. y Xięgami Niniey-

11szemi Grodz. Kijews. Comparens persona Urodz. Jmć

12Stanisław Dalkiewicz [?] nomine et ex speciali Commisso

13Wiel. JmPana Adama z Steczanki na Kunierach [?]

14Steckiego Podczasz. Kijews. qua primum alta Sen-

15tia Capitt. Kijows. adire valuit tak zaraz Solen-

16[reklamant:] nissime

k. 281

1nissime naprzeciwko Wiel. JmPaniey Juliannie z Ostrzyckich [?]

2Apostołowey Hetmanowey Woysk Zaporoskich Nay-

3iaśnieyszey Imperatorowey Jmci et cujusvis nominis Stryc-

4kiemu czyli Ostrzyckiemu nullo titulo consanguinitatis

5Panow Ostrzyckich należącemu Manifestuie protestuie

6w ten niżey opisany sposob y oto. Iż Imość Obwiniona nmiey

7zważaiąc Prawo maxime Constitutionem Anni Millesimo Sex-

8tingentesimo Nonagesimo Nono Sancitam Legitima Possessione

9Wiel. Principała Mffstis tupe [?] Ludzi lozatow [?] Woyskow [?]

10Rossyyskiego na Dobra Miasteczko Demidow cum attinentijs

11nasławszy przeciwko Prawu Postępuiąc de Possessione Legiti-

12ma violenter manu Wyrugli y znaczną expulsyą uczynili

13rzeczy ruchome y nieruchome Bydło rogate y nierogate

14zboża Pasieki zaraza [?] Drugiey gwałtem Pieniądze przez

15Wiel. Pryncypała Mffstis zostawione pozabierali et in

16suum Commodum obvertili. O co tedy uszystko Is idem Com-

17parens nomine cujus supra respective expulsionis atque prae-

18inductionis in eadem Bona violenter ac emptu [?] nec non

19prorestitutione rerum interceptarum faciendoque Calculo

20de apprehensa Possessione iterum atque iterum Manifes-

21tatur ac Protestatur Salva manente Melioratione si

22opus Duxerit Exigent hanc Urro [?] Scriptam Ac-

23tis Commotari prosił czy trzymał Stanisław Dalkiewicz [?]

24mp.

25[reklamant:] Manifestacya

Objaśnienia i tłumaczenia

Pcze = Podczaszego; Podwoiew. Grodz. Gener. = podwojewodziego grodzkiego generalnego; protunc = ówczesnym; Comparens persona = stawający osobiście; nomine et ex speciali Commisso = w imieniu i ze szczególnego zlecenia; qua primum … adire valuit = skoro tylko mógł przystąpić do wysokiego urzędu starościńskiego (grodu) kijowskiego; Solennissime = najuroczyściej. Apostołowa – wdowa po hetmanie Danile Apostole (zm. 1734). Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina).

maxime Constitutionem… = zwłaszcza konstytucję roku 1699 (?) [liczba roku w zapisie niepewna]; Legitima Possessione = z prawnego posiadania; cum attinentiis = z przynależnościami; in suum Commodum obverterunt = obrócili na swój pożytek; Is idem comparens nomine cujus supra = tenże stawający w imieniu jak wyżej; iterum atque iterum Manifestatur ac Protestatur = raz po raz manifestuje i protestuje; Salva manente Melioratione si opus duxerit = z zastrzeżeniem prawa poprawienia, jeśli uzna za potrzebne; Actis Connotari = wpisać do akt; mp. = manu propria, własnoręcznie.

Hetmanowa Woysk Zaporoskich – żona hetmana Daniela Apostoła; „Imperatorowa” – cesarzowa rosyjska.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

1września 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Stanisław Dalkiewicz [?] w imieniu i ze szczególnego zlecenia Adama ze Steczanki Steckiego, podczaszego kijowskiego, zamanifestował się przeciwko Juliannie z Ostrzyckich [?] Apostołowej, hetmanowej wojsk zaporoskich cesarzowej, oraz pewnemu Stryckiemu czy Ostrzyckiemu. Zarzucił, że obwiniona wbrew prawu, zwłaszcza konstytucji z 1699 [?] r., nasłała ludzi wojska rosyjskiego na miasteczko Demidów z przyległościami, gwałtem wyrugowała jego pryncypała z prawnego posiadania i zabrała ruchomości, bydło, zboża, pasieki i pozostawione pieniądze. Manifestant protestował o wyrugowanie, o ponowne wwiązanie w dobra i zwrot zabranych rzeczy; podpisał Dalkiewicz [?].

Nr w rękopisie: 109 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 281v

1Manifestacya Urodz. JmPana Kurowskiego [?]

2przo Pokidaylom [?] Duchowskim.

3Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

4Miesiąca Septembra Wtorego Dnia

5Na urzędzie Grodz. w Mieście JKroleskiey Mści Owruczu Prze-

6demną Wawrzyńcem Matowskim [?] Leszczyńskim [?] Namiesnikie

7pełnym Podwoiewodztwa Grodu JKMci Wdztwa Kijews. y Xięgami

8niniejszymi Grodz. Kijows. Comparens pzor. Urodz. JmPan

9Jan Kurowski [?] swym y Urodz. JmPana Woyciecha Kurowskie[?]-

10go Rodzica swego Jmieniem przychilaiącsię do dawniey-

11szey Manifestacyi swoiey co trino uczynioney niemogącsię

12suamet ipsa nec amicabili persuasione desideratam super

13lucrari [?] violentiarum abstinentiam expresse in Dies et horas

14eorund. urnaiąc [?] renovatione solenniter naprzeciwko Urod.

15JchMść Panom Janowi Piotrowi y Bazilemu Pokidaylom [?]

16Duchowskim swiadczył protestował y manifestowałsię takow-

17ym sposobem y ztąd. Jż JchMość obżałowani nieuważa-

18iąc na rygor Prawa Rzpltego contra violentos [?] expilato-

19res, Legumq. contemptores serio opisany osobliwie sub

20tempus Lachrimandi [?] Reipublicae Status nec dum per-

21fecte firmato Rege chcąc żyć sine Lege y wszystkie w

22przeszłych JchMość Panow Przyiaciół per modernos

23Querulantes do JchMść obwinionych lekce ważąc, pozwa-

24żyć y iescze rozniemi odgrażaiąc pochwałkami, pola

25[reklamant:] zaoranego [?]

k. 282

1pola tak orane iako y nieorane justo Jure et

2titulo Hereditario moderni Comparentis nale-

3żące w Wsi Moszkach [?] będące tak orane ia-

4ko y nieorane violenta manu poodbierali;

5przeżoty [?] zaznaczonemi [?] Urodz. JmPana

6Bazylego Lawanczuka [?] Moszkowskiego [?] Ju-

7risdatora tamtego [?] będące inscio modo przez

8czaszem [?] pertinaciter popodpatrywali [?] y inne

9krzywdy, szkody y wioleneye [?] poczynili, y

10czynic nieprzestaią. Zaczym tedy pomieniony [?] Com-

11parens suo et quo supra nomine na przed wyż

12specyfikowanym JchMciom obżałowanym de

13praemissis omnibus ac aliis iterum iterumque ma-

14nifestuiące się salvamque si opus fuerit Praesentis

15manifestationis suae zostawuiąc Melioratio-

16nem hanc Actis connotari prosił czego otrzy-

17mał Jan Łyrowski [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

trino – trzykrotnie; „niemogącsię suamet ipsa nec amicabili persuasione desideratam … lucrari … abstinentiam” – nie mogąc ani samą sobą, ani przyjacielską perswazją uzyskać pożądanego powstrzymania się od gwałtów; „in Dies et horas … renovatione solenniter” – uroczyście ponawiając na dni i godziny; „contra violentos expilatores Legumque contemptores” – przeciw gwałtownikom, łupieżcom i gardzicielom praw; „sub tempus lachrimandi Reipublicae Status nec dum perfecte firmato Rege … sine Lege” – w czasie opłakanego stanu Rzeczypospolitej, gdy król nie jest jeszcze w pełni utwierdzony (bezkrólewie i wojna po 1733), chcąc żyć bez prawa; Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina).

justo Jure et titulo Hereditario – słusznym prawem i tytułem dziedzicznym; moderni Comparentis – obecnie stawającego; violenta manu – przemocą; inscio modo – bez wiedzy; pertinaciter – uporczywie; suo et quo supra nomine – w swoim i wyżej wymienionym imieniu; de praemissis omnibus ac aliis iterum iterumque – o wszystko powyższe i inne raz po raz; salvamque si opus fuerit Praesentis manifestationis suae Meliorationem – zachowując w razie potrzeby poprawienie niniejszej manifestacji; Actis connotari – zapisać do akt; mp – manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2września 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Matowskim [?] Leszczyńskim [?], Jan Kurowski [?] w swoim i ojca Wojciecha imieniu, przystępując do swojej wcześniejszej, trzykrotnie ponawianej manifestacji, zamanifestował się przeciwko Janowi, Piotrowi i Bazylemu Pokidayłom [?] Duchowskim. Zarzucił, że obwinieni, korzystając z niepewnego stanu Rzeczypospolitej i lekceważąc perswazje przyjaciół, przemocą odebrali należące do niego dziedzicznie pola orne i nieorane we wsi Moszki [?] oraz wyrządzają inne krzywdy, także na gruncie Bazylego Lawanczuka [?] Moszkowskiego [?], jurysdatora; część tekstu niepewna. Manifest podpisał Jan Łyrowski [?].

Nr w rękopisie: 110 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 282

1Protest. Urodz. JmPana Kamińskiego

2przeciw Urodz. JchMciom PP. Kamińskim

3Małż. y Jnnym.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Septembra Wtorego [?] Dnia

6Na Urzędzie Grodz. w Mieście JKrolewskiej Mci Owru-

7czu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?]

8[reklamant:] Namies.

k. 282v

1Namiesnikiem protunc Podwoiewodz. Grodz.

2Gene. Woiewodz. Kijow. y Xięgami Nieinieysze-

3mi Grodz. Kijow. Comparens pter Urodzony

4Pan Teodor Kaminski będąc Summoper

5od niżey wyrażonego obżałowanego presus et

6iniuriatus przychilaiącsię do Dawnieyszych

7Protestacyi swoiey de nullitate Donacyi z

8Prawem y Słusznoscią niezgadzaiącysię u-

9czynioney y teraz pr[?]to Urodz. Ichm. Pa-

10nom Tomaszowi y Annie Krzczonowskiego [?]

11Kaminskim Małż. tudzież Wiel. Ichm. Pa-

12nom Michałowi y Annie Pasłowskiego [?] Szcze-

13niowskim [?] Podczas Trybunału Sędziom Grodz.

14Zyt. Małż. niemniey Urodz. Antoniemu

15Krzczonowskiemu, y Stefanowi Białosyckie-

16mu czeladzy, Jakotez roboczym quorumcum-

17q nominibus et cognominibus Poddanych Po-

18kalewskim [?] do niżey wyrażoney akcyi z Rusni-

19cami, Kosami, Cepami, Drzidami, Kiiami, przy-

20sposobionym Solenniter swiadczył y pro-

21testował się w ten niżey opisany sposob yż to

22Ichmosc obżałowani Timorz [?]

23na Ubliżenie Fortuny Urodz. Ignacego y Ma-

24ryanny Kaminskich Synu y Corki Zabitego

25przez haydamakow Urodz. JmPana Stefana

26Kaminskiego Czesnika Latyczo. inorphanita[?]

27[reklamant:] et minorenti

k. 283

1et in minorennitate zostaiących godząc viri-

2tis irrealibus [?] medijs iakowe kontrakty y zapisy

3na Dobra Małewszczyzne [?] Dziedziczne pupil-

4lorum przeciwko Prawu y słuszności po-

5robiwszy; pomienione Dobra in possessi-

6onem iniquam JmPana Szereniowskiego [?]

7apprehendere chciał [?] y gdy zrazumiawszy

8Comparens Injustissimo iuris etiam idque

9de nullitate pomienionych tranzakcy

10uczyniwszy Manifesta y pomienione

11Sieroty in Tutella Sui maiore et possessi-

12onem iuridicam insistendo Constitucioni

13de pupillis et Tutoribus nastąpionym In-

14tromitowanym nomine contradicente zo-

15stawiwszy et posse et velle Sui eremi do-

16brami dysponował et actualis existebat

17Compes [?] tedy Jeymość Pani Kaminska [?] In-

18formacyą męża Swego do Jchmć Panow

19Szereniowskich [?], poiechawszy y tam zebra-

20mowiwszy się [?] et violenter pomienionych Pa-

21now Czerkowskiego [?] Białoryckiego [?] y Chło-

22pców Potolewskich [?] cum varia armorum genere

23nater [?] Dobra naiachali samego Comparenta

24w Domu Swoim będącego uszbić [?] pocią-

25[reklamant:] Comprau [?]

k. 283v

1od prawuiącego nic na siebie złego nie spo-

2dziewaiącego się znienacka napadszy bili

3merdowali tłukli na ziemią obaliwszy

4kolanami gnietli krwią wszystkiego z-

5broczyli tylko co żywego porzucili rzeczy

6porozrzucali drugie pozabierali wszero dal-

7sze odpowiedzi niettylko na zdrowie aley

8na życie czynili Dzieci Sieroty pozabiiać

9chcieli y jnne violencye czasu prawa na

10jnterrogatoryach wyrażone poczynili za-

11sadzki podrogach podsłużnych czynili, Co

12wszystko ut praemissum est idem Compa-

13rens Swiadcząc y protestuiące

14się Salvam meliorationem restawit y pro-

15siłt iey o przyięcie do akt zeystrzymał [?].

16Teodor Kaminski mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Protest. – protestatia (protestacja, skarga). Owrucz – dziś Owruch (Ukraina), obw. żytomierski. Dzień miesiąca odczytany niepewnie („Wtorego”).

protunc – wówczas; Summoper – wielce; presus et iniuriatus – uciśniony i pokrzywdzony; de nullitate Donacyi – o nieważności darowizny; quorumcumque nominibus et cognominibus – jakichkolwiek imion i nazwisk; Solenniter – uroczyście; inorphanitate et minorennitate – w sieroctwie i małoletności. Haydamacy – hajdamacy (zbuntowani chłopi/kozacy). Czesnik Latyczo. – cześnik latyczowski.

Tłumaczenia: „in minorennitate” – w małoletności; „pupillorum” – sierot (podopiecznych); „in possessionem iniquam” – w niesłuszne posiadanie; „Comparens” – stawający (manifestant); „de nullitate” – o nieważności; „in Tutella” – pod opieką; „possessionem iuridicam” – prawne posiadanie; „Constitucioni de pupillis et Tutoribus” – konstytucji o sierotach i opiekunach; „posse et velle” – moc i wolę; „actualis existebat” – faktycznie pozostawał (w posiadaniu); „violenter” – gwałtownie; „cum varia armorum genere” – z różnego rodzaju bronią.

Fragment manifestacji (protestacji) o najazd i spór o dobra sierot; tytuł i numer aktu na poprzedniej stronie. Wiele nazwisk niepewnych z powodu charakteru pisma i zaplamienia u góry strony.

ut praemissum est (łac.) – jak wyżej powiedziano; idem Comparens – tenże stawający; Salvam meliorationem reservavit – zastrzegł sobie prawo poprawienia (manifestu); violencye – gwałty; interrogatoria – pytania do inkwizycji; mpp – manu propria, ręką własną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2[?] września 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Teodor Kamiński, nawiązując do wcześniejszych swoich protestacji o nieważność darowizny, wniósł protestację przeciw Tomaszowi i Annie z Krzczonowskich [?] Kamińskim, Michałowi Szczeniowskiemu [?], sędziemu grodzkiemu żytomierskiemu, i jego żonie Annie z Pasłowskich [?], Antoniemu Krzczonowskiemu [?], Stefanowi Białosyckiemu oraz poddanym. Zarzucił im zawieranie, z krzywdą małoletnich sierot Ignacego i Maryanny, dzieci Stefana Kamińskiego, cześnika latyczowskiego, zabitego przez hajdamaków, kontraktów i zapisów na ich dziedziczne dobra Małewszczyzna [?] i próbę oddania tych dóbr w posiadanie Szereniowskiemu [?]. Protestujący, który jako opiekun sierot dobra te posiadał, oskarżył obwinionych o zbrojny najazd na jego dom, w którym go pobito do krwi, rozrzucono i zabrano rzeczy, grożono zabiciem dzieci i urządzano zasadzki na drogach. Zastrzegł sobie prawo poprawienia protestacji i podpisał ją; tekst miejscami niepewnie odczytany.

Nr w rękopisie: 111 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 283v

1Maniff. Simul cum Obductione

2Wiel. Ich PP. Liplańskich [?] Lew-

3icz [?] Zabiszcz [?] Małż. przeciwko Wiel.

4JmPanu Trypolskiemu Pods.

5Zyt. y Innym.

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Septembra Siedmego Dnia.

8[reklamant:] Na urzędzie

k. 284

1Na Urzędzie Grodz. w Mieściu JKMci Owruczu

2Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Leczko-

3skim [?] Namiesnikiem ptunc Podwoiewodz.

4Grodz. Getu [?] Woiewodz. Kijows. y Xięgami

5ninieyszemi Grodz. Kijows. Comparentes ptes

6Wiel. JchmPanowie Jerzy na Liplanach y

7Maryanna z Trypolskich Liplanscy Małż.

8Łowczy Łatyczs. [?] pro cavendo indemnitati

9Substantiæ Bonor. Suor. w ktorey iuż ante

10cedenter Summopere se injuriatos Sentiunt,

11tudzież integritati salutis ac vitæ suæ, aże-

12by contra infrascriptas vetantes Lege et justitia

13actus et excessus niżey wyrażonych osobłako [?]

14w ego subsequenti tempore niepomysliw-

15szy [?] szczerbku [?] naprzeciw Wiel. JmPanu Maciejowi

16Trypolskiemu Pestolemu [?] Zytł. jako Panu

17tudzież Urodz. quorundam nominis et co-

18gnominis Baranowskiemu Kaminskiemu

19y innym po imionam y przezwiskach

20Jmci Obwinionemu lepiey wiadomym

21Czeladzi Dworskiey jakoteż Robotnym

22Zedorowi [?] Mietłowi [?] Jawanowi [?] Korotkom [?]

23[reklamant:] kow

k. 284v

1kowi, Woytowi, Andryszkowi Boyczukowi [?]

2Michałowi Kondratyienkowi [?] Haraskowi Hry-

3cenkowi Kuźmie [?] Korolenkowi Harasykowi [?] De-

4miankowi Lukianowi Synowi Wasylowi

5Jaterenkowi [?], Petrowi Syrozenkowi [?] y ca-

6łey gromadzie Łaszkowskiey [?] poddanym

7komprynceypałom y pomocnikom Osmiu-

8dziesiąt zgromadzonych inhaerendo ante-

9riori Manifestationi Suae pleni Lachrimis

10Skarżą załą się Manifestuią y solennie pro-

11testuią się oto Iż lubo lex divina et humana

12neminem injuriari imo quod cuius est

13restituere jubet Jmć Obwiniony una cum

14aliis inculpatis post posita eadem lege nie-

15dosc natym że Grunata [?] Protestantium własne

16ne do Bohdanowszczyzny ab antiquo nale-

17żące violentissime poodbierał Sianożęcy [?]

18Siana gotowe pozabierał Zboża wszelki tak

19samych Protestantow iako y poddanych Boh-

20danowskich sine omni praetextu ugotowym

21w kopie iako y na pniu stoiące pozbierać y

22sobie porwozić kazał, ale będące obrali

23[reklamant:] onis

k. 285

1cnis suprascriptas ętunc protestantki

2przy zbieraniu przez Poddanki Dwori

3zboz alij poddani Jmci Obwinionego czy-

4niąc in(?) probris honoru szlacheckiego

5łaiali informował, iakoz rozkaz Pana

6swego wykonywaiąc Poddani Łaszko-

7scy [?] Samę Protestantkę bez wszelkiego re-

8spektu słowami nieuczciwemi grubian-

9skiemi złaiali z dyffamowali ktore sub

10obreventiam actor. non exprimuntur ale in

11oprzyczyną czasu prawa dowiedzione będą

12ledwie co od przyiaciela y Sąsiada przytym

13będącego persuazyą oddaloni. Potym po-

14słanego przez Protestantkę Czeladnika do

15Zencow [?] spokoynie bez wszelkiego oręza

16z sierpami idącego bez dania zadnej o-

17kazyi, łapac, bic, y gonic, kazał iakoz z gro-

18nym [?] orężem z spisami z rucznicami draga-

19mi pomienionego czeladnika az pod Dwor

20Bohdanowskie [?], gonili y gdy protestant za-

21daniem sobie zdatowny [?] bez prawney akcyi z

22Sąsiadami ętunc w sobie będącemi nie wybiegł

23ze Dworu y nie salwował roznemi persua-

24[reklamant:] Zyaci [?]

k. 285v

1ryiami pewnie [?] tum by vitam cum morte mu-

2tare musiał. Nec his satiatus violentiis iadą-

3cego Protestanta drogą z iednym tylko cze-

4ladnikiem nihil mali sperantem wypadł-

5szy JmośćObwiniony z Stodoły przy dro-

6dze będącey, ktoray cały dzień na zdrowie

7y życie Manifestanta czatowali na przod

8w ludzi Osmiu dziesiąt [?], tak z chłopami ia-

9ko y dworną czeladzią między płotami

10dołożo [?] obskoczywszy czeladnika za Protes-

11tantem iadącego nie sobie niewinnego dra-

12gami z konia zbiwszy niemiłosiernie bić ka-

13liczyć y krwi lemac [?] kazał, iakoż zbitego na

14drodze iża [?] ziemi vivum hiantem [?] et spiran-

15tem zostawił, na ktorą akcyą patrzącego

16Protestanta postrzegłszy JmośćObwiniony

17sine per nasione [?] amicabili naprzod urodze-

18nie z konia pod protestantem będącego

19zerwać sam usiłował ktoray gdy niegem [?]

20zraz Masła [?] wyrwać, Żałoszki [?] porwawszy

21formalia poddany swy protulit. Trzymay

22biy, Żabi [?] y co widzac y słysząc protestant

23tako zawrzusze [?] porwawszy Małżonkę y dzie-

24ci swey przy Matce będące zdrowie unosić

25[reklamant:] musiał

k. 286

1musiał a JmP. Obwiniony nie mogąc ob fer

2ocem suum suppirmiere [?] Myśliw. y strzel

3ba w oczy zabiegać karał a sam ciągle rów-

4niaiąc się z koniem Protestantach[?] do zabiia

5y sposobności do strzelania przytrzymać

6zaramie chytał: Nad to Protestantkę z Dzie

7cięciem piechotą miedzy tumultem Zosta

8wioną prægnantem poszamotali poturbowa

9li poszarpali dziecię przestraszyli podeptali

10li y inne ciężeysze ciągle nowe addendo a

11by poddani Jmci Obwinionego czynili nad sło

12wie y protestanta czatowali eo incendo przy

13tłumionej tempore non pridem præterito w tym

14kraiu inszych [?] serio przykazuie. Co się przeci[w]

15Prawu Bożemu y pospolitemu dzieie, czego

16Duszę Supremus Arbiter któryto przez stworzenie y

17stworzenie swoie in suum procinctum zostawił.

18Przeto Moderni Comparens widząc ex

19motivo Jmci Obwinionego nonceßant [?] a tym

20więcey eriuntur et accummulantur przez pod-

21danych Jmci Obwinionego większe Zaw-

22ziętości dissensie y kłotnie uzaliwszy się

23przed Bogiem y całym światem nataka

24we bez pewne akcye niewiedzięc do kądzie

25udać, y gdzie sprawiedliwości szukać

26[reklamant:] tam

k. 286v

1Stante hoc interstitio [?] etc. a sinese [?] obwiniony

2circa Saepissimas Suas Invasiones ciesząc [?] się

3powiada że teraz prawa niemasz cum iusto

4cordolio ad asylum iustitiae feliciorum [?]

5porr [?] uciekaiąc się ratione praemissorum Con-

6tra quos supra iterum iterumque Manifestant et Pro-

7testantur. Offerendo se cum Meo [?] Eosdem [?] pate-

8iure [?] acturos et iuriam suam windicaturos

9velle salva marente [?] Meliorationis [?] Acti-

10one diminutione vel Citationes edendas corre-

11ctione. Et in continenti Stanowszy Oczy-

12wiście Wożny Gtt Wdztwa Kijews. y innych opa-

13trzny Marcin Pawlukiewicz [?] u mnie Uwiernie [?]

14y Skuteczniey. Relatią Swoią jawnie umyśl-[?] do-

15browolnie zeznał iż on Roku teraznieyszego

16Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego Siod-

17mego Septembra na affectacyą y prawną re-

18kwizycyą Ichmciów Panów Jerzego y Maryan-

19ny Lipianskich [?] Lowczych [?] Kttch [?] Małż. Maiąc przy

20sobie stronę szlachtę Ludzi wiary godnych

21Urodz. Ichmciów Panów Piotra Jastrzębskiego y Ja-

22kuba Skomorowskiego eo magis acti denun-

23ciationis testimonia gratia sibi adhibitos był w Mies-

24cie JKMci Owruczu w Kancellaryi tyiewsz [?] gdzie

25będąc Alexandra Wasilewicza [?] na urzędzie przy

26[reklamant:] wiwionego [?]

k. 287

1urzezionego [?] Wszystkiego poczowszy od gło-

2wy az do nog zbitego niemiłosiernie stłuczo-

3nego drągami tak że y samę JmPana

4Liplanska [?] Sewer [?] Latt [?] przegarantem [?] poszu-

5metana y poturbowana ledwie co Zywa

6poiazdem przywieziona widział y Urzędow-

7nie oglądał ktore zbicie pomienione-

8go Pana Urzędnika [?] Służącego requiren-

9tow [?] [skreślone: …] samey Jeymści Paniey Lewczyney [?]

10Latyczewe [?] poszamotanie ci requirentes

11mienili sobie bydz stałe przez Ludzi y Pod-

12danych Urodz. JmPa Podstolego Zytt. y pro-

13sili tak Comparens swoiey protestacyi Jako

14y Woźny obdużeyi [?] swoiey relacyi o przyięcie

15y do akt upisanie co otrzymał Jerzy Lip-

16lanski [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifestatio simul cum Obductione – manifestacja wraz z obdukcją (oględzinami ran); Małż. – małżonków; Pods. Zyt. – podstarości żytomierski; Wiel. – Wielmożny.

Fragment manifestacji (protestacji prewencyjnej) małżonków Liplańskich przeciw Maciejowi Trypolskiemu i jego czeladzi; początek aktu na poprzedniej stronie.

Łac.: „pro cavendo indemnitati substantiae bonorum suorum” – dla zabezpieczenia przed szkodą majątku swych dóbr; „antecedenter summopere se injuriatos sentiunt” – już wcześniej czują się wielce pokrzywdzeni; „integritati salutis ac vitae suae” – dla nienaruszalności zdrowia i życia swego; „contra infrascriptas vetantes lege et iustitia” – wbrew niżej opisanym, zakazanym prawem i sprawiedliwością; „subsequenti tempore” – w czasie następnym; „quorundam nominis et cognominis” – niektórym z imienia i nazwiska.

„Pestolemu Zytł.” – prawdopodobnie „Stolnikowi Żytomierskiemu” (odczyt niepewny); „Comparentes ptes” = comparentes personaliter.

inhaerendo anteriori Manifestationi suae pleni lachrimis – trzymając się swej wcześniejszej manifestacji, pełni łez; lex divina et humana neminem injuriari imo quod cuius est restituere jubet – prawo boskie i ludzkie nikogo krzywdzić nie pozwala, owszem nakazuje zwracać, co czyje; una cum aliis inculpatis post posita eadem lege – wraz z innymi obwinionymi, zlekceważywszy to prawo; Grunta Protestantium – grunty protestujących (manifestantów); ab antiquo – od dawna; violentissime – najgwałtowniej; sine omni praetextu – bez żadnego pozoru; „Pptextu” = praetextu (skrót). Bohdanowszczyzna – dobra (przynależność) Bohdanowskie. Reklamant „onis” – zapewne końcówka wyrazu (np. „…onis”) z następnej strony.

suprascriptas = wyżej opisane; ętunc (tunc) = wówczas; in probris honoru = ku zniewadze honoru; sub obreverentiam actorum non exprimuntur = przez wzgląd na powagę akt nie są wypisywane; dyffamowali = zniesławili; rucznice = rusznice; persuazya = perswazja, namowa.

Lekcja w wielu miejscach niepewna (pismo kursywne, liczne łacińskie wtręty). Fragmenty łac.: „vitam cum morte mutare” – zamienić życie na śmierć; „nec his satiatus violentiis” – nie nasyciwszy się tymi gwałtami; „nihil mali sperantem” – niespodziewającego się niczego złego; „vivum hiantem et spirantem” – żywego, ledwie dyszącego; „protulit” – wypowiedział. Tekst stanowi część manifestacji (protestacji) o napaść na drodze; na dole parafa kancelaryjna.

ob ferocem suum… – fragment łac. niepewny; tempore non pridem praeterito – w czasie niedawno minionym; Supremus Arbiter – Najwyższy Sędzia (Bóg); in suum procinctum – do swego rozporządzenia; Modernus Comparens – obecnie stawający (manifestant); non cessant… eriuntur et accumulantur – nie ustają… powstają i mnożą się; praegnantem – brzemienną.

Fragment manifestacji przeciw „JmP. Obwinionemu” i jego poddanym o napaść, poturbowanie ciężarnej żony protestanta i dziecka; nazwiska stron poza tą stroną.

Łac.: „trwając w tej przerwie… przy jego częstych najazdach”; „ze słuszną boleścią do schronienia sprawiedliwości”; „przeciw którym powyżej wielokrotnie manifestują i protestują, ofiarując się dochodzić prawem swej krzywdy, z zastrzeżeniem polepszenia lub zmniejszenia akcji i wydania pozwów”; „tym bardziej dla świadectwa doniesienia przybranymi”. Gtt Wdztwa – generał (woźny) województwa; Ichmciów – Ich Miłościów; Kttch Małż. – prawdopodobnie „Kijowskich Małżonków”.

Ciąg i zakończenie aktu (relacja woźnego z obdukcji i protestacja) z poprzedniej strony. „Comparens” – stawający; „requirentes” – wnoszący sprawę; „mp” – manu propria, własnoręcznie; „Zytt.” – żytomierski. „Obdużeyi” – zapewne obdukcyi.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7września 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Leczkoskim [?], Jerzy na Liplanach Liplański [?], łowczy łatyczowski [?], i jego żona Maryanna z Trypolskich, nawiązując do swej wcześniejszej manifestacji, wnieśli manifestację przeciw Maciejowi Trypolskiemu, podstolemu żytomierskiemu, jego czeladzi (m.in. Baranowskiemu i Kamińskiemu) oraz wymienionym z imienia poddanym i całej gromadzie łaszkowskiej [?] (ok. 80 osób). Zarzucili im gwałtowne odebranie gruntów należących od dawna do Bohdanowszczyzny, zabranie siana i zboża, zelżenie manifestantki, pogoń za jej czeladnikiem, a następnie napaść na drodze, w czasie której pobito drągami czeladnika, usiłowano ściągnąć manifestanta z konia i poturbowano jego ciężarną żonę z dzieckiem. Tego samego dnia woźny generał Marcin Pawlukiewicz [?], w obecności szlachty Piotra Jastrzębskiego i Jakuba Skomorowskiego, zeznał, że w kancelarii w Owruczu oglądał pobitego sługę Aleksandra Wasilewicza [?] oraz poturbowaną manifestantkę. Akt podpisał Jerzy Liplański [?]; tekst w wielu miejscach niepewnie odczytany.

Nr w rękopisie: 112 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 287

1Manif. Urodz. JmPana Tryp[?]ol-

2skiego Podstolego Zytto. na prze-

3ko Urodz. JchmPanom Liplan-

4skim y Jnnym

5Roku Tysiąc, Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Septembra Dziewiątego Dnia

7Na Urzędzie Grodz. w Mieście Jego Krolews-

8kiej Mci Owruczu Przedemną Wawrzyncem

9Walewskim Lewkowskim [?] Namiesnikiem

10[reklamant:] pretu

k. 287v

1ptune Powieńczey [?] Grodze Selbu [?] Woiewod-

2kijowsk. y Xięgami Ninieyszemi Grodzki-

3iemi. Comparens pter Wielm. JmPan Maciey

4Dedołowicz [?] z Trypola Trypolski Podstoli

5Zytomirski znaczą obelgę na swoim Ho-

6norze przez zawziętość y złośliwość obra-

7towanego, per Lasivam ejus mordaci

8stylo circumscriptio ponoszący, co chce Ju-

9ridice de persona ejus vindicare aby ad

10mentem Legis et Judicator. varij Subsellij

11zatatowy [?] Suoy koncept honore infamina

12tio [?] Comparentis malitiose denigruiący et

13tali atrocissimo demente odebrat justam

14Sądu należytego Sententiam et poenas severas

15zawsze Jmci [?] z illis sine dubio spectantes lu-

16eret, dla pohamowania się in Subseqvens od

17takowych prawie sine lumine Juris poława-

18nia ad publicam Summa detractione sławy cu-

19dzey Manifestow teraz na obietka iego, przez

20Comparentowi w tychze Manifestach nie tak pre-

21tensiyce [?], Jako iedyna ignominia wyrażonych

22położone breviter protestuie się względem swoich

23pretensyi do obratowanego sciągaiących się y

24niesłusznego opisania Solennem przed Urzędy

25[reklamant:] JchmPanu

k. 286 [?]

1JchmscPanom Jerzemu Liplanskiemu niewie-

2dziec czego intersse chyba p. ignorantiam

3o skrypcie pewnym przez Oyca Jego nie do Lip-

4lan [?] zantecessorow swoich nienależącego, tyl-

5ko adhibitis sibi sotiis [?] Jako otym processy

6tenże skrypt testatur violentissime wdzieraiące

7gorię [?] nie przepuszczaiąc donacy Sądowey dla

8iedynego zaakrycia [?] dysz honoru, y za taty-

9siwego [?] Imminia [?] Sprawy beneviole dany

10na Liplanach nie doobratowanego, nienale-

11żących pierzeemusię [?] Maryannie z Trypolskich [?]

12Liplanskim Małż. Judrzez [?] Roboczym [?] Werwi-

13jowi [?] Iwanowi Dziaczęckom [?], Iwanowi y Olexi-

14jowi Kumieckom [?], Daniłowi y Kirpiewi [?] Pe-

15trenkom [?] y Tyskowi [?] Pedany [?], Bohdanowskim [?]

16de nominibus prospecificatis mianym przychi-

17laiącesię do Prawa Constytucyi Anni Mille-

18simo, Quinquagesimo Octagesimo Octavo uti

19Vir integerrimae famae y Dekretu Grodzkie

20kijowski p. Judicato tu wspomnianego y innych

21Dokumentow zanosi querela in eum sensum.

22Iż gdy Pan Liplanski będąc ante hanc Sądowo [?] czło-

23bą toiest Burgrabią Piotrkowskim ex munere,

24ktorego Urzędu musiał Legum Patriciars [?] prze-

25z [?] te exercytowanie się wonym dydzgnam [?]

26[reklamant:] iako

k. 288v [?]

1Jako Insane actus executoriales swiad-

2czą y rygor prawa ś[więt]ego nec in minimo nie

3przestępuiący, a teraz deposita eodem Judici

4ali zosobą Swoią officio nie będąc inexecuti-

5one Legis, ktorego znać Tertium Constytucyi

6wyz specyfikowane y zapomniawszy ausus est

7Nrum Manifestantem nie wiedziec quo mo-

8tivo chyba rozsądnemy zawzietości y niemu

9iakowemuści geniuszowi nierozsądnemu pla-

10cendo atroci Calamo opisac kiedy nie kontentu-

11iąc się tym, że pretensye Swoie niesłuszne i

12nawet dla ktorowanych [?] wyrażone Nrum

13Manifestanto iakoby maiąc one dirigit eo

14korzennie [?] y Prawa Stere [?] et Manifestani, tyl-

15ko nieuszczliplivie [?] wolno ieszcze in mercede [?] cona[…]io-

16nem Legis czyniąc a in approbrium godnemu Wiel.

17Comparenta Swoiey własnej permittente Legeob

18załowanemu przeto wszelkiej sławności gwałtowania

19doznały wdzieraiącemu się nie przypuszczaiącego

20y owszem przy niey bez pretensyi cudzego obsta-

21waiącego Licite ac post modo przy possessyi onej

22bez żadney violencyi y nazardow opponuiącego

23się swoich protestacyach in scelud [?] Ludibrium wspomina-

24iąc bez potrzeby Juramenta przez obywatelow Pa-

25miętnego Woytowa [?] Kijowskie na utrzymywanie boni

26publici wykonane ktorych essentiam inculpatas

27czyli zapomniał czyli y nawet sobie explikuie po

28przysięgi nikomu nie obowiązuią krzywdy.

29[reklamant:] dy

k. 289

1dy y uciemiężenia ponosię ycierpięc od legis [?]

2Divina et Humana poruała [?] kożdemu nie dać so-

3bie krzywdy w Zacności swoiey non vero inalienowey [?]

4nie wyrażił scelerato crimine tez protestacye o Za-

5luckiego [?] niegodne ad Acta podał, w ktorych gdy[?]

6certa tot calumnia mogłby inculpatus vocze-

7znaniem należytym rządzący się maiąc baczenie

8na dyspozycyą na swoy honor bez żadney ktory [?]

9w swoich pretensyach podać Manifestu ato

10nullo habito respectu na Imie Jego mosci Manife-

11stantis nietylko na osobę pełną [?] calens [?] na

12rożnych mieyscach lingua e solam nesciat [?] sceti [?]

13barbariem exercens znaczo [?] uczynił Honoru Jmci

14Comparentis ubliżenie toboli obrażowanemu [?]

15de tumido animo formuiąc solita ejus praxi kon-

16cepta niedaią bo damnabile obrażowanego scelus

17przed tym stante ejus Functione Burgrabstwa

18Piotrkowskiego impune nieposzło, kiedy temże Pra-

19wa camunere [?] tegoż Burgrabstwa będąc Ex-

20cutorem a Prawa Decalumniatoribus surowie [?] pi-

21sanego nie nieuważaiąc Manifest Honorowi Jmci

22Pana Ullel [?] Mijsta [?] scedzący [?] w Grodzie Chełmskim

23zaco Decretem Anni Millesimo Septingentesimo Vige-

24simi Noni Die Decima Septima Februarij na Rocz-

25kach Grodz. tegoż barzo elementer [?] ex parte vedar [?]

26gesti inculpati feruianym [?] skarany, sed należy y te-

27raz ab assertis znać niemaiąc passionem, czyli gli-

28tio [?] sobie tego nie maiąc honor czyiey [?] ypławy [?] p-

29rzy [?] malevolentiam denigrare skrypnulyczny [?]

30suum conceptum inaczey Mysła [?] godności nie

31[reklamant:] należącey

k. 289v

1nienależący, obżałowanego przedac kalumnij, y

2oppressyi intulit krzywde, y wzdaney złey ekarysie [?] nie

3netowanego [?] opaczney wprowadził censury, ktorą znać per-

4mittentibus Superis własna musi tantisper niemaiąc Sul

5tensy [?] Teros [?] infelicissimae sposobności do windykowa

6nia tak znaczney swoiey y prawie nietakim nieprak[?]ty

7kowaney zelzywości przez Wiell. Manifestans quo ras [?] de

8pressiones et violentias per inculpatum exertas et perpe

9tratos na Własnym gruncie Wiell. Zeznawaiącza [?] że

10obżałowany niewiedząc dostatecznie Dyspozycyi

11WW. Trypolskich [?] Mamer [?] y kotobiczow [?] Sidlisko

12y inne do Swego przyznaie Dziedzictwa y na funda

13mencie takowey Suppozycyi bez żadnego Działu

14Między obżałowanym a Wiell. Manifesta et Successora

15mi, zaryna [?], y przytym wszytko do cudzych gruntow

16wdziera, iako [?] od Bohdanowszczyzny [?] żadnego Prawa

17niemaiąc do pewnych gruntow antiquitus Uolentiam [?]

18seorsim [?] Manifestis y Wiell. Manifesta należących per ap

19propriationem cudzych violentam przez zbt [?] siebie y one

20iako to Pola, Sianożęci Poddanych Manifesti niedopusz

21czaiąc zaryna, z Ludźmi Swemi dlaiadyschnych [?] Violen

22cyi po gruntach cudzych absolute ieżdząc poddanych

23Querulantis zaczepuie biie z dobytą szablą goni, Zas

24ladowim [?] Ludziom gonic porwało przechwalki czyni

25czyni honor szarpie Zboża zabiera y zasiadzaiącze

26na wraźnieyszym czasie znaczny Manifesti uszczerbek

27szkody czyni szkody których sobie W. Manifestans

28in parte Litis nie tak jako y może żadać czynić

29nie do przezera przy swoim opponuiesie [?] a obżało

30wany chcąc alienaction [?] tego nie dokaze komple

31tam [?] niemogąc Swemu przeciwieństwu Złemu

32[reklamant:] dogodzic

k. 290

1do gdzie ex malevolentia uwikła Łaskę [?]

2opisał. Zona inculpati zacoby y gdzie miała

3bydz posrzamotana [?] iako obżałowany zadałe [?]

4kiedy iako gospodyni tądzich [?] pilnuiąc teł Vio-

5lencyi y tumultow zwrodzoney [?] swoiey uwa-

6gi nieudaiąc się y do gruntow rozeznania, ile

7maiąc Myza [?] niechcesię Implicować W. Ma-

8nastans [?] na zycie iego nieczysta y żadnego

9gniewu ex vi ordinis subiecta pro Jmci ex Lan-

10be [?] Lege Divina niema tylko prospectantibus [?]

11tego inquovis officio cum Comisor. poenis rigo-

12rosissimis et proeliminatione ac distinatione

13ad requam [?] iego dworch [?] Protestacyi u dniey

14z obdukcyi fałszywą uczynionych iako te-

15dyney kalumniey niechcąc w ludzkiey opacz-

16ney rostawać opiniy. przy swoiey zupełney

17rzetelnosci ani własney cierpiec ignominiy

18chcący Jure agere iterum iterumque. Cousus [?]

19ut Comisorium manifestuiesię Protestuiesię sal-

20vam melioratione [?] prosił hanc querelam ad

21Acta suscipere eo ad affectationem Compro-

22testantis assumptum Maciey Trypolski [?] Pod-

23stoli Ziem mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Manif.” – manifestacya; „Zytto.” – żytomierskiego; „naprzeko” – naprzeciwko; „JchmPanom” – Ichmościom Panom. Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina), obw. żytomierski. Reklamant „pretu” – zapewne początek wyrazu „pretura”/„preturze”.

Comparens – stawający; per lasivam ejus mordaci stylo circumscriptio – przez jego swawolne, zjadliwym stylem sporządzone opisanie; de persona ejus vindicare – dochodzić na jego osobie; ad mentem Legis et Judicator. varij Subsellij – według myśli prawa i orzeczeń różnych sądów; honore infamina... – zniesławiając cześć stawającego złośliwie; justam Sententiam et poenas severas – sprawiedliwy wyrok i surowe kary; in subsequens – na przyszłość; sine lumine Juris – bez światła prawa; ad publicam summa detractione – ku publicznemu najwyższemu ujmowaniu; breviter – krótko; Solennem – uroczystą (protestację). Liczne odczytania niepewne z powodu kursywy.

p. ignorantiam = per ignorantiam (przez niewiedzę); adhibitis sibi sotiis = przybrawszy sobie wspólników; testatur violentissime = świadczy, że najgwałtowniej; beneviole = benevole (życzliwie); de nominibus prospecificatis = z imion wyżej wymienionych; Constytucyi Anni Millesimo Quinquagesimo Octagesimo Octavo – konstytucja z roku 1588 (zapis zniekształcony); uti Vir integerrimae famae = jako mąż nieskazitelnej sławy; p. Judicato = per judicatum (wyrokiem); querela in eum sensum = skarga w tym sensie; ante hanc = przedtem; ex munere = z urzędu; Burgrabia Piotrkowski – burgrabia grodu piotrkowskiego. Tekst w wielu miejscach niepewny.

Fragment manifestacji (lub reprotestacji) w sporze o possesję; strony nieznane z tej karty.

actus executoriales – akty egzekucyjne; nec in minimo – ani w najmniejszym; inexecutione Legis – niewykonaniem prawa; ausus est – ośmielił się; Nrum (Nobilem) Manifestantem – szlachetnego manifestanta; quo motivo – z jakiej pobudki; placendo – dogadzając; atroci Calamo – okrutnym piórem; in approbrium (opprobrium) – na hańbę; permittente Lege – za pozwoleniem prawa; Licite ac post modo – prawnie, a następnie; Ludibrium – pośmiewisko; boni publici – dobra publicznego; essentiam inculpatas – istotę niewinną.

Tekst manifestacji honorowej z licznymi wtrąceniami łacińskimi; czytanie wielu wyrazów niepewne. „Divina et Humana” – prawa boskie i ludzkie; „scelerato crimine” – zbrodniczym występkiem; „nullo habito respectu” – bez żadnego względu; „impune” – bezkarnie; „Decalumniatoribus” – o oszczercach; data: 17 II 1729 (Roczki Grodzkie Chełmskie).

Fragment manifestacji (skargi) przeciw obżałowanemu o najazdy i gwałty na gruntach manifestanta; tekst bardzo trudno czytelny, liczne odczytania niepewne. Łac.: permittentibus Superis – za pozwoleniem niebios; tantisper – tymczasem; oppressiones et violentias per inculpatum exertas et perpetratas – ucisków i gwałtów przez obwinionego wywartych i popełnionych; antiquitus – od dawna; per appropriationem violentam – przez gwałtowne przywłaszczenie; Querulantis – skarżącego; in parte Litis – w części sporu. Wiell. – Wielmożny.

Fragment końcowy manifestacji (protestacji); formuły łac.: ex malevolentia – ze złej woli; inculpati – obwinionego; ex vi ordinis subiecta – podległa z mocy porządku; Lege Divina – prawem Bożym; inquovis officio – w jakimkolwiek urzędzie; poenis rigorosissimis – pod najsurowszymi karami; Jure agere iterum iterumque – dochodzić prawem raz po raz; salvam meliorationem – z zastrzeżeniem poprawy; hanc querelam ad Acta suscipere – przyjąć tę skargę do akt; mp. = manu propria. Wiele odczytań niepewnych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9września 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Maciej Dedołowicz [?] z Trypola Trypolski, podstoli żytomierski, wniósł manifestację przeciw Jerzemu Liplańskiemu i Maryannie z Trypolskich Liplańskiej oraz ich poddanym bohdanowskim, uznając wcześniejsze manifestacje Liplańskich za obrazę swojej czci. Zarzucił Liplańskiemu, dawnemu burgrabiemu piotrkowskiemu, oszczercze opisanie jego osoby, przypominając, że za podobne zniesławienie w grodzie chełmskim został on skazany dekretem z 17 II 1729 r. Oskarżył go też o przywłaszczanie gruntów, pól i sianożęci (m.in. Sidlisko [?]) bez działu, napadanie z szablą na poddanych, zabieranie zboża i wyrządzanie szkód, a zarzuty co do poturbowania żony Liplańskiego i obdukcji uznał za fałszywe. Zastrzegł sobie dalsze dochodzenie prawem i podpisał manifestację; tekst bardzo trudno czytelny, liczne odczyty niepewne.

Nr w rękopisie: 113 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 290

1Manif. W. JmPana Jakubowskiego

2Miecz. Zyt. y Jnnych Dedikien[?]

3cia Sui uczyniona

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Septembra Pietnastego Dnia

6[reklamant:] Na

k. 290v

1Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKMci Owruczu,

2Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lewkow-

3skim Namiesnikiem pełnym Podwoiewodztwa

4Grodzk. Sędzią Woiewodzk. Kijow. y Xięgami ni-

5nieyszemi Grodz. Kijow. Comparens pter [?] Wiel.

6JmPan Jan Jakubowski Miecznik Zytto: iak

7prędko się mogł dowiedzieć o zesłaniu Wielebny

8w Bogu JmXiędzu Czarnie [?] Kornoziekim [?] z Ur-

9karystwa [?] Owruckiego na przeorstwo Czarno-

10byl.skie tak zaraz postrzegaiąc całości swoiey

11a przychilaiąc się do pewnego postanowienia

12między tymże JmXi. Kiernozickim [?] iako

13pełnym wystarym [?] Owr. y całym Conwentem

14Owr. Ord. Prd. [?] a sobą Comparentem y

15innemi uczynionego solemniter przeto temuż

16WJmX. Czarnemu [?] Kiernozickiemu teraznie-

17szemu Czarnobylskiemu Przeorowi zakonu S.

18Dominika swoim y W. JeyMPani Anny z Ky-

19bna [?] Jakubowskiey Mieczn. Zytto Małżonki

20oraz WJmP. Stefana Siestrzewitowskiego Pod-

21czasz. Winnickiego Jmieniem swiadczy y

22manifestuie się w ten sposob. Iz zeszła Wiel.

23Jey MoscPani Zofia Orzechowskiego Remiano-

24wa [?] Surynowa [?] Stolnikowa Zytto Babka Jey

25MciPani Miecznikowey, y JmPana Siestrzewitow-

26skiego Podcz. Winnic. wyzuwszy się z Dobr

27wszytkich tak po Rodzicach Jeymci na Jeymosc

28spadaiących iako y Prawu Ziemu [?] Dory-

29[reklamant:] wotniemy [?]

k. 271 [?]

1uczynieniu podległych Zapisu Cessionis w Szo-

2łomkach [?] Roku Tysiąc Siedmset Czterdziestego [?]

3Dnia Dwunastego Marca zeszłemu WJmP.

4Janowi Putiatyczowi [?] Surynowi Stolnikowi

5Zytto: Synowi swemu danym y służącym,

6tegoż samego Roku Die Septima Aprilis w

7Grodzie Kijow. per Oblatam podanym

8y onych gtr [?] zewszystkim nic nasobie nie zo-

9stawuiąc ani zachowuiąc temuż Antenucy-

10nowi [?] Swemu ustąpiwszy y te Jus Cessionis

11benevole nastąpione nulli quaestioni ani sus-

12picyi podlegaiące manutenendo ante fata

13sui będąca w Sędziwym wieku ex Superin-

14ductione Konwentu Owr. pomienionego

15modis illicitis Prawu wszelkiemu contrariis

16przez tenże Konwent adinventis regressum

17do Fortuny iuż plenarie cedowaney, scie-

18gaiąc Summę Pięć Tysięcy Złł Poll na teyże For-

19tunie inaliena Possessione Continua sine

20ulla Inpeditione et cuiusvis Praetextu przez kil-

21kanascie Lat zostaiącey Zapisem w Roku Tysiąc

22Siedmsetnym Dwudziestym Siodmym

23danym in lecto maxima aegritudinis przeco

24wszelkiey Słuszności, bo coactive oraz y niebę-

25dąc iuż na ten czas [?] przy swoiey Starosci tak

26[reklamant:] znaczn[…]

k. 294v [?]

1znaczney, y chorobie rozeznania zapisała, de

2nullitate ktorego Zapisu in tempore pozachoz-

3dzili Manifesta, o ktorąto Summę konwent

4Owrucki upominaiąc się zapozwał WWJch Ma-

5nifestantow ex scitione [?] cnayze [?] do Trybu-

6nału, gdzie według Terminow wzaiemnie

7wydanych tak od Konwentu iako tyż od Suk-

8cessorow pomienioney zeszłey JeyMci Pani

9Remianowey [?] Surynowey [?] Stoł. Zyto. przed

10konwentowi ex cassatione pomienionego Za-

11pisu na Pięc Tysięcy Złł. y Jnnych Transak-

12cyi tenze Zapis iako subsistere in rerum Fero [?]

13niemogący, y owszem skasowaniu Sero actu [?]

14podpadaiący, uspieraiących nienale życie na-

15stępionych in iisdem Judicys Tribunał. ad Com-

16paritionem wszytkich stron rozsądzonych

17Dekret w Roku Tysiącznym Siedmsetnym

18Trzydziestym Wtorym Dnia Dwudzies-

19tego Wtorego Octobris ex seriis controver-

20siis cassationis tegoz Zapisu y wszelkich Tran-

21zakcyi do tych Pięciu Tysięcy Złł. konwento-

22wi Zapisanych sciągaiących się Sacrosan-

23cte nastąpił a WJmP. Mieczn. Zyto. maiąc

24potestatem od JmP. Siestrzeńcowskiego [?] Pod-

25czaszego Wiłk. hoc in negotio ad pacificandum

26sobie datam dla pomnożenia większey

27Chwały Boskiey y ratunku Dusz

28[reklamant:] tak WJmP.

k. 292

1tak WJeyMPani Surynowey Stoll[?] y innych

2Antecessorow effectuando swoią chwalebną

3y pobożną intencyą Summę temuż Konwen-

4towi Dwa Tysiące Złł Poll naznaczył y spisa-

5niu tenże w Lublinie między tymże JmX

6Kiernosickim[?] iako plenipotencyą od swego

7JmXiędza Prowincyała Hoc in Interesse ma-

8iącym a osobą pewnego Postanowienia

9zaraz in eodem termino ad manus tegoż

10JmX Kiernosickiego iako Wikarego oddał, złło-

11wey rzetelnie y istotnie wypłaconey w tym

12że postanowieniu kurt[?] in perpetuum[?] evolventis[?]

13Custodita repetitione teyże Summy potomy[?]

14wyżey wspomnianego JmPana Siestrze[?] wszelki

15go wyrażony, y oblig perpetuis temporibus

16nieśmiertelny[?] Duszo[?] tamże specyficowany.

17Ponieważ zaś często wspomniany JmXiędz

18Kiernosicki vigore Plenipotentiae supradictae

19ratae[?] tey Summy Dwa Tysiące Złł ad manus

20cogente Summa Konwentu tegoż necessitate

21odebrał, tedy tymże postanowieniem asse-

22kurowałsię y powinien był przy Zieleda-

23niu[?] z Wikarystwa Owruc. naynieomieszkaniey[?]

24tę Summę wszystką cum scitu[?] Mnie manifes-

25tantis na wyderkaff lub na Dobra iakie swo-

26bodne udać, aby Zakonicy profit maiąc

27oblig wspomniany wypełniali, y Duszę przez

k. 292v

1Msze Swięte ratowali a WW: zas Manifestan-

2tes wszelkie bezpieczenstwo Swoie mieli takze

3Jmosc inculpatus miał tez postanowienie

4coram Actis stanowszy roborowac, czego czyli Ma-

5gnificam Comparentem suis medijs chcąc dam-

6nificari y Dwor niechcąc suffragari czyli

7in aliud quem fidem niedotrzymał, y cum

8me słuszznie oddana niewiedziec gdzie oney

9securitatem ostrzegszy żołował [?]. Przetedy

10omnium supra scriptorum idem Magnus Comparens nomine

11suo et quo supra postrzegaiąc in subsequens ca-

12teris, iter iterumque Swiadczy manifestuie

13się y zostawiwszy Salvam meliorationem pro-

14sił tą przestrogę Actis connotari czy otrzy-

15mał. Jan Jakubowski Miecznik Zyttom[ierski]

Objaśnienia i tłumaczenia

Miecz. Żyt. – miecznik żytomierski; „Dedikien[?] cia Sui” – odczytanie niepewne. Data 15 września 1734.

Manifestacja Jana Jakubowskiego, miecznika żytomierskiego, przeciw ks. Kiernozickiemu (dominikaninowi, przeniesionemu z Owrucza na przeorstwo w Czarnobylu); część nazwisk niepewna. Ord. Prd. = Ordinis Praedicatorum (zakon kaznodziejski, dominikanie). Comparens = stawający; solemniter = uroczyście.

Fragment skargi/manifestacji dotyczącej regresu do dóbr cedowanych przez matkę [?] synowi; „Zytto:” prawdopodobnie Żytomierski; „Owr.” = Owrucki.

Łac.: Cessionis – cesji; die septima Aprilis – dnia 7 kwietnia; per oblatam – przez oblatę; benevole – dobrowolnie; nulli quaestioni ani suspicyi – żadnemu sporowi ani podejrzeniu; manutenendo ante fata sui – utrzymując przed swoją śmiercią; ex superinductione – za namową; modis illicitis – sposobami niedozwolonymi; contrariis – przeciwnymi; adinventis – wymyślonymi; regressum – powrót (roszczenie zwrotne); plenarie – całkowicie; inaliena possessione continua sine ulla impeditione et cuiusvis praetextu – w nieprzerwanym posiadaniu bez żadnej przeszkody i jakiegokolwiek pretekstu; in lecto maximae aegritudinis – na łożu ciężkiej choroby; coactive – pod przymusem.

de nullitate – o nieważność; in tempore – w swoim czasie; ex cassatione – z powodu kasacji (unieważnienia); subsistere – utrzymać się w mocy; in iisdem Judiciis Tribunalitiis ad Comparitionem – w tychże sądach trybunalskich na stawiennictwo; ex seriis controversiis cassationis – w poważnym sporze o kasację; Sacrosancte – uroczyście; potestatem hoc in negotio ad pacificandum sobie datam – pełnomocnictwo dane mu w tej sprawie do zawarcia ugody. WJmP. Mieczn. Zyto. – Wielmożny Jegomość Pan miecznik żytomierski; Stoł. Zyto. – stolnikowa żytomierska; Podczaszy Wiłk. – podczaszy wiłkomierski [?]. Konwent owrucki – zapewne klasztor w Owruczu.

Effectuando – wykonując; in eodem termino – w tymże terminie; ad manus – do rąk; perpetuis temporibus – po wieczne czasy; vigore Plenipotentiae supradictae – mocą wyżej wymienionego pełnomocnictwa; cogente necessitate – z konieczności; cum scitu – za wiedzą; wyderkaff – wyderkaf, zastaw z prawem odkupu; manifestantis – manifestującego. JmX. – Jegomość Ksiądz; Złł Poll – złotych polskich.

inculpatus – obwiniony; coram Actis – wobec akt; suis medijs – swoimi środkami; damnificari – szkodzić; suffragari – wspierać; in aliud quem fidem – na co innego niż wiarę/słowo; securitatem – bezpieczeństwo; omnium supra scriptorum – wszystkiego wyżej opisanego; idem Magnus Comparens nomine suo et quo supra – tenże Wielmożny stawający w imieniu swoim i jak wyżej; in subsequens – na przyszłość; iter iterumque – raz i drugi; Salvam meliorationem – zastrzeżenie poprawienia (manifestu); Actis connotari – zapisać do akt. Odczytanie „żołował” niepewne. Miecznik Zytt. – miecznik żytomierski.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15września 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Jan Jakubowski, miecznik żytomierski, w imieniu swoim, żony Anny i Stefana Siestrzewitowskiego [?], podczaszego winnickiego, wniósł manifestację przeciw ks. Kiernozickiemu [?], dominikaninowi przeniesionemu z wikariatu owruckiego na przeorstwo w Czarnobylu. Wyłożył, że zmarła Zofia z Orzechowskich Surynowa, stolnikowa żytomierska, scedowała dobra synowi Janowi Surynowi, a potem za namową konwentu owruckiego zapisała mu w 1727 r. 5000 zł, który to zapis był sporny; w sprawie o jego kasację Trybunał wydał dekret 22 X 1732 r. Miecznik, w ramach ugody zawartej w Lublinie, wyznaczył konwentowi 2000 zł i wypłacił je ks. Kiernozickiemu, który zobowiązał się ulokować tę sumę na wyderkaf lub w dobrach i roborować ugodę w aktach. Ponieważ ksiądz tego nie dotrzymał, miecznik manifestował się na przyszłość, zastrzegając prawo poprawienia manifestacji, i podpisał ją.

Nr w rękopisie: 114 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 292v

1Manif. Wielm. JmPana Jaku-

2bowskiego Miecz. Zytt. y Jnszych

3Desolentia [?] Uczyniona.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Septembra Pietnastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodz. w miescie JKr. Mci Ow-

7ruczu. Przedemną Wawrzyncem Walery [?] Jen[…]

8Lewkowskim [?] Namiesnikiem ptunc Pod-

9woiewodz. Grodz. Kiiow. y Woiewodz. Kijow.

10y Xięgami Niniejszemi Grodz. Kijew.

11[reklamant:] Comparens

k. 293

1Comparens pter Wiełło JmPan Jan Jakubow-

2ski Miecznik Zytt.o Suym y Wiełło Jeymći

3Pani Anny z Rybnd [?] Primo voto Silicz-

4wey [?] Secundo ad praes.ns Jakubowskiey Miecz:

5Zytt.o Małżonki Swey a Curki zeszłych

6Wiełło Ichmćiw Panow Jana y Maryanny

7Surynowny Rybynskich Stolnikow

8Zytt. Małł. Jmieniem maiąc huiusq[?] za-

9dnego pomiarkowania między Petownka-

10mi [?] tegoz Wiełło JmPana Jana Rybynskiego

11Stoł. Zytt.o z Wiełło Jeymćią Panią Konstan-

12cyą Paszanko [?] powtornie Małżonkę Społ-

13ecznemi, y Sukcessorami Urodz. Jeymći

14Pani Katarzyni Surynowny Siestrzewitow-

15skiey Siostry Rodzoney Matki Wiełło Jey-

16mći Pani Miecznikowey a Sobą y Małł. Swo-

17ią o Dobra Jedne z Domu Surynowskiego

18pochodzące sobie Comparenti y Małżonce Swo-

19iey vigore Juris Comm.o y Sukcessorom Pomie-

20nioney Jeymći Siestrzewitowskiey należą-

21ce, drugie przez zeszłych wspomnianych

22Ichmćiw Panow Jana Rybinskiego Stoł.

23Zytt.o y Maryanne Surynowne Curkę

24Wiełło niegdy Remiana y Zofij Orzecho-

25wskiego Surynow Stoł. Zytt.o Oyca

26[reklamant:] y Ma

k. 293v

1y Matkę teyże Jeymći Pani Miecznikowey [?]

2wey spolnym staraniem y kosztem

3nabyte Małżonce sui Comparentis in pri-

4mo Connubio spłodzoney, oraz y Potom-

5kom in secundo thoro to iest z Wiel. Paw-

6szanko [?] Spłodzonym Jeri [?] naturę należące

7a spodziewaiącemu tandem aliquando post

8luctus gaudia y szczęśliwego Czasu po-

9kombinowaniane [?] od Fortuny [?] Używa [?] ke-

10raz [?] postrzegaiąc wszelkiey całości swoiey

11ex motivis infra specificandis ad Acta po-

12daie Swoie oświadczenie, in Cum Sen-

13sum. Jż Wielmożny Comparens wraz z

14Małżonką Swoią trzymaiąc Dobra łedne [?]

15w porządku proportionate et Libere należą-

16cym in possessione Sui, drugie Vigore Ju-

17ris quaesiti in Anno Millesimo Sep-

18tingesimo Vigesimo Nono Feria Quar-

19ta post Festum Assumptionis Caelum Glor.

20V. M. in Castro Skarzewiensi [?] in rem et

21personas Sui Manifestantium od Jmci Xiędza

22Jacka Rybczyńskiego [?] ordinis Cisterciensium

23Brata Rodzonego Wiel. Jeymci Pani Miecz-

24nikowey in primo Connubio to iest z Siery-

25newskiey [?] spłodzonego zostawiwszy

26[reklamant:] Dobra

k. 294

1Dobra, praesertim Secundi Thori to iest z

2Wiell. Pawszanki [?] Spłodzonych Sukcesso-

3row in suis possessionem odebrał qua stan-

4te eorundem bonorum quaesitorum et indo-

5le assignata demissorum suis possessiona wi-

6dząc też Dobra Jako y drugie w Posses-

7ssyi Jeymci Pani Siestrzewitowskiey [?] Cussi [?]

8Jest Juris Kuczytorow [?], a trzecie w Posses-

9ssyi JmciPana Łukasza Rybińskiego [?] Bra-

10ta rodzonego Manifestanki ex Secundo

11thoro aliasz Wiell. Pawszanki [?] spłodzone-

12go zostaiące y dyskwizycyi [?] wzgle[dem]

13niepomiarkowania się, co y tomu należa-

14ma [?] y powinno ex utroque amicabiliter Su-

15perinducebat Jchmciow do pomiarkowania się

16per divisionem eorundem Subsequens czego nie

17mogąc per Jchmciow iako diffugia umyślnie

18na szkodę cudzą przez rzkodę [?] tego interes-

19su Zażywaiących efficere musiał y sam

20Wiell. Comparens ad extremum być insilen-

21tio, etc. Jednak że postrzegaiąc wszelkiey

22całości tychże Dobr wszytkich uwalnia-

23iąc Je omnibus oneribus et munda chcąc

24rzecz [?] honoraz [?] nie sam ad Illum onus

25wiest [?] ad deportationem illius praedicta

26[reklamant:] bana

k. 294v

1bana afficientis należy od roznych

2Impedymentow przez pilnowanie się Stan

3te ante hac peccata Regno w Trybunale

4Lubelskim iako tesz y w Sądach Grodzkie

5ie[?] co tę starsz[?] Dokumenta Jakotesz y

6od nieprawnych swym Kosztem[?] tegoż[?]

7spe[?] y staraniem tez fortunę ochraniał,

8bronił, y zastępował, Co większa Subko

9cie Implicissimum temp[?] Calamitatis et

10miseriae plenum propter Conservationem et [?]

11tutionem tychże Dobr nierozdzielnych znacz

12ne Spesy[?] zastaniaiąc[?] one od wielkich y nie

13znośnych wyskowych ciężarow cum[?] et cis[?]

14detrimento Salutis et summo damno Sui

15Querulantis Łozy[?] przez co y należytych Pro

16wentow z tych że Dobr w Swoiey Possessyi

17będących Starając się inflore utrzymać

18w Dobierze[?] y owszem gotowy grosz przy

19staraniu y nieumnieyszey turbacyi Swoiey

20zaone sine cujusvis Interessantis auxilio

21zakłada quorum Expensarum tam Juridicarum

22quam et non Juridicarum powinna circa Justi

23tiam repetitio quaeri et caeteris[?] Innych

24Jchmciów do teyże fortuny interesse maią

25cych względem czego wszystkiego tak praw

26nych y nieprawnych intuitionem Dobr

27[reklamant:] w Swoiey

k. 295

1w swoiey Possessyi będących Expens errogowa-

2nych oner. non nulsor. deportationis et in

3his non subsecutae Satisfactionis jakoteż

4iakoteż przytarasz [?] nieyszey [?] rewolucyi y

5znacznych cięzarach na Dobra własnych

6Intraty prawie nic non participationis

7Jele [?] Ingtey [?] Comparens aby nieponiosł

8przez Lozeru [?] łozone dla utrzy-

9mania teyże Forteny [?] Expensa

10iakowey ruiny oraz przy kom-

11bynowaniu ctez [?] Dobra Wrzy-

12emny [?] toiest przez wszystkie

13strony niebył ad quam rz-

14persione [?] perwaganych [?] ter-

15jtero [?] et viande sub-

16sequentibus Contraryis

17praetensionibus de omnis

18sit [?] Swiedery [?] y Ma-

19nifestuie salva re-

20manente neci-

21eratione [?] eius

22reditienio [?] nom-

23ne quo supra

24factis actis

25connotari

26cerectry [?]

27mata [?]

28Jan Jału-

29bowski [?] M. 2 mp

30[reklamant:] Wenn [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

ptunc (pro tunc) – ówczesny; Podwoiewodz. Grodz. – podwojewództwa grodzkiego; Comparens – stawający. Wyraz „Desolentia” w tytule niepewny (być może łac. dolentia – skarga).

Comparens – stawający; primo voto – z pierwszego małżeństwa; secundo ad praesens – z drugiego, obecnie; vigore Juris Communis [?] – na mocy prawa wspólnego/umowy; huiusque – dotąd. Wiełło – wielmożnego; Zytt.o – żytomierski; Stoł. – stolnik; Małł. – małżonków.

Fragm. łac.: „Małżonce sui Comparentis in primo Connubio” – małżonce samego stawającego z pierwszego małżeństwa; „in secundo thoro” – z drugiego łoża; „tandem aliquando post luctus gaudia” – wreszcie kiedyś po smutkach radości; „ex motivis infra specificandis ad Acta” – z powodów niżej wyszczególnionych do akt; „in Cum Sensum” – w tym sensie; „proportionate et Libere” – proporcjonalnie i swobodnie; „in possessione Sui” – w swoim posiadaniu; „Vigore Juris quaesiti” – na mocy prawa nabytego.

Data: „Anno 1729 Feria Quarta post Festum Assumptionis Caelum Gloriosae V. M.” – środa po Wniebowzięciu NMP (15 VIII 1729, poniedziałek), tj. 17 VIII 1729; „in Castro Skarzewiensi [?]” – w grodzie (sądzie grodzkim) skarżewskim [?]; „in rem et personas Sui Manifestantium” – na rzecz i osoby manifestujących; „ordinis Cisterciensium” – zakonu cystersów.

Skróty: Jeymći = Jejmości; Wiel. = Wielmożny/Wielmożnej; Jmci = Jegomości.

Akt dalszy (manifestacja dotycząca podziału dóbr między potomstwo z dwóch małżeństw); tytuł i początek na poprzedniej stronie. „Secundi thori” = z drugiego małżeństwa; „ex utroque [thoro]” = z obu małżeństw; „amicabiliter superinducebat” = polubownie nakłaniał; „per divisionem eorundem” = przez podział tychże (dóbr); „diffugia” = wykręty; „ad extremum” = w ostateczności; „omnibus oneribus” = od wszelkich ciężarów; „ad deportationem” = do poniesienia. Wiell. = Wielmożny/a. Odczyt wielu wyrazów niepewny (pismo pospieszne).

Łac.: afficientis – dotyczącego; ante hac peccata Regno – przedtem w Królestwie (lekcja niepewna); tempus Calamitatis et miseriae plenum – czas pełen klęsk i nędzy; propter Conservationem et [restitutionem?] – dla zachowania i [przywrócenia?]; detrimento Salutis et summo damno Sui Querulantis – ze szkodą dla zdrowia i największą stratą samego żalącego się; sine cujusvis Interessantis auxilio – bez pomocy jakiegokolwiek interesanta; quorum Expensarum tam Juridicarum quam et non Juridicarum – których wydatków, tak sądowych, jak i pozasądowych; repetitio – zwrot. Wiele lekcji niepewnych z powodu skrótów i pisma.

Tekst końcowej części manifestacji silnie skrócony i zniekształcony, w znacznej mierze łacińsko-polski; czytanie wielu wyrazów niepewne. Sens: komparent zastrzega sobie zwrot poniesionych nakładów (expensa erogata) na utrzymanie dóbr wobec niedoszłej satysfakcji i braku udziału w intratach; manifestuje się z zachowaniem prawa do dalszego dochodzenia; prosi o wpisanie do akt. „salva remanente…” – z zachowaniem; „nomine quo supra” – w imieniu jak wyżej; „actis connotari” – zapisać w aktach; „mp” – manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15września 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Lewkowskim [?], Jan Jakubowski, miecznik żytomierski, w imieniu swoim i żony Anny z Rybyńskich [?], 1° voto Siliczowej [?], córki zmarłych Jana Rybyńskiego i Maryanny z Surynów, stolników żytomierskich, złożył oświadczenie w sprawie niepodzielonych dóbr pochodzących z domu Surynów. Dobra te pozostawały częściowo w jego posiadaniu (część na mocy prawa nabytego w 1729 r. w grodzie skarżewskim [?] od ks. Jacka Rybczyńskiego [?], cystersa, brata żony), częściowo w posiadaniu Siestrzewitowskiej [?] i Łukasza Rybińskiego [?], przyrodniego brata żony z drugiego małżeństwa Jana Rybyńskiego z Konstancją Paszanko [?]. Manifestant oświadczył, że pozostali sukcesorzy uchylają się od polubownego podziału, a on sam własnym kosztem bronił dóbr przed Trybunałem Lubelskim i sądami grodzkimi oraz ponosił ciężary wojskowe, i zastrzegł sobie zwrot poniesionych wydatków. Akt podpisany (Jan Jałubowski [?]); końcowa część silnie zniekształcona i niepewnie odczytana.

Nr w rękopisie: 115 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 295v

1Manifestatio Wiel. JmPani Wy-

2chowskiey Skarb. Ziem. Podstar.

3Grodz. Zyto. prteo WJmPanu

4Trypolskiemu Podstolemu Zyto.

5Roku Tysiącżsiedmset, Trzydziestego Czwartego.

6Miesiąca Octobra, Piątego, Dnia.

7Na Vrzędzie Grodz. w Miescie JKMci Owruczu,

8Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lewkow-

9skim Namiesnikiem ptun Podwoiewodz.

10Grodz. Gener. Woiewodz. Kijow. y Xięgami ni-

11nieyszemi Grodz. Kijow. Comparens ptur

12Vrzed. JmPan Jan Meleniewski [?] nne et ex-

13speciali Commissio Wiel. JeyMPani Anny

14z Trypolskich Wychowskiey Skarbney Ziem.

15Podstar. Grodz. Zyto. Pryncypałki swoiey

16solenniter na prteo Wiel. JmPanu Maciejowi

17Dedowiczowi [?] z Trypola Trypolskiemu Podsto-

18lemu Zyto. Manifestuiesię o to iż Wiel. JM.

19Pan Podstoli Zyto. removendo Naturalem Suc-

20cessionem od wszelkiey substancyi y Rucho-

21mosci JeyMci Manifestantki naturaliter et

22Successionaliter do Fortuny Domu Swego

23należącą praeter aliam Successionem ktoraby

24naywięcey [?] tmi Comparentki y siostry iey

25[reklamant:] ex Lege

k. 296

1ex Lege et iustitia antecedenti de voto na-

2leżała post Fata Urodzo[?] JmPana Bazylego

3Trypolskiego [?] omnes Res mobiles et immo-

4biles na Jeymość Manifestantkę Jure natu-

5re Decedentes pozabierał iakoż repente po-

6stępuiąc, iak prędko Urodzo[?] Jeymość Pani Czar-

7neckа [?] in dolore Cordis zostaiąc Ciało wspomnia-

8nego Urodz. Bazylego Trypolskiego [?] Bra-

9ta Swego do Owrucza ad sepulturam poprowa-

10dziła tak zaraz Jmośc Obwiniony remissis

11omnibus Samą Wtenczas [?] Jeymość Pania Podstolina

12mało Swoię do Łacowszczyzny [?] in Formowa-

13szy, potym że Nieposzczycka [?] wszelkie rucho-

14mości ac si naturalis Successor in tercipe-

15re [?] promisit gdzie zaprzyczem, Wtenczas Jeymość Pa-

16ni Podstolina cokolwiek znaydowało się zbio-

17ru Szlacheckiego ozdobliwie, Konie Ducie [?], z Kul-

18bakami Pistoletow Towarzyskich Par Dwie Flin-

19te Pacholęcą z Flinpasem, Ładownie Dwie, Furya

20Rusznice, Gwintowkę, Szabla we Srybro opraw-

21ne a druga Czarna y Jnne Supellectilia

22Szlacheckiego Domu cuo [?] rgeta [?] Całe gos-

23podarstwo co się regestrem Jnkwizycyą Cza-

24su Prawa remonstrować y dowodzić będzie

25pozabierał karał [?] et in suum obrocił Commodum

26a Jeymość Manifestantis Pryncypał, że sąd

27in rebus medijs do niczego nie dopuścił

28[reklamant:] y naymnie[y]

k. 296v

1żaney mnieyszey rzeczy naturaney Ordalu[?] dela-

2iąc Sukcessorkę, restytucyi nieuczynił et hucus-

3q[ue] recusas. A zatym ex Commisso praememorato Jm

4Comparens obviando otakowym in Konuchien[?]

5cyom in Contra Vim Prawa Pospolitego uczy-

6nionym etc. Contra inculpatum salva manente

7melioratione necessitate juris iteratis Manifesta-

8tur viciby prosząc hoc totum eo Actis con-

9notari co y otrzymał Jan Meleniewski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

ptur = personaliter („osobiście”); nne = nomine („w imieniu”); ex speciali Commissione = „ze szczególnego polecenia”; solenniter = „uroczyście”; removendo Naturalem Successionem = „odsuwając od naturalnego dziedziczenia”; naturaliter et successionaliter = „z natury i z tytułu sukcesji”; praeter aliam Successionem = „oprócz innej sukcesji”; ex Lege = „z prawa”. Skarbna (Skarbnikowa) Ziemska, Podstarościna Grodzka Żytomierska; Podstoli Żytomierski. Namiestnik podwojewództwa grodzkiego generalnego woj. kijowskiego.

ex Lege et iustitia antecedenti de voto – z prawa i sprawiedliwości wcześniejszej (wynikającej) z woli; post Fata – po śmierci; omnes Res mobiles et immobiles – wszystkie rzeczy ruchome i nieruchome; Jure naturae decedentes – przypadające z prawa natury (dziedziczenia); repente – nagle; in dolore cordis – w boleści serca; ad sepulturam – na pogrzeb; remissis omnibus – zostawiwszy wszystko; ac si naturalis successor – jak gdyby naturalny spadkobierca; supellectilia – sprzęty; in suum commodum – na swoją korzyść; in rebus mediis – w rzeczach pośrednich (wspólnych). Owrucz – dziś Owrucz (Ovruch), Ukraina.

ex Commisso praememorato – z wymienionego zlecenia; obviando – zapobiegając; salva manente melioratione – z zastrzeżeniem prawa poprawienia (manifestu); iteratis vicibus – wielokrotnie; hoc totum Actis connotari – by to wszystko zapisano w aktach; mp – manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Jan Meleniewski [?], z polecenia Anny z Trypolskich Wychowskiej, skarbnikowej ziemskiej i podstarościny grodzkiej żytomierskiej, wniósł manifestację przeciw Maciejowi Dedowiczowi [?] z Trypola Trypolskiemu, podstolemu żytomierskiemu. Zarzucił mu, że po śmierci Bazylego Trypolskiego [?], gdy Czarnecka [?] odwoziła jego ciało do Owrucza na pogrzeb, zabrał ruchomości należne manifestantce w drodze sukcesji, m.in. konie z kulbakami, pistolety, flinty, rusznice, gwintówkę, szable i inne sprzęty, i mimo żądań ich nie zwrócił. Pełnomocnik zastrzegł sobie prawo poprawienia manifestacji i ją podpisał; tekst miejscami niepewnie odczytany.

Nr w rękopisie: 116 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 296v

1Manifestatio Wiell. JmPana Trypol-

2skiego Podstolego Zytt. De dilientia

3uczyniona.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Octobra Szostego Dnia.

6Na Urzędzie Grodz. w Miescie Jego Krolewskim

7Zytomierzu Przedemną Wawrzyńcem Wała-

8skim[?] Lewkowskim Namiesnikiem pełnym Pod-

9woiewodztwa Grodz. Gell. Woiewodz. Kijow. y Xię-

10gami Niniejszemi Grodz. Kijow. Comparens

11personaliter Urodz. JmPan Leon Trypolski Lowczyc

12Mielln.[?] postrzegaiąc całości Imieniem Wielm. Jm

13Pana Mauora[?] Dedowicza z Trypola Trypolskiego

14Podst. Zytto. stryia swego rodzonego, naprzeciwko Wiell.

15JmPanu Michałowi Antoniemu na Narodyczach

16Pawszy[?] Podczaszemu Zytto. Swiadczył y Manifes-

17towałsię etc. Iż Jmość Obwiniony maiąc iako-

18woś niechęć do Wiell. JmPana Trypolskiego Pod-

19[reklamant:] stolego

k. 297

1stołego Zytto. Stryia Comparentis gdy Poddany Las

2kowski na gmie [?] Szymon Kowal powracał z Ukrayny

3iako do Pana swego tedy Inmore [?] obwiniony w Wielle [?]

4Szarach [?] przechodzącego za trzymać kazawszy czasie [?]

5mały trzymaiąc robotą Dworską ciemiężył potym

6klacz dicto [?] Valoris Złł Pol. Dwiescie gdy szedł nadło [?]

7ie mieszkanie do Laskow z kąd Był wyszedł nadgro-

8dzie wziąć kazał. A raczej sto krotna requisitya y

9prozbą Listowną Ustna y przez JchMościow Panow

10przyiacioł oddać niechciał a przez Czwiere [?] Rocz-

11kemi [?] klaczami robić poduciłe [?] odbywać pełnie [?]

12schudły [?] y niemiłosiernie kazał, , ato znać dla

13ceny y taxy mnieyszego valoru w Grodzie tęże [?]

14Liby [?] potaxowano te demilitate [?] Taxy y praco-

15wanych Kobył idem manifestans Pnie czy-

16ni y manifestuie się iako też o gwałtowny y gra-

17bież y violencyą, ceterisque, ceterum [?] co wszystko

18iit [?] Comissio [?] Manifestuie się y zostawiwszy salt-

19iam meliorationem prosit Pnie Manifestan-

20tis hanc querelam ad Acta suscipere eo ad effi-

21ctationem [?] me querulantis susceptum Leon

22Trypolskim

Objaśnienia i tłumaczenia

De diligentia – o dopilnowanie (sprawy); Gell. = Generalnego; Zytt. = żytomierskiego; personaliter – osobiście; Lowczyc Mielln. – prawdopodobnie łowczyc mielnicki (odczyt niepewny). Datum: 6 października 1734.

Fragment silnie skażony i miejscami niepewny w odczycie; łac. „salvam meliorationem” – z zastrzeżeniem poprawy (skargi); „hanc querelam ad Acta suscipere” – przyjąć tę skargę do akt; „ceterisque” – i innych. „Złł Pol.” – złotych polskich.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wałaskim [?] Lewkowskim, Leon Trypolski, łowczyc mielnicki [?], w imieniu swego stryja, podstolego żytomierskiego Dedowicza z Trypola Trypolskiego, wniósł manifestację przeciw Michałowi Antoniemu Pawszy [?] na Narodyczach, podczaszemu żytomierskiemu. Zarzucił mu, że kazał zatrzymać wracającego z Ukrainy poddanego Szymona Kowala, zmuszał go do pracy dworskiej i odebrał mu klacz wartą 200 zł, której mimo wielokrotnych próśb nie oddał, a klacze zostały przez pracę wyniszczone. Manifestował się o gwałt i grabież, zastrzegł prawo poprawienia skargi i podpisał ją; tekst silnie skażony i miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 117 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 297

1Protestacya wraz z Arestem [?] Pnie W.

2JmPana Szczeniowskiego [?] Sędziego

3Zytto przeko Prodzy [?] JchmPanom

4Korbuskom [?] y Innym.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Czwartego.

6Miesiąca Octobra, Szostego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzk. w Miescie JKMci Owruczu Prze-

8de mną Wawrzyncem Wałecz [?] Lewkowskim [?]

9[reklamant:] Namiest-

10nikiem

k. 297v

1Namiesnikiem pełnemocnym Podwoiewodzym Grodzkim [?] Jm. Pana Wo-

2iewody Kijow. y Xięgami Niniejszemi Grodz.

3kijow. Comparens personaliter Urodz. JmPan Stefan Rud-

4ianowski [?] Sługa WJego JmPana Michała Szczeniow-

5skiego [?] Podczaszego Inowł. [?] Sędziego Grodz. Zyt. o No-

6mine et ex speciali Commissio na przer. Urodz.

7JchmPanom Korkuskom [?] wszystkim Wielm. Ste-

8fanowi Mocrulskiemu [?] Skarbn. Czernichow.

9przez acta niniejszemi Zanosi protestacyą. Iż

10JchmPP. Comparenta między Sobą na WJego Pryn-

11cypała Manifestantis ze wszelkich okoliczności

12Occasione Vitalis mediis continua Praxi narwine [?]

13adinventis w tym Szczegulnie momenta Wymys-

14lnych codziennie opressyi Swoie trawiąc Czy-

15li to alieni Animi Impetu Malitia Structi In-

16formatione Czyli Suo Intemperato Animo con-

17gregatis Viribus krzywdy y oppressye usta-

18wiczne y niewypowiedziane Ruiny Wiell. Pryn-

19cypała Manifestantis Czynią y zadaią Jako

20sonant Manifestacye, Lecz y teraz JchmPPo-

21Korkuskowie maiąc iedna z drugiemi Koin-

22teligencyą Murzysanta [?] od Kąpeli [?] W. Pryn-

23cypała Manifestantis Dziedzicznego Podda-

24nego Imieniem odmowiwszy do JmPana Stefa-

25na Mocrulskiego [?] dla niego niepotrzebnego

26zaprowadzili y publicznie wraz wszyscy

27wysocili [?], a naręgaiący się tak wiele nieuy-

28dali Insuper do inszey motu et auxilio JmPa

29Teodorowiczaminskiego [?] wonią [?] Acceleracyą

30[reklamant:] publicznie

k. 298

1publicznie czyli Naostatek JmPan Stefan

2Moczulski Poddanego W: Pryncypała Mani

3festantis na Imię Charka Silka razy goniąc

4na polu robiącego rąbać y bić usiłował na pań-

5szczyznę do siebie Zakazywał. Pszczoły w

6Barciach będące, y Sosny Bartne per vi-

7olentiam odbieraią. Oco wszystko Manifes-

8tuią wszyscy, et incontinenti Stanowszy Oczy-

9wiście Woźny Generał Wdztwa Kijews. y Innych

10opatrzny Bazyli Pierzcianiecki [?] In vim suae

11ac fidelis Relationis palam publice Libe-

12reque recognovit JZ On Roku teraznieyszego Ty-

13siąc Siedmset Trzydziestego Czwartego Dnia Pier

14szego Octobris maiąc przy sobie Stronę Szlach

15tę Ludzi Wiary godnych Urodz. JchmPanow

16Andrzeia y Jerzego Łobyłepskich [?] na prawną

17rekwizycyą Wiel. JmPana Michała Czere

18niowskiego [?] Podczas Trempowell [?] Sędzięga Grod.

19Żytko był w Dobrach Moczulni alias Mozul

20niey gdzie będąc muzykanta rekwiętis pod

21danego Dziedzicznego ue Durch [?] Tysiący Grzy

22wien Aresztował y prawnie przyparczył [?] Kto

23ry arezt Sama Jeymość Pani Moczulska

24przyiowszy dotrzymać deklarowała; oczym

25te Swoie relacye Aresztu przedemną

26Urzędem uczynił y zeznał pronacy

27wraz Comparentem oprzyięcie czyoły

28mali [?] Stefan Sulnianowski mp.

29[reklamant:] Manifes

Objaśnienia i tłumaczenia

„Zytto” – prawdopodobnie Żytomierskiego; data: 6 października 1734.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; ex speciali commissione – ze szczególnego polecenia; principalis manifestantis – mocodawcy manifestującego; occasione vitalis mediis continua praxi … adinventis – przy każdej sposobności środkami wymyślonymi w ciągłej praktyce; alieni animi impetu malitia structi informatione – popędem cudzego umysłu, złośliwą informacją pouczeni; suo intemperato animo congregatis viribus – własnym niepohamowanym umysłem, zebrawszy siły; sonant manifestacye – jak brzmią manifestacje; insuper – nadto; motu et auxilio – z poduszczenia i pomocą. Skarbn. Czernichow. – skarbnik czernihowski.

manifestantis – manifestującego; per violentiam – przemocą; et incontinenti – i niezwłocznie; In vim suae ac fidelis Relationis palam publice Libereque recognovit – tytułem swej wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; Comparens – stawający; Wdztwa – województwa; mp. – manu propria, własnoręcznie.

Data relacji woźnego: 1 X 1734.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wałecz [?] Lewkowskim [?], Stefan Rudianowski [?], sługa Michała Szczeniowskiego [?], podczaszego i sędziego grodzkiego żytomierskiego, z jego polecenia wniósł protestację przeciw Korkuskom [?] i Stefanowi Moczulskiemu (Mocrulskiemu [?]), skarbnikowi czernihowskiemu. Zarzucił im ustawiczne krzywdy wobec swego mocodawcy, w szczególności uprowadzenie jego dziedzicznego poddanego, muzykanta, do Moczulskiego, ściganie i bicie poddanego Charka Silka [?] oraz przemocą odbieranie pszczół i drzew bartnych. Woźny generał Bazyli Pierzcianiecki [?] zeznał, że 1 października 1734 r., w obecności szlachty Andrzeja i Jerzego Łobyłepskich [?], w dobrach Moczulnia [?] na żądanie Szczeniowskiego (w tekście Czereniowskiego [?]) obłożył aresztem owego poddanego pod zakładem tysiąca grzywien, a areszt przyjęła i zobowiązała się go dotrzymać Moczulska. Akt podpisał Stefan Sulnianowski [?]; liczne nazwiska niepewne.

Nr w rękopisie: 118 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 298v

1Maniff Vrł. JchMściów Panow Kamin

2skich przo Vrł JchMściom Panom Ka

3minskim Małż y Innymi

4Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Czwartego,

5Miesiąca Octobra Szostego Dnia

6Na Vrzędzie Grodz. w Miescie JKMci Owru-

7czu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Leu

8towskim [?] Namiestnikiem ptun Podwoiewodz.

9Grodz. Gentt Woiewodz. Kijows. y Xięgami Niniey

10szemi Grodz. Kijows. Comparens ptr Vrodz.

11JmPan Theodor Kaminski swym y Vrodz. Jey

12mci Paniey Anny Juraranki [?] Kaminskiey Małż

13ronki Swey Imieniem Bogu y Ludziom obrzy

14dłey a niesłychaney sub sole przykład oglada-

15iąc przo Vrodz. JchMściom Panom Tomaszowi y An

16nie Trzeszkowskich [?] Kaminskim Małż. tudziesz

17Wiell. JchMściom Panom Michałowi y Annie Pasław

18skiego [?] Szczeniowskim [?] Podczaszym Trembowel. Se

19dziemu Grodz. Zytom. Małż. lahnimabundo [?]

20Szadeczyt [?] Manifestował y protestował się w

21ten niżey opisany sposob. Iż JchMość obrażo

22wani Panowie Kaminscy niepotrzebne do Pro

23testantow respektem inftciaią [?] transakcyi o

24Dobra Maloweryjne [?] między sobą obrażo

25wanemi JchMściami Pa. Szczeniowskimi bez funda

26mentu Prawa nastąpionych zaszczey zawrzow

27szy, odium malo incendo tych JchMściów Panow

28Szczeniowskim dobycia Sierocinskiey Fo

29[reklamant:] tuny

k. 299

1twy apetyt maiących Legem divinam

2calcando abominabili Esau progressu na zdro-

3wie y zycie chroniącego się Comparentis ab atro-

4ce sperando ictu czatowali po drogach publicz-

5nych zasadzki robili tandem Caelisti Iuvami-

6ne że do tych czas umysł przeciw niemu złe-

7go effectum niemogł accensa ira JmPan Teho-

8masz [?] Kaminski Dzieci Dwoie małolet-

9ni Comparentis in minorennitate Summa

10zostaiących we Wsi Bodaczowie [?] Domu u tamy

11querulantis prodigiosa manu Forbitur [?] na pod-

12szy catervatim in servitutem horrendam

13pobrał nawet iedne od piersi Matki et in

14stricto carcere audaus [?] splera [?] placeuni [?] Nu-

15biesa [?] przebywaiących trzyma złą ucecze [?] pdan

16do Deklaracyą że będę mierzyć usque ad ves-

17tigulum mortis, a samych Rodziców cum

18addentibus JmPana Szczeniowskiego [?] assecli

19potapamy [?] y katu w ręce damy: Nihil Om-

20nibus Ruchomości wszelkiey, czasu prawa

21seorsivo registro remonstrabiles porabierał

22czo zgoła hostilibus zruynował czamey pro-

23testantki mało nierobił ygdyby Saluti

24consulendo z domu od Dzieci y całego gos-

25podarstwa w nocy nieuszła pewnieby Su-

26bitanea morte Termin Zycia swego za-

27konczyła Oco wszystko ut Tmissio [?] cest [?] Idem

28Comparens suo et nomine quo supra

29[reklamant:] iterum

k. 299v

1iterum iterumq świadcząc protestuiąc się Sal-

2vam meliorationem zostawił et iure actu-

3s[…] offerendo prosił tey oprzyięcie do akt

4co y otrzymał Teodor Kamieński [?] m.p.

Objaśnienia i tłumaczenia

ptun = pro tunc (na ten czas); Gentt = Generalnego; Comparens ptr = comparens personaliter (stawając osobiście); przo = przeciwko; Małż. = Małżonkom; sub sole = pod słońcem; odium = nienawiść; Vrł./Vrodz. = Urodzony; JKMci = Jego Królewskiej Mości; Podczaszy trembowelski = urzędnik ziemski ziemi trembowelskiej; sędzia grodzki żytomierski. Czytanie kilku nazwisk i wyrazów łacińskich niepewne.

Fragment manifestacji (protestacji) przeciw JmPanu Kamińskiemu i jego wspólnikom; łac.: legem divinam calcando – depcząc prawo boże; abominabili Esau progressu – haniebnym postępkiem Ezawa; ab atroce ictu – przed okrutnym ciosem; caelesti iuvamine – za pomocą niebios; in minorennitate – w małoletności; in servitutem horrendam – w straszną niewolę; in stricto carcere – w ciasnym więzieniu; usque ad vestigulum mortis – aż do śmierci; cum adhaerentibus – ze stronnikami; seorsivo registro remonstrabiles – wykazane w osobnym rejestrze; saluti consulendo – ratując życie; subitanea morte – nagłą śmiercią; idem comparens suo et nomine quo supra – tenże stawający w swoim i jak wyżej imieniu.

iterum iterumque – raz i drugi; salvam meliorationem – z zastrzeżeniem prawa poprawienia (manifestacji); iure actus offerendo [?] – ofiarując prawnie akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim, Teodor Kamiński w imieniu swoim i żony Anny z Juraranków [?] wniósł manifestację przeciw Tomaszowi i Annie z Trzeszkowskich [?] Kamińskim oraz Michałowi Szczeniowskiemu [?], podczaszemu trembowelskiemu i sędziemu grodzkiemu żytomierskiemu, i jego żonie Annie z Pasławskich [?]. Zarzucił im zawarcie bez podstawy prawnej transakcji o dobra Maloweryjne [?] w celu przejęcia majątku sierot, urządzanie na niego zasadzek na drogach, a Tomaszowi Kamińskiemu – uprowadzenie siłą jego dwojga małoletnich dzieci z domu we wsi Bodaczów [?] (jedno od piersi matki) i więzienie ich, groźby wobec rodziców oraz zabranie wszelkich ruchomości; żona manifestanta ratowała się nocną ucieczką. Manifestant zastrzegł prawo poprawienia manifestacji i ją podpisał (Teodor Kamieński [?]); liczne miejsca niepewnie odczytane.

Nr w rękopisie: 119 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 299v

1Maniff. Urodz. JmPani Ana-

2stazyi Czarneckiey przeciwko Wielm.

3JmPanu Trypolskiemu Pod-

4stolemu Zytom.

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Miesiąca Octobra, Osmego Dnia.

7Na urzędzie Grodzk. w Miescie JKMci Owruczu prze-

8demną Wawrzyncem Walewskim Lenkowskim [?]

9namiesnikiem pełni Podwoiewodz. Grodzk.

10Ge[…] Woiewodz. Kijows. y Xięgami Niniey[…]mi

11Grodz. Kijows. comparens personaliter Urodz. Jeymość Pani

12Anastazyia z Trypolskich Czarnecka Wdowa iniuria-

13ta będąc w sierocinskim stanie przez rozne prawu

14pospolitemu przeciwne Intervenienciey wyrządzone swo-

15iey manifestowała się przeciwko Wielm. JmPanu Macie-

16iowi z Trypola Trypolskiemu Podstolemu Zytom.

17inhaerendo Manifestatione eiusdem ex[…] Siestr swoich

18anterius zaniesionym w ten sposob y o to iż Wielm. Jm.

19Podstoli Zytom. wiedząc Dobrze że Jeymość Manife-

20stantka, tam ex vi non exdonationis in minime

21parte iakoteż ex vi naturalis successionis Siostra-

22mi swemi iusto iure et legitimo post deces-

23[reklamant:] […] Capita

k. 300

1sa Capita, iest naturalną Sukcessorką Fortuny

2domu antecessorow Swoich, nierespektuiąc nato

3że Jey mośc Querulantka przez tak długi czas ex ea

4dem fortuna legitimitata per respectum innati

5amoris żadnego nieparttycypowała pożytku ale

6y owszem czyniąc in ulteriorem injuriam Protes-

7tantki extra omnem justitiam procedendo Prawo

8Pite [?] et jure consanguinitatis naubliżenie cudzey

9Substancyi convellendo quibusdam sibi notis me-

10dijs u niegdy Ur. JmPana Bazylego Trypolskie-

11go Brata Manifestantki ex defecta zdrowia długo

12indisposite zostaiącego i personam sui pomienio-

13ney Fortuny ex aequo et justo Jeymci Komparent-

14ce z Siostrami Swemi należącey nieslusznie y nie

15należycie otrzymał Donacyą y wszytkie pa-

16piery przy nim zostaiące na tęż fortunę y na

17zorne [?] Summy służące poodbierał ktorą gau-

18dendo et gloriando, post fata przerzeczone-

19go Ur. JmPana Bazylego Trypolskiego res

20mobiles et immobiles omnem quae Fortunam

21Domus Sui Manifestantis de Lege Aequitate tę-

22żey Jm. zatuiąca [?] się z Siostrami Jey decessum et

23devolutum indebite w Possessyą Swoią appre-

24hendowawszy omnes usus fructus ex illa partici-

25pat et ubi fruitur [?]. A co gorsza uspomniona Starza

26łosię [?] cum sororibus ad participandum Swoiey

27własności tey że Fortuny niedopuscił y y od-

28dalił. Wczym widząc tak wielką krzywdę

29Jeymośc Komparentka tak de nullitate Po-

30[reklamant:] mieniony

k. 300v

1mienioney Donacyi Judicioise in personam incul-

2pati y Possessyi zapisaney, iakoteż de omissis om-

3nibus iteratis vicibus Manifestat, prosząc hanc

4manifestationem Custodita melioratione in Actis

5connotari, co y otrzymała + Anastazya Czarnec-

6ka pisać nieumieiąca.

Objaśnienia i tłumaczenia

comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; iniuriata – pokrzywdzona; inhaerendo Manifestationi – trzymając się manifestacji; ex vi (non) donationis in minime parte – na mocy (nie) darowizny w najmniejszej części; ex vi naturalis successionis – na mocy naturalnego dziedziczenia; iusto iure et legitimo post decessum – prawem słusznym i prawowitym po zgonie. Podstoli żytomierski – urzędnik ziemski.

Fragment manifestacji (protestacji) w sprawie spadku po Bazylim Trypolskim; początek na poprzedniej stronie. Łac.: „ex eadem fortuna legitimitata per respectum innati amoris” – z tej samej fortuny prawowitej przez wzgląd na wrodzoną miłość; „extra omnem justitiam procedendo” – postępując wbrew wszelkiej sprawiedliwości; „jure consanguinitatis” – prawem pokrewieństwa; „convellendo quibusdam sibi notis mediis” – podważając pewnymi sobie znanymi sposobami; „ex defectu zdrowia” – z powodu choroby; „ex aequo et iusto” – słusznie i sprawiedliwie; „gaudendo et gloriando” – ciesząc się i chlubiąc; „post fata” – po śmierci; „res mobiles et immobiles” – rzeczy ruchome i nieruchome; „decessum et devolutum” – zeszłe i przypadłe; „omnes usus fructus ex illa participat et fruitur” – wszystkie pożytki z niej pobiera i używa; „cum sororibus ad participandum” – z siostrami do udziału; „de nullitate” – o nieważności. Ur. = Urodzonego; JmPana = Jegomości Pana.

„Judicioise in personam inculpati” – sądownie przeciw osobie obwinionego; „de omissis omnibus iteratis vicibus” – co do wszystkich zaniedbań, wielokrotnie; „hanc manifestationem custodita melioratione in Actis connotari” – aby tę manifestację, z zastrzeżeniem prawa do jej poprawienia, zapisano w aktach.

Znak krzyża (+) zastępuje podpis manifestantki, która nie umiała pisać.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lenkowskim [?], Anastazja z Trypolskich Czarnecka, wdowa, nawiązując do manifestacji wniesionych wcześniej przez jej siostry, wniosła manifestację przeciw Maciejowi z Trypola Trypolskiemu, podstolemu żytomierskiemu. Zarzuciła mu, że od jej brata Bazylego Trypolskiego, długo chorego, w nieuczciwy sposób uzyskał donację na fortunę rodową, należną z naturalnej sukcesji manifestantce i jej siostrom, zabrał wszystkie dokumenty dotyczące tej fortuny i sum, a po śmierci Bazylego zajął jego ruchomości i nieruchomości, czerpie z nich pożytki i nie dopuszcza sióstr do udziału. Manifestowała się o nieważność donacji i posesji, zastrzegając prawo poprawienia manifestacji; jako niepiśmienna podpisała ją znakiem krzyża.

Nr w rękopisie: 120 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 300v

1Manif. Przewielebnego w Bogu

2JmX. Jacka Woyny Krecy-

3ny Wikarego Owruckiego de dili-

4gentia uczyniona.

5Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Czwartego,

6Miesiąca Octobra, Iedynastego Dnia.

7Na Urzędzie Grodz. w Miescie JKMci Owruczu Prze-

8demną Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim[?] Namies-

9nikiem ptunc Podwoiewodz. Grodz. Woiewodz.

10Kijows. y Xięgami Niniejszemi Grodz. Kijows. Com-

11parens pnalr. Przewielebny w Bogu JmX.

12Jacek Woyna Krecyna[?] Praedicator Generalis Wika-

13ry ad praesens Konwentu Owruckiego Ordinis prae-

14dicatorum Sancti Dominici suo et totius Communita-

15tis eiusdem Conventus Nomine obviando ulteriori Dam-

16no de diligentia swoiey protestuie y manifestu-

17ie się przeciwko Wiell. Urodz. Panom Janowi y Annie

18z Rybna[?] Jakubowskim Mieczny[?] Żytto. Małż. w

19ten sposob, y oto Iż Urodz. WWPanowie Jakubowscy Małż.

20Żytto. Małż. wiedząc dobrze ze niegdy S. P. WJey-

21mPani Zofia Surynowa[?] Stoln. Żytto. iusto et legi-

22timo Iure naprzod zapisem w Roku Tysiąc Siedm-

23set Dwudziestego Siodmego Die Vigesima Octa-

24va Juny w Grodzie Kijows. pnalr. zeznanym

25[reklamant:] a potym

k. 301

1Apotym Testamentem ultimæ voluntatis Anno

2eod. Die Nona July przez siebie uczynionym y

3w tymże Grodzie Kijows. Roku tego Dnia Dzina-

4tego July Similiter ptr zeznanym Summę Pię-

5Tysięcy Złł. Poll. na Wielebnych [?] Konwent Owruc. Ordi

6nis Predicator. na Dobrach Hostomlu zapisała lego

7wała y konserwowała, (: iako tenże zapis y Testament

8szczerzey w sobie obmawiaią :) ktora Summa ut

9pia legata nietylko cœlo animar. bez żadnego

10uszczerbku in exolutione moram pati nie po-

11winna, ale też quam citissime zapłacona ptr

12perenitates [?] suffragia in loco Securo Collo-

13cationis powinna bydz lokowana A Lzhinero [?] obwi-

14nieni wyciągnąwszy Salvis in notis Conditioni

15bus iakowąsi Komplanacyą Przewielebnego Jm

16Ancdra [?] Oraz na Ucernocyclego [?] Wielatego [?]

17na teneras [?] Konwentu Owruc. in lubrice bona

18uet sine speciali Consensu Imc [?] Ordra [?] Pro-

19wincyała haec in re nastąpiony Dekret w Sa-

20dzie Głł. Trybunał. Kor. Lubel. na Wiecu [?] Dzi-

21jest Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Wta-

22rego na fundamencie pomienioney Kompla-

23nacyi p condictum przypuścili y prokuro-

24wali przez ktory Dekret czyli Komplana-

25cyą pomienioną Summę Dwie Tysięcy Złł. Poll.

26w Saldowawszy y zmnieyszywszy in præjudicium

27Prawa et injuriam Kościoła, niewiedzieć ad

28qualem zwieli quantitatem. A co większa

29non constat y tey relaxowaney Summy

30[reklamant:] iczeli

k. 301v

1ieżeli totali in evolutioni nastąpiła Satisfak-

2cya y gdyby była Securo Loco Prawa należy-

3cie [?] Oblicyą [?] totaliter lokowana non patet od

4ktorey to Summy Konwent naymnieyszego

5z Prowizyi należącey nie partycypuie y nie

6ma Profitu, Qua propter re integrandi Sum-

7mae totalem Pięć Tysięcy Złł Pol illegitime

8retractatum curandoq[ue] takowym Interes [?]

9wenienteyom [?] ppter sedulitatem Conventus de

10nullitate et invaliditate Feluta [?] Competenti

11tionis [?] Siakey [?] Dekret ex vinculo [?] ponitur le-

12gis nullitate pod [?] legi [?] in suo tori [?] remonstra

13bitur) tam de praemissis omnibus Salva me-

14liorita [?] melioratione iter iterum Modernus

15Comparens Manifestat prosząc Actis commo

16tari co y otrzymał X. Iacek Hryczyna [?]

17Weyna [?] Gnli [?] Generalis vicari Owruckier

18dinis praedicatorum mp

Objaśnienia i tłumaczenia

ptunc = pro tunc (ówczesnym); pnalr. = personaliter (osobiście); Podwoiewodz. Grodz. Woiewodz. Kijows. = podwojewództwa grodzkiego województwa kijowskiego; Żytto. = żytomierski (zapewne „Miecznikowie Żytomierscy”); Stoln. = stolnikowa; S. P. = świętej pamięci; WWPanowie = Wielmożni Panowie.

Łac.: „Praedicator Generalis” – kaznodzieja generalny; „ad praesens” – obecnie; „Ordinis Praedicatorum Sancti Dominici” – zakonu kaznodziejskiego św. Dominika (dominikanie); „suo et totius Communitatis eiusdem Conventus Nomine obviando ulteriori Damno” – w imieniu swoim i całej wspólnoty tegoż konwentu, zapobiegając dalszej szkodzie; „de diligentia” – dla dochowania staranności (zastrzeżenia prawa); „iusto et legitimo Iure” – słusznym i prawnym prawem; „Die Vigesima Octava Juny” – 28 czerwca (1727).

Rozwinięcia: Złł. Poll. – złotych polskich; Głł. Trybunał. Kor. Lubel. – Główny Trybunał Koronny Lubelski; ptr – prawie (zapewne „personaliter”); Ordinis Predicatorum – Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanie).

Łac.: testamentem ostatniej woli tegoż roku dnia dziewiątego lipca; podobnie osobiście zeznanym; jako pobożne zapisy dla dobra dusz; w spłacie nie powinna doznawać zwłoki; jak najszybciej; na ofiary wieczyste; w miejscu bezpiecznym ulokowania; z zastrzeżeniem znanych warunków; bez szczególnej zgody prowincjała w tej sprawie; ze szkodą prawa i krzywdą Kościoła; do jakiej ilości; nie wiadomo.

Dziesiątego lipca – „Dzinatego” zapewne błąd pisarski za „Dziesiątego”.

Ciąg manifestacji (pocz. na poprzedniej stronie) dot. sumy 5000 zł pol. konwentu dominikanów owruckich; Ordinis Praedicatorum – Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów); vicarius generalis – wikariusz generalny; Salva melioratione – z zastrzeżeniem poprawienia; Actis commotari – wpisać do akt. Wiele łacińskich wyrazów słabo czytelnych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

11października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], ks. Jacek Woyna Krecyna [?], kaznodzieja generalny i wikary konwentu dominikanów w Owruczu, w imieniu swoim i całego konwentu wniósł manifestację przeciw Janowi i Annie z Rybna [?] Jakubowskim, miecznikostwu żytomierskim. Wyłożył, że zmarła Zofia Surynowa [?], stolnikowa żytomierska, zapisem zeznanym w grodzie kijowskim 28 VI 1727 r. i testamentem z 9 VII 1727 r. (zeznanym 10 VII) zapisała konwentowi 5000 zł na dobrach Hostomel. Obwinieni mieli doprowadzić do kompromisu i do dekretu Trybunału Koronnego w Lublinie z 1732 r., który bez szczególnej zgody prowincjała zmniejszył tę sumę do 2000 zł z krzywdą Kościoła, przy czym nie wiadomo, czy i ta suma została spłacona i bezpiecznie ulokowana, a konwent nie ma z niej prowizji. Manifestant zastrzegł dochodzenie całej sumy 5000 zł i nieważności dekretu oraz prawo poprawienia manifestacji; podpis brzmi „X. Jacek Hryczyna [?] Weyna [?]”, wiele łacińskich wyrazów niepewnych.

Nr w rękopisie: 121 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 301v

1Manifest JmPana Szczepana [?] Niezwo-

2iewskie [?] oraz Kalo [?] Dedilientia [?]

3uczyniona.

4Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Czwartego.

5Miesiąca Octobra, Czternastego D[ni]a.

6Na urzędzie Grodz. w Miescie JKMci Owruczu prze-

7demną Wawrzyncem Walewskim Lewkowskim [?]

8Namiesnikiem putnie [?] Podwoiewodzy Grodzk. [nad wierszem: Gell [?]]

9Woiewodz. Kijow. y Xięgami Niniejszemi Grodz. Kijow.

10[reklamant:] Comparens

k. 302

1Comparens ptor Urodzony JmPan Stefan Niemo-

2ciewski, iak przyszło pewną wiadomość powziąć mogł

3o zabiciu na podiezdzie niegdy Urod. JmP. Fran-

4ciszka Baczyńskiego Towarzysza znaku Pancer-

5nego WJmPa Ledukowskiego [?] Star. Włodzimirs.

6Sługi zacnego a brata rodzonego Urodzoney Jey-

7mości Pani, Joanny z Baczyńskich Niemoiew-

8skiey [?] Małżonki Swey, od rąk nieprzyiacielskich

9między Miastami Sokołowiami [?] y Husiatynem [?]

10w Woiewodztwie Podolskim a Powiecie

11Latyczowskim leżącemi tak zaraz prospiciendo in-

12tegritati ac integriti Suae ne aliquod paiatr [?]

13detrimentum coram Praesenti officio queri-

14tur et Manifestur ac diligentia Sui in-

15hunc modum, Iż co pomieniony niegdy Ze-

16szły Urodzony JmPan Baczyński od iezdzaiąc

17do Chorągwi rzeczy Swoie rozne Utrzymnu-

18iącego [?] Comparenta to iest Klacz gniada Ster-

19nego z Zrzebieńcem iednoletnim także gniado

20Srokatym podnią białaszym [?] tudzież zrzebi-

21cę dwuletnią teyże klaczy Szersci gnie-

22dą, Wołow Sześć, Czarnych Trzy, Ryzych Dwa,

23y rabego Iednego Cyny Starey Sztuk Iedy-

24naście z Pułmiskami y Talerzami przy-

25stawowiedna [?] Zupan Stary Szagrynowy [?]

26Sedelynowy [?] na Łokciach poprzedzierany

27Kontusz Fiiołkowy tak że stary Wydarty

28[reklamant:] z Siwe [?]

k. 302v

1z Szurkiem [?] Srebrny Splamiony [?] na plecach

2przedarty, Sahaydak Srebny pozłacany

3na ktorym Sztuczek [?] Trzy, Kołczan z Pas-

4kiem Srebrnym Kądziel [?] Srebny pozłacany

5Czerkieski, Misiurka z Karwaszami, Furzia [?]

6y Rucznice [?] uprzedy [?] cradzie [?] Zdunastu [?] Gwin-

7tami Zostawiwszy y lokowawszy Sam zwolina [?]

8wyższego y wszech rzeczy moderatora inspe-

9rate od rąk nieprzyiacielskich zginoł y bez

10dysspozycyi Zycie zakonczył zaczym Supra-

11caprzessie [?] Comparens dediligentia Sui

12iter iterumque Manifestowawszy się Wyz

13specificowane tak Konie y Woły iako też y

14rzeczy potym ze Zabitym Urodz. JmP. Ba-

15czyńskim [?] Swagrem Swoim pozostałe na

16Urzędzie Niniejszym Zostowac y także mie

17urzędownych prosił atak Ja Urząd an-

18nuendo affectationi Comparentis nec me

19eximendo officij mei Woźnie Gen. Woiewodz-

20kiego y Innych Szlachetnego Kondrata Zbre-

21lewskiego [?] ad taxandum przydałem ktory

22Woźny in presentia Szlachty Urodz. Ichmciow

23Stefana Didkowskiego Teodora Lewkowskie-

24go y Innych Szlachciców na ten czas w Kancel-

25laryi będących naprzod pomienione Konie

26klacz z zrzebięciem y zrzebicą Wedle [?] Pett. [?] Dwo-

27dziestu Czterech. Wołow mianowanych Szesetkor-

28dego [?] po Złł. Osmiu Cyne [?] Sztuk Iedynaście

29[reklamant:] wedle [?]

k. 303

1we Złotych Czterdziestu Dwoch zupan wraz

2z kontuszem we Złł Dwudziestu Sahaydak

3z kołczanem [?] rzędzik y Misiurka z karwaszа-

4mi we Złł Sto na ostatek Furye Kuchnice [?]

5we Złł Dziesięciu oszacowat [?] po ktorey takie

6idem Comparens wyz specyfikowane konie

7Woły y rzeczy retro de sitbie [?] wyrzeczył

8Urząd Ninieyszy z wyrzeczenia onych kwi-

9tował y prosił ażeby tak Comparens mo-

10dernus Swoiey Manifestacyi wraz prezen-

11tacyą iako y Wozny Relacyi actis Castrensi-

12bus connotari co y otrzymali Stefan

13Nieruowiecoskimp [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Data: 14 października 1734. Namiestnik podwojewodzego grodzkiego kijowskiego.

Comparens ptor (personaliter) – stawający osobiście. Prospiciendo integritati ac indemnitati suae, ne aliquod patiatur detrimentum, coram praesenti officio queritur et manifestatur – dbając o swą nienaruszalność, aby nie poniósł żadnej szkody, przed niniejszym urzędem skarży się i manifestuje. In hunc modum – w ten sposób. Starosta włodzimierski. Miejscowości: Husiatyn (?) i Latyczów na Podolu; „Sokołowiami” odczyt niepewny. Kwota i data nie widoczne na tej stronie.

Supra (?) comparens de diligentia sui iter iterumque – stawający, starając się wielokrotnie; annuendo affectationi comparentis nec me eximendo officij mei – przychylając się do żądania stawającego i nie uchylając się od swego urzędu; ad taxandum – do oszacowania; in presentia – w obecności. Sahajdak – kołczan/łubie na łuk; misiurka – hełm; karwasze – naramienniki. Woźny Gen. – woźny generalny województwa.

Comparens modernus – stawający obecnie; retro – wstecz, z powrotem; actis Castrensibus connotari – zapisać do akt grodzkich. Złł – złotych polskich.

Sahaydak – sajdak, futerał na łuk; kołczan – futerał na strzały; misiurka – hełm z kolczą siatką; karwasze – naramienniki.

Podpis „Nieruowiecoskimp” – zapewne Stefan Nieruchowiecki [?] z dopiskiem „mp” (manu propria – własnoręcznie); por. nagłówek aktu 122.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Stefan Niemoiewski [?] (w tytule Szczepan Niezwoiewski [?]) wniósł manifestację po otrzymaniu wiadomości o zabiciu przez nieprzyjaciół na podjeździe, między Sokołowem [?] a Husiatynem [?] w powiecie latyczowskim woj. podolskiego, swego szwagra Franciszka Baczyńskiego, towarzysza chorągwi pancernej starosty włodzimierskiego Ledukowskiego [?], brata swej żony Joanny z Baczyńskich. Baczyński, odjeżdżając do chorągwi, zostawił u niego klacz ze źrebiętami, sześć wołów, cynę, żupan, kontusz, sajdak z kołczanem, misiurkę z karwaszami i broń, i zginął bez rozporządzenia. Na prośbę manifestanta urząd przydzielił woźnego generała Kondrata Zbrelewskiego [?], który w obecności szlachty Stefana Didkowskiego i Teodora Lewkowskiego oszacował te rzeczy (m.in. woły po 8 zł, cynę na 42 zł, żupan z kontuszem na 20 zł, sajdak z misiurką na 100 zł, broń na 10 zł). Manifestant złożył je w urzędzie, który go z nich pokwitował; podpis brzmi „Stefan Nieruowiecoski [?]”.

Nr w rękopisie: 122 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 303

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Czwartego.

2Miesiąca Octobra, Czwartego Dnia.

3Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKMci Owruczu [?]

4Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lew-

5kow-

6skim Namiesnikiem pełnym Podwoiewodz-

7twa Grodzkiego JOśWo Woiewody Kijowsk. y Xięgami

8Nineyszemi Grodzk. Kijowsk. Comparens perso-

9naliter Urodz. JmPan Stefan Nieruchowiecki [?] Swym

10Urodz. Jeymści Pani Joanny z Baczynskich [?]

11Nieruchowieckiey [?] Małżonki Swey y Innych

12sukcessorow niegdy Urodz. Jmści Pana Fran-

13[reklamant:] ciszka

k. 303v

1ciszka Baczynskiego Towarzysza znaku Pan

2cernego WJmPana Ledochowskiego Stolnika [?]

3W. Dobrzynskiego [?] Imieniem quam primum

4cnizey wyrażoney akcyi rescire Actaq[ue]

5P[rae]sentia adire valuit, tak zaraz Solenni-

6ter naprzeciwko Urzędu Ichm. Panom Sebesty-

7anowi y Alexandrze [?] Baczynskim Terlec-

8kim [?] Matt [?] Stadery [?] y manifestowal się w ten

9sposob y o to, iż pomienieni Ichm. Obrażowani [?]

10do Wiedziarowszczyzny [?] osmierci przerzeczonego Nie-

11gdy Ur. JmPana Franciszka Baczynskiego Bra-

12ta tak Ichmosciow Obwinionych iako y teraznieys-

13szych Manifestantow tudzież o zapisie onego

14gdyż u Ur. JmPana Kosakowskiego [?] Towarzy-

15sza znaku wyż specyfikowanego pozostał

16tym bez wiadomosci teraznieyszych Querulan-

17tow podobną zaloze Smierci Bratniey Suk-

18cessyą pozostałych ruchomosci chcąc wziąć

19sobie wszystkie pozostałe Splendory, to iest

20konia Gniadego Valoris Zł. Poll. Dwiescie kul-

21bakę [?] zewszystkim porządkiem Valoris Zł. Czter-

22nascie Pas Turecki Valoris Zł. Poll. Dwadzies-

23cia Cztery Wilczura Valoris Zł. Poll. Dwiescie

24Kontusz Francuzkiego Sukna Popielicami

25podszyty Valoris Zł. Poll. Dwiescie Zupan

26grandyburowy [?] wzorzysty Valoris Zł. Poll. Siedm-

27dziesiąt Gotowych Pieniędzy Czerwonych

28Zł. Poll. Cztery Uwego Ur. JmPana Kosako-

29[reklamant:] wskiego

k. 304

1skiego pozabierali y z onych ani pro suffragio a-

2nimae nic nie udzielili ani teraznieyszym Ma-

3nifestantom pariter z JchmM obwinionemi do

4Sukcessyi należącym Sortem Concernentem od-

5dać y przywrocie niechcą y ad repetitionem [?] acqui-

6sitionem [?] nieprzywracaią Owszem pertinaciter

7wszystkie pomienione rzeczy sibi [?] commode [?]

8appliciuią. Za czym tedy idem Comparens

9Suo et quo Supra Nne ratione praemissor[um] ownu[?]

10iterum iterumq[ue] przeciwko wyz specyfikowanym

11JchmM obwinionym do Urzędu Manifestuie

12się Salvamq[ue] praesentis Manifestationis Suae

13Si opus fuerit Zestawuiąc Melioratienem [?]

14y Manifestationem [?] Actis Connotari prosił co otrzymał Oseen [?]

15Nurucieysz Smp [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawający osobiście. JOśWo – Jaśnie Oświeconego Wojewody; JKMci – Jego Królewskiej Mości. Miejsce „Owrucz” odczytane niepewnie.

Nazwisko stron (Nieruchowiecki/Niezwiecki?) odczytane niepewnie; w podpisie poprzedniego aktu podobna forma.

quam primum … rescire Actaq[ue] P[rae]sentia adire valuit – skoro tylko mógł dowiedzieć się o niżej wyrażonej akcji i stanąć przed niniejszymi aktami; Solenniter – uroczyście; Querulantów – żalących się, manifestantów; Valoris Zł. Poll. – wartości złotych polskich; Splendory – rzeczy kosztowne, ozdoby; popielice – futro z popielic.

pro suffragio animae – na ratunek duszy (na msze, jałmużny); pariter – zarazem; Sortem concernentem – część przypadającą; pertinaciter – uporczywie; idem Comparens suo et quo supra nomine – tenże stawający w imieniu swoim i jak wyżej; ratione praemissorum – z racji powyższego; iterum iterumque – raz po raz; Salvamque praesentis Manifestationis suae (meliorationem) – z zastrzeżeniem poprawienia niniejszej manifestacji; Actis connotari – zapisać do akt. Końcowe linie (podpis/formuła) słabo czytelne.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

4października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu [?], przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Stefan Nieruchowiecki [?] w imieniu swoim, żony Joanny z Baczyńskich i innych sukcesorów zmarłego Franciszka Baczyńskiego, towarzysza chorągwi pancernej Ledóchowskiego, stolnika dobrzyńskiego [?], wniósł manifestację przeciw Sebastianowi i Aleksandrze [?] Baczyńskim Terleckim [?]. Zarzucił im, że po śmierci Franciszka Baczyńskiego, brata obu stron, bez wiedzy manifestantów zabrali od Kosakowskiego [?], towarzysza tejże chorągwi, pozostałe po zmarłym ruchomości: konia gniadego (200 zł), kulbakę (14 zł), pas turecki (24 zł), wilczurę (200 zł), kontusz podszyty popielicami (200 zł), żupan (70 zł) i 4 czerwone złote. Obwinieni nie przeznaczyli nic na ratunek duszy zmarłego i nie chcą oddać manifestantom przypadającej im części. Manifestant zastrzegł prawo poprawienia manifestacji; podpis nieczytelny.

Nr w rękopisie: 123 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 304

1Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

2Miesiąca Oktobra Piętnastego Dnia.

3Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKMci Owruczu Prze-

4demną Wawrzyncem Wasewskim [?] Lewokorskim [?]

5Namiestnikiem pro tunc Podwojewodzkiego Grodzk.

6Urzędu Kijows. y Xięgami Ninieyszemi Grod-

7zkiemi Kijows. Comparens personaliter Ur. JmPan Jerzy Ło-

8byszyński Swym y Ur. Jeymci Paniey

9Maryanny Łączyńskiego [?] Primo voto Alex-

10androwey Szaskiewiczowey [?] Secundo ad

11[reklamant:] Praes.

k. 304v

1Pans Kobylynskiey [?] Małzonki swey Imieniem

2Potentia [?] przeciwko Vrz. IchMM. Panom Stefanowi y

3Annie Szczeryńskiego [?] Baranowskim Małł. tudziesz

4Vr. JmPanu Barytemu [?] Dzmińskiemu [?] y regu-

5luiącym się y Innym ad infra Scripta Motor[es]

6y Suaderys[?] y Manifestował się w ten sposob

7y oto IchMM. Obwinieni cobymieli Dobrą z Ma-

8nifestantami iako juncti Sanguine certowac [?]

9przyiaźnią y od Itey Inprzey [?] malevolis Lu-

10dzi animos persuasione odwodzić, to iesz[cz]e

11czyli ziałowego [?] Animu czyli leci penelio [?]

12maiąc sobie Protestantow Vrz. IchMM. Panow

13Szczeryckim [?] goniąc in damnum Quaerulantium

14byli concitamentem ac perpetrator[es] excessus kie-

15dy ciż IchMM. Panowie Szczeryccy [?] przyiecha-

16wszy do Dorochina [?] Starego y tam Poddane

17go Protestantium hostili modo naiechawszy

18post multas violentias Miodu Beleq [?] kilka

19gwałtownie odbiwszy komorę wzięli y u IchMM.

20Obżałowanych czyli u poddanych secku [?] et

21consulta IchMM. reponowali A tandem gdy

22Modernus Comparens dowiedziawszy się o ta-

23kowych Interwencyach [?] opomnieniony

24miod amicabiliter rewindykował IchMM. obżałowa-

25ni niewiedzieć ob quam rationem wydaczenego [?]

26recusarunt, nieoddali y owszem iuż porasdy [?]

27Arenzie trzeciego Dnia Vr. JmPan Dzmiński [?]

28obżałowany z nas conspirato wydania Teatru [?]

29praznika [?] przybywszy do Dorochynia [?] karcz-

30[reklamant:] mie

k. 305

1miod wywiozł y Ichm Panom Recyciom oddał prze-

2co Poddanego przez takowe exorbitancye ad ruinā

3et damna non modicū przywiedli y przyprowa-

4dzili A Manifestantom nieznosne krzywdę y

5detryment Fortuny uczynili, y czynią kiedy

6Ichm oblatowani y Anterioribus Annis po-

7cząwszy do Dobr Zalesia y Moczkow [?] tamecz Podda-

8nych tych[?] Manifestantow gwałtownie per ab-

9solutam potentiam Czynsze Danie y inne prowen-

10ta Manifestuiącym się należące na lat Trzydzies-

11cie poodbierali et in suū Commodū obrocili

12oro kędy wszystko ut Pmissū est. Idem Compa-

13rens tame quo supra iterum iterumq Manifestuiąc

14się. Et in Continenti stanowszy Oczewiscie Woźny

15Gen. Woiew. Kijow. y Innych Szlachetny Antoni

16Bilecki [?] w mocy prawdziwey Wierney stateczney

17Relatiey swoiey jawnie y mieyscie dobrowolnie zez-

18nał, Iż On Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedm-

19set Trzydziestego Czwartego Die Decima Prima

20Octobris na Affektacyą y prawną requizycyą Ur.

21Ichm PP. Jerzego y Maryanny Laczynskich [?]

22Małł. maiąc przy sobie stronę Szlachty Szlachetna

23y godnych Ur. Ichm PP. Bazylego y Arehorego [?]

24Kobylinskich eo maioris ac evidentioris testi-

25monij gratia sibi adhibitos był we Wsi Dorochi-

26niu [?] y Parym [?] we Dworze Ichm. Panow Baranow-

27skich gdzie będąc ad adiudicationem ju-

28ridicam aresztował miodu prze y Ur. Ichm

29Panow Jana y Teodora Recyciow u Podda-

30[reklamant:] nego R.

k. 305v

1nego Regimentu qualtnie [?] uczyniony y ubytek ze

2JchMściow Panow Baranowskich w Wsi Dorochinicy [?]

3poczyniony, po ktorym aresztie tęz Szlachta sobie

4przyterminowany pomieniony Woźny Wyiadczy [?]

5dixit de tunc ad Acta przybywszy czynieniu Re-

6lacyą przedemną Urzędem zeznał prosząc ad

7Comparationem Manifestu Iako y Woźny Rell. arest

8tu Actis connotari czy otrzymał. Jerzy Koby-

9linski mpp. Antoni Bilecki Woźny Ignorans scri-

10bendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; primo voto … secundo – z pierwszego małżeństwa … z drugiego; pro tunc – podówczas; Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina, obw. żytomierski). Ostatni reklamant niepewny.

Tekst manifestacji (protestacji) bez początku; nazwiska (Kobylińska, Szczeryński/Szczerycki, Baranowski, Dzmiński/Dziewiński, Dorochin/Dorohinka) niepewne. Łacina: juncti sanguine – złączeni krwią (pokrewieństwem); malevolis ludzi animos persuasione – namową złośliwych ludzi; in damnum quaerulantium – na szkodę skarżących; concitamentem ac perpetratores excessus – podżegaczami i sprawcami ekscesu; hostili modo – zbrojnie, wrogo; post multas violentias – po wielu gwałtach; a tandem – a wreszcie; modernus comparens – obecnie stający; amicabiliter – polubownie; ob quam rationem – z jakiej przyczyny; recusarunt – odmówili.

ad ruinam et damna non modicum – do ruiny i niemałych szkód; per absolutam potentiam – przemocą; in suum commodum – na swój pożytek; ut praemissum est – jak wyżej powiedziano; idem comparens tamen quo supra iterum iterumque – ten sam stawający, jak wyżej, wielokrotnie; in continenti – natychmiast; Gen. – generał (woźny generalny); Małł. – małżonkowie; eo maioris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; ad adiudicationem iuridicam – do sądowego rozstrzygnięcia; die decima prima Octobris – 11 X 1734.

„ad Acta” – do akt; „ad comparationem Manifestu” – do porównania z manifestem; „Actis connotari” – zapisać w aktach; „Ignorans scribendi” – nieumiejący pisać; „mpp.” – manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wasewskim [?] Lewokorskim [?], Jerzy Łobyszyński (tak w tytule i nagłówku; w relacji i podpisie Kobyliński) w imieniu swoim i żony Maryanny z Łączyńskich [?], 1° voto Szaskiewiczowej [?], 2° voto Kobylińskiej, wniósł manifestację przeciw Stefanowi i Annie z Szczeryńskich [?] Baranowskim oraz Dzmińskiemu [?]. Zarzucił im podżeganie Szczeryckich [?] (Recyców [?]), którzy najechali poddanego manifestantów w Dorochinie Starym [?] i zabrali mu kilka beczek miodu, a następnie, gdy miód został polubownie odzyskany, Dzmiński wywiózł go z karczmy i oddał Recycom; ponadto od lat trzydziestu mieli przemocą odbierać czynsze, danie i inne dochody z dóbr Zalesie i Moczki [?]. Woźny generał Antoni Bilecki zeznał, że 11 października 1734 r., w obecności szlachty Bazylego i Hrehorego [?] Kobylińskich, we dworze Baranowskich w Dorochiniu [?] obłożył aresztem zabrany miód. Akt podpisał Jerzy Kobyliński, woźny był niepiśmienny; początek części opisowej niepewny.

Nr w rękopisie: 124 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 305v

1Manif. Urodz. Jchmściow PP. Kobylinskich

2przeciw Urodz. Jchmść PP. Reczycom

3y Innym

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Octobra Piętnastego Dnia

6Na Urzędzie Grodz. w Miescie JKMści Owruczu, przedem-

7ną Wawrzyncem Walewskim Leszkowskim [?] Namies-

8nikiem z Funkcyi Podwoiewodz. Grodz. Generalnym [?]

9y Xięgami Niniejszemi Grodz. Kijows. com-

10parens Personaliter Urodz. JmPan Jerzy Kobylin-

11ski Suym y Urodz. JeyMści Paniey Maryanny

12z Sąckich [?] Primo voto Alexandrowey Star-

13kiewiczowey [?] Secundo ad Praesens Kobylinskiey

14Malzonki Imieniem, ponosząc niemałą krzyw-

15dę Szkody y wieleneyz Solenniter przeciw Urodz.

16Jchmść Panom Ianowi y Teodorowi Reczycom

17Pryncypałom, Ianowi Oycu y Stanisław-

18owi Synowi Baszkiewiczom komprincypa-

19[na marginesie dolnym, inną ręką:] Tom ... pomocnik

k. 306

1kom y pomocnikom ad infra scriptam

2violentiam Swiadczył y manifestował

3się w ten sposob y oto Iż JchMćPanowie Red-

4czycowie [?] niekontentuiąc się dawnieyszemi

5krzywdami Szkodami oppressyami Inwa-

6zyami Violentiami rożnych Czasow Cidtom [?]

7principalibus Sui uczynionemi, in scrip-

8ta Manifestatione wyrażonemi Naprzod

9sami JchMć obżałowani niiakowego [?] się ran-

10koru y zawziętości Klacz przez Manifes-

11tantow u Obżałowanych JchMćw kupio-

12ną nienależycie z noclegu zagrabiwszy,

13w samą robociznę one za mil [?] Osimnaś-

14cie do Krysia [?] Swego oddali y tam przez

15niebrzeszenie [?] expenuria [?] JchMć zostawi-

16ły [?] przez co Manifestantes niemałą Szko-

17dę ponieśli przy czasie gospodarskim. Po-

18tym Kołdry valoris Talerow bitych Czte-

19rych [?] własną Samego Comparenta pożyczaną

20sposobem wziąwszy na czas krotki one

21przez zażywanie popsowali y do tych

22czas na częstokrotno Requisycye ze Swego

23dali. Ale y owszem nieudzięcznoscią

24udzięczone Protestanta nadgradzaiąc pos-

25ti Sine ullo ratione in malevolo ani-

26mo ku Manifestantowi, gdy przyiechał

27na Napoženstwo [?] do Owrucza y zostawiw-

28szy Konia we Dworku Swoim posrzod

29[reklamant:] do kon[…]

k. 306v

1do Areszta [?] Ichmośc obwinieni naszedł-

2szy na Duo [?] Zasadzki na Querulanta

3czynili Apotym niedoczekawszy się Pis-

4toletty Valoris Talerow Cztery z Izby zagra-

5bili y pod Stułki [?] konia z Siodłem z kulbaką

6wypędzili y przegnali z ktorego konia czy

7li Sami Ichmść na kontept Manifestanta

8Weyłek [?] y Siodełko z Terkiem [?] wzięli czyli

9też kto Inny że tylko koń zgoła kulbe-

10ką przybiegł do Domu. Ac tandem his

11non satiati violentiis Roku terazniejszego

12intra Dies Octobris w nocy naiechawszy na

13Poddanego Protestantow we Wsi Dorohiniu [?]

14starym mieszkaiącego na Imię Andrzeia

15Ławrynenka [?] tam hostiliterowego nieuwa-

16żaiąc na Prawo Pospolite ile Sub interregno

17o Inwazyach opisane Surowie zbili prawie

18zmorzyli konia in rim [?] Iakowey sobie

19należytości zagrabili komorę odbiwszy mio-

20du kilka Beczek [?] dannego Protestuiącym

21się należącego violenter wzięli, y na swoy

22pożytek obrocili y orozne poczynili Violen-

23cye. Na ostatek accumulando pejora

24malis inito consilio z Wyż wyrażonemi

25Ichmść Pani Raszkiewiczami [?] Obżałowane-

26mi y uprosiwszy sobie Ichmść pro Compli-

27citate in Subsidium waryłisię [?] armatam

k. 307

1et catherwatim aucto tumultu Na ostrowy

2Protestantow nazwane Rzeczkowa [?] Berez-

3sky [?] Zelesnia [?] Hraczyna [?] y inne violenta manu

4naiechać gdzie naiechawszy sine ullo

5interesse Barci kilkadziesiąt funditus po-

6pustoszyli Miod in suum commodum obro-

7cili y zabrali Protestantom wierzną [?] Fortu-

8ny uczynili desolacyą, Lecz y quod maxi-

9mum Ubiq[ue] locorum na Zycie y Zdrowie Compa-

10renta odgrażaiąc y Kalumnią Slowami

11nietylko honorowi Slacheckiego aley

12kozdego Chrzesciianina Szkodzącemi dyf-

13famuią y rozne ktore Inkwizycyą cza-

14su Prawa dowiedzione będą chcąc unik-

15nąc Po nas excessus Dzi czynią opressye

16y Wiolencyą. O co tedy wszystko Moder-

17nus Comparens suo et Nomine quo supra ite-

18ratis protestuiąc vicibus prozac [?] hanc

19Manifestacyonem Actis connotari czyli zapisac

20mati [?] Jerzy Kobylinski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

„comparens Personaliter” – stawiwszy się osobiście; „Primo voto … Secundo ad Praesens” – z pierwszego małżeństwa … obecnie z drugiego; „Solenniter” – uroczyście; Owrucz – miasto na Polesiu, dziś Owrucz (Ukraina).

ad infra scriptam violentiam – do niżej opisanego gwałtu; in scripta Manifestatione – w pisemnej manifestacji; principalibus Sui – jego mocodawcom; valoris – wartości; Talerow bitych – talarów bitych (monety); Comparenta – stawającego; Requisycye – upomnienia, żądania zwrotu; Sine ullo ratione in malevolo animo – bez żadnej przyczyny, w złej woli; JchMć – Ichmość; Owrucz – Owrucz (Owrucz, obw. żytomierski).

Ac tandem his non satiati violentiis – a wreszcie, nie nasyceni tymi gwałtami; intra Dies Octobris – w dniach października; hostiliter – po nieprzyjacielsku; sub interregno – w czasie bezkrólewia; accumulando pejora malis inito consilio – dodając do złego gorsze, po naradzie; pro complicitate in subsidium – jako wspólników do pomocy; armata (manu) – zbrojnie; valoris – wartości.

„et catherwatim aucto tumultu” – i gromadnie, ze wzmożonym tumultem; „violenta manu” – przemocą; „sine ullo interesse” – bez żadnego prawa/tytułu; „funditus” – doszczętnie; „in suum commodum” – na swój pożytek; „quod maximum ubique locorum” – co najgorsze, we wszystkich miejscach; „Modernus Comparens suo et nomine quo supra” – obecny stawający w swoim i wyżej wymienionym imieniu; „iteratis vicibus” – po wielokroć; „Actis connotari” – do akt wpisać; mp = manu propria.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Leszkowskim [?], Jerzy Kobyliński w imieniu swoim i żony Maryanny z Sąckich [?], 1° voto Starkiewiczowej [?], wniósł manifestację przeciw Janowi i Teodorowi Reczycom jako pryncypałom oraz Janowi i Stanisławowi Baszkiewiczom, ojcu i synowi, jako ich wspólnikom. Zarzucił im zagrabienie kupionej od nich klaczy i zamęczenie jej robotą, zniszczenie pożyczonej kołdry wartej 4 talary, zasadzki na niego w Owruczu, zabranie pistoletów wartych 4 talary i wypędzenie konia z siodłem. W październiku 1734 r. mieli nocą napaść na poddanego Andrzeja Ławrynenkę [?] we wsi Dorohiń Stary [?], pobić go, zabrać konia i kilka beczek miodu, a następnie zbrojnie najechać ostrowy manifestantów (Rzeczkowa [?], Berezsky [?], Zelesnia [?], Hraczyna [?]) i spustoszyć kilkadziesiąt barci; grozili też manifestantowi i zniesławiali go. Manifestant podpisał akt; liczne odczyty niepewne.

Nr w rękopisie: 125 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 307

1Maniff. Urodz. Ichm. Panow Ko-

2bylinskich una cum Visione

3przeciwko Urodz. Ichm. Panom Star-

4kiewiczom y Innym.

5Roku: Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Czwartego.

6Miesiąca Octobra, Pietnastego Dnia.

7Na Urzędzie Grodz. w Miescie JKmci Owruczu

8[reklamant:] Przedemn[ą]

k. 307v

1Przedemną Wawrzyńcem Waleyszkiem Lewkowskim [?]

2Namiesnikiem ztune Podwoiewodz: Grodz:

3Gell [?] Woiewodz: Kijows: y Xięgami Niniejsze-

4mi Grodz: Kijows: Comparens pber Urodz JmćP.

5Jerzy Kobyliński Swym y Ur. Jeymci Pa-

6ney Maryannie z Lęczyńskich [?] Primo Voto

7Alexandrowey Staszkiewiczowey Secundo ad

8præsens Kobylinskiey Małżonki Swey imieniem

9manifestował y protestował się przeciw Urodz:

10JchmmPanom Panowi Oycu Stanisławowi

11Iozefowi Synom Staszkiewiczom tudzież

12Urodz JmPanu Janowi Pedoryczowi [?] Jenasi-

13cnis [?] infra Specificatæ Leberi [?] wspolnemu

14takowym sposobem y o to iż Jchmcie obża-

15łowani convellendo Prawo Pospolite ktore ni-

16komu krzywdy czynic nie każe ale y owszem

17surowy in sede [?] opisione [?] opinie rygor

18maiące iakowey abominicija [?] Ancor [?] do Pro-

19testantow nic sobie niewinnych oddawne-

20go czasu et si quandoquidem sub tegmine

21pokazuiące przyiaźn ustawicznie goniące na

22Fortuny honoru y Zycia Manifestantow

23ruine struunt contra omne fas et æquum

24molimina Jakoż naprzod Jchmsc Panowie

25Jan Oyciec y Stanisław Syn Staszkiewicze-

26wie naiechawszy na Grunta Protestantow

27Pierot [?] Dwie iedne za Przyburem [?] u Met-

28taczu [?] a drugie w Zielunce [?] nad Berezeską [?]

29[reklamant:] nie maiąc

k. 308

1niemaiąc żadnego Ius et Interesse powy-

2dzierać wszystkie Co wszystko Querulans

3dla dalszego Pokoju Sąsiedzkiego cierpli-

4wie znosili y do tych czas zamilczeli Ac tan-

5dem kiedy Ichmość Obżałowani procedendo

6de peiori in pessimum Protestantow

7niby Dobrą harmonią zaprosiwszy do Do-

8mu Swego gdy Companent na podworze wy-

9szedł Jeymość Protestantka zamiast przy-

10jęcia Sąsiedzkiego Urodzeni Ichmość Panowie

11Jozef y Stanisław Staszkiewiczowie [?] po-

12przypasawszy Szable ode drzwi zastąpi-

13li Sturbowali [?], Dyffamowali, y Lomecznie [?]

14[…] wyż mianowana […]

15minanda usiłowali tak daleko że Ichmość

16Protestantes salvis medijs [?] […]ibus do Domu

17Swego zaledwie odeszli. a potym rozne

18czynili krzywdy szkody opressye Inwazye

19Violencye iako to Sam JmPan Jan Stasz-

20kiewicz szukaiąc okazyi do dalszych In-

21konweniencye przyszedszy do Poddanego

22Protestantow nazwiskiem Chwedka [?] Uniata [?]

23a Zastawszy tam tam Parobka Protestan-

24tow Sine ullo ratione tylko że protestan-

25tow Parobek onego bez niewinnie y ie-

26go uderzył za tego pierwszy percussus [?]

27ciężko y rożne na on czas quaerendo mala

28demonstrował Imprezy. Urodzeni zaś

29[reklamant:] JmPan [?]

k. 308v

1JmPan Jozef Staszkiewicz conspirando unani-

2mi actu in possessionem Fortuny Protestan-

3tow Zboza roznego tak w Roku przeszłym

4Tysiąc Siedmset Trzydziestego Trzeciego na

5kop Dwadziescie iako y u teraznieyszym

6nabityni [?] Poddanego Protestantium Ow-

7sa na kop Dziesięc Na Nawozie Jarki [?] na

8kop Dziesięc Grochu na Kopie Dziesięc Ow-

9sa na teyze Gurze y na Łaney [?] Łozowczy-

10znie [?] na kop Dziesięc Bydłem Swoim wy-

11pasł y wytratował. Na ostatek tym się

12nie kontentuiące tenze Urodzony JmPan Jo-

13zef Staszkiewicz zmowiwszy się z Urodzonym Jm

14Panem Janem Kederyckim [?] na ochocie Ja-

15kowyszei [?] w Owruczu na Dom Protestantow

16pod nie bytnosc Samego Comparenta na ten

17czas za Interessem w Owruczu w Kancel-

18laryi bawiącegosię z mrokiem Samym na-

19szedszy usiłuiąc privari vitâ halasowali

20diffamowali na poiedynek prawem Zaka-

21zany Spodziewaiąc się ze Protestans iest

22w Domu wyzywali Drzwi Wybiiali ukna [?]

23na sturmowali Szablami Samą Protes-

24tantkę ktora chcąc się dowiedziec co by za

25chałasy byli wyszła na podworze Ale

26JmPan Staszkiewicz Spowiadal się y klecz-

27kai [?] do Sięcia kazał przestraszyli y burz-

28szali tak daleo [?] ze lethaliter chorowac ma

29[reklamant:] -si y Bez-

k. 309

1si y Baguie ieżeli się zatym nie pożegnach [?] Świa-

2tem y tak niedogodziwszy Słuzy Jmprzy-

3z przechwatkami dał niemi na zabicie, pro-

4testanta odeszli ktorą potym Jmprze Za-

5picia położywszy y wny [?] obrazek przed Sobą

6w Domu Swoim Juramentem komfirmo-

7vati Zaczym tedy Comparens widząc iaw-

8ne niebespieczeństwo Zycia Swego y Swey

9fortuny, Otowszystko coram Officio Pnti

10manifestatur et protestatur. Et in Continenti

11Stanowszy Circumsie [?] Woźny Generał Woiewództwa

12Kijewsk. y Jnnych Szlachetny Antoni Bilec-

13ki in vim Suae verae ac fidelis Relationis pa-

14lam publice liberecque recognovit iż On Roku

15teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego,

16Czwartego. Dnia Iedynastego Octobris na praw-

17ną Rekwizycyą Ułł. Iehmo PP. Ierzego y Ma-

18ryanny Zgerzynskiego [?] Kobylinskich Małż.

19maiąc przy sobie stronę Szlachty Ludzi Wia-

20ry godnych Ułł. Iehmo Panow Bazylego

21y Hrehorego Kobylinskiego był na gruncie

22rekwirentow na Zwiskiem [?] na Karczysze [?] na

23na Samuytowszczyznie [?] y za Hrozlą [?] gdzie

24będąc widział y Urzędownie oglądał Ow-

25sa na kop Trzydzieście Grochu na kopie

26Dziesięć Zyta Iarego na kop Dziesięć wy-

27pasionego y stratowanego; Co widziaw-

28szy y oglądawszy tęz Szlachtą Sobie

29[reklamant:] przy tem

k. 309v

1przytomną oświadczyłsię. Tęż Wszyst Relli

2na acta przybyszy uczynił y zeznał

3prosząc Comparens Protestacyi a Werny

4Relacyi Actis Connotari co ytrzymał[?] y Je

5rzy Liplanskim[?] + Antoni Bilecki Woz

6ny Ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Maniff. = Manifestacya; „una cum Visione” – wraz z wizją (oględzinami woźnego); Owrucz – dziś Owrucz (Ovruch), obw. żytomierski, Ukraina.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Primo Voto … Secundo – z pierwszego małżeństwa … z drugiego; convellendo – naruszając; contra omne fas et æquum molimina – przedsięwzięcia wbrew wszelkiemu prawu i słuszności; ruinę struunt – gotują zgubę; sub tegmine – pod pozorem.

Ius et Interesse – prawo i interes (tytuł prawny); Querulans – skarżący; Ac tandem – a wreszcie; procedendo de peiori in pessimum – postępując od złego ku najgorszemu; salvis medijs – ledwie ocalawszy; Sine ullo ratione – bez żadnej przyczyny; quaerendo mala – szukając złego; percussus – uderzony.

conspirando unanimi actu – działając w zmowie jednomyślnym czynem; in possessionem – w posiadłość; Protestantium – protestujących (manifestantów); privari vitâ – pozbawić życia; lethaliter – śmiertelnie; Comparens – stawający; diffamować – zniesławiać. Kustosz „-si y Bez-” (raczej „musi y Bez…”). Odczyt kilku wyrazów w l. 6–9 i 14–15 niepewny.

coram Officio Pnti (praesenti) manifestatur et protestatur – wobec niniejszego urzędu manifestuje i protestuje; Et in Continenti – i zaraz; in vim Suae verae ac fidelis Relationis palam publice liberecque recognovit – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; Ułł. Iehmo PP. – Urodzonych Ichmościów Panów; Małż. – małżonków. Data relacji woźnego: 11 X 1734.

Ignarus Scribendi – nieumiejący pisać; znak krzyża (+) zamiast podpisu woźnego. Actis connotari – wpisać do akt; comparens – stawający.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Lewkowskim [?], Jerzy Kobyliński w imieniu swoim i żony Maryanny z Lęczyńskich [?], 1° voto Staszkiewiczowej, wniósł manifestację wraz z wizją przeciw Janowi Staszkiewiczowi i jego synom Stanisławowi i Józefowi oraz Janowi Pedoryczowi [?]. Zarzucił im wydarcie dwóch pierot [?] na gruntach manifestantów, napaść z szablami na manifestantów zaproszonych do ich domu, pobicie parobka manifestantów przez Jana Staszkiewicza, wypasienie i stratowanie bydłem zboża (w 1733 r. 20 kop, w 1734 r. owsa, jarki i grochu), a także nocny napad Józefa Staszkiewicza z Janem Kederyckim [?] na dom manifestantów pod nieobecność Kobylińskiego, wyzywanie go na pojedynek i przestraszenie manifestantki, która ciężko zachorowała. Woźny generał Antoni Bilecki zeznał, że 11 października 1734 r., w obecności szlachty Bazylego i Hrehorego Kobylińskich, oglądał na gruntach manifestantów wypasione i stratowane 30 kop owsa, 10 kop grochu i 10 kop żyta jarego. Podpis brzmi „Jerzy Liplanski [?]”, woźny był niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 126 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 309v

1Manif. Urodz. JmPana Tomasza

2Kołonskiego y Innych De dilien

3tia uczyniona.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Czwartego.

5Miesiąca Octobra, Dziewiętnastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodz. w Miescie JKMci Owruczu

7Przedemną Wawrzyńcem Wilewskim[?] Lewkowskiem[?]

8Namiesnikiem ex tunc Podwoiewodz. Grodz. Gotto[?]

9Wdztwa Kijow. y Xięgami Niniejszemi Grodz.

10Kijow. Comparens p[erso]n[alite]r Urodz. JmPan Tomasz

11Kołonski Swym y Urodz. Jeymci Pani Marcian

12ny z Dubieniekich[?] Kołonskiey Matki Swey y[?]

13mieniem Solenno p[rote]st[ati]o[n]e Urodz. JchmwPanstwo

14Michałowi y Klarze z Charlenskich[?] Skrzynskim

15Małż. ante hac Juris datorom, Swoim Wioski Na

16zwaney Zwalicha[?] w Wdztwie Kijow. a Powiecie

17Zytomir. a Kluczu Byszowskim[?] leżącey Ma

18nifestuiesię de diligentia sui w ten niżey opi

19sany sposob y oto Iż co modernus Compa

20rens otrzymał był Kontrakt Arendowny Rocz

21ny wyszrzeczoney Wieski Zwalichi[?] od termi

22nu Swiętego Stanisława Roku przeszłego

23[reklamant:] Tysiąc

k. 310

1Tysiąc Siedmset Trzydziestego Trzeciego za

2czynaiącysię a w Roku Tysiąc Siedmset

3Trzydziestego Czwartego kończącysię ktorym

4to kontraktem Arędowny Ichmość obżało-

5wani Iako Ewiktorowie od wszelakich Impe-

6tycyi zastępowac Opisalisię Cawsata damna

7przez nieprzyiaciela aut alios Casus fortu-

8itos nadgradac A Ichmć Inculpati sami plu-

9rima Causarunt damna narescie dla nas-

10tępuiących Skonfury [?] y buntow Chłopskich

11Modernus Comparens cum consorte Sua Sal-

12wuiącsię zdrowie z tatych Kraiow uciekac

13musieli, terminy woźney niedotrzymaw-

14szy, bo nadewszystko naymilsze Zdrowie y

15Zycie wczym y kontrakt Inculpatorum

16in Casu Hostilitatis licenciowal, quod magis

17lubo natak wielkie Niebespieczenstwo raz

18przy swoich rzeczach y gospodarstwie Iako-

19tesz dla konserwacyi Wiozki [?] Ludzi Swo-

20ich dwoch zostawił ktory po niektorych

21czasie ob Metum et ruinam Subsecutam

22powchodzic y rzeczy Comparentis od bidz [?] mu-

23sieli wczym znaczą ponosił ruine Comparens

24oczym Manifestacya Roku teraznieysze-

25go, Dnia Dziewiątego Februarii w Grodzie krze-

26minieck. uczyniona, latioribus testatur poł-

27tory [?] Iakowych nieszczęśliwych procede-

28iach gdy Modernus Comparens do Ichmciow

29Obżałowanych do Wsi Kolowerty [?] iezdził,

30[reklamant:] padwara [?]

k. 310v

1poduarary; antycypuiąc Swięto Swięte

2go Stanisława y ztymże oświadczaiąc

3że nie kontrakt Arędowny Wsi z Wielski [?]

4od Ichmciow Comparentowi puszczony iakoy

5y o satysfakcyą niedobraney Intraty y

6rozdaynych od siebie długom oddaz-

7nia prosząc Ichmosc obżałowani idąc po

8dobrno [?] Inventarium kontraktowi od siebie

9danemu ktorym Casus fortuitos et Causa-

10ta damna przez Nieprzyiaciela nadgra-

11dzac deklarowali sie, zadney Satysfakcyi

12ni wayon [?] nieuczynili Ad Minimum gdy

13Modernus Comparens przynamniey o od-

14daniu rozdayney wziętych długow v-

15praszał Ichmosc Obżałowani oddac niechcie-

16li y gdy Modernus Comparens zrzeczyzgi [?]

17nienia papierow swoich podczas Zamięsza-

18nia w Ukrainie Miedry [?] ktoremi y Asseku-

19racye na rzeczone długi poginęli a Inszą asse-

20kuracyę upraszał Ichmosc obżałowani In de-

21trimentum Comparentis nieoddawszy pienię-

22dzy Inszą assekuracyą dali ale Aktem Inni [?]

23mym a iak są pieniądze pożyczone iuż Rok

24o Swiętym Stanisławie minoł a to iedynie

25dlatego Subsecutum zeby modernus Compa-

26rens na prowizyi szkodował, Cui Modernus

27Comparens obviando Tandem de diligen-

28tia Sui offert Manifestationem na osta-

29tek dawszy wyz rzeczone assekuracyą

30[reklamant:] nazredeyn [?]

k. 311

1narzekodayne długi deklarowawszy Jmści

2obratowany [?] Złł. Sto Trzydzieście od acta

3apektoracyi [?] w Niedziel Dwie w Dom Comparen-

4ta iadąc do Chorągwi przywieść y do tych czas

5nieoddaie przez ktore Swoie Służyą do-

6dalszych y dalszych Szkod kostow Expens

7przyprowadzaią ktore Czasu Prawa osobli-

8wim Regestrem Specyfikowane będą ktore

9krzywdy Swoie deklaruiące się upomnie

10teraznieysze Manifestans Minori parte od

11maius Psentem offert zostawiwszy ad Sal-

12vam meliorationem augendo v minuendi

13aut p aliam facientium Sive p utationem

14correctionem ateraznieyszey wktotce napisaney

15prosit mnie Urzędu Ninieyszego quam Actis

16Psentibq Connotari prosit co y otrzymał To-

17masz Kołonskim [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifest de diligentia – oświadczenie o dopełnieniu starań (gotowości wykonania zobowiązania). Ante hac juris datores – dotychczasowi dawcy prawa (wydzierżawiający); modernus comparens – niniejszy stawający; p[erso]n[alite]r – osobiście; solenni protestatione – uroczystą protestacją. Termin św. Stanisława – 8 V. Byszów – dziś Byszew, obw. kijowski.

causata damna – spowodowane szkody; aut alios casus fortuitos – albo inne przypadki losowe; inculpati – obwinieni; plurima causarunt damna – wyrządzili wiele szkód; modernus comparens cum consorte sua – niniejszy stawający z małżonką swoją; in casu hostilitatis – w razie nieprzyjacielskiego najścia; quod magis – co więcej; ob metum et ruinam subsecutam – z powodu strachu i nastąpionej ruiny; latioribus testatur – szerzej poświadcza.

Ewiktorowie – gwaranci (ewikcja); manifestacja zaniesiona w grodzie krzemienieckim 9 II [1734].

Fragment manifestacji (protestacji) dzierżawcy przeciw właścicielom wsi o niewypełnienie kontraktu arendownego i niezwrot pieniędzy pożyczonych. Łac.: Casus fortuitos et causata damna – przypadki losowe i spowodowane szkody; ad minimum – przynajmniej; modernus comparens – niniejszy stawający; in detrimentum comparentis – ze szkodą stawającego; subsecutum – nastąpiło; cui obviando – czemu zapobiegając; tandem de diligentia sui offert manifestationem – wreszcie dla wykazania swej staranności wnosi manifestację. Święto św. Stanisława – 8 V. „W Ukrainie” – zamieszanie, prawdopodobnie konfederackie/hajdamackie 1734.

Fragment łaciński: „minori parte, ad maius praesentem offert” – składa niniejszą (manifestację) w mniejszej części, zastrzegając sobie powiększenie; „salvam meliorationem augendo vel minuendo aut per aliam facientium sive per mutationem correctionem” – z zastrzeżeniem poprawy przez powiększenie lub zmniejszenie, zmianę albo poprawienie; „quam actis praesentibus connotari prosit” – prosi o zapisanie jej do akt niniejszych.

„Psentem”, „Psentibq” = praesentem, praesentibus; „p” = per; „v” = vel.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

19października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wilewskim [?] Lewkowskim [?], Tomasz Kołoński w imieniu swoim i matki Marcjanny z Dubienieckich [?] wniósł manifestację de diligentia przeciw Michałowi i Klarze z Charleńskich [?] Skrzyńskim, którzy wydzierżawili mu na rok, od św. Stanisława 1733 do 1734 r., wieś Zwalicha [?] w kluczu byszowskim [?], pow. żytomierskim, zobowiązując się jako ewiktorzy wynagradzać szkody od nieprzyjaciela i przypadków losowych. Z powodu zamieszania i buntów chłopskich manifestant musiał uciekać, o czym złożył manifestację w grodzie krzemienieckim 9 II 1734 r.; obwinieni nie wypłacili żadnego odszkodowania ani nie zwrócili pożyczonych od niego pieniędzy, a zamiast zaginionych w czasie zamieszania asekuracji wydali inną, mniej korzystną. Nie oddali też zadeklarowanych 130 zł; manifestant zastrzegł dochodzenie szkód i prawo poprawienia manifestacji, podpisał ją.

Nr w rękopisie: 127 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 311

1Rekwizycya w Sprawie Wiel. Jmci

2Pana Pierzyńskiego [?] Skarbnika Mści-

3sławskiego.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Czwartego

5Miesiąca Octobra Dwudzieste Wtorego Dnia

6Na Urzędzie Grodzk. w Miescie JKMci Owruczu Prze-

7demną Wawrzyncem Walewskim Leo[?]ko[?] JKMci

8Namiesnikiem P tunc Podwoiewodzy Grodzk.

9Gen. Woiewodz. Kijow. y Xięgami Ninieysze-

10mi Grodzk. Kijow. Stanąwszy Oczewisćie Woz-

11ny General Woiewodz. Kijow. y Jnnych opa-

12[reklamant:] trzy

k. 311v

1trzy Paweł Małowiecki [?] moc prawdziwey

2wierney y słuszney Relacyi Swoiey iawnie

3ustnie y dobrowolnie dla zapisania do Xiąg

4Niniejszych zeznał, iż on Roku teraźniey

5szego Tysiąc Siedmset Trzydziestego Czwartego

6Die Vigesima Secunda Na affektacyą y

7prawną rekwizycyą Wiel. JmPana Waw-

8rzyńca z Pruszyna Pruszyńskiego Skar

9bnika Mścisławskiego maiąc przy sobie Stro

10nę Szlachty Ludzi Wiary godnych Urodzo.

11Ichmw Panów Tomasza Jadowskiego [?] y Jana

12Sawińskiego [?] comatoris ac evidentioris Testi

13monij gratia Sibi adhibitos był w Kancel

14lary Grodz. Kijows. gdzie będąc rekwirował

15Zapisu mutuae advitalitatis między Wiel. Pa-

16ny Andrzeiem y Teresą z Pruszyńskich Xię-

17ciatami Mieczys. [?] Czerniechowskiemi [?] Małż.

18iżeli iest albo nie ad invicem między sobą dany

19y by w Grodzie zeznany znayduiący się, gdzie

20Ja Urząd annuendo Requisitioni pomienio

21nego Woźnego wziowszy Protokuł Spraw Za

22pisowych ab Anno Millesimo Septingente

23simo Vigesimo Sexto usq ad Diem hodier

24nam Anni praesentis Millesimo Septingen

25tesimo Trigesimo Quarto diligenti Studio

26pomienionego Zapisu szukać [?] kazawszy [?] y te

27wszystkie Lata zrewidowałem, a że się nie-

28znayduie Woźnego ubespieczyłem. A tak

29on mianowany Woźny odebrawszy

30[reklamant:] odemnie

k. 312

1odemnie takową Deklaracyą Wtym Szla-

2chtą sobie przytomną oswiadczył y Się prosząc

3mnie Urzędu aby ta Requizycya była do

4akt przyięta coy otrzymał y Woźny Igna-

5cus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

„P tunc” = pro tunc, na ten czas; „Gen.” = generalnym; Owrucz – dziś Owruč (Ukraina), obw. żytomierski.

22X 1734 – rok przyjęty wg formuły „Trzydziestego Czwartego” w dacie aktu.

Fragment relacji woźnego (Pawła Małowieckiego [?]) o poszukiwaniu w kancelarii grodzkiej kijowskiej zapisu dożywocia; tytuł i początek aktu na poprzedniej stronie.

Die Vigesima Secunda – dnia dwudziestego drugiego (miesiąc na poprzedniej stronie lub pominięty); comatoris ac evidentioris Testimonij gratia Sibi adhibitos – dla pełniejszego i wyraźniejszego świadectwa przybranych; mutuae advitalitatis – wzajemnego dożywocia; ad invicem – nawzajem; annuendo Requisitioni – przychylając się do żądania; ab Anno 1726 usq ad Diem hodiernam Anni praesentis 1734 – od roku 1726 aż do dnia dzisiejszego roku bieżącego 1734; diligenti Studio – z pilną starannością.

Skarbnik mścisławski – urzędnik ziemski województwa mścisławskiego. „Xięciatami Mieczys.” – odczyt niepewny (możliwie skrót tytułu lub urzędu).

Koniec relacji woźnego z poprzedniej strony; „Ignacus Scribendi” [?] – zapewne zniekształcona formuła kancelaryjna albo podpis woźnego (Ignacy …), lekcja niepewna.

Streszczenie

22października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim, woźny generał Paweł Małowiecki [?] zeznał, że tego dnia, na żądanie Wawrzyńca z Pruszyna Pruszyńskiego, skarbnika mścisławskiego (w tytule Pierzyńskiego [?]), w obecności szlachty Tomasza Jadowskiego [?] i Jana Sawińskiego [?], był w kancelarii grodzkiej kijowskiej i zażądał sprawdzenia, czy znajduje się tam zeznany zapis wzajemnego dożywocia między Andrzejem i Teresą z Pruszyńskich Czerniechowskimi [?]. Urząd przejrzał protokoły spraw zapisowych od 1726 r. do dnia bieżącego 1734 r. i zaświadczył woźnemu, że takiego zapisu nie ma. Woźny, niepiśmienny, prosił o przyjęcie relacji do akt.

Nr w rękopisie: 128 (1734, seria II)

Transkrypcja

k. 312

1Relacya Arresztu rzeczy w Sprawie

2Wiel. JmPana Pruszyńskiego

3Skarbnika Mscisławskiego.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Czwartego,

5Miesiąca Octobra, Dwudziestego Trzeciego Dnia.

6NA Urzędzie Grodz. w Miescie JeoKMci Owruczu Prze-

7demną Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?]

8Namiesnikiem pełnym Podwoiewodz. Grodz. Woie-

9wództwa Kijow. y Xięgami ninieyszemi Grodz.

10Kijows. Stanowszy Oczewiście Woźny Generał

11Woiewództwa Kijow. y Innych Opatrzny Paweł Ma-

12kowiecki [?] in vim Suae verae ac fidelis Relati-

13onis palam publice libereq ac per expressum

14recognovit Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc

15Siedmset, Trzydziestego Czwartego Dnia Dzie-

16siątego Maia na affektacyą y Prawną Re-

17kwizycyą Wiel. JmPana Wawrzyńca z Pruszyna

18na Kolitnym [?] Pruszyńskiego Skarbnika Msci-

19sławskiego maiąc przysobie Stronę Szlachtą

20Ludzi Wiary godnych Urodz. Ichmw Panow

21Tomasza Jatowskiego [?] Jana Sawińskiego co-

22ram oris ac videntioris Testimonij gratia Sibi

23[reklamant:] ad. hibito

k. 312v

1adhibitos był w Dobrach Wsi Dubniakach [?] bwilli [?]

2Woiewodztwie Kijows. a powiecie Owruckim

3leżących gdzie będąc arestawszy Urodzo. Jmści

4Pana Iozefa Ziołkowskiego u tegoż post fata

5niegdy Ur. JmPana Marcina Grodzickiego [?] Ko-

6mornika Granicznego Kijows. Konie Iego y

7wszytkie ruchomosc budzież papiery rożne

8iako y do Fortuny Wielk. należące cu[m] aliis

9Successoribus regulujące się ex imminenti mor-

10te Examinadi [?] Grii [?] Grodzicki w Dobrach po-

11zostałe ex ratione tak Długow ordzegoż [?] Nie-

12boszczyka Jmci affektantowi należących iako

13też causy rożnych maiących pretensyi w

14Summie Sześciu Tysięcy Złł Pol. ad Satisfac-

15tionem subtus Juridicum disjudicatiem [?] officio

16se Aresztował y prawnie przyparerył [?] ktory

17Areszt pomieniony Jmość Pan Ziołkowski bene

18vole przyiowszy wszytkie pozostałe ruchomosci do-

19trzymać w całosci deklarował cui etc justitia na-

20leżyć będzie. A tak on Wozny wtym Szlachtę

21sobie przytomną eswiadczywszy się tu do Akta

22przybył y o tym przedemną Urzędem uczynił

23y zeznał Złł Aresztu prosząc eam actis connota-

24ri czego otrzymał + Paweł Małowiecki Wozny

25Ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

„in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque ac per expressum recognovit” – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; „clarioris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibito” – dla jaśniejszego i oczywistszego świadectwa przybraną.

Skarbnik mścisławski – urzędnik ziemski woj. mścisławskiego; Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina, obw. żytomierski).

adhibitos – „przybrawszy” (świadków szlachtę); post fata – „po śmierci”; ex imminenti morte – „wskutek nagłej śmierci”; ad satisfactionem subtus juridicum – „dla zaspokojenia na drodze sądowej”; bene vole – „dobrowolnie”; eam actis connotari – „by ją do akt wpisano”; Ignarus Scribendi – „nie umiejący pisać”. Złł Pol. – złotych polskich.

Streszczenie

23października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Paweł Makowiecki [?] (w podpisie Małowiecki) zeznał, że 10 maja 1734 r., na żądanie Wawrzyńca z Pruszyna na Kolitnym [?] Pruszyńskiego, skarbnika mścisławskiego, w obecności szlachty Tomasza Jatowskiego [?] i Jana Sawińskiego, był we wsi Dubniaki [?] w pow. owruckim. Tam u Józefa Ziołkowskiego obłożył aresztem konie, wszystkie ruchomości i różne papiery pozostałe po zmarłym Marcinie Grodzickim [?], komorniku granicznym kijowskim, z tytułu długów zmarłego wobec Pruszyńskiego i jego pretensji w sumie 6000 zł, do czasu rozstrzygnięcia sądowego. Ziołkowski dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się zachować ruchomości w całości; woźny był niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 129 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 312v

1Protestacya Wielm. JchMciow

2Panow Leszczyckich [?] Starostow

3Zyt. [?] [skreślone: …] przeciw W. JmP. Steckiemu [?]

4[skreślone: …] Podst. [?] Owruckiemu y

5Jnnym

6[reklamant:] Relacya [?]

k. 313

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Czwartego

2Miesiąca Octobra Dwudziestego Piątego Dnia

3Na Vrzędzie Grodz. Miescie JKMci Owruczu Prze

4demną Wawrzyncem Walrosskim [?] Lewickim

5Namiesnikiem ptune [?] Podwoiewodz. Grodz.

6Gełtu [?] Udztua [?] Kijows. y Xięgami Ninieyszemi Grodz.

7Kijows. Comparens personaliter Urodzony Jego

8mosc Pan Franciszek Łosiewski [?] Gubernator Dobr

9Wielmożnych Jchmosciow Panow Lesznickich

10Starostow Zytomirskich Małł; Iak przed

11do Urzędu Niniejszego przyse mogł tak za-

12raz Nomine et ex speciali Commisso Wielmożnych

13Jchmosciow Panow Alexandra y Maryanny

14z Mossakowskich [?] Lesnickich Starostow Zyto-

15mirskich Małżonkow windykuiąc tak wiel

16kiey krzywdy Pryncypałow Swoich Na

17przeciwko Wielmożnemu Jego Mosci Panu

18Franciszkowi Steckiemu Podstolemu Ziem-

19skiemu Podstarościemu Grodzkiemu Ow-

20ruckiemu y Urodzonemu Jego Mci Panu

21Tomaszowi Steckiemu Cześnikowi Smolensku

22mu tudzież Sługom Czeladzi y Poddanym

23ze Wsiow roznych zgromadzonym oimionach [?]

24y przezwiskach Jchmosciem wiadomym z Orzem

25roznym przysposobionym Solenną zanoi

26protestacyą y niżey wyrażony gwałt opo

27wiadał przed Urzędem Niniejszym wten

28sposob: Iż Jmosc Pan Tomasz Stecki nieuważa

k. 313v

1iąc Prawa de invasione opisanego maiące sobie Urod.

2JmPana Franciszka Oleskiego [?] Podł [?] Oec [?] Ukrainy [?]

3pomocy przychylnego który wszystkich Ludzi [nad wierszem: swo]

4ich na Inwazyą dał nierespektuiąc na teraznieys

5szy Casus Rzeczypospolitey y pełny sąsiecki zbro

6szy tłum Ludzi usamą Północ armatą ma

7mu prawie ponios przyiachawszy na wieś Kre

8belice [?] Dobra pryncypałow Mstis napadszy

9chłopow y kobiety biiąc y kaleczące po

10tym powiązali a powiązawszy do

11siebie do Kaiewicz [?] zaprowadzieli

12do niewolników karać onych przez

13czas długi usiebie inkarcerowali

14przez co quod publiczny po

15pełnieny; A zatym de omis

16sis omittitur etc. atque eo

17rum Manifestowawszy się oprzysięże pro

18sit cerotrymat [?].

19Franciszek Losie[?]

20ski mp.

21[reklamant:] Mensis

Objaśnienia i tłumaczenia

Tytuł wpisu tylko na marginesie, tekst aktu na następnej stronie; część tytułu poprawiana i niepewna.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex speciali commisso – w imieniu i ze szczególnego polecenia. Data: 25 X 1734, Owrucz. Tytuł i numer aktu prawdopodobnie na poprzedniej stronie.

Odczyt nazwiska urzędnika „Walrosskim Lewickim” oraz wyrazów „ptune”, „Gełtu Udztua” niepewny; zapewne skrót „pełniącym […] urzędu”.

de invasione – o najazd; de omissis omittitur etc. – o pominiętym pomija się itd.; mp. – manu propria, ręką własną. Tekst miejscami bardzo niewyraźny (pismo zainteresowanego), wiele lekcji niepewnych. Pod tekstem i przy reklamancie zakreślenia (wypełnienie wolnego miejsca) i parafa.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

25października 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walrosskim [?] Lewickim, Franciszek Łosiewski [?], gubernator dóbr, z polecenia Aleksandra i Maryanny z Mossakowskich [?] Lesnickich, starostów żytomierskich, wniósł protestację przeciw Franciszkowi Steckiemu, podstolemu ziemskiemu i podstarościemu grodzkiemu owruckiemu, Tomaszowi Steckiemu, cześnikowi smoleńskiemu, oraz ich sługom i poddanym. Zarzucił Tomaszowi Steckiemu, że z pomocą Franciszka Oleskiego [?] o północy zbrojnie najechał wieś Krebelice [?], dobra jego mocodawców, pobił chłopów i kobiety, a następnie powiązanych uprowadził do Kaiewicz [?] i długo więził. Protestujący podpisał akt; tekst bardzo niewyraźny, wiele odczytów niepewnych.

Nr w rękopisie: 130 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 314

1Manifestacya imie Wiell Ichmw

2Panow Piechnowickich Kosciuszkow

3Podstolich Brzskich Małł przeciwko WW.

4IchM Trypolskiemu Podkomorzemu

5Kijows. y Innym.

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Czwartego

7Miesiąca Nowembra Wtorego Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim u Miescie JKMci Ow-

9ruczu przedemną Wawrzyncem Walewskim Łu-

10kowskim Namiesnikiem ztune Podwoiewodz.

11Grodz. Głu Woiewodztwa Kijows. y Xięgami

12Niniey szemi Grodz. Kijows. Comparens personaliter

13Urodz. JmPan Antoni Wiszniowski Czesnik Ziemi

14Wieskiey Nomine Wiell. Ichmw Panow Fausty-

15na Benedykta y Wiktoryi z Grabowskich Piech

16nowiczow Kosciuszkow Podstol. Brzeskich Małł

17obviando inkowenienciom niżey wyrazonym

18przeciwko Prawu y słuszności naście psuiącym

19Solenniter przeciwko WW. JmPanu Antoniemu

20na Trypolu y Rakowczyznie Trypolskiemu Pod

21komorzemu Kijows. Wyzgrodz. Trechs. Sta

22roście Pułkownikowi Woysk JKMci y Leżeyszcy

23Dobr Miasta Norzynska [?] y Woyeli [?]. Puty lubicz [?]

24Possessorowi dobrych ze Ichmw zastawnemu bu

25[reklamant:] dzie

k. 314v

1dziey Urodz. JmPanu Skarzynowi [?] Psarskiemu

2Gubernatorowi Norzyns. y Wszelki omnis mali

3motorowi Swiadeczyst [?] manifestowałsię y protes

4towałsię w ten niżey opisany sposob y oto Iż Urod.

5JmPan Psarski Gubernator Norzyns. podobno za

6dyspozycyą y Informacyą Panską nie kontenu-

7iącsię Gruntem wedlug dawnego zwyczaiu

8do Dobr Norzynska Possessyi JmPana Podko-

9morzego Kijows. należącym grunta pola y sia-

10nożęci do zywania Inszym wsiam z dawnego

11czasu od Dziedzicow determinowane y oddane

12et in usu continuo zostaiące per absolutam po-

13tentiam do Miasta Norzynska przywłaszcza y

14cyż [?] pretenduie w Borach Sosny z Pszczoła-

15mi Chayczy [?] Wielkiey należące alias Drzewo

16Bartne goniąc in detrimentum Fortuny

17Wiellnych Podstolich Brzeskich wydzieraiąc kaze

18y pustoszy, Dziesięcini z gruntow Wielkiey Cha-

19czeckich [?] licentiose przez Mieszczan Norzyn-

20skich wyrobionych y zażywanych tudzież

21y Sianożęci oddawać zakazuie, Poddanych

22tych Wiellnych Ichmw Panw Podstolich Brzeskich

23naiezdzaniem nasyłaniem y ubiq. locorum zaste-

24powaniem bijąc y kalecząc aggrawuie oppry-

25muie Takoż Kozakow y Ludzi swoich hostili

26modo na Dobra Bondary nasławszy Ludzi y

27dzieci małych poprzestraszał, y porozpędzał

28Wiolencyą na Roboczego Iurka poddanego

29Bondarowskiego, a potym Rudnikow Papier-

30ni Solita violentia praui Armatim et Cather-

31[reklamant:] vatim

k. 315

1vatim. na dobrowolney drodze iadących Iarmar-

2kowi tunc tempore zastą pieszy Sine ulla ratio-

3ne niemiłosiernie zbił y skaleczył Spisą albo dzy-

4dą ganiąc na zabicie, kiednika [?] razy kilka ko-

5zakowi pchnąć kazał y zaledwie od tey Imprezy

6zy swoiey per Summas preces supersedował.

7O co wszytko Modernus Comparens Sine quo

8supra Custodita mensuratione [?] Manifestał

9przeciw Actis connotari co y otrzymał Anto-

10ni Wiśniowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine – w imieniu; obviando inconvenientiis – zapobiegając niedogodnościom; solenniter – uroczyście. Małł. – małżonków; Głu – Generalnego; Trechs. – trechtymirowskiemu [?]. Data: 2 listopada 1734 r.

Norzyns. / Norzynsk – Narodycze lub Norynsk (Норинськ) koło Owrucza, obwód żytomierski; Bondary, Wielka Chajcza (Велика Хайча) – wsie w okolicy Owrucza.

omnis mali motor – sprawca wszelkiego zła; in usu continuo – w ciągłym użytkowaniu; per absolutam potentiam – samowolną przemocą; in detrimentum – ze szkodą; licentiose – samowolnie; ubique locorum – wszędzie; hostili modo – w sposób nieprzyjacielski; solita violentia – ze zwykłą przemocą; armatim et catervatim – zbrojnie i gromadnie.

Podkomorzy Kijows. – podkomorzy kijowski, posesor dóbr norzyńskich; Podstolich Brzeskich – podstolich brzeskich (Brześć Litewski lub Kujawski), dziedziców Chajczy i Bondar.

„tunc tempore” – wówczas; „Sine ulla ratione” – bez żadnej przyczyny; „per Summas preces supersedował” – na usilne prośby zaniechał; „Modernus Comparens” – niniejszy stawający; „Actis connotari” – zapisać w aktach; „mp” = manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2listopada 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Łukowskim, Antoni Wiszniowski, cześnik ziemi wiskiej, w imieniu Faustyna Benedykta i Wiktorii z Grabowskich Piechnowiczów Kościuszków, podstolich brzeskich, wniósł manifestację przeciw Antoniemu na Trypolu i Rakowczyźnie Trypolskiemu, podkomorzemu kijowskiemu, posesorowi dóbr miasta Norzynsk [?], oraz Skarzynowi [?] Psarskiemu, gubernatorowi norzyńskiemu. Zarzucił gubernatorowi przywłaszczanie do Norzynska gruntów, pól i sianożęci od dawna należących do innych wsi, wycinanie drzew bartnych należących do Chajczy Wielkiej [?], zakazywanie oddawania dziesięciny i sianożęci, nachodzenie i bicie poddanych podstolich, zbrojny najazd kozaków na dobra Bondary [?] i napaść na poddanego Jurka. Ludzie gubernatora mieli też napaść na drodze na rudników papierni jadących na jarmark i ciężko pobić jednego z nich. Pełnomocnik podpisał manifestację.

Nr w rękopisie: 131 (1734, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 315

1Manifestacya, nomine Wiełł Ichmw

2Panow Kosciuszkow Siechniewickich

3Podstolich Brzeskich Małł przeciw Urłłmu

4Panu Marcinowi Psarskiemu Gubernatoro-

5wi Korzynskiemu y Innym

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Czwartego,

7miesiąca Nowenbra, Wtorego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Ziemi Owru-

9czu przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkow-

10skim [?] Namiesnikiem p tunc Podwoiewodztwa Grodz-

11kiego Wdztwa Kijowsk. y Xięgami Niniejszemi Grodz.

12Kijows. Comparens per. Urodz JmPan Antoni Wiś-

13niewski Czesnik Ziemi Wiskiey [?] Sine Wiełł Ichmw

14Panow Faustyna Benedykta y Wiktoryi z Grabow-

15skich Kosciuszkow Siechniewickich Podstolich

16Brzeskich Małł windykuiąc niżey wyrażo-

17nych Arędarze Chaieckiego [?] znaczne po-

18[reklamant:] nie-

k. 315v

1nioionych oppressyi takową przo Ur. JmPanu

2Marcinowi Psarskiemu Gubernatorowi Korzym[?]-

3skiemu zanosi Manifestacyą in eum modum

4Iż Ur. JmPn Psarski obwiniony non satiatus

5anterioribus oppressyonibus et violentiis z varijs

6temporibus et modis nad ychmosc[?] Wiełł. Ichmw

7Panow Podstolich Brzeskich y krzywdę niezno-

8szną perpetratis iako to Roku przeszłego Tysiąc,

9Siedmset Trzydziestego Wtorego Niewiernego

10Jankiela Arędarza Wielkiey Chayczy[?] bezwi-

11winnie gradieniem[?] et cum damno eius non

12modico bez żadney pretensyi opprymowaniem

13O czym osobliwszą świadczy Manifestacya

14ale y teraz renovendo też Same Prawem za-

15kazane akcye maiąc Lakowyści[?] kondyktamen[?]

16z Niewiernym Lowelem Korzyńskim Poddanym

17Wiełł. Ichmw Pw Podstolich Brzeskich Dziedzicz-

18nych Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Trzy-

19dziestego, Trzeciego intra Dies Octobris Sine

20ullo pretextu et interesse Zonę tegoż Aręda-

21rza Chaieckiego[?] na Szabas czyli na Swięto we-

22dług Swego zwyczaiu przybyłą z instynktu

23pomienionego Lowela zhanbiwszy koni Dwie

24y Woz ze wszystkim innocentissime zgrabić

25kazał, ktore iuż pozastym[?] Sabatu vacuis

26manibus pieszą do Chayczy uchodzic musiała

27A gdy pomieniony Niewierny Jankiel Arędarz

28[reklamant:] Chaiecki

k. 316

1Chaiecki mąż Jey otakową Swoię krzywdę

2y niesłuszne grabienie expostulował do JmPana

3Piańskiego [?], Jmość obrazowany bez żadney dyskre-

4cyi do Jamy onego kazawszy wsadzic przez trzy

5Dni onego głodzic nawet y Chleba kawałka za-

6kazawszy podac trzymał tak dalece że ten ze

7Areztu [?] eliberuiąc siebie ex carceribus pomie-

8nioną grabiez koni Cztery Czerwone Złł. inmulcen [?]

9ti zapłacic musiał. Po ktorey Eliberacyi y Czo-

10łowey [?] JmPan Piański obwiniony ineto consilio

11z Jouckiem [?] pomienionego Jakuba [?] Aby sobie nie

12uścił otakowe uciemiężenie Protestacyi do jura-

13mentu in vim Quietacyi kunę [?] y kijami gro-

14żąc y kilka razy pokładaiąc przymusił ktory

15nolens volens pomieniony Jurament wykonać

16musiał. A zatym oto wszytko iako y o inne krzyw-

17dy czasu prawa Inkwizycyą dowiedzione Jmość

18Comparens sine quo ultra iteratis manifestatur

19zreszto [?] prosit actis connotari co y otrzymał. An-

20toni Wiśniewski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

nomine – w imieniu; Wiełł Ichmw = Wielmożnych Ichmościów; Małł = małżonków; Urłłmu = Urodzonemu; p tunc = pro tunc, na ten czas; Comparens per. = stawający osobiście; Sine (właśc. nomine?) – zapewne w imieniu. Podstoli brzeski – urzędnik ziemski województwa brzeskolitewskiego. Korzynski – prawdopodobnie Korzec (gubernator dóbr korzeckich).

in eum modum – w ten sposób; non satiatus anterioribus oppressionibus et violentiis variis temporibus et modis perpetratis – nie nasyciwszy się wcześniejszymi uciskami i gwałtami w różnych czasach i sposobach popełnionymi; cum damno eius non modico – z niemałą jego szkodą; renovando – ponawiając; intra dies Octobris – w dniach października; sine ullo praetextu et interesse – bez żadnego pretekstu i interesu; innocentissime – zupełnie niewinnie; vacuis manibus – z pustymi rękami; Szabas – szabat. Wiełł. Ichmw – Wielmożnych Ichmościów.

expostulował – wyrzucał, upominał się; ex carceribus – z więzienia; inito consilio – za wspólną naradą; in vim Quietacyi – w charakterze kwitu (pokwitowania); nolens volens – chcąc nie chcąc; sine quo ultra iteratis manifestatur – manifestuje się z zastrzeżeniem powtórzenia; prosit actis connotari – prosi o wpisanie do akt; mp – manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2listopada 1734 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Antoni Wiśniewski, cześnik ziemi wiskiej [?], w imieniu Faustyna Benedykta i Wiktorii z Grabowskich Kościuszków Siechniewickich, podstolich brzeskich, wniósł manifestację przeciw Marcinowi Psarskiemu, gubernatorowi korzyńskiemu [?], w obronie arendarza z Chajczy Wielkiej [?], Żyda Jankiela. Psarski, po wcześniejszym ucisku tego arendarza w 1732 r., w październiku (w tekście 1733 r.) na poduszczenie Żyda Lowela kazał zabrać żonie arendarza, przybyłej na szabat, dwa konie z wozem. Gdy arendarz upomniał się u Piańskiego [?], ten osadził go na trzy dni w jamie o głodzie, zmusił do zapłacenia czterech czerwonych złotych za uwolnienie, a następnie groźbami i biciem przymusił do złożenia przysięgi w charakterze pokwitowania. Pełnomocnik manifestował się, zastrzegając dowód w inkwizycji, i podpisał akt.