Akty 361–400

Nr w rękopisie: 8 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 463 [?]

1Manifestacya cum Iuramento Wiell.

2JmPana Jerlicza Skarbnika Smoleń.

3de Diligentia uczyniona

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

5Miesiąca Februarij Dwudziestego, Pierwszego Dnia

6[reklamant:] Na

k. 465a v [?]

1NA Urzędzie Grodz. w Miescie Jeyo Krolewskiey Mości

2Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walew Lewkow-

3skim [?] Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodztwa

4Grodz. Ettu [?] Wdztwa Kijowsk. y Xięgami Niniey-

5szemi Grodz. Kijowsk. Comparens petter [?] Wielm. JmPan

6Jakub Jerlicz Skarbnik Smolensk. prospiciendo For-

7tunae Suae azeby inea [?] perfata niegdy Urodz.

8JmPana Stefana Wawrzynca z Ladzkich [?] Kamie-

9neck Kaminskiego Czesnika Latyczowsk. Regenta Grodz.

10Winnickiego, crudelit z haydamackiey swawoli sub-

11secuta aliquam nieponiosł iacturam de Diligentia

12Manifestował się oto. Iż JmPan Comparens temuż de

13hac luce zeszłemu JmPanu Kaminskiemu Stante vita

14ejus Familiaritia [?] communikował Fascykuł papierow

15rożnych Domui Jerliczovianae na Dobra Wieś By-

16kow y Inne służących ktore tenże JmPan Kamin-

17ski w krotkim czasie ut testat. assekuratio oddac

18submitował iakoz niektore wprętce oddał niekto-

19re zas submissywe oddania u siebie zatrzymał

20ktorych Manifestans pamiętac wszystkich nie-

21może To tylko reducit in memoriam ze Originał

22Zapisu Zastawnego na Summę Trzy Tysiące Złłotych y

23Inne dokumenta od Swiętey Pamięci Urodz. Jere-

24miasza Tyszy Bykowskiego in rem et personam

25niegdy Urodz. JmPana Joachima Jerlicza Dziada

26Manifestantis na pomienione Dobra Wieś Bykow słu-

27[reklamant:] żącego

k. 466

1służącego Manifestanti należącego nescitur ob quam ratio:

2nem prolongative ducendo submissionem suam non

3restituit atym czasem ciuddipitra [?] przez haydamakow

4we Wsi Koziatynie obiit morte una cum Consorte sua

5apomienione Munimenta Deo notum czyli per Invasio:

6nem natenczas rebellitantium zabrane ystrzynowane [?]

7czyli in aliorum hostalisii [?] desiderative manu swey Ma:

8nifestans ex Omissis de Diligentia Sui Manifestowawszy

9się prosit naszego Urzędu o wydanie sobie Roty Juramentu

10y o przydanie Woznego do Attentowania. atak Ja Urząd

11annuendo Affectationi Requirentis Rothâ Juramentu

12super realitate Omissorum wydawszy Woznego Generała

13Opatrznego Marcina Hawlukiewicza [?] ad Rothisandum

14przydałem ktory in praesentia Urodz. JmPana Feliciana

15Trzeciaka Regenta Grodz. Owrucz. Teodora Rzedzycza [?],

16Piotra Bukowskiego y Innych Ichmciow natenczas w Kancel:

17laryi będących ponieniony Jurament wte wykonał sło:

18wa coram Imagine Crucifixi Jesu Xristi genibus. Ja

19Jakub przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu

20w Troycy Swiętey Jedynemu natym. Iż podczas

21Zabicia Ichmciow Panow Kamienskich Mattki podczas

22Rebelii haydamackiey wczasy tychczy Anno non pri:

23dem elapso Millesimo Septingentesimo Trigesimo

24Quarto, w Kozatynie popełnioney Papiery komu:

25nikowane JmPana Swiętey Pamięci Samemu Kamien:

26skiemu y Mnie nieoddane osobliwie originał Za:

27pisu Zastawnego na Trzytysiące Złł Pott odniegdy

k. 466v

1Urodz. JmPana Tyszy [?] Bykowskiego niegdy Urodzonemu JmPanu Joachimowi Jerliczowi, Dziadowi mnie [?] na dobra

2Bykow Starzego [?] y Inne dokumenta niewiedzie

3czyli przez haydamackie ręce zruynowane czyli

4przez Insze ręce zabrane naczym iako sprawied-

5liwie przysięgam tak mi Panie Boze dopomoz

6y Niewinna Męka Christusa Pana po ktorym wyko-

7nanym Juramencie, idem Comparens prosił ha-

8totum Actis Commotari [?] co y otrzymał. Jakub

9Jerlicz mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

cum iuramento – z przysięgą; de diligentia – ze starania (z własnej inicjatywy). Skarbnik Smoleń. – skarbnik smoleński (urząd tytularny).

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; prospiciendo Fortunae Suae – dbając o swoje dobro; crudeliter z hajdamackiej swawoli – okrutnie (zabity) przez hajdamaków; aliquam non poniósł iacturam – nie poniósł jakiejś szkody; de hac luce zeszły – zmarły; stante vita eius – za jego życia; ut testatur assecuratio – jak świadczy zapewnienie (rewers); reducit in memoriam – przypomina; in rem et personam – na rzecz i osobę; manifestans – składający manifest.

Złł. = złotych polskich; Wdztwa = województwa; Czesnik Latyczowski – urząd ziemski podolski.

Łac.: „nie wiadomo, z jakiej przyczyny, przewlekając, nie zwrócił swego zobowiązania”; „zmarł śmiercią wraz z małżonką”; „Bóg wie [czy] przez napaść ówczesnych buntowników”; „ex omissis de diligentia sui” – z zaniedbań co do własnej staranności; „annuendo affectationi requirentis” – przychylając się do żądania proszącego; „super realitate omissorum” – co do prawdziwości zaniedbań; „ad rothisandum” – do odczytania roty; „coram imagine crucifixi Jesu Xristi genibus” – przed wizerunkiem Ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa na kolanach; „anno non pridem elapso 1734” – w niedawno minionym roku 1734. Złł Pott – złotych polskich. Koziatyn/Kozatyn – dziś Koziatyn (Козятин), obw. winnicki. Rebelia hajdamacka 1734.

Dalszy ciąg przysięgi (juramentu) Jakuba Jerlicza o zaginionych dokumentach na dobra Byków, zniszczonych przez hajdamaków lub zabranych; początek aktu na poprzedniej stronie.

„idem Comparens” – tenże stawający; „totum Actis” – całość do akt; „Commotari” zapewne zniekształcone „connotari” – zapisać.

„Bykow Starzego [?]” – odczyt niepewny; może „Bykow Starego” lub inna forma.

Streszczenie

21lutego 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Jakub Jerlicz, skarbnik smoleński, zamanifestował się de diligentia, że powierzył za życia Stefanowi Wawrzyńcowi z Ladzkich [?] Kamieńskiemu, cześnikowi latyczowskiemu i regentowi grodzkiemu winnickiemu, fascykuł dokumentów rodu Jerliczów na wieś Byków [?] i inne dobra, z których część nie została zwrócona, w tym oryginał zapisu zastawnego na 3000 zł od Jeremiasza Tyszy Bykowskiego dla dziada manifestanta, Joachima Jerlicza. Kamieński zginął w 1734 r. wraz z żoną w Koziatynie podczas rebelii hajdamackiej, a dokumenty zostały zniszczone lub zabrane. Na prośbę Jerlicza urząd wydał rotę przysięgi, a woźny generał Marcin Hawlukiewicz [?] w obecności m.in. Felicjana Trzeciaka, regenta grodzkiego owruckiego, odebrał od niego przysięgę na prawdziwość tych okoliczności.

Nr w rękopisie: 9 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 466v

1Manifestacya Wiell. JmPana Oskirki

2Chorążego Mozyrskiego de Diligentia

3Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

4Miesiąca Marca Trzeciego, Dnia.

5NA Urzędzie Grodzkim w Mieście JKrolewskiey

6Mości Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Wa-

7lewskim Lewkowskim Namiesnikiem Natenczas

8Podwoiewodz. Grodz. Zamku Wdztwa Kijowskiego

9y Xięgami Nineyszemi Grodz. Kijowsk. Veniens

10personaliter Wiell. JmPan Rafał Oskirka Chorąży

11Powiatu Mozyrskiego prospiciendo omnimodae in-

12demnitati ac integritati Fortunae Suae ne patia-

13tur in illa aliquod detrimentum ex infra posi-

14[reklamant:] tis

k. 467

1positis inconvenientys de Diligentia Sui Manifestatur

2in eum modum. Ze Dobra Wiellkomparenta Klucz Anto-

3nowski cum omnibus Attinentys et pertinentys a

4Dislimitatione Woiewodztw y Powiatow sę adjecta

5et avulsa do Wielkiego Xięstwa Litewskiego Powiatu

6Mozyrskiego gdzie ex Antiquo usu incessanter na-

7leżą wszelkie Podatki y uchwały tak Skarbow na

8zapłatę Woysk Rzeczy pospolitey iako y Prowian-

9ty rozne osobliwie teraz na Woyska Rossyiskie

10postanowione do tegoż Powiatu Mozyrskiego Solita

11continuą praxi zawzdy wypłacaią y reportuią.

12Że zaś przez uformowane Taryffy w Przeswietnym

13Woiewodztwie Kijowskim iakowaś teraz pomie-

14nionych Dobr usurpatur do Powiatu Owruckiego

15awulsya et exinde w wypłacaniu bifarie Prowian-

16tow Woysku Rossyiskiemu Summa a Pedictis [?]

17Bonis eminet in juria in discrimen Fortuny Wiell.

18Manifestanta daiąca. Zaczym tedy Imść Compa-

19rens, obviando takowym Inkonweniencyom

20et minaci jacturae Bonorum Suorum ne Sentian-

21tur ex Omissis aliquod Praejudicium iteratis vici-

22bus oto manifestuię się prosząc hanc Manifes-

23tationem Actis connotari co y otrzymał. Rafał

24Oskirka Chorąży Powiatu Mozyrskiego mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

„de Diligentia” – o staranności (dopełnieniu czynności); „Veniens personaliter” – przybywszy osobiście; „prospiciendo omnimodae indemnitati ac integritati Fortunae Suae ne patiatur in illa aliquod detrimentum ex infra positis” – dbając o całkowite bezpieczeństwo i nienaruszalność swego majątku, aby nie poniósł w nim jakiejś szkody z niżej podanych [przyczyn].

Wiell. JmPan – Wielmożny Jegomość Pan; Podwoiewodz. Grodz. – podwojewództwa grodzkiego; Wdztwa – województwa.

positis inconvenientiis de diligentia sui manifestatur in eum modum – po przedstawieniu niedogodności, w celu wykazania swej staranności manifestuje się w ten sposób; Wiell. = Wielmożnego; cum omnibus attinentiis et pertinentiis – ze wszystkimi przyległościami i przynależnościami; a dislimitatione – na mocy rozgraniczenia; adjecta et avulsa – przyłączone i oderwane; ex antiquo usu incessanter – z dawnego zwyczaju nieprzerwanie; solita continua praxi – zwykłą ciągłą praktyką; usurpatur – przywłaszcza się; et exinde ... bifarie – a stąd podwójnie; in iniuria in discrimen fortuny – z krzywdą i na szkodę majątku; obviando – zapobiegając; minaci iacturae bonorum suorum ne sentiantur ex omissis aliquod praeiudicium – grożącej utracie dóbr, aby z zaniedbania nie wynikła jakaś szkoda; iteratis vicibus – po raz kolejny; hanc manifestationem actis connotari – aby tę manifestację wpisano do akt; mpp = manu propria.

Streszczenie

3marca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Rafał Oskirka, chorąży powiatu mozyrskiego, zamanifestował się de diligentia w sprawie swoich dóbr, klucza antonowskiego [?]. Wskazał, że dobra te przy rozgraniczeniu województw i powiatów zostały przyłączone do powiatu mozyrskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego, gdzie z dawna płacą wszelkie podatki i prowianty, obecnie także na wojska rosyjskie, natomiast przez taryfy sporządzone w województwie kijowskim przypisuje się je do powiatu owruckiego, co naraża go na podwójne płacenie prowiantów. Manifestant zastrzegł, by z tego tytułu nie poniósł szkody.

Nr w rękopisie: 10 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 467

1Manifestacya Nne Urodz. Ichmw Panow

2Ohya Danilowicza Daniela Lazarenka

3Didkowskich przeciwko Urodz. Ichm. Panom

4Samuelowi y Maryannie Kiszczinskom [?] Małż.

5[reklamant:] Roku

k. 467v

1Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

2Miesiąca Marca Piątego Dnia.

3Na Urzędzie Grodz. w Mieście JKo Krolewskiey Mości

4Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lwkow:

5skim Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodztwa Grodz.

6Generatu Wdztwa Kijowskiego y Xięgami niniey[sze]:

7mi Grodzkiemi Kijowskiemi Comparens personaliter

8Urodzony JmP. Pan Stefan z Didkowicz Didkowski No-

9mine et ex Speciali Comisso Urodzonych Ichmw Panow

10Ohya [?] Daniłowicza rodzonego y Daniela Łazarenka

11Wuiecznie [?] rodzonych Braci Swoich Imieniem Solen:

12niter przeciwko Urodzonym Ichm Panom Samuelowi

13y Maryannie z Pilikowskich [?] Kosciuszkom Małł Swiad:

14czy y Manifestuie się wten sposob y oto. Iż Ichm

15Panowie Kosciuszkowie Małł obwinieni puściwszy

16Dobra Swoię Kosciuszkowszczyne alias Michaiłow:

17ka nazwane w Woiewodztwie Kijowskim a Powie:

18cie Owruckim leżące Braci manifestantis Zapisem

19obligationis de Actu et Data eius Anno Millesimo,

20Septingentesimo, Trigesimo, Secundo, Die Tertia

21Martij w Michaiłowce danym y służącym na Lat

22Trzy posobie idących a per Oblatam Anno Eodem

23Die Undecima Martij podanym, vigore ktorego

24Zapisu Lat Trzy lubo zewszelką od Ichmw obwinio:

25nych prepedycyą iednakże dotrzymać volentes nolen:

26tes

k. 468

1nolentes musieli, y gotowi byli ad mentem Inscriptionis

2sprawuiącey się Summy w Zapisie wyrażoney in Termino

3Expirationis praefixo toiest Die Tertia Martij w Roku

4teraznieyszym Tysiącznym Siedmsetnym, Trzydziestym

5Piątym w Domu we Wsi Didkowiczach Sub w Grodzie

6w ktorym kolwiek odebrać, a Ichmość obwinieni ut ju-

7ris et moris est ani awizowali ani też Summy oddać

8niechcieli ani oddali Więc Manifestans postrzegaiąc

9całości Fortuny Braci swoich aby przez uchybie-

10nie Terminu naonczas iakowey nieponieśli uszczerb-

11ku iterum iterumque Nomine quorum Supra contra

12eosdem Praenominatos inculpatos Manifestatur salvam

13iisdem Fratribus Suis zostawuiący facultatem si id

14necessitas Juris exigerit meliorandi hanc vero Actis

15connotari prosił co y otrzymał. Stefan z Didkowicz

16Didkowski mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Nne = Nomine (w imieniu); Małż. = Małżonkom; tytuł wpisu, tekst aktu na następnej stronie.

JKo – Jego Królewskiej; Małł – małżonkowie; Wdztwa – województwa. Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex speciali commisso – w imieniu i ze szczególnego zlecenia; solenniter – uroczyście; obligationis de actu et data eius anno 1732 die tertia Martii – zapisu obligacyjnego zdziałanego i datowanego 3 III 1732; per oblatam anno eodem die undecima Martii – przez oblatę tegoż roku 11 III; vigore – mocą; prepedycya – przeszkoda; volentes nolentes – chcąc nie chcąc.

Tytuł i numer aktu (manifestacja) zapewne na poprzedniej stronie; data czynności 5 III 1735, Owrucz.

nolentes – „nie chcąc”; ad mentem Inscriptionis – „zgodnie z treścią zapisu”; in Termino Expirationis praefixo – „w wyznaczonym terminie wygaśnięcia”; Die Tertia Martij – 3 marca (1735); ut juris et moris est – „jak prawo i zwyczaj każe”; iterum iterumque Nomine quorum Supra contra eosdem Praenominatos inculpatos Manifestatur – „raz jeszcze w imieniu tych co wyżej przeciw tymże wymienionym obwinionym manifestuje się”; salvam iisdem Fratribus Suis … facultatem si id necessitas Juris exigerit meliorandi – „zostawiając tymże braciom swoim możność poprawienia (manifestacji), jeśli zajdzie potrzeba prawna”; hanc vero Actis connotari – „tę zaś do akt wpisać”; mpp – manu propria. Didkowicze – wieś w woj. kijowskim (pow. owrucki?).

Streszczenie

5marca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lwkowskim [?], Stefan z Didkowicz Didkowski w imieniu swoich braci Ohija [?] Daniłowicza i Daniela Łazarenki [Didkowskich] wniósł manifestację przeciw Samuelowi i Mariannie z Pilikowskich [?] Kościuszkom, małżonkom. Kościuszkowie puścili braciom swoje dobra Kościuszkowszczyzna alias Michajłówka w powiecie owruckim na trzy lata zapisem obligacyjnym z 3 III 1732 r. (Michajłówka), oblatowanym 11 III 1732 r.; bracia, mimo przeszkód ze strony właścicieli, dotrzymali zapisu i byli gotowi w terminie wygaśnięcia, 3 III 1735 r., odebrać sumę w Didkowiczach lub w grodzie, lecz Kościuszkowie ani ich nie zawiadomili, ani sumy nie oddali. Manifestant zastrzegł braciom prawo poprawienia manifestacji.

Nr w rękopisie: 11 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 468

1Areszt zbiegłych Poddanych w

2Sprawie Urodzonych Ichmciow Pań

3Studniarskich Sióstr rodzonych

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego,

5Miesiąca Marca, Piątego, Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

7Mości Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Watew-

8skim [?] Lewkowskim Namiesnikiem Natenczas Pod-

9woiewodztwa Grodzk. Lettu [?] Wdztwa Kijowsk. y Xię-

10gami Niniey̆szemi Grodzk. Kijowskiemi Stanow-

11szy Oczewisto Woźny Generał Woiewodztwa Kijow-

12skiego

k. 468v

1Kijowskiego y Innych Opatrzny Leonty Deszkowicz

2in vim Suae verae ac fidelis Relationis palam publice

3libereque recognovit. Iż on Roku teraznieyszego Ty-

4siąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego, Dnia Dwu-

5dziestego, Trzeciego, Februarij na Affektacyą y Praw-

6ną Rekwizycyą Urodzonych Ichmw Pań Barbary

7y Marianny z Kiewliczow [?] Studniarskich Siostr między

8Sobą rodzonych, maiąc przy sobie Stronę Szlachtę

9Ludzi Wiary godnych Urodzonych Ichmw Panow Sa-

10muela y Krzysztofa Didkowskich [?] eo maioris ac eviden-

11tioris testimonij gratia Sibi adhibitos był we Wsi

12Staniszowce w Woiewodztwie Kijowskim a Powiecie

13Zytt. leżący gdzie będąc Poddanych ze Wsi Stepczyc [?]

14do Wsi Staniszowki zbiegłych y tam byłem osiadłych,

15na Imie Antona Rudnika [?] y Wasyla Haydamakę

16u Witt. Im Pana Leśnickiego, Starosty Zytt. y całey Gro-

17mady Staniszowskiey, każdego znich zosobna w Ty-

18siącu Grzywien Ml. Pol. Aresztował y do rosprawy

19Prawney Officiose przypowierzył. Ktory to Areszt

20tenże Witt. Im Pan Leśnicki Starosta Zytomirz bene-

21vole przyiowszy do rosprawy Prawney dotrzymac

22deklarował wczym on Woźny toż Stronę Szlachtę

23sobie przytomnę oswiadczywszy się y zlamtąd na

24zad powrociwszy, otym swoię Relacyą Aresztu

25uczynił y zeznał prosząc iey o przyięcie do Akt

26co y otrzymał x Leonty Deszkowicz Wozny ignarus scribendi

27[reklamant:] Areszt

Objaśnienia i tłumaczenia

Ichmciow – Ichmościów; Grodzk. – Grodzkiego; Wdztwa – Województwa; „Lettu” – odczyt niepewny, być może skrót. Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina), obw. żytomierski. Woźny generał – urzędnik doręczający pozwy i sporządzający relacje.

in vim Suae verae ac fidelis Relationis palam publice libereque recognovit – w moc swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; eo maioris ac evidentioris testimonij gratia Sibi adhibitos – dla większego i oczywistszego świadectwa przybranych; ignarus scribendi – nie umiejący pisać (znak krzyża „x”).

Zytt. – żytomierski; Ml. Pol. – monety litewskiej/polskiej; Witt. – Wielmożny; Officiose – urzędowo; benevole – dobrowolnie.

23II 1735 – data czynności woźnego (areszt poddanych).

Staniszowka – Staniszówka (Stanyszówka) pod Żytomierzem.

Streszczenie

5marca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Watewskim [?] Lewkowskim, woźny generał Leonty Deszkowicz złożył relację, że 23 II 1735 r. na żądanie Barbary i Marianny z Kiewliczów [?] Studniarskich, rodzonych sióstr, w obecności szlachty Samuela i Krzysztofa Didkowskich [?], był we wsi Staniszówka w powiecie żytomierskim. Zaaresztował tam zbiegłych ze wsi Stepczyce [?] poddanych Antona Rudnika [?] i Wasyla Haydamakę u Leśnickiego, starosty żytomierskiego, i gromady staniszowskiej, każdego pod zakładem 1000 grzywien, a Leśnicki dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się dotrzymać go do rozprawy prawnej. Woźny jako niepiśmienny podpisał się krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 12 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 469

1Areszt w Sprawie Wiell. Ichmościów Panów

2Kościuszków Podstolich Brzeskich Małł.

3Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

4Miesiąca Marca, Pietnastego, Dnia.

5Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKo Krolewskiey Mości

6Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Ław-

7kowskim [?] Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodztwa

8Grodzkim Generału Wdztwa Kijowsk. y Xięgami

9Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi, Stanowszy

10Oczewiście Woźny Generał Wdztwa Kijowskieo y Innych

11Opatrzny Macièy Witkowski, ważne prawdziwey wier:

12ney y skuteczney Relacyi Swoiey iawnie ustnie y do:

13browolnie dla Zapisania do Xiąg niniejszych zeznał Iż

14on Roku teraznieyszeo Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego,

15Piątego, Dnia Czternastego Marca na Affektacyą y

16Prawną Rekwizycyą Wiell. Ichmć Panów Fawstyna Be:

17nedykta y Wiktoryi z Grabowskich Kościuszków Siech:

18nowickich Podstolich Brzeskich Małł., maiąc przy sobie

19stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urodzonych

20Ichmćs Panów Michała Truszewicza [?], y Semena Koby:

21linskieg, eo majoris ac evidentioris Testimonij gratiâ

22sibi adhibitos był w Dobrach Norzynsku [?] gdzie bę:

23dąc a niezastawszy Urodzm. Pana Chotkowskieg [?]

24Kommissarza generalneo Dobr Iasnie Wiell. Imć Pana

25Podkomorzeg Kijowsk. u Wayta Mieszczan Żydow

26y całey Gromady tameyszey, do rosprawy Prawney

27[reklamant:] w Brzesciu

k. 469v

1w Szesciu Tysięcy Złł Poll. Aresztował Urodz. Pana Marcina

2Psarskiego [?] Gubernatora Norzynskiego iako wiolatora

3Prawa pospolitego ktory Areszt Woyt y wszyscy Mieszcza:

4nie Norzynscy Imieniem Pana Swego benevole przy:

5iowszy pomienionego Pana Psarskiego dotrzymac dekla:

6rowali Atak on Wozny wtym Szlachtę Sobie przy:

7tomnę oswiadczywszy się ztamtąd tu ad Acta przybyw:

8szy otym Swoie zaniesionego prawdziwie Arsztu Rela:

9cyę przedemną Urzędem uczynił y zeznał prosząc eam

10Actis connotari co y otrzymał. X Maciey Witkowski

11ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

eo majoris ac evidentioris Testimonij gratiâ sibi adhibitos – „przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa”.

JKo Krolewskiey Mości – Jego Królewskiej Mości; Wdztwa – Województwa; Małł. – małżonków; Wiell. Ichmć – Wielmożnych Ichmościów.

Norzynsk – zapewne Narodycze/Noryńsk nad rzeką Noryń w pow. owruckim (identyfikacja niepewna).

benevole – dobrowolnie; ad Acta – do akt; prosząc eam Actis connotari – prosząc o wpisanie jej do akt; ignarus Scribendi – nieumiejący pisać (znak krzyża zamiast podpisu); Złł Poll. – złotych polskich.

Norzynsk – Narodycze lub raczej Norynsk (Норинськ) nad Noryniem k. Owrucza.

Streszczenie

15marca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Ławkowskim [?], woźny generał Maciej Witkowski złożył relację, że 14 III 1735 r. na żądanie Faustyna Benedykta i Wiktorii z Grabowskich Kościuszków Siechnowickich, podstolich brzeskich, w obecności szlachty Michała Truszewicza [?] i Semena Kobylińskiego, był w dobrach Norzyńsk [?]. Nie zastawszy tam Chotkowskiego [?], komisarza generalnego dóbr podkomorzego kijowskiego, zaaresztował u wójta, mieszczan, Żydów i całej gromady Marcina Psarskiego [?], gubernatora norzyńskiego, jako gwałciciela prawa pospolitego, pod zakładem 6000 zł pol. Wójt i mieszczanie w imieniu swego pana dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać Psarskiego do rozprawy prawnej. Woźny jako niepiśmienny podpisał się krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 13 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 469v

1Areszt w Sprawie Urodzonego JmPana

2Sergiusza Wyhowskiego

3Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

4Miesiąca Marca Osimnastego Dnia

5Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mosci

6Owruczu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkow:

7skim Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodztwa Grodz.

8Generatu Wdztwa Kijowskiego y Xięgami Niniyszemi

9Grodz. Kijowskiemi. Stanowszy Oczewiscie Wozny Gene:

10rat Woiewodztwa Kijowskiego y Innych Szlachetny Ma:

11tyasz Naworocki, w moc prawdziwey wierney y skuteczney

12Relacyi swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie dla Zapisa:

13nia do Xiąg ninieyszych zeznał. Iż on Roku teraz

14nieyszego Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

15Dnia Szesnastego Marca na Affektacyą y Prawną Re:

16kwizycyą

k. 470

1Rekwizycyą Urodzonego Jm Pana Jerzego Wykowskiego

2maiąc przysobie stronę Szlachtę Ludzi wiary godnych Urodz.

3Jchmw Panów Jakuba Wykowskiego, y Felicyana Rozan-

4skiego [?], eo maioris ac evidentioris Testimonij gratia Sibi

5adhibitos był w Miasteczku Łuhynach [?] we Dworze ta-

6meyszym, gdzie będąc zastawszy samegoż Wiel. Jmści

7Pana Michała Steckiego [?] Łowczego Owruckiego, ydęż

8Jm Urodz. Jeymć Panią Helenę z Staniewskich [?] Wykow-

9ską Małżonkę Affectantis niewiedzieć ob quam rationem

10przez tegoż Wiel. Jm Pana Steckiego [?] Łowczego Owruc-

11kiego przysobie zatrzymaną y ad multas requisitiones

12etiam amicabiles eidem Requirenti Officiose Aresztował

13do siebie iako Żonę swoię odebrać denegowaną y do tych

14czas sobie trzymaną y do rosprawy Prawney przypo-

15czył [?], ktory Areszt tenże Wiel. Jm Pan Łowczy Owrucki,

16benevole przyiowszy pomienioną Urodz. Jeym Panią

17Wykowską do rosprawy Prawney dotrzymać deklarował,

18wczym on Wozny Szlachtę sobie przytomną oświad-

19czywszy się ztamtąd tu ad Acta przybywszy o tym

20tę swoię prawdziwą Aresztu Relacyą przedemną Urzę-

21dem uczynił y zeznał, przeczę eam Actis connotari

22co y otrzymał. X Matyasz Naworocki Wozny pisać

23nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Affektacya – żądanie, prośba strony; Rekwizycya – wezwanie prawne.

eo maioris ac evidentioris Testimonij gratia Sibi adhibitos – „przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa”; Affectantis – „wnoszącego (rekwizycję)”; ob quam rationem – „z jakiej przyczyny”; ad multas requisitiones etiam amicabiles eidem Requirenti – „mimo wielu, także przyjacielskich, żądań tegoż wnoszącego”; benevole – „życzliwie”; ad Acta – „do akt”; eam Actis connotari – „aby ją wpisano do akt”. X – znak krzyża zamiast podpisu.

Streszczenie

18marca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, woźny generał Matyasz Naworocki złożył relację, że 16 III 1735 r. na żądanie Jerzego Wykowskiego, w obecności szlachty Jakuba Wykowskiego i Felicjana Rozańskiego [?], był w miasteczku Łuhyny [?] we dworze. Zastawszy tam Michała Steckiego [?], łowczego owruckiego, zaaresztował u niego żonę rekwirenta, Helenę ze Staniewskich [?] Wykowską, którą łowczy z nieznanej przyczyny zatrzymywał i mimo wielu, także przyjacielskich, żądań odmawiał jej wydania mężowi. Łowczy dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się dotrzymać Wykowską do rozprawy prawnej. Woźny jako niepiśmienny podpisał się krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 14 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 470

1Areszt zbiegłych Poddanych w Sprawie

2Wiel. Jm Xdza Bieniackiego [?] Archiman-

3dryty Owruckiego.

4Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

5Miesiąca Marca Dwudziestego, Pierwszego, Dnia

6[reklamant:] Na

k. 470v

1#:

2Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mści

3Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Łuckow-

4kowskim [?] Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodztwa

5Grodz. Rettu [?] Vrzędowa Kijow. y Xięgami Ninieyszy-

6mi Grodz. Kijow. Stanowszy Oczewiście Woźny Ge-

7nerał Woiewodztwa Kijowskiego y Innych Opatrzny

8Kondrat Zbrolewski [?], uczciwie prawdziwey wierney y sku-

9teczney Relacyi Swoiey iawnie ustnie y dobrowol-

10nie dla Zapisania do Xiąg niniejszych Zeznał. Iż on

11Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego,

12Piątego, Miesiąca Marca Osmnastego Dnia na

13Effektacyą y Prawną Rekwizycyą Wiel. Jm Xiędza

14Andrzeia Bieniewskiego [?], Archimandryty Owruckiego

15Officiała Metrepoli Kijowskiey maiąc przy sobie Stro-

16ną Szlachtę Ludzi wiary godnych Urodzonych Ichmw

17Antoniego Kaczorowskiego, y Antoniego Mioduszew-

18skiego, eo maioris ac evidentioris testimonij gratia

19sibi adhibitos był w Dobrach Wsi Krasnosiłłu [?] w Pos-

20sessyi Zastawney u Wiel. Jm Pana Baryszy [?] Hrure-

21wicza [?] Łowczego Nowogrodzkiego zostaiących gdzie

22będąc Poddanych roboczych Sidora Moysia Ro-

23mana Chwedora Martyna Klimenkow Alexija

24Iakowa Iakimenkow Maxima Iowa Artemenkow

25Otroszka Antona Danila Marka Michailenka Iac-

26ka Petra Danilenka, z Dobr Wsi Motoczek [?] Klucza

27Przepelickiego [?] do pomienionych Dobr Krasnosiła

28z Zonami

29[reklamant:] z Zonami

k. 471

1z Zonami Dziećmi Końmi Wołami y całym Sprzętem

2Ich Domowym gwałtem zabranych y wykoczonych [?]

3zbiegłych y tam będącym [?] osadzonych każdego z nich se-

4orsive w Tysiącu Grzywien Złł Poll y Wykotow po Imio-

5nach Wiell Łowczemu wiadomych u tegoż Samego

6Wiell Jm Pana Łowczego Nowogrodzkiego Woyta y całey

7Gromady Krasnosielskiey Officiose Aresztował y przy-

8poruczył który Areszt pomieniony Wiell Jm Pan Łowcz

9Nowogrodzki Woyt y cała Gromada tameysza benevo-

10le przyiowszy wyż specifikowanych Poddanych ad

11diiudicationem Iuridicam z Wykotami dotrzymać

12deklarowali A tak pomieniony Woźny tyż Stronę

13Szlachtę Sobie przytomną oświadczywszy się tam-

14tyd [?] tu ad Acta przybywszy o tym swoie prawdziwie

15zaniesionego Aresztu przedemną Urzędem uczynił y

16Zeznał Relacyę prosząc eam Actis connotari co y

17otrzymał. X Kondrat Zbrolewski [?] Woźny scribendi

18ignarus.

Objaśnienia i tłumaczenia

Archimandryta – przełożony monasteru (bazyliańskiego) w Owruczu.

„eo maioris ac evidentioris testimonij gratia sibi adhibitos” – łac. „przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa”.

Akt jest relacją woźnego generała Kondrata Zbrolewskiego [?] o czynnościach z 18 III 1735 r., złożoną w grodzie owruckim.

Wiel. Jm – Wielmożny Jegomość; Grodz. – grodzki; Ichmw – Ichmościów.

Officiose – urzędowo; benevole – dobrowolnie; ad diiudicationem Iuridicam – do rozstrzygnięcia sądowego; eam Actis connotari – by ją wpisano do akt; scribendi ignarus – nie umiejący pisać (stąd znak X). Złł Poll – złotych polskich. Wiell Jm – Wielmożny Jegomość. Łowczy nowogrodzki – urzędnik ziemski województwa nowogródzkiego. Wykoty – zapewne wykoczeni/wyprowadzeni zbiegli poddani.

Streszczenie

21marca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Łuckowkowskim [?], woźny generał Kondrat Zbrolewski [?] złożył relację, że 18 III 1735 r. na żądanie ks. Andrzeja Bieniewskiego [?], archimandryty owruckiego i oficjała metropolii kijowskiej, w obecności szlachty Antoniego Kaczorowskiego i Antoniego Mioduszewskiego, był we wsi Krasnosiłł [?], będącej w zastawnej posesji Baryszy [?] Hrurewicza [?], łowczego nowogródzkiego. Zaaresztował tam kilkunastu wymienionych z imienia poddanych (m.in. Klimenków, Jakimenków, Artemenków, Michajlenkę, Danilenkę), zbiegłych lub gwałtem zabranych ze wsi Motoczki [?] klucza przepelickiego [?] wraz z żonami, dziećmi, inwentarzem i sprzętem, każdego pod zakładem 1000 grzywien, oraz ich „wykotów”. Łowczy, wójt i gromada krasnosielska dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać poddanych do rozstrzygnięcia sądowego; woźny jako niepiśmienny podpisał się krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 15 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 471

1Manifestacya Urodz. Ichmów

2Panow Niewmirzyckich y

3Innych przeciwko Urodz. Jm

4Panu Andrzejowi Iwan-

5czenkowi Chodakow-

6skiemu.

7Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

8Miesiąca Marca Dwudziestego Szostego Dnia

9Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mści

10Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim

11Lewkowskim Namiesnikiem natenczas Podwoie-

12wodztwa

k. 471v

1Podwoiewodztwa Grodzk. Zytt. Wdztwa Kijowskiego y

2Xięgami Niniejszemi Grodzk. Kijowsk. Comparens

3personaliter Urodzo. Jm Pan Jan Niewmirzycki Vice

4Regent Grodzk. Owrucki, Swym y Urodzo. Jchmw Pa-

5now Ignacego Oyca y Jeronima Stryia Swoich

6Niewmirzyckich y Innych, iak prędko dowiedzieć

7się mogł należycie odeyścia [?] Stryia Swego rodzo-

8nego, zeszłego Niegdy Urodzonego Jm Pana Joa-

9chima Niewmirzyckiego, na Kupczu [?] niedaleko

10Wsi Chodakow [?] rzydującego [?], tak zaraz Precavendo

11omnimodae indemnitati Suae, naprzeciwko temuż

12pomienionemu Urodzo. Jm Panu Andrzejowi Iwan-

13czenkowi Chodakowskiemu Solenniter swiadczył

14Manifestował y Protestował się wten niżey opisany

15sposob y o to. Jż Jm Obwiniony Pan Andrzey Cho-

16dakowski, maiąc dobrą Kommittywę y przyiazn

17Sąsiedzką z pomienionym zeszłym Imcią Panem

18Niewmirzyckim Stolnikiem Smoleńskim Stry-

19iem rodzonym Comparentis, ktory mniey ba-

20wiąc się w Domu tylko roznemi Publikami iako

21to Trybunałami Koronnemi Seymami Seymi-

22kami Kommissyami Radomskiemi y Innemi

23Woiewodzkiemi Funkcyami y usługami, Aże

24niemaiąc należytego Depositu y Securitatem

25w Domu swoim protunc tak w Potapowiczach

26iako y w Międzyrzyce a dotego że będąc Haeritus [?]

27[reklamant:] mniey

k. 471

1mniey komu powierzaiąc Substancyi Swoiey, tylko Jm Obwi:

2nionemu iako in proxima contiguitate od Międzyrzyczi:

3ki omile y w zakontku bezpiecznym rezyduiącemu a w dob:

4rey przyiazni z Sobą zostaiącemu wszelką ruchomość

5iakoto Pieniądze gotowe Srebra Cyny Miedzi Szable

6oprawne Suknie pościeli Kołdry Bławatne y Inne

7rozne apparencyie y ochenduśtwa [?], ad depositum et

8fideles Manus powierzał y zostawiał quod notandum

9est wielu JchMościom Szlachcie Sąsiadum poblizu mie:

10szkaiącym iakoz y w Roku Tysiącznym, Siedmsetnym,

11Dwudziestym Piątym, toz Sumę Stry Comparen:

12tis uczyniwszy odiechał na całe Lato do Lublina

13maiący rozne Interessa w Przeswietnym Trybunale

14y iuz w Jesieni przybywszy na Seymik Deputacki do Zy:

15tomierza, y stamtąd ku Domowi powracaiąc od Zytomie:

16rza omil Dwie toiest we Wsi Niekraszach we Dworku

17Urodz. Jm Pana Stefana Wyszowskiego [?] protunc tenu:

18tora tey Wioski na podworzu w Wozku swoim zano:

19cował y tam niewiedzie quo Fato Sine ulla dispo:

20sitione et scitu omnium protunc tam będących

21ten Swiat pozegnał przeco Manifestantes uti legiti:

22mi Successores tak prędko ad propria przyść niemogąc,

23iednakze należycie y dokumentalnie o należytości Swoiey

24legitime należącey dowiedziawszy się de Diligentia Sui et

25Commisit omnibus iteratis vicibus idem Comparens Nomi:

26ne quorum Supra Manifestowawszy się Salvam meliora

27[reklamant:] tionem

k. 471v

1Meliorationem vel percitationem Correctionem si opus Ju-

2ris exigerit zostawiwszy, prosit eam Actis Praesentibus conno-

3tari co y otrzymał. Jan Niewmirzycki mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Urodz. Ichmów – Urodzonych Ichmościów. Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina, obw. żytomierski).

Precavendo omnimodae indemnitati suae – zabezpieczając się przed wszelką szkodą; comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; solenniter – uroczyście; comparentis – (stryjem) stawającego; depositum – miejsce przechowania; securitas – bezpieczeństwo; protunc – wówczas. Vice Regent – wicerejent grodzki. Komisje radomskie – Komisja Skarbowa Radomska. Wyraz „Haeritus” niepewny (może „haereticus”/„haeres”).

in proxima contiguitate – w najbliższym sąsiedztwie; ad depositum et fideles manus – w depozyt i w wierne ręce; quod notandum est – co należy zauważyć; Stry Comparentis – stryja stawającego (komparenta); protunc tenutora – ówczesnego dzierżawcy; quo fato – jakim losem; sine ulla dispositione et scitu omnium – bez żadnego rozporządzenia i wiedzy wszystkich; uti legitimi successores – jako prawni sukcesorowie; ad propria – do swoich (majątków); de diligentia sui – o swojej staranności; commisit omnibus iteratis vicibus – powierzył wszystkim po wielokroć; idem comparens nomine quorum supra – tenże komparent w imieniu wyżej wymienionych; salvam meliorationem (reklamant „tionem”) – z zastrzeżeniem poprawy (manifestu); Seymik Deputacki – sejmik wybierający deputatów na Trybunał; Trybunał w Lublinie – Trybunał Koronny.

Fragment łaciński: „…zostawiwszy sobie prawo do ulepszenia, uzupełnienia lub poprawienia (relacji), jeśli wymagać będzie tego porządek prawny, prosił o wpisanie jej do akt niniejszych”. „mpp” = manu propria (własnoręcznie). Na marginesie górnym numer archiwalny „471a” [?].

Streszczenie

26marca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Jan Niewmirzycki, wicerejent grodzki owrucki, w imieniu swoim, swego ojca Ignacego, stryja Hieronima i innych Niewmirzyckich, wniósł manifestację przeciw Andrzejowi Iwanczence Chodakowskiemu. Podał, że jego zmarły stryj Joachim Niewmirzycki, stolnik smoleński, zajęty sprawami publicznymi i nie mając bezpiecznego schowka w Potapowiczach ani w Międzyrzyce [?], powierzał zaprzyjaźnionemu sąsiadowi Chodakowskiemu w depozyt swoje ruchomości (pieniądze, srebra, cynę, miedź, szable, suknie, pościel i inne). W 1725 r., po pobycie latem w Lublinie przy Trybunale, wracając jesienią do domu z sejmiku deputackiego w Żytomierzu, Joachim zmarł nagle bez rozporządzenia we wsi Niekrasze [?] na podwórzu dworku Stefana Wyszowskiego [?]. Manifestanci jako prawni sukcesorzy zamanifestowali się de diligentia, zastrzegając prawo poprawienia manifestacji; w tekście nie sformułowano wprost zarzutu wobec Chodakowskiego.

Nr w rękopisie: 16 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 471v

1Areszt zbiegłych Budnikow

2w Sprawie Wiell. JmPana

3Szczeniowskiego Podczaszeg.

4Trębowell. Sędziego Grodzk.

5Zytomirskiego.

6Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

7Miesiąca Marca Trzydziestego Dnia.

8NA Urzędzie Grodzkim w Mieście JegoM. Krolewskiey

9Mości Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim

10Lwowskim [?] Namiesnikiem Nateraz Podwoiewodz.

11Grodzkim Ziemi Wdztwa Kijowskiego y Xięgami Ni-

12nieyszemi Grodz. Kijowskimi. Stanowszy Oczewiście

13Wozny Generał Wdztwa Kijow. y Innych Opatrzny

14Bazyli Pieszczanicki, in Vim Suae verae ac fidelis

15Relationis palam publice libereque per expressum

16Recognovit, Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc

17Siedmset Trzydziestego Piątego Dnia Dwudzies-

18tego Osmego Marca ad Effectationem Juridicam

19Requisitionem Wiell. JmPana Michała na Wielkim

20Szczeniowie y Polelatowie [?] Szczeniowskiego, Pod-

21czaszego Trębowelskiego Sędziego Grodz. Zytomirskie-

22[reklamant:] go

k. 472

1Zytomirskiego, maiąc przy sobie Stronę Szlachtę Ludzi wiary

2godnych Urodz. Ichmw Panow Antoniego Bartlinskiego,

3y Stanisława Jabłonskiego, co majoris ac evidentioris

4Testimonij gratia Sibi adhibitos był we wsi Wołczkowie

5Dobrach Wiell. Jm Pana Jozefa Olizara Wołczkie:

6wicza Stolnika Kijow. we dworze tameyszym gdzie

7będąc zastawszy prasentem Administratorową ta:

8meyszą tey że Szynności [?] cum requisitione wydania

9roboczych Budnikow na Imiona Lewe [?] Oyca Ładka [?],

10Lewinowego Barabana Obywatela Iwana Łopatka [?] z Budy

11Potaszowey Magnifici Requirentis Hawryła [?] Makare:

12wicza Poddanego Pokalowskiego z Zoną dziecmi kon:

13mi, Wołami, Krowami y całym jego Sprzętem Domowym

14swowolnie zbiegłych w Dobrach Rudzie także Pota:

15szowey Wołczkowskiey bytem osiadłych, każdego z nich

16seorsive w Tysiącu Grzywien Polskich do rosprawy

17Prawney Officiose Areszt[?]ował, y do rosprawy Praw:

18ney przyporuczył, ktory Areszt taż pomieniona

19Administratorowa dobrowolnie Imieniem

20Wiell. Jm Pana Stolnika Kijow. Pana swego przy:

21iowszy, tak wyż rzeczonych Budnikow iako y Pod:

22danego Pokalowskiego z Zoną do rosprawy Praw:

23ney dotrzymać deklarowała, A tak on mianowa:

24ny Woźny tęż Stronę Szlachtę Sobie przytomną

k. 472v

1Oswiadczywszy się ztamtąd tu ad Acta przybywszy

2otym te Swoie prawdziwą Areesztu Relacyą przez

3siebie zaniesionego przedemną Urzędem uczynił y

4zeznał przeszę eam Actis [?] Castrensibus [?] connotari, coy

5odebrał + Bazyli Pieszczaniski [?] Woźny ignarus

6scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łac.: „in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque per expressum recognovit” – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; „ad effectationem juridicam requisitionem” – na prawne żądanie. Budnicy – osadnicy trudniący się wyrobem potażu i smoły w lasach. Wdztwa = Województwa; Wiell. JmPan = Wielmożny Jegomość Pan; Podczaszy Trębowelski – urząd ziemski ziemi trembowelskiej.

majoris ac evidentioris Testimonij gratia Sibi adhibitos – przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa; cum requisitione – z żądaniem; Magnifici Requirentis – Wielmożnego żądającego; seorsive – z osobna; Officiose – urzędowo. Wiell. Jm – Wielmożny Jegomość; Kijow. – Kijowski. Wołczków – wieś w pow. żytomierskim. Relacja woźnego o areszcie zbiegłych budników i poddanego.

Streszczenie

30marca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lwowskim [?], woźny generał Bazyli Pieszczanicki złożył relację, że 28 III 1735 r. na żądanie Michała Szczeniowskiego, podczaszego trembowelskiego i sędziego grodzkiego żytomierskiego, w obecności szlachty Antoniego Bartlińskiego i Stanisława Jabłońskiego, był we wsi Wołczków, dobrach Józefa Olizara Wołczkiewicza, stolnika kijowskiego. Zaaresztował tam u administratorowej zbiegłych budników z Budy Potaszowej (m.in. Iwana Łopatkę [?]) oraz poddanego pokalowskiego Hawryła [?] Makarewicza z żoną, dziećmi, inwentarzem i sprzętem, osiadłych w dobrach Ruda Potaszowa Wołczkowska, każdego pod zakładem 1000 grzywien. Administratorowa w imieniu stolnika kijowskiego dobrowolnie przyjęła areszt i zobowiązała się dotrzymać zbiegów do rozprawy prawnej; woźny jako niepiśmienny podpisał się krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 17 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 472v

1Manifestacya Urodz. JmPana

2Jana Jeskiewicza Kaleńskiego [?] przeciwko

3Urodz. JmPanu Konstantemu Po-

4trzebskiemu [?] Gubernatorowi Sta-

5rostwa Owruckiego tudziesz Sła-

6wetnym Mieszczaninom Iwano-

7wi y Wasilowi Hawrzczukom [?]

8Braci między sobą rodzonym

9y Innym

10Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

11Miesiąca Aprila Wtorego Dnia.

12Na Urzędzie Grodzkim Miescie Jego Krolewskiey Mi.

13Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim [?] Lewkow-

14skim [?] Namiesnikiem Naten czas Podwoiewodztwa Grodz.

15Settu [?] Woiewodztwa Kijowsk. y Xięgami Niniey szemi

16Grodz. Kijowsk. Comparens personaliter Urodz. Jm

17Pan Jan Jeskiewicz Kaleński [?], będąc Ldwiu [?] na honoi-

18rze Swoim przez niżey mianowanego Obżałowanego

19[reklamant:] mniey

k. 473

1mniey honor Szlachecki szacuiącego a udaiące się w krzyw:

2dzie Swoiey ad Sacro Sanctam Iustitiam Solenniter przeciw:

3ko Urodz. JmPanu Konstantemu Lotyńskiemu [?] Gubernatoro:

4wi Starostwa Owruckiego, tudziesz Sławetnym Mieszcza:

5nom Iwanowi y Wasilowi Braci Między Sobą rodzonym

6Haraszczukom, y Innym ad tumultum zgromadzonym

7tymże Haraszczukom y Urodz. Lotyńskiemu [?] Gubernatorowi

8tegoż Starostwa wiadomym Manifestował y Protestował

9się oto. Iż Urodz. JmPan Lotyński [?] non persistendo in iniquo

10suo Animo malevolentiae niekontentuiąc się Anteriori

11tempore Manifesti inflictis vulneribus y rożnemi oppressia:

12mi wyrządzonemi oczym Manifestatio cum obductione

13testatur Smiał y ważył się perseverando in eodem pernicio:

14pernicioso Animo maiąc unam Cointelligentiam z pominione:

15mi Haraszczukami Obżałowanemi przeciw Prawu y Słuszności

16tychże obwinionych Haraszczukow przydawszy wiele

17Chłopstwa czyli onym conglobare zleciwszy y informowaw:

18szy zawsze naiwszelkie Swywole wyuzdanym na Stan:

19cyą Manifestanta Subordynować y nasłać ktorzy

20super immissi Invasores nocturno tempore naszed:

21szy na Stancyą moderni Manifestantis hałasy rozne

22czynić poczęli Manifestanta bić y zabić usiłowali

23verbis in honestis quae hic pagina exprimere non

24audet proferendo że mamy zlecenie od Pana Guberna:

25tora nie żywić ciebie dyffamowali et in vitam diffi:

26dowali tak dalece że gdyby widzące takowe na:

27[reklamant:] Stanych

k. 473v

1nastanych Imprezę Inni Jchmść na hałas tumult y ta-

2kową Inwazyą w czym Sposobem uczyniono przyszy-

3szy zawzietości Chłopskiey prozbę y perswazyą nie

4uhamowali, ponieby Manifestans musiał per-

5odum uczynić Vita, iednak dalsze przechwałki y

6odpowiedzi na Zdrowie y Życie Manifestantis

7odchodzęc czynili y odgrażali. Zatym moderny

8Protestans obwiando takowym niebespieczęstwom

9na Siebie z Informacyi Vrodz. Jm Pana Gubernatora

10ko nopisuięcym się et infrenate dzięcym oto wszystko

11przed Vrzędem ninieyszym Manifestuie się y protestu-

12ie proszęc hanc Manifestationem Actis Connotari

13co y otrzymał. Jan Szołkiewicz [?] Kalenski [?] mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; ignarus scribendi – nieumiejący pisać; Acta Castrensia – akta grodzkie. Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina, obw. żytomierski).

„ad Sacro Sanctam Iustitiam Solenniter” – do najświętszej sprawiedliwości uroczyście; „ad tumultum” – do zajścia, burdy; „non persistendo… malevolentiae” – trwając w swym niegodziwym, nieżyczliwym zamiarze; „Anteriori tempore Manifesti inflictis vulneribus” – ranami zadanymi uprzednio manifestantowi; „Manifestatio cum obductione testatur” – o czym świadczy manifestacja wraz z obdukcją; „perseverando in eodem pernicioso Animo” – trwając w tymże zgubnym zamiarze; „unam Cointelligentiam” – zmowę; „conglobare” – zgromadzić się; „super immissi Invasores nocturno tempore” – nasłani napastnicy w porze nocnej; „verbis inhonestis quae hic pagina exprimere non audet” – słowami nieuczciwymi, których ta karta nie śmie wyrazić; „in vitam diffidowali” – odgrażali się na życie. Nazwisko gubernatora odczytane niepewnie (Lotyński/Łotyński/Sotyński); w wierszu 15 rękopis powtarza „pernicio-/pernicioso” niepewnie – możliwe „pernicioso” zapisane raz z przeniesieniem.

moderny – zapewne „modernus”, obecny; ad pericolum vitae – „z narażeniem życia”; „Vita” w l. 5 to końcówka zwrotu łacińskiego; hanc Manifestationem Actis Connotari – „aby tę manifestację zapisano do akt”; mpp – manu propria, własnoręcznie.

Streszczenie

2kwietnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Jan Jeskiewicz Kaleński [?] wniósł manifestację i protestację przeciw Konstantemu Lotyńskiemu [?] (w tytule Potrzebskiemu [?]), gubernatorowi starostwa owruckiego, oraz mieszczanom Iwanowi i Wasylowi Haraszczukom, rodzonym braciom, i innym. Zarzucił gubernatorowi, że nie poprzestając na wcześniejszym zadaniu mu ran (o czym świadczy wcześniejsza manifestacja z obdukcją), w zmowie z Haraszczukami nasłał na jego stancję chłopstwo, które nocą napadło na niego, usiłowało go pobić i zabić, lżyło go i groziło mu śmiercią, powołując się na polecenie gubernatora. Według manifestanta ocaliła go tylko interwencja innych osób, a napastnicy nadal mu się odgrażają.

Nr w rękopisie: 18 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 473v

1Manifestacya niegdy Sukcessorow Vrodz. Jm

2Pana Jochima Pirliża [?] y Innych de diligentia

3Roku Tysięcz Siedmset, Trzydziestego, Piętego,

4Miesiąca Aprila Szostego Dnia

5Na Vrzędzie Grodz. w Miescie JKM Krolewskim y Mieście

6Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Leokowskim [?]

7Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodz. y Vices Re-

8gentem Grodz. Kancellaryi Woiewodztwa Kijow. y Xięgami Niniey-

9szemi Grodz. Kijowskiemi, Comparens personaliter Vrodz.

10Jm Pan Stefan Danilowicz [?] z Didkowicz [?] Didkowski

11swoim y Vrodz. Jeymść Pani Maryanny z Pirliżow [?]

12[reklamant:] Didkowskiey

k. 474

1Didkowskiey Matt[?] Swey tudziesz Urodz. Jchmciow Jakuba y Kata:

2rzyny ad presens Eufemii in Statu Spirituali zostaiącey Jerliczow

3Brata y Siostry Zony Swoiey rodzonych, niemniey Urodz.

4Jchmciow Panow Macieja y Magdaleny z Jerliczow itidem Zony

5Swoiey Siostry rodzoney Bzmilowskich [?] zeszłego Urodz. Jm

6Pana Jarosza Jerlicza, z niegdy Urodz. Jeymosćią Panią An:

7ną Łaykowną [?] Syna y Corek legitime spłodzonych

8a niegdy Urodz. Jchmciow Panow Joachima Jerlicza Dziada

9y Tetiany [?] Jerliczowny Jeremiaszowy [?] Tyszyney [?] Babki bez

10potomnie zeszłey, Wnukow potychże Jchmciach iedynych y na:

11turalnych Sukcessorow Imieniem prospiciendo omnino:

12da integritati Fortunae eorundem Successorum azby

13iuż wiecey per aliquos Legi positivae et Iuri naturali contra:

14rios Actus nieponiesli detrimentu quam primum junxit

15in Aeterna Foedera dextras zwysz pomienioną Urodz.

16Jeymosćią Panią Maryanną Jerliczowną Małzonkę Swoią

17tak zaraz coram Officio presenti de Diligentia Manifes:

18tatur wten Sposob y Eto. Jz Jm Manifestans maiąc

19vestigia et notitiam a oznaczoney Fortunie potychże

20ad hac Luce zeszłych Jchmciach Panach Jerliczach An:

21tecessorach Modernorum Manifestantiu pozosta:

22łey, na tychże Manifestantow Prawem Bozym y

23naturalnym legitime Spadłey y należącey niewiedziec

24quibus modis inaliensis manibus zostaiącey chciałby

25oney de Aequo et Justitia zwysz pomienionemi Su:

26kcessorami dochodzić et reintegrare lecz że przez

27[reklamant:] a orne[?]

k. 474v

1rozne anterioribus Saeculis inkursye wtym kraju nieszczęśli-

2wości panuiące przez czas niemały y teraz recenter munimen-

3ta natez Fortuny y Inne służące iedne poginęły et

4per hostiles modos wperzynę obrocone. Iako niejedne

5Woiewodztwa tuteyszego swiadczą Manifestacye. Drugie

6zas wcudzych mogą zostawać ręku. Teraz in Dię-

7rutatis [?] ad Possessionem Fortunae Suae totaliter

8adire nequeant. Ile kiedy y Acta Woiewodztwa Kijow-

9skiego porwinowane przez rozne rebelie, oppressye zdezo-

10lowane wiele razy Manifestans Zawsze [?] Boulo [?] fa-

11ventis [?] Numini kanc [?] in jurium rezolwowawszy teraz

12de diligentia Sua et Nomine quorum Supra iterum

13iterumque Manifestatur Salvaque manente melioratione

14praesentem Actis connotari, co y otrzymał. Ste-

15fan Danitowicz [?] z Didkowicz [?] Didkowski mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

de diligentia – o dochowanie staranności (stawiennictwa); Vices Regens – wicesgerent kancelarii grodzkiej; Comparens personaliter – stawając osobiście; Owrucz – dziś Owruč, obw. żytomierski.

prospiciendo omnino integritati Fortunae eorundem Successorum – troszcząc się całkowicie o nienaruszalność majątku tychże sukcesorów; per aliquos Legi positivae et Iuri naturali contrarios Actus – przez jakiekolwiek akty sprzeczne z prawem stanowionym i naturalnym; quam primum junxit in Aeterna Foedera dextras – skoro tylko złączył prawice w wiecznym przymierzu (zawarł małżeństwo); coram Officio presenti de Diligentia Manifestatur – przed niniejszym urzędem z gorliwości manifestuje; vestigia et notitiam – ślady i wiadomość; ab hac Luce – z tego świata; Antecessorach Modernorum Manifestantium – przodkach obecnych manifestantów; quibus modis in alienis manibus – jakimi sposobami w cudzych rękach; de Aequo et Justitia – według słuszności i sprawiedliwości; reintegrare – przywrócić do całości; in Statu Spirituali – w stanie duchownym; itidem – podobnie; legitime – prawnie.

„anterioribus Saeculis” – w dawniejszych wiekach; „recenter” – niedawno; „per hostiles modos” – w sposób wrogi, przez nieprzyjaciół; „ad Possessionem Fortunae Suae totaliter adire nequeant” – nie mogą w pełni objąć w posiadanie swej majętności; „de diligentia Sua et Nomine quorum Supra iterum iterumque Manifestatur” – ze swej staranności i w imieniu wyżej wymienionych raz po raz manifestuje; „Salvaque manente melioratione praesentem Actis connotari” – z zastrzeżeniem prawa uzupełnienia, kazał niniejszą (manifestację) zapisać do akt; „mpp” = manu propria – własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6kwietnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem i wicesgerentem Wawrzyńcem Walewskim Leokowskim [?], Stefan Daniłowicz [?] z Didkowicz Didkowski w imieniu swoim, swojej żony Marianny z Jerliczów (we wstępie „z Pirliżów [?]”), jej rodzeństwa Jakuba Jerlicza i Katarzyny (w zakonie Eufemii) Jerliczówny oraz Macieja i Magdaleny z Jerliczów Bzmilowskich [?] – dzieci zmarłego Jarosza Jerlicza i Anny Łaykówny [?], wnuków i jedynych naturalnych sukcesorów Joachima Jerlicza i bezpotomnej Tetiany [?] Jerliczówny Tyszyny [?] – zamanifestował się de diligentia. Oświadczył, że po ożenku dowiedział się o majątku pozostałym po zmarłych przodkach Jerliczach, który znajduje się w cudzych rękach i którego chciałby dochodzić, lecz dokumenty do niego zaginęły lub zostały zniszczone w czasie dawnych i niedawnych najazdów i rebelii (zniszczeniu uległy także akta województwa kijowskiego), inne zaś mogą być w cudzych rękach. Manifestant zastrzegł prawo poprawienia manifestacji.

Nr w rękopisie: 19 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 474v

1Manifestacya Urodz. Jm. Pana Stefana

2Didkowskiego przeciwko Urodz. Jm. Panu

3Samuelowi Didkowskiemu

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego

5Miesiąca Aprila Szostego, Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKMci Krolewskim

7Owruczu, Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lu-

8kowski [?] Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodztwa

9Grodzkiego Wdztwa Kijowskiego y Xięgami Nineyszemi

10[reklamant:] mi

k. 475

1Niniejszemi Grodzk. Kijowskiemi. Comparens personaliter Urodz.

2JmPan Stefan z Didkowicz Daniłowicz Didkowski obviando

3do omnimodae indemnitati ac Integritati Fortunae Suae ne

4aliquod in illa patiatur damnum Solenniter na przeciwko Uro-

5dzonemu JmPanu Samuelowi Kufrynenkowi [?] Didkowski[e]-

6mu skarży Protestuie y Manifestuie się in eum infra scrip-

7tam modum. Iż JmP. obwiniony wiedzący bardzo dobrze

8otym że modernus Mns [?] od Urodz. Ichmciów Panow Ia-

9kuba y Iana Łohwinczyków [?] Didkowskich Braci między

10Sobą rodzonych nabył Części nazywaiącey Poporyz-

11na [?] w Dobrach Wsi Didkowiczach leżącey modo obligator-

12io iako otym Zapis de Actu et Data ejus inne sonat, kto-

13rey Części tenże JmP. Obwiniony bywszy Antecedaneus

14lubo nullius Iuris Possessor y Zawoiący [?] ze Possessyi

15wystawiwszy Komorni [?] na wyż rzeczoney Części ktorych

16huiusque ad saepissimas requisitiones etiam Amicabiles

17z niej ullatenus niechce y ieno [?] denegat ideoque Expeditionem

18w Possessyi Moderno Comparenti czyni y czynić prze-

19chwala się. Więc idem Comparens ne subsequatur exinde

20aliqua injuria Fortunae per inconvenientiam Comme-

21moratam Sexpedicti [?] Inculpato iterum iterumque dedili-

22gentia Sui contra eundem queritur Manifestaturque.

23Stefan Didkowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

„JKMci” – Jego Królewskiej Mości; „Wdztwa” – Województwa; Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina, obw. żytomierski).

obviando omnimodae indemnitati ac integritati fortunae suae ne aliquod in illa patiatur damnum – zapobiegając całkowitej szkodzie swego majątku, by nie poniósł w nim jakiejś straty; modo obligatorio – w trybie zastawu; de actu et data ejus – z datą jego wystawienia; antecedaneus – poprzedni; nullius iuris possessor – posiadacz bez żadnego prawa; ad saepissimas requisitiones etiam amicabiles – mimo bardzo częstych wezwań, także polubownych; denegat – odmawia; queritur manifestaturque – skarży się i manifestuje; mp. – manu propria.

Streszczenie

6kwietnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lukowskim [?], Stefan z Didkowicz Daniłowicz Didkowski wniósł manifestację przeciw Samuelowi Kufrynence [?] Didkowskiemu. Podał, że nabył w trybie zastawu (obligacyjnie) od rodzonych braci Jakuba i Jana Łohwinczyków [?] Didkowskich część zwaną Poporyzna [?] we wsi Didkowicze, a Samuel, jej wcześniejszy posiadacz bez żadnego prawa, osadził na niej komorników [?], mimo częstych, także polubownych wezwań nie chce jej opuścić i przeszkadza manifestantowi w objęciu posesji. Manifestant zastrzegł się przed szkodą w swoim majątku.

Nr w rękopisie: 20 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 475

1Manifestacya cum presentatione

2Wielł. Jm. Xiędza Bienieckiego

3Archymandryty Owruckiego

4p[rze]ciwko Wielł. JmPanu Hruzewiczowi Łow.

5Nowogodz.

k. 475v

1Nowogrodzkiemu y Innym.

2Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego,

3Miesiąca Aprila Dziewiątego Dnia

4Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mści

5Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lew-

6kowskim [?] Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodz-

7kim Grodz. Ziemi [?] Woiedztwa Kijow. y Xięgami Niniey-

8szemi Grodz. Kijowskiemi Comparens personaliter

9Wiell. Jm. Xiądz Andrzey Pruniecki [?] Archimandryta

10Owrucki Officiał Metropoly Kijow. quam primum Acta

11praesentia adire valuit tak zaraz solenniter przeciwko Wiell.

12JmPanu Bazylemu Hruzewiczowi [?] Łowczemu Nowo-

13grodz. iako Panu omnium mali motorowi, tudzież

14Szlachetnemu Mikołaiowi Doynarowiczowi [?] Słudze

15tegoż Wiell. JmPana Łow. Nowogrodz. czyli Podsta-

16rosciemu robocznemu [?] Wasylowi Taruszkowi [?] y Innym

17Kozakom y Poddanym przez Wiell. Łowczego Nowo-

18grodz. naniżey wyrażone Prawem zakazane Akcye

19do Osob kilkadziesiąt Subordynowanym de Nomi-

20nibus et Cognominibus Samemuż Jmci lepiey

21wiadomym Inwazorom roskaz Pana Swego pełnią-

22cym swiadczył Manifestował y protestował się

23wten niżey opisany sposob y oto. Iż Wiell. JmPan

24Łowczy Nowogrodzki convellendo Prawo Boskie

25[reklamant:] y pospolite

k. 476

1y pospolite ktore neminem injuriare ale etiam rem propria[m]

2non vi sed jure repetere jubet maiąc Dobra Swoie [?] Wieś

3Krasnosiele [?] in proxima contiguitate z Dobrami Wiell[eb]

4Comparenta Wsią Moloczkami [?] Attynencyą Klucza Szepe-

5lickiego calcando Jura Vicinitatis et Leges positivas

6de Invasionibus explagellatoribus atq[ue] Kolatoribus [?] ri-

7gorose circumscriptas śmiał y ważył się absoluta

8potentia Poddanych y Kozakow z Dobr Swoich

9z pomienionym Doynarowicem [?] na Dobra Wiell. Com-

10parenta Wieś Moloczki do wykoczenia [?] Poddanych

11Moloczkowskich armatim et caterwatim subordyno-

12wać y nasyłać przez ktorych subordynowanych

13y nasłanych niegodziwym Sposobem natez Dobres [?]

14Poddanych Moloczkowskich toiest robocżych Sy-

15dora Moysieja Romana Chwedora y Martyna

16Klimenkow, Aksa [?] y Jakuba [?], Jakimenkow Maxi-

17ma y Iowa Artemenkow, Obroszky [?] Antona Danila

18y Marka Michalenkow, Jacka y Petra Danilen-

19kow, nocturno tempore z Zonami Synami Dzieć-

20mi, Konmi Wołami Bydłem rogatym y nierogą-

21tym y wszystkim Sprzętem Ich domowym

22do Dobr swoich Wsi Krasnosiela wykocili [?] Zboża

23w Iamach przed Inkursyą teraznieyszych czasow

24przychowane violenta manu rozmieciły [?] y ro[z]-

25sypaią y na Grunta Attinencyi Szepelickiey poza-

26bierał

k. 476v

1pozabierał Tandem Ostrowy y Barcie ze Pszczołami

2y bez Pszczoł z lazien dawnych do Motoczek [?] y

3Klucza Szepelizkiego [?] należące Simili absoluto

4ausu postępuie czyściej Sam Przez będące czę:

5ści Subministrative postępuie y iezdzi po Bo:

6rach powydzierać inne popodpatrywać kazał, Lasy propter

7Lucrum Sui postoczy y popustoszył Pola usurpative

8orać y Sianożęci kosić każe y tak Grunta pomienione

9attinencyi Szepelickiey [?] ustawiczne czyniąc krzywdy op:

10pressye y Wiolencie violenter do Dobr Swoich przy:

11właszczyć usiluie y przywłaszcza. A zatym o to wszystko

12ut Praemissum est Im Comparens salva meliora:

13tione iterum iterumque Manifestował się y Protestował.

14Et in continenti Idem Im Comparens na Urzędzie ni:

15nieyszym prezentował Szlachetnego Mikołaia Doyna:

16rowicza [?] Sługę czyli Podstarościego, Wiell. Im Pana

17Barysza [?] Hruzewicza [?] Łowczego Nowogrodzkiego

18y Poddanego Imści na Imie Wasyla Truszka [?] My:

19narza, przy gwałtowney Inwazyi na Wieś y Grunt

20Motoczkowski [?] z Innemi Chłopami y Swiadkami Wiell.

21Im Pana Łow. Nowogrodz. będących y połapanych

22iako Inwazorow tudzież koni Troie Jednego Szpa:

23kowatego, z kulbaką ladaiaką Woyłokiem Poduszką

24y z Olstrami Drugiego Gniadego chudego Trzeciego

25także chudego Szerści białego natymże Uczynku wzię:

26[reklamant:] tych

k. 477

1wziętych ktorych koni otaz prosił a tak Ja Urząd annu-

2endo affectationi Wiell. Comparenta, Woznego Generała

3Opatrznego Kondrata Lbrolewskiego [?], ad Taxandum

4przydałem ktory Wozny in pr[ae]sentia Urodz. Ichmw

5Panow Kaspra Kruszynskiego, y Dionizego Truszkow-

6skiego [?], y Innych Ichmw natenczas w Kancellaryi

7będących pomienione Konie naprzod Szpakowa-

8tego, z kulbaką Poduszką Ostrami y Waytokiem [?]

9we Ztłch Pottłch Osimnascie Gniadego we Ztłch

10Pott. Dziesięć y Białego Similiter we Zł Dziesięć

11otaxował. Połtory Taxie Im Comparens tak pomie-

12nionych Ludzi iako y konie ze wszystkim in Se-

13questro Officiy zostawiwszy prosił tey Protesta-

14cyi y prezenty a Wozny wyzey mianowany Taxy

15Swoiey Actis pr[ae]sentibus connotari co y otrzymał. Ån-

16drzey Bienicki [?] Archimandryta Owrucki Officiał

17Metropolij kijowskiey mp

Objaśnienia i tłumaczenia

cum presentatione – z przedstawieniem (okazaniem); Łow. Nowogodz. – łowczy nowogródzki; archimandryta owrucki – przełożony monasteru w Owruczu.

Akt jest dalszym ciągiem wpisu, którego tytuł i numer zaczynają się na poprzedniej stronie („…Nowogrodzkiemu y Innym” – zakończenie tytułu manifestacji). Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; quam primum Acta praesentia adire valuit – skoro tylko mógł przystąpić do niniejszych akt; solenniter – uroczyście; omnium mali motorowi – sprawcy wszelkiego zła; de Nominibus et Cognominibus – co do imion i nazwisk; convellendo – naruszając. Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina). Data: 9 IV 1735, Owrucz. Wiell. Jm. – Wielmożny Jegomość.

neminem injuriare… non vi sed jure repetere jubet – (prawo) nakazuje nikogo nie krzywdzić, a nawet własnej rzeczy dochodzić nie siłą, lecz prawem; in proxima contiguitate – w bezpośrednim sąsiedztwie; calcando Jura Vicinitatis et Leges positivas – depcząc prawa sąsiedztwa i prawa stanowione; absoluta potentia – samowolną przemocą; armatim et caterwatim – zbrojnie i gromadą; nocturno tempore – w porze nocnej; violenta manu – gwałtowną ręką. Klucz szepelicki – dobra Szepelicze (Szepelicze, Polesie, pow. owrucki).

Tandem – wreszcie; simili absoluto ausu – z podobną samowolną zuchwałością; subministrative – przez podstawione osoby; propter lucrum sui – dla własnego zysku; usurpative – bezprawnie; attinencyi – przynależności; violenter – przemocą; ut praemissum est – jak wyżej powiedziano; Im Comparens – Jegomość stawający; salva melioratione – z zastrzeżeniem poprawienia (manifestu); iterum iterumque – raz po raz; Et in continenti Idem – i zaraz tenże. Łow. Nowogrodz. – łowczy nowogródzki. Kulbaka – siodło; olstra – kabury na pistolety; woyłok – derka pod siodło.

annuendo affectationi Wiell. Comparenta – przychylając się do żądania wielmożnego stawającego; ad taxandum – do oszacowania; in praesentia – w obecności; similiter – podobnie; in sequestro officii – w przechowaniu urzędu; actis praesentibus connotari – zapisać w niniejszych aktach.

Ztłch Pottłch – złotych polskich; mp – manu propria (ręką własną). Brak początku aktu na poprzedniej stronie.

Streszczenie

9kwietnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], ks. Andrzej Pruniecki [?] (w podpisie Bienicki [?]), archimandryta owrucki i oficjał metropolii kijowskiej, wniósł manifestację przeciw Bazylemu (Baryszowi [?]) Hruzewiczowi [?], łowczemu nowogródzkiemu, jego słudze i podstarościemu Mikołajowi Doynarowiczowi [?] oraz nasłanym kozakom i poddanym. Zarzucił, że łowczy z sąsiedniej wsi Krasnosiele [?] nasłał zbrojnie ludzi na wieś Moloczki/Motoczki [?] klucza szepelickiego, skąd nocą uprowadzono do Krasnosiela kilkunastu wymienionych z imienia poddanych (Klimenków, Jakimenków, Artemenków, Michalenków, Danilenków) z rodzinami, inwentarzem i sprzętem, rozkopano zboże przechowane w jamach, a ponadto zabiera ostrowy i barcie, pustoszy lasy, zaorywa pola i kosi sianożęci klucza. Archimandryta zaprezentował schwytanych przy najeździe Doynarowicza [?] i poddanego Wasyla Truszkę [?], młynarza, oraz trzy zabrane konie, które woźny generał Kondrat Lbrolewski [?] w obecności Kaspra Kruszyńskiego i Dionizego Truszkowskiego [?] oszacował na 18 zł (z kulbaką i olstrami), 10 zł i 10 zł; ludzi i konie pozostawiono w sekwestrze urzędu.

Nr w rękopisie: 21 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 477

1Manifestacya Wiell. Jeymoscy Paniey

2Stępkowskiey Kasztell. Bracławskiey

3contra Wiell. Ichm. Panom Niemiry-

4czom Chorążym Wiskim [?] Mall.

5y Innym

6Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

7Miesiąca Aprila, Dziewiętnastego Dnia

8Na Urzędzie Grodzk. w Miescie Jego Krolewskiey Msći

9Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Załęskim [?]

10Lewszowski [?] Namiesnikiem, Natenczas Podwoie-

11wodztwa

k. 477v

1Podwoiewodztwa Grodz. Zyttu Wdztwa Kijow. y Xięgami

2Niniey[s]zemi Grodz. Kijow. Comparens personaliter Wiell.

3Iey mość Pani Alexandra z Zabokrzyckich Stępkowska [?]

4Kasztellanicowa Bracław. ponosząc wielką oppressyą

5na Fortunie y honorze swoim summo Animi cum

6dolore uprawie lachrimabunde przeciwko Wiell.

7Ichm. Panom Karolowi y Antoninie z Iłowickich [?]

8Niemyrzyczom [?] Chorążym Wiskim [?] Małł. tudziesz

9Wiell. Im. Panu Michałowi Szczeniowskiemu [?] Podcza-

10szemu Trębowell. Sędziemu Grodz. Zytt. iako y Urodz.

11Stanisławowi Waskowskiemu [?] Susceptancie Grodu

12Zytomirs. natenczas maiącemu podanego Manifes-

13tu w Sprawie niżey mianowaney Wiell. Manifestant-

14ki przyiętego niewiedziec quo favore post multas

15literales declarationes wydac odkazuiącemu swiadczy-

16ła y Manifestowała się etc. Iż Wiell. Ichm. Panowie

17Niemyrzyczowie [?] Chorążowie Wiscy [?] z szczegulney

18swoiey Imprezy y zawziętosci iniquo ducti odio ku

19Wiell. Manifestantce legi et iustitiae contrario praeter

20solam vexam et iniuriam in Functione natenczas

21Marszałkowstwa Sądow Kapturow. zostaiąc conspi-

22rato animo na Fortunę y honor Wiell. Manifestantki z

23Wiell. Im. Panem Szczeniowskim [?] Sędzią Grodz. Zytt. Deputa-

24tem y Pisarzem natenczas Sądow Kapturowych Wdztwa

25Kijow. następuiąc pro velle et libitu sui Wiell. Manifestant-

26kę non attentis protestationibus respectu causae sub

27[reklamant:] Foro

k. 478

1Foro incompetentis et Decretorum vim Legis Sapientium

2factis Suoy Judicio Manifestantis injuste processowi,

3varys będąc Judices et vindices opprimebant medys

4Tandem eadem cointelligentia tendendo nietak za Processem

5legitime otrzymanym iako bardziey gwałtownie et ab-

6soluta licentia zludzmi Swoiemi przybrawszy Kozakow

7z Czerniechowszczyzny do Osob kilkudziesiąt Dobra Wiel.

8Manifestantki niesłusznie y nienależycie Miasteczko Pu-

9liny armata manu naiechali, yte Dobra w Possessyą

10Swoią obiowszy Zboża rozne osobliwym Regestrem re-

11monstrowane na kilkaset Kop powymłacali y do Dobr

12Swoich Czerniechowa poprzewozili y tak wiele innych

13Splendorow eodem z Regestro Specificandis poza-

14bierali Intratę Arędowną poodbierali, Czynsze od

15Poddanych należące y Miody wchowaniu przy teraz-

16nieyszych Inkursiach będące Suo zabrawszy applicave-

17runt commodo Poddanych gwałtownym tegoz

18Zboża wozeniem w Podwody za kilkadziesiąt Mil z

19Dziekiami y Miodami y narobociźne do Czerniecho-

20wa pędzeniem ustawicznym y uciemięzliwoscią zruy-

21nowali tak dalece że od koni y wołow poodpadali

22oco Manifestu zaniesionego Imć Pan Waskowski [?] y Inni

23ad multas Requisitiones et declarationes wydania ut

24testantur Literae wydac recusarunt, Insubsequens Ma-

25nifestantka wtakowych Opressyach niemaiąc żadnego

26Rekursu Sądow Sprawiedliwości Swiętey wniewinno-

27ści Swoiey silentio Ptermittere to wszystko musiała

28[reklamant:] Jednak

k. 478v

1Iednak azeby pomienione Dobra po zlezeniu się Woyska

2Polskiego, a Ichmw Obżałowanych oddaleniu przyczyną

3dalszey Causę Ichmw niepodpadli ruinie ile widzę

4Ichmw aggravatiwos Fortuny sobie odiętey iako

5Dziedziczka rediget ad Opponia [?] pter conservationem

6et de Omissis omnibus Manifestatur Offerendo

7se cum inculpatis oto [?] jure agere proszę hanc

8Manifestationem Actis Connotari co y otrzymała.

9Alexandra Stępkowska [?] Kasztellanicowa Brac-

10ławska manu propria

Objaśnienia i tłumaczenia

Kasztell. Bracławskiey – kasztelanowej bracławskiej; contra – przeciw; Chorążym Wiskim [?] Mall. – prawdopodobnie chorążym wiskim [?] lub mało-…, odczyt niepewny.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; summo animi cum dolore – z najwyższym bólem ducha; lachrimabunde – ze łzami; quo favore post multas literales declarationes – nie wiadomo za jaką łaską, po wielu pisemnych oświadczeniach; iniquo ducti odio – powodowani niesprawiedliwą nienawiścią; legi et iustitiae contrario praeter solam vexam et iniuriam – wbrew prawu i sprawiedliwości, jedynie dla udręki i krzywdy; conspirato animo – w zmowie; pro velle et libitu suo – według swej woli i upodobania; non attentis protestationibus respectu causae sub foro – bez względu na protesty co do sprawy przed sądem. Wiell. = Wielmożny; Małł. = Małżonkom; Wiski = chorąży wiski (ziemia wiska); Trębowell. = trembowelski.

Łac.: „foro incompetentis” – (przed) sądem niewłaściwym; „Decretorum vim Legis Sapientium factis” – dekretom nadawszy moc prawa; „judices et vindices” – sędziami i mścicielami; „opprimebant mediis” – uciskali środkami; „tandem eadem cointelligentia tendendo” – wreszcie w tym samym porozumieniu dążąc; „legitime” – prawnie; „absoluta licentia” – z całkowitą swawolą; „armata manu” – zbrojną ręką; „eodem Regestro specificandis” – w tymże regestrze do wyszczególnienia; „suo applicaverunt commodo” – obrócili na własną korzyść; „ad multas requisitiones et declarationes” – na liczne żądania i oświadczenia; „ut testantur Literae” – jak świadczą listy; „recusarunt” – odmówili; „insubsequens” – w następstwie; „silentio praetermittere” – pominąć milczeniem. „Ptermittere” = praetermittere. Kop – jednostka liczenia snopów (60). Dziekła/dziekiami – daniny w naturze.

„rediget ad Opponia [?]” – lekcja niepewna; „pter conservationem” = „propter conservationem” – dla zachowania (praw); „de omissis omnibus manifestatur” – manifestuje się co do wszystkich rzeczy pominiętych; „offerendo se cum inculpatis … jure agere” – oświadczając gotowość prowadzenia sprawy prawnie z obwinionymi; „hanc Manifestationem Actis connotari” – aby tę manifestację zapisano do akt; „manu propria” – własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

19kwietnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Załęskim [?] Lewszowskim [?], Aleksandra z Zabokrzyckich Stępkowska [?], kasztelanicowa bracławska, wniosła manifestację przeciw Karolowi i Antoninie z Iłowickich [?] Niemiryczom [?], chorążym wiskim [?], Michałowi Szczeniowskiemu [?], podczaszemu trembowelskiemu i sędziemu grodzkiemu żytomierskiemu, oraz Stanisławowi Waskowskiemu [?], susceptantowi grodu żytomierskiego, który mimo wielu pisemnych żądań odmawiał wydania przyjętego od niej manifestu. Zarzuciła, że Niemiryczowie, sprawując marszałkostwo sądów kapturowych, w zmowie ze Szczeniowskim, deputatem i pisarzem tych sądów, prowadzili przeciw niej niesłuszny proces przed niewłaściwym sądem, a następnie z kilkudziesięcioma kozakami z Czerniechowszczyzny zbrojnie najechali jej miasteczko Puliny [?], objęli je w posesję, wymłócili i wywieźli do Czerniechowa kilkaset kop zboża, zabrali intratę arendowną, czynsze i miody oraz zrujnowali poddanych podwodami i robocizną. Manifestantka, nie mając dotąd dostępu do sądów, zastrzegła swoje prawa jako dziedziczka i zadeklarowała gotowość dochodzenia ich prawnie.

Nr w rękopisie: 22 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 478v

1Manifestacya simul cum praesentatione

2Urodz. JmPana Konstantego Dzikowskiego [?]

3Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

4Miesiąca Maja Dziewiątego, dnia

5Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JegoKrolewskiey Mści

6Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkowskim

7Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodztwa y Vices Re-

8gentem Grodz. Zeńcu [?] Województwa Kijow. y Xięgami Niniey-

9szemi Grodz. Kijowskiemi. Comparens personaliter Urodz.

10JmPan Konstanty Dzikowski [?], Manifestował tu Urzędo-

11niniejszemu. Iż Roku Terazniejszego Tysiąc, Siedmset,

12Trzydziestego, Piątego, Dnia Piętnastego, Aprila pod:

13iezdek Sereni [?] Cisawey [?] Lisine na czole maiący uszko pi-

14we rzniente Szyie chomątem otarty niewiedzie zkąd

15[reklamant:] do

k. 478 [?]

1do Wsi Wili Manifestantis przybłąkał się do ktorego y dotych

2czas nikt się nieprzyznał zaczym Manifestans Caven:

3do integritati Sud ut Iuris et moris est do Grodu przy:

4prowadziwszy przedemną Urzędem niniejszym prezento:

5wał, deklaruiące onego kto by się miał przyznać kożdego

6czasu oddać y z Grodu retro wyrzeczywszy y Urząd Ni:

7nieyszy kwitowawszy hoc totum Actis connotari pro:

8sił co y otrzymał. Konstanty Didkowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

„simul cum praesentatione” – łącznie z okazaniem (prezentacją); „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „Vices Regens” – wicerejent; 15 IV 1735 – data zdarzenia (utrata/kradzież konia podjezdka maści cisawej z łysiną na czole); opis konia częściowo niepewny.

Manifestans caven[do] integritati suae ut iuris et moris est – manifestujący, zabezpieczając swą nienaruszalność, jak wymaga prawo i zwyczaj; hoc totum actis connotari – aby to wszystko zapisano do akt; mp – manu propria, własnoręcznie.

Strona zaczyna się bez tytułu – dalszy ciąg manifestacji (zapewne o przybłąkanym zwierzęciu) z poprzedniej strony.

Streszczenie

9maja 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem i wicesgerentem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Konstanty Dzikowski [?] (w podpisie Didkowski) zamanifestował, że 15 IV 1735 r. do jego wsi Wila [?] przybłąkał się niewiadomo skąd podjezdek maści cisawej [?] z łysiną na czole, naciętym [?] uchem i szyją otartą chomątem, do którego nikt się dotąd nie przyznał. Manifestant zaprezentował konia w grodzie, zadeklarował oddanie go każdemu, kto się do niego przyzna, po czym odebrał go z grodu i pokwitował urząd.

Nr w rękopisie: 23 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 478 [?]

1Manifestacya Urodz. JmPana

2Trzciaka de nulitate Zapisu

3pewnego.

4Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

5Miesiąca Maja Dwunastego Dnia

6Na Urzędzie Grodz. w Miescie JegoKrolewskiey Mi.

7Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim [?] Cie[?]

8kowskim [?] Namiesnikiem Natenczas Podwojewodz.

9Grodz. Tella Watkowa [?] Kijow. y Xięgami Niniey:

10szemi Grodz. Kijow. Comparens personaliter Urodz.

11JmPan Felicyan Trzciak, dowiedziawszy się o iako:

12wymś Zapisie iakoby od Brata Swego rodzonego

13WiełłJmPana Iozefa Trzciaka Łowczego Derbskiego [?]

14od kilku Lat z wyroku Beskiego [?] z Leska niewstaiącego [?]

15in rem Iymści Pani Iustynie z Koniarskich [?] Trzcia:

16kowy Bratowey Swoiey uczynionym Partu Wiełł.

17JmXiędza Bieniewskiego [?] Archimandryty Owru

18czkiego

k. 480v

1Owruckiego, ex nullo dato et accepto iako Siestrzeńicy

2Swoiey, nie w Dom Comparentis honesti niewno:

3szący prokurowanym a na dobrach między

4Nami Braćią niedzielonych Zapisanym, quam

5primum Acta Praesentia adire valuit tak zaraz suo

6Majoris et Minorum Fratrum Nomine de Nul:

7litate ut in nullo Fundamento Transactionis facta,

8chwiadczył [?] Manifestował się y Protestował Zosta:

9wiwszy salvam tey Manifestacyi Correctionem

10si opus fuerit prosząc hoc actis connotari co

11y otrzymał Filiyan Trzeciakowski [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

de nullitate – o nieważności; comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; in rem – na rzecz; Wiełł. – Wielmożny; Podwojewodz. – podwojewództwa. Nazwisko i godność namiestnika oraz zapis „Tella Watkowa” niepewne.

ex nullo dato et accepto – bez żadnego świadczenia wzajemnego; quam primum Acta Praesentia adire valuit – skoro tylko mógł przystąpić do niniejszych akt; suo Majoris et Minorum Fratrum Nomine de Nullitate – w imieniu swoim oraz brata starszego i młodszych o nieważność; ut in nullo Fundamento Transactionis facta – jako dokonanej bez żadnej podstawy transakcji; salvam … Correctionem si opus fuerit – zastrzegając poprawienie manifestacji, gdyby zaszła potrzeba; hoc actis connotari – zapisać to w aktach.

Streszczenie

12maja 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Cie[…]kowskim [?], Felicjan Trzciak zamanifestował się o nieważność zapisu, który miał wystawić jego rodzony brat Józef Trzciak, łowczy derbski [?], na rzecz Justyny z Koniarskich [?] Trzciakowej, bratowej manifestanta. Według manifestacji zapis został uzyskany staraniem ks. Bieniewskiego [?], archimandryty owruckiego, dla jego siostrzenicy, bez żadnego wzajemnego świadczenia, i dotyczy dóbr niedzielonych między braćmi. Manifestant w imieniu swoim oraz starszego i młodszych braci zaprotestował przeciw temu zapisowi jako pozbawionemu podstawy i zastrzegł prawo poprawienia manifestacji; fragment o okolicznościach wystawienia zapisu jest zniekształcony.

Nr w rękopisie: 24 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 480v

1Manifestacya simul cum Aresto Urodz.

2JmPana Mikołaja Karczowskiego [?]

3przeciwko Urodz. Jchmościow Panom

4Stankiewiczom

5Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

6[skreślone: Miesiąca] Miesiąca Maja Czternastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzk. w Mieście Jego Krolewskiey Mści

8Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim [?] Le-

9kowskim [?] Namiesnikiem Na teraz Podwoiewodz.

10Grodzk. Wdztwa Kijowsk. y Xięgami Nińieyszy-

11mi Grodzk. Kijowsk. Comparens pttr Urodz. JmPan

12Mikołay Karczowski [?] Administrator Dobr Wsi

13matyy [?] Chayczy [?] Dobr JWielm. JmPana Antoniego

14[reklamant:] na

k. 481

1na Rakowszczyznie Trypolskiey Podkomorzey Kijow:

2Wyszgrodz: Trechtemir: etc Staroscie Pułkownika

3Woysk Koronnych vindicando sui iniuriam et

4Summam oppressionem per infra scriptos illatam

5solenniter magnoq animi cum dolore naprzeciw:

6ko Urodz: JchmPanom Jakubowi Oycu Piotrowi

7y Petronelli z Korczewskich [?] Synowi y Synowicy

8teraznieyszey zas Komparenta Zięciowi y Corce

9Staszkiewiczom [?] skarzy Protestuie y Manifestuie się

10wten niżey opisany sposob y oto. Iż Jchm obwi:

11nieni dowiedziawszy się ostabości niegdy zeszły

12de hac luce Urodz: Jeymsci Paniey Teofili Jakubow:

13skiey Korczowskiey [?] Zony Moderni Manifestantis

14yziachawszy do Dworu Chaieckiego [?] niby ad condo:

15lendum terme naiechawszy smieli y wazyli się przy

16Smierci wyszrzeczoney Jeymsci wszystkie sprzęty do:

17mowe przez cały Wiek Matna [?] zbierane to iest Pie:

18niądze Kilimy Obrusy Płutna [?] Serpanki et alias res

19seorsivo Regestro ubi de Iure venerit specifican:

20das inuio modo pozabierac y na Wsie powyneść [?]

21apotym nocturno Tempore do tyze wsi Chayczy [?]

22Matey przyiechawszy wyszrzeczone rzeczy do Do:

23mu Swego zawiesc y zaprowadzic Tymsię nie

24[reklamant:] kontentuiąc

k. 481v

1niekontentuiąc ieszcze pzypra malis addendo et ac:

2cumulando iż wyz rzeczeni Szlm Klacz gniadą

3z Zrzebienciem pod nią będącym valoris Talerow

4Dziesięc Mnta w tamę naiechawszy na tęż Dobra

5Chayczę [?] wzieli y Zagrabili y Szwszystkiego Mnta

6wypuli [?] gdzie plus minus na Tysiąc Złłt cała:

7nefestanti [?] szkody per supra dicta uczynili.

8A zatym idem Mnis Suo et Nomine quius [?] supra

9ratione Commissorum omnium contra eundem

10praenominatum inculpatos queritur Manifesta:

11tus y zostawiwszy Sobie salvam meliorandi vel

12per citationes edendas si id Juris necessitas exi:

13gerit Corrigendi. Et incontinenti Stanowszy

14Oczewisto Wozny Generał Wdztwa Kijow. y In:

15nych opatrzny Makar Chrapanowicz [?] in vim

16Sui verae ac fidelis Relationis palam publice

17liberequ recognovit. Iż on Roku Teraznieyszego

18Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego Dnia

19Czternastego Maja na Effektuacyą y Prawną

20Rezwizyą [?] Urodz. JmPana Mikołaja Kar-

21czowskiego [?], maiąc przy sobie Stronę Szlachty Lu:

22dzi Wiary godnych Urodz. Ichmw Panow Sa:

23[reklamant:] muela

k. 482

1Samuela y Krzysztofa Kobylinskich co maioris ac evi:

2dentioris testimonij gratia sibi adhibitos był w Do:

3brach Hrezu [?] we Dworze Części Urodz. Ichmw Pa:

4now Staszkiewiczow gdzie będąc arestowawszy wyż

5rzeczonego Urodz. JmPana Staszkiewicza, u tegoż

6Jmci wyż rzeczone rzeczy y Klacz gniadą z Zrzebięciem

7etiam gniadą podnię [?] będące przez wyż specyfi:

8kowanych Ichmw Panow Staszkiewiczow zabrane

9w Tysiącu Trzechset Złł Pol. Arestował y do respon:

10su Prawnego przyspieszył. ktory Arest tenze

11JmPan Jan Staszkiewicz, benevole przyiąwszy,

12pomienione rzeczy y Klacz ad dijudicationem

13juridicam dotrzymac deklarował w czym on Woz:

14ny Szlachtę sobie przytomną oswiadczywszy się

15ztamtąd tu ad Acta przybywszy o tym tę Swoią

16prawdziwą Arestu Relacyą przedemną Urzędem

17uczynił y zeznał y prosił obay tak Comparens

18Swoiey Manifestacyi iako y Wozny Arestu Re:

19lacyi Actis praesentibus connotari co y otrzymał

20+ Mikołay Karczowski [?] Makar Chrapanowicz [?]

21Wozny scribendi ignarus

Objaśnienia i tłumaczenia

simul cum Aresto – wraz z aresztem (zajęciem); Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; pttr = personaliter.

vindicando sui iniuriam et summam oppressionem per infra scriptos illatam solenniter magnoque animi cum dolore – dochodząc swej krzywdy i najwyższego ucisku wyrządzonego przez niżej wymienionych, uroczyście i z wielkim bólem serca.

de hac luce – z tego świata; moderni Manifestantis – obecnego manifestanta; ad condolendum – dla złożenia kondolencji; nocturno tempore – w porze nocnej; et alias res seorsivo Regestro ubi de Iure venerit specificandas – i inne rzeczy do wyszczególnienia w osobnym rejestrze, gdzie prawnie przypadnie; inuio modo – drogą bezprawną.

Jchm – Ichmościowie; Urodz: – Urodzonym; Wyszgrodz: Trechtemir: – wyszogrodzkiemu, trechtymirowskiemu (starosta).

Fragment łaciński: „malis addendo et accumulando” – dodając i przymnażając złe [uczynki]; „valoris” – wartości; „idem Manifestans Suo et Nomine cuius supra ratione Commissorum omnium contra eundem praenominatum inculpatos queritur Manifestatus” – tenże manifestant w swoim i wyżej wymienionym imieniu z racji wszystkich popełnionych [czynów] przeciwko temuż wymienionemu obwinionych skarży się, zamanifestowawszy; „salvam meliorandi vel per citationes edendas si id Juris necessitas exigerit corrigendi [facultatem]” – zachowując sobie możność poprawienia lub skorygowania przez pozwy, jeśli tego wymagać będzie potrzeba prawna; „Et incontinenti” – i niezwłocznie; „in vim Suae verae ac fidelis Relationis palam publice libereque recognovit” – w moc swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał. Mnta = Monety; Szlm = Szlachetni; Wdztwa Kijow. = Województwa Kijowskiego. Dzień 14 V 1735.

co maioris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos – wziętych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; ad dijudicationem iuridicam – do rozstrzygnięcia sądowego; benevole – dobrowolnie; Comparens – stawający; Actis praesentibus connotari – zapisać do niniejszych akt; scribendi ignarus – nieumiejący pisać (podpisany krzyżykiem).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14maja 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lekowskim [?], Mikołaj Karczowski [?], administrator dóbr wsi Chajcze [?] należących do Antoniego na Rakowszczyźnie Trypolskiego, podkomorzego kijowskiego, starosty wyszogrodzkiego i trechtymirowskiego, pułkownika wojsk koronnych, wniósł manifestację przeciw Jakubowi (ojcu) oraz Piotrowi i Petroneli z Korczewskich [?] Staszkiewiczom [?] (w tytule Stankiewiczom), swemu zięciowi i córce. Zarzucił, że gdy umierała jego żona Teofila Jakubowska Korczowska [?], obwinieni pod pozorem kondolencji przyjechali do dworu w Chajczach [?] i zabrali jej ruchomości (pieniądze, kilimy, obrusy, płótna, serpanki i inne), a później nocą także klacz ze źrebięciem wartości 10 talarów, wyrządzając szkody na ok. 1000 zł. Do manifestacji dołączono relację woźnego generała Makara Chrapanowicza [?], który 14 V 1735 r. w obecności Samuela i Krzysztofa Kobylińskich zaaresztował w dworze Staszkiewiczów w dobrach Hrezu [?] te rzeczy i klacz ze źrebięciem pod zakładem 1300 zł pol., a Jan Staszkiewicz dobrowolnie przyjął areszt.

Nr w rękopisie: 25 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 482

1Manifestacya Urod. Wiell. Jm. Pana

2Sczeniowskiego [?] Podczaszego Trebowel. [?]

3Sędziego Grodz. Zytt. przeciwko Urodz. Ichm.

4Panom Moczulskim y Innym

5[reklamant:] Roku

k. 482v

1#

2Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego

3Miesiąca Maia Dwudziestego Czwartego Dnia

4Na Urzędzie Grodzk. w Mieście JKMci Krolewskim Mi-

5Owruczu Przedemną Alexandrem Baranowskim

6Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodz. Grodz.

7Settu Wdztwa Kijowsk. y Xięgami Niniyszemi Grodz.

8Kijowskiemi Comparens perlter Urodz. JmPan Aksan [?]

9Białoszycki [?] quam primum Acta adire mogł tak ze

10swe servando omnimode integritati honoris atque

11Fortunae Principalis Sui Illustris ac Magnifici

12Domini Michaelis in Magno Szczeniow Szcze-

13niowski Pocillatoris Trębowl. Judicio Castrensi Zytomir.

14atque Judicio J. Deputati Tribunalis Regni ne ali-

15quod exinde afferet detrimentum Mareyst. Manifes-

16towatey ypprotestował naprzeciwko Urodz. Ichm.

17Panom Barylemu Stanisławowi Michałowi Janowi y

18Innym quorum ois Nominum Korkuszkom Stefanowi

19Skarbnikowi Czernichowskiemu y Janowi Moczulskim [?]

20Bracią między sobą rodzonym niżey wyrazonych wiolencyi

21y oppressyi motoribus atque Principalibus wten niżey opi-

22sany sposob y oto: Iż Ichm. obwinieni violando Legis

23Publicas nieuważaiąc in Securitatem Judicium et De-

24putatow

k. 483

1Deputatorum in Tribunal Regni Electorum inibidem

2sancitam et descriptam posposita[ß] Legum authoritate Il-

3lustrem Principalem Magnifici Comparentis comprehensa

4atq[ß] illicita intemperataq[ß] Invidia inizi[?] zelo audaci in ex-

5primendum facinus Attigerunt manu smieli y wazyli się

6napadszy na Dobra Illustris Principalis Wies Puosz-

7czanica [?] Haereditaria pełnic y czynic ex vi Legis zaka-

8zane kozdemu rabunki, Aze Jchmc Obwinieni nierespek-

9tuiące uti in securitatem Iudicio et Deputati tez Dobra

10ad ultimam Perniciem przyprowadzaią gdy gwałtow-

11nie zebranym tumultem wszystkie ktore się tylko

12mogą in specie wynaleść do Browaru należące po-

13sudki porozbijali a resztę do Domow swoich pora-

14bierali et residuum in quam usum converterunt at-

15tamen his non Contenti satisfactione in praestanda In-

16juria napadszy na karczmę Trunki ktore się mogły

17znaydować uti violendo certando tractu bez Pienię-

18dzy kazali sobie dawać apotym Okna powycinaw-

19szy y powystrzyławszy Arędarza pomienionych

20Dobr z karczmy wywlekszy in contemptum Illustris

21Principali kiymi zbili ztłukli y skaliczyli y azeby

22wakowała w Intracie Aręda precz wypędzili odgra-

23zaiące się in Illustrem Principalem Magnifici Com-

24parentis diffidando in Vitam et honorem voce atq[ß]

25[reklamant:] pro

k. 483v

1prosecutione non Homine digna eo Inquisitione de-

2ducetur y Inne wielenie [?] itidem Inquisitione

3deducenda poczynili. Azatym Modernus Compa-

4rens de illata[?] Principali Suo injuria Iteratis

5manifestowawszy się vicibus Salva manente

6melioratione si necessitas Iuris exigerit hanc

7Actis Connotari prosit co y otrzymał. X. Stefan

8Białoszycki [?] pisarz neiumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Podczaszy trembowelski – urząd ziemski; Zytt. – żytomierski.

Akt bez tytułu na tej stronie – tytuł i numer marginalny przypuszczalnie na poprzedniej stronie; manifestacja z 24 V 1735, Owrucz.

Łac.: „Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „quam primum Acta adire mógł” – skoro tylko mógł przystąpić do akt; „servando omnimode integritati honoris atque fortunae principalis sui Illustris ac Magnifici Domini Michaelis in Magno Szczeniow Szczeniowski Pocillatoris Trębowlensis” – zachowując w pełni nienaruszalność czci i majątku swego mocodawcy, Jaśnie Wielmożnego Pana Michała na Wielkim Szczeniowie Szczeniowskiego, podczaszego trembowelskiego; „Judicio Castrensi Zytomiriensi atque Judicio Deputati Tribunalis Regni” – przed sądem grodzkim żytomierskim i sądem deputackim Trybunału Koronnego; „ne aliquod exinde afferet detrimentum” – by stąd nie poniósł żadnej szkody; „quorum omnium nominum” – których wszystkich imion; „motoribus atque principalibus” – sprawcom i głównym winowajcom; „violando Legis Publicas” – gwałcąc prawa publiczne; „in securitatem Judicium et Deputatorum” – (wbrew) bezpieczeństwu sądów i deputatów.

Podwoiewodz. Grodz. Settu – podwojewodzińskim grodzkim (sądu grodzkiego), Wdztwa Kijowsk. – województwa kijowskiego.

Fragment manifestacji (skargi) przed sądem; łac.: „deputatów obranych do Trybunału Koronnego … tamże ustanowioną i opisaną, odrzuciwszy powagę praw, jaśnie oświeconego pryncypała wielmożnego komparenta … z niedozwoloną i niepohamowaną zawiścią … do popełnienia występku przystąpili”; „ex vi Legis” – mocą prawa; „uti in securitatem Iudicio” – jako w bezpieczeństwie sądu; „ad ultimam Perniciem” – do ostatecznej zguby; „in specie” – w szczególności; „et residuum in quam usum converterunt” – a resztę na jakiś użytek obrócili; „attamen his non contenti satisfactione” – jednak tym nie zadowoleni; „violendo certando tractu” – gwałtem; „in contemptum” – na wzgardę; „diffidando in Vitam et honorem voce atque [pro…]” – odgrażając się na życie i cześć słowem i [czynem]; „posudki” – naczynia; „Arędarz” – arendarz, dzierżawca karczmy; znak ß oddaje skrót -que.

prosecutione non Homine digna… – (sprawę), niegodną człowieka, wykaże się inkwizycją; itidem Inquisitione deducenda – co również należy wykazać inkwizycją (śledztwem); Modernus Comparens de illata Principali Suo injuria – niniejszy stawający, z powodu krzywdy wyrządzonej jego mocodawcy; Iteratis vicibus – wielokrotnie; Salva manente melioratione si necessitas Iuris exigerit – z zastrzeżeniem prawa do poprawienia (manifestacji), gdyby wymagała tego potrzeba prawna; hanc Actis Connotari – (prosi), aby tę manifestację wpisano do akt.

Podpis „X.” przy nazwisku pisarza – najpewniej znak krzyża (podpis osoby niepiśmiennej, „pisać nieumiejący”), nie skrót „Ksiądz”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24maja 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Baranowskim, Aksan [?] Białoszycki [?] w imieniu Michała na Wielkim Szczeniowie Szczeniowskiego, podczaszego trembowelskiego, sędziego grodzkiego żytomierskiego i deputata Trybunału Koronnego, wniósł manifestację przeciw Barylemu, Stanisławowi, Michałowi i Janowi Korkuszkom [?] oraz rodzonym braciom Stefanowi, skarbnikowi czernihowskiemu, i Janowi Moczulskim [?] jako sprawcom gwałtów. Zarzucił im, że wbrew prawom chroniącym bezpieczeństwo deputatów trybunalskich zgromadzonym tumultem napadli na dziedziczną wieś pryncypała Puoszczanica [?], rozbili naczynia browarne i zabrali resztę do swoich domów, w karczmie kazali sobie wydawać trunki bez zapłaty, powybijali okna, a arendarza wywlekli, pobili i wypędzili, odgrażając się pryncypałowi na życie i cześć. Manifestant zastrzegł prawo poprawienia manifestacji i jako niepiśmienny podpisał się krzyżykiem (jako Stefan Białoszycki [?]).

Nr w rękopisie: 26 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 483v

1Manifestacya Ich Mciow Wiell. Ichmciow PP.

2[skreślone: Woynow] Iasienickich Sędzicow

3Ziemskich Rzeczyckich Matt.

4przeciwko Wiell. Ichm. Panom Szuy-

5skim Starostom Zahalskim [?]

6Matt. y Innym.

7Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego.

8Miesiąca Junij, Czwartego Dnia.

9Na Urzędzie Grodz. w Miescie Jego Krolewskiey Mści

10Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim

11Lewkowskim Namiesnikiem Natenczas Podwoie-

12wodz. Grodz. Zettu Wdztwa Kijow. y Xięgami

13Niniejszemi Grodz. Kijow. Comparens persona-

14liter

k. 484

1personaliter Wiell Jm Pan Jan Jozef Wierzyski [?] Komornik

2Graniczny Kijow., postrzegaiące całosci Substancyi Wiell

3Ichmsciow Panow Konstantego y Bogumiły z Trypolskich

4primi voti Janowey Czechowskiey Podstoliney Starodu-

5bowskiey, Secundi ad presens Woyniney Woynow Ja-

6sienickich Sędziow Ziemskich Rzeczyckich Małł, azeby

7dalszego niecierpieli uszczerbku na przeciwko Wiell Ichmsc

8Panom Alexandrowi Apollonowi Starosci [?] Zahal-

9skiemu Stryiowi y Opiekunowi, y Ignacemu Sy-

10nowcowi Szczyptim [?] niegdy Zeszłego Swiętey Pamię-

11ci Wiell Jm Pana Mikołaja Szczypskiego [?] Starosty

12Jatowskiego [?], Stryiowi y Bratu rodzonemu, y Innym

13post Fata Ejusdem si qui spectare videntur po-

14zostałym Sukcessorom swiadczy y Manifestuie się

15in Adherendo anteriori Manifestationi Suo Nomine

16facta w ten nizey opisany sposob, y oto: Ich

17Ichmsc. obżałowani przeciwko Prawa quod neminem

18in juriare imo quod cujus est restituere jubet, y

19Zapisowi od Wiell niegdy Jm Pana Mikołaja Szczyp-

20skiego Starosty Jatowskiego, Wiell Ichm Panom swię-

21tey pamięci Janowi Olszy Czechowskiemu Podstole-

22mu Starodubowskiemu, y Bogumile z Trypolskich

23primo voto Czechowskiey ad presens Konstantowey

24Woyniney Sędziowey Rzeczyckiey danemu de

25[reklamant:] Actu

k. 484v

1Actu Ejus w pierwszym Manifeście wyrażonemu na Sum-

2mę pewną ibidem Specyfikowaną, et in Termino w tymże

3Zapisie Ex[p]resso zapłacić maiący, a w niezapłaceniu Dobra

4Wieś Posielicze [?] bez wszelkiey trudnosci z pozwolenia Gro-

5dzkiego wolnego wiardu [?] kożdego czasu puscić Ichm. Obżało-

6wani nietylko Summy w Zapisie specifice wyrażo-

7ney ad hucusq. nieoddaią ale też y Dobr przy usta-

8wicznych Requizycyiach puscić niechcą. A zatym

9Manifestans ratione Contraventiones pomienio-

10nemu Zapisowi Nomine quorum Supra iterum

11iterumq. Manifestuie się y Protestuie się offerendo

12Wiell. Ichmw Panow Woynow Sędziców Rzeczonych [?]

13Matt [?] pro hoc cum dolo Magnificis inculpatos czasu

14Prawa jure acturos, ad Ipsius vero in iuriam

15Suam według Prawa y Zapisu vindicatores velle

16Salva manente melioratione auctione vel Correc-

17tione hanc Actis Connotari prosit co y otrzymał

18Jan Iozef Wierzynski [?] Komornik Grodzki Kijowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Wiell. – Wielmożnych; Ichmciow PP. – Ichmościów Panów; Matt. – małżonków (Matrimonio iunctorum); Sędziców Ziemskich Rzeczyckich – sędziców ziemskich rzeczyckich (pow. rzeczycki, woj. mińskie); Zettu – zamku (Castri); Wdztwa – Województwa; Comparens personaliter – stawając osobiście. Rok 1735 przyjęto wg odczytu „Piątego”.

personaliter – osobiście; Komornik Graniczny Kijow. – komornik graniczny kijowski; Małł – małżonków; Wiell Ichmsc – wielmożni ichmościowie; primi voti / secundi ad presens – z pierwszego małżeństwa / z drugiego, obecnie; post Fata Ejusdem si qui spectare videntur – po jego śmierci, jeśli jacyś zdają się mieć do tego prawo; in Adherendo anteriori Manifestationi Suo Nomine facta – przystępując do wcześniejszej manifestacji uczynionej w jego imieniu; quod neminem injuriare imo quod cujus est restituere jubet – które nakazuje nikogo nie krzywdzić, a raczej oddać to, co czyje jest; de Actu – z aktu (dalszy ciąg na następnej stronie).

Fragmenty łacińskie: „ibidem specyfikowaną” – tamże wyszczególnioną; „in termino” – w terminie; „ratione contraventionis” – z powodu naruszenia; „nomine quorum supra iterum iterumque” – w imieniu wyżej wymienionych raz po raz; „offerendo … iure acturos” – oświadczając, że będzie z nimi czasu prawa prawnie postępował; „ad ipsius vero iniuriam suam … vindicatores velle” – krzywdy swej chce dochodzić; „salva manente melioratione, auctione vel correctione hanc actis connotari petiit” – z zastrzeżeniem prawa poprawy, rozszerzenia lub korekty prosił o wpisanie do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

4czerwca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Jan Józef Wierzyński [?], komornik graniczny kijowski, w imieniu Konstantego i Bogumiły z Trypolskich (primo voto Czechowskiej) Woynów Jasienickich, sędziów ziemskich rzeczyckich, wniósł manifestację, przystępując do wcześniejszej, przeciw Aleksandrowi Apollonowi, staroście zahalskiemu [?], i Ignacemu Szczypskim [?], stryjowi i bratu rodzonemu oraz pozostałym sukcesorom zmarłego Mikołaja Szczypskiego [?], starosty jatowskiego [?]. Mikołaj Szczypski wystawił zapis na pewną sumę na rzecz zmarłego Jana Olszy Czechowskiego, podstolego starodubowskiego, i Bogumiły z Trypolskich, zobowiązując się zapłacić ją w terminie, a w razie niezapłacenia puścić im wieś Posielicze [?]. Obżałowani ani sumy nie oddają, ani mimo ciągłych żądań nie chcą puścić dóbr, przeciw czemu manifestant protestuje, zapowiadając dochodzenie sprawy na drodze prawnej.

Nr w rękopisie: 27 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 484v

1Protestacya Urodz. JmPana Jana

2Moszkowskiego pko Urodz. Ichm

3Panom Janowi Piotrowi y Bazy-

4lemu Duchnowskim Braci mię-

5dzy sobą rodzonych

6[reklamant:] Roku

k. 485

1Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

2Miesiąca Iunij Szostego Dnia

3Na Urzędzie Grodz. w Miescie JeoKrolewskiey Mci Owru-

4czu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkowskim [?]

5Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa Grodzk. Kijo. Wo-

6iewodztwa Kijows. y Xięgami Nineyszemi Grodzkiemi Kijows.

7Comparens per[s]on[a]l[ite]r Urodzony JmPan Jan Lewanczuk [?] Morkow-

8ski [?], quam primum do Akt nineyszych przybyć mogł

9tak zaraz przychilaiąc się do dawnieyszych Manifestacy

10y Protestacyi Swoich rożnych Lat y Miesięcy przeciwko niżey

11wyrażonym Ichm Obwinionym poczynionych, solennie

12a prawie płaczliwie naprzeciwko Urodzonym Ichm Panom Janowi

13Piotrowi y Bazylemu Polidaykom [?] Duchnowskim Braci Mię-

14dzy Sobą rodzonym, przed Urzędem nineyszym skarżył się, zawi-

15czył y Protestował się w ten niżey opisany sposob y oto. Iż

16Ichm Obżałowani niekontentuiąc się dawnieyszemi krzyw-

17dami, oppressyiami, y violencyiami teraznieyszemu Pro-

18testantowi tyle razy czynionemi, osobliwie iednak gwał-

19townym odbieraniem Gruntow y pol tak oranych iako

20y nieoranych, nachodzeniem pokilkarazy na Domy mieszkanie [?]

21kanie biciem, kaleczeniem rożnych odpowiedzi nie iuż na

22Zdrowie ktore znacznie mieli ale na życie czynieniem etc.

23iako o tym dawnieysze tegoż zawarta manifestacyie y Pro-

24testacyie) teraz noviter Anno p[rae]senti intra Dies Maij

25Ichm Obwinieni iednostaynym umysłem na zgubę y

26ruinę Comparentis godzące, a dobrę nadzieię maiące zia-

27[reklamant:] ko

k. 485v

1iako hercules w siłach niezwyciężony contra duos, tak teraz-

2nieyszy Protestans unus contra tres oprzeć się y ces-

3tetu [?] od swoiey własności dać niemoże, czyli bardziey

4peiora malis przyczyniaiąc, z ostatniego kawałka

5Fortuny bez zadnego Prawa y pomiarkowania ale

6tylko vi et potentia wycisnąć usiłuiąc, na pole Quae-

7rulantis własne iuż poorane tumultem naiechawszy

8zasiali, y ieszcze odpowiedzi na Zdrowie y życie Pro-

9testantis czynili, iako y na roznych mieyscach czy-

10nic nieprzestaią y ustawicznie przechwalaią się tak dalece

11że Jmć Protestans doznawszy rzetelności Ichmów

12Obwinionych iuż nieraz na sobie iż verba verbe-

13ribus komprobować zwykli, z zostawszy z swoiey

14Dziedziczney Fortunki przez Ichmów wyciśnionym

15nawet na cudzych polach gdzie sobie z dziesięciny wy-

16prosić może securus być niemoże Uitd. co wszytko Ichmw

17Obwinionym czasu Prawa Inkwizycyą dowiedzio-

18no będzie. Zaczym tedy idem Comparens ratione praemis-

19sorum omnium iterum iterumque swiadczy y protestu-

20ie się salvaque eius [?] protestationi. Sud si opus fu-

21erit zostawuiąc meliorationem eam Actis connotari

22prosit co y otrzymał X. Jan Moszkowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

„pko” – przeciwko; „Urodz.” – Urodzonego (Urodzonym).

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; quam primum – jak najszybciej; noviter Anno praesenti intra Dies Maij – świeżo w roku bieżącym w dniach maja; Comparentis – stawającego.

Data czynności: 6 VI 1735, Owrucz. Tytuł i numer aktu prawdopodobnie na poprzedniej stronie.

contra duos – przeciw dwóm; unus contra tres – jeden przeciw trzem; peiora malis – gorsze nad złe; vi et potentia – gwałtem i przemocą; Quaerulantis – żałującego (skarżącego); verba verberibus komprobować – słowa razami potwierdzać; securus – bezpieczny; idem Comparens ratione praemissorum omnium iterum iterumque – tenże stawający z powodu wszystkiego powyższego raz po raz; meliorationem eam Actis connotari prosit – prosił, by poprawę tę wpisano do akt; X. = ksiądz; Uitd. = i tak dalej.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6czerwca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Jan Lewanczuk Morkowski [?] (w tytule i podpisie Jan Moszkowski), przystępując do swoich wcześniejszych manifestacji, wniósł protestację przeciw rodzonym braciom Janowi, Piotrowi i Bazylemu Polidaykom [?] Duchnowskim. Zarzucił im, że po wcześniejszych krzywdach (odbieranie gruntów i pól, najścia na dom, pobicia, groźby) w maju 1735 r. tumultem najechali jego już zaorane pole i je zasiali, a także nadal grożą mu na zdrowiu i życiu, tak że wyzuty z dziedzicznej fortunki nie czuje się bezpieczny nawet na cudzych polach. Protestujący zapowiedział udowodnienie tego inkwizycją i zastrzegł prawo poprawienia protestacji.

Nr w rękopisie: 28 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 485v

1Manifestacya Urodz. Jmci Pana Jana

2Wołkowskiego swym y Matzonkiewicy [?]

3Imieniem przeciwko Wiel. Jm. Panu Miedz-

4wieckiemu [?] Podst. Mozdzyrs. [?] y Innym

5[reklamant:] Roku

k. 486

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego.

2Miesiąca Junij Dziesiątego Dnia

3Na Urzędzie Grodzk. w Miescie JeyKrolewskiey Mści Ow:

4ruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkowskim [?]

5Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodz. Grodz. Letta [?]

6Wdztwa Kijowsk. y Xięgami Nineyszemi Grodzki-

7iowskiemi. Comparens personaliter Urodz. JmPan Jan Wol-

8kowski Syn y Urodz. JeyMsći Pani Maryanny Wolkow-

9skiego Wolkowskiey Matki Swey Imieniem, iak prędko

10do Akt nineyszych przybyć mogł tak zaraz wiadyku [?]

11iąc znaczney krzywdy y oppressyi swoiey Solenniter

12przeciwko Wiell. JmPanu Franciszkowi Balowi [?] Miedzwieckiemu [?]

13Podstolli Mozdyrskiemu [?] iako Panu y Innym Sługom

14JmSći obwinionego y Poddanym do Osob kilkunastu

15adinfra scriptam Invasionem przysposobionym po Im:

16ionach y przezwiskach Samemuż JmSći lepiey wiado:

17mym y znaiomym swiadczył Manifestował y Pro:

18testował się wten niżey opisany sposob y oto. Jz

19Jm Obwiniony nieuważaiąc na Prawo o takowych wio:

20latorach Surowie opisane niedosc natym maiąc zde:

21wonieyszym czasem to iest na Wiosnę Roku teraznieyszego

22gdy Moskal iadąc z Michaylowki [?] przez Paryny [?] ka-

23zał się Manifestantowi do Sikorowci [?] odwiesc tam-

24tegoż Moskala upoiwszy y namowiwszy aby daley

25wiozł protestans dekuruiącego [?] Manifestanta z Okazyi y

26[reklamant:] Informacyi

k. 486v

1Informacyi obżałowanego tenże Moskal bił y kaleczył tylko

2na smierć nieubił ale iescze sam obżałowany absoluto pos-

3tępowię przysteraznieyszym czasu anno Roku tegoż die

4Septima Junij naiechawszy na Wieś Paszyny [?] zwysz

5przysposobionemi Czeladzią y Chłopami Swemi circiter

6Dwunastu Koni z Strzelbą Spistoletami y zroznym

7oręzem do Boiu należącym bez zadney Sobie dania oka-

8zyi szczegulnie ze Comparens denegował zakapłanem

9zbiegłey Białogłowie nasamprzod Manifestanta

10wywoławszy z Izby iako tentatur [?] od niego zwinni-

11kiem Imsciwym dać szlubu hoc motivo do sieni bez-

12tać łaiać y konfundować poczoł Apotym a verbis ad

13verbera udawszy się wyspą [?] uderzywszy Pięścią y za-

14łeb porwawszy na podworze wywlekszy zbił kale-

15czył po Ziemi włoczył wołaiąc na Sługi y Poddanych

16bijcie y zabiycie Kijami takiego owakiego Syna honor

17y Imie Szlacheckie dyffamował przeco znaczną uymę

18Zrowia ponosi gdy na takową oppressyą Samaprzy-

19mo[?] Manifestantka usłyszawszy gwałt y tumult

20wybiegła na podworze w obronie Manifestanta iako

21Męża Swego poczęła tedy Jm Pan Niedzwiecki bez

22wszelkiego respektu na Płeć Białogłowską słowa-

23mi nieutsciwemi Stanowi Nobilitari Szlachetnemu

24szkodzącemi dyshonorował nahaiami, wołaiąc na

25Swoich pomocników aby trzymali bić usiłował

26ktorzy parendo rozkazowi obżałowanego kańczu-

27[reklamant:] kami

k. 487

1kanczukami Pięsciami Nogami pomienioną Manife-

2stantkę bili y kaleczyli razow sinich niemało nazadawa-

3li y okrwawili iakoz Lodwika [?] wkrwi wszystka zbro-

4czona y sam Manifestantow zbiwszy y zkrwawiwszy

5az do ukontentowania Swego zaledwie odiechali tak

6dalece ze Zona Comparentis od cięzkiego zbicia y ka-

7leczenia Smiertelnie choruie tu do Grodu Stanąc nie-

8mogła y Bog wi izeli się niepozegna z tym Swia-

9tem, iescze co większa dalsze odpowiedzi y przech-

10walki tak na zdrowie y Zycie iako tez na zruyno-

11wanie Fortuny deklaruie na własnym Grunciu Pa-

12szynskim [?] zboza tratowac y Sianozęci na swoy pozy-

13tek pokosic odgrazał iakoz tez w Grunciu Paszynskim [?]

14drzewa Bartne gwałtownym Sposobem Sobie poprzy-

15właszczał y rozne ktore czasu Prawa Inkwizycyą

16dowiedzone będą poczynił wiolencyę. Zatym o to wszy-

17tko tenze Protestans Swym y Zony Swey Imieniem

18iterum iterumque Manifestatur et protestatur prosząc

19tey Manifestacyi o przyięcie do xięg co y otrzy-

20mał etc.

Objaśnienia i tłumaczenia

Podst. Mozdzyrs. – prawdopodobnie podstarości mozyrski (Mozyrz); Wiel. Jm. – Wielmożnemu Jegomości.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; solenniter – uroczyście; adinfra scriptam invasionem – do niżej opisanego najazdu; violatorach – gwałcicielach prawa. Tytuł i numer wpisu (manifestacja Wołkowskich przeciw Balowi Miedzwieckiemu) zapewne na poprzedniej stronie. Urząd grodzki owrucki.

absoluto – „bezwzględnie, całkowicie”; anno die Septima Junij – roku tego dnia 7 czerwca; circiter – około; Comparens – stawający (manifestant); hoc motivo – z tego powodu; a verbis ad verbera – od słów do razów; Stanowi Nobilitari – stanowi szlacheckiemu; parendo rozkazowi – posłuszni rozkazowi.

iterum iterumque Manifestatur et protestatur – raz po raz manifestuje się i protestuje; Comparentis – stawającego (manifestanta).

Imię „Lodwika” i nazwa „Paszynski” niepewne.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

10czerwca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Jan Wołkowski w imieniu swoim i Marianny Wołkowskiej (we wstępie nazwanej matką, dalej żoną manifestanta) wniósł manifestację przeciw Franciszkowi Balowi [?] Miedzwieckiemu (Niedźwieckiemu), podstolemu mozyrskiemu [?], jego sługom i poddanym. Zarzucił, że wiosną 1735 r. obwiniony upoił i namówił Moskala, którego manifestant wiózł z Michajłówki [?] do Sikorowiec [?], by go pobił, a 7 VI 1735 r. z około dwunastoma uzbrojonymi konnymi najechał wieś Paszyny [?], gdzie z powodu sporu o ślub zbiegłej kobiety pobił manifestanta i włóczył go po ziemi, a jego żonę z pomocnikami pobił kańczugami tak, że śmiertelnie choruje i nie mogła stawić się w grodzie. Obwiniony odgraża się dalej, zapowiada stratowanie zbóż i skoszenie sianożęci na gruncie paszyńskim [?] i przywłaszczył sobie tam drzewa bartne; tekst kończy się bez podpisu.

Nr w rękopisie: 29 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 487

1Manifestacya Simul cum praesenta-

2tione Macy Urodz. JmPana

3Krzyżanowskiego Gubernatora

4Wiązowskiego,

5Roku Tysiąc. Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Junij Iedynastego Dnia.

7Na

k. 487v

1Na Urzędzie Grodz. w Miescie JeoK. Krolewskiey

2Mości Owruczu Przedemną Wawrzyńcem

3Walewskim Cieskowskim [?] Namiesnikiem Na

4teneczas Podwoiewodz. Grodz. Owr. Wdztwa Kijowsk.

5y Xięgami Ninieyszemi Grodzk. stającz Comparens

6persone Urodz. JmPan Alexander Krzyżanowski Gu-

7bernator Miasteczka Wiazki [?] Dobr Wiell. JmPana

8Nikodema na Szumsku Woronicza Chorążego Owru-

9ckiego Starosty Ostrz. [?] Podwoiewodzego Grodz. Owr.

10Wdztwa zrzodzia [?] Manifestatione Maiąc Klacz z

11Wozem drabiniastym prostym zżiżdzonemi [?] y

12chomątem ladaiakim y roboczego Leska [?] Kracz-

13ka we Wsi Chwosni [?] mieszkaiącego za zastępowanie

14na dobrowolnym Goscińcu Poddanego Wiazowskiego [?]

15na Imię Prokopa Szewca y onego hultayskim y

16Haydamackim Sposobem niewinnie turbowani

17szarpani Tażni [?] bici Dzięciu [?] pul Beczki rozłocze-

18nie y roznych krzywd y oppressyi czynieni wszytey

19wczym zadney niebyło za Rewizyą Sprawiedliwos-

20ci na Urzędzie niniejszym przezłożono [?] y oblaty oney

21prosił, Ktory Ja Urząd annuendo Affectationi JmP.

22Comparentis Woznego Generała Szlachetnego Antoni-

23ego Bileckiego ad Lezandum [?] przydałem ktory woź-

24ny in Praesentia Szlachty Urodzonych Ichmów Pa-

25now Alexandra Baranowskiego Antoniego Koz-

26łowskiego

k. 488

1Kortowskich [?], pomienioną Klaczkę z Wozem y Chomątem we

2Wsch Poll zł Dwanascie otaxował tęż klaczkę z Cho:

3mątem y wozem in Sequestro Officij zostawiwszy

4prosił hoc totum Actis Connotari co y otrzymał

5Alexander Krzyżanowski mp Antoni Bielecki

6Woźny pisać nieumiejący. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Simul cum praesentatione – wraz z okazaniem (ran, obrażeń); Urodz. JmPan – Urodzony Jego Mości Pan; gubernator – zarządca dóbr.

Fragment aktu (manifestacji z relacją woźnego) rozpoczętego na poprzedniej stronie; numer „4” u góry strony. „comparens personaliter” – stawający osobiście; „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania; „in praesentia” – w obecności. Liczne odczytania niepewne.

„in Sequestro Officij” – w zajęciu (depozycie) urzędu; „hoc totum Actis Connotari” – aby to wszystko zapisano do akt; „mp” – manu propria, ręką własną; „Poll zł” – złotych polskich.

Streszczenie

11czerwca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Cieskowskim [?], Aleksander Krzyżanowski, gubernator miasteczka Wiazki [?] w dobrach Nikodema na Szumsku Woronicza, chorążego owruckiego, zaprezentował klacz z prostym wozem drabiniastym i chomątem, należącą do roboczego Leska [?] Kraczka ze wsi Chwośnia [?]. Klacz zajęto za to, że Kraczek na gościńcu zastąpił drogę poddanemu wiązowskiemu Prokopowi Szewcowi, po hultajsku i hajdamacku go szarpał i bił, rozlał mu pół beczki [?] i wyrządził inne krzywdy. Woźny generał Antoni Bilecki (Bielecki) w obecności m.in. Aleksandra Baranowskiego i Antoniego Kozłowskiego oszacował klacz z wozem i chomątem na 12 zł pol., po czym pozostawiono je w sekwestrze urzędu; tekst miejscami niepewnie odczytany.

Nr w rękopisie: 30 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 488

1Protestacya Wiell JmPana Miedzwieckiego

2Podstolego Mozdyrskiego przeciwko JmPanu

3Janowi y Maryannie Wołkowskim Małł.

4Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego

5Miesiąca Junij Trzynastego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKo Krolewskiey Mości

7Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Wałewskim [?] Lackow:

8skim Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodztwa

9Grodzk. Wielkie Woiewodztwa Kijow. y Xięgami Nunieyc:

10szemi Grodzk. Kijowskiemi. Comparens personaliter Wiell

11JmPan Franciszek Bal [?] Miedzwiecki Podstoli Moz:

12dyrski, quam primum de certa protestatione Laesiva

13crudo Calamo circumscriptiva intelli facta rescivit

14tak zaraz obviando Integritati honoris Sui intaminati

15ac cuius vis indemnitati Fortunae na przeciwko Szlachet:

16nym Ichm Panom Janowi y Maryannie Wołkowskim

17Małł skarzył Protestował y Remanifestował się in

18modum Sequentem. Iz JmPan Wołkowski, naprzod

19bez żadney przyczyny ani namnieyszey dania

20Sobie okazyi czasy niedawnieme w Parzynach [?]

21[reklamant:] przed

k. 488v

1przed Cerkwią przy wielu Ludzmi variæ Conditionis

2et Status natenczas przytomnemi głosem wiel:

3kim wywoływał ex Solo odio malevolentia Su-

4pina verbis Scommaticis honor Protestanta

5niwczym niewinneg[o] publice brał za oczne kryf[?]:

6rował reprobował łaiał contra decentiam et super

7naturam Status Nobilitaris y lubo modernus

8Protestans powziół uwiadomienie pewne y odgłos

9otak nieznosney konfuzyi Swoiey, bynamniey nie

10poszukiwaiąc pomsty owszem cierpliwie znosił.

11Jmć Pan Wołkowski z Żoną Swoią wprzedsięwzię:

12tym trwaiąc umyśle pospolnieyszym gdy nad:

13niu Onegdayszym to iest Dnia Osmeg[o] Junij

14Anno Psenti w Swoim Interesie pacifice Sancto:

15trze do Paczyn [?] Protestans do Wielebneg[o] Duchow:

16neg[o] tameczneg[o] przyiechał umyslnie Spiritu mali:

17cioso tamze nie zaproszani niewzywani do Ducho:

18neg[o] przyszli y ponawiać wszczeli złosliwie y szko:

19dliwe Słowa Protestans modernus grato animo

20rationem pitał się u nich zaco konfundowali tym

21bardziey z zaiadłym Animuszem obole nieprzesta:

22iące Indecentissimis verbis łaiali do licha porwawszy

23się targał się bić Protestanta Sama zas Jeymść

24Szkładz [?] Protestanta kiem goniąc bita łaiała u:

25cikaiące się tedy Protestans y zabiegaiące ulteriori

26[reklamant:] propallationi

k. 489 [?]

1Propallationi niewinności Swoiey y Honoru Fortunae

2Damno przeciwko pomienionym Jchm Panom Wołkow:

3skim, ad Acta Praesentia hanc Solennem zostawił Protes:

4tationem et Relationem cum Salva reservata sibi In:

5quantum ad necessitas postulaverit in futurum

6Franciszek Antoni Miedzwiecki [?] Podstoli Mozyr:

7ski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „quam primum… rescivit” – skoro tylko dowiedział się o pewnej protestacji krzywdzącej, surowym piórem spisanej, przeciw niemu uczynionej; „obviando… Fortunae” – zapobiegając naruszeniu nieskazitelnej czci swojej i wszelkiej szkodzie majątkowej; „in modum Sequentem” – w sposób następujący. Mozyrz (Mozdyrski) – powiat mozyrski; Owrucz – siedziba grodu.

Fragment manifestacji (protestacji) szlachcica przeciw małżonkom Wołkowskim o zniewagi słowne i czynną napaść.

variæ conditionis et status – różnego stanu i kondycji; ex solo odio malevolentia – z samej nienawiści i złej woli; verbis scommaticis – słowami szyderczymi; publice – publicznie; contra decentiam et super naturam status nobilitaris – wbrew przyzwoitości i naturze stanu szlacheckiego; modernus protestans – obecny protestujący; pacifice – spokojnie; spiritu malicioso – w złośliwym zamiarze; grato animo – życzliwie; rationem – przyczyny; indecentissimis verbis – najnieprzyzwoitszymi słowami; ulteriori propallationi – dalszemu rozgłaszaniu.

Anno Psenti – Anno Praesenti, roku bieżącego; Dnia Osmego Junij – 8 czerwca.

Propallationi … – „dla wyjawienia (niewinności swojej) i szkody honoru i majętności”; ad Acta Praesentia hanc Solennem … Protestationem et Relationem cum Salva reservata sibi … – „do akt niniejszych tę uroczystą protestację i relację zostawił, z zachowaniem sobie prawa, o ile potrzeba wymagać będzie w przyszłości”; mpp. = manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

13czerwca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lackowskim, Franciszek Bal [?] (w podpisie Franciszek Antoni) Miedzwiecki, podstoli mozyrski, dowiedziawszy się o krzywdzącej go protestacji, wniósł protestację i remanifestację przeciw Janowi i Mariannie Wołkowskim, małżonkom. Zarzucił, że Jan Wołkowski niedawno bez przyczyny publicznie lżył go przed cerkwią w Parzynach [?], a 8 VI 1735 r., gdy podstoli w swojej sprawie przyjechał do miejscowego duchownego w Paczynie [?], Wołkowscy nieproszeni przyszli tam, znieważali go najgorszymi słowami, Wołkowski próbował go bić, a jego żona goniła go i łajała. Protestujący zastrzegł sobie prawo dalszych kroków w przyszłości.

Nr w rękopisie: 31 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 489 [?]

1Manifestacya Wiell. JmPana Trypolskie[go]

2Podstolica Zyt. przeciwko Wiell. JmciPa:

3nu Szczeniowskiemu [?] Podczaszemu

4Trębowelskiemu Sędziemu Grodz. Zyt.

5y Inszym

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Junij Dwudziestego Pierwszego Dnia

8Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie JeyKrolewskiey Mości

9Owruczu, Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lewkow:

10skim Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodztwa Grodz:

11kiego Wdztwa Kijowskiego y Aktami niniejszemi

12Grodzkiemi Kijows. Comparens personaliter Wiell. Jmć Pan Ma:

13ciey Dedowicz z Trypola Trypolski Podstolic Zy:

14tomirski przychilaiąc się do dawnieyszych Manifes:

15tacyi swoich przeciwko Wiell. Jmci Panu Michałowi Szcze:

16niowskiemu Podczaszemu Trębowelskiemu Sędziemu

17Grodz. Zytomirskiemu tudzież Urodz. JmPanu Ka:

18zimirzowi Laszkiewiczowi, y Inszym Sługom y

19czeladzi dworney wyż mianowanego Jmci Swiadczył

20y Manifestował się oto. Iż Jm Obwiniony nie:

21[reklamant:] dosc

k. 489v

1niedosc natym ze inanteessum Violencyi Poddanym

2Skorodenskim czynic kazał, ale y Roku terazniey:

3szego Tysiącznego Siedmsetnego, Trzydziestego Pię:

4tego Poddanych Dwoch Skorodenskich Wiełł. Kom:

5parenta nic nikomu niewinnych Siano Bydłu

6swemu na Futorze będącemu niszczych pozła:

7pawszy bic kazał potym powiązawszy pierwey

8do Pokatowa [?] przyprowadziwszy więził a potym

9z więzienia do Grodu Kancellaryi Kijowskiey odes:

10łał, a Grod wyindagowawszy że niebyli winni

11isc onym do Domow swoich pozwolił. Przez co

12Jm obwiniony Violando Iura vicinitatis Szko:

13dy ustawicznie czyni y Poddanym swoim

14robic przykrzy [?] przechwatki tymże Poddanym

15czyni pozwala, do Szkod przywodzi o co idem

16Comparens przed Aktami oswiadczywszy się

17ninieyszemi prosił iey wkrotce napisaney Ma:

18nifestacyi oprzyięcie co y otrzymał. Maciey Try:

19polski Podstoli Zytomirski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – „stawając osobiście”. Podstolic – syn podstolego. Trypol – Trypole nad Dnieprem (Trypilla). Trębowla – Terebowla. Nazwisko podczaszego trębowelskiego niepewne (Szczeniowski/Strzeniowski).

inanteessum – „uprzednio” (zniekształcone in antecessum); violando iura vicinitatis – „gwałcąc prawa sąsiedztwa”; idem comparens – „tenże stawający”; wyindagowawszy – zbadawszy; mp – manu propria, ręką własną. Wiełł. Komparenta – Wielmożnego komparenta (Trypolskiego).

Streszczenie

21czerwca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Maciej Dedowicz z Trypola Trypolski, podstolic (w podpisie podstoli) żytomierski, przystępując do wcześniejszych manifestacji, zamanifestował się przeciw Michałowi Szczeniowskiemu [?], podczaszemu trembowelskiemu i sędziemu grodzkiemu żytomierskiemu, jego słudze Kazimierzowi Laszkiewiczowi i czeladzi dworskiej. Zarzucił, że Szczeniowski, który już wcześniej dopuszczał się gwałtów wobec poddanych skorodeńskich [?], w 1735 r. kazał schwytać i pobić dwóch niewinnych poddanych skorodeńskich [?] (w związku z sianem przy swoim futorze), następnie związanych więził w Pokatowie [?], a potem odesłał do kancelarii grodzkiej kijowskiej, która po zbadaniu sprawy uznała ich za niewinnych i puściła do domów. Manifestant wskazał, że obwiniony narusza prawa sąsiedzkie i pozwala swoim poddanym na pogróżki i szkody.

Nr w rękopisie: 32 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 489v

1Manifestacya Wiełł. Jm Pana Trypolskiego

2Podstolego Zytomirskiego przeciwko Wiełł. Jmc

3Szczeniowskiemu [?] Podczaszemu Trębowel. [?]

4Sędziemu Grodz. Kijł. [?] y Innym

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Junij Dwudziestego, Pierwszego Dnia

7[reklamant:] Na

k. 490

1Na Urzędzie Grodzki[?] w Mieście Jego Krolewskiey Mości Ow:

2ruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Ćwikowskim[?]

3Namiesnikiem, Na teraz Podwoiewodzy Grodzkie[?] Za[?]tu[?]

4Wdztwa Kijow: y Xięgami Niniyszemi Grodzkiemi

5Kijowskiemi. Comparens per[sona]l[i]ter Wiell. Jm Pan Maciey

6Dedowicz[?] z Trypola Trypolski Podst[o]li Zyt[omierski], widzą[c]

7iawną oppresię Poddanych Swoich Skoredenskich[?]

8przez niżey mianowanych obżałowanych sposobem

9infra specyfikowanym uczynioną a Przychylaiąc:

10się do dawnieyszych Manifestow y Processu na przeciwko

11Wiell. JmPanu Michałowi Szczeniowskiemu[?] Podcza:

12szemu Trębowel[skiemu] Sędziemu Grodz[kiemu] Zyt[omierskiemu], Urodzonemu

13Panu Kazimierzowi Laskiewiczowi[?], y Drugiemu cuius

14cunq[ue] Nominis et Cognominis Czeladnikowi Niemniey

15roboczym Matwiiowi, Tarczykowi[?] Woytowi, Wasko:

16wi Lukaszenkowi, Byкowi[?], Iwanowi, y Mikicie Synom

17Iakowowi Zacharczykowi, Lewkowi Semenowemu

18Iwanowi Lukianowemu, Hawrylowi Midnikowi[?] z

19Rudni, y Iachowi[?] Kuraiczowi[?] Poddanym Mediw:

20zanskim[?], y Innym iakich kolwiek Imion y Przezwisk

21Budnikom y Rudnikom, do Osob Czterdziestu z ruszni:

22cami Dzidami, Muszkietami, cepami Siekierami,

23y Innym Orężem do boiu należącym ordynowa:

24nym (: quorum Matwiiko przed Sąd dla wskazania

25nanich win Prawnych omnio urgetur[?]) Solen:

26[reklamant:] niter

k. 490v

1Solenniter swiadczy y Manifestuiesie takowym spo-

2sobem. Iż obżałowany Wiell. JmPan Podczaszy Trę-

3bowelski, nabywszy sobie od Sukcessorow zeszłego

4Urodz. JmPana Krzytowskiego [?], mianuiących się Dzie-

5dziczami Dobr Wsi Medwiedza [?] illo Seculo naz-

6wany, a w Gruncie Skorodenskim leżący, a Pra-

7wa od zeszłych Monwidow [?] quo titulo ten Futor

8anti [?] modo Medwiedno przezywaiące od Szlacht

9niezremonstrowawszy natęż same Dobra Do-

10naiące [?] zaraz ab Actu obycia w Possessyą swoią

11Poddanym Skorodenskim Wiell. Comparentki

12Dziedzicznym w Gruntach Polach siangączciach [?]

13ab antiquo usu, bez żadney Controwersyi bę-

14dących wielkie przeszkody czyni zaczol. ia-

15koż y teraz niemaiąc żadnego prætextu y interes-

16su do Gruntu Pola Skorodenskiego nazwanego Wyorow-

17nia [?], alias Nazarowszczyzna niesłusznie y nienależy-

18cie bez Prawnie imo violento modo pomienionych

19Ludzi swoich wraz z Poddanemi Medwezanikami

20Budnikami y Rudnikami armatim Facterowatim [?]

21Roku Teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego

22Piątego nastawszy tamże orzących Ludzi Poddanych

23Skorodenskich Jednego na Imie Panfila y drugiego

24Iwana tyransko pobili pokaleczyli razow sinich

25spuchłych krwią ocieklych bez liczby nazadawali

26[reklamant:] Pędwie [?]

k. 491

1ledwie co żywych natymże mieyscu od niemiłosierdnego bicia

2ruszyć się niemogących porzucili ktorych wozami do

3Domowych co żywych przywieźli drugich przez po-

4rozpędzali, gdyby zaś ychmci Salutis Sui consulendo wi-

5dząc ieszcze z daleka takowy tumult nieporoweikali [?] pe-

6wnie by ytych podobnym Sposobem Zdrowia albo y życia

7pozbawili y iuż niemaiąc co więcey z Zaiętrzoney złości

8robić, Sochy Jarzma Wozy koła Siekirami porąbali,

9popsowali Chleb krupy Sloniny y inne victualia

10pozabierali y z pola zpędzili ieszcze niedosc natym maiąc

11pochwałki y od powiedzi na zdrowie y życie in quantum

12by się potym dotegoz Pola swego interessować mieli

13czynili Panem Swoim odgrazali y inne violencye

14czasu Prawa Inqwizycyą dowiedzione poczynili oco

15tedy wszystko ut praemissum est idem Magnificus Com-

16parens przychilaiąc się do manifestacyi dawnieyszych

17swoich in simili Materia poczynionych iterum iti-

18rumque swiadczy y Manifestuiąc się salvam melior-

19ationem zostawił y Prawnie oto czynić niezaniechać

20deklarowawszy oprzyięcie do Akt prosit co y otrzymał

21Maciey Trzypolski Podstoli Zytomirski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Junij – czerwca. Nazwisko pozwanego i jego urzędy odczytane niepewnie (Szczeniowski/Szczeniowski, podczaszy trembowelski?).

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; infra specyfikowanym – niżej wyszczególnionym; cuiuscunque Nominis et Cognominis – jakiegokolwiek imienia i nazwiska; solenniter – uroczyście (formuła manifestacji). Trypol – Trypole nad Dnieprem. Numer karty 496 na prawym marginesie.

Solenniter – uroczyście; illo seculo – w owym czasie (dawniej); quo titulo – pod jakim tytułem; ab actu – od chwili; ab antiquo usu – od dawnego używania; imo violento modo – owszem gwałtownym sposobem; armatim – zbrojnie. Wiell. – Wielmożny; Comparentki – stawającej (manifestantki). Rok czynności: 1735.

ychmci = Ichmościowie; „Salutis Sui consulendo” – dbając o swoje bezpieczeństwo; „in quantum” – jeśliby; „ut praemissum est idem Magnificus Comparens” – jak wyżej powiedziano, tenże Wielmożny stawający; „in simili Materia” – w podobnej sprawie; „iterum iterumque” – raz jeszcze; „salva melioratione” – z zastrzeżeniem uzupełnienia; „prosit” – prosił; mp = manu propria.

Streszczenie

21czerwca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Ćwikowskim [?], Maciej Dedowicz [?] z Trypola Trypolski, podstoli żytomierski, przystępując do wcześniejszych manifestów i procesu, zamanifestował się przeciw Michałowi Szczeniowskiemu [?], podczaszemu trembowelskiemu i sędziemu grodzkiemu żytomierskiemu, Kazimierzowi Laskiewiczowi [?], czeladnikowi oraz poddanym medwieżańskim [?], budnikom i rudnikom (m.in. wójtowi Matwijowi Tarczykowi [?], Waskowi Łukaszence, Hawryłowi Midnikowi [?] z Rudni), łącznie ok. 40 osobom uzbrojonym w rusznice, dzidy, muszkiety, cepy i siekiery. Szczeniowski, nabywszy od sukcesorów Krzytowskiego [?] dobra Medwiedno [?], futor leżący w gruncie skorodeńskim [?], przeszkadza poddanym skorodeńskim w użytkowaniu gruntów, a w 1735 r. jego ludzie zbrojnie napadli na pole Wyorownia [?] alias Nazarowszczyzna, ciężko pobili orzących poddanych Panfila i Iwana, porąbali sochy, jarzma, wozy i koła, zabrali żywność i grozili śmiercią, gdyby poddani nadal uprawiali to pole. Manifestant zapowiedział dochodzenie sprawy na drodze prawnej.

Nr w rękopisie: 33 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 491

1Arest Poddanych w Sprawie Wielebnego

2Jmci Xiędza Janickiego Plebana Ostrahradskiego

3Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

4Miesiąca Junij Dwudziestego Pierwszego Dnia

5Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mci Owru-

6czu

k. 491v

1Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lezkowskim [?]

2Namiesnikiem natenczas Podwoiewodzego Grodz. Settu Wdztwa

3Kijow. y Xięgami Niniejszemi Grodz. Kijow. Stanow:

4szy oczewiscie Woźny General Wdztwa Kijowskiego

5y Innych Szlachetny Michał Hulanicki, in vim suae

6rae ac fidelis Relationis palam publice libereque ac

7per expressum recognovit. Iż on Roku teraznieyszego

8Tysiąc Siedmset Trzydziestego, Piątego, Miesiąca

9Maja Dwudziestego Osmego Dnia na Affektacyę y

10Prawną Rekwizycyę Wielebnego Jm Xiędza Jana Janic-

11kiego Plebana Ostrohladowskiego, maiąc przy sobie

12Strone Szlachty Ludzi wiary godnych Urodzo:

13nych Ichmw Panow Jerzego Janiewskiego y Stanisława

14Tymińskiego, eo maioris ac evidentioris testimonij

15gratia sibi adhibitos był w Dobrach Wsi Osewisz:

16czach [?] Wielł. Jm Xiędza Szeptyckiego Metropolity

17Kijowskiego gdzie będąc we Dworze tameyszym

18Poddanych Roboczych Iwana Kniezyka z Dwoma Sy:

19nami Pawła Kniyka Starego z Pięcią Synami Ihnata

20Jakowenka z Synem Iednym Lewka Karasia z Trzema

21Synami Pawła Karasia z Dwoma Synami Wasyla

22Starego, z Iednym Synem, Wasila Szewca, Fedora

23Morhanowego [?] Andryia Kniykowego z Trzema Sy:

24nami, Klima Musijka z Iednym Synem y Stefa:

25na Prymaka z Trzema Synami z Dobr Wsi Ostro:

26hladowicz do pomienionych Dobr Orewicz [?] z Zoną:

27[reklamant:] mi

k. 492

1z Zonami Dziecmi Konmi Wołami y całym sprzętem ich

2Domowym zbiegłych a tam byłem osiadłych kozdego

3z nich seorsive w Tysiącu Grzywien Poll u Urodzonego

4JmPana Antoniego Miedusrewskiego [?] Administratora

5Orewickiego [?] Woyta y całey Gromady Orewickiey [?] Officio

6se Areształował y przyporęczył który Areszt przyrzeczony

7JmPan Administrator Woyt y cała Gromada tamey-

8sza Imieniem Pana Stołgo [?] benevole przyiowszy wy-

9zey specyfikowanych Poddanych ad Disjudicationem

10Iuridicam dotrzymać deklarowali. Atak pomieniony

11Wozny toz Stronę Szlachtę sobie przytomne tym

12oswiadczywszy się z tamtąd tu ad Acta przybywszy

13o tym swoie prawdziwie zaniesionego Areształu

14przedemną Urzędem uczynił y zeznał Relacyą pro-

15sząc eam Actis connotari co y otrzymał X Michał

16Hulaniski [?] Wozny Scribendi ignarus

Objaśnienia i tłumaczenia

Arest – zatrzymanie, areszt; Junij – czerwca; Ostrahradski – zapewne od Ostrohradu/Ostrahradu (Owrucczyzna) [?].

in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum recognovit – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; eo maioris ac evidentioris testimonij gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa.

Wdztwa – Województwa; Grodz. – Grodzkiego; Wielł. – Wielmożnego; Settu [?] – zapewne skrót „Generalnego” lub urzędowy, odczyt niepewny.

Data relacji: 28 V 1735; czynność urzędowa w Owruczu. Ostrohladowicze – dziś Ostrohłady (Ostrohladowicze) k. Owrucza [?].

Officiose – urzędowo; ad Disjudicationem Iuridicam – do rozstrzygnięcia sądowego; benevole – dobrowolnie; eam Actis connotari – aby ją wpisano do akt; Scribendi ignarus – nie umiejący pisać (podpis krzyżykiem). „Poll” – zapewne „Polskich”; „Stołgo [?]” – skrót niepewny (może „Stolnika”).

Streszczenie

21czerwca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lezkowskim [?], woźny generał Michał Hulanicki złożył relację, że 28 V 1735 r. na żądanie ks. Jana Janickiego, plebana ostrohladowskiego (w tytule ostrahradskiego), w obecności szlachty Jerzego Janiewskiego i Stanisława Tymińskiego, był we wsi Osewiszcze/Orewicze [?], dobrach metropolity kijowskiego ks. Szeptyckiego. Zaaresztował tam we dworze kilkunastu wymienionych z imienia poddanych (m.in. Iwana Kniezyka, Lewka i Pawła Karasiów, Klima Musijka, Stefana Prymaka) z synami, zbiegłych ze wsi Ostrohladowicze z żonami, dziećmi, inwentarzem i sprzętem, każdego pod zakładem 1000 grzywien, u administratora Antoniego Miedusrewskiego [?], wójta i gromady. Administrator, wójt i gromada dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać poddanych do rozstrzygnięcia sądowego; woźny jako niepiśmienny podpisał się krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 34 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 492

1Manifestacya Urne JWiełł JmPana

2Zawiszy Podkomorzego Wielkiego Xię-

3stwa Littew. y Innych przeciwko Urodzo

4JmPanu Kłoczkowskiemu [?] y Innym

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Iunij Dwudziestego, Osmego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey Mci Owru-

8czu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkowskim [?]

9Namiesnikiem Nateraz Podwoiewodstwa Grodzkiego Woie-

10wodstwa Kijow. y Xięgami Niniejszemi Grodzkiemi Kijowski-

11mi. Comparens personaliter Urodzony JmPan Jan Kurowski [?] Ple-

12[reklamant:] nipotent

k. 492v

1Plenipotent JWiel. JmPana Ignacego Hrabi na Bakształach,

2Berdyczowi y Zawiszynie z Kurycow Zawiszy Podko-

3morzego Wielkiego Xięstwa Litew. Minskiego Rzeczerskiego,

4Chesławs. [?], Sumiłskiego [?], Inturskiego, etc. Starosty, Nomine

5Jasnie Wiel. Pryncypała swego, tudziesz Urodz. JmSci

6Pana Krzysztofa Lubowskiego [?], Gubernatora Hrabstwa

7Berdyczowskiego, Solenniter naprzeciwko Urodz. JmP. Pa-

8nu Kazimierzowi Seu alius Nis Kłoczkowskiemu iako

9Panu niżey wyrażoney wiolencyi motorowi y Pryncy-

10pałowi, tudziesz robocizym [?] Kozakom y Poddanym Ostroz-

11kowskim, Inwazorom Pana swoiego rozkaz wypeł-

12niaiącym swiadczył protestował y Manifestował się w ten

13sposob y o to. Iż wyż wyrażony JmPan Kłoczkowski, ob-

14winiony nieuważaiąc na rygor Prawa Pospolitego,

15contra Invasores Domorum ac Bonorum Nobilitarium

16serio opisany owszem in postpositionem tam quam Legum

17Patriarum quam honoris Illustrissimi Principalis moderni

18Comparentis czyniąc smiał y ważył się ludzi y Poddanych

19swoich Ostrozkowskich na Dobra JWiel. Pryncypała

20Manifestantis una cum auxilio Exterorum nastać y

21subordynować Ktorzy nato Subordynowani hostili met-

22hodo na przerzeczone Dobra Wieś Frydrow [?] napadszy,

23y hałas niemały zrobiwszy komory Poddanych ta-

24mecznych [?] poodbiiali skrzynie y inne suppellectilia po-

25zabierali, bydła także sztuk kilkanascie zaiąwszy do

26Dobr Ostrozka zagnali. Wczym gdy przyiacielska

27z nim imieniem JWiel. Pryncypała Lędrulantis [?] do Jm. Obwi-

28nionego aby grabież przywrocił zachodziła rekwizycia

29[reklamant:] Jm.

k. 493

1Jm Obwiniony zadnym sposobem zabranych rzeczy y bydła

2przywrocić niechciał, ani w Grodzie według obloquencyi

3Prawa nieprezentował, owszem dalsze przechwałki na

4Poddanych Wiel. Pryncypała Comparentis czynił. Zaczym

5tedy idem Comparens Nne quorum supra iterum ite-

6rumq[ue] na przeciwko wyz wyrazonemu Jm Obwiniane-

7mu de pmissis omnibus ac aliis Inquisitione pro-

8bandis swiadczy, protestuie y Manifestuie się salvam

9psentis manifestationis si opus fuerit zostawuiąc

10meliorationem eam Actis connotari prosił co y otrzy-

11mał. Jan Kurowski [?] mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Plenipotent – pełnomocnik. Data: 28 czerwca 1735. Podkomorzy Wielkiego Księstwa Litewskiego – Zawisza (w l. 1730. Krzysztof lub Andrzej Zawisza, identyfikacja niepewna).

Nomine – w imieniu; Solenniter – uroczyście; Seu alius Nis – inaczej też zwany (nazwisko przydomkowe niepewne); contra Invasores Domorum ac Bonorum Nobilitarium serio opisany – surowo opisany przeciw najeźdźcom domów i dóbr szlacheckich; in postpositionem tam Legum Patriarum quam honoris Illustrissimi Principalis moderni Comparentis – z lekceważeniem tak praw ojczystych, jak czci Jaśnie Oświeconego pryncypała obecnego komparenta; una cum auxilio Exterorum – wraz z pomocą obcych; hostili methodo – wrogim sposobem; suppellectilia – sprzęty domowe. Akt to manifestacja (protestacja); początek z tytułem i numerem na poprzedniej stronie.

„obloquencyi Prawa” – według zapowiedzi (wezwania) prawnej; „Nne quorum supra” – nomine quorum supra, w imieniu tych, o których wyżej; „de pmissis omnibus ac aliis Inquisitione probandis” – o wszystkim powyższym i innych rzeczach, które mają być dowiedzione inkwizycją (przesłuchaniem świadków); „salvam psentis manifestationis … meliorationem” – zastrzegając sobie prawo poprawienia niniejszej manifestacji, gdyby zaszła potrzeba; „Actis connotari” – wpisać do akt; „mpp” – manu propria, własnoręcznie.

Streszczenie

28czerwca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Jan Kurowski [?], plenipotent Ignacego z Kuryców Zawiszy, hrabiego na Baksztach, Berdyczowie i Zawiszynie, podkomorzego Wielkiego Księstwa Litewskiego, starosty mińskiego, rzeczyckiego i in., w imieniu pryncypała oraz Krzysztofa Lubowskiego [?], gubernatora hrabstwa berdyczowskiego, wniósł manifestację przeciw Kazimierzowi Kłoczkowskiemu oraz jego kozakom i poddanym ostrożkowskim. Zarzucił, że z polecenia Kłoczkowskiego ludzie ci wraz z obcymi napadli na wieś Frydrów [?], wyłamali komory poddanych, zabrali skrzynie i sprzęty oraz zagnali do Ostrożka kilkanaście sztuk bydła. Mimo przyjacielskich żądań Kłoczkowski nie zwrócił zabranych rzeczy ani nie zaprezentował ich w grodzie, a nadal odgraża się poddanym; manifestant zapowiedział udowodnienie tego inkwizycją.

Nr w rękopisie: 35 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 493

1Manifestacya Nne Wiel. Jm Pana

2Szczeniowskiego [?] Podczaszego Trębowel. [?]

3Sędziego Grodz. Zyt. przeciwko Urodz.

4Jejm Panom Korkuszkom [?] y In-

5nym

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

7Miesiąca July, Dziewiątego, Dnia.

8Na Urzędzie Grodz. w Miescie JeoKrolewskiey Mosci

9Owruczu Przedemną Alexandrem Baranowskim Na-

10miesnikiem Natenczas Podwoiewodz. Grodz. Kttu Woie-

11wodz. Kijow. y Xięgami Ninieyszemi Grodz. Kijow.

12Comparens persller Urodz. Jm Pan Stefan Surski [?] quam

13primum Acta psentia adire valuit tak zaraz imo cum do-

14[reklamant:] lore

k. 493v

1dolore Nomine et ex speciali Commisso Principalis sui Illustris ac

2Magnifici Domini Michaelis in Magno Szczeniow [?] Szcze:

3niowski Pocill. Kyboc. [?] Judicis Castrensis Zytomiriensis atque Judi:

4cis et Deputati Tribunalis Regni Cavendo Integrita:

5tem honoris Fortunae atque Substantiae Illustris Prin:

6cipalis ne aliquod exinde afferet detrimentum Skarzył [?]

7Manifestowat się y Protestował na przeciw Urodzonym Jchm

8Panom Baryszemu [?] Stefanowi Michałowi Janowi y in:

9nym quorum vis Nominum Korbuszkom [?] Stefano:

10wi Janowi Moczulskim [?] Braci między sobą rodzonym

11w ten niżey opisany Sposob y oto. Iż Jchm obwinieni

12Postposita legum authoritate onymże idąc in contra:

13rium abiędze [?] ducti astu Invidiae oppressionis in Il:

14lustrem Principalem Manifestantis nie kontentuiąc się

15w nieuhamowanych przedtym krzywdach y oppressyach

16czyniących, ante Functionem Illustris Principalis ia:

17ko też od zaczętey Funkcyi ktorych huiusce [?] poprzes:

18tac y zaniedbac renuunt y bardziey quo tantum opere

19implere poterint insze a insze na uszczerbek honoru y

20Fortuny wynayduią media chcąc aby desperacon:

21temnere manu na ustudzie [?] całey Rzeczypospolitey y

22Władztwa będące. Że uti Judex et Deputatus in

23Curia Regni Lublinensis tantos initiit labores ne:

24cessitentiae [?] pecaret Damno ktore huiusce praesentia

25Domini caret y bardziey że w Domu niiest Illustris Prin:

26cipalis y tak exhausto opere in detrimentum Honoris et

27[reklamant:] Fortunae

k. 494

1Fortunę goniąc gdy smiałszy y ważyłszy się gwałcąc Legies

2de violatoribus Sanctitas aeque invasoribus pokilka krot:

3nie przedtym napadaiąc na Karczmę w Dobrach Wsi

4Pieszczanicy będąc rozne czynili rabunki ktore mani:

5festationibus aty Protestationibus remonstrabuntur. ale

6raz ieszcze aliis nowiscy deprimunt Illustrem Principalem

7moderni Comparentis oppressionibus gdyż napadłszy

8natez samo karczmę w Dobrach Wsi Pieszczanicy, Arenda:

9rza tamecznego zbili y skaliczyli potym przez przepen:

10dzili y dotąd ut pateret iniuria eo ainatys [?] framea [?] ok:

11na powyimali y wypstrzylali przez co uti invasores,

12Illustri Principali niemało w Arędzie intulerunt damnum

13ieszcze hic non contenti Woźnego napadłszy na dobrowol:

14ney Drodze horrendissime zbili y skaliczyli co obduc:

15tione obszernie remonstratur. ale Podstarosci Illustris

16Principalis Dobr Wsi Pieszczanicy postrzegaiąc ca:

17łości Panskiey a widząc bardzo dobrze że Lato raz tyl:

18ko na Roli bywa kazał wtychże Dobrach Wsi Piesz:

19czanicy od wygonow Płoty po ogrodzie y wrota poro:

20bić gdzie potrzebne były azeby szkody w Zbożach nie

21było a Jchm Obwinieni in solam tantum ruinam For:

22tunae porąbali y popalili y ieszcze tym wszystkim

23nie kontentuiąc się Żyta w stertach będące pozabiera:

24li y do tego Młynarza Dziedzicznego Illustris Principa:

25lis wykurzyli [?] z Dobr Wsi Pieszczanicy. Azatym Modernus

26Comparens widząc tak niezmoną [?] krzywdę Swoiego Pryn:

27[reklamant:] cypała

k. 494v

1Pryncypała iteratis manifestatur vicibus salva manente me-

2lioratione hanc Actis connotari petiit co y otrzymał

3Stefan Gurski [?] manu propria

Objaśnienia i tłumaczenia

„Nne” – nomine, w imieniu; „Trębowel.” – trembowelskiego (odczyt niepewny); „Zyt.” – żytomierskiego; „Kttu” – Kapitanatu (starostwa); „persller” – personaliter, osobiście; „quam primum Acta psentia adire valuit … imo cum dolore” – skoro tylko mógł przystąpić do niniejszych akt … owszem z żalem; Owrucz – miasto na Polesiu, dziś Owrucz (Ukraina).

Tekst łacińsko-polski manifestacji; „Pocill. Kyboc.” – prawdopodobnie Pocillator Kyioviensis (podczaszy kijowski), odczyt niepewny; „Judicis Castrensis Zytomiriensis” – sędziego grodzkiego żytomierskiego; „Deputati Tribunalis Regni” – deputata Trybunału Koronnego (w Lublinie).

Fragmenty łac.: „ex speciali Commisso Principalis sui” – ze szczególnego zlecenia swego mocodawcy; „Cavendo Integritatem honoris” – strzegąc nienaruszalności czci; „Postposita legum authoritate” – zlekceważywszy powagę praw; „in Curia Regni Lublinensis” – w Trybunale Koronnym lubelskim.

Legies de violatoribus Sanctitas aeque invasoribus – prawa o gwałcicielach bezpieczeństwa i najeźdźcach; manifestationibus aty protestationibus remonstrabuntur – zostaną wykazane manifestacjami i protestacjami; deprimunt Illustrem Principalem moderni Comparentis oppressionibus – uciskają Jaśnie Wielmożnego mocodawcę obecnego stawającego krzywdami; ut pateret iniuria – aby krzywda była jawna; uti invasores – jako najeźdźcy; intulerunt damnum – wyrządzili szkodę; hic non contenti – tym niezadowoleni; horrendissime – najstraszliwiej; obductione remonstratur – wykazuje się obdukcją; in solam tantum ruinam Fortunae – jedynie na zrujnowanie majątku; Modernus Comparens – obecny stawający.

Fragment łaciński: „pryncypała [manifestant] po wielokroć manifestuje się, z zachowaniem prawa do poprawienia [manifestacji], prosił o zapisanie jej do akt, co i otrzymał”; „manu propria” – ręką własną (podpis).

Streszczenie

9lipca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Baranowskim, Stefan Surski [?] (w podpisie Gurski [?]) w imieniu Michała na Wielkim Szczeniowie Szczeniowskiego, podczaszego trembowelskiego [?], sędziego grodzkiego żytomierskiego i deputata Trybunału Koronnego, wniósł manifestację przeciw Baryszowi [?], Stefanowi, Michałowi i Janowi Korkuszkom [?] oraz rodzonym braciom Stefanowi i Janowi Moczulskim [?]. Zarzucił, że obwinieni, korzystając z nieobecności pryncypała zajętego sprawowaniem funkcji deputata w Trybunale lubelskim, ponownie napadli na karczmę we wsi Pieszczanica [?], pobili i wypędzili arendarza oraz powybijali okna, co przyniosło pryncypałowi szkodę w arendzie, a ponadto na drodze ciężko pobili woźnego (co wykazuje obdukcja). Porąbali i spalili także płoty i wrota postawione z polecenia podstarościego dla ochrony zbóż, zabrali żyto ze stert i wypędzili z Pieszczanicy dziedzicznego młynarza pryncypała.

Nr w rękopisie: 36 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 494v

1Protestacya Simul cum obductione

2Urodz. Jm Pana Gabryela Niedaszkow-

3skiego, przeciw Urodz. Jm Panu Janowi

4Korkuszce

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Julij Dwunastego Dnia

7Na Urzędzie Grodz. w Mieście JKo Krolewskiey Mości

8Owruczu Przedemną Alexandrem Budanowskim [?] Na-

9miesnikiem Natenczas Podwoiewodz. Grodz. Zytta [?] Wo-

10iewodz. Kijow. y Xięgami Niniejszemi Grodz.

11Kijowskiemi, Comparens personaliter Urodz. Jm Pan Gabryel

12Niedaszkowski, iak prędko do Akt niniejszych przybyć

13mogł tak zaraz windykuiąc znaczney konfuzyi ho-

14noru y zdrowia swego oppressionem Solenniter et gra-

15viter [?] tak nimalbunde [?] naprzeciwko Urodz. Jm Panu

16Janowi Korkuszce Swiadczył y Protestował się, idque

17in eum modum, Iż Jm obrażowany [?] mniey sobie

18ważąc Prawo pospolite y rygor w niem de convul-

19soribus [?] onego surowie opisany abarziey one ad plani-

20tiem [?] Sui, iako iuż że Prawa rygor znać nie dał się

21Jm wiernalic [?] convellendo y nie deconsequentijs pro

22demerito kożdego secundum delictum facti Spectanti-

23[reklamant:] bus

k. 494a

1Spectantibus nierzważaiąc śmiał y poważyłsię Roku teraznie-

2szego Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego Dnia dziewią-

3tego Iulij gdy mosciwiec [?] Protestans pojechawszy do Wiell.

4Jeymsci Paniey Kosciuszkowey [?] Podstoliney Brzeskiey do

5Wsi Chayczy [?] Wielkiey prosząc dla Siebie Sianożęci y

6niezastawszy w Domu Samey Wiell. Jeymsci Pani Podsto-

7liny Brzeskiey ani Gubernatora do Karczmy Sobie

8na Gospode zaiechał y tam naprzybycie tyże Wiell. Jm.

9Paniey Podstoliney Brzeskiey oczekiwał Jm. obwiniony

10przeiezdzaiąc bez tęż Samą Wieś Chayczę [?] Wielką adowie-

11dziawszysię o Protestancie w Karczmie odpoczywaiącym

12tak zaraz z konia z siadszy do Izby wszedszy Spiące-

13go Protestanta zastawszy Sine ulla Occasione et Offen-

14sione Sine ulla modestia et tituli Nobilitaris observa-

15tione kanczukiem bez łeb y oczy był Wiele kalieczył łeb

16z prawey y lewey Strony dwarazy iak Szablę poros-

17cinał pisk [?] zbiał a potym za łeb porwawszy iuz obwi[nio]-

18wonego poziemi włoczył nogami stwsał [?] potym po-

19kazuiąc kozdemu Sui audaciam et heroicum animum

20eboc [?] Sine necessitate dobywszy Szabli rąbac y kalieczyc

21chciał y gdyby Protestans Salvando Sui vitam in

22ultima necessitate przez zawarte obwinionego do komor-

23ki wyrwawszy się niewciekł toby zapewnie niezywił

24czyo avertentibus Superis a malo inculpatus niedoka-

25zawszy y przywiodszy Swoy umysł ad Effectum rozne

26[reklamant:] Dyffidacie

k. 494av

1dyffidacie odpowiedzi na zdrowie y Zycie Protestanta czy:

2nił y czynic ciągle nieprzestaie przez co Protestans

3ubicis locorum niewszedł securus Zycia Swego Zaczym

4tedy idem Protestans ratione eiusdem conuictio:

5nis diffamationis ac diffidationis ac in vitam

6iterum iterumq przeciwko wyz specyfikowa:

7nemu Urodł JmPanu Janowi Korkuszce [?] Swiad:

8czyc y Protestuiący Salvamq praesentis Protesta:

9tionis si opus fuerit Zostawuiąc meliorationem

10in verificationem Gmissam [?] Stawił Woznego

11Generała Woiew. Kijowskiego Jmych Opatrznego

12Kondrata Zbrolewskiego [?], ktory in vim Sua ve:

13ra ac fideli Relationis palam publice liberęq

14recognovit iz on Roku teraznieyszego Tysiąc

15Siedmset, Trzydziestego Piątego Dnia Dwu:

16nastego July na affektacyą y Prawną rekwizycyą Urodł

17JmPana Gabryela Niedaszkowskiego [?], maiąc przy sobie

18Strony Szlachty Ludzi Wiary godnych Urodł JchMciów

19Jerzego Kobylanskiego [?], y Jozefa Bohdanowicza commu:

20nionis ac evidentioris testimonij gratia sibi ad

21hibitos był tu w Kancellaryi Grodzkiey Kijowskiey

22gdzie będąc widział y Urzędownie oglądał wyz

23wyrażonego Affektanta wszystką Głowę zbite

24zkrwawione twarz z Siniało ran dwie iedną

25z prawey Strony porznoty [?] od oka przez Brew

26y Głowę

k. 495

1y głowe Drugą zlewey Strony także przez oko y głowe

2iak szablą do samey kosci horrendissime poprzecina-

3ne szerokie Oczy popodbiane krwią obiekłe ktore po-

4bicie y pokaleczenie mienił Jm Affectans być sobie

5stałe y zadane przez Urodz. JmPana Jana Korkoszke [?]

6w Dobrach Wsi Chayczy [?] wczym on mianowany Woz-

7ny Szlachty Sobie przytomny oswiadczywszy się

8otym swoie prawdziwą Obdukcyi Relacyi przedemną

9Urzędem uczynił y zeznał y prosili Obadwa tak Pro-

10testans Protestacyi iako y Wozny Obdukcyi Re-

11lacyi oprzyięcie do Akt co y otrzymali. X Gabryel

12Niedaszkowski [?] pisał nieumieiący X Kondrat

13Zbrożewski [?] Wozny Scribendi ignarus.

Objaśnienia i tłumaczenia

„simul cum obductione” – wraz z obdukcją (oględzinami ran); „Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „Solenniter et graviter” – uroczyście i poważnie; „idque in eum modum” – a to w ten sposób; „pro demerito … secundum delictum facti spectantibus” – za przewinienie stosownie do występku czynu należącymi [karami]; podwojewodzi grodzki – zastępca starosty/wojewody w sądzie grodzkim; Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina).

Spectantibus… – „(prawu) przyglądającym się”; sine ulla occasione et offensione – „bez żadnej przyczyny i obrazy”; sine ulla modestia et tituli nobilitaris observatione – „bez żadnej skromności i poszanowania tytułu szlacheckiego”; sui audaciam et heroicum animum – „swą zuchwałość i bohaterski animusz”; sine necessitate – „bez potrzeby”; salvando sui vitam in ultima necessitate – „ratując swe życie w ostatecznej potrzebie”; avertentibus Superis a malo inculpatus – „gdy Niebianie odwrócili zło, niewinny”; ad effectum – „do skutku”. Data zajścia: 9 VII 1735.

Numer karty „494a” na prawym górnym rogu; u góry znak „#” (krzyżyk).

„ubicis locorum” – zapewne „ubivis locorum”: gdziekolwiek; „idem Protestans ratione eiusdem convictionis, diffamationis ac diffidationis” – tenże protestujący z powodu tegoż zelżenia, zniesławienia i odpowiedzi (wypowiedzenia pokoju); „salva meliorazione” – z zastrzeżeniem prawa uzupełnienia protestacji; „vigore suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i swobodnie zeznał; „communionis ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla wspólnego i oczywistszego świadectwa.

Data obdukcji: 12 VII 1735.

horrendissime – łac. „najokropniej”; Affectans – strona wnosząca protest; Scribendi ignarus – łac. „nie umiejący pisać”; X – znak krzyża w miejsce podpisu niepiśmiennego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12lipca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Budanowskim [?], Gabriel Niedaszkowski wniósł protestację przeciw Janowi Korkuszce. Zeznał, że 9 VII 1735 r., gdy przyjechał do wsi Chajcze [?] Wielkie prosić Kościuszkową [?], podstolinę brzeską, o sianożęć i nie zastawszy jej czekał w karczmie, Korkuszka, przejeżdżając przez wieś, wszedł do izby i bez żadnej przyczyny zbił śpiącego kańczugiem, dwukrotnie rozciął mu głowę, włóczył po ziemi, a następnie dobył szabli, przed którą protestujący ledwie uciekł przez komorę; obwiniony nadal odgraża mu się na zdrowiu i życiu. Do protestacji dołączono relację woźnego generała Kondrata Zbrolewskiego [?], który 12 VII 1735 r. w kancelarii grodzkiej w obecności Jerzego Kobylańskiego [?] i Józefa Bohdanowicza obejrzał protestującego i stwierdził zakrwawioną głowę, posiniaczoną twarz i dwie rany przez oko i głowę po obu stronach, rozcięte do kości. Obaj jako niepiśmienni podpisali się krzyżykami.

Nr w rękopisie: 37 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 495

1Protestacya Wiell. Jm Pana Trypolskiego

2Podczaszyca Wydyńskiego przeciwko Wiell. Ichm.

3Panom Pawszom Podczaszycom Zyto-

4mirskim Mattce y Innym.

5Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Julij Czternastego, Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JegoMci Krolew. Mci Ow-

8ruczu Przedemną Alexandrem Baranowskim

9Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodstwa Grodz.

10Kijow. Woiewodztwa Kijowsk. y Xięgami niniey[szy]-

11mi Grodz. Kijowsk. Comparens personaliter Wiell. Jm

12Pan Konstanty z Trypola Trypolski Podczaszyc Wy-

13[reklamant:] dyński

k. 495v

1Wędyński [?], referuiąc się do Manifestow Swoich y przez roz:

2nych Jchmciow co Mnie in antecessu poczynionych y teraz

3przeciwko Wiell. Jchm Panom Michałowi na Narodyczach [?]

4y Maryannie z Rybinskich [?] Małżonkom Podczaszym

5Zytomirskim Matt. tudziesz Urodzonemu imiecznemu [?] No-

6mine Kobylanskiemu y Przybyłskiemu [?] Podsta-

7rosciemu Snitczynskiemu [?] niemniey ialich kolwiek

8Imion wszystkim Poddanym Snitczanskim Jm-

9quon statuitio przed Sąd dla ukazania na:

10nich win Prawnych omnino urgetur Solemniter

11swiadczył y Protestował się w ten niżey opisa-

12ny Sposob y oto. Iż Jchmć obżałowani osob:

13liwie Sam Jm Pan Podczaszy Zytomirski w Roku

14Tysiącznym Siedmsetnym Trzydziestym Czwar:

15tym Dobr Częsci Wsi Snitczy przez od Urodz.

16Jm Paniey Zberkowskiey [?] po Zeszłym Urodzonym

17JmPanu Hermanie Trypolskim [?] iakowymsci Spo:

18sobem wyprokurowanych w Possessyą Swoią nescitur

19quibus medijs obiowszy postponendo Iura vicini:

20tatis, zostaiącey przy pinsz Wsi Łotoszom [?] Moderni

21Comparentis wielkie krzywdy y wiolencye czyni

22zaczął Poddanym Snitczanskim od Poddanych

23Łotoszowskich [?] Pola Grunta Stany nowo prze:

24robione Łąki Sianożęcy Dąbrowy zdawna do Wsi Ło:

25toszow

26[reklamant:] toszow

k. 496

1Zotoszow bez zadney kontrowersyi należące, bez Prawnie

2niesłusznie per potentiam odbierać pozwolił, iakoż bez bys-

3ności Comparentis Niwę Linkowsky do Wsi Zotoszow zdaw-

4na y teraz należącey nieuważaiąc nato że etiam proprium

5mobile vi repetere non licet poorać y Iarką zasiać tey-

6że Niwy Nowinę przez Opanasa Bednarczuka Podda-

7nego Comparentis niedawno przerobioną tak że po-

8orano y Owsem zasiać potym Owies zebrawszy Zytem

9Zasiać kazał, y inne Grunta Zotoszowskie, odbierać y

10Nowiny przerabiać dopuszcza całe Poddanych Zoto-

11szowskich zich własności wyciąga, ado Wsi Snityszcz [?]

12wszystkie Grunta nienależycie przywłaszcza, wtenże,

13na Uroczyszcu u Karablika na Sianożęciach do Zoto-

14szow należących Siana Stogow Siedm to iest kopie

15Sto Siedmdziesiąt Pięć zabrać w Roku przeszłym,

16a w Roku teraznieyszym Tysiącznym Siedmsetnym

17Trzydziestym Piątym, też Sianożęci na ktorych za-

18brano Siano wszystkie pokosić, ieszcze y więcey

19na kopie kilkaset do Snitczyszcz [?] appropriuiąc

20wykosić kazał, Sianożęci Zotoszowskie bydłem y kon-

21mi Poddanym Swoim Snitczawskim [?] wypasać dopusz-

22cza iakoż Nodigami [?] Sianożęt na Uroczyszcu u Pawel-

23kowi, na kop Osimdziesiąt w Sawenkowey Zorkisko-

24[reklamant:] sie

k. 496v

1skosić funditus kazał iakoż na kopie Sto skoszono y do

2Wsi Snitczy [?] przywożono Trzody Snitczanskie [?]

3na Granicę z Narodyczami Uroczyskiem przy Doli-

4nie Hłumowskiey [?], alias Werbnika Sianożęć wypa-

5siono y wygon sobie Poddani Snitczanscy [?] uczynili

6y gdzie niepodaleku y Steczki [?] Dworskie na obsa-

7rze wystratowali y gdy moderno Comparens o to na-

8rzekał to odpowiedzieli że nam Pan

9Pastuchow narzekał to odpowiedzieli że nam Pan

10nasz każe tam go [?] nie było to na Gruncie Kloczkowskim [?]

11przy Granicy w Ostrowie Zinkowskim [?] Poddanych

12Protestantis tak Kloczkowskich [?] iako y Łotoszowskich [?]

13potyka [?] postanych [?] na zaiutrz Piotra Swiętego Ras-

14kiego [?] Swięta to iest Decima Julij Poddani Hladkow-

15scy [?] z nac [?] z roskazania ich Obżałowanego pobili po-

16kaleczyli Siekiery Wozy Chomąty Tyka [?] porabierali y do

17Dworu Hladkowskiego [?] zaprowadzili ad requisitio-

18nem Comparentis nie oddali. Także w Gruncie Klocz-

19kowskim [?] Die Decima Quarta Julij na Uroczysku

20koło Swidnik [?] Sianożęć Comparentis z Dorohy-

21nia [?] pokoszono y Siano na Wozy pobrawszy więcej

22niżeli Wozow Dwadzieście do Dworu Dorohyn-

23skiego zawieziono, owo zyota [?] tak penitus wszyst-

24kie Sianożęci poszkosywano [?] ze konie y było tak

25[reklamant:] Dworski

k. 497

1Dworski iako y Poddanych Comparentis ob caristiam Siana

2przez Zimę wyżywić niemoże. Co większa u Poddanego

3Zołoszowskiego [?] Comparentis na Imie Iwana, ni niko-

4mu niewinnego Krowę ze Dwoma Cielętami wziął

5y zagrabił a do Dworu Dorohynskiego [?] zagnać ka-

6zał y dotych czas trzyma iescze onego Samego złapa-

7wszy na Noclegi y rozne mieysca Ludzi Smiezanskich [?]

8Pan Przybylski z rozkazu Pana swego iako Sam niiraz [?]

9tatebatur [?] nocnym Sposobem nasyła, y niewiedziec

10zjakiey racyi Konieczanie [?] złapać przechwala się ktory

11to Poddany bez Prawnie siedzi niemogąc zapomoc przy-

12puść musi y inne krzywdy szkody y uciemnienia czasu

13Prawa Inquizycyą dowiedzione comoment czynić ka-

14że y nieprzestaie cale zwłasnego kawałka bez Prawnie

15gwałtownie wyciąga a silnie iescze ytym niekontent krzyw-

16dom dodaie krzywdę pod Warszawą podczas Elekcyi

17Krola na Znak Wiell. JmPana Kasztellana Kiiowskie-

18go uchwałę pieniądze a przez JmP. Obżałowanego iako

19natenczas pod tymże Znakiem Porucznika ad dispart-

20imentum wziętę y teraz u Siebie trzyma, a Kompa-

21rentowi Konieczowskiey [?] Płaty Officerom wyrżęczony [?]

22Złłtch Kilkaset naznaczony bez wszelkiey racyi przy So-

23bie zatrzymawszy dotych czas nieoddaie y nato mi-

24ze Części po Babce Comparentis w Nowym Doroha-

25niu Druckich y Innych Dobrach Pawszynskich [?] Pra-

26[reklamant:] wem

k. 497v

1Prawem przyrodzonym należący trzyma dotychczas za:

2żywa także Ostrow Żyrowski [?] w pewney Summie

3onerowany oney nieoddawszy zażywa iescze inszego

4Gruntu Łotoszowski [?], y Kłoczkowski [?], bez dokumen:

5tu appropriował, kare Summy na Stawku będący

6wraz z Prowizyą tak Comparentowi iako y Konsuk:

7cessorom [?] Iści wypłacił niechce y Innych pretensyi

8wydzierzych y słusznych ut sonant Processa uspoko:

9ić recuzuie [?] ecc tedy wszystko idem Comparens iterum

10iterumq[ue] świadczy y Protestuie się Salvam meli:

11orationem zostawił y prosił iey aprzyięcia do

12Akt co y otrzymał Konstanty Trypolski [?] Podcza:

13szy Wydyński [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – łac. „stawiwszy się osobiście”; Owrucz – miasto królewskie, dziś Owrucz (Ukraina), w woj. kijowskim; podczaszyc wydyński – syn podczaszego wendeńskiego (Wenden, łot. Cēsis).

in antecessu – uprzednio; nomine – imieniem; statuitio – stawienie; omnino urgetur – całkowicie się domaga; Solemniter – uroczyście; nescitur quibus medijs – nie wiadomo jakimi środkami; postponendo Iura vicinitatis – lekceważąc prawa sąsiedztwa; Moderni Comparentis – obecnie stawającego. Matt. = Małżonkom. Tekst manifestacji urwany, początek na poprzedniej stronie.

per potentiam – przemocą; Comparentis – stawającego (manifestanta); etiam proprium mobile vi repetere non licet – nawet własnej rzeczy ruchomej nie wolno odbierać przemocą; appropriuiąc – przywłaszczając. Iarka – zboże jare.

Wiersz 8 rękopisu („Pastuchow narzekał to odpowiedzieli że nam Pan”) zapisany w transkrypcji dwukrotnie omyłkowo – właściwa lekcja: „rze wystratowali y gdy moderno Comparens o to narzekał” / „Pastuchow narzekał…”; do weryfikacji. funditus – doszczętnie; alias – inaczej; moderno – obecny; Comparens – stawający (żałujący); Protestantis – protestującego; Decima Julij – 10 lipca; Decima Quarta Julij – 14 lipca; ad requisitionem Comparentis – na żądanie stawającego; penitus – całkowicie. Narodycze – dziś Narodyczi (obw. żytomierski).

Comparentis – „stawającego” (manifestanta); ob caristiam Siana – z powodu drożyzny siana; ad dispartimentum – do podziału; tatebatur [?] – zapewne „fatebatur”, przyznawał się. Złłtch – złotych.

Fragment manifestacji (skargi) przeciw Przybylskiemu, poruczniczy chorągwi kasztelana kijowskiego podczas elekcji 1733 r.

„ut sonant Processa” – jak brzmią pozwy; „idem Comparens iterum iterumque” – tenże stawający raz po raz; „Salvam meliorationem” – z zastrzeżeniem prawa do uzupełnienia (manifestacji); „mp” – manu propria, własnoręcznie.

Odczyt nazw gruntów (Łotoszowski, Kłoczkowski) i ostrowu Żyrowskiego niepewny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14lipca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Baranowskim, Konstanty z Trypola Trypolski, podczaszyc wydyński [?], powołując się na wcześniejsze manifesty, wniósł protestację przeciw Michałowi na Narodyczach [?] i Mariannie z Rybińskich [?], podczaszym żytomierskim (w tytule Pawszom), oraz Kobylańskiemu, Przybylskiemu, podstarościemu snitczyńskiemu [?], i poddanym ze Snitczy [?]. Zarzucił, że podczaszy, objąwszy w 1734 r. w posiadanie część wsi Snitcza [?] uzyskaną od Zberkowskiej [?] po zmarłym Hermanie Trypolskim [?], pozwala poddanym odbierać grunty, łąki, sianożęci i dąbrowy jego wsi Łotoszów/Zotoszów [?], m.in. zaorać i zasiać niwę Linkowską, zabrać w 1734 r. 175 kop siana na uroczysku u Karablika, w 1735 r. wykosić i wypasać jego sianożęci, a poddani hładkowscy [?] 10 VII pobili jego poddanych w ostrowie Zinkowskim [?] i zabrali im narzędzia i wozy, zaś 14 VII z sianożęci koło Świdnik [?] wywieziono ponad 20 wozów siana do dworu dorohyńskiego [?]. Ponadto obwiniony zabrał krowę z dwoma cielętami poddanemu Iwanowi i nęka go przez Przybylskiego, zatrzymuje kilkaset zł z pieniędzy uchwalonych na chorągiew kasztelana kijowskiego podczas elekcji pod Warszawą, w której był porucznikiem, użytkuje część dóbr po babce protestującego w Nowym Dorohaniu [?] i ostrów Żyrowski [?] oraz nie chce wypłacić sumy na Stawku wraz z prowizją.

Nr w rękopisie: 38 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 497v

1Manifestacya Urodz. JmPana Jana

2Kalenskiego Swym y Oyca Swego I-

3mieniem przeciwko Wielebnym Ichm. Xię-

4ży Jezuitom Owruckim

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Julij Czternastego Dnia

7Na Vrzędzie Grodzkim w Mieście JKr. Krolewskiey Mści Ow:

8ruczu Przedemną Alexandrem Baranowskim Na:

9miesnikiem Natenczas Podwoiewodztwa Grodzk.

10Sellu [?] Wtrtiwa [?] Kijow. y Xięgami Niniyszemi Grodz:

11kimi Kijow. Comparens personaliter Urodz. JmPan

12Jan Kalenski Syn y Urodz. JmPana Hrehorego Ka:

13[reklamant:] lenkiewicz [?]

k. 498

1Peskiewicza [?] Kaleńskiego [?] Oyca Swego, tudziez y wszystkich

2Ichmciow Panow Dziedzicow y Possessorow Dobr Wsi Ka-

3leńskich Imieniem ponoszą wielką krzywdę w For-

4tunie Swey od niżey mianowanych Ichmciow Manifesta-

5ieq [?] przeto Przewielebnemu w Bogu Jm Xiędzu Felicya-

6nowi Białokurewiczowi [?] Rektorowi Collegium Ka-

7wrowruckiego [?] y całemu Zgromadzeniu tegoż

8Collegium tudziez cuius vis Nris et Cognominis Pod-

9Starosciemu y Poddanym Wsi Obychodow [?] w ten

10sposob y oto. Iż Ichmc maiąc Dobra swoie pomienio-

11ną Wieś Obychody [?] in proxima contiguitate z Dobra-

12mi Manifestantow Wsią Kaleńskiemi absoluto Ncou [?]

13postępuią [?] et violenter za Granice wdzieraiąc się

14zadney kontrowersyi przedtym y teraz niepodlega-

15iące pustoszą Lasy y Bory Drzewa na Barcie

16zdatne [?] na Swoy pożytek przez Poddanych swoich

17wycinaią a inne goniąc [?] in detrimentum podpala-

18ią, Dzięgiarzom [?] też Lasy nie do Ichmciow nienale-

19żące naymuią z ktorych usum fructum sobie biorą

20y partycypuią quod maximum wdarszy się gwałtow-

21nie w Ostrow nazwany Zaleszczyzna [?] zdawien daw-

22nych do Manifestantow należący niesłusznie

23y nienależycie Barcie potpatrywaią [?] y wydzie-

24raią y ad suam indebitam Possessionem primo vio-

25[reklamant:] lento

k. 498v

1violento modo przywłaszczyc usiłuią, iakoż defacto ciż Pod:

2dani Ichmw Obwinionych czyli Suo aucu czyli man:

3dato eorundem in ex[?]patorz [?] wspomnionym Ost:

4rowie [?] Pszczoły iedne wydarli a drugie Roku przesz:

5łego popodpatrywali [?] y teraz spodpatrywac y

6wydzierac przechwalaią się aco większa rozne

7przechwałki y odpowiedzi biciem y zabiciem gro:

8żąc potencyą szczycąc się na manifestantow

9czynią y czynic nieprzestaią. Azatym JmPan Ma:

10nifestans słysząc takowe y widząc Prawem

11zakazane Akcye do Swiętey Sprawiedliwosci w Tym

12udaie się prospiciendo securitati Fortunae Salu-

13tis et vitae suae wszystkich Ichmw załuiących [?]

14się oto Ruine [?] eorundem et suo iterum iterumq

15de praemissis Manifestat Salvamq manente

16melioratione prosit praesentem Actis connotari

17n[?] co y otrzymał Jan Latenski [?] mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

„Comparens personaliter” – stawając osobiście; Owrucz – dziś Owrucz (Овруч), obw. żytomierski, Ukraina.

Wyrazy przed „Kijow.” w 4. wierszu formuły urzędowej nieczytelne (prawdopodobnie zniekształcone „Seymiku/Woiewodztwa”).

cuius vis Nris et Cognominis – „jakiegokolwiek imienia i nazwiska”; in proxima contiguitate – „w bezpośrednim sąsiedztwie”; absoluto – bezwzględnie; violenter – gwałtownie; in detrimentum – ze szkodą; usum fructum – użytek i pożytek; quod maximum – co najważniejsze; ad suam indebitam Possessionem – do swego nienależnego posiadania; primo violento – najpierw gwałtownym. Fragment manifestacji o naruszenie granic i szkody leśne; Collegium prawdopodobnie jezuickie w Owruczu.

violento modo – w sposób gwałtowny; defacto – faktycznie; suo auctu (?) czyli mandato eorundem – z własnej woli albo z polecenia tychże; prospiciendo securitati fortunae salutis et vitae suae – mając na względzie bezpieczeństwo majątku, zdrowia i życia swego; iterum iterumque de praemissis manifestat salvaque manente melioratione petiit praesentem actis connotari – raz po raz manifestuje się o powyższe, z zachowaniem prawa do uzupełnienia, i prosił o wpisanie niniejszej do akt; mpp – manu propria.

Streszczenie

14lipca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Baranowskim, Jan Kaleński w imieniu swoim, swojego ojca Hrehorego Peskiewicza [?] Kaleńskiego oraz wszystkich dziedziców i posesorów wsi Kaleńskie [?] wniósł manifestację przeciw ks. Felicjanowi Białokurewiczowi [?], rektorowi kolegium owruckiego, całemu zgromadzeniu kolegium oraz podstarościemu i poddanym wsi Obychody [?]. Zarzucił, że jezuici, posiadając sąsiednią wieś Obychody [?], gwałtem wdzierają się za granice, pustoszą lasy i bory, wycinają drzewa bartne i inne podpalają, najmują dziegciarzom lasy do nich nienależące, a w ostrowie Zaleszczyzna [?], od dawna należącym do manifestantów, podpatrują i wydzierają barcie, wydarli pszczoły i odgrażają się manifestantom pobiciem i zabiciem. Manifestant zastrzegł prawo poprawienia manifestacji; podpis brzmi „Jan Latenski [?]”.

Nr w rękopisie: 39 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 498v

1Rekwizycya Possessyi w Dobra wies

2Lipna Urodz. JmPanu Jełowskiemu [?]

3Służący

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

5Miesiąca Julij Osmnastego, Dnia

6Na Urzędzie Grodzk. w Miescie Jego Krolewskiey Mosci

7Owruczu

k. 499

1Owruczu Przedemną Alexandrem Baranowskim Namiesnikiem

2natenczas Podwoiewodzy Grodz. tego Wdztwa Kijowskiego y Xię:

3gami Ninieyszemi Grodz. Kijows. Stanowszy Oczewiscie Woz:

4ny Generał Wdztwa Kijows. y Inny Szlachetny Antoni Bielic:

5ki, w moc wierney prawdziwey y Skuteczney Relacyi Swoiey

6iawnie ustnie y dobrowolnie dla Zapisania do Xiąg niniey:

7szych Zeznał, Iz on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset,

8Trzydziestego Piątego, Dnia Ośmnastego Julij na Affek:

9tacyą y Prawną rekwizycyą Urodz. JmPana Iozefa Su:

10kowskiego, maiąc przysobie Stroną Szlachtę Ludzi wiary

11godnych Urodz. Ichmciow Panow Konstantego Potyralskiego [?],

12y Iana Moczulskiego, eo maioris ac evidentioris testimo:

13nij gratia sibi adhibitos był w Mieście Iego Krolewskiey

14Mości Owruczu w Kancellaryi Grodz. Kijowskiey gdzie bę:

15dąc iezeli iest albo niemasz Possessyi w Dobra Lipny [?]

16w Woiewodztwie Kijowskim a Powiecie Zytomirskim

17leżące od Urodz. JmPana Stefana Sukowskiego, Zapisa:

18ney y zeznaney rekwirował Ia tedy Urząd wzionszy Proto:

19kuł y Akta Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Pierwsze:

20go od Dnia Wtorego Miesiąca Januarij aż do Dnia dzi:

21sieyszego ex Acte zrewendowałem y zadney Possessyi w

22Dobra Wieś Lipny Zapisaney nieznalazłem czym y Woz:

23nego ubespieczyłem oczym on Wozny Szlachty Sobie przy:

24tomny oswiadczywszy się otym tę Swoią Relacyą u:

25czynił y zeznał prosząc eam Actis connotari co y

26otrzymał Antoni Bielecki Wozny pisać nieumie

27iest y. +

28Ad acta [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Rekwizycya possessyi – wniesienie (przypomnienie) aktu zajęcia posiadania dóbr.

eo maioris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; ex Acte (ex actis) – z akt; eam Actis connotari – by ją zapisano do akt. Wdztwa – Województwa; Grodz. – Grodzki/ego; Urodz. – Urodzonego.

Data relacji woźnego 18 VII 1735; data wpisu (Owrucz) na poprzedniej stronie. Nazwisko woźnego zapisane „Bielicki” i „Bielecki”.

Streszczenie

18lipca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Baranowskim, woźny generał Antoni Bielicki (Bielecki) złożył relację, że tego dnia na żądanie Józefa Sukowskiego, w obecności szlachty Konstantego Potyralskiego [?] i Jana Moczulskiego, był w kancelarii grodzkiej w Owruczu i zapytał, czy została tam zapisana i zeznana posesja wsi Lipny [?] w powiecie żytomierskim od Stefana Sukowskiego. Urząd przejrzał protokół i akta od 2 I 1731 r. do dnia bieżącego i nie znalazł żadnej zapisanej posesji tej wsi, o czym zapewnił woźnego. Woźny jako niepiśmienny podpisał się krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 40 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 499v

1Areszt Poddanego w Sprawie Wiell JmPana

2Bohusza Stolnika Parnawskiego.

3Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

4Miesiąca Iulij Dwudziestego, Pierwszego, Dnia

5Na Vrzędzie Grodz: w Miescie Iego Krolewskiey Mości

6Owruczu Przedemną Alexandrem Baranowskim

7Namiesnikiem, Natenczas Podwoiewodzym Grodz:

8Exttu Wdztwa Kijow. y Xięgami Ninieyszemi Grodz:

9Kijow. Stanowszy Oczewiscie Wozny Generał Wdztwa

10Kijowskiego y Innych Opatrzny Hrihory Uszomirski

11wmoc wierney prawdziwey y Skuteczney Relacyi Swo:

12iey iawnie ustnie y dobrowolnie dla Zapisania do

13Xiąg niniejszych Zeznał. Jż on Roku przeszłego Ty:

14siąc, Siedmset, Trzydziestego Czwartego Dnia Czwar:

15tego Decembra na Affektacyą y Prawną rekwizycyą

16Wiell JmPana Antoniego Kazimierza Bohusza Stol:

17nika Parnawskiego, maiąc przysobie Stronę Szlachty

18Ludzi wiary godnych Urodz: Ichmw Panow Francisz:

19ka Linickiego, y Pawła Stankiewicza, co maioris ac

20evidentioris testimonii gratia Sibi adhibitos był w

21Dobrach Wiell JmPana Tryzny Jackowskiego Czesnika

22Zytomirskiego Lisowszczyznie gdzie będąc Poddanego

23Dziedzicznego roboczego Fedora Sevinka [?], z Dobr Mias:

24teczka Uszomierza do pomienionych Dobr Wsi

25Lisowszczyzny z Zoną Dziecmi Konmi Wołami Kro:

26wami et cum tota eorum Domestica Supellectili zbie:

27[reklamant:] głego

k. 500

1zbiegłego y tam byłem osiadłego w Tysiącu Grzywien Poll

2w Podstarościego Woyta y cały Gromady tameyszey

3Officiose Aresztował y Prawnie przypowiedział który

4Areszt pomieniony wyż mianowanych Poddanych

5ad Disjudicationem Iuridicam dotrzymać dekla:

6rowali. Atak pomieniony Woźny tęż Stronę Szlach

7ty Sobie przytomny oswiadczywszy się zamtąd tu ad

8Acta przybywszy otym swoię prawdziwę Zaniesionego

9Aresztu przedemną Urzędem uczynił y zeznał Re:

10lacyą prosząc eam Actis connotari co y otrzymał.

11+ Hrehory Uszomierski Woźny Scribendi ignarus

Objaśnienia i tłumaczenia

Exttu Wdztwa Kijow. = Extractu Województwa Kijowskiego; Wdztwa = Województwa; Grodz: = Grodzkim/Grodzkiemi.

„co maioris ac evidentioris testimonii gratia Sibi adhibitos” – których dla większego i oczywistszego świadectwa przybrał sobie.

„et cum tota eorum Domestica Supellectili” – i z całym ich sprzętem domowym.

Stolnik parnawski – urząd tytularny inflancki (Parnawa, dziś Pärnu). Czesnik żytomierski – urząd ziemski tytularny.

Poll. = polskich (grzywien polskich). „Officiose” – urzędowo; „ad Disjudicationem Iuridicam” – do rozstrzygnięcia sądowego; „eam Actis connotari” – aby ją zapisano do akt; „Scribendi ignarus” – nieumiejący pisać (stąd krzyżyk).

Streszczenie

21lipca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Baranowskim, woźny generał Hrehory Uszomirski złożył relację, że 4 XII 1734 r. na żądanie Antoniego Kazimierza Bohusza, stolnika parnawskiego, w obecności szlachty Franciszka Linickiego [?] i Pawła Stankiewicza, był we wsi Lisowszczyzna [?], dobrach Tryzny Jackowskiego, cześnika żytomierskiego. Zaaresztował tam zbiegłego z miasteczka Uszomierz dziedzicznego poddanego Fedora Sevinka [?] z żoną, dziećmi, inwentarzem i sprzętem pod zakładem 1000 grzywien, u podstarościego, wójta i gromady, którzy zobowiązali się dotrzymać go do rozstrzygnięcia sądowego. Woźny jako niepiśmienny podpisał się krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 41 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 500

1Wizya robot palenia węglow do Rudni

2w Sprawie Wiell. JmPana Bohusza [?]

3Stolnika Parnawskiego [?].

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

5Miesiąca Julij Dwudziestego Pierwszego Dnia

6Na Urzędzie Grodz. w Miescie JKrolewskiey Mści Owru:

7czu Przedemną Alexandrem Baranowskim Namiesnikiem,

8Natenczas Podwoiewodzego Grodz. Kiiow. Wdztwa Kiiowskieg.

9y Xięgami Nineyszemi Grodzkiemi Kiiowskiemi Stanow:

10szy Oczewiście Woźny Generał Wdztwa Kiiow. y Innych

11Opatrzny Hrehory Uszomirski, wmoc wierney praw:

12dziwey y Skuteczney Relacyi Swoiey iawnie rotnie

13y dobrowolnie dla Zapisania do Xiąg nineyszych

14zeznał. Iż on Roku przeszłego Tysiąc, Siedmset, Trzy:

15dziestego, Czwartego, Dnia Czwartego Nowembra, na Af:

16[reklamant:] fektacyą

k. 500v

1Affektacyą y Prawną rekwizycyą WiellJmPana Antonie:

2go Kazimierza Bohusza Stolnika Parnawskiego,

3maiąc przy sobie Stronę Szlachtę Ludzi wiary god:

4nych Urodzonychmość Panow Franciszka Lisickiego, y

5Pawła Stankiewicza, co maiono ac evidentioris tes:

6timonij gratia Sibi adhibitos był za Siedliszczem

7Zyczką [?] po tey Stronie Łozenki [?] na Gruncie do Mias:

8teczka Uszomierza ab antiquo należącym gdzie

9będąc widział y Urzędownie oglądał Robot na:

10palenie Węgli do Rudni należących po wypuszczeniu Pos:

11sessyi WiellJmPana Franciszka Bala Miedzwiedz:

12kiego Podstolego Mozdyrskiego [?], Dobr Uszomierza po:

13zostałych in numero Czterych razowanych Dwie a nie:

14razowanych także Dwie w pierszey robocie razo:

15wanej Miar Dwadzieście Dwie w drugiey itidem

16razowanej Miar Piętnaście w Trzeciey nierazowa:

17ney Miar Trzynaście a w Czwartey także nierazo:

18wanej Miar Dziesięć Computando in unum te ro:

19boty wynoszą miar Szeszdziesiąt co on Woźny wi:

20dziawszy y oglądawszy w tym Szlachty Sobie przy:

21tomnej oswiadczył się deinde tu ad Acta przybyw:

22szy o tym Swoię prawdziwą Wizyi Relacyą przed:

23demną Urzędem uczynił y zeznał prosząc eam

24Actis Connotari co y otrzymał. Ichhory [?] Uszomier:

25ski Scribendi ignarus. +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Wdztwa = Województwa; Podwoiewodzego Grodz. – podwojewodziego grodzkiego. Data wizji: 4 XI 1734. Rudnia – huta żelaza (węgiel drzewny). Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina). Nazwisko woźnego tu „Uszomirski”, wyżej „Uszomierski”.

ac evidentioris testimonij gratia sibi adhibitos – „dla tym oczywistszego świadectwa przybranych”; ab antiquo – „od dawna”; in numero – „w liczbie”; itidem – „tak samo”; computando in unum – „licząc razem”; deinde tu ad Acta – „następnie tu do akt”; eam Actis connotari – „aby ją wpisano do akt”; scribendi ignarus – „nieumiejący pisać” (znak krzyża zamiast podpisu).

WiellJmPan – Wielmożny Jegomość Pan; Stolnik Parnawski – stolnik parnawski (urząd tytularny inflancki); Podstoli Mozdyrski [?] – podstoli mozyrski.

Relacja woźnego z oględzin robót przy wypalaniu węgla drzewnego dla rudni (huty żelaza) należących do dóbr Uszomierz; razem 60 miar węgla.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

21lipca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Baranowskim, woźny generał Hrehory Uszomirski złożył relację z wizji, że 4 XI 1734 r. na żądanie Antoniego Kazimierza Bohusza, stolnika parnawskiego, w obecności szlachty Franciszka Lisickiego i Pawła Stankiewicza, był za siedliskiem Życzka [?] po tej stronie Łozenki [?], na gruncie od dawna należącym do miasteczka Uszomierz. Obejrzał tam roboty przy wypalaniu węgla dla rudni, pozostałe po ustąpieniu z posesji dóbr Uszomierz przez Franciszka Bala Miedzwiedzkiego [?], podstolego mozyrskiego [?]: dwie roboty „razowane” (22 i 15 miar) i dwie „nierazowane” (13 i 10 miar), razem 60 miar. Woźny jako niepiśmienny podpisał się krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 42 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 501

1Manifestacya Simul cum Obductione

2Urodz. Ichmciów Panow Jana y Jakuba

3Meszkowskich [?] przeciw Wielebnym Ichm.

4Xięży Jezuitom Owruckim y In-

5nym.

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Julij Dwudziestego, Pierwszego, Dnia.

8Na Urzędzie Grodz. w Miescie JKMci Krolewskiego [?] Owru-

9czu Przedemną Alexandrem Barnowskim [?] Namiesni-

10kiem, Natenczas Podwoiewodz. Grodz. Kijowskiego Wdztwa

11Kijow. y Xięgami Nineyszemi Grodz. Kijowskiemi

12Comparentes Urodzeni Ichm Panowie Jan y Jakub Meszkow-

13scy, horrendissimè cum Singultu [?] Sui dissgusta zbiciu y

14skaleczeniu evidenter znaki zbicia przed Urzędem pokazuiąc

15Swym y Urodz. Ichmw Panow Meszkowskich Dziedzicow,

16y Inmych Lossessorow in cointelligentiam nazgubę y ruinę

17ostatnią Sui Comparentium, cum adversa parte niewchodzących,

18y owszem przycałości Fortuny Swoiey przez Antecessorow

19zawiernę [?] ku Rzeczy pospolitey Zasługi od Samie Oswie-

20conych niegdy Xiążąt Litewskich, a potym od Nayiasnieyszych

21Reymantow [?] Polskich Przywileiami y Confirmacyami, nada-

22ney, y krwawe wysłużoney, a teraz za raz przez obżałowa-

23nych znaczną ruinę maiącey permittente Lege Divina et

24positiva licitis et honestis modis, bez naymnieyszey szyst-

25ki Cudzey przywłaszczenia iak mogą obstaiących Imie-

26niem widząc Summam Honoru Swego Szlacheckiego, z ży-

27[reklamant:] ciem

k. 501v

1z Zyciem wraz Szacuiącego się oppressionem per illicitos, Bogu

2y Ludziom, honor y podściwość Szlacheckiego klejnotu

3kochaiącym abominabiles, Actus extra decentiam om:

4nem, niewidzie, in quam finem non nisi honor Szla:

5checki malitiose lingua et inhonesto opere cavilla:

6re, przypotencyi Swoiey kozdego czasu praesentim te:

7raznieyszego mnieyszey Kondycyi Ludziom chociaż

8in honore rownym, znaczną ruinę przynoszącego For:

9tunę cudzą, przeciwko wszelkiey słusznosci appropria:

10re, czemu niemaiąc Sposobu teraz kiedy Bog incz:

11ycie [?] Rzecz pospolitą Łaski Swoiey flagellat, a przerwy [?] y

12Sądy w ktorych y naymnieyszey kondycyi człowiek,

13na Fundamencie Praw mogł by Swoiey Opressyi

14vindictam dochodzić resistere Matto [?] ad praesens

15pro omnibus Flagellis Super se Comparentis et aliis per:

16missis supremo Rectori podziękowawszy przed onymże

17y całym Swiatem non Verbis ale samemi Łzami Swoy

18Dishonor y ruinę opowiadaiąc Solemniter według daw:

19nieyszego Processu Swego hac in re simili zaszłego,

20y Praw Oyczystych przed Przewielebnemu w Bogu

21Im Xiędzu Felicianowi Białokurewiczowi [?] Rektorowi,

22Wielebnemu w Bogu Im Xiędzu Nowinskiemu Ministro:

23wi, Petrokonskiemu [?] Magistrowi y całemu Collegium

24Xawer Owruckiego Societatis Iesu, Tudzież Im Xię:

25dzu Iozefowi Pękowskiemu [?] Swieckiemu Szkoły w Ow:

26ruczu traktuiącemu, Urodz. Ichm. Panom Romanowi Jzo:

27[reklamant:] wskiemu

k. 502

1Cropowskiemu [?] Namiesnikowi Grodzk. Owruckiemu Dobra Wieś

2Niewohody [?] z Dobrami Mosztami [?] graniczące od Jchmw

3Xięży Iezuitow Owruckich w Swoiey Possessyi trzyma-

4iącemu, Alexandrowi Krzyżanowskiemu Podstarościemu

5Wiazowskiemu [?], Dobr Wiell. JmPana Woronicza Chorążego

6Owruckiego, Stefanowi Putianowskiemu [?], Antoniemu

7Swirskiemu [?], Ianowi Komorskiemu [?], Hulanickiemu [?], Ianowi

8Dubinskiemu, y Innym Bursakom, Andrzeiowi Ssta-

9karewiczowi [?] Popowiczowi, y Poddanym Niewohodowskim [?],

10Ihnatpolskim, Bransłowskim [?], Zerowskim [?], Sarnowickim [?],

11Kalinowskim, Bazarskim, Jchmw Xięży Iezuitow, Wiazow-

12skim, Liplanskim [?], Mało Chwosienskim [?], Weresowskim [?] Wiell.

13JmPana Woronicza Chorążego Owruckiego, lepiey po Imio-

14nach y Przezwiskach Panom Ich y Podstarościm wia-

15domym y znaiomym swiadczyli protestowali y Manifes-

16towali się oto. Iż Collegium Xawer [?] Owruckie maiące Do-

17bra Swoie Niewohody [?] z Dobrami Manifestantium graniczące

18ktorych proprietate antiquâ nie kontentuiące się, y owszem

19deliberato animo chociaż złomaniem Praw, kiedy am in-

20juria primi Saliani [?] gwałtem appropriationis in aem-

21mulationem Gruntow, Starania etiam et per extrema

22przykładaiące more dawnieyszych Jchmw Xięży w tymże

23Collegium mieszkaiących, przez odebranie Gruntu własnego

24Moszkowskiego [?], non per Sententiam Iudicii, Tylko per

25velle privatum własności Zudrulantium [?] Summum praeiudi-

26cium et notabile damnum ztąd zamieszkania dusz

27przynoszących, Iako contestatio litis swiadczy, co daley wię-

28[reklamant:] cey

k. 502v

1więcey a więcey Gruntu cudzego przywłaszczaią iako to

2sortiunculam maiąc w Dobrach Wsi Moszkach Iure

3Quaesito od Zeszłego Jm Pana Tuszewskiego, ktorey w uzywa-

4niu Manifestantes tak za Antecessorow Swoich, iako

5y sami naymnieyszey przeszkody Ichm nieczynili,

6a teraz iuż ad totalia Bona Meszki [?] Formato Prztu [?]

7bez zadnego Prawa z Słusznością konformuiącego się

8illicite, kiedy et propriam manlle [?] in capite [?] Pra-

9wa zakazuią, A co większa Violentissime bo przez

10naiazdy gwałtowne prawie hostili modo cum vari-

11io Armorum genere wyparczey [?] krwie Ludzi zbi-

12tych na mieszkania y Grunt własny Ichmw Panow

13Meszkowskich interessuią się, Poniewaz niemaiąc

14dosyc nadawnieyszych czasow czynieniu Violencyi

15na własnym Gruncie Meszkowskim, y odbieraniu

16onego gwałtownie, ale ieszcze na ostatnią ruinę Ma-

17nifestantium goniąc post posito honore Nobilitari

18in Convulsionem omnis Iustitiae, ex appetitu Soli cu-

19dzey własności, naypierwey Przeszłego Roku w Iesie-

20ni Poddani zroznych Wsi Ichmw Xięży Iezuitow

21ad Super Invasionem et violentias Skupieniu [?]

22mandato Jm Xiędza Rektora po własnym Barze [?]

23Ichmw Panow Meszkowskich y Duchnowskich, y Bar-

24trowach [?] Ich, Armata manu Pszczoły gdzie

25kolwiek się mogły wynaleść naylepiey powybierali,

26Teraznieyszego zas Roku usadziwszy się koniecznie

27wyrue [?] z Fortuny krwawie zasłuzoney, od kilku set Lat

28[reklamant:] w Possessyi

k. 503

1w Possessyi Manifestantium zostaiącey na Wiosnę w Gruncie

2onychże Maydany pozakładał, y Maydanikom iakby

3na swoy własności postanowionym Brzost w cudzey

4Puszczy drzeć, Trawy wypasywać, y wybiiać na Siano:

5żęciach wszystkich pozwalał, Także Poddanym swoim

6Niewhodowskim [?] y Ihnatpolskim [?] z Rol w używaniu zawsze

7Quaerulantium będących żadney przez tym od Ichmw Xiężny [?]

8Possessyi niemaiących zganiać bić y pola odbierać y na

9siebie orać y siać [?] kazali iakoż Querulantów na swo:

10iey własności orzących Poddani zganiali Pola poodbie:

11rawszy pozaniewali; Gdy przyszedł czas koszenia Siana

12Similiter z Sianożęci, ieszcze niewyratowanych [?] ani poko:

13szonych odpokosowo [?] od pędził [?], y Jm Pan Czopowski [?] z Pod:

14danemi Niewhodowskimi, ze Strzelbą różną według pozwo:

15lenia Jm Xiędza Rektora napadszy na manifestantów, ko:

16szących na swoich Sianożęciach onychże pospędzał Verbis

17inhonestis niemaiąc baczenia na swoy Honor dyffamował

18przechwałki zabiciem odgrażaiąc y Prawa nieoba:

19wiaiąc się czynił, Tandem żądaniem znać przez tegoż

20Jm obwinionego Pana Czopowskiego, że Ichmsc Panowie Mosz:

21kowscy [?], ieszcze z Dobr nieustępuią y owszem onych iako

22swoich Dziedzicznych wolnych y Swiadomych, zażywaią,

23tenże Jm Xiądz Rektor accersito bez żadney Possessyi

24słuszney in vim na niewinnych ludzi ad Dollo odiąć [?] ze

25Gruntu swego, y Życia przyiętym iako własnym swo:

26im Tozyc [?] nieustępuią extra decentiam Status Spiritu:

27[reklamant:] alis

k. 503v

1Spiritualis, Jchmw Xięży y Jnnych wszystkich wyżey

2Jmionami y Przezwiskami z Poddanemi dawszy iak

3maią przynaiezdzie postąpić dostateczną Jnformacyą

4na Grunt Moszkowski na Stał [?], ktorzy to Jchm Xięż:

5za Jezuici Minister y Magister oraz Pękowski [?] Swie-

6ki [?], z Bursakami Podstaroscim Wiazowskim, y Podda-

7nemi z rożnych Wsi wyż pomienionych na Stani [?], Ex-

8quendo Jm Xiędza Rektora we wszystkim mandata na-

9iechawszy na Grunt Manifestantium Uroczyskiem

10Woterę [?] Dolinę JmPana Teodora Moszkowskiego, Sia-

11no gromadzącego napadli y o Jmieniu popytawszy:

12się zaraz Jm Xiędz Minister in Solam postpositio-

13nem Jmienia Szlacheckiego położyć kazał, a tak roz-

14ciągnionego nie winnego bez żadnego miłosierdzia

15y Chrzesciańskiego uitowania się Nahaiami Kijami

16bili y kaleczyli y iuz prawie na smierć ubitego

17hostiliter ieszcze związanego na Wuz wrzucili, y onemu

18tyrańsko zbitemu grożąc Obwieszczeniem przykazywali

19gdzie wiedział ktorego z Jchmw Panow Moszkowskich

20y Duchnowskich będącego w Puszczy czyli na Polu

21czyli na Sianożęciach, aby tam wodził, Jakoż ztamtąd

22iuz puściwszy się na takowe excessa, kożdego słyszącego

23Serce przenikaiące y pastwienia się według Swego

24przedsię wzięcia naiechali na Jchmw Panow Jana

25Moszkowskiego, y Archorego [?] Tarnawskiego, także na Swo-

26ich własnych Sianożęciach Siano gromadzących, niemiło-

27[reklamant:] sierdnie

k. 504

1niemiłosierdnie bili y powiązanych na Wozy powrzucali,

2z ktoremi to powiązanemi po Gruncie czysto wspomnio-

3nym iadąc za Laski Uroczysko przyiechali, JmPana

4Stefana Moszkowskiego, y Zonę iego adlibitum Sui bez

5Compassyi bili Dzieci poprzestraszali y tegoż związane-

6go na Wuz wrzuciwszy z wszytkiemi wspomnionemi

7powiązanemi do Niewhodow [?] zaprowadzili y pod stra-

8zą onych porzucili, tylko iednego JmPana Stefana

9Moszkowskiego, aby na Swoich Sąsiad nawodził ob-

10winionych wzieli ktory salwuiąc nie zdrowie tylko

11Zycie Swoie przyprowadził do Uroczyska Porosiłka [?]

12gdzie Ichmw Panow Jana y Jakuba Moszkowskich ko-

13szących napadli y zaraz tamże Jm Xiądz Magister

14JmPana Jana Moszkowskiego Spisą Swoim rękom nie-

15przyzwoitą wgłowę pchnął, y wprawym boku ciężko y

16głęboko ranę aż do samey kości zadał, y widząc krwią

17zbroczonego chustką Swoią Sam też krew ocierał, a Jm

18Pana Jakuba Moszkowskiego, Nahaiami y kijami bi-

19ią, na ktory hałas y niewinnych Ludzi płacz Ichmw

20Panow Michała y Jana Moszkowskich, przybiegłych

21o takowey zawziętey Statum omnem a naypierwiey Spi-

22rituałem iako Bogu tylko na Usługi Constitutum

23nieżdobiącey y owszem Zakałę przynoszącey Imprez-

24zie niewidzących, Simili modo verbis indecentissi-

25mis honor Szlachecki krzywdząc traktowali pobożo-

26nych dimoto omni Christiano Amore, nie napłaczliwie [?]

27[reklamant:] ba

k. 504v

1Nieba Ile niewinnych Ludzi przenikaiący niedbaiąc bili ka-

2leczyli, Kızami w piersi w Boki Skrzy więcey powpychali, y

3nadtemi iakoby podobało barziey niż ponieprzyiaciel-

4sku pastwili się y tychże do Niewhodow pokaleczonych

5pokrwawionych zaprowadzili, ktorym biciem ysta-

6kowym in audito exemplo, przez Duchownych, cum

7Summa abominatione popełnionym Tyranstwem,

8przy niewystarczaiącym czasie nawięcey czynienia Si-

9mtice [?], ukontentowawszy się y pokazawszy Jchm Szlach-

10cie mnieyszey Kondycyi Sie volentibus Superis, quid

11valet potentia y zawzięta malignitas, wziowszy z

12Soby Dwoch Jchmw Panow Meszkowskich [?] Jana y

13Stefana bez zadnego odzienia do Collegium zapro-

14wadzili, y tam Inhonesto titulo, z przyprowadzonych,

15na Smieiwaiące się Białocerkwią Zabiciem wkładali, od-

16grazali y straszyli, y do połozenia niewiedzie naia-

17kowych Skryptach y dla czego Krzyżykow przymu-

18sili, iakoz połozyć musieli akonmi tychże Jchmw

19Panow Meszkowskich wyzey Imionami Specyfiko-

20wanych naszich własnosci bitych kaleczonych

21wiązanych y iehże Siano y drugich Jchmw do Niew-

22hodow przez kilka Dni wozili więcey niz na Czte-

23ry Tysiące Kopic przewiezli a drugie popalili Czap-

24ki Sierzmięgi Kozy Sukmy pozabierali, a po tym

25konie Im Xiądz Rektor pooddawac kazał. Przez kto-

26ry takowy Jchmw proceder Prawo Boskie y pospolite

27naruszone

k. 505

1naruszone niech kozdy trwozy izeli godzisię bez zadnego

2upomnieniasię Prawnym Terminem iako Prawu Oyczy:

3ste pozwalaią gwałtem atakowym iakoszę wyra:

4zito cudzę Fortunę odbierac y naonęy tanta per:

5petrare cum Scandalo pospulstwa naiedynę oppresyę

6Quedulantium Facinora musi substanta oppressionis

7mole, ingemiscere honor Szlachecki przez obzałowanych

8uczięty, ktorzy wiedzą dobrze ze vindictam suffici:

9entem Sąd Equatam niepodobna Ile na Duchowien:

10stwie doyse wiąz Bogu zwany iego takowa obelga

11y uciemięznie się oddaie, samiz Ichm. Xięza maią

12Dokumenta na Czyste od Jm. Pana Tuszewskiego [?]

13Sobie zapisane wiedzą dobrze otym ze Grunt Mo:

14szkowski między Terewem, a Rzeką Norynią leży Nowe

15Siedlisko nad Rzeką Terewem, a Sare nad Rzeką No:

16ryną wktorych oppozycyi takowey iak teraz nigdy

17Collegium nieczyniło bo gdyby Ichm. Panowie Mosz:

18kowscy Ichmciow Xięży Jezuitow Grunt qualicunq[ue] mo:

19do zazywali czy mogłoz toby bez oppozycyi y oswiad:

20czeniasię oto Prawnego, teraz nienalezie a gwałtow:

21nie ony odbieraią, Poddani w Moszkach mieszka:

22iący na Tuszewszczyznie Ichmciow Xięży czorne Szkody

23y dysgusta Manifestanta czynią Zboza y Sianozęci tra:

24tuią y wypasaią Dzieci Samo Swego Swywolnie kon:

25mi rozbijaią Jeden Poddany Plutna potaiemnie wzią:

26[reklamant:] two [?]

k. 505v

1wzięte y dowiedzioney nieoddał Ichm Panowie Kurow-

2scy niemaiące legale Jus do Dobr Wsi Moszkow [?]

3w onych siedzą y Manifestantibus krzywdy

4czynią y adversarios do szkod czynienia onym

5ze fomentują co wszystko iako y dawnieysze na-

6iazdy nietilko na Grunt ale na Samę Dwory

7iako to Im Pana Bazylego Duchnowskiego y tam

8Wiolencyi czynieniu Inquizycyą iezeli Bog Na-

9ywyższy pozwoli dowiedzie się Ateraz oto wszyst-

10ko ut Commissum eiz Comparentes iterum iterumq

11Załosny zanoszą Manifestacyą oraz de nullitate

12tych Skryptow na ktorych krzyżyki położyli

13ktorey melioratio zostawili. Et in continenti

14stawił Woznego Generała W[oiewó]dztwa Kijowskiego

15y Innych Szlachetnego Szymona Fiutkowskiego [?]

16ktory in vim Sua vera ac fidelis Relationis

17palam publice libereq recognovit, ze on Roku

18Terazniyszego Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego,

19Piątego, Dnia Dwudziestego, Pierwszego Julij

20na Affektacyą y Prawną dequizycyą Urodzonych Ichm

21Panow Jana Jakuba Michała Jana Moszkow-

22skich y Innych wyzey specyfikowanych maiąc

23przy sobie Strony Szlachty Ludzi wiary godnych

24Urodz. Ichmw Panow Piotra Załuskiego [?] Samuela

25Niedaszkowskiego, ex maioris ac evidentioris tes-

26[reklamant:] timonij

k. 506

1Testimonij gratia Sibi adhibitos byſtu w Kancellaryi

2Grodz. Kijow. gdzie bedąc widział y Vrzędownie

3oglądał wyz wrzeczonych Affektantow Vrodz. JchMw

4Panow Jana Moszkowskiego Spisę głowę ʒpra:

5wego boku zwirzch Vcha szeroką y głęboką zadane

6drugim Jchm. wyz wyrazonym Płcy Bokiey [?] Kija:

7mi Nahaiami Cępami krwią ocieklę Siniałe zbitę skal:

8luzoną [?] az ciała od kosci poodpadało, y inne zbicie iako

9wyzey pomienionych Jchmw Woznych, wczym on Wozny

10mianowany Szlachtę Sobie przytomną oswiad:

11czywszy, o tym Swoię prawdziwą Obdukcyi

12Relacyi przedemną Vrzędem uczynił y Zeznał y pro:

13sili tak Manifestanto Swoiey Manifestacyi

14iako y Wozny obdukcyi Relacyi o przyięcie do

15akt co y otrzymali. Jan Moszkowski Jakub

16Moszkowski pisac nieumieiące X. Szymon

17Fiutkowski Wozny ignarus Scribendi X.

Objaśnienia i tłumaczenia

Simul cum Obductione – wraz z obdukcją (oględzinami ran przez woźnego/urząd).

Comparentes – stawiwszy się; horrendissime cum singultu sui – najżałośniej, z łkaniem; evidenter – oczywiście, wyraźnie; in cointelligentiam – w porozumieniu; Sui Comparentium – stawiających się; cum adversa parte – ze stroną przeciwną; permittente Lege Divina et positiva licitis et honestis modis – za pozwoleniem prawa Bożego i stanowionego, sposobami godziwymi i uczciwymi; Summam Honoru – najwyższy (zasadniczy) honor.

Lossessorow – zapewne „Possessorow” (posesorów); Reymantow – prawdopodobnie „Regnantow” (panujących); szystki – prawdopodobnie „cząstki”.

per illicitos – przez niegodziwych; abominabiles actus extra decentiam omnem – obrzydliwe czyny poza wszelką przyzwoitością; in quam finem non nisi – w jakim celu nie inaczej, jak; malitiose lingua et inhonesto opere cavillare – złośliwym językiem i nieuczciwym czynem szkalować; praesentim – zwłaszcza; flagellat – chłoszcze; vindictam – pomsty, zadośćuczynienia; resistere – opierać się; ad praesens – obecnie; pro omnibus flagellis super se comparentis et aliis permissis supremo Rectori – za wszystkie plagi zesłane na komparenta i innych przez Najwyższego Rządcę; non verbis – nie słowami; solemniter – uroczyście; hac in re simili – w podobnej sprawie; Collegium Owruckie Societatis Iesu – kolegium jezuickie w Owruczu; Im – Jegomość; Urodz. Ichm. – Urodzonym Ichmościom.

Fragment manifestacji przeciw Kolegium Jezuitów w Owruczu o naruszenie granic dóbr; nadawcy manifestacji wymienieni na poprzedniej stronie.

proprietate antiqua – dawną własnością; deliberato animo – z rozmysłem; appropriationis – przywłaszczenia; per extrema – do ostateczności; non per Sententiam Iudicii, tylko per velle privatum – nie wyrokiem sądu, lecz z prywatnej woli; summum praeiudicium et notabile damnum – największy uszczerbek i znaczna szkoda; contestatio litis – wdanie się w spór.

sortiunculam – cząstkę (dóbr); Iure Quaesito – prawem nabytym; ad totalia Bona – do całych dóbr; illicite – bezprawnie; violentissime – najgwałtowniej; hostili modo cum vario Armorum genere – po nieprzyjacielsku z rozmaitym rodzajem broni; post posito honore Nobilitari – z pominięciem czci szlacheckiej; in Convulsionem omnis Iustitiae – ku obaleniu wszelkiej sprawiedliwości; ex appetitu Soli – z chciwości ziemi; ad Super Invasionem et violentias – do najazdu i gwałtów; mandato – z rozkazu; Armata manu – zbrojną ręką. Numer karty na marginesie częściowo nieczytelny (502v?).

Possessyi Manifestantium – w posiadaniu manifestujących; Quaerulantium – skarżących; Similiter – podobnie; Verbis inhonestis – nieuczciwymi słowami; dyffamował – zniesławiał; Tandem – w końcu; accersito – wezwawszy; in vim – gwałtem; extra decentiam Status Spiritualis – wbrew przyzwoitości stanu duchownego; Maydany – majdany, miejsca wypalania potażu/smolarni; Brzost – kora wiązu.

Spiritualis (łac.) – duchowny; Minister i Magister – urzędy w kolegium jezuickim; in solam postpositionem – z całkowitym pominięciem (godności szlacheckiej); hostiliter (łac.) – po nieprzyjacielsku; Bursacy – uczniowie bursy jezuickiej; Manifestantium – manifestujących (strony skarżącej).

adlibitum Sui – według swego upodobania; Statum omnem a naypierwiey Spirituałem – wszelki stan, a zwłaszcza duchowny; Simili modo verbis indecentissimis – podobnie najnieprzystojniejszymi słowami; dimoto omni Christiano Amore – odrzuciwszy wszelką miłość chrześcijańską. Fragment manifestacji o napaści na rodzinę Moszkowskich.

Fragment manifestacji (skargi) przeciwko duchownym (kolegium, zapewne jezuickiemu, z ks. rektorem) o pobicie i uwięzienie ludzi; „in audito exemplo” – bez przykładu, niesłychanie; „cum summa abominatione” – z największą obrzydliwością; „volentibus Superis” – za wolą niebios; „quid valet potentia et zawzięta malignitas” – ile może przemoc i zawzięta złość; „inhonesto titulo” – pod niegodziwym pretekstem; „Niewhody” – zapewne więzienie (ruskie „niewola/ciemnica”); kopa – miara siana/snopów. Numer w lewym górnym rogu niepewny.

Tekst stanowi dalszy ciąg manifestacji (Collegium Jezuitów przeciw panom Moszkowskim); początek i koniec poza tą stroną.

„tanta perpetrare cum scandalo” – takie rzeczy popełniać ze zgorszeniem; „querulantium facinora... substantia oppressionis mole” – czyny wobec skarżących, pod ciężarem ucisku; „ingemiscere” – jęczeć; „vindictam sufficientem... aequatam” – dostateczną, odpowiednią pomstę; „qualicunque modo” – jakimkolwiek sposobem.

Rzeki Tereb (Terew) i Noryń – dopływy Uszy/Ubortu na Polesiu owruckim.

Manifestantibus – manifestującym; adversarios – przeciwników; ut commissum – jako popełnione; iterum iterumque – raz po raz; de nullitate – o nieważność; melioratio – zastrzeżenie poprawy; et in continenti – i zaraz; in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque recognovit – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; ex maioris ac evidentioris testimonii – dla większego i jaśniejszego świadectwa. Data czynności woźnego 21 VII 1735.

Testimonij gratia sibi adhibitos – (szlachtę) przybraną sobie dla świadectwa; ignarus scribendi – nieumiejący pisać; X – znak krzyża zamiast podpisu; Grodz. Kijow. – grodzkiej kijowskiej; Jchm./JchMw – Ichmościów. Fragment relacji obdukcyjnej (opis ran pobitych Moszkowskich) z poprzedniej strony.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

21lipca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Barnowskim [?], Jan i Jakub Moszkowscy (w tytule Meszkowscy), w imieniu swoim i innych dziedziców dóbr Moszki [?], wnieśli manifestację z obdukcją przeciw kolegium jezuickiemu w Owruczu – rektorowi ks. Felicjanowi Białokurewiczowi [?], ministrowi ks. Nowińskiemu, magistrowi Petrokońskiemu [?], ks. Józefowi Pękowskiemu, Romanowi Izowskiemu/Czopowskiemu [?], namiestnikowi grodzkiemu owruckiemu trzymającemu od jezuitów wieś Niewohody [?], Aleksandrowi Krzyżanowskiemu, podstarościemu wiązowskiemu dóbr Woronicza, bursakom i poddanym wielu wsi. Zarzucili, że jezuici, posiadając sąsiednie Niewohody [?], zawłaszczają grunt moszkowski (leżący między Terewem a Norynią): jesienią 1734 r. ich poddani wybrali pszczoły z barci Moszkowskich i Duchnowskich, wiosną 1735 r. założono na ich gruncie majdany, odbierano pola i spędzano z sianożęci, a następnie z polecenia rektora najezdnicy pobili na sianożęciach Teodora, Jana, Stefana (z żoną), Jakuba i Michała Moszkowskich oraz Archorego [?] Tarnawskiego, magister ranił Jana Moszkowskiego spisą w głowę i bok, a związanych zawieziono do Niewohodów [?]. Jana i Stefana zaprowadzono do kolegium, gdzie grożąc zmusili ich do położenia krzyżyków na nieznanych pismach, a ponadto wywieziono ponad 4000 kopic siana, resztę spalono i zabrano odzież. Manifestanci zaprotestowali też o nieważność tych pism, a woźny generał Szymon Fiutkowski [?] w obecności Piotra Załuskiego [?] i Samuela Niedaszkowskiego obejrzał w kancelarii grodzkiej ich rany i pobicia.

Nr w rękopisie: 43 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 506

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell. od

2Wiell. JmXiędza Andrzeia Bieniuckiego [?]

3Archimandryty Owruckiego po Wiell.

4JmPana Hruszewicza [?] Łow. Nowogrodz.

5y Jnnych.

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Julij, Trzydziestego, Dnia

8Na Vrzędzie Grodzkim w Mieście JgoKrolewskiey M.ci

9Owruczu

k. 506v

1Owruczu Przedemną Alexandrem Baranowskim Na:

2miesnikiem Natenczas Podwoiewodz[?] Grodzkiem

3Wdztwa Kijowsk. y Xięgami Ninieyszemi Grodzkie:

4mi Kijowsk. Stanowszy Oczewiscie Wozny Generał

5Wdztwa Kijowskiego y Innych Opatrzny Kondrat

6Zbrożkowski [?] in vim Suæ veræ ac fidelis Relationis

7palam publice libereq[ue] recognovit. Iz on Roku

8teraznieyszego Tysiąc Siedmset, Trzydziestego,

9Piątego, Dnia Dwudziestego Siodmego, Iulij, Pozew

10Słowny Trybunału Koronnego Lubelsk. Autentyczny

11odniosł do Wsi Krasnosiela y tamten Pozew Woyto:

12wi tameyszemu wręcz oddawszy o oddaniu ypo:

13łozeniu onego odtego pokogo [?] ywiadszy [?] by Spra:

14wie był pisany Prawnie publikuiąc do wiado:

15mosci przywiodł. Ktorego Pozwu Series takowa.

16August Trzeci z Bozey Łaski, Krol Polski, Wielki,

17Xiąże Litew. Ruski, Pruski, Mazowiecki, Zmudzki,

18Inflancki, Smolenski, Siewierski, Podolski, Podlaski,

19Kijowski, Wołynski, Bracławski y Czernihowski a Dzie:

20dziczny Xiąże Saski y Elektor. Wiell. Bazylemu [?]

21Nieczaiowi Hrzizewiczowi [?] Łowczemu Nowogrodz.

22iako Panu y Pryncypałowi tudziez Szlachetnemu

23Mikołaiowi Doymarowiczowi [?] Rzadzcy [?] roboczemu [?]

24Wasylowi Truszkowi y Innym W. J. Wiell. Łowczy

25Nowogrodz. Poddanym wyszczegolnie nanizey wyra:

26[reklamant:] zone

k. 507

1wyrazone Prawem zakazane Akcye ordynowanym po

2Imionach y przezwiskach Ich samyże W.T. lepiey wia:

3domym y Znaiomym roskaz W.T. jako Pana swego

4pełniącym cum assistentia de Iure debita y eorum

5statuto przed przyszły Sąd dla wskazania na nich

6win prawnych omnino urgetur z osoby y zewszyst:

7kich generaliter Dobr W.T. leżących ruchomych y sum

8pieniężnych Powagą Naszą Krolewską przykazuiemy, aby

9W.T. przed Sądem naszym Głow. Trybunał. Koronnym Lubel.

10od Daty położenia tego Pozwu za Niedziel Cztery albo

11wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru sobie należącego

12do sądzenia przypadnie y przywołana będzie sam

13oblicznie y zawicie stanął na Instancyą Instygatora

14Sądowego y Iego Delatora Wieł. Xiędza Andrzeja

15Brzozowskiego [?] Archimandryty Owruckiego, Aktora który

16przychilaiące się do Prawa pospolitego Manifestacyi

17y Aresztu hac in Causa zaniesionych W.T. pozywa oto. Iż

18W.T. convellendo Prawo pospolite de Invasione alio:

19rum fundorum explagellatione Subditorum atque violen:

20tijs rigorose opisane maiąc Dobra Wieś Kramow [?]:

21le in prima contiguitate z Dobrami Wieł. Aktora

22Szepeliczami [?] y Attinentyami onychże a niezachowuiąc

23pokoiu sąsiedzkiegoważyło się Poddanych swoich

24z pomienionym Doynarowiczem [?] Sługą czyli Podsta:

25rościm, na Dobra Wieł. Aktora Wieś Motowili [?] illi:

26cite subordynować y naslać y z tłumem tych Poddanych

27[reklamant:] roboczych

k. 507v

1roboczych Sydora, Moysieja, Romana, Chwedora y Marty:

2na, Klimenkow, Olexya y Jakowa Jakimenkow, Max:

3ima, y Iowa Artemenkow, Ostroszka, Antona Danila

4y Marka Michalenkow, Iacka y Petra Danilenkow,

5z Zonami Synami Dziecmi. Konmi Bydlem y ca:

6tym ich Sprzętem domowym explagellare nad

7to Ostrowy Bartne y Barcie ze Pszczołami

8tudziez y Lasy zdawna y teraz do Klucza Szepeli:

9kiego [?] należyte vi et violenter Sobie przywłaszczać

10y pustoszyc Zboża varij grani w Gumnach będą:

11u niego dzikiem Sposobem wybierac et in commo:

12dum Sui to wszytko obracac y rozne czynic

13wiolencye co czasu Prawa Inquizycyą dowiedzio:

14no będzie, A zatym do wydania pomienionych

15Poddanych cum Uxoribus Filiis ab omni Supel:

16lectili przez WD. do Dobr Swoich wyprowadzonych [?]

17Areszt[em] innodowanych do stawienia wyłot:

18cow dla ukazania na nich win Prawnych a:

19w niestawieniu do odpowiadania, p[ro] restitutione

20Miodow y Zboża compensatione damnorum

21causatorum nec non p[ro] seorsivo respectu commissae

22Invasionis explagellationis y inne krzywdy szko:

23dy oppressye y wiolencye Wielm. Aktor WD. na Ter:

24min oznaczony pozywa się itaq[ue] pariturus. Datt[um]

25Lublini Millesimo, Septingentesimo, Trigesimo

26Quinto

k. 508

1Quinto Anno die Decima Quarta July de quo Praens

2ejusdem Ministerialis Relatio Kondrat Zbrolew-

3ski Wozny Scribendi ignarus X

Objaśnienia i tłumaczenia

Lubell. – Lubelski; Wiell. JmX. – Wielebnego Jegomości Księdza; Łow. Nowogrodz. – łowczego nowogrodzkiego; relacja woźnego o pozwie na Trybunał Koronny w Lublinie.

in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque recognovit – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; Series – treść; data doręczenia 27 VII 1735; Krasnosiel – może Krasnosiłka [?]; Wdztwa Kijowsk. – Województwa Kijowskiego.

cum assistentia de Iure debita – z asystencją prawem należną; omnino urgetur – całkowicie obciąża się; generaliter – ogólnie; hac in Causa – w tej sprawie; convellendo – łamiąc; de invasione aliorum fundorum, explagellatione subditorum atque violentiis – o najazdach na cudze grunty, biciu poddanych i gwałtach; in prima contiguitate – w bezpośrednim sąsiedztwie; illicite – bezprawnie.

Głow. Trybunał. Koronnym Lubel. – Głównym Trybunałem Koronnym Lubelskim; W.T. – Wasza (Wielmożność) Twoja; Wieł. – Wielebnego.

Fragment pozwu (citatio) Trybunału Koronnego w Lublinie, 1735; początek i dalszy ciąg (relacja/oblata) na sąsiednich stronach.

explagellare – zbiec, uprowadzić poddanych (tu: wypędzić/zabrać); vi et violenter – gwałtem i przemocą; varij grani – zboża różnego gatunku; in commodum Sui – na swój pożytek; cum Uxoribus Filiis ab omni Supellectili – z żonami, synami i wszelkim dobytkiem; innodowanych – obciążonych; pro restitutione – o zwrot; compensatione damnorum causatorum – o wynagrodzenie wyrządzonych szkód; nec non pro seorsivo respectu commissae invasionis explagellationis – a także osobno z powodu dokonanego najazdu i uprowadzenia; itaque pariturus – przeto ma się stawić; Datum Lublini Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto – dan w Lublinie roku 1735.

WD. – Wasza Dostojność [?]; Wielm. – Wielmożny.

Ręka zamyka relację woźnego: „roku [1735] piątego, dnia 14 lipca, o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; Kondrat Zbrolewski [?], woźny pisać nieumiejący, krzyżyk”. Nazwisko woźnego w akcie poniżej zapisano „Zbrożewski” [?].

Streszczenie

30lipca 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Aleksandrem Baranowskim, woźny generał Kondrat Zbrożkowski [?] (Zbrolewski [?]) złożył relację, że 27 VII 1735 r. doręczył wójtowi we wsi Krasnosiel [?] autentyczny pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego. W przytoczonym pozwie, wydanym w imieniu Augusta III w Lublinie 14 VII 1735 r. na instancję instygatora i delatora ks. Andrzeja Brzozowskiego [?] (w tytule Bieniuckiego [?]), archimandryty owruckiego, wezwano Bazylego [?] Nieczaja Hrzizewicza [?], łowczego nowogródzkiego, jego sługę Mikołaja Doymarowicza [?], Wasyla Truszkę i innych poddanych, by w ciągu czterech niedziel stanęli przed Trybunałem. Pozew zarzuca im, że ludzie łowczego z sąsiedniej wsi najechali wieś archimandryty Motowili [?] klucza szepelickiego [?], uprowadzili wymienionych z imienia poddanych (Klimenków, Jakimenków, Artemenków, Michalenków, Danilenków) z rodzinami i dobytkiem, zawłaszczali ostrowy bartne i lasy oraz zabierali zboże z gumien; powód domaga się wydania poddanych, zwrotu miodów i zboża oraz odszkodowania.

Nr w rękopisie: 44 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 508

1Prezenta Konia w Sprawie Urodz. Jm

2Pana Odrowąża Michałowicza od Jm

3Pana Hulanickiego w pewnym

4długu wziętego.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

6Miesiąca Augusta Piątego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKMci Mieście

8Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Wałewskim [?] Łew-

9kowskim [?] Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodz.

10Grodz. Tittu Wdztwa Kijow. y Xięgami Niniey-

11szemi Grodz. Kijow. Comparens person[aliter] Urodz. JmPan

12Piotr A. Odrowąż Michałowicz, post Manifesta-

13tione na Urzędzie niniejszym Konia Szerści Wit-

14czatego [?] w pewnym długu u Urodz. JmPana Alexan-

15dra Hulanickiego, tak na Assekuracyą o czym asse-

16kuracya taz [?] fusius in se sonat iako też y ndgole [?] rze-

17czenie in Termino specifikowanego zaciągnionego

18wziętego prezentowat y onże oczyma ukazat ktorego

19ja Urząd Annuendo Affectationi Comparentis Woznego

20Opatrznego Kondrata Zbrożewskiego, ad taxandum

21przydatem ktory in praesentia Urodz. Ichmw Panow Anto-

22[reklamant:] niego

k. 508v

1Antoniego Bartlinskiego, y Antoniego Iwoniewicza,

2y Innych Szkodow pomienionego Konia w Ich

3Pott otaxował, a potym przyięcie ydem Compa-

4reno retro do Siebie ex sequestro Officij wy-

5czyt ymnie Urzęd z wyrzeczenia kwitował y prosił

6hoc totum Actis Connotari co ystrzymał A-

7Piotr Odrowąż Michalewicz mp X Kondrat

8Zbrolewski Woźny Sui[?] bendijenarus[?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; post manifestatione – po manifestacji; fusius in se sonat – obszerniej w sobie opiewa; Annuendo Affectationi Comparentis – przychylając się do żądania stawającego; ad taxandum – do oszacowania; in praesentia – w obecności. Podwoiewodz. Grodz. – podwojewodzego grodzkiego. Owrucz – dziś Owrucz (Ovruč) na Ukrainie. Maść konia niepewna.

„Compareno retro” – prawdopodobnie zniekształcone łac. „comparendo retro”, tj. stawając ponownie; „ex sequestro Officij” – z sekwestru (przechowania) urzędu; „hoc totum Actis connotari” – aby to wszystko zapisano do akt; „mp” – manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wałewskim [?] Łewkowskim [?], Piotr A. Odrowąż Michałowicz zaprezentował konia maści witczatej [?], wziętego od Aleksandra Hulanickiego za dług zaciągnięty na asekurację. Woźny Kondrat Zbrożewski (Zbrolewski) w obecności Antoniego Bartlińskiego i Antoniego Iwoniewicza oszacował konia (kwota w tekście nieczytelna), po czym stawający odebrał go z sekwestru urzędu i pokwitował urząd.

Nr w rękopisie: 45 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 508v

1Relacya na Trybunał Koronny Lubelski

2od Wiel. Jmci Xiędza Bieniewskiego Archi-

3mandryty Owruckiego po Wiel. Jmci

4Pana Olszanskiego Starosty Owrucz.

5y Innych

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

7Miesiąca, Augusta, Trzeciego, Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKMci Krolewskiey

9Owruczu Przedemną Walentynem Walewskim Len-

10kowskim [?] Namiesnikiem, Natenczas Podwoiewodz.

11Grodz. Wiel. Wdztwa Kijow. y Xięgami Niniey-

12szemi Grodz. Kijowsk. Stanowszy Oczewiście Woźny

13Generał Wdztwa Kijow. y Innych Opatrzny

14Kondrat Zbrolewski, w moc prawdziwey wierney

15y Skuteczney Relacyi Swoiey iawnie ustnie y

16dobrowolnie dla Zapisania do Xięg niniey[szych]

17[reklamant:] Zeznał

k. 509

1Zeznał iż on Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedmset,

2Trzydziestego, Piątego, Dnia Dwudziestego, Trzeciego

3Julij Pozew Głowny Trybunału Koronnego Lubelsk. auten-

4tyczny odniosł do Dobr Koszorowa [?] y tamten Po-

5zew Woytowi tameyszemu w Izbie na stole położyw-

6szy o takowey pologi [?] y w ktoreyby Sprawie był pisa-

7ny prawnie publikuie do wiadomosci przywiodł

8ktorego Pozwu tenor sequitur eiusmodi. August

9Trzeci z Bozey Łaski Krol Polski Wielki Xiążę Litew.

10Ruski Pruski Mazowiecki Zmudzki, Inflanski,

11Smolenski Siewierski Podolski Podlaski Kijowski,

12Wołynski Bracławski y Czerniechowski a dziedziczny

13Xiążę Saski y Elektor. Wiell. Szczerze Ostanslie-

14mu [?] Staroscie Owruckiemu Urodl. Konstantemu

15Potz[?]pskiemu [?] Gubernatorowi tegoz Starostwa y

16swobodnym Boiarom y Mieszczanom Owruc-

17kim de nominibus et cognominibus WW. Urodz.

18Potz[?]pski [?] swiadomym assystencyi niepotrzebu-

19iącym samym przez się a potrzebuiącym cum

20assistentia de iure debita Pozwanym z osob y

21Dobr WW. generaliter wszystkich leżących ru-

22chomych y Summ pienięznych powagą naszą Kro-

23lewską przykazuiemy, abyście przed Sądem na-

24szym Głownym Trybunału Koronnego Lubelsk. od da-

25ty y położenia tego Pozwu za Niedziel Cztery albo

26[reklamant:] rotinezas [?]

k. 509v

1wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru Sobie nale-

2zytego do Sądzenia przypadnie Sami oblicz-

3nie ystawicie Stanąli na Instancyą Instygatora

4Sądowego y Jego Delatora Wielł. Xiędza Andrze-

5ia Bieniecki[?] Opata Owruckiego Officiała

6Metropolii Kijowskiey Aktora, ktory przyłą-

7czaiące się wewszystkim do Prawa pospolitego

8Przywileiow Zapisow Intromissyi Ma-

9nifestacyi Relacyi Dekretow y ani Subse-

10lij przed Chmielniczczyzną nastąpionych iako-

11też y od siebie Aktora przez WW Starostom

12Owruckim do instytuowaney Aktoratu przez

13Wiernosciom Waszym w Grodzkim oney Sądzie

14y Kapturowym agitowaney potrzeba[?] y potrzy-

15pozywa ad parata Decreta et Inquisitiones

16ex mente Decreti Castrensis Kijoviensis przed-

17tym z Wiełł. Zwotym[?] Łysowskim[?] Starostą Ow-

18ruckim, lati eductas oto. Iż W. P. Wiełł. Olizarowi[?]

19Staroście Owruckiemu, nie uważaiące na Prawo ulti-

20y rygoru onymże na Expulsorow surowie

21opisanego śmiało ywazyć się przeciwko

22wszelkiey słusznosci y Prawa ex solo odio

23ku Wielł. Xiędzu Aktorowi assumpto na ie-

24dyną krzywdę Monasteru Owruckiego

25iakowyści Ostrat[?] do wszystkich Prowentow

26z Gruntow

k. 510

1z Gruntow rożnych Pol Sianożęci Ostrowow a longa Annorum

2serie Monasterowi Owruckiemu nadanych y zapisanych

3w Tafrach [?] Monasterskich, scielę [?] w własnosci Duchowney

4przypadłe, iakoż nullum Jus et interesse tylko sola

5malignitate subministrante maięc do Siedliska ad

6presens pustego Korczowek alias Ziemi Tetrzowskiey [?] y

7Carenskiey [?] ab immemorabili Evo w Possessyi Monaster-

8skiey, y używaniu bez żadney Prepedycyi iako y Wiell.

9Aktor przedtym zostawał przy spokoynym dzierżeniu

10tych Gruntow zostaiących gwałtownie do onych się wdar-

11leś, y nie pozwawszy Aktora iako Prawo et Justitia ka-

12że y owszem in convulsionem onych Decreta Grodzk.

13Kijowsk. idące przez Swego Gubernatora Urodz. Lotyps[k]iego [?]

14y Boiar z Mieszczanami ad violentias przydanemi

15też Dobra Korczowki violentissime odebrałeś y gwał-

16towną z onych uczyniłeś Expulsyę, kiedy W. Urodz. Lotypski [?]

17ex Commissis Swego Pana a bardziey ex proprio Animo Prepedy-

18cyi szkody na tymże pomienionym Grunciu czyniąc na

19ony hostili manu zbroynym orężem naieżdżasz Zboże sia-

20na zabierasz drugie tratuiesz palisz y iesz dongeo [?]

21iakoby do Starostwa naszego Owruckiego należące

22nie dopusciłeś Dekretom sprzeciwiaiąc się y Prawa by-

23namniey nie słuchaiąc kiedy Dekret Sądu Kapturowego

24Województwa Kijowsk. ex Lities [?] Controversiis między Wiell.

25Aktorem a W. nastąpił y Condescensyę ad Fundum

26Requirenda Expulsione et violentiis per Actis na-

27znaczył

k. 510v

1naznaczył, WWaszc temerarii contraveniendo in

2Termino daliscie się publikować. A zatym Wiell.

3Xiędz Lektor pro pdnis inexpulsionis de fundis

4Horezowski [?] ac pro reinductione in eadem Bona

5et pro pdnis datione contraventionis Decretis ac

6pro scrsiois in sublationem Publikat oraz

7pro distinctis pro pdnis datione violentiarū per-

8petratarū et pro restitutione Fani Segetis

9varij grani y o inne Pretensye iako obloquen-

10tur Processus WW. pozywa Sitis pari-

11turi pisan w Lublinie Die Decima Quar-

12ta Iulij Millesimo, Septingentesimo

13Trigesimo Quinto Anno de quo per

14ejusdem ministerialis Relatio Kondrat

15Zbrolewski [?] Woźny pisać niżey wyrażoney.

Objaśnienia i tłumaczenia

Archimandryta owrucki – przełożony klasztoru bazyliańskiego w Owruczu; Owrucz – miasto, dziś Owrucz (Ukraina, obw. żytomierski); „Wdztwa” – Województwa; „Podwoiewodz. Grodz.” – podwojewodzego grodzkiego.

tenor sequitur eiusmodi – treść następuje taka; de nominibus et cognominibus – z imion i przydomków; cum assistentia de iure debita – z asystencją prawem należną (np. mężów dla kobiet); generaliter – ogólnie. Relacja woźnego o doręczeniu pozwu Trybunału Koronnego Lubelskiego (23 VII 1735), wraz z wpisaną treścią pozwu.

Fragment pozwu (citatio) z instancji instygatora sądowego i delatora ks. Andrzeja Bienieckiego [?], opata owruckiego, przeciw staroście owruckiemu. „ad parata Decreta et Inquisitiones ex mente Decreti Castrensis Kijoviensis… latas eductas” – na gotowe dekrety i inkwizycje wydane w myśl dekretu grodzkiego kijowskiego; „ex solo odio… assumpto” – z samej nienawiści powziętej. „Chmielniczczyzna” – powstanie Chmielnickiego 1648.

Fragment pozwu (w imieniu króla, „Starostwa naszego Owruckiego”) przeciw osobie pozwanej za gwałtowne odebranie gruntów Monasteru Owruckiego; początek i koniec aktu na sąsiednich stronach.

a longa Annorum serie – od długiego szeregu lat; nullum Jus et interesse – żadnego prawa i interesu; sola malignitate subministrante – z samej złośliwości; ab immemorabili Evo – od niepamiętnych czasów; in convulsionem – na wzruszenie; hostili manu – wrogą ręką; ex Commissis – z polecenia; ex proprio Animo – z własnej woli; Condescensyę ad Fundum Requirenda Expulsione et violentiis – zjazd na grunt dla zbadania wyrugowania i gwałtów; Kapturowy – sąd kapturowy (bezkrólewia).

pdnis – prawdopodobnie „poenis”; temerarii contraveniendo – zuchwale sprzeciwiając się; pro poenis inexpulsionis de fundis ac pro reinductione in eadem Bona – o kary za wyrugowanie z gruntów i o ponowne wprowadzenie w te dobra; pro poenis contraventionis Decretis – o kary za sprzeciw dekretom; pro poenis violentiarum perpetratarum – o kary za popełnione gwałty; pro restitutione Faeni, Segetis – o zwrot siana, zboża; Sitis parituri – stawcie się (formuła pozwu); Die Decima Quarta Iulii Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto Anno – 14 lipca 1735; de quo per ejusdem ministerialis relationem – o czym relacja tegoż woźnego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Walentym [?] Walewskim Lenkowskim [?], woźny generał Kondrat Zbrolewski złożył relację, że 23 VII 1735 r. doręczył do dóbr Koszorów [?], kładąc na stole u wójta, pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego. W przytoczonym pozwie, wydanym w imieniu Augusta III w Lublinie 14 VII 1735 r. na instancję instygatora i delatora ks. Andrzeja Bienieckiego [?], opata (archimandryty) owruckiego i oficjała metropolii kijowskiej, wezwano starostę owruckiego (w tytule Olszańskiego, w tekście także Olizara [?]), Konstantego Potz[…]pskiego [?], gubernatora starostwa, oraz bojarów i mieszczan owruckich. Zarzucono im, że wbrew dekretom grodu kijowskiego i sądu kapturowego województwa kijowskiego starosta przez swego gubernatora Lotypskiego [?] oraz bojarów i mieszczan gwałtem odebrał monasterowi owruckiemu, posiadającemu je od niepamiętnych czasów, siedlisko Korczówka alias ziemię Tetrzowską [?] i Carenską [?], wyrugował z niej monaster, zabierał i niszczył zboże i siano oraz sprzeciwił się zjazdowi wyznaczonemu dekretem kapturowym; powód domaga się kar, ponownego wprowadzenia w dobra i zwrotu siana i zboża.

Nr w rękopisie: 46 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 510v

1Relacya ad Comparendum na Trybunał

2Koronny Lubell. od Wiell. Imci Pana

3Zapolskiego [?] Skarbnika Derbskiego [?]

4po Ossisie [?] Żytomierskie.

5Roku Tysiąc, Siedmset Trzydziestego Piątego,

6Miesiąca Augusta Trzeciego Dnia

7Na Urzędzie Grodz. w Miescie JKr. Krolewskiey Mści

8Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Waluś [?] Lewkow-

9skim Namiestnikiem, natenczas Podwoiewodz. Grodz.

10Kijow. Wdztwa Kijow. y Xięgami Niniejszemi Grodz.

11Kijowskiemi

k. 511

1Kijowskiemi. Stanowszy Oczewiście Woźny Generał Wdztwa

2Kijowskiego y Innych Opatrzny Leon Buranowski, in

3vim Suae verae ac fidelis Relationis palam publice

4liberequ[e] ac per expressum recognovit, iż on Roku te-

5raznieyszego Tysiąc, Siedmset Trzydziestego, Pią-

6tego Dnia Dwudziestego Osmego Julij, Pozew Łowny [?]

7Trybunalski Koronny Lubelski Autentyczny na Me-

8mbranie Ziemskim Kijowskim ad Cassandum wyda-

9ny odniosł do Miasta Jego Krolewskiey Mości

10Zytomierza ytamten Pozew na Iurisdykcyi ni-

11zey mianowanych Pozwanych położył w Chału-

12pie Poddanego Pchm [?] opołożeniu onego, od kogo y po

13kogo y w iakiey Sprawie by był pisany praw-

14nie opowiedział y natenczas kogo tylko widzieć

15mogł do wiadomości przywiodł. Ktorego Pozwu

16tenor sequitur eiusmodi. August Trzeci z Bo-

17zey Łaski Krol Polski Wielki Xiąże Litewski, Rus-

18ki, Pruski, Mazowiecki, Zmudzki, Inflanski, Smo-

19lenski, Siewierski, Kijowski, Wołynski, Podolski, Pod-

20laski, Bracławski, Czernihowski, a Dziedziczny Xią-

21że Saski y Elektor. Przewielebnemu w Bogu

22Xiędzu Josephowi vel alias vio [?] Nominis Rzytkow-

23skiemu [?] Superiorowi Missyey Zytomirskiey

24et toti Communitati Societatis Iesu Residen-

25tiae Eiusdem Cassandae pozwanym in Assistentia

26[reklamant:] de

k. 511v

1de jure debita de Personis Bonisq[ue] omnibus vestris

2generaliter authoritate nostra Regia manda-

3mus ut Coram nobis Seu Judicio Nostro Tribu:

4nalitio Regni Lublinensi a dato et positione

5hujus Citationis recte in Quatuor Septimanis

6seu tunc dum et quando Causa praesens ex

7Regestro Sibi Competenti ad judicandum

8inciderit acclamataq[ue] fuerit personaliter

9peremptorieq[ue] Compareatis ad Instantiam

10Instigatoris Judicij nostri Ejusq[ue] Delatoris

11Magnifici Basily Rapsztynski [?] Thesaurarij [?]

12Derbsensis [?] Cassandae Actoris qui vos citat

13a prima notitia pro Cassatione Condemnationis Seu

14Publicationis in Judicijs Castren. Kijovien. sine

15extraditione Citationis injuste Super Actore

16obtentae nec non pro poenis Summendis respectu

17ejusdem condictitio modo cum quodam Pleni:

18potente in damnum et laesionem Actoris procura:

19ta Sitis itaq[ue] parituri terminum Attentaturi

20et ad praemissa omnia judicialiter responsuri

21Datt. Lublini Die Decima Quarta Julij Mille-

22simo, Septingentesimo, Trigesimo, Quinto,

23Anno denuo [?] Cuius ejusdem ministerialis

24Relatio. Et incontinenti Comparens personaliter

25Wiell. JmPan Bazyli Rapsztynski [?] Skarbnik

26Derbski

k. 512

1Derbski, zdrowy będąc na ciele y umyśle iawnie ust:

2nie y dobrowolnie Zeznał. Jż ten Pozew ad Spectan:

3dam po Przewielebnych w Bogu Jchmw Xię

4ży Jezuitow Missyi Zytomirskiey ex justitia

5ejusdem Magnifici Domini Comparentis Spata:

6tione Condemnationibus Seu publicationibus

7Sine notitia Magnifici Comparentis extradi:

8ta citationis obtente zawołany woley y wiadomos

9ci Recognoscentis iest wydany y wyniesiony

10citationi hac Sua przyznali recognitione stwier:

11dza zmacnia approbuie y ratifikuie, prosząc

12tali Comparens Swey approbaty iako y Woźny

13Relacyi Swoiey actis praesentibus connotari

14co y otrzymali Bazyli Łapsztynski [?] Skarbny

15Derbski mp Leon Buranowski [?] Woźny pi:

16sać nieumieiący +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacya ad Comparendum – relacja woźnego o doręczeniu pozwu do stawienia się; Podwoiewodz. Grodz. – podwojewództwa grodzkiego; Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina, obw. żytomierski).

in vim Suae verae ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum recognovit – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, swobodnie i wyraźnie zeznał.

ad Cassandum – w celu kasacji (uchylenia); tenor sequitur eiusmodi – treść jest następująca; vel alias – albo inaczej; et toti Communitati Societatis Iesu Residentiae Eiusdem – i całej wspólnocie Towarzystwa Jezusowego tejże rezydencji; in Assistentia – w asystencji.

Data relacji: 28 VII 1735; pozew trybunalski lubelski wydany w imieniu Augusta III.

Tekst łaciński: pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego nakazujący pozwanym stawić się osobiście w ciągu czterech tygodni lub gdy sprawa przypadnie z rejestru, na instancję instygatora sądu i delatora, wielmożnego Bazylego Rapsztyńskiego [?], skarbnika derbskiego [?], celem kasacji kondemnaty (publikacji) uzyskanej w grodzie kijowskim bez doręczenia pozwu, oraz o kary; dat. w Lublinie 14 VII 1735. Następuje wzmianka o relacji woźnego i o stawiennictwie Rapsztyńskiego.

Odczyt nazwiska i urzędu niepewny („Rapsztynski”, „Thesaurarij Derbsensis” / „Skarbnik Derbski”); Derbsensis – może Derażne [?], niepewne.

ad spectandam – „na (sprawę) należącą”; ex justitia ejusdem Magnifici Domini Comparentis – „z mocy prawa tegoż Wielmożnego Pana stawającego”; condemnationibus seu publicationibus sine notitia… extradita citationis obtentae – „wydany dla uzyskania kondemnat lub publikacji bez wiedzy Wielmożnego stawającego”; recognoscentis – „zeznającego”; citationi hac sua recognitione – „pozew ten swym zeznaniem”; actis praesentibus connotari – „zapisać do akt niniejszych”; mp = manu propria (ręką własną).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walusiem [?] Lewkowskim, woźny generał Leon Buranowski złożył relację, że 28 VII 1735 r. doręczył w Żytomierzu, w chałupie poddanego w jurysdykcji pozwanych, autentyczny pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego na pergaminie ziemskim kijowskim. W przytoczonym łacińskim pozwie, wydanym w Lublinie 14 VII 1735 r. na instancję instygatora i delatora Bazylego Rapsztyńskiego [?], skarbnika derbskiego [?], wezwano ks. Józefa Rzytkowskiego [?], superiora misji jezuickiej w Żytomierzu, i całą wspólnotę tej rezydencji w sprawie kasacji kondemnaty (publikacji) uzyskanej przeciw powodowi w grodzie kijowskim bez doręczenia mu pozwu oraz kar za jej wyrobienie. Następnie Rapsztyński [?] stawił się osobiście i zeznał, że pozew został wydany za jego wolą i wiedzą, zatwierdzając go i ratyfikując.

Nr w rękopisie: 47 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 512

1Relacya na Trybunał Koronny

2Lubell. od Wiell. Jm. Xiędza Bie:

3niewskiego [?] Archimandryty Ow:

4ruckiego po Wiell. JmPanach

5Manieckich [?] Podczaszycach

6y Jnnych

7Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego,

8Miesiąca Augusta Trzeciego Dnia

9Na Urzędzie Grodz. w Miescie Jego Krolews. Mści

10Owruczu

k. 512v

1Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Leszkow:

2skim Namiesnikiem, Natenczas Podwoiewodztwa

3Grodz: Ziellu [?] Wdztwa Kijow. y Xięgami niniey:

4szemi Grodz: Kijow. Stanowszy Oczewisto Woz-

5ny Generał Wdztwa Kijow. y Innych Opatrzny

6Kondrat Wrolewski [?], in vim Suae verae ac fide-

7lis Relationis palam publice liberey recognovit,

8Iz on Roku terazniyszego Tysiąc, Siedmset,

9Trzydziestego Piątego, Dnia Dwudziestego Siodmego

10July Pozew Słowny Trybunalski, Koronny Lubell:

11Autentyczny odniosł do Dobr Hubarewicz [?], y tam:

12ten Pozew Woytowi tameyszemu wręce oddał

13odktorego pokazy y wiadomosci w Sprawie był pisany

14Prawnie publikuiąc do wiadomosci przywiodł

15ktorego Pozwu tenor takowy. August Trzeci,

16z Bozey, Łaski, Krol Polski, Wielki Xiąże

17Litew. Ruskie Pruskie, Mazowiecki, Zmudzki,

18Inflanski, Smolenski, Siewierski, Kijow. Wołynsk.

19Podolski, Podlaski, Bracławski, y Czerniowski, a

20Dziedziczny Xiąże Saski y Elektor. Wiell. Krzysto-

21towi Manieckiemu [?] Podczaszemu Kijow. longo

22tempore niesłusznemu Dobr Duchownych Klu-

23cza Szepelickiego [?] antecedenter Tenutorowi te-

24dziez Wiell. Andrzejowi Madalinskiemu Mieczni-

25[reklamant:] kowi

k. 513

1Miecznikowi Wielunskiemu y Przewielebnemu w

2Bogu Xiędzu Iozefowi vel alio Nominis Rozan:

3skiemu Priori perpetuo Conventus Vallis umbrosae [?]

4Ordinis Cisterciens. et Toti Communitati ejusdem

5Conventus cum assistentia Superioris de Iure

6debita iakoteż Wiell. Maciejowi y Annie v. alio No:

7minis z Madalinskich Bilinom [?] Stolnikom Wiskim [?]

8Mall. cum assistentia maritali Pozwanym z osob

9y Dobr WWo. generaliter wszystkich leżących

10ruchomych y Summ pieniężnych Powagą Naszą

11Krolewską przykazuiemy abyscie WWo. przed Są-

12dem naszym Głow. Trybunall. Koron. Lubell. a Data

13et positione huius Citationis recte in Quatuor Sep:

14timanis seu tunc dum et quando causa Vrae ex

15Registro Sibi competenti quam celeriori ad Iudi:

16candum inciderit acclamataque fuerit personaliter

17peremptorieque compareatis ad Instantiam Insty:

18gatora Sądowego y Iego Delatora Wiell. Xiędza

19Andrzeja Siemaszki [?] Archimandryty Owruc:

20kiego Officiała Metropolij Kijow. Aktora ktory

21przychilaiący się do Prawa pospolitego Zapisow y

22Praw na pomienione Dobra Duchowne służących

23tudziesz Dekretow roznych y całego Processu a

24osobliwie do Rumpcy [?] circa traditionem iuridi:

25cam recenter uczynioney WWo. pozywa seu potius

26przypozywa. Iż WWo nullo legitimo Iure pomie

27[reklamant:] nione

k. 513v

1pomienione Dobra Szepielice [?] z innemi Attynencya-

2mi z dawien dawnych Duchowne y ad Rem

3do Monasteru Owruckiego należące niesłusz-

4nie y nienależycie w Possessyi swoiey longo

5tempore trzymaiące pożytki wszelkie y In-

6traty braliście y partycypowali, też Dobra in

7nihilu z wiedliście y spdezolowali. Zatym Wiell.

8Actor in habendo Solutia [?] Remissione [?] Wiell. fa-

9ciendo calculo de perceptis rei non p[?] Sol[?]

10scotstwo [?] względem niesłusznego tych Dobr trzy-

11mania y onych zdezolowania doszłod [?] niema-

12tych Aktorow przyprowadzenia y inne Preten-

13syie w Oryginalnym Processie wyrażone na

14Termin wyz oznaczony pozywa y przypozy-

15wa sitis parituri Datt. Lublini Anno Mil-

16lesimo, Septingentesimo, Trigesimo Quinto

17Die Decima Quarta Julij. de quo Process eius-

18dem ministerialis Relatio quam libris

19connotari petiit co y potrzymał + Kondrat

20Zbrożewski [?] ignarus scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Trybunał Koronny Lubelski – najwyższy sąd apelacyjny Korony w Lublinie; archimandryta owrucki – przełożony monasteru w Owruczu (dziś Owrucz, obw. żytomierski).

in vim Suae verae ac fidelis Relationis palam publice libere recognovit (łac.) – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; Lubell. – Lubelski (Trybunał Koronny w Lublinie); longo tempore – od dawna; antecedenter – poprzednio; Wiell. – Wielmożnemu; Wdztwa – Województwa; Grodz. – Grodzkiego.

Fragment pozwu (citatio) przed Trybunał Koronny Lubelski; początek aktu na poprzedniej stronie.

vel alio nominis – „inaczej zwanemu”; Prior perpetuus Conventus Vallis umbrosae Ordinis Cisterciensis – przeor wieczysty konwentu cystersów (prawdopodobnie Wąchock lub inny klasztor; identyfikacja niepewna).

cum assistentia Superioris de Iure debita – z należną prawnie asystencją przełożonego; cum assistentia maritali – z asystencją męża.

a Data et positione huius Citationis recte in Quatuor Septimanis seu tunc dum et quando causa … ad Iudicandum inciderit acclamataque fuerit personaliter peremptorieque compareatis – „od daty i doręczenia tego pozwu w ciągu czterech tygodni albo wtedy, gdy sprawa wasza z właściwego rejestru przypadnie do sądzenia i zostanie wywołana, stawili się osobiście i zawicie”.

WWo. – Wielmożności Wasze; Głow. Trybunall. Koron. Lubell. – Głównym Trybunałem Koronnym Lubelskim; circa traditionem iuridicam recenter uczynioney – przy niedawno dokonanym prawnym podawczym wwiązaniu; seu potius – albo raczej; nullo legitimo Iure – bez żadnego prawnego tytułu.

ad Rem – do rzeczy/należące; longo tempore – przez długi czas; sitis parituri – macie się stawić; Datt. Lublini Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto Die Decima Quarta Julij – dan w Lublinie 14 VII 1735; de quo Processu eiusdem ministerialis Relatio quam libris connotari petiit – o którym pozwie relacja tegoż woźnego, którą prosił wpisać do ksiąg; ignarus scribendi – nieumiejący pisać (podpis krzyżykiem). Środkowe łacińskie wyrażenia (Actor in habendo… calculo de perceptis) słabo czytelne.

Streszczenie

3sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Leszkowskim, woźny generał Kondrat Wrolewski [?] (w podpisie Zbrożewski [?]) złożył relację, że 27 VII 1735 r. doręczył wójtowi w dobrach Hubarewicze [?] pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego. W pozwie, wydanym w Lublinie 14 VII 1735 r. na instancję instygatora i delatora ks. Andrzeja Siemaszki [?] (w tytule Bieniewskiego [?]), archimandryty owruckiego i oficjała metropolii kijowskiej, wezwano Krzysztofa Manieckiego [?], podczaszego kijowskiego, długoletniego tenutora duchownego klucza szepelickiego [?], Andrzeja Madalińskiego, miecznika wieluńskiego, ks. Józefa Rozańskiego [?], przeora wieczystego konwentu cystersów „Vallis umbrosae” [?], oraz Macieja i Annę z Madalińskich Bilinów [?], stolników wiskich [?]. Zarzucono im, że bez prawnego tytułu przez długi czas trzymali dobra Szepielicze [?] z przynależnościami, należące do monasteru owruckiego, pobierali z nich pożytki i doprowadzili je do ruiny; powód domaga się rozliczenia z pobranych dochodów, odszkodowania i innych pretensji.