Akty 401–440

Nr w rękopisie: 48 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 513v

1Relacya na Trybunał Koronny

2Lubell. od Wiell. Ichmc. Panow Rap-

3sztynskich [?] Skarbny Dzierży [?] Mstt [?]

4po Iasnie Wiell. JmPana Olszan-

5skiego Starosty Owrucz. y Innych

6[reklamant:] Roku

k. 514

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego

2Miesiąca Augusta Trzeciego Dnia

3Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

4Mści Owruczu Przedemną Wawrzyncem Walew-

5skim Lewkowskim [?] Namiesnikiem, na teraz Pod:

6woiewodzego Grodzkiego Wdztwa Kijowskiego y Xię:

7gami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Stanowszy Oczy-

8wiscie Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y Innych

9Opatrzny Leon Buzanowski [?], w moc prawdziwey wier-

10ney y skuteczney Relatyi Swoiey iawnie ustnie y

11dobrowolnie dla Zapisania do Xiąg ninieyszych

12zeznał, Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedm-

13set, Trzydziestego Piątego Dnia Wtorego Augus-

14ta, Pozew Pozowny [?] Trybunału Koronnego Lubelskiego Au-

15tentyczny odniosł do Wsi Szwabow [?], y tamten Po-

16zew u Boiarki Starostwa Owruckiego na Imie

17Maruszy Towkaczychi [?] Wdowy w Izbie na Stole

18położywszy od kogo y o iakieby Sprawie był pi-

19sany tey że pozwaney y Innym do wiadomosci

20przywodził ktorego Pozwu tenor Sequitur talis

21August Trzeci z Bożey Łaski Krol Polski Wiel:

22ki Xiążę Litewski Ruski, Pruski, Mazowiecki,

23Zmudzki, Inflanski, Smolenski Siewierski Podolski

24Podlaski Kijowski Wołynski Bracławski, y Czernihowski

25a Dziedziczny Xiążę Saski y Elektor Swiętego Rzym-

26[reklamant:] Panu

k. 514v

1Panu Jerzemu Ożgańskiem [?] Staroscie Owruckiemu, tudzież

2wszystkim Bojarem, Mieszczanom y Poddanym

3Starostwa Owruckiego na niżey wyrażone Akcye

4do osob plus minus Trzysta cu[m] omni termoru [?]

5genere przysposobionym y ordynowanym in:

6fra Scripta czyniącym quorum Statuitio

7przed Sąd przyszły omnino iniicitur [?] cum As:

8sistentia de Jure incumbenti Pozwanym z

9osob y Dobr WW. generaliter wszystkich Powa:

10gą naszą Krolewską przykazuiemy aby ście WW.

11przed Sądem naszym Głownym Trybunale

12Koronnym Lubel. od Daty y położenia tego

13Pozwu za Niedziel cztery albo wtenczas gdy

14ta Sprawa z Regestru sobie należytego do Są:

15dzenia przypadnie y przywołana będzie Sa:

16mi oblicznie y zawicie Staneli na Instancyą In:

17stygatora Sądowego y Jego Delatorow Wiell.

18Barytskiego [?] y Maryanny z Przyłuckich [?] Rapsztyn:

19skich [?] Skarbnikow Derbskich Mał. Samey Wiell.

20Skarbnikowey Derbskiey cum Assistencia ma:

21ritali de Jure Debita Aktorow, ktorzy przychi:

22laiącey do Prawa Pospolitego y Manifesta:

23cyi Swoiey eo Nomine Zaniesioney WW. po:

24zywaią oto: Et quidem principaliter W. J.

25Wiell. Starostę Owrucki, że W. J. czyniące in con:

26temptum Prawa pospolitego na statis in An:

27[reklamant:] no

k. 515

1Anno Millesimo, Septingentesimo Trigesimo Secun:

2do, conglobatam guerram Ludzi z Starostwa Owruc[kiego]

3armatim et catervatim do 600 plus minus Trzechset [?]

4na Dobra Wiell. Aktorow ktorzy Supermmissi [?] na:

5iechawszy na dwor Wiell. Aktorow verbis inhonestis-

6simis diffamowali, ogrody Dworskie licentiose pod-

7tempuiąc [?] spustoszyli, Koza [?] natenczas absente Ak:

8tora, plus minus na kop Trzysta varij grani

9pozeli [?] y violento modo in commodum Wl. czyli

10Sobie zabrali, y rozne krzywdy szkody oppressye

11y wiolencye czasu Prawa Iniustycyą dowiedzio:

12ne poczynili. Zatym pro restitutione interceptae

13legis ac pro poenis Summendis respectu Invasio:

14nis fundi violentiarumque perpetratarum ex Arbitrio

15Iudicij Nostri decernendis, y o inne Pretensye uelocibus [?]

16invasionem naniesione ciż Actoris na Termin wyż

17oznaczony pozywaią sitis pariturj Datt. Lublini

18Anno Millesimo, Septingentesimo, Trigesimo.

19Quinto. Die Decima Quarta Iulij de quo ipsemet

20eiusdem ministerialis Relatio quam Actis con:

21notari prosit, co y ptrzymał. X Leon Bura:

22nowski Wozny ignarus scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Lubell. – Lubelski; Wiell. Ichmc. – Wielmożnych Ichmościów; Starosty Owrucz. – starosty owruckiego. Fragment „Skarbny Dzierży Mstt” niepewny.

Akt bez widocznego tytułu i numeru – tytuł i numer marginalny zapewne na poprzedniej stronie; relacja woźnego o doręczeniu pozwu, data 3 VIII 1735, Owrucz.

„tenor Sequitur talis” – łac. „treść następuje taka”; „Pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego” – pozew przed Trybunał Koronny w Lublinie.

Ostatnie słowa „Swiętego Rzym-” mogą być odczytane niepewnie; reklamant „Panu” przy końcu tytulatury nietypowy – możliwe inne odczytanie końca wiersza.

Fragment pozwu przed Trybunał Koronny Lubelski; „cum omni ... genere” – z wszelkiego rodzaju (bronią) przygotowanym; „infrascripta” – niżej opisane; „quorum statuitio ... omnino iniicitur” – których stawiennictwo bezwzględnie się nakazuje; „cum assistentia de iure incumbenti” – z asystencją prawem należną; „cum assistentia maritali de iure debita” – z asystencją małżonka prawem należną; „et quidem principaliter” – a mianowicie przede wszystkim; „in contemptum prawa pospolitego” – ze wzgardą prawa pospolitego; „generaliter” – ogólnie, wszystkich. Wiell. = Wielmożny; Mał. = Małżonkowie; Lubel. = Lubelskim. Odczytanie nazwisk starosty i delatorów niepewne.

Fragment łaciński: „conglobatam guerram … armatim et catervatim” – zebrawszy zbrojną gromadę ludzi; „pro restitutione interceptae legis ac pro poenis …” – o przywrócenie naruszonego prawa i o kary za najazd gruntu i dokonane gwałty, do orzeczenia według uznania naszego sądu; „sitis pariturj” – macie stawić się; „Datt. Lublini … 1735 die 14 Iulij” – dano w Lublinie 14 VII 1735; „ignarus scribendi” – nieumiejący pisać. Odczyty miejscami niepewne.

Streszczenie

3sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Leon Buzanowski [?] (w podpisie Buranowski) złożył relację, że 2 VIII 1735 r. doręczył do wsi Szwabów [?], kładąc na stole w izbie bojarki starostwa owruckiego, wdowy Maruszy Towkaczychy [?], pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego. W pozwie, wydanym w Lublinie 14 VII 1735 r. na instancję instygatora i delatorów Barytskiego [?] i Marianny z Przyłuckich [?] Rapsztyńskich [?], skarbników derbskich, wezwano Jerzego Ożgańskiego [?] (w tytule Olszańskiego), starostę owruckiego, oraz bojarów, mieszczan i poddanych starostwa. Zarzucono im, że w 1732 r. zbrojna gromada ludzi ze starostwa (liczba niejasna: „do 600 plus minus Trzechset”) najechała dwór powodów, lżyła ich, spustoszyła ogrody i pod nieobecność powoda zabrała ok. 300 kop zboża różnego; powodowie domagają się kar za najazd i gwałty oraz innych pretensji.

Nr w rękopisie: 49 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 515

1Relacya na Trybunał Koronny Lubelski

2od Wiell. Jm. X. Izydora Bieniewskiego [?] Archiman:

3dryty Owr[uckiego] po Wiell. JmPana Obzanskiego [?]

4Starosty Owr[uckiego] y Innych

5[reklamant:] Roku

k. 515v

1Roku, Tysiąc, Siedmset. Trzydziestego, Piątego,

2Miesiąca Augusta, Trzeciego Dnia

3Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

4Mci Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walew-

5skim [?] Luckowskim [?] Namiesnikiem, Natenczas Pod-

6woiewodztwa Grodzkiego Wdztwa Kijowskiego y Xięgami

7Niniey szemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy Oczewis-

8cie Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y Innych Opa-

9trzny Kondrat Wrotewski [?], wmoc prawdziwey wier-

10ney y Skuteczney Relacyi Swoiey, iawnie, ustnie

11y dobrowolnie dla Zapisania do Xiąg niniey-

12szych zeznał. Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc,

13Siedmset, Trzydziestego Piątego Dnia Dwudzies-

14tego, Trzeciego Iulij, Pozew Słowny Trybunału Koronnego

15Libell autentyczny odniosł do Dobr Korzorowa [?]

16y tamten Pozew u Woyta tameyszego w Izbie

17na Stole połozywszy o położeniu oney odkogo

18pollego [?] y w iakiey by Sprawie był pisany Praw-

19nie publikuiąc do wiadomości przywodził Kto-

20rego Pozwu series takowa. August Trzeci Z

21Bozey Łaski Krol Polski, Wielki Xiąże Litew.

22Ruski Pruski, Mazowiecki, Zmudzki, Inflanski,

23Smolenski, Siewierski, Podolski Podlaski, Kijowski

24Wołynski, Bracławski, y Czernihowski, a Dziedzicz-

25ny Xiąże Saski y Elektor Wiell. Szlachetnemu Obszan-

26[reklamant:] skiemu

k. 516

1Obranskiemu Staroscie Owruckiemu y Urodz: Konstan:

2tinu Potępskiemu [?] Gubernatorowi Starostwa Owruckieg

3tudziesz Urodl: Remianowi [?] Kopowskiemu [?] Namies:

4nikowi Lubasowi [?] Rybinskiemu [?] Stolnikowiczowi

5Zytomirskiemu y Urodz: Wawrzyncowi Zagurskie:

6mu adtunczas unus ab alio dependentij Susceptij

7Grodu Owruckieg maiącym z Osob y Dobr Wa:

8generaliter wszystkich leżących ruchomych y Sum

9pieniężnych gdzie kolwiek mianych Powagą naszą

10Krolewską przykazuiemy abyscie Wa: przed Sądem

11naszym Wll Trybunll Koronnym Lubell od daty y

12położenia tego Pozwu za Niedziel Cztery albo

13wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru sobie na:

14leżącego do Sądzenia przypadnie y przywołana

15będzie Sami oblicznie ystawicie Standi na Instancyą

16Instygatora Sądowego y Jego Delatora Wiell Xię:

17dza Andrzeja Bienieckieg [?] Archimandryty

18Owruckieg Officyała Metropolij Kijowskiej Aktora

19ktory przychilaiącesię do Prawa Pospolitego

20Manifestow Relacyi y całego Processu y Prawa

21hac inne sobie służące Wa: pozywa oto. Iz

22Wa: Wiell Starosty Owrucki y Urodzi Potępski [?]

23sprzeciwiaiące się słuszności Prawa pospolitego

24y Dekretowi Sądow Kapturowych Woiewodztwa

25Kijowskiego de Actu et Data eius Anno Millesimo Sep:

26tingentesimo

k. 516v

1#

2Septingentesimo, Trigesimo Tertio Die Vigesima

3Secunda Decembris, między Wiel. Aktorem a

4Ich W. Wiel. Starostą Owruc. y Urodz. Pot[?]ńskich[?],

5y Innemi w Owruczu statemu[?] y firowaniu[?]

6ktorym nakazano aby W. Wiel. Starosta za

7rożne wiolencye przez Mieszczan y Boiar

8Starostwa Owruckiego post fata Serenissi-

9mi Regis Augusti Secundi Antecessoris

10nostri poczynione rozrucenie rożnych

11Budynkow Monasterskich cauvatis[?] que

12damnis Juramentem przez Wiel. Aktora in eadem

13Judicio Capturali ewinkowanych Summam

14liquidam od Actu promemorati Decreti za Nie-

15dziel cztery w Grodzie Owruckim temuż Wiel.

16Bienickiemu[?], Sive ejus Plenipotenti Sub Poe-

17na Banitionis perpetua z Winą Czternastu

18Grzywien oddał rzetelnie wyliczył jako też

19W. Urodz. Pot[?]ńskich, tymże Dekretem injun-

20ctum aby W. za bezprawne lienkowanie[?] się

21y informowanie Boiar y Mieszczan Owruc-

22kich na rozrucenie Winnicy Słodowni[?] Izby

23przy Karczmie y Łazni Stante vita Maiestas

24nieyszego Antecessora naszego wystawionych

25y rożnych krzywd szkod y wiolencyi popeł-

26nienie od daty tegoż Dekretu na zajutrz po po-

27[reklamant:] Siedem[?]

k. 517

1popopielcu in Anno p[rae]tunc incidenti Millesimo, Sep-

2tingentesimo, Trigesimo, Quarto. Wieży Zamku Ow-

3ruckiey zasiadszy one przez Niedziel Dwie bez

4intermissione kontynuować, a przy wyściu z Wieży

5Zakładow Staroscinskich Dwa sub P[o]ena Banitionis

6Perpetua teraz Wiell. Archimandrycie Owruckie-

7mu zapłacić, ktorych Terminow Wiell. Actor tak za-

8siadania Wieży iakoteż płacenia Summy Zakła-

9dow y Kuił wyszey specyfikowanych solemnissi-

10ma Iuris praxi diligentissima affektował a wo-

11kżdy [?] contrarij Prawu słusznosci y pomienio-

12nemu Dekretowi Kapturowemu ile że Grod

13Owrucki dependet od WJ. Wiell. Starosty Owruc-

14ki convellendo Legem naymnieyszey przerzeczo-

15nemu Dekretowi nieuczyniłscie satisfakcyi

16przez co w kontrowencyę popadliscie et Poenas

17Decreto appositas na siebie contraxistis Wier-

18nose zas wasza Wiell. Rybinski [?], y Grodzki Zagur-

19ski [?] natenczas Suscepti Grodu Owr[uckiego] maiąc

20convellendo novellam Constitutionem uti Prae-

21chiam [?] Wiell. Starosty Owruckiego adhaeren-

22do favore parti sibi faventi Decreto dicto

23contravenienti azeby Manifestow eo publica-

24tione in utroq[ue] Termino iuxta Legis positiod [?]

25praxim et iustitiam nieprzyiełiscie varijs dif-

26[reklamant:] fugijs

k. 517v

1diffugijs allaborastis z kąd Wiell. Aktor przeciw Manifesta-

2tione ptko WW musiał az innym Grodzie chcąc

3iuz sine publicatione in premissis podać Manifesta

4pomienione oswiadczywszy się otym Szlachtę

5y Wernym. Azatym tak Wiell. Wiell. Staroście

6y Urzędn. Połupskiey [?] Poenis rażione contra-

7ventionis bina memorato Decreto elusio-

8nis damnorum exinde causatorum compensa-

9tionis distincta decernendis nihil ominus przeciw solutio-

10ne Summa Decreto adjudicata Vadiorumq ac Lucri

11tantem atq in omnemq satisfactione eidem Decreto

12iako też WW. Urzędu Susceptaney przeciw scorsis Poenis

13respectu renitentia przyięcia pomienionych Ma-

14nifestow y inne przeciw tenorze Aktor WW. na Termin

15wyz oznaczony pozywa Sitio parituri Datt. Lubli-

16ni Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quin-

17to, Anno Die Decima Quarta Julij deque przeciw sens

18ejusdem ministerialis Relatio x Conrad

19Zbrolewski [?] Woźny pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Archimandryta – przełożony klasztoru (unickiego); Wiell. – Wielmożny.

Strona zaczyna się od formuły datacyjnej bez tytułu – dalszy ciąg aktu (relacja woźnego), którego tytuł i numer znajdują się na poprzedniej stronie.

Data czynności: 3 VIII 1735, Owrucz; doręczenie pozwu: 23 VII 1735.

Wdztwa = Województwa; Wiell. = Wielmożnemu; Trybunał Koronny – trybunał w Lublinie.

Nazwisko adresata pozwu urwane na granicy stron („Obszan-/skiemu”?).

Fragment pozwu przed Trybunał Koronny Lubelski (Wll Trybunll Koronny Lubell = Wielmożny Trybunał Koronny Lubelski) wydanego z instancji instygatora sądowego i delatora, archimandryty owruckiego.

adtunczas unus ab alio dependentij = ówcześni, jeden od drugiego zależni; susceptij Grodu Owruckiego = przyjęci (urzędnicy) grodu owruckiego; generaliter = ogólnie; standi = do stawienia się; de Actu et Data eius Anno Millesimo Septingentesimo = z aktu i daty jego roku tysiąc siedemsetnego (ciąg dalej).

Wa: = Wasze/Wasza Mość (Wierności Wasze); Urodz: = Urodzony; Wiell = Wielmożny.

Fragment dekretu sądu kapturowego; „post fata Serenissimi Regis Augusti Secundi Antecessoris nostri” – po śmierci Najjaśniejszego Króla Augusta II, poprzednika naszego (zm. 1 II 1733); „Die Vigesima Secunda Decembris” – 22 XII [1733]; „Sub Poena Banitionis perpetua” – pod karą banicji wieczystej; „Summam liquidam” – sumę wyliczoną; „Judicio Capturali” – sąd kapturowy; „injunctum” – nakazano; „Stante vita” – za życia. Odczyt nazw strony niepewny.

in Anno praetunc incidenti Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quarto – w przypadającym wówczas roku 1734; sub poena banitionis perpetuae – pod karą wiecznej banicji; solemnissima iuris praxi diligentissima – z zachowaniem najuroczystszej i najstaranniejszej praktyki prawnej; convellendo legem – łamiąc prawo; poenas decreto appositas contraxistis – ściągnęliście na siebie kary przewidziane dekretem; suscepti grodu – przyjmujący akty w grodzie; adhaerendo favore parti sibi faventi – przychylając się do strony sobie przychylnej; in utroque termino iuxta legis praxim et iustitiam – w obu terminach zgodnie z praktyką prawa i sprawiedliwością; variis diffugiis – różnymi wybiegami; dekret kapturowy – wyrok sądu kapturowego (okres bezkrólewia 1733–1734); Wiell. – Wielmożny; WJ. – Wielmożny Jegomość.

„Datt. Lublini … die decima quarta Julij” – dano w Lublinie 14 VII 1735; „sitio parituri” – ma stawić się w sądzie; „ministerialis relatio” – relacja woźnego (ministerialis). Skróty „przeciw” i „ptko” oddane domyślnie, odczyt łacińskich formuł miejscami niepewny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Luckowskim [?], woźny generał Kondrat Wrotewski [?] (w podpisie Zbrolewski [?]) złożył relację, że 23 VII 1735 r. doręczył do dóbr Korzorów [?], kładąc na stole u wójta, pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego. W pozwie, wydanym w Lublinie 14 VII 1735 r. na instancję instygatora i delatora ks. Andrzeja Bienieckiego [?] (w tytule Izydora Bieniewskiego [?]), archimandryty owruckiego, wezwano starostę owruckiego Obszańskiego/Obrańskiego [?], Konstantego Potępskiego [?], gubernatora starostwa, oraz Remiana [?] Kopowskiego, Lubasa [?] Rybińskiego, stolnikowicza żytomierskiego, i Wawrzyńca Zagurskiego, ówczesnych susceptantów grodu owruckiego. Zarzucono im niewykonanie dekretu sądu kapturowego województwa kijowskiego z 22 XII 1733 r., który nakazał staroście zapłacić archimandrycie w grodzie owruckim w ciągu czterech niedziel zaprzysiężoną sumę szkód za rozburzenie budynków monasterskich przez mieszczan i bojarów po śmierci Augusta II (pod karą banicji i 14 grzywien), a Potępskiemu [?] – odsiedzieć dwie niedziele w wieży zamku owruckiego od dnia po Popielcu 1734 r. za podburzanie do rozburzenia winnicy [?], słodowni, izby przy karczmie i łaźni oraz zapłacić dwa zakłady starościńskie; susceptantom zarzucono uchylanie się od przyjęcia manifestów powoda. Powód domaga się kar za kontrawencję, odszkodowania i zapłaty zasądzonej sumy.

Nr w rękopisie: 50 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 517v

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell.

2od Wiell. JmPana Zapałynskiego [?] Skarbn.

3Derbskiego po Swobodne Towkaczy-

4ihc [?] y Innych.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

6Miesiąca Augusta Trzeciego, Dnia

7[reklamant:] Na

k. 518

1Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie JeyMci Krolewskiey Mości

2Owruczu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?]

3Namiesnikiem, Natenczas Podwoiewodztwa Grodz. Zytom.

4Wdztwa Kijow. y Xięgami niniey.szemi Grodzkiemi Kijow.

5Stanowszy Oczewiście Wozny Generał Wdztwa Kijowskiego

6Opatrzny Leon Buranowski [?], iuravit sub vera ac fideli

7Relationis palam publice liberey ac per expressum

8Recognovit, Iż on Roku terazniey.szego Tysiąc Siedm-

9set, Trzydziestego Piątego Dnia Wtorego Augusta Po-

10zew Głow. Trybun. Koron. Lubel. autentyczny odniost

11do Dobr Wsi Szwabow [?] ytamtże Pozew u Swobodney

12Maruszy [?] Tołkaczychi [?], wdowy w Izbie na Stole po-

13łozywszy oddał, po kąd yoznaymił, by Sprawie

14ten Pozew był pisany tegoz ponownej prawnie do

15wiadomości przywiodł, ktorego Pozwu series takowa

16August Trzeci z Bozey Łaski Krol Polski, Wielki

17Xiąze Litew. Ruski, Pruski, Mazowiecki, Zmudzki,

18Inflantski, Smolenski, Siewierski, Podolski, Podlaski,

19Kijow. Wołyn. Bracław. y Czernihow. a Dziedzicz-

20ny Xiąze Saski y Elektor. Tobie Swobodney

21Maruszy Tołkaczysze [?] Wdowie, y Innym do tey

22Sprawy należącym do ciebie regaluiącym się

23y naniżey wyrazone Prawem zakazane akcye

24przez ciebie Tołkaczycho przysposobionym, zaszy-

25[reklamant:] Lekcyi [?]

k. 518v

14

2zapiskowey wam z Prawa należącey Pozwanym z Osob y wsze-

3lakich Dobr waszych ruchomych nieruchomych Sum

4pieniężnych y dobytku wszelakiego Powagą Naszą

5Krolewską przykazuiemi abyscie przed Sądem

6naszym Głowney [?] Trybunału Koronnego Lubelsk. od Daty y

7położenia tego Pozwu za Niedziel sztery albo

8wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru sobie na-

9leżytego do Sądzenia przypadnie Sami oblicznie

10y zawicie staneli na Instancyą Instygatora Są-

11dowego y Jego Delatora Wiell. Bazylego Kapsztyn-

12skiego [?] Skarbu Derby [?] Aktora ktory przychilaiące

13się do Prawa pospolitego y Manifestacyi swoiey

14oto zaniesioney niemniey y Processu Suffici-

15entissime na tobie Polkaczyku [?] przewiedzionego

16Iako y Tradycyi nastąpioney pozywa oto. Iżeś

17post eandem Traditionem waryias się czyli

18Suo Ausu czyli alicuius informatione et mo-

19tivo zebrawszy niemało sobie rożney kondy-

20cyi Ludzi swywolnych Tobie po Imionach y przez

21wiskach [?] lepiey wiadomych zrożnym orężem

22przysposobionych uczyniwszy Inwazyą dobrom

23Szlacheckim Wiell. Aktora gwałtownie naiechawszy [?]

24szy ztemiż Zboża Bydła Pszczoły Urzędownemi

25Tradycyami bino conducto podane Officiose, vio-

26[reklamant:] lento

k. 519

1violento modo zabrać, Wiell. Aktora odgrażaiąc iakowąsci

2swoią mocą criminalibus Pœnis de Iustitia Sacro

3Sancti sanciti podległy dyffamować y różne zuchwa-

4łością swoią czynić exorbitancye. Zatym pro restitu-

5tione intercepta Segetis apum et pecudum gwałtow-

6nie sobie appropriowanych una cum Pœnis nec non

7pro iure suo Pœnis respectu Invasionis violentio-

8rumque perpetrationis dyffamationis ac dissolu-

9bili anon [?] in vitam diffidationis y oinne [?] Ztenoy [?]

10Actor Wi. cum Complicibus Sui facinoris na Termin

11wyż oznaczony pozywa Sitis itaque parituri Datt.

12Lublini Anno Millesimo, Septingentesimo, Trige-

13simo Quinto Die Decima Quarta Iulij, tegoz

14Pozwu ejusdem ministerialis Relatio X Leon

15Burzanowski [?] Wozny ignarus scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Data: 3 VIII 1735. „Skarbn. Derbskiego” – skarbnik derbski (urząd tytularny). Odczyt nazwiska i dalszej części tytułu niepewny.

Fragment łaciński: „iuravit sub vera ac fideli relationis palam publice libere ac per expressum recognovit” – zeznał pod przysięgą w prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, swobodnie i wyraźnie. Wpis w Owruczu; relacja woźnego o doręczeniu pozwu do Trybunału Koronnego Lubelskiego 2 VIII 1735. Urzędnik: namiestnik podwojewództwa grodzkiego żytomierskiego.

Fragment pozwu przed Trybunał Koronny Lubelski na instancję instygatora sądowego i delatora. Łac.: „Sufficientissime” – najdostateczniej; „post eandem Traditionem” – po tejże tradycji (podawczy); „suo ausu” – własną zuchwałością; „alicuius informatione et motivo” – z czyjejś namowy i pobudki; „bino conducto” – dwukrotnie przeprowadzonymi (?); „officiose, violento” – urzędowo, gwałtownie. Nazwiska delatora i pozwanego niepewne.

violento modo – przemocą; criminalibus Pœnis de Iustitia Sacro Sancti sanciti – karom kryminalnym ustanowionym przez najświętszą sprawiedliwość; pro restitutione intercepta segetis apum et pecudum – o zwrot zabranego zboża, pszczół i bydła; una cum Pœnis – wraz z karami; respectu invasionis violentiorumque perpetrationis diffamationis – z tytułu najazdu, dokonania gwałtów, zniesławienia; in vitam diffidationis – odgrażania się na życie; cum complicibus sui facinoris – ze wspólnikami swego czynu; Sitis itaque parituri – stawcie się więc; Datt. Lublini … 14 VII 1735 – dan w Lublinie; ejusdem ministerialis relatio – relacja tegoż woźnego; ignarus scribendi – nie umiejący pisać; „X” – znak krzyża zamiast podpisu. Pozew na Trybunał Koronny w Lublinie.

Streszczenie

3sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Leon Buranowski [?] złożył relację, że 2 VIII 1735 r. doręczył we wsi Szwabów [?], kładąc na stole w izbie, pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego swobodnej wdowie Maruszy [?] Tołkaczysze [?]. W pozwie, wydanym w Lublinie 14 VII 1735 r. na instancję instygatora i delatora Bazylego Kapsztyńskiego [?] (w tytule Zapałyńskiego [?]), skarbnika derbskiego, wezwano Tołkaczychę [?] i jej wspólników przed Trybunał. Zarzucono jej, że po dokonanej na niej urzędowej tradycji zebrała uzbrojonych swawolnych ludzi, najechała dobra szlacheckie powoda i gwałtem zabrała zboże, bydło i pszczoły podane mu urzędowymi tradycjami, a także odgrażała mu się i zniesławiała go; powód domaga się zwrotu zabranych rzeczy oraz kar za najazd, gwałty, zniesławienie i odgrażanie się na życie.

Nr w rękopisie: 51 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 519

1Relacya na Trybunał Coronny Lubell. od Wiell.

2Jm. Xiędza Bienieckiego [?] Archiman-

3dryty Owr. po Wiell. JmPana Olszan-

4skiego Starostę Owruckiego y Inszych

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

6Miesiąca Augusta, Trzeciego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim, w Miescie JegoKrolewskiey Mści

8Owruczu, przedemną Wawrzyńcem Wałuskim [?]

9Lewkowskim Namiesnikiem, Natenczas Podwoie-

10wodzy Grodzkiego Wdztwa Kijowsk. y xięgami ni-

11nieyszemi

k. 519v

1Ninieyszemi Grodzk. Kijows. Stanowszy Oczewiście Woź-

2ny Generał Wdztwa Kijowsk. y Innych Opatrzny Con-

3drat Zbrolewski [?], wmoc prawdziwey wierney y Słu-

4tecżney Relacyi Swoiey iawnie ustnie y dobro-

5wolnie dla Zapisania do Xiąg niniey[szych]

6Zeznał Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedm-

7set, Trzydziestego Piątego, Dnia Dwudziestego

8Trzeciego Julij Pozew Rowny Trybunału Koron.

9Lubel. Autentyczny odniosł do Dobr Kaczoro-

10wa [?] ystamtąd Pozew Woytowi tamecznemu od-

11dawszy odkos [?] pokoiu y wrabiey [?] by Sprawił się

12pisany prawnie publikuie do wiadomości

13przywiodł ktorego Pozwu Series takowa

14August Trzeci z Bożey Łaski Krol Polski, Wiel-

15ki Xiąże Litewski Ruskie, Pruski Mazowiecki,

16Zmudzki Inflanski Smolens. Siewiers. Podolski,

17Podlaski Kijows. Wołynski Bracławs. y Czerni-

18howski w Dziedziczny Xiąże Saskie y Elektor.

19Wiel. Ierzemu Olizarowiczowi [?] Staroście Owruc-

20kiemu, y Swobodnym Boiarom y Mieszczanom

21Owruckim, de Nominibus et Cognominibus

22w Oryginalnym Procesie do Sądu Grodzki[ego Ki-]

23iowskiego instytuowanym wyrażonym z osob

24y zwszystkich generaliter Dobr W. Wiel. Sta-

25rosty

k. 520

1Starosty Owruckiego, leżących ruchomych y Summ pienięż:

2nych Powagą naszą Krolewską przykazuiemy abyś

3WT. przed Sądem naszym Głow. Trybuńł. Koronnym

4Lubel. od Daty y położenia tego Pozwu za Niedziel

5Cztery albo wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru

6sobie należytego do Sądzenia przypadnie sam

7obliźnie ystawić Stanęli, na Instancyą Insty:

8gatora Sądowego y tegoż Delatora Wiel. Xiędza

9Andrzeja Pruniickiego [?] Archimandryty Owruc.

10Officiała Metropolij Kijow. Aktora, ktory przy:

11chilaiąc się we wszystkiem do Prawa pospolitego

12Zapisow Manifestow Dekretow varij Subsellij daw:

13no nastąpionych y teraznieyszych czasow z Wiel.

14Starostami Owruckiemi pręcium [?] Wiernosci Twoiey

15Wiel. Starosty Owruckiego, a Wiel. Xiędzem Aktorem

16nastąpionych y innych Tranzakcyi ad infra

17specificandum Negotium należących ad parata

18Decreta Officii Castrensis Kijoviensis et alia pozywa

19y przypozywa oto, iż WT. Wiel. Starosty Owruc.

20idąc in contrarium Prawa Pttego y Dokumentow

21rożnych na Ostrowy w Procesie Oryginalnym

22specyfikowane na Monastyr Owrucki, od kil:

23kudziesiąt ex pijs operibus przez rożnych Kolla:

24torow nadane y Przywilejami Nayiasnieyszych

25Reynantow Polskich Antecessorow na:

26szych approbowane y Dekretami tak Urzędu

27[reklamant:] Grodz.

k. 520v

1Grodzi Owrucz y innemi temuz Monasterowi Owrucz

2przysądzone służących Dani z Ostrowow

3wspomnianych Monasterskich na Mona-

4styr zdawnych czasow należący y odda-

5iący się teraz oddawać Seris Boiarom

6y Mieszczanom Owrucz też Ostrowy za Poz-

7woleniem tegoż Monasteru Owruckiego

8z oddawaniem zawsze co Roku nale-

9żytey Dani oddawać oraz y Dani z Pol

10y z Placow na Monaster Zapisanych potu-

11cie zakazates y na Dekreta by naymniey

12niezważaiąc hoc in negotio ferowane

13y owszem in convulsionem onych postępu-

14iąc nullu Jus habendo z tych ze Ostrowow

15Dan pochodzący y według dawnego zwy-

16czaju przynależący na Monastyr na siebie

17teraz przeciwko wszelkiey słuszności y ku-

18nie zabieracz wczym Transactionibus

19Anterioribus et Decretis contrawenciąc

20a Monasterowi pomienionemu wielką

21krzywdę czynisz Poenis contraventio-

22nis Poenis, oraz do oddania Dani z Os-

23trowow za kilka Lat czy więcey należą-

24cey a nie oddawaiącey się una cum Poenis

25y z zapłacenia Dunicy [?] Pieniężney z Pol

26y Placow własnych Monasterskich przez

27[reklamant:] Boiar

k. 521

1Boiar y Mieszczan Owruckich w używaniu Swoim

2maiących y oimne [?] Pretensye ktore dawniey otym Pro-

3cess ſuse [?] wsobie zawiera na Termin wyż zna-

4czony pozywa Litis itaq[ue] pendentem Termino

5attentatum et ad omnia judicialiter respon-

6surum Datt Lublini Millesimo, Septingentes-

7simo, Trigesimo, Quinto Anno Die Deci-

8ma Quarta July de quo, Praesens ejusdem

9ministerialis Relatio Ex Kondrat [?] Ekrolew-

10ski [?] eynacus [?] Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Archimandryta Owr. – archimandryta owrucki (przełożony klasztoru prawosławnego/unickiego w Owruczu); Trybunał Koronny Lubelski – najwyższy sąd apelacyjny dla Małopolski; JegoKrolewskiey Mści – Jego Królewskiej Mości.

Akt bez tytułu na tej stronie – początek (tytuł, data i urzędnik) na poprzedniej stronie; relacja woźnego o doręczeniu pozwu Trybunału Koronnego Lubelskiego.

„de Nominibus et Cognominibus” – co do imion i nazwisk; „generaliter” – ogólnie.

Foliacja marginalna odczytana jako „519v” (zapis „519 ½” lub „519b” niepewny).

Wiersze piąty i dwudziesty drugi: końcówki wyrazów skrócone lub urwane przy krawędzi, uzupełnione w nawiasach kwadratowych.

Wyraz „Ierzemu” – odczyt niepewny (być może „Ierzemu” = Jerzemu); nazwisko starosty owruckiego odczytane jako „Olizarowiczowi” – pewność niska.

Fragment pozwu przed Trybunał Koronny Lubelski; „Pttego” = pospolitego; „pręcium” lekcja niepewna. ad infra specificandum Negotium = co do sprawy niżej opisanej; ad parata Decreta Officii Castrensis Kijoviensis et alia = do gotowych dekretów urzędu grodzkiego kijowskiego i innych; varij Subsellij = różnych sądów; ex pijs operibus = z pobożnych uczynków (fundacji); in contrarium = wbrew.

Fragment pozwu (citatio) w sprawie Monasteru Owruckiego przeciw bojarom i mieszczanom owruckim o dań z ostrowów, pól i placów; „hoc in negotio ferowane” – wydane w tej sprawie; „in convulsionem” – na naruszenie; „nullu[m] Jus habendo” – nie mając żadnego prawa; „Transactionibus Anterioribus et Decretis contrawenciąc” – działając wbrew wcześniejszym ugodom i dekretom; „Poenis contraventionis” – kary za naruszenie; „una cum Poenis” – wraz z karami.

Numer karty na marginesie zapisany „520b”, przyjęto k. 520v.

Koniec relacji woźnego o pozwie (zapewne do Trybunału Lubelskiego) w sprawie przeciw bojarom i mieszczanom owruckim; „Litis itaque pendentem … responsurum” – (pozywa) ponieważ sprawa jest w toku, o zamach (attentatum) i aby na wszystko sądownie odpowiedział.

„Datt Lublini … Die Decima Quarta July” – dan w Lublinie, roku 1735, dnia 14 lipca; „de quo praesens ejusdem ministerialis relatio” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; nazwisko woźnego niepewne.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wałuskim [?] Lewkowskim, woźny generał Kondrat Zbrolewski [?] złożył relację, że 23 VII 1735 r. doręczył wójtowi w dobrach Kaczorów [?] pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego. W pozwie, wydanym w Lublinie 14 VII 1735 r. na instancję instygatora i delatora ks. Andrzeja Pruniickiego [?] (w tytule Bienieckiego [?]), archimandryty owruckiego i oficjała metropolii kijowskiej, wezwano Jerzego Olizarowicza [?] (w tytule Olszańskiego), starostę owruckiego, oraz bojarów i mieszczan owruckich. Zarzucono staroście, że wbrew przywilejom, dekretom i wcześniejszym ugodom zakazał bojarom i mieszczanom oddawania monasterowi owruckiemu należnej z dawna dani z ostrowów nadanych monasterowi oraz dani z pól i placów monasterskich, a dań tę pobiera sam; powód domaga się kar za kontrawencję, oddania zaległej dani za kilka lat i zapłaty daniny pieniężnej z pól i placów.

Nr w rękopisie: 52 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 521

1Manifestacya Nne J. Wiell. JmPanny

2Maryanny Rzpteckiey [?] Miecznikow-

3ny Koronney y Innych przeciwko

4JmPanu Iozefowi Wernerowi

5Kommissarzowi Dobr J. Wiell.

6JmPana Stękiewicza [?] Kasztell. Kijow.

7y Innym.

8Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

9Miesiąca Augusta (Dwunastego Dnia.

10Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mości

11Zytomirz Przedemną Janem Walewskim [?] Lewkowskim

12Namiesnikiem Grodz. Pettu Wdztwa Kijow. y Xię-

13gami Niniejszemi Grodz. Kijow. Comparens per-

14sonaliter Wiell. JmPan Jan Lityński [?] Stolnik

15Urzędowski, Kommissarz Dobr J. Wiell. Jeymości Panny

16[reklamant:] Maryanny

k. 521v

1Maryanny Sołtyky [?] Mieczykowny [?] Koronney Urzędow:

2skiey etc Starościny postrzegaiąc całości Fortuny

3JWiełł Pryncypałki swoiey abardziey windykuiąc

4Znaczney krzywdy y oppressyi przez niżey miano:

5wanego Jm obwinionego uczynioney przychilaiąc się

6do dawnieyszych Manifestacyi simili in causa za:

7niesionych Nomine ejusdem Illustris ac Magnificae

8Principalis pdę Sud [?], tudziesz JWiełł JmPana Stefa:

9na na Lubieniu [?] y Rybwianach [?] Humieckiego Woie:

10wody y Generała Ziem Podolskich, iako naturalnego

11Dobr y Osoby wyż wyrażoney JWiełł Mieczníkowny

12Koronney Opiekuna solenniter na przeciwko Urodzo

13Jm Panu Jozefowi Wernerowi Kommissarzowi Dobr

14Poliskich JWiełł JmPana Steckiego [?] Kasztellana Kijow

15Dimirskiego Dydowskiego [?] etc Starosty iako Pryncy:

16patowi tudziesz Roboczym Poddanym Starostwa

17Dymirskiego do Osob Dwochset naniżey wyrażoney

18wiolencyi zgromadzonym Jm obwinionemu

19po Imionach y przezwiskach lepiey wiadomym

20kompryncypałom świadczył y manifestował

21się wten niżey opisany sposob y ptó. Iż wyż

22wyrażony Jm Pan Werner obżałowany podobno

23mimo wiadomości JWiełł Pryncypała Swego

24niekontentuiąc się dawnieyszemi naiazdami na

25[reklamant:] Grunta

k. 522

1Grunta Kozarowskie y Mlibowskie, in antecessum w żad:

2nym sporze niebędące krzywdami, szkodami, y wio:

3lencyjami rożnych Lat y Miesięcy Poddanym Klu:

4cza Kozarowskiego czyniony (iako o tym daw:

5nieysze fusius enarrant Manifestacye) teraz re:

6center renovando vetera novis calcando legem [?]

7publicam contra Invasores Fundorum ali:

8enorum rigorose descriptam zebrawszy niema=

9łą gromadę Ludzi y Poddanych Starostwa Dy:

10mirskiego na Grunta wlasne Klucza Kozarowskiego

11tumultuose violenterque naiechał, gdzie armata

12naiechawszy manu Zyta tak Dworskiego iako

13y Poddanych Mlibowskich y Kozarowskich wię:

14cey Kop Sta sine ulla [?] […] tylko [?] [….]

15[…] którym zawsze Poddanych Wielm. Pryn:

16cypałki manifestantis przeciwnie zabrać y do

17Dobr Starostwa Dymirskiego zaprowadzić ka:

18zał, dalsze krzywdy y oppressye dobrom Wielm.

19Pryncypałki Querulantis czynić przechwalał

20się y przyobiecywał, co wszystko Im Obwinio:

21nemu in ulteriori Juris tractu in quovis [?] Jurysdykcyi

22dowiedziono będzie Zaczym tedy idem Com:

23parens Suo et quorum supra Nne [?] ratio:

24ne Commissi przeciwko wyż specifikowa:

25nym Obwinionym iterum iterumque manifes:

26[reklamant:] tuiesię

k. 522v

1Manifestuie się salvamy pręntis Manifestationis

2si opus fuerit zostawuiąc meliorationem

3eam Actis commotani prosił co y otrzymał Jan

4Lityński [?] manu propria

Objaśnienia i tłumaczenia

„Nne” – Nomine (imieniem); „Pettu” – pieczętarzem [?]; „Comparens personaliter” – stawając osobiście. Urzędów – miasto w ziemi lubelskiej (stolnik urzędowski). Kasztelan kijowski 1735: zapewne Stępkowski (Józef Gabriel? / Stanisław?) – odczyt „Stękiewicza” niepewny.

simili in causa (łac.) – w podobnej sprawie; Nomine ejusdem Illustris ac Magnificae Principalis – w imieniu tejże Jaśnie Wielmożnej pryncypałki; solenniter – uroczyście; ptó – prawdopodobnie „primo” lub „przeto”.

Dymir – dziś Dymer (obw. kijowski), starostwo dymirskie; Dobra Poliskie – dobra na Polesiu.

in antecessum – uprzednio; fusius enarrant – obszerniej opowiadają; recenter renovando vetera novis cumulando (?) – świeżo odnawiając dawne krzywdy nowymi; legem publicam contra Invasores Fundorum alienorum rigorose descriptam – prawo publiczne surowo ustanowione przeciw najeźdźcom cudzych gruntów; tumultuose violenterque – zgiełkliwie i gwałtownie; manifestantis / Querulantis – manifestującej / skarżącej; in ulteriori Juris tractu – w dalszym toku prawa; idem Comparens Suo et quorum supra nominibus – tenże stawający w imieniu swoim i tych, o których wyżej; ratione Commissi – z powodu popełnionego czynu; iterum iterumque – raz po raz; Pryncypałka – mocodawczyni.

salva praesentis manifestationis si opus fuerit meliorationem eam Actis connotari – zastrzegając sobie prawo poprawienia niniejszej manifestacji, jeśli zajdzie potrzeba, prosił o wpisanie jej do akt; manu propria – ręką własną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim [?] Lewkowskim, Jan Lityński [?], stolnik urzędowski, komisarz dóbr Marianny Sołtyk [?] (w tytule Rzpteckiej [?]), miecznikówny koronnej, starościny urzędowskiej, w jej imieniu oraz jej naturalnego opiekuna Stefana na Lubieniu Humieckiego, wojewody i generała ziem podolskich, przystępując do wcześniejszych manifestacji wniósł manifestację przeciw Józefowi Wernerowi, komisarzowi dóbr poleskich Steckiego [?] (w tytule Stękiewicza [?]), kasztelana kijowskiego i starosty dymirskiego, oraz ok. 200 poddanym starostwa dymirskiego. Zarzucił, że Werner, nie poprzestając na dawniejszych najazdach i krzywdach wobec poddanych klucza kozarowskiego, zebrał gromadę ludzi ze starostwa dymirskiego, zbrojnie najechał grunty klucza i kazał zabrać ponad 100 kop żyta dworskiego oraz poddanych mlibowskich [?] i kozarowskich, wywożąc je do dóbr starostwa dymirskiego, i odgrażał się dalszymi krzywdami. Fragment opisu najazdu jest nieczytelny.

Nr w rękopisie: 53 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 522v

1Manifestacya Wiell. JmPana Jackowskiego

2Czesnika Zytk. przec. Wiell. Ichm. Panom

3Lesnickim Starostom Zytk. Małż.

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego,

5Miesiąca Augusta dwunastego dnia

6Na Urzędzie Grodz. w Miescie JegoK. Krolewskiey Mści Zy-

7tomir. Przedemną Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?]

8Namiesnikiem Grodz. Podwdztwa Kijow. y Księgami

9ni Niniejszemi Grodz. Kijow. Comparens perso-

10naliter Wiell. JmPan Michał na Lisowszczyźnie [?] Rysz-

11na [?] Jackowski Czesnik Zytomirski, acta pręntia

12Castrensia Kijoviensia adeundo Solennie manifestował

13się przeciwko Wiell. JmPanu Alexandrowi Lesnicki-

14mu y Maryannie z Kosakowskich primo voto

15Sewerynowey Potockiey Łowczyney Owruckiey

16Secundo Alexandrowey Lentowskiey [?] Starosci-

17ney Owruckiey Tertio Alexandrowey Lesni-

18ckiey Starosciney Zytomirskiey Lesnickim Sta-

19rostom Zytk. Małż. w ten sposob y o to. Iż Wiell.

20JmPan Alexander Lesnicki Starosta Zytomirski

21in Anno

22[reklamant:] in Anno

k. 523

1in Anno Millesimo, Septingentesimo Trigesimo,

2Secundo Die Nona Augusti zaciągnowszy długu

3Summę pieniężną u Wiell. JmPana Michała Tryzny [?]

4Iackowskiego [?] Cześnika Zyt. Wiell. Złł. Dziewiętnaście

5Tysięcy na Assecuracyę z podpisem własney rę-

6ki swoiey y Wiell. Ichmw Panow Przyiacioł tegoż

7Roku y dnia w Grodzie Zytomirskim robora-

8wano y w tymże Roku Tysiącznym Siedmset-

9nym Trzydziestym Wtorym dnia Osmego,

10Decembra, ad Acta Castrensia Kijoviensia per Obla-

11tam podano Assekurowawszy się w pewnym

12czasie wysz pomienioną Summę wraz z Pro-

13wizią oddać iako y Sama wysz rzeczona Wiell.

14JmPani Starościna Zytomirska, Listownie

15zobopolnie dostatecznieyszey [?] przestrzey deklarowawszy [?]

16się, a potym Skryptom y deklaraciom swo-

17im nie zadosyć nieuczyniwszy iedne Eluzio

18uczynili, o ktore Eluzio y nieoddanie Sum-

19my pomienieni obżałowani Wiell. Ichm PP.

20Starostowie Zyt. Wiell. podczas bez Krolewia

21zapozwani od Wiell. Manifestanta na Sądy

22Kapturowe in Anno Millesimo, Septingen-

23tesimo, Trigesimo, Tertio, y Processem ad

24Bannum [?] ultimani Convincowani, a potym in

25Anno Millesimo, Septingentesimo, Quarto

26Die Decima Nona Januarij tenże obżałowany

27[reklamant:] Wiell.

k. 523v

1Wiell. Imć Pan Starosta Zytomirski, przez Wiell. Ichmw

2Panow Przyiaciol ytam [?] przez się wstrzemięźliwie [?]

3summopere deklarowawszy się Długu wyszrze-

4czonego Oryginalnego y prowizionalnego omnimo-

5dam uczynić satisfakcyą z Owrodopascio [?]

6na ktory deklaracyi fundamencie Wiell. Imc

7Pan nunc Manifestans obwinionych Wiell.

8Ichmw Panow Starostow Zytomirskich Wiell.

9rzecznym [?] Kwitem hoc adiecto że Owrodopascio [?]

10stanie satysfakcya kwitował, ale y na tamtym

11rzeczonym terminie y na drugim ustawiczne-

12mi obietnicami Satysfakcyi Owrodopascio [?],

13aż do tych czas cię [?] Wiell. obżałowani nie za-

14dosyć nieuczynili. A zatym wyszrzeczony

15Wiell. Imć Pan Manifestans widząc ustawicz-

16ną illusio y niemało szkode swoię przez

17nie oddanie Summy oryginalney Dziewięt-

18nastu Tysięcy y Prowizyi oryginalney niemniey

19o uczynienie kwitu poniewaz non subsecuta

20satisfakcyą oniwoaznoie [?] oney y iako ma

21rzecz [?] adeundem Processum item iterumque

22Manifestatur protestaturque Salvam huius

23Manifestationem prout Actis Connotari

24co y otrzymał Michał Wyzna Iachow-

25ski Cześnik Zytomirski manu pro-

26pria

27Manifestacya

Objaśnienia i tłumaczenia

Zytk./Zytom. – żytomierskiego; Małż. – małżonkom; Podwdztwa – podwojewództwa; Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; acta praesentia castrensia Kijoviensia adeundo – przystępując do niniejszych akt grodzkich kijowskich; primo/secundo/tertio voto – z pierwszego/drugiego/trzeciego małżeństwa; czesnik – urząd ziemski honorowy.

Łac.: „roku 1732 dnia 9 sierpnia”; „do akt grodzkich kijowskich przez oblatę”; „roku 1733” (sądy kapturowe w czasie bezkrólewia); „roku 1734 [w rękopisie omyłkowo Septingentesimo Quarto] dnia 19 stycznia”. Eluzio (elusio) – wykręcenie się od zobowiązania. Złł. – złotych polskich; Zyt. – żytomierski; Wiell. – wielmożny; PP. – panowie.

summopere – usilnie, jak najbardziej; omnimodam – wszelką, zupełną; nunc Manifestans – obecnie manifestujący; hoc adiecto – z tym dodatkiem (zastrzeżeniem); illusio – zwodzenie; non subsecuta satisfactione – wobec niewypełnienia zaspokojenia; ad eundem Processum item iterumque Manifestatur protestaturque – na tenże proces ponownie manifestuje się i protestuje; Salvam huius Manifestationem prout Actis Connotari – zastrzegając sobie prawo do poprawienia tej manifestacji wedle wpisu do akt; manu propria – ręką własną.

Wyrazy „Owrodopascio”/„Owrzodopascio” niepewne – zapewne nazwa miejscowa (termin, w którym miała nastąpić satysfakcja), może Wrzodopasie [?]; brak pewności odczytu.

Wiell. – Wielmożny; Imć – Jegomość; Ichmw – Ichmościów.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Michał na Lisowszczyźnie [?] Tryzna Jackowski, cześnik żytomierski, wniósł manifestację przeciw Aleksandrowi Leśnickiemu i Mariannie z Kosakowskich (primo voto Potockiej, łowczynie owruckiej, secundo voto Lentowskiej [?], starościnie owruckiej), starostom żytomierskim. Leśnicki 9 VIII 1732 r. zaciągnął u manifestanta dług 19 000 zł na asekurację, roborowaną tego dnia w grodzie żytomierskim i oblatowaną 8 XII 1732 r. w aktach grodzkich kijowskich, a starościna listownie zobowiązała się do jego spłaty; ponieważ dłużnicy się uchylali, manifestant pozwał ich w 1733 r. przed sądy kapturowe, gdzie zostali skazani procesem aż do banicji. Następnie 19 I 1734 r. (w tekście omyłkowo rok 1704) starosta przez przyjaciół zadeklarował pełne zaspokojenie długu i prowizji w terminie „Owrodopascio [?]”, na co manifestant wystawił mu kwit z tym zastrzeżeniem, lecz mimo kolejnych obietnic dłużnicy nie zapłacili. Manifestant zaprotestował z powodu niezapłacenia sumy i prowizji oraz w sprawie wydanego kwitu.

Nr w rękopisie: 54 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 524

1Manifestacya WielJmPana

2Bierzynskiego Miecznika Bid:

3godzk. Swym y Małł. Swey Imie:

4niem prko WielJmPanu Mar:

5cianowi Azakowi [?] Stolnikowi

6Zytt.

7Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego

8Miesiąca Augusta Trzynastego Dnia

9Na Urzędzie Grodzk. w Mieście Jego Krolewskiey

10Mci Zytomierzu Przedemną Janem Walew-

11ską [?] Leokowskim [?] Namiesnikiem Grodzk. Pod Woie-

12wodz. Kijowsk. y Xięgami Ninieyszemi

13Grodzk. Kijowskiemi Comparens personaliter

14WielJmPan Felicyan Bierzynski Miecznik Bidgodz-

15kiey Swym y WielJeymci Franciszki z Gorayskich [?] Bie-

16bockiey [?] Miecznikowey Bidgodz. Małł. Swey

17Imieniem primo in Casu obtenta Possessio-

18nis Fortuny tey Jeymści Małżonki Swey uti

19Tutor Conjugalis in referendo Anterioribus

20Manifestationibus przeciwko niżey mianowa-

21nemu Jmci obżałowanemu factis y całemu Pro-

22cessowi instytuowanemu y teraz przeciwko Wiel

23JmPanu Marcianowi Azakowi [?] Stolnikowi

24Zytomierskiemu Solenniter Swiadczył y Manife-

25stował się w ten sposob y oto. Iż WielJm

26[reklamant:] Pan

k. 524v

1Pan Stolnik Zytomirski, niekontentuiąc się daw:

2nieyszemi krzywdam szkodami oppressyami

3wolnemiam ustawiczniei Wiell Manifestantom

4y Poddanym Ich czynionemi oczym dawnieysze

5testank [?] Manifesta y cały Proces, ale y te-

6raz renovando eosdem violentias maiąc

7Dobra Swoie Tatarynowkę in prima contigui:

8itate z Dobrami Wiell Manifestantow Klu:

9czem Kodenskim y Syngurami, transcenden:

10do metam Granicialem vi et violenter Grunta

11Pola Lasy y Sianożęci antiquitus do Dobr

12Klucza Kodenskiego y Syngur, należące do

13pomienionych Dobr Swoich Tatarynowki,

14przywłaszcza Pola Sianożęci kosi Lasy tak

15wycinaniem na Budynki iako y inne potrze:

16by swoie pustoszy Poddanych Wiell Manifestan:

17tow z Pol y z Łąk opędza biie y grabi Ko:

18za, y Siana na własnych Gruntach Wiell Ma:

19nifestantow będące gwałtownie zabiera

20et suo commodo applikuie Stawy y Sadzaw:

21ki do Miasteczka Kodni należące zaymuie

22Prowenta z nich bierze y partycypuie Na:

23wet Dobra Wieś Jankowce [?] Dziedziczne Wiell

24Manifestantow niewiedzieć quo Iure w Swo:

25ią ogarnowszy Possessyą tez Dobra Arenda:

26ryzuie y wszelkie pozytki bierze y roz

27[reklamant:] ne

k. 525

1y rozne w Gruncie Rodenskim [?] wystawiaiąc Pasieki

2Łąki z ktorych przedtym Poddani Tatarynowscy [?]

3zazywaiąc dziesięcinę dawali appropriando

4Sobie absolute anou [?] accumulandoq de novo

5pejora malis czyni oppressye y wiolencye y

6czynic nieprzestaią, qua pptur JmP. Manifestans

7obviando takowym Prawem zakazanym Ak-

8ciom respectu Omissor omnium przeciwko

9JmP. obwinionemu Suo et Nomine Magnificae

10Consortis Suae iterato atq iterum Manifestat

11prosząc hanc Manifestationem Actis connο-

12tari co y otrzymał. Felicyan Bierzynski [?] Miecz-

13nik Bidgoski manu propria

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; primo in casu obtentae possessionis – po pierwsze w sprawie uzyskanego posiadania; uti tutor conjugalis – jako opiekun małżeński; in referendo anterioribus manifestationibus … factis – odwołując się do wcześniejszych manifestacji uczynionych; solenniter – uroczyście. Miecznik bydgoski – urząd ziemski tytularny; Stolnik żytomierski – urząd ziemski. Nazwisko obżałowanego (Azak?) i panieńskie żony niepewne.

Wiell. = Wielmożnych. Łac.: „renovando eosdem violentias” – ponawiając te same gwałty; „in prima contiguitate” – w bezpośrednim sąsiedztwie; „transcendendo metam granicialem vi et violenter” – przekraczając kopiec graniczny siłą i gwałtem; „antiquitus” – od dawna; „suo commodo applikuie” – obraca na swój pożytek; „quo Iure” – jakim prawem. Kodnia – dziś Kodnia k. Żytomierza; Syngury – dziś Sinhury; Tatarynówka – w pobliżu.

qua propter (pptur) – dlatego; appropriando sibi absolute – przywłaszczając sobie zupełnie; accumulandoque de novo pejora malis – dokładając na nowo gorsze krzywdy do złych; respectu omissorum omnium – co do wszystkich zaniedbań/szkód; suo et nomine Magnificae Consortis suae iterato atque iterum manifestat – w swoim i swej Wielmożnej Małżonki imieniu ponownie manifestuje; hanc manifestationem Actis connotari – by tę manifestację zapisano do akt.

Miecznik Bidgoski – miecznik bydgoski (urząd ziemski tytularny).

Streszczenie

13sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem grodzkim Janem Walewskim Leokowskim [?], Felicjan Bierzyński, miecznik bydgoski, w imieniu własnym i swej żony Franciszki z Gorayskich [?], odwołując się do wcześniejszych manifestacji i całego procesu, zamanifestował przeciwko Marcjanowi Azakowi [?], stolnikowi żytomierskiemu. Zarzucił mu, że jako właściciel sąsiednich dóbr Tatarynówka przekracza granice i przywłaszcza grunty, pola, lasy i sianożęci należące do klucza kodeńskiego (Kodnia) i Syngur, kosi siano, wycina lasy, bije i grabi poddanych manifestantów, zajmuje stawy i sadzawki miasteczka Kodni i pobiera z nich dochody. Zarzucił mu także zawładnięcie dziedziczną wsią manifestantów Jankowce [?], którą wydzierżawia i czerpie z niej pożytki, oraz zakładanie pasiek na ich gruntach. Manifestację wpisano do akt; podpisał Felicjan Bierzyński.

Nr w rękopisie: 55 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 525

1Rekwizycia Wiell. JeyMPany

2Wyhowskiey Podstarosciny

3Grodzkiey Zytomirskiey w

4Dobra Wieś Zabołocie

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego

6Miesiąca Augusta Trzynastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKo Krolewskiey

8Mosci Zytomierzu, Przedemną Janem Walew-

9skim Lewkowskim Namiestnikiem, Grodzkim Lettu [?]

10Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami niniejszemi Grodzkiemi

11Kijowskiemi. Stanowszy oczewiscie Woźny Ge-

12nerał Woiewodztwa Kijowskiego y Innych Opatrzny Domi-

13[reklamant:] ko

k. 525v

1Demko Szczerbinowski [?], w moc prawdziwey wier:

2ney y skuteczney Relacyi Swoiey iawnie ustnie y

3dobrowolnie dla Zapisania do Xiąg ninieyszych

4Grodz. Kijow. Zeznał. Iż on Roku Teraznie:

5szego Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego

6Dnia Trzynastego Augusta na Affektacyą ytraw:

7ny [?] Rekwizycyą Wiell. Jeymści Paniey Anny Wyhow:

8skiey Skarbn. Zytom. Podstarościney Grodz.

9Zytomirskiey, maiąc przy sobie Stronę Szlach:

10tę y Ludzi wiary godnych Urodz. Jchmw Panow

11Jana Rawicza [?] y Michała Kasperskiego [?],

12eo majoris ac evidentioris testimonij gratia

13Sibi adhibitos był w Mieście Jego Krolewskiey

14Mci Zytomierzu w kancellaryi Grodz. Kijow.

15gdzie będąc rekwirował Possessyi Urodz.

16Jeymści Paniey Zofiey Trzybowskiey [?] in per:

17sonam ejusdem post fata Generosi Georgij

18Trzybowski [?], Mariti ejus w Dobra Wieś Za:

19botocie [?] zapisaney, ktorey Ja Urząd Annuen:

20do Affectationi wziowszy Protokuł Spraw

21Zapisowych a Die Secunda Maij Anni pra:

22esentis Millesimo, Septingentesimo, Trige:

23simo Quinto, rewerendowawszy, ze się

24nieznayduie w tym pomienionego Woznego

25uspomnienie [?]

k. 526

1upewniłem wczym on Woźny przytomny sobie

2Szlachtę oświadczywszy się prosił hoc totum

3Actis Connotari co y otrzymał. Demko Szczer-

4binowski Woźny ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Wiell. JeyMPany – Wielmożnej Jejmości Pani; Podstarościna – żona podstarościego; JKo Krolewskiey Mosci – Jego Królewskiej Mości. Zabołocie – wieś na Wołyniu/Kijowszczyźnie, bliżej nieustalona.

eo majoris ac evidentioris testimonij gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; in personam ejusdem post fata Generosi Georgii … Mariti ejus – na jej osobę po śmierci Urodzonego Jerzego …, jej męża; Annuendo Affectationi – przychylając się do żądania; a Die Secunda Maii Anni praesentis 1735 – od 2 maja roku bieżącego 1735. Skarbn. Zytom. – skarbnikowa żytomierska. Relacja woźnego Demka Szczerbinowskiego [?] o poszukiwaniu w kancelarii grodzkiej wpisu possesji, 13 VIII 1735, Żytomierz.

hoc totum Actis Connotari – (prosił), aby to wszystko wpisano do akt; ignarus Scribendi – nieumiejący pisać.

Streszczenie

13sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem grodzkim Janem Walewskim Lewkowskim, woźny generał województwa kijowskiego Demko Szczerbinowski [?] zeznał, że tego samego dnia, na rekwizycję Anny Wyhowskiej, skarbnikowej żytomierskiej i podstarościny grodzkiej żytomierskiej, w obecności szlachty Jana Rawicza [?] i Michała Kasperskiego [?], był w kancelarii grodzkiej kijowskiej w Żytomierzu i poszukiwał wpisu possesji zapisanej Zofii Trzybowskiej [?] po śmierci jej męża Jerzego Trzybowskiego [?] we wsi Zabołocie. Po przejrzeniu protokołu spraw zapisowych od 2 maja 1735 r. stwierdzono, że brak w nim wzmianki o (relacji) tego woźnego. Relację wpisano do akt; woźny niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 56 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 526

1Manifestacya Wiel. JmPana Bierzynskiego

2Miecznika Bydgoskiego Swym y Mał.

3swey Imieniem przeciwko Wielebnym JchM

4Xięży Carmelitom Berdyczowskim

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego.

6Miesiąca Augusta, Trzynastego, Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKo Krolewskiey

8Mci Zytomierzu Przedemną Janem Walewskim [?]

9Lewkowskim [?] Namiesnikiem, Grodzk. Generatu

10Wdztwa Kijowsk. y Xięgami niniejszemi

11Grodzkiemi Kijowskiemi. Comparens personaliter Wiel.

12JmPan Felicyan Bierzynski Miecz. Bydgoski,

13Swym y Wiel. JeymsciPani Franciszki z Goray-

14skich Bierzynskiey Miecz. Bydgoskiey Mał.

15Swey Imieniem obviando inconvenientys

16infra Scriptis Legi et Iustitiae contrariys

17Suaeque Fortunae ac honoris indemnitati świad-

18cył y manifestował się przeciwko Przewielebnemu

19w Bogu JmXiędzu Ludwikowi a Iesu Prze-

20orowi Konwentu Berdyczowskiego Ordinis

21Carmelitarum

k. 526v

1Carmalitarum Discalceatorum y całemu zgroma-

2dzeniu teyże Konwentu w ten niżey opisany

3sposob y oto. Iż inculpati Patres Discalceati cal-

4cando Legem positivam de violentijs ac Inju-

5rijs rigorose circumscriptam coby mieli a-

6lijs J[?] bere bona actionis exemplum to Sami

7amasi[?] illicita violentiarum licentia choćby

8Manifestantes według Przyiacielskiey nastą-

9pioney Komplanacyi chcieli Sacro Sancto

10Iura vicinitatis observare, Ichm obwini-

11ni positi in quodam malevolo animo ku

12Wiell. Manifestantom ustawicznie do niechę-

13ci y niepokoiu Sąsiedzkiego renovando an-

14teriores violentias struunt molimina grun-

15ta medyacyą przyiacielską pomiarkowane

16violenter odbieraią Łazy w Gruncie Sygur-

17skim na Rzece Hnyłwie [?] zabijaią Lasy pus-

18toszą Poddanych Swoich na Poddanstwo

19Wiell. Manifestantow nasyłaią bić y zabiiać

20ubique locorum każą y infamuią odpowiedzi

21rozne na Ludzi iako y na Samego Wiell.

22Manifestanta aculeose z ubliżeniem

23honoru czynią, Trzody y Konie z własnych

24Gruntow Sygurskich zaymować bez

25żadnego Praetextu każą a drugie zabiiaią

26[reklamant:] iakoż

k. 527

1iakoz Koni dwoie podobno mandato et informa-

2tione Ichmw zabito, a trzeciey in contemptum

3et opprobrium Wiell. Dudrulatow [?] czyniąc

4Kosę czyli nożem niezwyczayą modo ostrzy-

5żono y oszpecono y inne rozne krzywdy szko-

6dy oppressye ywiolencye czasu prawa In-

7gwizycyą dowiedzone czynią y czynic nie-

8przestaią illicite sibi et contemptuose ut

9patet praesumunt. Zatym Jm Comparens wi-

10dząc tantam Fortunae et Honoris Suil[?] lae-

11sionem respectu Praemissorum omnium contra

12inculpatos et Reissue[?] pro[?] Jm Kijdzu[?] Prze-

13orowi respectu tacti honoris co patebit

14ubi de Iure venerit Nme Suo et Magnificae

15Consortis Suae iteratis vicibus Manifesta-

16tur prosząc hanc Manifestationem Actis

17connotari co y otrzymał. Felicyan Bie-

18trzynski [?] Mieczt [?] Bidzgoskim [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Data: 13 sierpnia 1735 r. Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; obviando inconvenientys infra scriptis Legi et Iustitiae contrariys Suaeque Fortunae ac honoris indemnitati – zapobiegając niżej opisanym niedogodnościom, sprzecznym z prawem i sprawiedliwością, dla zabezpieczenia swego mienia i czci; Ordinis Carmelitarum – zakonu karmelitów. Miecz. Bydgoski – miecznik bydgoski; Mał. – małżonka; Generatu – (urzędu) grodzkiego. Nazwisko namiestnika niepewne.

Wpis – manifestacja przeciw karmelitom bosym (Carmelitae Discalceati, w rękopisie „Carmalitarum”); tytuł i początek na poprzedniej stronie.

inculpati Patres Discalceati calcando Legem positivam de violentijs ac Injurijs rigorose circumscriptam – obwinieni ojcowie bosi, depcząc prawo pozytywne surowo określone o gwałtach i krzywdach; bona actionis exemplum – przykład dobrego działania; illicita violentiarum licentia – niedozwoloną swawolą gwałtów; Sacro Sancto Iura vicinitatis observare – przestrzegać świętych praw sąsiedztwa; positi in quodam malevolo animo – trwający w nieżyczliwym usposobieniu; renovando anteriores violentias struunt molimina – odnawiając dawne gwałty knują zamachy; violenter – gwałtem; ubique locorum – wszędzie; aculeose – uszczypliwie; Praetextu – pretekstu.

Wiell. = Wielmożny/Wielmożnemu; Ichm = Ichmościowie.

in contemptum et opprobrium – na wzgardę i pohańbienie; illicite sibi et contemptuose ut patet praesumunt – bezprawnie i z pogardą, jak widać, sobie pozwalają; tantam Fortunae et Honoris laesionem respectu praemissorum omnium contra inculpatos – tak wielką szkodę na majątku i czci z powodu wszystkich powyższych przeciw obwinionym; respectu tacti honoris co patebit ubi de iure venerit – z powodu naruszenia czci, co się okaże, gdy przyjdzie do prawa; Nomine Suo et Magnificae Consortis Suae iteratis vicibus manifestatur – w imieniu swoim i Wielmożnej Małżonki swojej po wielokroć manifestuje; hanc manifestationem actis connotari – tę manifestację do akt zapisać. Końcowe nazwisko i dopisek niepewne.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

13sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Felicjan Bierzyński, miecznik bydgoski, w imieniu własnym i żony Franciszki z Gorayskich zamanifestował przeciwko Ludwikowi a Iesu, przeorowi konwentu karmelitów bosych w Berdyczowie, i całemu konwentowi. Zarzucił zakonnikom, że wbrew polubownemu układowi (komplanacji) gwałtem odbierają grunty, zabierają łąki na gruncie syngurskim [?] nad rzeką Hnyłwą [?], pustoszą lasy, nasyłają swoich poddanych na poddanych manifestantów, by ich bili, obrażają ich i samego manifestanta, zajmują i zabijają trzodę i konie z gruntów syngurskich (dwa konie zabito, trzeciego oszpecono). Manifestant zastrzegł też sprawę o naruszenie czci przeciw przeorowi; manifestację wpisano do akt. Tekst częściowo słabo czytelny.

Nr w rękopisie: 57 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 527

1Retta na Trybunał Koronny Lubell.

2od Wielebnych OO. Karmelitow

3Bosych Konwentu Berdyczows.

4pr[?] Swiett. JmPana Lemickiego [?]

5Starosty Zytt. y Innych

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

7Miesiąca Augusta Trzynastego Dnia

8[reklamant:] Na

k. 527v

1Na Urzędzie Grodzk. w Miescie Jego Krolewskiey

2Mści Zytomierzu, Przedemną Janem Walewskim

3Lewkowskim [?] Namiesnikiem, Grodzk. Zytt.

4Wdztwa Kyowsk. y Xięgami ninieyszemi Grodzk.

5Kyowskiemi, Stanowszy Oczewiscie Wozny

6General Wdztwa Kyowsk. y Inszych Opatrzny

7Benedykt Kostyrewicz [?], w moc prawdziwey

8wierney y skuteczney Relacyi swoiey, iawnie

9ustnie dobrowolnie zeznał, iż on Roku

10teraznieyszego Tysiąc Siedmset, Trzydzie-

11stego Piątego, Miesiąca Augusta dni ni-

12zey specyfikowanych, Pozwow seu Przy-

13pozwow Słownych Trybull. Koronnych

14Autentycznych unius eiusdemq. essentiae

15in Numero Pięc naniżey mianowane mięy-

16sca poodnosił, Et quidem pierwszy die

17decima Tertia Augusti odniosł do Miasta

18Jego Krolewskiey Mści Zytomierza, po Wiell.

19JmPana Alexandra Lesniewskiego [?] Starosty

20Zytomir., y tamten pozew w Zamku tamey-

21szym w Izbie na Stole połozył, Drugi to-

22ze dnia tego odniosł do dobr Zołkowa [?]

23po Wiell. JmPana Michała Skrzypka [?] Czesz.

24Nowogrodz. y tamten Pozew we Dworze

25[reklamant:] tameyszym

k. 528

1tameyszym Similiter na Stole połozył, Trzeci

2Pozew Dnia tegoz odniosł do Miasta Leszczy-

3na po JW. JmPana Jozefa na Staniosła-

4wowie y Kijsłowie [?] Zarasskim [?] Potockiego Wo-

5iewody y Generała Ziem Kijowskich, War-

6szawskiego etc. Starosty, y tamten Pozew w Zam-

7ku na Stole połozył, Czwarty Pozew tegoz

8Dnia odniosł do Dobr Wsi Satarynowki [?]

9po JmPana Mariana Azalea [?] Stolnika

10Zytomirsk. y tamten Pozew itidem na Sto-

11le połozył, Piąty pozew odniosł do Dobr

12Synyur [?] po Wiell. Ichmw Panow Felicyana y

13Franciszki z Gorayskich primo voto Sty-

14bockiej [?] Łowczyny Tarnawski, Secundo ad presens

15Voto Bierzynskiej, Bierzynskich Mieczników

16Bydgoskich Małł. Assistenci niepotrzebu-

17iącym sam przez się a potrzebuiącym

18cum Assistentia de jure debita y tamten

19Pozew w Zamku tameyszym połozył, od

20kogo y po kogo y w iakiey Sprawie te Pozwy

21by były pisane w wszystkich wyz wyra-

22zonych Dobrach przy oddaniu y połoze-

23niu prawnie publikuiąc do wiadomosci

24przywiodł pisane były te Pozwy seu przy-

25[reklamant:] pozwy

k. 528v

1przypozwy ad Instantiam Instygatora

2Sądowego y Jeg. delatora Przewielebnego w Bogu

3JmXiędza Ludwika a Jesu Ordinis Carmell.

4Discalc. Conventus Berdyczovij Przeora tô:

5tius Communit. Ejusd. Conventus cũ Assis:

6tentia Superiorũ de jure debita Actorows

7powyż wyrażonych Jchmw Pozwanych

8seu potius restaurando et reverificando cau:

9sam post quis translapsos Juris terminos

10a osobliwie post fata Wiel. Zbo[?]ckiego Zon[?]

11Parnaui[?] tudzież post mutatum Statum

12Jeymci Zboc[?]ki ad Prius Biernyńskiey[?]

13Mieczn. Bydgo[?] anteriori Processui ad pa:

14ratas Inscriptiones przypozwanych w Spra:

15wie y Akcyi gwałtowne przywłaszczenie

16Gruntow do Dobr Skomorochu[?] cũ Attinen:

17tijs należących Granic popsowaniu y roz:

18nych violencyi czynienie oczym Orygi:

19nalny Processs. do ktorego y teraz in toto

20refertur Relacya szyrzey dostatecznie

21w Sobie obmawia intentowaney mia:

22nowicie zas po Wiel. Lesnickiego[?] Sta:

23rosty Zyt. pro poenis respectu inno:

24vatarũ violentiarũ patrati homicidij

25[reklamant:] pobicia

k. 529

1pobicia Zakonnika y Innych niezności krzywd

2y o spissyi w Manifescie noviter uczynioney

3wyrażonych, tudzież prostatuchione Ludzi

4Staniszowskich Mieszczan Zytomirskich

5de Nomine et Cognomine tobie wiadomych

6Urodzonego Stefana Lutowskiego Guber-

7natora Zytomirskiego do zaboystwa

8y nowo poczynionych wiolencyi incen-

9tora y Pryncypała Aresztem Urzędownym

10cum apectis suis innodowanego y przy-

11pozwanego. Ktory to wszystko w przy y prasenti

12citatione wiernosci w Arestanku za

13ktoremi to położonemi pozwami y przy-

14pozwami mianowany Woźny Zda y

15Termin Stronom obom powodowey

16y pozwaney od daty y położenia tych

17Pozwow za niedziel cztyry albo wtenczas

18gdy ta Sprawa z Regestru sobie należy-

19tego przypadnie stanowić się przed tym

20ze Sądem Jll Trybunał Koronnego Lubel. za-

21witey kurs prawie prawnego złożył y

22naznaczył, de quo Prens eiusdem Mi-

23nisterialis Rel. quam actis Connotari

24vi pront co y otrzymał Benedykt Kostyrewicz

25Woźny

Objaśnienia i tłumaczenia

Retta – pozew (citatio) przed Trybunał Koronny w Lublinie; Swiett. – Swietnego; Zytt. – Żytomierskiego; OO. – Ojców.

„Grodzk. Zytt.” – zapewne grodzkim żytomierskim; „Wdztwa Kyowsk.” – województwa kijowskiego; „Wozny General” – woźny generał (urzędnik doręczający pozwy).

„Pozwow seu Przypozwow Słownych Trybull. Koronnych” – pozwów albo przypozwów słownych Trybunału Koronnego; „unius eiusdemq. essentiae in Numero Pięc” – jednej i tej samej treści w liczbie pięciu.

„Et quidem pierwszy die decima Tertia Augusti” – mianowicie pierwszy dnia 13 sierpnia (1735).

„Starosty Zytomir.” – starosty żytomierskiego; „Czesz. Nowogrodz.” – zapewne cześnika nowogrodzkiego.

Similiter – podobnie; itidem – tak samo; primo voto – z pierwszego małżeństwa; secundo ad praesens voto – z drugiego, obecnego małżeństwa; cum assistentia de jure debita – z asystencją (małżonka) prawem należną; Małł. – małżonków; Wiell. – wielmożnych; JW. JmPan – jaśnie wielmożny jegomość pan. Fragment relacji woźnego o doręczeniu pozwów.

Józef Potocki – wojewoda kijowski i hetman polny koronny (tu „Generał Ziem Kijowskich”), starosta warszawski; Leszczyn [?] – miejscowość w dobrach Potockich, nazwa niepewna.

ad Instantiam – na żądanie; Ordinis Carmell. Discalc. Conventus Berdyczovij Prioris totius Communitatis Ejusdem Conventus cum Assistentia Superiorum de jure debita – zakonu karmelitów bosych konwentu berdyczowskiego przeora i całej wspólnoty tegoż konwentu z należną z prawa asystencją przełożonych.

seu potius restaurando et reverificando causam post quos translapsos Juris terminos – albo raczej dla wznowienia i ponownego uprawomocnienia sprawy po upływie terminów prawnych; post fata – po śmierci; post mutatum Statum – po zmianie stanu (powtórnym zamążpójściu); ad paratas Inscriptiones – do gotowych zapisów; in toto refertur – odwołuje się w całości.

pro poenis respectu innovatarum violentiarum patrati homicidij – o kary za ponowione gwałty i popełnione zabójstwo; Wiel. – Wielmożnego; Zyt. – Żytomierskiego; Mieczn. – Miecznikowej.

Koniec relacji woźnego o położeniu pozwów i przypozwów na Trybunał Koronny Lubelski; foliacja „529” w prawym górnym rogu.

noviter – świeżo, niedawno; de Nomine et Cognomine – z imienia i nazwiska; cum apectis suis (zapewne „cum adhaerentibus suis”) – ze swymi stronnikami; in praesenti citatione – w niniejszym pozwie; de quo praesens eiusdem Ministerialis relatio, quam actis connotari – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, którą do akt wpisać [zlecono].

Jll Trybunał Koronny Lubel. – Najjaśniejszy (Jaśnie Oświecony) Trybunał Koronny Lubelski.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

13sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Benedykt Kostyrewicz [?] zeznał, że 13 sierpnia 1735 r. doręczył pięć jednobrzmiących pozwów (przypozwów) przed Trybunał Koronny Lubelski: Aleksandrowi Leśniewskiemu [?], staroście żytomierskiemu, w zamku żytomierskim; Michałowi Skrzypkowi [?], cześnikowi nowogrodzkiemu [?], w dobrach Żołków [?]; Józefowi Potockiemu, wojewodzie kijowskiemu, w Leszczynie [?]; Marianowi Azalei [?], stolnikowi żytomierskiemu, w Satarynówce [?]; oraz Felicjanowi i Franciszce z Gorayskich Bierzyńskim, miecznikom bydgoskim, w dobrach Synyur [?]. Pozwy wydano na instancję instygatora sądowego i delatora Ludwika a Jesu, przeora karmelitów bosych konwentu berdyczowskiego, celem wznowienia procesu o gwałtowne przywłaszczenie gruntów dóbr Skomorochy [?], niszczenie granic i gwałty, a wobec starosty żytomierskiego także o zabójstwo i pobicie zakonnika; przypozwano również Stefana Lutowskiego [?], gubernatora żytomierskiego, jako podżegacza do zabójstwa. Woźny wyznaczył stronom termin za cztery niedziele lub gdy sprawa przypadnie z rejestru. Tekst miejscami niepewny w odczycie.

Nr w rękopisie: 58 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 529v

1Manifestacya Wiell. JmPana Bierzynskiego

2Miecz. Bydgoskiego Swym y Małł. Swey Imie:

3niem przeciw Wiell. JmPanu Zawiszy Podkomo:

4rzemu Wielkiego Xięstwa Litew. y Innym

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego,

6Miesiąca Augusta Trzynastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKMci

8Mosci, Owruczu przedemną Janem Walewskim [?]

9Lwowskim [?] Namiesnikiem Grodz. Seltr. [?] Wdztwa

10Kiiow. y Xięgami Niniejszemi Grodzkiemi Ki:

11iowskiemi, Comparens personaliter Wiell. JmPan

12Felicyan Bierzynski Miecz. Bidgoski Swym

13y Wiell. JeyMść Pani Franciszka z Gorayskich primi

14voti Pływocka [?] Łowczyna [?] Parnaw. Secundi ad presens

15Bierzynskiey Miecznikowey Bidgosk. Małł. Swey

16Imieniem przychilaiąc się do Manifestow tak

17przez nię y Wiell. JmPana Antoniego Pływoc-

18kiego Łowczego Parnawskiego pierwszego Małżonka

19Wiell. JeyMści Pani Miecznikowey Bidgosk. teraznieysz-

20szey Małł. Swey iako y przez Samą JeyMść in vidu-

21ali Statu Zostaiącą poczynionych y teraz Solenniter

22[reklamant:] pro-

k. 530

1ptko Iasnie Wiel. Jm Panu Ignacemu na Baksztach

2Zawiszy Podkomorzemu W. X. Litt. Minskiemu etc

3Starości tudziesz Iasnie Oswieconym Xiążętom

4iakich kolwiek Imion Radziwiłłom Woiewodom

5Nowogrodzkim Małł. niemniey też Wiel. Ianowi

6lub innego Imienia y Maryannie z Zawiszow

7Zaniewskim Pułkow. Woyska Iey Krolewskiey Mś-

8ci Małł. Iozefowi vel alius Nominis y Brigitcie

9itidem z Zawiszow Siejcickim [?] Starostom Sumilis-

10kim Małł. y Petronelli Zawiszance Woiewodzance

11Minskiey in virginali Statu będącey niegdy Ias-

12nie Wiel. Krzysztofa y Teressy z Tyszkiewiczow

13Zawiszom Woiewodom Minskich Małł. Synowi, Zię-

14ciom y Corkom niegdy zaś Wiel. Władysława

15Tyszkiewicza Krayczego W. X. Litt. Wnukom y

16naturalnym Sukcessorom swiadczył y manifestował

17się oto. Iż Jchm obwinieni idąc in contrarium

18Prawu pospolitemu ktore neminem injuria-

19ri imo quod cujus est reddere et restituere ju-

20bet, wiedząc dobrze o działach między Iasnie Wiel.

21Tyszkiewiczami Antecessorami tak Wiel. Manifes-

22tantki iako y Jchmw obwinionych, nastąpionych

23w ktorych działach wyraźnie specificatur Dobra

24iedne ex vi naturalis Successionis a drugie ex vi

25Iuris haereditarij tak w Woiewodztwie Kijow-

26[reklamant:] skim

k. 530v

1=kiyowe [?] iako y w Wielkim X. Litew. leżące Wiel. Mani-

2festance po Antecessorach Sey należące JchmćV

3tey obratowani [?] per absolutam potentiam possessu-

4ią Dobra wszystkie Sukcessyonalne Magnificam

5Manifestantem concernentia tudzież y niektore

6Dziedziczne vi et violenter asszendowawszy [?] y

7iedne w Possessyi swoiey trzymaią wszelkie

8pozytki biorą Magnificos Querulantes do Ich

9własnosci niedopuszczaią y owszem w Gruntach

10Polach Lasach y Sianożęciach rożne czynią krzyw-

11dy oppressye y wiolencie a drugie roznym kre-

12dytorom swoim pozastawiali y inonerowali. Za-

13czym tedy Jm. Comparens widząc tantam in

14juriam et Praejudicium Prawu pospolitemu qua

15Tutor Conjugalis de Omissis omnibus Suo et

16Magnificae Consortis Suae Nomine iterum iterumq

17manifestatur Offerendo se se cum Inculpatis

18oto Iure Actionis Velle a Salvaq manente huius

19Manifestationis si necessitas Iuris exigent me-

20lioratione prosit praesentem Actis connotari co

21y otrzymał. Felicyan Burzynski [?] Miecz-

22nik Bidgoski [?] manu propria

Objaśnienia i tłumaczenia

Wiell. = Wielmożny; JmPan = Jegomość Pan; Miecz. = miecznik; Małł. = małżonka; Wdztwo Kiiow. = województwo kijowskie. Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; primi voti … secundi ad praesens – z pierwszego męża … z drugiego, obecnego; in viduali statu – w stanie wdowim; solenniter – uroczyście. Nazwisko namiestnika i pierwszego męża niepewne.

Małł. = Małżonkom; W. X. Litt. = Wielkiego Xięstwa Litewskiego; Mś-ci = Mości.

Łac.: „vel alius Nominis” – lub innego imienia; „itidem” – również; „in virginali Statu” – w stanie panieńskim; „in contrarium” – wbrew; „neminem injuriari imo quod cujus est reddere et restituere jubet” – nakazuje nikogo nie krzywdzić, owszem, oddać i zwrócić każdemu, co jego; „specificatur” – wyszczególnia się; „ex vi naturalis Successionis” – z mocy sukcesji naturalnej; „ex vi Iuris haereditarij” – z mocy prawa dziedzicznego.

Numer karty „530” zapisany w prawym górnym rogu; manifestantka (wnuczka Władysława Tyszkiewicza) wymieniona na poprzedniej stronie.

Fragmenty łac.: per absolutam potentiam – samowolną przemocą; concernentia – dotyczące; vi et violenter – gwałtem i przemocą; tantam iniuriam et praeiudicium – tak wielką krzywdę i szkodę; qua Tutor Conjugalis – jako opiekun małżeński; de omissis omnibus suo et Magnificae Consortis Suae nomine iterum iterumque manifestatur – w imieniu swoim i Wielmożnej Małżonki swojej po wielekroć protestuje o wszystko pominięte; offerendo se se cum inculpatis ... iure actionis velle – oświadczając gotowość dochodzenia prawem przeciw obwinionym; salva manente huius manifestationis ... melioratione – z zastrzeżeniem prawa uzupełnienia tej manifestacji, gdyby potrzeba prawna wymagała; praesentem actis connotari – aby niniejszą wpisano do akt. „Asszendowawszy” prawdopodobnie zniekształcone „ascendowawszy/aszendowawszy” – zająwszy. „Inonerowali” – obciążyli długami. Miecznik bydgoski [?] – urząd ziemski.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

13sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Janem Walewskim [?] Lwowskim [?], Felicjan Bierzyński, miecznik bydgoski, w imieniu własnym i żony Franciszki z Gorayskich, primo voto Pływockiej [?], łowczyny parnawskiej, przyłączając się do wcześniejszych manifestów jej i jej pierwszego męża Antoniego Pływockiego [?], zamanifestował przeciwko Ignacemu Zawiszy na Baksztach, podkomorzemu mińskiemu W. Ks. Lit., książętom Radziwiłłom, wojewodom nowogródzkim, Janowi i Mariannie z Zawiszów Zaniewskim, Józefowi i Brygidzie z Zawiszów Siejcickim [?], starostom sumiliskim [?], oraz Petroneli Zawiszance, dzieciom i zięciom Krzysztofa i Teresy z Tyszkiewiczów Zawiszów, wojewodów mińskich, wnukom Władysława Tyszkiewicza, krajczego litewskiego. Zarzucił im, że mimo znanych działów między Tyszkiewiczami posiadają przemocą dobra sukcesyjne i niektóre dziedziczne należne manifestantce, w województwie kijowskim i w Wielkim Księstwie Litewskim, czerpią z nich pożytki, czynią krzywdy na gruntach i zastawili część dóbr wierzycielom. Manifestant zastrzegł dochodzenie praw i poprawienie manifestu; wpisano do akt.

Nr w rękopisie: 59 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 531

1Manifestacya Wiell. Jm. Bierzynskiego

2Miecz. Bidgos. Swym y Małł. Swey Imieniem

3przo Wiell. JmP. Dzikowi Miecz. Bracł.

4Roku Tysiąc, Siedmset Trzydziestego Piątego

5Miesiąca Augusta Trzynastego Dnia

6Na Urzędzie Grodzk. w Miescie JeyKrolewskiey Mći

7Owruczu przedemną, Janem Walewskim

8Lewkowskim [?] Namiesnikiem Grodzkim Gene:

9ratu Woiewodztwa Kyowsk. y Xięgami

10niniey[s]zemi Grodz. Kijowskiemi. Comparens

11person[aliter] Wiell. JmPana Felician Bierzynski Miecz. Bid:

12gowski, wziowszy dostateczną z Papierow roznych infor:

13macyą o Fortunie Domu Jasnie Wiell. Tyszkiewiczow

14niektorey in Possessione nonullor[um] nullo Iure

15zostaiącey a Wielmozney JeyMP. Franciszce z Goray:

16skich primo Strzebockiey [?] Secundo voto ad praesens Bie:

17rzynskiey Małzonce swoiey iedney Iure haereditario [?]

18po Matce iey zeszłey Urodz. JmP. Helenie Cor:

19ce zeszłego Wiell. JmPana Teodora Tyszkiewicza

20Starosty Niechworowskiego [?] y Anny Mikulskiego [?]

21Małzonkow, a Wnuce zas niegdy J. Wiell. JmPa

22na Krzysztofa Tyszkiewicza, y Heleny Woroni:

23czowny Woiewodow Czernihowsk. Małł. Stanisławo:

24wey Goraysk[i]ey drugiey Iure Successivo porodzo:

25nych Imion J. Wiell. Tyszkiewiczach spadaiącey

26y należącey, ktorey integritati succurrendo swo

27[reklamant:] im

k. 531v

1swoim y Wiell. Jejm. Pani Miecznikowey pomienioney Matt.

2swey Imieniem przychilaiące się do roznych Transak-

3cyi Działow Manifestow y innych solenniter p.ko

4Wiell. Jm. Panu Stanisławowi Dzikowi Miecznko-

5wi Bracł. y Ur. Rodzicielom [?] Ichm. Panom Franciszkowi y

6Maryannie z Dzikow Skorupskim [?] Burgrabim

7Drohickim Matt., świadczył y manifestował się oto.

8Iż Jm. Pan Dzik nullo Iure trzymaiąc Dobra

9Kurne [?] Sokołow [?] Czerchianki [?] Atahuisko [?] y inne

10własne Tyszkiewiczowskie [?] w Woiewodztwie Kijow-

11skim, gdy Wiell. zeszłey Jm. Pana Antoniego Stoc-

12kiego [?] Łowczego Parnawskiego, y Wiell. Jeymci Pani Fran-

13ciszki z Gorayskich, teraznieyszey Małżonki Jm.

14Comparenta Dziedziczki tychże Dobr pomienio-

15nych Kurnego, Czerchianki, y innych, ztamtąd [?]

16Matt. pexpulsione [?] de B. Kuzkowka [?] Summa

17Dwa Tysiące Szescset Złł. Poll. inoneratis przez Ichmw

18obżałowanych facta ad Forum competens ad

19Iudicia Capt. Włdztwa tuteyszego zapozwany,

20inżądem [?] Iudicys dekret favorabiliter in partem

21sui et in contrarium Prawa specialiter Constitutt. Anni

22Millesimi Septingentesimi Vigesimi Sexti, de

23expulsionibus sancita loco iniungendae Rein-

24ductionis non intrando in cognitionem Iur-

25ium nakazaney condescens ad fundum [?] pin-

26[reklamant:] quirendo

k. 532

1inquirendo fundo temuż Sądowi Kaptt ad dijudicatt

2non competenti otrzymał, y vigore onego Sądo-

3wi Kaptt ad mentem praemissi Dti tangendo cau-

4sae Iuris in contrarium Prawa Inquizycye przez

5Swiadkow ex parte Pchnow [?] obwinionych poda-

6nych swiadczyć według Prawa niepowinnych

7wysłuchawszy rursus odesłali illud negotium,

8ktore pan Instans Actorea sentiens se expulsam

9esse niespodziewaiąc według samey słuszności

10y wspomnioney Constitucyi przeyrzec Actoratu

11Sui merè Expulsionis intitulowata ratione

12zaś fundi quam vocitationem habentis nay-

13mnieyszey defensy in retmissionem Partis Citta-

14tata [?] iustifikacyi niedata. Atak wspomniony

15Sąd Kaptt Kadencyi Owruckiey non tam attenta

16lege quam partis ejusdem favore Dekret liciis [?]

17Inquisitt alis [?] in negotio narodne [?] pomienionego Wiell

18JmPana Zyboc[…]kiego [?] nieuważaiąc defensy eductio

19przeciw Prawu in ultima Instantia subsellio subsistere

20niemogącey, bardziey ieszcze iuż vim Legi inferens mię-

21dzy temiż Stronami ferowat de nullitate ktorego

22tenże pomieniony zeszły JmPan Zybocki [?] chociaż

23onego y niemogące ad Supremas Sui requisitio-

24nes y wyiąć, aktyc [?] y niewiedząc iak napisany

25in tempore iako Summi Judicium et Iuri hae-

26[reklamant:] reditarie

k. 532v

1hæreditario nietylko Advocatui expulsionis przyno-

2szący in virtute ejusdem legis manifestował się, owszem

3wszystkim tak dawnieysze Transakcyę wywo-

4dzące Ius legitimum Jmci P. Miecz. Bidgoskiego [?]

5ad præcensita Bona iakotez y teraznieyszy Pro-

6cess ratione expulsionis subsecutus funditus enar-

7rant. Oco wszystko idem Magnificus Compa-

8rens nunc Suo et Consortis Suæ Cæterum iterum

9tudziesz de nullitate Decretorum teyze Kadencyi Sub

10Capitulo Legis contrariorum præmemoratorum ma-

11nifestowawszy się salva manente melioratione pro-

12sił o przyięcie do xięgi co y otrzymał. Felicyan

13Bierzynski [?] Miecz. Bidgosk. mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Miecz. Bidgos. = miecznik bydgoski; Miecz. Bracł. = miecznik bracławski; Małł. = małżonka/małżonkowie.

Łac.: „Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „in Possessione nonullorum nullo Iure” – w posiadaniu niektórych bez żadnego prawa; „primo… secundo voto ad praesens” – z pierwszego męża… z drugiego obecnie; „Iure haereditario” – prawem dziedzicznym; „Iure Successivo” – prawem następstwa; „integritati succurrendo” – przychodząc z pomocą całości (majątku).

solenniter – uroczyście; nullo Iure – bez żadnego prawa; ad Forum competens ad Iudicia Capt. Włdztwa – do właściwego forum, do sądów kapturowych województwa; favorabiliter in partem sui – przychylnie na swoją korzyść; in contrarium Prawa… Constitut. Anni 1726 de expulsionibus sancita – wbrew prawu, mianowicie konstytucji roku 1726 o wyzuciach z dóbr; loco iniungendae Reinductionis – zamiast nakazania ponownego wwiązania; non intrando in cognitionem Iurium – nie wchodząc w rozpoznanie praw; Matt. – małżonek/małżonka; Bracł. – bracławski.

Fragment pozwu/manifestu w sprawie przeciw dekretowi sądu kapturowego (Kaptt = kapturowy) kadencji owruckiej; łac.: „inquirendo fundo” – przez badanie gruntu; „ad dijudicandum non competenti” – niewłaściwemu do rozsądzenia; „ad mentem praemissi decreti” – według brzmienia wspomnianego dekretu; „Actorea sentiens se expulsam esse” – strona powodowa czując się wyzutą; „Actoratus sui mere expulsionis” – powództwa swego o samo wyzucie; „de nullitate” – o nieważność; „in ultima instantia subsellio subsistere” – utrzymać się w ostatniej instancji; „vim legi inferens” – zadając gwałt prawu. Nazwisko zmarłego JmPana (Zybocki/Żybocki?) niepewne.

hæreditario – dziedzicznie; in virtute ejusdem legis – na mocy tegoż prawa; ad præcensita Bona – do wyżej wymienionych dóbr; ratione expulsionis subsecutus funditus enarrant – (procesy) z powodu wypędzenia wszczęte gruntownie opisują; idem Magnificus Comparens nunc Suo et Consortis Suæ nomine – tenże Wielmożny stawający teraz w swoim i małżonki imieniu; de nullitate Decretorum – o nieważności dekretów; sub Capitulo Legis contrariorum – sprzecznych z artykułem prawa; salva manente melioratione – z zastrzeżeniem poprawy (manifestu); Miecz. Bidgosk. – miecznik bydgoski; mp – manu propria.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

13sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lewkowskim [?], Felicjan Bierzyński, miecznik bydgoski, w imieniu własnym i żony Franciszki z Gorayskich, primo voto Strzebockiej [?], dziedziczki po matce Helenie (córce Teodora Tyszkiewicza, starosty niechworowskiego [?], i Anny z Mikulskich [?]) i wnuczki Krzysztofa Tyszkiewicza, wojewody czernihowskiego, zamanifestował przeciwko Stanisławowi Dzikowi, miecznikowi bracławskiemu, oraz Franciszkowi i Mariannie z Dzików Skorupskim [?], burgrabiom drohickim. Zarzucił, że Dzik bez prawa trzyma dobra tyszkiewiczowskie Kurne [?], Sokołów [?], Czerchianki [?] i inne w województwie kijowskim, z których wyzuto zmarłego Antoniego Stockiego [?], łowczego parnawskiego, i Franciszkę, obciążone sumą 2600 zł. Oskarżył też sąd kapturowy kadencji owruckiej o wydanie wbrew konstytucji z 1726 r. o wyzuciach dekretu na korzyść obwinionych i dalszych dekretów, i zamanifestował o ich nieważność, z zastrzeżeniem poprawy. Tekst miejscami słabo czytelny, liczne odczyty niepewne.

Nr w rękopisie: 60 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 532v

1Areszt zbieżytych Sług w Sprawie

2Wiel. JmPana Jakubowskiego Miecz.

3Zytomirsk. y Jnnych

4Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

5Miesiąca Augusta Szesnastego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

7Mosci Owruczu, Przedemną Janem

8Walewskim Lwowskim [?] Namiesnikiem Grodz-

9kim Generalnym Woiewodztwa Ki-

10iowskiego y Xięgami niniejszemi Grodzk. Kiows.

11[reklamant:] Stanowszy

k. 533

1Stanowszy oczewiscie Woźny Generał Woiewództwa

2Kijowsk. y Innych Szlachetny Jozef Korzeniowski [?]

3w moc prawdziwey wierney y skuteczney Relly-

4sweiy iawnie ustnie y Dobrowolnie dla

5Zapisania do Xiąg ninieyszych Zeznał, Jż

6on Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedmset Trzy-

7dziestego Piątego, Dnia Osmego Junij na Af-

8fektacyę y Prawną Requizycyę Wiell. JmPana

9Jana Jakubowskiego Miecz. Zytt. y Urodz. JeyM

10Pani Zofiy z Jakubowskich Grzybowskiey [?] Wdo-

11wy Brata y Siostry międzysobą rodzonych

12maiąc przysobie strony Szlachty Ludzi wia-

13ry godnych Urodz. Ichmw Panow Marcina Czar-

14neckiego [?] y Jana Zubowskiego [?], co maioris ac evi-

15dentioris Testimonij gratia sibi adhibitos był

16we Wsi Kamiennym Brodzie Dobrach w Posses-

17syi Wiell. JeyM Pani Anny z Dryspola [?] Wyszow-

18skiey [?] Skarbnikowey Zytt. zostaiących gdzie

19będąc, a niezastawszy tam samey JeyM Pani

20Skarbney Zytt. u Woyta y całey Gromady ta-

21meyszey Aresztował Urodz. Ichmw Panow

22Jana Zawiżę [?], Jana Deniszewicza [?] Kazimierza

23Ciszewskiego [?], Sługę Woyciecha seu alius Nomi-

24nis Woźnice y Innych Kozakow y Chłopow

25[reklamant:] Wiell.

k. 533v

1Wiell. Jeym. Pani Wyhowskiey po Imionach y prze-

2wiskach Ich Sameyże Jeym. Pani Wyhowskiey

3lepiey iako Pani wiadomych Inwazorow gwał-

4townego naiazdu Dobr Wsi Zabołotia w

5Possessyi Urodz. Jeym. Pani Zofij Grzybowskiey

6Cześnikowey [?] Affektantki zostaiących y zaz Jeym.

7Panią Wyhowską manucooperatorow wiolato-

8row y komprynczypałow tudziesz rzeczy roz-

9ne Papiery aliaq mobilia seorsivo Reges-

10tro Specificata przytymże gwałtownym

11naiezdzie porabirane przez Jeym. Panią Wyhow-

12ską do rozprawy prawney et in toto oddania

13w Millen Tysięcy Złł. Poll. cum Inwasoribus

14przyporęczył. Ktory Areszt Woyt y Gromada

15Imieniem Wiell. Pani Swoiey benewole przy-

16ięli. Atak mianowany Wozny tęż Stroną

17Szlachtę sobie przytomną wtym oswiadczyw-

18szy y ztamtąd tu ad Acta przybywszy otym

19swoie prawdziwą Arresztu Relacyą przedem-

20ną Urzędem uczynił y zeznał prosząc eam

21Actis connotari co y otrzymał. X Iozef Korze-

22niowski Wozny pisać nieumiejący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Miecz. Zytomirsk. – miecznik żytomierski; areszt zbiegłych sług – zatrzymanie zbiegłych poddanych/służby.

„co maioris ac evidentioris Testimonij gratia sibi adhibitos” – których dla większego i wyraźniejszego świadectwa przybrał sobie; „seu alius Nominis” – albo innego imienia. Miecz. Zytt. – miecznik żytomierski; Skarbnikowa Zytt. – żona skarbnika żytomierskiego. 8 VI 1735.

Fragment końcowy relacji woźnego o areszcie (zajęciu) w związku z gwałtownym najazdem na wieś Zabołocie. „aliaq(ue) mobilia seorsivo Regestro Specificata” – oraz inne ruchomości wyszczególnione w osobnym rejestrze; „in toto” – w całości; „in Millen Tysięcy Złł. Poll.” – w tysiącu złotych polskich; „cum Inwasoribus” – wraz z napastnikami; „benewole” – dobrowolnie; „eam Actis connotari” – aby ją wpisano do akt. „X” – znak krzyża zamiast podpisu niepiśmiennego woźnego. Odczyt „Cześnikowey” niepewny.

Streszczenie

16sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lwowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Józef Korzeniowski [?] zeznał, że 8 czerwca 1735 r., na rekwizycję Jana Jakubowskiego, miecznika żytomierskiego, i jego siostry Zofii z Jakubowskich Grzybowskiej [?], wdowy, w obecności szlachty Marcina Czarneckiego [?] i Jana Zubowskiego [?], był we wsi Kamienny Bród w posesji Anny z Dryspola [?] Wyszowskiej [?], skarbnikowej żytomierskiej. Pod jej nieobecność, u wójta i gromady, aresztował Jana Zawiżę [?], Jana Deniszewicza [?], Kazimierza Ciszewskiego [?], sługę-woźnicę Wojciecha oraz innych kozaków i chłopów pani Wyhowskiej, jako uczestników gwałtownego najazdu na wieś Zabołocie w posesji Zofii Grzybowskiej, a także zabrane przy najeździe papiery i ruchomości, pod zakładem 1000 zł. Wójt i gromada przyjęli areszt w imieniu swej pani; relację wpisano do akt, woźny niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 61 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 534

1Manifestacya Urodz. JmP. Stefana

2Wyhowskiego p[rze]ciwko Niewiernemu Janki:

3lowi Szmerlewiczowi Arędarzowi Dobr

4Wsi Chayeckiey y Innym

5Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego

6Miesiąca Augusta, Szesnastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

8Mosci Owruczu Przedemną Janem [?] Walewskim [?]

9Lewkowskim [?] Namiesnikiem Grodzkim Ziemi [?] Woiew. [?]

10Kijowsk. y Xięgami niniejszemi Grodzkiemi Kijowskiemi

11Comparens persona[liter] Urodzony JmPan Stefan Wyhowski

12niemogąc swoiey naleztości odebrać ktory ciężko

13iure dochodzi Solenniter swiadczy y Manifestuie się

14ato przychilaiąc się do Prawa y Assekuracyi przeciw:

15ko Niewiernemu Jankielowi Szmerlewiczowi Arę:

16darzowi Dobr Wsi Chayczy [?] Wiel. JmPana Kosciusz:

17ka Podstolego Brzeskiego oraz y Samemu Wiel. Jm

18Panu Faustynowi Kosciuszkowi Siechnowickiemu

19Podstol. Brzeskiemu iako Panu tolen [?] sposob y ktory

20Niewierny Jankiel zostawszy winien na Asseku:

21racyi w Roku Tysiącznym Siedmsetnym, Dwudzies:

22tym Dziewiętnym Dnia Siedmnastego Augusta

23w Norzynsku daney y spisaney Summy niedopłaco:

24ney Sto Piędziesiąt Złł. Poll. Urodz. Manifestanto:

25[reklamant:] wi

k. 534v

1Manifestantowi na Terminie wteyze Assekuracyi

2wyrazonym pomienioney Summy nieoddał, tyl-

3ko słownie przyrzekł w czasie prętkim tę Sumę

4wraz z Prowizyą w pierszy iescze Assekuracyi na

5Scrypta WPoll dany o pisaną zapłacić, iakoz Ma-

6nifestans y natenczas międzysobą umowiony

7ziezdział znaczną swoią szkodą y Summy nieodeb-

8rał tylko odeklaracyach iedynych zostaiąc narad[?]

9z niczym powracał y tak teraz Niewierny Jankiel

10godząc na Szkode Manifestantis y czas oddania

11zwlekaiąc dotychczas any Summy pomienioney[?]

12oddaiąc ani Prowizyi niepłaci, a Wiell. JmPan

13Kosciuszko na częstokrotne Requizycyą Mani-

14festantis zadney Satysfakcyi z Arędarza

15swego czynic niechce wczym wielką Manifestans

16ponosząc krzywdę y szkodę że przez Pięc Lat

17na Rok pokilka razy cum requisitione oddania

18Summy iezdząc w Gospodarstwie czas daremnie

19się tracił iter[?] iterumq[?] o to Swiadczy y mani-

20festuie się y deklarowawszy się do Xiąg co y

21otrzymał. X. Namiestnicu JmPana Stefana

22Wyhowskiego iako nieumieiącego pisać przy

23krzyżyku ręką własną położonym podpi-

24suiący Jan Otry[?] Tyszkiewicz mp

25[podpis:] Areszt[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter (łac.) – stawiwszy się osobiście; Solenniter – uroczyście; iure – prawem. Złł. Poll. – złotych polskich. Imię i nazwisko namiestnika niepewne.

Chayeczy/Chayecka – wieś w powiecie owruckim (prawdopodobnie Czajeczy/Hajczyce, niepewne); Norzynsk – Narodycze/Norynsk koło Owrucza.

Fragment końcowy manifestacji (tytuł, data i początek aktu na poprzedniej stronie). „Assekuracya” – zapis zabezpieczający dług; „Prowizya” – odsetki; „cum requisitione” (łac.) – z upomnieniem się; „iterum iterumque” (łac.) – raz po raz; „mp” = manu propria (łac. ręką własną).

Streszczenie

16sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Janem [?] Walewskim [?] Lewkowskim [?], Stefan Wyhowski zamanifestował przeciwko Żydowi Jankielowi Szmerlewiczowi, arendarzowi wsi Chayecka [?], oraz jego panu Faustynowi Kościuszce Siechnowickiemu, podstolemu brzeskiemu. Jankiel nie oddał w terminie 150 zł niedopłaconej sumy z asekuracji danej 17 sierpnia 1729 r. w Norzynsku [?], obiecując tylko słownie zapłatę z prowizją, a Kościuszko mimo wielokrotnych upomnień nie chce dać satysfakcji z arendarza, przez co manifestant od pięciu lat ponosi szkody, jeżdżąc daremnie po należność. Za niepiśmiennego manifestanta podpisał Jan Otry [?] Tyszkiewicz.

Nr w rękopisie: 62 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 535

1Areszt Sług y Czeladzi w Spra:

2wie W. JmP. Jakubowskiego

3Mika Zytom.

4Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego

5Miesiąca Augusta Szesnastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim, w Miescie JKM. Owruczu, przedemną

7Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?] Namiesnikiem Grodz. Woy. Kyo. y Xię-

8gami ninieyszemi G. Kyow. Stanowszy oczewisćie Woźny G. Woy. Kyow.

9Szlachetny Jozef Korzeniowski in vim suæ veræ ac fidelis rela-

10tionis palam publice libere ac per expressum recognovit, iz on Roku teraz

11Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego Dnia Siedmnastego July na affe-

12ctacyą y Prawną requizycyą W. JmP. Jana Jakubowskiego Mika Zytom. ma-

13iąc przy sobie Stronę Szlachty ludzi wiary godnych Urodzonych Ichm. PP. Mar-

14cina Czarneckiego, Jakuba Zubowskiego eo majoris ac evidentioris testimony

15gratia sibi adhibitos był w Dobrach Wsi Kamiennymbrodzie w Powiecie

16Kyow. a Powiecie Zytom. leżący, gdzie będąc zastawszy samego W. JmP.

17Michała Wyhowskiego [?] Mka Zytom. we Dworze tameyszym u tegoż Jmći

18Urodz. quorendam [?] Dmitra [?] Demisewicza, Kawicza [?] y innych Sług y Czeladzi

19tudzież Poddanych Kamiennobrodzkich przy inwazyi Dobr Zabołocia będą-

20cych po Jmionach y Przezwiskach wyszmianowanemu W. JmP. Wyhowskiemu

21wiadomych y znaiomych kozdego z nich seorsive w Tysiącu grzywien Polskich

22aresztował, y do rosprawy Prawney przyporęczył, ktory Areszt teraz W.

23JmP. Wyhowski benevole przyiowszy pomienionych Sług Czeladzi y Podda-

24nych do rosprawy Prawney dotrzymać deklarował, w czym on Woźny

25Szlachtą przytomną oswiadczywszy się z tamtąd odiachał, y o tym że

26swoią prawdziwą przedemną Urzędem uczynił y zeznał Aresztu

27Relacyą prosząc eam Actis connotari co y otrzymał Jozef Korzeniowski

28Woźny scribendi ignarus.

Objaśnienia i tłumaczenia

in vim suæ veræ ac fidelis relationis palam publice libere ac per expressum recognovit = na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; eo majoris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos = dla większego i oczywistszego świadectwa przybranych; seorsive = osobno; benevole = dobrowolnie; eam Actis connotari = aby ją wpisano do akt; scribendi ignarus = nieumiejący pisać. Mik = miecznik. Kamienny Bród – wieś w pow. żytomierskim.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16VIII 1735 w grodzie owruckim woźny Józef Korzeniowski zeznał, że 17 VII 1735 na żądanie Jana Jakubowskiego, miecznika żytomierskiego, w obecności szlachty Marcina Czarneckiego i Jakuba Zubowskiego, we wsi Kamienny Bród aresztował pod zakładem po 1000 grzywien polskich sługi, czeladź i poddanych kamiennobrodzkich uczestniczących w najeździe na dobra Zabołocie. Michał Wyhowski, miecznik żytomierski, przyjął areszt i zobowiązał się stawić ich do rozprawy.

Nr w rękopisie: 63 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 535

1Relacya na Trybunał od JmP. Jukowskiego C. Z.

2po Ichmw PP. Jukowskich.

3[reklamant:] Roku

k. 535v

1Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego.

2Miesiąca Augusta Szesnastego Dnia.

3Na Urzędzie Grodz. w Mieście JKMci Owruczu, przedemną Janem Wa:

4lewskim Lewkowskim [?] N. P. G. WK. y Xięgami niniey szemi G. Kijow. Staroscy:

5ocziewiscie Wozny G. WK. y inny Opatrzny Felicyan Gołembiowski [?] w moc

6prawdziwey y skuteczney relacyi swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie dla Za-

7pisania do Xięg ninieyszych zeznał, iż on Roku teraz idącego 1735 die 13 Augu:

8sti był w Dobrach Wsi Lipney w Woiew. Kijow. a Powiecie Zytt. leżących do klu:

9cza Czudnowskiego należących, y tam Pozew G. Trybunału Lubelski od kogo po kogo y w

10iakiey Sprawie był pisany niżey mianowanym Pozwanym we Dworze na

11stole położywszy, o położeniu onego kogo mógł widzieć iawnie opowiedział,

12y do wiadomości podał, który Pozew de tenore tali: August III z Bożey

13Łaski Krol Polski Wielki Xiąże Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki,

14Zmudzki, Inflantski, Siewierski, Kijowski, Wołynski, Podolski Podlaski, Bracł.

15y Czerniehow. Dziedziczny Xiąże Saski y Elektor Urodzonym Antoniemu

16Woyciechowi y Józefowi Jukowskim [?] Braci między sobą rodzonym z martego

17niegdy S. P. Andrzeia Jukowskiego z niegdy Joanny Barcikowskiey [?] spłodzo:

18nym Synom y Sukcessorom Jus Ordinariis quam haereditarium do Dobr Wsi

19Lipney w Woiew. Kijow. a Powiecie Zytt. leżących do klucza Czudnowskiego na-

20leżących niesłusznie pretenduiącym y interessantom, tudzież Michałowi seu ali-

21us cuiusvis Nris Zbiiewskiemu [?] praesentis expulsionis Complici Pozwanym

22z Osob y Dobr WWców gtr wszystkich Summ pieniężnych, ruchomych gdziekol:

23wiek będących Władzą Naszą Krolewską przykazuiemy abyście WW. przed Są-

24dem naszym G. Trybunału Lubelskim recte in 4 Termino ab Actu praesentis Citationis,

25seu tunc dum et quando Causa praesens ex Regestro sibi competenti Ordinario, tum

26Terminor. Factor ad iudicandum acclamata Termine inciderit per Temporiorem

27compareatis na Instancyą Instigatora Sądowego y Jego Delatora W. Stefana

28Jukowskiego Czesnika Gostynskiego Aktora który przychilaiąc się do Prawa po-

29spolitego Statutow y Konstytucyi o expulsyą rigorose opisanych, quae etiam pro-

30prium manu armata vi repetere vetant et prohibent, tudzież adhaerendo Manifest.

31hac in re w Grodzie Kijow. in Actu praesenti factae WW. pozywa o to iż WWców

32spendendo Prawo pospolite postponendoque Jura Ordinationis sine consensu Ja:

33[reklamant:] sine

k. 536

1Jaśnie Oświeconego Ordynata bez zadnych Terminow y Prawnych Pro-

2cessow etiam ferowany in Causa praesenti Dekretow, sed in fundamento tyl-

3ko przez Rodzica WW na blankiecie prokurowanym formowanego Prawa

4ut asserunt Documenta zebrawszy sobie multas vagabundas personas de

5Nominibus et Cognominibus vobis citatis melius notas, tudziesz kilku

6Rossyskiego Woyska quod nec practicatum est skorrumpowawszy ludzi

7do Wsi Lipney w Possessyi Aktora zostaiącey przyiachawszy wiele ręczney

8przysposobiwszy sobie Strzelby y kozackiego oręza do Dworu wrota, Komory y

9Szpichlerz violenter odbiwszy wswoię niesłusznie bezprawnie odebraliście

10Possessyą, ad extremum Andrzeia seu alius nominis zbrodzonego Borkow-

11skiego przy Possessyi Aktora opponuiącego się nescitur quo fato, sed z oskazyi

12WW lethaliter zastrzeliliście, ktory instantaneè fatis cessit, pozytki y prowenta

13in sui Commodum obrociliście. Za czym WW do nadgrodzenia szkod respe-

14ktem niesłuszney do Wsi Lipney pretensyi, do ustąpienia z Dobr, y przywro-

15cenia Possessyi Aktorowi, uczynienia de perceptis proventibus kalkulacyi do Kon-

16serwowania, in toto oddania Stada, Wołow, Owiec, Bydła rogatego y niero-

17gatego, tudziesz Pasieki y innych Gospodarskich ruchomosci osoblinym spisanych

18Regestrem, do zachowania w ziarnie, Styrtach iako y zessypania zebranego Zboża,

19do dotrzymania Urzędu seu alius cuiusvis Status Stanisława Stabrowskiego [?] przez

20Aktora postanowionego Podstarościego, y roboczego na Imię Iacha [?] Pasiecznika,

21natenczas będącego przy expulsyi Osob WW wiadomych, do nadgrodzenia win

22y Expens Prawnych z tego pochodzących, na ostatek pro comportatione Muni-

23mentorum tali Juris Ordinationis iako haereditarij do Wsi Lipney y innych nale-

24żących pozywa. Estis igitur parituri Termino attentaturi et ad praemissa omnia

25futuro in Termino fusius respondenda Judicio responsuri. Datt w Lublinie [?] 4ta [?]

26Augusti Roku 1735. De quo praesens eiusque Ablis Relatio.

Objaśnienia i tłumaczenia

C. Ż. = cześnik żytomierski [?].

N. P. G. WK. = Namiestnik Podstarości Grodzki Województwa Kijowskiego [?]; Zytt. = żytomierskim; WW. = Wielmożni / Wasze; gtr = generaliter (ogólnie).

Łac.: „Jus Ordinariis quam haereditarium” – prawo zarówno ordynackie, jak dziedziczne; „praesentis expulsionis Complici” – wspólnikowi niniejszego wyzucia; „recte in 4 Termino ab Actu praesentis Citationis” – właściwie w 4. terminie od doręczenia niniejszego pozwu; „ex Regestro sibi competenti” – z właściwego mu rejestru; „per Temporiorem” – w terminie wcześniejszym; „quae etiam proprium manu armata vi repetere vetant” – które zabraniają nawet własnego odzyskiwać przemocą zbrojną; „spendendo Prawo pospolite postponendoque Jura Ordinationis sine consensu” – lekceważąc prawo pospolite i pomijając prawa ordynacji bez zgody.

Klucz czudnowski należał do ordynacji ostrogskiej; Lipna [?] – wieś w okolicy Czudnowa, pow. żytomierski.

„etiam ferowany in Causa praesenti Dekretow” – także wydanych w niniejszej sprawie dekretów; „ut asserunt” – jak twierdzą; „multas vagabundas personas de Nominibus et Cognominibus vobis citatis melius notas” – wiele włóczęgów, z imion i nazwisk wam pozwanym lepiej znanych; „quod nec practicatum est” – czego nawet nie praktykowano; „violenter” – gwałtem; „nescitur quo fato” – nie wiadomo jakim losem; „lethaliter” – śmiertelnie; „instantaneè fatis cessit” – natychmiast zmarł; „in sui Commodum” – na swój pożytek; „de perceptis proventibus” – z pobranych dochodów; „pro comportatione Munimentorum” – o złożenie dokumentów; „Estis igitur parituri…” – macie więc stawić się w terminie i na wszystko powyższe w przyszłym terminie obszerniej odpowiedzieć sądowi; „De quo praesens eiusque Ablis Relatio” – o czym niniejsza i jej obl. relacja (końcowa formuła pozwu). Lipna – wieś, prawdopodobnie Lypne na Wołyniu/Polesiu; nazwa miejsca wystawienia i dzień niepewne.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Felicjan Gołembiowski [?] zeznał, że 13 sierpnia 1735 r. położył we dworze wsi Lipna [?] w powiecie żytomierskim, w kluczu czudnowskim, pozew przed Trybunał Koronny Lubelski. Pozew, wydany w imieniu Augusta III 4 [?] sierpnia 1735 r. w Lublinie [?] na instancję instygatora i delatora Stefana Jukowskiego, cześnika gostyńskiego, wzywał braci Antoniego, Wojciecha i Józefa Jukowskich, synów zmarłych Andrzeja Jukowskiego i Joanny z Barcikowskich [?], oraz Michała Zbijewskiego [?] jako wspólnika. Zarzucał im, że bez zgody ordynata, opierając się na prawie spisanym przez ich ojca na blankiecie, z zebranymi włóczęgami i kilkoma żołnierzami rosyjskimi zbrojnie najechali wieś Lipną w posesji aktora, wyłamali wrota, komory i spichlerz, odebrali possesję, śmiertelnie postrzelili broniącego jej Andrzeja Borkowskiego i obrócili dochody na swój pożytek. Pozywano o zwrot possesji, szkód, inwentarza i zboża, przywrócenie podstarościego Stanisława Stabrowskiego [?] oraz okazanie dokumentów.

Nr w rękopisie: 64 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 536

1Manifestacya Imie tegoż JmCi Pańsko tymże

2Ichmciom.

3Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego

4Miesiąca Augusta Szesnastego Dnia.

5Na Urzędzie Grodz. w Miescie JKM Owrucz. przedemną Janem W.

6[reklamant:] Leszczkim [?]

k. 536v

1Lenkowskim Namiesnikiem Grodzkim Generatu Woiewodztwa

2Kijowskiego y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Comparens

3Pan Urodzony JmPan Ignacy Sawicki [?] Nomine et ex Speciali Comisso

4W. JmPana Stefana Jukowskiego Czesnika Gostynskiego quam primum

5adire mogł licita Praesentia, magna cum querimonia obviando indemni:

6tati et integritati Fortunae Pana swego, ne aliquod in posterum patiat detri:

7mentum na przeciwko Ur. Jchmw Panom Antoniemu Woyciechowi y Jozefowi

8Jukowskim Braci międzi sobą rodzonym tudziesz Michałowi seu alius cujus

9vis Nnis Zbijewskiemu [?] patratar violentiar motori et Complici swiadczył

10manifestował y solennie protestował się w ten niżey opisany sposob y oto: iż

11Jchmć obwinieni nulla habita rne do Manifestantis Arynczpata [?] non tantum

12Jure Divino et naturali Successione do Dobr Wsi Lipney [?] Sukcessora do Ordy:

13nacyi Ostrogskiey należącey w Woiewodztwie Kijowskim Powiecie Zytomskim a Kluczu Czudnow:

14skim będącey niesłusznie do przerzeczonych Dobr interessuiące się podług formo:

15wanego tylko y na Blankiecie przez zmarłego S. P. Jm P. Andrzeia Jukowskiego

16Rodzica obwinionych pisanego Prawa pseo testimonijs manualibus et Officio:

17sis deducet, vili pendendo Konstitucye Prawa pltego rigorosè opisane postpo:

18nendoq Jura Ordinationis Jchmć PP. Antoni y Jozef Jukowscy Bracia zebraw:

19szy sobie multas varij status vagabundas Personas namowiwszy y skorum:

20powawszy kilku Rossyiskiego Woyska ludzi do Wsi Lipney w Possessyi Mani:

21festantis Arynczpata [?] zostaiącey przyiachawszy wiele rycerney przysposobiwszy

22sobie Strzelby y Oręża do Dworu wrota violenter odbiwszy znaczne szkody na

23ruinę Comparentis Pana poczynili, Poddanych fomentuiąc posłuszenstwa

24y powinnosci Dworskiey odbywać rigorosè zabronili bez żadnych Termi:

25now y Prawnych Processow etiam formowanych in Causa pnti Dekretow

26sine Consensu Jaśnie Oswieconego Ordynata w swoią bezprawnie odebra:

27li Possessyą, pożytki y proventa in sui Commodum obrocili, Stada, Woły, Owce,

28ce, Bydło rogate y nierogate pozabierali, Pasieki oraz dalszą gonitwą [?] zgubę

29Manifestantis Pana zdezolowali, Zboża w Ziarnie y w Styrtach będące wy:

30młacaiące na swoy pożytek obrocili, na pniu zostaiące ad Praesens krescen:

31cyą przez omieszkanie Gospodarstwa pognoić dali, Jałowice, barany y wie:

32prze karmne porznęli, ruchomosci Gospodarskie osobliwym spisane Rege:

33strem do swoiey odebrali dyspozycyi. Na ostatek Urodzonego Andrzeia

34[reklamant:] seu alius

k. 537

1seu alius Nominis Borkowskiego przy Possessyi Comparentis Pana op:

2pominącego się nescitur quo fato lecz z okazyi obwiniony[?] szkodliwie

3postrzelili, ktory w tymże czasie umrzeć musiał. Za czym praecaven:

4do integritati Fortunae ratione causatae violentiae idem Comparens No:

5mine et ex Comisso Pana swego iterum iterum atque manifestatur et pro:

6testatur salva melioratione si opus fuerit ktorey prosił o przyięcie

7co y otrzymał.

Objaśnienia i tłumaczenia

„JKM” – Jego Królewskiej Mości; „Grodz.” – Grodzkim; Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina), siedziba urzędu.

Comparens – stawający; Nomine et ex Speciali Comisso – w imieniu i ze szczególnego zlecenia; quam primum adire mogł licita Praesentia – jak najszybciej mógł się stawić; magna cum querimonia obviando indemnitati et integritati Fortunae – z wielką skargą, zabiegając o nienaruszalność majątku, ne aliquod in posterum patiat detrimentum – by nie poniósł w przyszłości szkody; patratar violentiar motori et Complici – sprawcy i wspólnikowi popełnionych gwałtów; nulla habita ratione – bez żadnego względu; Jure Divino et naturali Successione – prawem boskim i naturalnym dziedziczeniem; vili pendendo – lekceważąc; postponendoq Jura Ordinationis – i pomijając prawa ordynacji; multas varij status vagabundas Personas – wiele włóczęgów różnego stanu; violenter – gwałtem; in Causa pnti – w niniejszej sprawie; sine Consensu – bez zgody; proventa in sui Commodum – dochody na swój pożytek; rogate y nierogate – rogate i nierogate; Styrty – stogi; Czesnik Gostyński – urząd ziemski; Ordynacja Ostrogska, klucz czudnowski (Czudnów, pow. żytomierski). Nazwisko dzierżawcy („Arynczpata”?) – prawdopodobnie zniekształcone „Arendarza/Possessora”, odczyt niepewny.

seu alius Nominis – „lub innego nazwiska”; nescitur quo fato – „nie wiadomo jakim trafem”; praecavendo integritati Fortunae ratione causatae violentiae – „zabezpieczając całość majątku z powodu wyrządzonego gwałtu”; idem Comparens Nomine et ex Comisso Pana swego iterum iterumque manifestatur et protestatur – „tenże stawający w imieniu i z polecenia swego pana raz po raz manifestuje się i protestuje”; salva melioratione si opus fuerit – „z zastrzeżeniem poprawy, jeśli zajdzie potrzeba”.

Streszczenie

16sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Janem W. [?] Lenkowskim [?], Ignacy Sawicki [?], w imieniu i ze specjalnego zlecenia Stefana Jukowskiego, cześnika gostyńskiego, zamanifestował przeciwko braciom Antoniemu Wojciechowi i Józefowi Jukowskim oraz Michałowi Zbijewskiemu [?]. Zarzucił im, że roszcząc sobie prawo do wsi Lipna [?] (ordynacja ostrogska, klucz czudnowski, powiat żytomierski) na podstawie prawa spisanego na blankiecie przez ich zmarłego ojca Andrzeja Jukowskiego, z włóczęgami i kilkoma żołnierzami rosyjskimi zbrojnie najechali wieś w posesji mocodawcy, bez zgody ordynata odebrali possesję, zabronili poddanym powinności, zabrali stada, bydło i ruchomości, wymłócili zboże, wyrżnęli inwentarz, a broniącego possesji Andrzeja Borkowskiego postrzelili, wskutek czego zmarł. Manifestację z zastrzeżeniem poprawy wpisano do akt.

Nr w rękopisie: 65 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 537

1Manifestacya JchMciw Panow

2Wyhowskich w pewney Spra:

3wie cum Juramento.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego

5Miesiąca Augusta Szesnastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim, w Miescie JKMści Owruczu, przedemną

7Janem Walewskim Lewkowskim Namiesnikiem Grodzkim Gene:

8ratu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami niniejszemi Grodzkiemi

9Kijowskiemi Comparens personaliter Urodzony ImPan Roman z

10Wyhowa Wyhowski quam primum Acta adyt, tak zaraz postrze:

11gaiąc całości swoiey swym y innych JchMciw Panow Wyhowskich

12kollatorow Cerkwi Swiecho Wyhowskiey Jmieniem swiadczy y ma:

13nifestuie się oto: Jż maiąc JchMc Panowie Wyhowscy Summę na

14kahale Ostrogskim Dwa Tysiące Złł Polskich Testamentową Dy:

15spozycyą niegdy Wielmożnego JmPana Teodora Wyhowskiego

16Woyskiego Kijowskiego na Cerkiew pomienioną zapisaną będącą,

17prowizyą od niey należącą według Membranu od tegoż Kahału na

18tę Summę w Roku Tysiąc Siedmset, Trzynastym, Die Vigesima Se:

19cunda Junij wbsrodnu[?] danego, w Grodzie zaś Łuckim Anno Millesi:

20mo, Septingentesimo Vigesimo Nono, Die Nona July oblatowanego

21corocznie in Termino praescripto ad Annum Millesimum Septin:

22gentesimum Vigesimum Septimum punktualnie odbierali, ac tandem

23[reklamant:] subsecuti

k. 537v

1subsecutâ między tymże kahałem iako na dwoch Częsciach

2będącym dismembratione et disiunctione ab eodem Anno Millesimo,

3Septingentesimo, Trigesimo Septimo prowizyi lubo [?] niepłaci tenże

4Kahał, iako o tym testatur Processus inchoatus, quibus annis ten:

5tando szczęscia Ichmć Manifestantes z Kapłanem pomienioney

6Cerkwie iako z tey iedyney prowizyi victum et amictum maiącym

7nieraz na Rok, po kilka razy do Ostroga rożne Ichmć perswazye

8do Ichmw Panow Gubernatorow oboiey Częsci Miasta Ostroga za-

9żywaiące z Membranem seu potius Zapisem Simplicis debiti Ori:

10ginałem samym ieździli, ktory Membran Manifestantibus na

11Summę wyszpomienioną służący niewiedzieć gdzieś zapodział,

12y lubo [?] niemoże bydź wynaleziony. etzatym idem Comparens

13o niepłacenie prowizyi od Roku wyszspecyfikowanego, y Summy

14samey originalney nieoddanie y szkody z tąd pochodzące, oraz succur:

15rendo integritati, ażeby przez zatracenie, czyli gdzie między Papi:

16rami tego Membranu Originału od Ostrogskiego kahału danego

17zawieruszenie Summa kapitalna iako też y prowizya w tymże

18Membranie specyfikowana aż do tego Roku niepłacona iakowey

19disquizycyi niepodpadała iterum iterumq Nomine Suo et quorum

20supra de diligentia swiadczy y manifestuie się, ac in verificationem

21zawieruszonego czyli quo casu non constat straconego Originału Mem:

22branu na Summę często wspomnianą służącego inhaerendo Legi

23ac solitae Psenti Simili in Causa praxi prosił mnie Urzędu o

24przydanie Woznego do attentowania roty Juramentu, atak ex

25Officio meo, addito Mli Nobili Mathiâ Wawrecki [?] roshisante [?]

26in Psentia Urodzonych Ichmw Panow Jana Kalenskiego [?], Miko-

27łaia Janowskiego, Jana Ohija [?] Zyszkiewicza [?], Piotra Sokołowskiego

28y innych Ichmw observatâ Juramentorum solennitate na tę rotę

29Ja Roman przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu w Troycy

30[reklamant:] Swiętey

k. 538

1Swiętey Jedynemu na tym: Jz Originał Membranu od Kaha:

2łu Ostrogskiego na Summę Dwa Tysiące y płacenie od niey coro:

3cznie prawizyi na Cerkiew Tryhowską danego y skrzepo [?] niewie-

4dzieć iakowym sposobem y gdzie się zadział, y iest prawdziwie gdzieś

5stracony, na czym iako sprawiedliwie przysięgam, tak mi Panie

6Boże dopomoż y niewinna Męka Chrystusa Pana. wykonał, po

7ktorym Juramencie wykonanym idem Comparens prosił mnie

8Urzędu o przyięcie do Xiąg co y otrzymał. Roman z Tryhowa

9Tryhowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

cum Juramento – „z przysięgą”; Comparens personaliter – „stawając osobiście”; quam primum Acta adyt – „skoro tylko do akt przystąpił”; kahał – gmina żydowska; Membran – dokument pergaminowy; Die Vigesima Secunda Junij – 22 VI 1713; Anno 1729 Die Nona July – 9 VII 1729; in Termino praescripto ad Annum 1727 – „w wyznaczonym terminie aż do roku 1727”; ac tandem – „aż wreszcie”; Mz – zapewne skrót kancelaryjny przy wpisie.

subsecutâ … dismembratione et disiunctione ab eodem Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Septimo – po nastąpionym rozczłonkowaniu i rozdzieleniu od tegoż, roku 1737; testatur Processus inchoatus – poświadcza to wszczęty proces; tentando – próbując; victum et amictum – wyżywienie i odzienie; Membran seu potius Zapisem Simplicis debiti – pergamin, czyli raczej zapis długu prostego; succurrendo integritati – zabezpieczając całość praw; iterum iterumque Nomine Suo et quorum supra – raz po raz w imieniu swoim i tych, o których wyżej; ac in verificationem … quo casu non constat – a dla potwierdzenia zawieruszonego, czyli z niewiadomej przyczyny straconego oryginału; inhaerendo Legi ac solitae … praxi – trzymając się prawa i zwyczajnej w podobnej sprawie praktyki; ex Officio meo, addito – z urzędu mego, przydawszy; observatâ Juramentorum solennitate – zachowawszy uroczystość przysiąg. Ostróg – Ostroh, obw. rówieński. Ichmć – Ichmościowie; Mli – Ministeriali (woźnego); Psentia – praesentia.

Fragment końcowy aktu z poprzedniej strony: przysięga (juramentum) na zaginięcie oryginału pergaminowego (membrany) z kahału ostrogskiego na sumę 2000 i coroczną prowizję na cerkiew tryhowską. „idem Comparens” – tenże stawający; „mp.” – manu propria, własnoręcznie.

Streszczenie

16sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lewkowskim, Roman z Wyhowa Wyhowski, w imieniu własnym i innych Wyhowskich, kolatorów cerkwi wyhowskiej, zamanifestował, że suma 2000 zł zapisana na tę cerkiew testamentem Teodora Wyhowskiego, wojskiego kijowskiego, ulokowana na kahale ostrogskim na podstawie membranu kahału z 22 czerwca 1713 r. (oblatowanego w grodzie łuckim 9 lipca 1729 r.), przynosiła prowizję pobieraną do 1727 r., po czym, po podziale kahału na dwie części, kahał przestał płacić mimo wielokrotnych wyjazdów do Ostroga i zabiegów u gubernatorów obu części miasta. Oryginał membranu zaginął; manifestant zastrzegł, by jego utrata nie szkodziła prawu do kapitału i prowizji. Na jego prośbę przydano woźnego Macieja Wawreckiego [?] i w obecności szlachty (m.in. Jana Kalenskiego [?], Mikołaja Janowskiego, Piotra Sokołowskiego) złożył przysięgę, że oryginał membranu na 2000 zł na cerkiew tryhowską zaginął; podpisał „Roman z Tryhowa Tryhowski”.

Nr w rękopisie: 66 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 538

1Manifestacya JchMciów Panów

2Paszkowskich Braci między so:

3bą y innych przeciwko JchMciom

4Panom Szczeniowskim [?] y innym.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego

6Miesiąca Augusta Siedmnastego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim, w Mieście Jego Krolewskiey Mci

8Owruczu przedemną Janem Walewskim Lenkowskim [?]

9Namiesnikiem Grodzkim Generałem Woiewodztwa Kijowskiego

10y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Comparentes per:

11sonaliter Urodzeni JchMc Panowie Bazyli Michał Stefan Teodor

12Bracia rodzeni, Teodor stryiecznorodzony Paszkowscy swym y Uro:

13dzonych JchMciów Mikołaia y Apollonij z Wołynieckich [?] Pakmodski [?]

14Małżonków Jmieniem niosąc ad azyllum Actorum należnych

15Praw swoich iustifikacyę przeciwko punktow illegali contestatione

16litis od JchMciów niżey wyrażonych obwinionych żadnym y publicznym

17Aktom inserowanym, na przeciwko Urodzonym JchMciom Panom

18Piotrowi, Konstantemu y Agacie Lenkowskiego [?] Małżonkom, Micha:

19[reklamant:] łowi

k. 538v

1Iowi y Alexandrze z Patarow [?] Małżonkom Szczeniowskim ne-

2xu Sanguinis blisko skolligowanym, Samuelowi y Anastazyi Szcze-

3niowskiego Niewmirzyckim [?] Matt, Ianowi y Reginie Witusżynskiego [?]

4Komzakowskim [?] Matt, Ianowi y Anastazyi tez Witusżynskiego Ratom-

5skim [?] Matt, Maryannie Witusżynskiey [?] in virginali statu zostaiącey, Krzy-

6sztofowi y Zofij Witusżynskiey Lewkowskim [?] Matt Actis et Officio imposue-

7runt querelam: Iz wiedziawszy o tym, ze Urodzony JmP. Jan Szczeniowski

8Syn niegdy zeszłego Konstantego Szczeniowskiego z zeszłą Heleną Moyście-

9ską [?] spłodzony, y Urodzony Tomasz Szczeniowski Syn wyszrzeczonego

10Jana Szczeniowskiego, Wnuk Urodzonego Konstantego Szczeniowskie-

11go in rem et Personam Urodz. Ichmciow PP. Andrzeia y Katarzyny z Gradow-

12skiego [?] Paszkowskich Matt. Stefana z Paszkowskich Palimow-

13skich Anno Millesimo, Sexcentesimo, Quadragesimo Quarto, Die Tertia

14Decembris w Grodzie Łuckim przez siebie wieczysty dziedziczny Zapis ze-

15znał, Urodzony zaś Tomasz Szczeniowski Syn wyszwyrażonego Jana

16Szczeniowskiego in Personas Ur. Ichmciow PP. Jana y Maryanny Ianiszewskiego [?]

17Paszkowskich Matt. Anno Millesimo, Sexcentesimo Nonagesimo Nono,

18Die Vigesima Tertia Decembris w Koronie [?] spisany, et in vim recognitio-

19nis per Oblatam podać powała ex vi Decreti Tribunalitij, Condescensio-

20nis Delretem [?] in Fundo Bonorum Szczeniowa Anno Millesimo Septin-

21gentesimo Vigesimo Nono, Die Decima Septima Septembris między Uczęst-

22kami, Dziedzicami y Possessorami dobr Szczeniowa małego y wielkiego

23stałym approbowanemi za rzetelne Prawa uznanemi wieczne dzie-

24dzictwo Ichmciom Panom Paszkowskim, Palimowskim w sobie

25wyrażaiącemi y innemi Transakcyami z Prawa należnemi Ma-

26nifestantom służącemi hæreditate Bonorum Zabrodzia [?]

27alias małego Szczeniowa y Części w Prawach

28pomienionych [?] Donationum wyrażaiących cesse-

29runt żadnego regressu teraznieyszym obwinionym

30Sukcessorom niezostawili z wszelką Fruktyfikacyą

k. 539

1fruktifikacyą do wieczney nigdy nieodzowney Posessyi

2puscili od Impedymentow Prawnych przez się y

3Sukcessorow ewinkowac zapisali się Ichm obwinie-

4ni niemaiąc to w animadwersyi że gruntem [?]

5inse tulerint eandem servare tenetur prawie sprze-

6ciwne do wydarcia sobie nienależney Fortuny me-

7dia quaerunt Libellis famosis swoich Antecessorow

8Prawnie nastąpione tranzakcye investigare conant[ur]

9przez wymyslne obroty opaczne punkta pociąg-

10gaiąc subtelnym stylem do Prawa Arbitrantur że

11iedne Zapisy zeznane drugie oblatowane in

12vim rekogniciey pozwolone iakoż oblatowane

13mogą illegitimare zła opinią Consequentia gdyż

14Przeswietnemu Woiewodztwu Kijowskiemu nie

15tylko Statut Litewski ale kilka Konstytucyi pres-

16krypcye dawnosci odcieli dobrowolnie Iura

17transcerta [?] bez racyi z prawa należney reclamare

18zabronili oprocz [?] Izby należnych Zapisow Ory-

19ginalnych tranzakcyi niedostawało toć benefi-

20cium Woiew[odz]twa tego Iuris ze etiam minimam vesti-

21gia Possessionem legitimant atu że Antecesso-

22res Ichmów Obwinionych iedne Zapisy na Dobra

23Zabnidzia [?] zeznali drugie ob publicam calami-

24tatem y dla niebespieczenstwa przeiazdu ad Acta

25Comparere niemogli pro firmo recognito uznaw-

26[reklamant:] szy

k. 539v

1uznawszy oblatowac kiedy kolwiek sobie Jchm PP.

2Paszkowscy czas mieć będą pozwoli nawydoksiąc woy-

3day ze Iura liquida legitima Decreto infra scripto

4condescensionis approbata nulla reclamatione et

5irrita cassatione tak inutilis quaesito solvitur per-

6petuo silentio coz zapozytek z własnych dziedzicz-

7nych Dobr Zabrodzia mamiłek [?] co zafruktyfika-

8cya pro expenso proprio dla zawiedzione Dobra

9Antecessorow swoich przez akcye codzienne Są-

10siedzkiego pokoiu złamanie z Gruntow przez An-

11tecessorow swoich wyzutych uzywanie Lasow

12trzebowanie [?] Myt y pogrobolnego [?] Granic owego

13ta wszystkich pozytkow partycypowanie co

14za awikcya [?] przez Prawo Antecessorow Jchmw

15obwinionych opisana sami juribus oblitis ex-

16pensas niemaiący racyi provocanty Jnnych

17sobie krwią ziednoczonych do Inwolwowania

18w Prawne Termina conanty co za legalitas Iur.

19ium Antecessorow Ierium [?] strzymania nieprze-

20szkadzania Possessionem Haereditariam Manę [?]

21nieprawnie praetextuose in personas Suy

22devolvi quaerit pretensy wynayduie obiekcy

23unalezienie kotła pieniędzy y zdrowie zołnier-

24skiey zadanie co deduci niemoze gdyby in pro-

25prio Sui fundo haereditario subiegli mogło Pra

26[reklamant:] wo

k. 540

1Prawo cudzą Fortuną opiekować się zabroniło ale Manifest[?]

2wtym punktcie perclara[?] testimonia zabieraią manifes:

3tantis teraznieyszi in antecessu[?] subtempus cala:

4mitosum[?] stante vita niegdy zeszłego Jana Pasz:

5kowskiego Oyca Swoiego przez Urodzo. Konstantego

6Szczeniowskiego nastąpionych inkonweniencyi[?]

7niewyrazali ale że żal wszeku[?] nieczułosci commovet[?]

8y przytym querulant że podczas przechodzących Woyska

9Moskiewskiego y Szwedzkiego pomieniony Urodzony

10Konstanty Szczeniowski dwoie koni nocnym spo:

11sobem zabrać karawany na rekwizycyę nieod:

12dał y u siebie zatrzymał ani zapłacił ductum[?]

13pretium ani przywrocił owszem Urodzo. Barylego[?]

14Paszkowskiego Manifestanta zbił zdyffamował

15wiele życia czynił. Ratytym[?] idem manifestans in he:

16rendo Juribus Donationibus legitime subse:

17cutis Decretis approbatis. [skreślone: manifestował się] Bary:

18li Paszkowski

Objaśnienia i tłumaczenia

„Comparentes personaliter” – stawający osobiście; „ad azyllum Actorum” – do schronienia akt (ku zabezpieczeniu w księgach); „illegali contestatione litis” – nieprawnym wdaniem się w spór. Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina). Nazwiska Szczeniowski, Lenkowski, Pakmodski niepewne odczytem.

nexu sanguinis – węzłem krwi; Matt. – Małżonkom; Actis et Officio imposuerunt querelam – wnieśli skargę do akt i urzędu; in rem et personam – na rzecz i osobę; Anno 1644, 3 XII; Anno 1699, 23 XII; in vim recognitionis per oblatam – w moc przyznania przez oblatę; ex vi Decreti Tribunalitii – na mocy dekretu trybunalskiego; Decretum condescensionis in fundo – dekret zjazdu na gruncie, 17 IX 1729; hæreditate bonorum – dziedzictwem dóbr; cesserunt – odstąpili; regressus – prawo powrotu. Szczeniów – prawdopodobnie na Wołyniu (zapis w grodzie łuckim). Puste miejsce w tekście po „Stefana”.

Fragment wywodu prawnego (manifestacji lub repliki procesowej) w sporze o dobra; łac.: „inse tulerint eandem servare tenetur” – kto wniósł (zapis), ten obowiązany go dochować; „media quaerunt libellis famosis” – szukają środków paszkwilami; „investigare conantur” – usiłują dociekać; „arbitrantur” – sądzą; „in vim recognitionis” – w moc zeznania; „illegitimare” – uznać za nieprawne; „consequentia” – wniosek; „iura transcerta” (?) – prawa ustalone; „reclamare” – podważać; „beneficium iuris” – dobrodziejstwo prawa; „etiam minimam vestigia possessionem legitimant” – nawet najmniejsze ślady legitymizują posesję; „ob publicam calamitatem” – z powodu klęski publicznej; „ad acta comparere” – stawić się do akt; „pro firmo recognito” – za mocno zeznany. „Ewinkować” – bronić tytułu (ewikcja). Statut Litewski obowiązywał w woj. kijowskim; preskrypcja dawności = przedawnienie.

„liquida legitima Decreto infra scripto condescensionis approbata” – „jasne, prawne, zatwierdzone niżej zapisanym dekretem ugody”; „nulla reclamatione et irrita cassatione” – „bez żadnego sprzeciwu i z nieważną kasacją”; „inutilis quaesito solvitur perpetuo silentio” – „bezużyteczne dochodzenie kończy się wieczystym milczeniem”; „pro expenso proprio” – „na własny koszt”; „juribus oblitis” – „zapomniawszy o prawach”; „Possessionem Haereditariam” – „posiadanie dziedziczne”; „praetextuose in personas Sui devolvi quaerit” – „pod pretekstem stara się przenieść na swoje osoby”; „in proprio Sui fundo haereditario” – „na własnym gruncie dziedzicznym”. JchmPP. – Jegomościowie Panowie. Tekst ręki niewprawnej, wiele odczytań niepewnych.

perclara testimonia – bardzo jasne świadectwa; in antecessu – uprzednio; stante vita – za życia; commovet – porusza; ductum pretium – ustaloną cenę; idem manifestans in haerendo iuribus donationibus legitime subsecutis decretis approbatis – tenże manifestujący, trzymając się praw i donacji, prawnie następnie dekretami zatwierdzonych. Tekst miejscami niepewny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Owruczu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lenkowskim [?], bracia Bazyli, Michał, Stefan i Teodor Paszkowscy oraz ich brat stryjeczny Teodor, w imieniu własnym i Mikołaja oraz Apolonii z Wołynieckich [?] Pakmodskich [?], zamanifestowali przeciwko Piotrowi, Konstantemu i Agacie Lenkowskim [?], Michałowi i Aleksandrze z Patarów [?] Szczeniowskim, Samuelowi i Anastazji Niewmirzyckim [?], Komzakowskim [?], Ratomskim [?], Mariannie Witusżyńskiej [?] oraz Krzysztofowi i Zofii Lewkowskim [?]. Podnieśli, że Jan Szczeniowski zapisem zeznanym w grodzie łuckim 3 grudnia 1644 r., a Tomasz Szczeniowski zapisem z 23 grudnia 1699 r., zatwierdzonymi dekretem zjazdowym w dobrach Szczeniów z 17 września 1729 r., odstąpili wieczyście Paszkowskim i Palimowskim dobra Zabrodzie [?] alias Mały Szczeniów, a obwinieni jako ich sukcesorzy podważają te zapisy, korzystają z gruntów, lasów i myt oraz zarzucają manifestantom znalezienie kotła z pieniędzmi. Zarzucili też Konstantemu Szczeniowskiemu, że w czasie przemarszu wojsk moskiewskich i szwedzkich zabrał i nie oddał dwóch koni oraz pobił Bazylego Paszkowskiego. Tekst w dużej części słabo czytelny, zakończenie urwane (skreślenie i podpis Bazylego Paszkowskiego).

Nr w rękopisie: 67 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 540

1Manifestacya Urodzonych Ichmościow Panow

2Mikołaia Palimowskiego [?] y Stefana

3Paszkowskiego y Innych przeciwko

4Urodzonym Ichmościom Panom Konstantemu

5Piotrowi Szczeniowskim [?] Braci mię:

6dzy sobą rodzonych y Innym

7Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego

8Miesiąca Augusta Siedmnastego Dnia

9Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mości

10Zytomierzu

k. 540v

1Zytomierzu, Przedemną Janem Walewskim Lewkowskim [?]

2Namiesnikiem Grodzk. Sttu Wdztwa Kijowsk. y Xięga-

3mi nineyszemi Grodzk. Kijowsk. Comparentes perstter

4Urodz. Ichm Panowie Mikołay Palimowski [?] Syn nie-

5dy zeszłych Urodz. Ichmw Panow Stefana y Mary-

6anny z Paszkowskich Palimowskich Matt. Wnuk zas

7Urodz. Ichmw Panow Prokopa Paszkowskiego swym

8y Urodz. Jm Pana Jendrzeja Palimowskiego Brata

9swego rodzonego Imieniem niemniey Urodz. Jmc

10Pan Teodor Paszkowski, Syn Urodz. Ichmw Pa-

11now Andrzeja y Katarzyny, Gradowskich [?] Pasz-

12kowskich Matt. tudzież Urodz. Ichmć Panowie

13Bazyli Michał Stefan Teodor Paszkowscy Bra-

14cia między Sobą rodzeni Synowie godney

15Pamięci Urodz. Ichmw Panow Jana y Maryanny

16z Raniszewskich [?] Paszkowskich Matt. Wnukowie

17zas Urodz. Ichmw Panow Szymona y Maryanny

18z Jana Strzeniowskiego [?] Janiszewskich Matt. Praw-

19nukowie Urodz. Jm Pana Jana Strzeniowskiego [?]

20Swym y Jnnych Konsukcessorow de lumbis

21Urodz. Ichmw Panow Janiszewskich pochodzą-

22cych Successionem aequalem Czwartey Częsci Za-

23brudzia [?] petentium Imieniem sacro Tribunalium [?]

24justitiam expostulantia widzę Nubem litigantem [?]

25w naturalney Fortunie tak Jure successivo iako

26[reklamant:] proprio

k. 541

1proprio aere przez Antecessorow Manifestantiu[m]

2nabytey et in personas legitimo thoro descende-

3waney przez niżey wyrazonych obżałowanych um-

4bratili strepitu Juris dla wyięcienia przez Sukces-

5syą connexe consanguinitatis subsecutam naprzeciw-

6ko Urodz. Ichm Panom Konstantemu Piotrowi Szrze-

7niowskim [?] Braci między soby rodzonym Synom god-

8ney pamięci Urodz. Tomasza Szrzeniowskiego Wnu-

9kom zaś Piae memoriae Urodz. Jana Szrzeniowskiego

10Prawnukom rzeczonego Konstantego Michayłowicza Szrze-

11niowskiego, tudziez Urodz. Michałowi Szrzeniowskiemu

12Synowi Urodz. Konstantego Szrzeniowskiego, mnie-

13niey Urodz. Ichm Panom Semianowi y Anastazyi

14Tomasza Szrzeniowskiego Corce Niewmirzyckim [?]

15Małł. Prokopowi Urodz. y Zofyi Wituszynskiey [?]

16Lewkowskim Małł. Wnukom, Urodz. Tomasza

17Szrzeniowskiego y Innym wszystkim de lumbis

18Konstantego Michayłowicza, Szrzeniowskiego pocho-

19dzącym Successionemve petentibus Actis et Officio

20imposuerunt querelam wten niżey opisany sposob

21y oto. Iż Ichmść obwinieni niewiadomszy sobie in

22trutinam Iura Haereditatum et Successionum le-

23gitime do Ichmw Manifestantow regulantium,

24ktorzy huiusce wspokoyney Possessyi ad stantibus

25Ichmw Antecessoribus zostawały, z żadney prze-

26szkody niemieli. contestatione litis quaerunt de

27Iure Haereditatis wszakże same Acta publica con-

28[reklamant:] digna

k. 541v

1condigna Iura Ichmo Panow Paszkowskich, Palimow:

2skich y Innych Konsukcessorow a teraznieyszych

3Manifestantow loquuntur kiedy niegdy zeszli Urodz:

4Ichmć Panowie Jan Szczeniowski, niegdy zeszłego

5Urodz. Konstantego Michayłowicza Szczeniowskiego,

6Syn y Urodz. Tomasz Szczeniowski, Syn Urodz. na:

7mienionego Jana Szczeniowskiego, naturalni

8Dziedzicowie a Ichmo obwinionych Antecessorowie

9justo titulo haereditatis Dobr maiętności Szczeniowa

10alias Zabrudzie połowę Trzeciey Częsci przez Za:

11pis wieczystey przedaży Anno Millesimo Sex:

12centesimo Nonagesimo Quinto in Castro Lu:

13ceoriensi zeznany Anno zaś Millesimo Septin:

14gentesimo Vigesimo, Die Vigesima Novem:

15bris in Castro Zytomiriensi przez Manifestan:

16tow z przyczyny publicae Calamitatis y nieoszacowanych [?]

17sliwych rewolucyi w Woiewodztwie Kiiowskim

18Grody zawarte bili praktykuiących się tudzież

19oddalenia z tego Kraju dla Kozackiey swywoli y

20niedopuszczenia według Prawa podać Zapisu

21in proprio Territorio per Oblatam podany in

22rem et personas Urodz. Ichmo Panow, Andrzeia

23y Katarzyny Gradowskiego [?] Paszkowskich Matt.

24Stefana y Maryanny Paszkowskiego, Palimowskich,

25itidem Matt. a teraznieyszych manifestantow

26Urodz. Ichmo Panow, Palimowskich y Teodora

27Paszkowskiego, de wolwowatis [?] przy spokoyney Pos:

28[reklamant:] sessyi

k. 542

1Possessyi zostawali z Zadnym Manifestem nierekla:

2mowali tylko iako zusney chęci y woli swoiey według

3Prawa z dziedzictwa wyzulisię in Robore Zapisy zos:

4tawili. Potym Urodzl JmPan Jan Tomasz Szczeniow:

5ski Syn Urodzl JmPana Jana Konstantinowicza

6Szczeniowskiego in rem et personas Urodz Ichmw

7Panow Jana y Anny z Janiszewskich, Paszkowskich

8Małł. Urodzl Ichmw Panow Bazylego Michała Sz-

9tana [?] Teodora Paszkowskich Oyca y Matki Zapi:

10sem swoim Anno Millesimo Sexcentesimo Nona:

11gesimo, Nono Die Vigesima Tertia Decembris

12Zpisanym Rękoma Ichmw Panow Przyiacioł

13y Ichmw Panow Jurisdatorow ztwierdzonym

14po uspokojoney rewolucyi natenczas pratty:

15kuiącey się y Grody Zytomirskie Kijowskie y Ow:

16ruckie zawieraiącey wolnego doyscia do Aktu:

17dopuszczaiącey zeznac Assekurowanym iako otym

18osobliwszy skrypt od Zeszłego Tomasza y Alexan:

19dry z Chodakowskich Szczeniowskich Małł

20circa processum przez Oyca Manifestantow sub:

21secutum do zeznania iale przytko tyło in feli:

22cioni Statu Przeswietne Wojewodztwo Kijowskie

23stanie przyobiecanie swiadczył. Ktory podczas

24inkursyi Berdyczowskiey przez zruynowanie

25Kozakow zabranie wszelkich ruchomosci Papierow

26y dokumentow zginoł in quam fidem contes:

27tationis przez Swiadkow otych dobrze wiado:

28mych dabit lucidatio y sami Manifestantes tra

29[reklamant:] hunt

k. 542v

1trahunt se ad Iuramentum) Trzy Dworzyska iedne

2Gdzie był Dwor Oyca Iurisdatora manifestantis

3wydzielony czysto rzeczonemu Iurisdatorowi Ma-

4nifestantium drugie Dworzysko Poddanego

5Hoduńca [?] Trzecie Tychynygo [?] Iwana przed tym

6iescze Zapisem osobliwszym in Castro Lucori-

7ensi zeznanym Zapisane ktorego Zapisu Origi:

8nał przez rewolucyą niewiest wzięłu [?] Manifes:

9tantow z Polami Łanami Dworskiemi zew:

10szelką należnością y przychodami wziowszy [?] Ius:

11tum Ptium [?] w Dobrach małym Strzeniowie [?] alias

12Zabrudziu [?] zapisali wiecznemi czasy y z dzie:

13dziwa się wyzuli do spokoyney Possessyi

14Antecessorow manifestantow przypuścili

15żadney reklamacyi nieczynili ani przeszka:

16dzali owszem contenta Zapisow swoich strzy:

17mywali [?] a lubo [?] że to rzecz Sprawa słuszna

18co by Ichmość obwinieni Manifestantow teraznie:

19yszych od wszystkich Impedycyi prawnych

20y nieprawnych vigore transactionum Ante:

21cessorow swoich ewinkowali to Ichmość Obwi:

22nieni miasto ewikcyi quamocio [?] libellos Pra:

23wa Antecessorow Swoich Dekretem Trybunal:

24skim Iezui [?] ejus Kondescensioryalnym przy:

25sądzona per Iudicium Terrestre Kijoviense

26następionym approbowane successionem

27ve ponieważ Zeszłey Annie z Ianiszewskich [?]

28Paszkowskiey [?] Urodzoney Barysz [?] Michała Stefa:

29[reklamant:] ney

k. 543

1Stefana y Teodora Paszkowskich [?] Manifestantow

2Matce Corce Swiętey Pamięci, Szymona y Maryan:

3ny z Jana Szczeniowskiey [?] Janiszewskich Matt Wnu:

4ce zaś Urodz. Jana Szczeniowskiego [?] tudziesz po

5Urodz. Katarzynie z Janiszewskich Gradowskiey [?]

6drugiey Corce wyzey wyrazonych Ichmw Panow

7Janiszewskich Matce zaś Urodz. Adama Gradow:

8skiego terazniey szego manifestanta y innych

9Konsukcessorow de capite tychze Urodz. Jani:

10szewskich pochodzących przyznany derogatis prze:

11szkodę czynienie Grunta przez Antecessorow waszych

12przywłaszczacie manifestantow iako należnych Dzie:

13dzicow uzurpowania tak przez z siebie wynaydu:

14iące roznych sposobow iako y przez subordynowa:

15ne osoby czyniące nienależne Possesye Praw swoich

16przez Antecessorow wyzutych niedopuszczacie przyszed:

17szy do Lat zupełnych niemiawszy zadnego tytułu y

18Prawa do Częsci manifestantow Dziedzicznych myta

19od roznych kupcow bierzecie Szynki stanowicie

20pola z zaorywacie kiedy Urodz. JmPan Mikołay

21Palimowski [?] Manifestans post extincta Capita

22Oyca y Matki przyszedł do Possessyey dobr swo:

23ich części Zabrudzia [?] Dziedziczny Ichmsc Obwinie:

24ni nadto Urodz. JmPan Symian Niewmirzyc:

25ki [?] chcąc praepedire Possessioni nowym spo:

26sobem wiowszy w Pole Zyta własne Pola mani:

27festantow

k. 543v

1Manifestantow szczegulnie dla pretensyi y dla in

2woluncyi prawney z kycow [?] tylko Pola porasciewał [?]

3nieorane Siedliska o tym była obdukcia Przyia-

4cielska co czasu słoty dedukcia [?] Manifestaci [?] Urodzo.

5JmPan Palimowski [?] zasiane Zytem Pola poorał

6uczynił co inny ktos dowiesc niemoze adiz [?] choćby

7y tak było toc Swoiey własnosci według Prawa

8uti wolny z boza swoim własnym bydłem varia

9serie Annorum na kop kilkadziesiąt wypasł

10in super kiedy manifestans na pozwolone pole

11od Urodz. JmPana Owsiyowskiego [?] posłał oraz Pa-

12robka Urodz. JmPani Niewmierzycka [?] ex innata

13malitia wszedszy na te pole z Synami Swoiemi

14wprzod verbis laesivis Urodz. JmPana Palimow-

15skiego dyshonoruiąc bez zadney racyi Parob-

16kow z Pola zganiali niemiłosierdnie zbili

17zstukali [?] skaleczyli Wołom Oczy rogi porbiali [?]

18zprzęz połamali potym retorquendo sua facinora

19Urodz. JmPana Palimowskiego Manifestanta contesta-

20tione litis laesive zadaiąc iakoby Parobcy Manife-

21stantis super inductione mieli iako uczynić wio-

22lencyą co viriliter [?] obiectum opisali y inne wio-

23lencye nieznosne krzywdy oppressye czyhanie

24na zdrowie y zycie diffidacye czynią y czynic nie

25przestaią iako o tym Acta contestata loquentur

26in posterum Urodz. Ichm Panowie Szczeniowscy [?]

27[reklamant:] wyświadczyć [?]

k. 544

1wyrugowszy się przez Antecessorow swoich z Zabrudzia [?]

2dyczali [?] tamże ychUrodz Manifestantami uzurpuią

3y sobie własność przypisuią ponieważ de extin-

4cto Capite Urodz JmPana Jana Paszkowskiego Urodz

5JchmciPanow Paszkowskich Oyca Altoryniuz [?]

6aut bene aut nihil zadaiąc przez Manifest swoy

7iakoby kociół z pieniędzmi in Fundo Bonorum Za-

8brudzia, znaleść miał querulanth [?] ktory na własnym

9Dworzysku Prawu Dziedzicznemu podległym

10Blachę Husarską wyorał coy [?] Actu publicznie

11przed zesztym [?] Tomaszem Szczeniowskim pre-

12zentował y oneyże Blachy temuż zesztemu nasie-

13kiec udzielił [?] agdyby faucta [?] Fortuna y potym

14Inuaret [?] toc [?] z swoiey własności Prawey niespoiąc [?]

15ja despondere [?] iest z tey słuszności punktt

16Jchmciow Obwinionych opacznie tego opisywać

17y w Procesa inwolwować a Urodz Manifes-

18tantes in Antecessorum nieznośne krzywdy maiące

19dla zkolligowaney krwi oblivione sepeliebant

20ale motiva niesłusznie Jchmciow Obwinionych sti-

21mulant querulanth [?] y potym że stante hostilitate post

22Electionem Serenissimi Augusti Secundi Regis

23Urodz JmPan Konstanty Szczeniowski własnych

24dwoie Konie Oyca Manifestantow w Dobr [?] wsi Klu-

25deniey [?] dla grassuiącey Ordy w Wukraynie ad con-

26[reklamant:] gremium [?]

k. 544v

1congremium niemało ludzi zgromadzonych zosta:

2iącemu in suo modo wziowszy do Futora Bitkowice [?]

3zaprowadził y tam gdy Ociec Manifestantki o ko:

4niach dowiedział się przez Urodz. Bazylego Pasz:

5kowskiego Syna swego a teraznieyszego manifestan:

6ta rekwirował JmPan obwiniony miasto oddania ko:

7ni do kija ponowawszy się bić crudelissime cona:

8bat y z Futora wygnał iakoż do tych czas Manifes:

9tantow ani uspokoił ani koni oddał Jmc zas

10wolneyc [?] in horas et Dies czyni y czynić nie

11przestaie o czym manifestuie osobliwsze testanch [?]

12na ostatek Urodz. JmPan Lewkowski wznieciowszy z Urodz.

13JmPanem Janiszewskim in eim [?] habitas [?] pretten:

14sionum Ansas do ktorey dla uspokoienia Urodz. Jm

15Pan Michał Paszkowski Manifestans od Urodz.

16JmPana Janiszewskiego był uproszony y przed wszy:

17niey [?] munere amicorum do Domu Urodz. Lewkow:

18skiego obwinionego przybywszy bonis medis ad

19nomen dulce pacis chciał przyprowadzić ale Jm

20obwiniony miasto akceptowany perswazyi

21słowami nieutściwemi Manifestanta dyffamo:

22wał potym de verbis ad verbera udawszy się

23z Synem Urodz. Konstantego Rzeźniowskiego [?],

24bić porwali się ktory defendendo salutem Sui

25uchodzić musiał Manifestem swoim opisał że

26[reklamant:] iakoby

k. 545 [?]

1iakoby miał in duellum evocare domum invadere

2Moskwę dla zruynowania sprowadzić wczym iako

3crreale obiectum tak evasione się tey ta kategor-

4ya Azatym manifestantes parcendo tanto Nomini

5labori nalezato iustos dolores ad asillum sacro

6Sanctæ Iustitiæ donieść tyło in eis ipsis contentis

7iterato questi Manifestati sunt. Przeszyie eam

8Aktis connotari co y otrzymał. Teodor Paszkow-

9ski mp Mikołay Palimowski mp Michał Pasz-

10kowski kładnie krzyż + Adam Gradowski kład-

11nie znak +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Urodzonych Ichmościow Panow – urodzonych ich miłości panów.

„Sttu Wdztwa Kijowsk.” = starostwa województwa kijowskiego; „Matt.” = małżonków. Łac.: comparentes personaliter – stawający osobiście; de lumbis – z lędźwi (potomkowie); successionem aequalem – równego dziedziczenia; petentium – domagających się; justitiam expostulantia – domagający się sprawiedliwości; jure successivo – prawem dziedziczenia; proprio – własnym.

Nazwisko czytane „Szrzeniowski”; ręka może oznaczać też „Szczeniowski” lub „Sreniowski” – niepewne. „proprio aere” – własnym kosztem; „legitimo thoro descendowanej” – przechodzącej na potomków z prawego łoża; „umbratili strepitu Juris” – pozornym wybiegiem prawnym; „connexe consanguinitatis subsecutam” – następującą z pokrewieństwa; „Piae memoriae” – świętej pamięci; „de lumbis” – z lędźwi, tj. potomkom; „Successionemve petentibus” – albo dochodzącym sukcesji; „Actis et Officio imposuerunt querelam” – wnieśli skargę do akt i urzędu; „in trutinam” – na szalę; „Iura Haereditatum et Successionum … regulantium” – prawa dziedzictwa i sukcesji regulujące; „contestatione litis quaerunt de Iure Haereditatis” – wdając się w spór, dochodzą prawa dziedzictwa; „Acta publica condigna” – godne wiary akta publiczne. Na górze strony liczba „4” – numer wpisu lub znak; foliacja 541.

condigna iura… loquuntur – jak godne prawa… mówią; konsukcessorowie – współnastępcy; justo titulo haereditatis – słusznym tytułem dziedzictwa; 1695 w grodzie łuckim (Luceoriensi), 20 XI 1720 w grodzie żytomierskim; publicae calamitatis – klęski publicznej; in proprio territorio per oblatam – na właściwym terytorium przez oblatę; in rem et personas – na rzecz i osoby; Matt. – prawdopodobnie „małżonków”; itidem – tak samo.

in robore – w mocy; in rem et personas – na rzecz i osoby; Anno Millesimo Sexcentesimo Nonagesimo Nono Die Vigesima Tertia Decembris – roku 1699, dnia 23 grudnia; Jurisdatorowie – świadkowie pieczętujący akt; in infelicioni statu – w nieszczęśliwszym stanie; in quam fidem contestationis – na poświadczenie czego; dabit lucidationem – da objaśnienie; Manifestantes trahunt – manifestanci pociągają (do sądu); Małł. – małżonków; Urodzl – urodzony.

Odczytanie „Sztana” w imieniu Paszkowskich niepewne (może Stefana); „pratty:kuiącey” prawdopodobnie zniekształcone „praktykującej”.

Fragment manifestacji w sporze o dwory i grunty; „in Castro Luceoriensi” = w grodzie łuckim; „vigore transactionum Antecessorum” = na mocy umów poprzedników; „per Iudicium Terrestre Kijoviense” = przez sąd ziemski kijowski; „ewikcja” = obowiązek obrony nabywcy przed roszczeniami osób trzecich.

derogatis – z pominięciem (uchyleniem); de capite – z linii (od osoby); post extincta capita – po wymarciu (śmierci); praepedire possessioni – przeszkodzić w posiadaniu.

uti – jako; varia serie Annorum – na przestrzeni wielu lat; in super – ponadto; ex innata malitia – z wrodzonej złośliwości; verbis laesivis – słowami obraźliwymi; retorquendo sua facinora – odwracając swoje występki; contestatione litis – przy wdaniu się w spór; super inductione – przy wprowadzeniu (w dobra); obiectum – zarzut; Acta contestata loquentur in posterum – akta zaświadczone wykażą w przyszłości.

de extincto capite – po zmarłym (dosł. po wygaśnięciu głowy); aut bene aut nihil – albo dobrze, albo wcale (o zmarłych); in fundo bonorum – na gruncie dóbr; actu – rzeczywiście, w tej chwili; involvere in processus – wciągać w procesy; oblivione sepeliebant – grzebali w zapomnieniu; stante hostilitate post electionem Serenissimi Augusti Secundi Regis – podczas wojny po elekcji Najjaśniejszego Króla Augusta II; Orda – najazd tatarski; ad congremium – do zgromadzenia (?).

Fragment manifestacji/reprotestacji w sporze z rodziną Paszkowskich o znaleziony na gruncie Zabrudzia kocioł z pieniędzmi i blachę husarską.

congremium – zgromadzenie; in suo modo – na swój sposób; crudelissime – najokrutniej; in horas et dies – co godzina i co dzień; ansas pretensionum – powody pretensji; munere amicorum – w roli przyjaciół (pośredników); bonis mediis ad nomen dulce pacis – dobrymi środkami ku słodkiemu imieniu pokoju; de verbis ad verbera – od słów do razów; defendendo salutem sui – broniąc swego życia. Urodz. – Urodzony; JmPan – Jegomość Pan.

Fragment łaciński: „in duellum evocare” – wyzwać na pojedynek; „domum invadere” – najechać dom; „criminale [?] obiectum” – zarzut kryminalny; „parcendo tanto Nomini labori” – oszczędzając tak wielkiemu imieniu trudu [?]; „ad asylum sacrosanctae Iustitiae” – do schronienia najświętszej Sprawiedliwości; „in eis ipsis contentis iterato questi manifestati sunt” – w tym, co powyżej zawarte, ponownie się użalili i zamanifestowali; „eam actis connotari” – (prosząc) o zapisanie jej do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lewkowskim [?], Mikołaj Palimowski [?] (w imieniu własnym i brata Jędrzeja), Teodor Paszkowski, syn Andrzeja, oraz bracia Bazyli, Michał, Stefan i Teodor Paszkowscy, synowie Jana, w imieniu własnym i współsukcesorów Janiszewskich, zamanifestowali przeciwko braciom Konstantemu i Piotrowi Szczeniowskim [?], synom Tomasza, Michałowi Szczeniowskiemu, Semianowi i Anastazji Niewmirzyckim [?], Prokopowi i Zofii Lewkowskim oraz innym potomkom Konstantego Michajłowicza Szczeniowskiego. Wywodzili, że Jan i Tomasz Szczeniowscy zapisem wieczystej sprzedaży zeznanym w grodzie łuckim w 1695 r. (oblatowanym w Żytomierzu 20 listopada 1720 r.) oraz zapisem z 23 grudnia 1699 r. zbyli antecesorom manifestantów części dóbr Szczeniów alias Zabrudzie [?] z dworzyskami, a obwinieni zamiast bronić tych tytułów przywłaszczają grunty, pobierają myta, stawiają szynki i zaorują pola. Zarzucili też Niewmirzyckim pobicie parobków i okaleczenie wołów, Konstantemu Szczeniowskiemu zabranie dwóch koni ojca manifestantów i pobicie Bazylego Paszkowskiego, a Lewkowskiemu z synem Konstantego napaść na Michała Paszkowskiego; odrzucili zarzut znalezienia kotła z pieniędzmi (wyorana miała być tylko blacha husarska). Podpisali Teodor Paszkowski, Mikołaj Palimowski, a Michał Paszkowski i Adam Gradowski znakiem krzyża; tekst w wielu miejscach słabo czytelny.

Nr w rękopisie: 68 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 545 [?]

1Manifestacya WielJmPana

2Wierzbinskiego Łow. Płockiego

3przeciwko WielJmPanu Dunino-

4wi Starościcowi Niechworow[?]

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego,

6Miesiąca Augusta [?]naściego [?] Dnia

7Na Urzędzie Grodz. w Mieście JegoKrolewskiey Mści

8Zytomierzu, Przedemną Janem Walentym [?] Lewkowskim [?]

9Namiesnikiem Grodz. Spraw [?] Wielkich [?] Kiiowskich [?] i księ-

10gami niniejszemi Grodz. Kijow. Comparens Personaliter

11WielJmPan Piotr na Wierzni [?] Wierzbinski Łowczy

12Płocki, ponosząc summam iniuriam w Fortunie

13swoiey od niżey mianowanego Jm Obżałowanego

14manifestował się przeciwko WielJmPanu Franciszko-

15wi Duninowi Starościcowi Niechworowskiemu

16w ten sposob y o to. Iż WielJmPan Starosta Nie-

17chworowski, otrzymawszy Przywiley na pomie-

18[reklamant:] nione

k. 545v [?]

1napomienione Starostwo post fata recenter zeszte:

2go Wiell. JmPana Jozefa Dagiel [?] Cyryny [?] Grunta Pola

3y Sianożęci Dobr Ziemskich Wsi Krytowki [?] Dziedzicz:

4nych Wiell. Comparenta ktore ab immemorabili

5evo za dawniejszych Possessorow zadney Kontro:

6wersyi niepodlegali et sine disquisitione Antiqui:

7tus do Dobr Krytowki [?] nalezeli y w spokoyney

8zostawały Possessyi Antecessora Manifestan:

9tis y samego Manifestanta Transcendendo

10Granicialem [?] mentem vi et violenter do pomie:

11nionego Starostwa sobie noviter konfero:

12wanego absoluto ausu postępuiąc przywłasz:

13cza zboza w Polu będące zatyka y one sobie

14uzurpuie iakoz defacto Zyta Ozimego na Po:

15lach Krytowskich [?] przez manifestanta zasianego

16na Szescet kop ludziom swoim kazawszy

17zatknąć one nullo Iure brac [?] pendit [?] et prae:

18sumit y zapewne by swoią bezprawną Impre:

19ze ad effectum przywiodł gdyby niezaszła in

20tali injuria sprawiedliwa JmP. Obzałowanemu

21in otar [?] kombinacyi dissimulando tantisper

22wyperswadowanie Zaczym tedy JmP. Comparens

23prospiciendo w tym integritate Fortunae [?]

24Sua ne subsequatur per tales actus aliquod

25prae Iudicium et detrimentum ejusdem de Commis:

26sis omnibus salva manente hujus manifes:

27tationis fuerit melioratione iterum iterumque

28manifestatur

Objaśnienia i tłumaczenia

„Comparens Personaliter” – stawiwszy się osobiście; „summam iniuriam” – największą krzywdę. Dzień miesiąca nieczytelny (prawdopodobnie „…naściego”, kilkanaście). Łowczy płocki – urzędnik ziemski woj. płockiego. Nazwa starostwa niepewna (Niechworów [?]).

Fragment manifestacji (protestu) właściciela dóbr Krytowka [?] przeciw nowemu posiadaczowi starostwa, który po śmierci Józefa Dagiel [?] zagarnął grunty i zatknął (zajął) zboże; początek aktu na poprzedniej stronie.

Łac.: post fata recenter – po niedawnej śmierci; ab immemorabili evo – od niepamiętnych czasów; sine disquisitione – bez sporu; vi et violenter – siłą i przemocą; noviter konferowanego – nowo nadanego; absoluto ausu – z całkowitą zuchwałością; defacto – faktycznie; nullo Iure – bez żadnego prawa; praesumit – ośmiela się; dissimulando tantisper – udając na razie; prospiciendo integritati Fortunae suae – dbając o całość swego majątku; ne subsequatur … praeiudicium et detrimentum – by nie wynikła szkoda i uszczerbek; salva manente … melioratione – z zachowaniem prawa do poprawienia manifestacji; iterum iterumque manifestatur – raz po raz protestuje.

Kopa – 60 snopów; 600 kop zboża ozimego (żyta).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

W sierpniu 1735 r. (dzień nieczytelny) w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walentym [?] Lewkowskim [?], Piotr na Wierzni [?] Wierzbiński, łowczy płocki, zamanifestował przeciwko Franciszkowi Duninowi, starościcowi niechworowskiemu [?]. Zarzucił mu, że po uzyskaniu przywileju na starostwo po niedawnej śmierci Józefa Dagiela [?] przekroczył granice i przyłącza do starostwa grunty, pola i sianożęci dziedzicznej wsi manifestanta Krytówka [?], od niepamiętnych czasów do niej należące, oraz kazał swoim ludziom zatknąć (zająć) około 600 kop żyta ozimego zasianego przez manifestanta na polach krytowskich. Manifestant zastrzegł poprawienie manifestacji; tekst kończy się bez formuły wpisu i podpisu.

Nr w rękopisie: 69 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 546

1Manifestacya Urodz. JmPana

2Teodora Rayka Swym y Brata

3Swego Imieniem przeciwko Urodz. JchMciom

4Panom Czmikowskim [?] Małł.

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego

6Miesiąca Augusta Osmnastego Dnia

7Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie JegoKrolewskiey Mci

8Zytomierzu, Przedemną Janem Wałowskim [?] Ceckow:

9skim [?] Namiesnikiem Grodzkim, y Xięgami nin[iey]szemi Grodzkiemi Kijowskiemi Comparens persona-

10liter

11Urodz. JmPan Teodor Rayko Swym, y Urodz. Jm

12Pana Jana Rayka Brata swego rodzonego Imieniem

13ponosząc tak wielkie krzywdy y opressye przez

14wyrazonych JchMciow przez ktorych będąc summo:

15pere na Fortunie zruynowany solenniter mag:

16no Animi cum dolore inhaerendo anterioribus

17Protestationibus na przeciwko Urodz. JchM Panom

18Maciejowi y Magdalenie z Sieniczow [?] Czmikowskim [?]

19Małł. Dobr połowy Rypzawki [?], quovis Iuris titulo

20Possessorom skarży protestuie y Manifestuie się

21in eum infrascriptum modum. Iż JchM obwinie:

22ni iako prędko Dobra Rypzawki [?] po Oycowi z

23Manifestantami należące ante proxime ad Usus

24przez Komparenta separowane y Ludzmi wed:

25ług mozności usilnym staraniem osadzone

26[reklamant:] wyrzek[?]

k. 546v

1wszelkie tak zaraz dotychcze Dobr Ryszkawki [?] spro:

2wadzniwszy się do Dworu Jm Komparenta włas:

3ney rozne niewczasy [?] y oppressye czynie y wyrzą:

4dac poczęli iako to Grunta Pola Sianożęcno:

5wo przez Manifestanta wyrobione niepatrzy:

6swoiey połowy lubo y przedtym Sąd sortes por:

7tionem mali odeymuią zboża przez Querulanta za:

8siane zabierac przechwalaią się tymsię niekontentu:

9iące ale chcąc tez Dobra do desolacyi y ruiny przy:

10prawic kiedy naprzod Gospodynię Comparentis nul:

11la data occasione zbili stłukli y skaleczyli ktora

12y dotychczas ad pristinam salutem przyść nie mo:

13że potym ustawicznym nachodzeniem na Domy

14Poddanych Comparentis, łajaniem biorzaniem [?] onych

15z pol własnych zganianiem bic y zabic przechwa:

16laniem się przez powyższe Lat. Iako to Urodzony

17Mikołay Boguszowski [?] gratuito modo na zysku [?]

18Comparentis mieszkaiący y roboczy Iarema Pod:

19dany Comparentis nolentes volentes wszystko

20porzuciwszy wyyść musieli, nawet y resztuiących

21wygnac wyiechac y funditus pomienione Dob:

22ra zdezolowac y unicam Arabiae [?] uczynic usiłuie

23na samego Komparenta na zdrowie y Zycie [?] ktore

24proferendo verba wygnałem Poddanych iescze

25y samego wyżenę bo niebędzie miał gdzie się trzy:

26mac przechwałki y odpowiedziami y czyniąc

27non cessat co wszystko Ichm Obwinionym In

28[reklamant:] tractu

k. 547

1Intractu Iuris Inquisitione deducit. Ac tym idem

2Comparens Suo et Nnie quo supra ratione Commis-

3sorum omnium iterum iterumq contra eosdem

4Praenominatos inculpatos quaeritur Manifestaturq

5salva derelicta melioratione per aliam faciendam

6et per citationem si id Iuris necessitas exigerit

7Correctione Praesentem Actis connotari petiit co y

8otrzymał Teodor Rayko [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; summopere – w najwyższym stopniu; solenniter magno animi cum dolore inhaerendo anterioribus protestationibus – uroczyście, z wielkim bólem ducha, trzymając się wcześniejszych protestacji; quovis iuris titulo possessores – posiadacze z jakiegokolwiek tytułu prawnego; in eum infrascriptum modum – w niżej opisany sposób. Małł. = małżonkom. Czytanie nazwiska Czmikowski i nazwy dóbr Rypzawka niepewne.

sortes portionem – losy, część; querulant – skarżący; nulla data occasione – bez żadnego danego powodu; ad pristinam salutem – do dawnego zdrowia; gratuito modo – darmo, z łaski; nolentes volentes – chcąc nie chcąc; funditus – doszczętnie; proferendo verba – wypowiadając słowa; non cessat – nie przestaje; reklamant „tractu” zapewne początek „tractu temporis” lub podobnej formuły.

„Intractu Iuris Inquisitione deducit” – w toku prawa przeprowadzi dowodem (inkwizycją); „Ac tym idem Comparens Suo et Nnie quo supra ratione Commissorum omnium iterum iterumq contra eosdem Praenominatos inculpatos quaeritur Manifestaturq” – a przeto tenże stawający swoim i jak wyżej imieniem z powodu wszystkich popełnionych (czynów) raz po raz przeciw tymże wyżej wymienionym obwinionym skarży się i manifestuje; „salva … melioratione per aliam faciendam et per citationem si id Iuris necessitas exigerit Correctione” – z zachowaniem prawa do poprawienia (manifestacji) inną, a także pozwem, gdyby tego wymagała potrzeba prawna; „Praesentem Actis connotari petiit” – prosił o zapisanie niniejszej do akt.

mp – manu propria (ręką własną); „Nnie” – nomine (imieniem).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Wałowskim [?] Ceckowskim [?], Teodor Rayko, w imieniu własnym i brata Jana, podtrzymując wcześniejsze protestacje, zamanifestował przeciwko Maciejowi i Magdalenie z Sieniczów [?] Czmikowskim [?], posesorom połowy dóbr Rypzawka [?]. Zarzucił im, że od czasu oddzielenia i zasiedlenia przez niego jego części dóbr po ojcu odbierają mu wyrobione grunty, pola i sianożęci, przechwalają się zabraniem zasianego zboża, pobili i okaleczyli jego gospodynię, nachodzą domy jego poddanych, przepędzają ich z pól i grożą im, przez co musieli odejść Mikołaj Boguszowski [?] i poddany Jarema, a samemu manifestantowi grożą wypędzeniem. Manifestację z zastrzeżeniem poprawy wpisano do akt; podpisał Teodor Rayko [?].

Nr w rękopisie: 70 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 547

1Manifestacya Wiell. JmPana Potockiego

2Podstolego Kijowsk. de Diligentia

3Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego,

4Miesiąca Augusta Dziewiętnastego Dnia.

5Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mosci

6Zytomierzu, Przedemną Janem Walentym Lewkowskim [?] Na-

7miestnikiem Grodzkim Sądu Wdztwa Kijowsk. y Xięga-

8mi ninieyszemi Grodzk. Kijowsk. Personaliter ve-

9niens Wiell. JmPan Jan na Potoku Potocki, nihil

10praeiudicando Consultacyom Przeswietney Woiewodz.

11Kijowsk. tylko praecavendo wtym omnimode integri-

12tati Sąd przed Urzędem ninieyszym swiadczy y

13manifestuie się wten niżey opisany sposob. Iz

14lubo sam Magnificus Comparens post Fata god-

15ney pamięci Rodzicow Swoich de Lumbis unicus

16zostawszy Possessor Dobr Znacznych tam in Io-

17gata quam in sagata Republica przez Anti-

18cessorow swoich popełnionych coram publico

19Theatro elevari niepowinien ale cały Swiat

20[reklamant:] Polski

k. 547v

1Polski de congruo podobną o tym stuprocure niezechci[?]

2gdyż vivunt cale post funera facto y zostawili

3po sobie eum nepotem ktory simili tramite Ante-

4cessorow Swoich postępować zamysła. Ustyfraw-

5szy[?] e Proposito na terazniejszym Seymiku Re-

6gendam mentem anteriorum Laudorum non

7inficiatur, byłeby ante omnis Largitiones atq

8Debata widoczna y wiadoma niegdy zeszłego

9Swiętey pamięci Wiell. JmPana Franciszka na

10Potoku y Wielednikach Potockiego Starosty Owru[?]

11Rodzica Comparentis Zafunkcyą[?] Komissarską pub-

12lice naznaczona pewny a Juramentem zwinko-

13wana mogła by uspokoiona y Samego Comparenta

14Poselska Funkcya de condigno rekompensowana

15była quantum vero attinebit Konflagracyi że-

16zeliby komu ta plaga Boska z miłości Woie-

17wodztwa rekompensowana bydź miała toc[?] y te-

18razniejszy Comparens eidem febri decumbens w

19Wielednikach Dobrach Swoich podobney re-

20kompensy potrzebować będzie y z poty nazad-

21ne Podatki Szelężne y Czopowe pozwolic re-

22kurrie[?] poki dostateczney satysfakcyi w praeten-

23syi swoiey nieodbierze wczym iterum iterumq

24Manifestuię się prosit eam brevem Manifes-

25tationem Actis Praesentibus connotari co y otrzy-

26mał. Jan na Potoku Potocki Podstoli

27Kijowski manu propria

28[reklamant:] Rekwizycia

Objaśnienia i tłumaczenia

„de Diligentia” – o staranność (manifestacja zabezpieczająca); „nihil praeiudicando … tylko praecavendo … omnimode integritati” – niczego nie przesądzając naradom (konsultacjom) województwa, tylko zabezpieczając się wszelako dla nienaruszalności; „Magnificus Comparens” – wielmożny stawający; „post Fata” – po śmierci; „de Lumbis unicus” – jedyny z lędźwi (jedyny potomek); „tam in togata quam in sagata Republica” – tak w Rzeczypospolitej cywilnej (w todze), jak wojskowej (w sagum); „coram publico Theatro elevari” – wynoszony przed publicznym widowiskiem świata.

Data: 19 sierpnia 1735 r.

de congruo – stosownie; vivunt – żyją; post funera facto – po śmierci; eum nepotem – tego wnuka/bratanka; simili tramite – podobną drogą; e proposito – umyślnie; mentem anteriorum laudorum non inficiatur – nie zaprzecza intencji wcześniejszych laudów; ante omnis largitiones atque debata – przed wszelkimi darowiznami i długami; Comparentis – stawającego (manifestanta); publice – publicznie; Juramentem – przysięgą; de condigno – należycie; quantum vero attinebit – co zaś dotyczy; Konflagracyi – pożaru; eidem febri decumbens – złożony tą samą gorączką; iterum iterumque – raz po raz; prosit eam brevem manifestationem actis praesentibus connotari – prosi, by tę krótką manifestację zapisano w niniejszych aktach; manu propria – własnoręcznie. Wiell. JmPan – Wielmożny Jegomość Pan. Podatki szelężne i czopowe – podatki od trunków.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

19sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walentym Lewkowskim [?], Jan na Potoku Potocki, podstoli kijowski, złożył manifestację „de diligentia”, nie przesądzając narad województwa kijowskiego. Powołując się na zasługi swych przodków i nieżyjącego ojca Franciszka na Potoku i Wielednikach Potockiego, starosty owruckiego [?], domagał się, by należności za jego (ojca) funkcję komisarską, potwierdzone przysięgą, oraz jego własną funkcję poselską zrekompensowano, a skoro województwo ma wynagradzać szkody z pożaru, to i on, poszkodowany w swych dobrach Wieledniki, takiej rekompensaty potrzebuje. Zapowiedział, że do czasu zaspokojenia swojej pretensji nie zgodzi się na podatki szelężne i czopowe; manifestację podpisał. Tekst miejscami niejasny i niepewny w odczycie.

Nr w rękopisie: 71 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 548

1Rekwizycia Rekonfederacyi JWielł Jm.

2Pana Trypolskiego Podkomorzego Kijowsk.

3Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

4Miesiąca Augusta Dziewiętnastego Dnia.

5Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JegoKrolewskiey Mci

6Zytomierzu, Przedemną Janem Waliszewskim Łap-

7czyńskim [?] Namiesnikiem Grodzkim Sądu Woiewództwa

8Kijowsk. y Xięgami niniejszemi Grodzkiemi Kijowsk.

9Stanowszy oczywiscie Woźny Generał Woiewództwa Kijowsk.

10y Innych Szlachetny Jan Matulewicz [?] in vim

11Sui verae ac fidelis Relationis palam publice

12liberequae recognovit. Iż on Roku teraznieyszego,

13Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego dnia

14Dziewiętnastego Augusta na Affektacyą JWielm.

15JmPana Antoniego na Trypolu y Rakowszczyznie [?]

16Trypolskiego Podkomorzego Kijowsk. Starosty Strzeli-

17cemerowskiego [?] y Posła na Seym Warszawski Pa-

18cificationis od Przeswietnego Woiewództwa Kijowsk. obra-

19nego tudziesz JWielm. JmPana Karola na Czerniecho-

20wie [?] Niemirycza Chorążego Wielkiego maiąc Stroną

21Szlachtę przysposobioną Urodzonych Ichmw Panow Dmit-

22ra Iskorostyńskiego, Tomasza Bowsunowskiego [?],

23y Wacława Strzałkowskiego, był tu w Miescie

24JegoKrolewsk. Mci Zytomierzu w Kancellaryi Grodz.

25Sądu Woiewództwa Kijowsk. z Owrucza do Zytomierza

26sprowadzoney, gdzie będąc ieżeli iest albo nie

27[reklamant:] masz

k. 548v

1niemasz Laudum Reconfoederationis po Seymiku

2iuż zakonczonym czyli iakowey kolwiek Tranzak:

3cyi publiczney na kongressie albo Manifestu

4iakiego kolwiek publicznego Anni praesentis ktore

5że się w Protokule żadne Laudum Reconfoede:

6rationis, ani żadney Tranzakcyi publiczney ia:

7kowey wyżey pomienioney, excepto Videnda Dwoch

8Urodz. JmPana Jana Cewkowskiego [?] Namiesnika

9Grodz. Kijow. Jedna Die Decima Sexta Dru:

10ga Decima Septima Augusti Anni praesentis

11Zapisanych rakiene [?] Contradictionis na Seymi:

12ku Poselskim o Marszałka cum recessu abea [?]

13iako też y Trzeciey Videndy Manifestacyi Die

14Decima Octava Augusti od Obywatelow

15Przeswietnego Woiewodztwa Kijow. prospiciendo in:

16tegritati że iakoby Kontradykcya przeciwko

17JWielk. JchmPanom Posłom do Warszawy

18obranym na Seym Pacificationis nie zaszła

19y Czwartey Videndy Manifestacyi od tegoż

20JWielk. Regimentu de diligentia Zapisa:

21ney oniczna [?] [nad wierszem: …] wyżey pomienio:

22nych Tranzakcyi w Protokule usque adho:

23diernum Diem zrewidowawszy Urzędnicy

24szy po ktorym upewnieniu, prosił hoc to:

25tum Actis connotari co y otrzymał

Objaśnienia i tłumaczenia

in vim sui verae ac fidelis relationis palam publice libereque recognovit – w mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał.

Seym Pacificationis – sejm pacyfikacyjny (1735/1736) po wojnie o sukcesję polską; rekwizycja dotyczy odszukania w aktach grodzkich rekonfederacji.

Kancelaria grodzka przeniesiona z Owrucza do Żytomierza.

Laudum Reconfoederationis – uchwała rekonfederacji; anni praesentis – roku bieżącego; excepto – z wyjątkiem; die decima sexta / decima septima / decima octava Augusti – 16, 17, 18 sierpnia; prospiciendo integritati – dbając o nienaruszalność; Seym Pacificationis – sejm pacyfikacyjny (1735 [?]); de diligentia – o staranności; usque ad hodiernum diem – aż do dnia dzisiejszego; hoc totum Actis connotari – aby to wszystko zapisano do akt.

Streszczenie

19sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Waliszewskim Łapczyńskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Jan Matulewicz [?] zeznał, że tego dnia, na żądanie Antoniego na Trypolu Trypolskiego, podkomorzego kijowskiego i posła województwa na sejm pacyfikacyjny, oraz Karola Niemirycza, chorążego, w obecności szlachty Dymitra Iskorostyńskiego, Tomasza Bowsunowskiego [?] i Wacława Strzałkowskiego, sprawdził w kancelarii grodzkiej przeniesionej z Owrucza do Żytomierza, czy wpisano lauda rekonfederacji po zakończonym sejmiku lub inne publiczne transakcje i manifesty z bieżącego roku. Stwierdził, że w protokole nie ma żadnego laudum rekonfederacji ani takiej transakcji, poza dwiema kontradykcjami namiestnika Jana Cewkowskiego [?] z 16 i 17 sierpnia (na sejmiku poselskim co do marszałka), manifestacją obywateli z 18 sierpnia, że kontradykcja przeciw posłom obranym na sejm pacyfikacyjny nie zaszła, oraz manifestacją „de diligentia” tegoż regimentu. Relację wpisano do akt.

Nr w rękopisie: 72 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 548v

1Manifestacya Nie Wielm. Jm Pana Sukoskiego [?]

2Cześnika Kostyńskiego [?] przeciwko Urodz. JchmPanom

3Sukowskim [?] Braci między sobą rodzonym y Innym

4[reklamant:] Roku

k. 549

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

2Miesiąca Augusta Dziewiętnastego Dnia

3Na Vrzędzie Grodz. w Mieście JKr. Krolewskiey Mści Zytomi:

4Przedemną Janem Walewskim Lewkowskim [?] Namiesni:

5kiem Grodz. Sttu Wdztwa Kijow. y Xięgami ninie:

6szemi Grodz. Kijowskiemi Comparens personaliter

7Urodz. Jm Pan Ignacy Sawicki, Nomine et expe:

8ali Commisso Wiell. Jm Pana Steffana Jukowskiego [?]

9Czesnika Gostynskiego dla słabosci Zdrowia Acta prae:

10sentia adire niemogącego meliorando defectus pier:

11wszey Protestacyi Sub Acta Decima Sexta Augusti

12Anno Currenti Millesimo, Septingentesimo, Trigesi:

13mo, Quinto in Causa Expulsionis niedoskonale

14et defectuose uczynioney, Tudziez windykuiąc Dobra

15Wieś Lipne [?] violenter adempta solemnie cum quae:

16rimonia skarzył y protestował się na przeciwko Urodz.

17Ichmº Panom Antoniemu Woyciechowi y Jozefowi

18Jukowskim [?] Braci między sobą rodzonym, Michałowi

19seu alias cuius vis Nominis Zyżewskiemu [?] violentiae

20Expulsionis Patratorum y Innym Ludziom Ichmw

21do osob kilkudziesiąt varyi Status et Conditionis

22na niesłuszny zaiazdy bezprawne wyciśnienie

23przysposobionym w takowy sposob y pto. Ichm

24in Expulsione descriptas niemaiąc zadnego Prawa

25słusznego tylko Dokumentem iakowymści na Bla:

26kiecie in Praeiudicium et alienationem Wiell. Steffana

27Jukowskiego od Substancyi Dobr Iego własnych

28ab avis et proavis Iure Ordinationis Sukcessio:

29nalnych uformowanym zaszczycaiąc się przeciwko:

30[reklamant:] ny

k. 549v

1przerzeczoną Wieś Lipny w Woiewodztwie Kijowskim

2Powiecie Zytomirskim a Kluczu Cudnowskim le:

3żącą cum Querra ludzi insolenti przysposobiwszy

4sobie ad hunc Actum Expulsionis kilku osob z

5Rossyiskiego Woyska cum vario armorum gene:

6re, tumultuose et catervatim naiechali napadli,

7do Dworu Wrota violento et temerario ausu

8odbiwszy mobilem et immobilem substantiam Stado

9Woły, Owce, Bydło rogate y nierogate Pasieki Zboża

10varij Grani w ziarnie y w stertach będące zabrali y

11zagarnęli, Poddanych do posłuszeństwa swego adi:

12gerunt, pożytki y Intraty wszelkie z tych Dobr in com:

13modum et usum Sui obrocili zboża wymłacali Jało:

14wice y Barany ozneli [?] Wielmoznego Stefana Sukowskie:

15go [?] Cześnika Gostynskiego, Pryncypała Protestantis z Pos:

16sessyi pomienioney Wsi Lipny modo hostili et ille:

17gitimo wygnali, wypędzili, wyćisnęli, y od wszelkich

18ruchomości sprzętow in præfatis Bonis actualiter

19znayduiących się osobliwym Regestrem in ulteriori

20tractu Juris spisać się maiących oddali, Adextre:

21mum circa hanc illicitam exturbationem de Bonis

22nullo Jure per inculpatos receptis Urodz. Andrze:

23ia Berkowskiego, nic Sobie niewinnego we Dworze

24dyspozycyą super præallegatis Bonis maiącego

25Jchm. Obwinieni postrzelili, et lethale vulnus eidem

26inflixerunt ktory od cięszkiego ranienia y postrze:

27lenia w tymże czasie vitam cum morte muta:

28vit y Inne wiolencie exorbitantye szkody y cie:

29żary [?] Jchm. Obżałowani przy takowym bezprawnym

30[reklamant:] Zaiezdzie

k. 550

1zaiezdzie popełnili, ktore obszerniey per scrutinia

2czasu Prawa deducent, ratione tedy violentae Expul:

3sionis z Dobr Lipnicy [?] rerum omnium mobilium

4Koni Stada bydł interceptionis, eorundem Bono:

5rum desolationis, damnorum w Krescencyach Cau:

6sationis, tudziez okrutnego Zabicia przez zadany

7postrzał Urodz. Borkowskiego, statutionis inculpato:

8rum osobliwie oniewazności Prawa zmyslonego

9niby do tych Dobr regulującego się, et in personam

10obwinionych inique et illegaliter sciągaiącego się,

11tenze Comparens Nomine cuius supra geminatis

12vicibus protestował się offerendo tegoz Wiell. Stefa:

13na Jukowskiego [?] tak o Reindukcyą w Dobra gwał:

14townie odięte y o przywrocenie cum faciendo cal:

15culo wszelkich prowentow iako tez o skasowanie

16Prawa iakowegos privata authoritate przez Oyca

17obwinionych uformowanego, in foro competenti

18Iure acturum, salvam vero meliorationem prae:

19sentis Manifestationis zostawiwszy prosił, ut ipsa

20omnia Actis connotarentur, co y otrzymał. Ignacy Sa:

21wicki [?] mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Tytuł niepewny w nazwiskach; „Nie Wielm.” – może „Nie” skrót od „Nieg.” (Niegdy, zmarłego) lub inny; tekst aktu na następnej stronie.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et speciali commisso – w imieniu i ze szczególnego zlecenia; acta praesentia adire – stawić się przed niniejszymi aktami; meliorando defectus – poprawiając braki; sub acta decima sexta Augusti anno currenti 1735 – pod datą 16 VIII roku bieżącego 1735; in causa expulsionis – w sprawie wyzucia z dóbr; violenter adempta – gwałtem odjęte; cum quaerimonia – ze skargą; violentiae expulsionis patratorum – sprawców gwałtownego wyzucia; varii status et conditionis – różnego stanu i kondycji; in praeiudicium et alienationem – na szkodę i alienację; ab avis et proavis iure ordinationis – po dziadach i pradziadach prawem ordynacji. Data czynności: 19 VIII 1735, Żytomierz.

Numer marginalny „519 v” dopisany ołówkiem, pod nim nieczytelne „9 C [?]”; u góry krzyżyk.

cum Querra (raczej „cum caterva”?) – z gromadą; ad hunc Actum Expulsionis – do tego aktu wygnania; cum vario armorum genere, tumultuose et catervatim – z różnym rodzajem broni, burzliwie i gromadnie; violento et temerario ausu – gwałtownym i zuchwałym czynem; mobilem et immobilem substantiam – mienie ruchome i nieruchome; varij Grani – różnego zboża; adigerunt – przymusili; in commodum et usum Sui – na swoją korzyść i użytek; modo hostili et illegitimo – w sposób wrogi i bezprawny; in præfatis Bonis actualiter – w rzeczonych dobrach aktualnie; in ulteriori tractu Juris – w dalszym toku prawnym; Ad extremum circa hanc illicitam exturbationem de Bonis nullo Jure per inculpatos receptis – na koniec przy tym niedozwolonym wyrugowaniu z dóbr przez obwinionych bez żadnego prawa zajętych; super præallegatis Bonis – nad wspomnianymi dobrami; lethale vulnus eidem inflixerunt – zadali mu śmiertelną ranę; vitam cum morte mutavit – zmarł.

Pryncypał protestanta – mocodawca wnoszącego protestację (manifestację); Cześnik Gostyński – urzędnik ziemski ziemi gostyńskiej (Mazowsze).

ratione violentae expulsionis – z racji gwałtownego wyrzucenia; rerum omnium mobilium interceptionis – zabrania wszystkich ruchomości; bonorum desolationis – spustoszenia dóbr; damnorum in crescentiis causationis – wyrządzenia szkód w zbiorach; statutionis inculpatorum – stawienia obwinionych; inique et illegaliter – niesłusznie i bezprawnie; Comparens nomine cuius supra geminatis vicibus – stawający w imieniu jak wyżej po dwakroć; offerendo … in foro competenti iure acturum – oświadczając, że będzie dochodził prawem przed właściwym sądem; cum faciendo calculo – z dokonaniem obrachunku; privata authoritate – samowolnie; salvam meliorationem praesentis manifestationis – z zastrzeżeniem poprawienia niniejszej manifestacji; ut ipsa omnia Actis connotarentur – aby to wszystko zapisano do akt; mp – manu propria, ręką własną.

Streszczenie

19sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lewkowskim [?], Ignacy Sawicki, w imieniu i ze specjalnego zlecenia chorego Stefana Jukowskiego [?], cześnika gostyńskiego, uzupełniając wadliwą protestację z 16 sierpnia 1735 r. w sprawie wyzucia z dóbr, zamanifestował przeciwko braciom Antoniemu Wojciechowi i Józefowi Jukowskim [?], Michałowi Zyżewskiemu [?] i kilkudziesięciu ich ludziom. Zarzucił im, że opierając się na dokumencie spisanym na blankiecie, z kilkoma żołnierzami rosyjskimi zbrojnie najechali wieś Lipne [?] w powiecie żytomierskim, w kluczu cudnowskim, należącą do mocodawcy prawem ordynacji, wybili wrota dworu, zabrali stada, bydło, pasieki i zboże, podporządkowali sobie poddanych, wygnali mocodawcę z posesji i śmiertelnie postrzelili Andrzeja Berkowskiego (Borkowskiego), zarządzającego dworem. Manifestant zapowiedział dochodzenie przed właściwym sądem reindukcji, zwrotu dochodów i skasowania prawa sporządzonego przez ojca obwinionych; podpisał Ignacy Sawicki [?].

Nr w rękopisie: 72a (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 550

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

2Miesiąca Augusta, Dziewiętnastego Dnia.

3Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mosci

4Zytomierzu, Przedemną Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?]

5[reklamant:] Na

k. 550v

1Namiesnikiem Grodzk. Sttu Wdztwa Kijowsk. y Xięga:

2mi Ninieyszemi Grodzk. Kijowsk. Stanowszy oczywiście

3Woźny Generał Wdztwa Kijowsk. y Innych Opatrzny

4Leon Deszkowicz [?], wmoc wierney prawdziwey

5y skutecżney Relacyi Swoiey jawnie ustnie y do-

6browolnie dla Zapisania do Xiąg ninieyszych

7zeznał. Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc. Siedmset,

8Trzydziestego, Piątego Miesiąca Augusta Dnia Siedm:

9nastego na Affektacyą y prawną rekwizycyą Wiel.

10JmPana Michała Strybyla [?] Czesnika Nowogrodzk. ma-

11iąc przy sobie Stronę Szlachtę Ludzi wiary godnych

12Urodz. Ichmw PP. Mikołaia Osowskiego y Alexandra

13Manasterskiego [?], eo maioris ac evidentioris testi-

14monii gratia sibi adhibitos był w Dobrach Wiel.

15JmPana Józefa Bykowskiego, Czesnika Płockiego

16Wsi Jaropowicy [?] gdzie będąc Poddanego Dziedzic-

17nego roboczego Matwia Kazimirenka, z Dobr Iwan-

18kowa do pomienionych Dobr Wsi Jaropowicy

19z Żoną Dziećmi Końmi Wołami Krowami Cum

20tota eorum domestica Supellectili Zbiegłego y tam

21bytem osiadłego w Tysiącu Grzywien Polskich w Pod-

22starościego Woyta y całey Gromady tameyszey

23Officiose Aresztował y Prawnie przysporczył [?] kto-

24ry Aresżt pomieniony Podstaroscic wszy y cała

25Gromada tameysza Nomine Pana Swego

26benevole przyiowszy wyżmianowanego Podda-

27nego ad disjudicationem Juridicam dotrzymać

28deklarowali a tak pomieniony Woźny tęż Stro-

29[reklamant:] ny

k. 551

1Stronę Szlachtą Sobie przytomnę oswiadczywszy się

2ztamtąd tu ad Acta przybywszy otym Swoie praw-

3dziwą zaniesionego Aresztu przedemną Urzędem

4uczynił y zeznał Relacyą prosząc eam Actis con-

5notari czo y otrzymał + Leon Deszkiewicz [?] Woź-

6ny ignarus scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Czesnik nowogrodzki – urzędnik ziemski województwa nowogródzkiego; „N.” na marginesie zamiast numeru wpisu.

eo maioris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa; cum tota eorum domestica supellectili – z całym ich sprzętem domowym; officiose – urzędowo; nomine – w imieniu; benevole – dobrowolnie; ad disjudicationem juridicam – do rozstrzygnięcia sądowego. Data: 17 VIII 1735. Akt to relacja woźnego o areszcie zbiegłego poddanego.

ad Acta – do akt; eam Actis connotari – aby ją zapisano do akt; ignarus scribendi – nieumiejący pisać (krzyżyk zamiast podpisu).

Streszczenie

19sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Leon Deszkowicz [?] zeznał, że 17 sierpnia 1735 r., na rekwizycję Michała Strybyla [?], cześnika nowogrodzkiego, w obecności szlachty Mikołaja Osowskiego i Aleksandra Manasterskiego [?], był we wsi Jaropowicze [?], dobrach Józefa Bykowskiego, cześnika płockiego. Tam u podstarościego, wójta i gromady aresztował pod zakładem 1000 grzywien polskich dziedzicznego poddanego Matwija Kazimirenkę, zbiegłego z dóbr Iwanków z żoną, dziećmi, końmi, wołami, krowami i całym dobytkiem i osiadłego w Jaropowiczach. Podstarości i gromada przyjęli areszt w imieniu swego pana i zobowiązali się dotrzymać poddanego do rozstrzygnięcia sądowego; woźny niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 72b (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 551

1Manifestacya Urodz. JchmPanow

2Michała y Kazimierza Trypolskich

3Braci między sobą rodzonych przeciwko

4Oswieconemu Xiążęciu Lubomirskiemu

5Woiewodzie Sendomirskiemu y

6Innym

7Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego

8Miesiąca Augusta, Dwudziestego Dnia

9Na Urzędzie Grodz. w Miescie Jego Krolewskiey Mosci

10Zytomierzu, Przedemną Janem Walewskim Ciwkow-

11skim [?] Namiesnikiem, Grodz. Sellu [?] Wdztwa Kijowskiego

12y Xięgami niniyszemi Grodz. Kijows. Comparentes

13personaliter Urodz. JchmPanowie Michał y Kazimierz

14Trypolscy Bracia rodzeni przychilaiąc się do wien-

15dy [?] przeszłego Swięty Pamięci Wiel. JmPana Jana

16Trypolskiego, Łowczego Mielnickiego [?] Oyca Swego An-

17no Millesimo, Septingentesimo Trigesimo Quarto die

18Decima Tertia Octobris in Castro Zytomiriensi przeciwko Jas-

19nie Oswieconemu Xiążęciu Jerzemu Lubomirskiemu Wo-

20iewodzie Sendomirskiemu ratione invasionis in Bona

21ac Causatim manusfatus [?] tumq. percussionis suimet

22ac inspirationis in vitam eius atq. damnorum

23[reklamant:] ex

k. 551v

1ex inde provenientium ut latius in se narrat zapisa:

2ny iak skoro dowiedziawszy się de tam fatali casu

3przez niżey specifikowanych na Dom y Życie Wiell.

4Oyca Comparentium facto iuż post occasum vitae

5periodum Swiętey Pamięci Wiell. Oyca Jchmciów przy:

6byli adultis tempibus [?] mortis, ac obsequio publico Rei

7publicae chcący windikować wiadomey Bogu y

8Przeswietnemu Woiewudztwu krzywdy y anti:

9cipatium odebrania Życia zniemałym dyzhono:

10rem terminie wielkim nigdy niekompensowanym

11tale zaraz stanowszy in Actis plenis lacrimarum

12pupilis ingentiq cum dolore na przeciwko Jasnie

13Oswieconemu Xiążęciu Jerzemu Lubomirskiemu Wo:

14iewodzie Sandomirskiemu y Urodz. Janowi Seu

15alias Nominis Zozulinskiemu [?] Pawłotskiemu [?] Jorz:

16kowi [?] Tyszynskiemu, Kotelenskiemu [?] Gubernatorum [?]

17y roboczym Poddanym Bulczykowi [?] Szczerbaten:

18kowi Metriczenkowi [?] y Jnnym Poddanym huic

19nefando ausui et sceleri przytomnym et Com:

20plicibus ktory teraz Aresto Officioso in nodari [?]

21niemogąc zawarłone [?] impossibilitatis uprosze:

22nia propter mentem ile dozbuntowanych Dobr

23Woznego y Jchmciów Szlachty iednakze omnimo:

24de curabuntur Arestantae hac praesenti Manifes:

25tatione obrationes [?] in litigijs Juris inferendis ca:

26vetur detentio ne in subsequens daretur ratio

27ile constiorum [?] maiorum Criminum effugij in

28Termino Juris faventibus superis demonstrowa:

29[reklamant:] nym

k. 552

1remonstrowanym niektorym innym zas Jchm lepi

2wiadomym Curatorum seryo zblizoney tak okru-

3tney ile Stanowi Szlacheckiemu zniżey specifi-

4kowaney racyi onych, nikiem nigdy nie odżało-

5waney, y opłakaney Smierci przed Bogiem

6Swiatem Polskim Przeswietnym Woiewodz-

7twem y Aktami ninieyszemi solennissime swiadczą

8Protestuią y manifestuią się, o to. Iż Oswiecony Xią-

9że Imć Woiewoda Sandomirski, obżałowany maiący

10in proxima Contiguitate Dobra Swoie ieszcze z Wiel.

11Swiętey Pamięci Oyca Comparentium Dobrami upa-

12trzywszy ad libitum Sui chudopachołski kawałek na

13Dobra też teraz in Comparentes z Bracią y Siestrami

14spadły znac subministrowawszy Gubernatorow y

15Poddanych Swoich na Dwor w tychże Dobrach będą-

16cy nastac przykazał, iakoż exequentes Poddani Ju-

17ssum Pana Swego naiechawszy postępuiąc inimi-

18citer Swiętey Pamięci Wiel. Matkę Comparentium pro-

19ximam partui będącą potrącili z ktorey racyi mu-

20siała pati abortum y Inne exorbitancye szkody y

21bicia strzelania czynili, na zdrowie y życie Wiel. Oyca

22Comparentium odpowiadali C: czego teraz dokazali ko-

23nie y Bydła przy tymże gwałtownym naieździe po-

24zabierali o czym uti illo feliciori tempore intento-

25wany Process y Dekreta ktorym zawsze extrawstum [?]

26y ine Iuris Termini testantur Samemu Xięciu Imści

27przez Iednego z Komparentum Urodz. Michała Try-

28polskiego, remonstrowany ale coż kiedy in vanum

29[reklamant:] abyś

k. 552v

1abył labor bo zadney finalney nietylko satisfakcyi

2ale y rezolucyi nieodebrał. Owszem miasto satisfak-

3cyi gdy publica wszi Naiasnieyszey Rzeczy pospolitey

4dotknięta iest hostilitatis wtm [skreślone: […]] chcąc znać

5z własnego wyzucie kawałka pozwoliwszy czyli

6subministrowawszy Poddanych Swoich zeby

7szukali do wyciśnienia Fortuny sposobu ktorzy

8maiący motivum od Pana simili modo napadszy

9na Dwor kiedy iescze blandu Caput popu-

10lus deposuerat quiete mieniąc się być Kozakami

11bez Komendy Moskiewskiey ut moris est w Woy-

12sku Rosyiskim odbiwszy drzwi od Izby gdzie

13Swiętey Pamięci Wiell. Oyciec Comparent. suavi occupa-

14batur somnu Jedni porwawszy z Pościeli bez stur-

15bacyi [?] sami naziemie obwaliwszy kanczukami poczeli go-

16dzyć Spisami do Serca przykładali zabić dekla-

17ruiąc in maius iescze opprobrium czego by zadna

18lumen rationis maiąca cierpieć kreatura nietyl-

19ko Stanu Szlacheckiego osoba niepowinna Pow-

20rozem za szyię wziowszy wodzili a potym ma-

21iąc wzgląd ut non tanetto [?] examinetur dla

22większego pośmiewiska w pul przewiązawszy

23tymze powrozem y do konia przywiązawszy

24bieżeć wraz z koniem iak może prędko skoczyć

25przymusili a gdy bieżeć ile Ociec piękny staте-

26czno ochendożony [?] osoby zdołać niemogł wlo-

27czyli y gdy się nazad ze Wsi do Dworu reitero-

28wali dawszy in Custodiam niektorym Sami wi-

29[reklamant:] esum [?]

k. 552

1vivum ad repetunda udali się iakoż pobrawszy odzie:

2nie złupili Izby Swiętey Pamięci Wiell. Oyca Comparentiu

3y pieniądze moderunek y Inne Supellectilia Szlachec:

4kiego Domu zabrali y o przyznanie dowięcey pienię:

5dzy tak Samego Wiell. Rodzica Comparentium biiąc

6iakoteż minorennos przymuszali, tymsię niekon:

7tentuiąc podbiiawszy Szpichlerze y komory, Skrzynie

8porozbiiawszy to tylko znaleść mogli z Fantow Su:

9kien Kleynotow chust co specifice wyrazi się

10Regestro, oraz y koni kilka wzieli prawie zwszyst:

11kiego złupiwszy desertam zostawili, arabiam ipsum:

12met Magnificum genitorem Comparentium znie:

13mało dużo [?] konom y zdrowia vestibus spoliatum

14do Kotelni propter maiorem irrisionem prowa:

15dzili aże ullatenus od okrutnego zbicia y kalecze:

16nia iść niemogł na woz włożyli ktorego prowadząc

17przez Groble Kotelenską na Spuscie zwozu pod

18koło wyrzuciwszy zrzucili zkąd wyiowszy [?] i znowu

19to na woz złożywszy przez Kotelnią in repros:

20trationem [?] obwozili tanquam mirabiles [?] spectacu:

21lum urbi do Pawołoczy, exinde do Białeycerkwi,

22udaiąc przed Moskwo iakoby był motorem do wo:

23iowania przez Wiell. Zubkowskiego, Wiell. Niemi:

24rycza Chorążego Wiskiego [?] etc. o czym ani myślał nie:

25tylko żeby to było in esse bo rozumieiąc że

26przybywszy wyż spomniany JmPan Zubkow:

27ski miał się rozłożyć swoią Diuizio dla uproszę:

28nia za Dobrami swoiemi y tam in grate [?] przyiętey

29retro abyt. [?] y zaprowadziwszy ad Carceros oddali

30[reklamant:] tam

k. 552v

1tam siedząc przez niemały czas expensowac się mu-

2siał ysedwie [?] za Instantiami rożnych Jchmw sub-

3veniendo Saluti Sud wykupic się pozwolono z-

4kąd nie forma hominis powruciwszy tylko Vi-

5dende in Actis Castrensibus Zytomiriensibus

6zapisawszy kilka Niedziel choruiąc z wielkiego

7bolu y zalu z tym się pożegnał Swiatem o ktory

8tedy tak załosne zakonczony Swiętey Pamięci

9Wiell. Oyca Comparentow termin y wszyst-

10kie szkody wiolencie zabranie rzeczy y osta-

11tusie [?] tychze wyrazonych winowaycow y wo-

12szystkich Kooperatorow ktorzy tylko cza-

13su Prawa remonstrowani complices będą

14propter Sumendas pœnas iteratis vicibus

15manifestowac szy się Iure agere dekla-

16rowali salwamy [?] si opus fuerit zostawiwszy

17meliorationem niniejszey Actis comodo-

18ri prosili co y otrzymali. Michał Tryspolski mp

19Kazimierz Tryspolski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparentes personaliter – stawiwszy się osobiście; Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quarto die Decima Tertia Octobris in Castro Zytomiriensi – roku 1734 dnia 13 października w grodzie żytomierskim; ratione invasionis in Bona – z powodu najazdu na dobra; percussionis – pobicia; in vitam eius – na jego życie; atq. damnorum – oraz szkód. JKMci – Jego Królewskiej Mości; Wdztwa – Województwa; Sellu – zapewne „Sella” = podwojewodzia [?].

Fragment manifestacji (żałoby) o zabójstwo ojca komparentów; łac. „ut latius in se narrat” – jak obszerniej w sobie opowiada; „post occasum vitae” – po zgonie; „cum dolore” – z boleścią; „huic nefando ausui et sceleri” – temu niegodziwemu zuchwalstwu i zbrodni; „Aresto Officioso” – aresztem urzędowym; „faventibus superis” – za łaską niebios; „in Termino Juris” – w terminie sądowym.

Odczyt wielu wyrazów łacińskich i nazwisk poddanych niepewny.

solennissime – najuroczyściej; in proxima Contiguitate – w najbliższym sąsiedztwie; ad libitum Sui – według swego upodobania; in Comparentes – na stawających (protestujących); exequentes Jussum – wykonując rozkaz; inimiciter – wrogo; proximam partui – bliską porodu; pati abortum – ponieść poronienie; exorbitancye – nadużycia; uti illo feliciori tempore – jako w owym szczęśliwszym czasie; Iuris Termini testantur – terminy prawne świadczą; in vanum – na próżno. Wiel. – Wielmożny; Urodz. – Urodzony.

quiete – spokojnie; blandum caput populus deposuerat – lud złożył głowy do snu (fraza zniekształcona); suavi occupabatur somno – był pogrążony w słodkim śnie; ut moris est – jak jest w zwyczaju; in maius opprobrium – ku większej hańbie; lumen rationis – światło rozumu; simili modo – podobnym sposobem; in custodiam – pod straż. „Wiell.” prawdopodobnie Wielmożny. Foliacja ołówkowa „552v” (odczyt „552b”/„552v”).

„ad repetunda” – w celu odzyskania; „supellectilia” – sprzęty domowe; „desertam” – opuszczoną (wieś/dom); „magnificum genitorem comparentium” – wielmożnego ojca stawających; „vestibus spoliatum” – odartego z szat; „propter maiorem irrisionem” – dla większego pośmiewiska; „ullatenus” – w żaden sposób; „in reprostrationem” – na pokaz; „tanquam mirabile spectaculum urbi” – jakby dziwne widowisko dla miasta; „exinde” – stamtąd; „in esse” – w rzeczywistości; „ad carceres” – do więzienia; „specifice” – szczegółowo.

Kontekst sugeruje manifestację o napadzie (zapewne oddziały rosyjskie/kozackie podczas wojny o sukcesję 1733–1735); Wiell. = Wielmożny; JmPan = Jegomość Pan.

subveniendo Saluti – dla ratowania zdrowia; forma hominis – w postaci człowieka (tu: ledwie żywy); videnda in Actis Castrensibus Zytomiriensibus – co widać w aktach grodzkich żytomierskich; complices – wspólnicy; propter sumendas poenas – dla wymierzenia kar; iteratis vicibus – wielokrotnie; iure agere – dochodzić prawem; si opus fuerit – jeśli zajdzie potrzeba; meliorationem – poprawienie (manifestacji); mp – manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

20sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Ciwkowskim [?], bracia Michał i Kazimierz Trypolscy, przyłączając się do widendy (zapisu) swego zmarłego ojca Jana Trypolskiego, łowczego mielnickiego [?], wniesionej w grodzie żytomierskim 13 października 1734 r., zamanifestowali przeciwko księciu Jerzemu Lubomirskiemu, wojewodzie sandomierskiemu, jego gubernatorom Janowi Zozulińskiemu [?] alias Pawłockiemu [?], Jorzkowi Tyszyńskiemu [?] i Koteleńskiemu [?] oraz poddanym Bulczykowi [?], Szczerbatence [?], Metriczence [?] i innym. Zarzucili, że ludzie księcia, sąsiada ich dóbr, już wcześniej najechali dwór, potrącili ich matkę bliską porodu, co spowodowało poronienie, i zabrali konie i bydło, a następnie, podając się za Kozaków, napadli nocą na dwór, pobili i znieważyli ojca, wlekli go na powrozie przywiązanego do konia, złupili dom, spichlerze i skrzynie, po czym wieźli go przez Kotelnię do Pawołoczy i Białej Cerkwi, oskarżając przed Moskwą o podburzanie do wojny, i oddali do więzienia, skąd musiał się wykupić. Ojciec po powrocie kilka tygodni chorował i zmarł; manifestanci zapowiedzieli dochodzenie kar prawem; podpisali Michał i Kazimierz Tryspolscy [?]. Wiele wyrazów niepewnych w odczycie.

Nr w rękopisie: 73 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 552v

1Manifestacya JWiell. JmPana Kasztell. Kijow.

2przeciwko JWiell. JmPanu Lesnickiemu [?] Sta-

3roscie Zytt. y Innym.

4Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego

5Miesiąca Augusta Dwudziestego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JeyKMci Zy-

7tomierzu, Przedemną Janem Walewskim Ciechowskim [?]

8Namiesnikiem, Grodzkim Pdwtwa Kijow. y Xięgami

9[reklamant:] ni-

k. 553

1ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Comparens perso-

2JWieltJm Pan Kazimierz na Stczanie [?] Stecki Kasztellan

3Kijow. Dymirski, Dydowski [?] etc. Starosta, Pułkownik

4Woysk JKMci Krolew. Mosci y Rzeczy pospolitey graviter

5żaliła naprzeciwko JWieltJmPanu Alexandrowi Leoni-

6skiemu [?] Staroście Zytom. niemniey Afanowi [?] Pułowskie-

7mu [?] Gubernatorowi Dobr Starostwa Zytom. motoro-

8wi infra scripti facinoris, tudziesz Sławetnym Boia-

9rom Mieszczanom po Imionach y przezwiskach lepiey

10Jchm Obwinionym wiadomym ad violentiae actum przy-

11sposobionym quod sic manifestatur, iż JWielt Jmść

12Pan Starosta Zytomir. Obwiniony wiedziawszy o tym

13że ante Actus Saeculis Dobra Wercy [?] od Naiasnieyszych

14Krolow bene merentibus osobliwemi przywileiami zna-

15cznemi Gruntami cyrkumferencyami iako o tym pu-

16bliczne Acta loquuntur nadawane były Starostwu Zyto-

17mir. żadnego ingressu y praetensyi niezostawili prae-

18textu ad usurpationem mieć conatur kiedy appre-

19hensa legali Possessione Dobr Wercow [?] przez JWielt

20Manifestanta in vim Przywileiu od Naiasnieyszego

21Krola Jm Sobie danego nietylko in anteceßum Pod-

22danstwo Starostwa Zytomir. w Lasach znaczną dezola-

23cyą czynili Grunta approprijowali zasiewali fructyfi-

24kacyą per actus violentos mieli, ale teraz podobno

25zapomniawszy rygoru Prawa publicznego o inważoracyach

26cudzey Fortuny o tumultach circa tempus calamitosum

27o zrujnowaniu rozpędzeniu Poddanych opisanego że

28[reklamant:] brawszy

k. 553v

1zebrawszy mieszczan Boiar kupę niemałą z Dzydami [?]

2z rusznicami, kosami varioq[ue] genere armorum na Do-

3bra Wieś Weresy torem nienależnym tumultem na-

4padszy Ludzi porożpędzali [?] hałasy czynili bić y za-

5biiać ludzi Weresowskich usiłowali Brzostu na Lit-

6ka dziesięć Wozow pod samą Wieś na wozy zabra-

7li do Zytomierza zaprowadzili in commodum suy obro-

8cili y niewypowiedziane exorbitancye poczynili

9ze bona in certa concussa malibus niezwyczaynego

10tumultu do zruinowania wrzeczy [?] Poddanych co-

11limanę [?] na ostatek ex lis pendendo Prawa Dziedzicz-

12ne przeszedszy granice Dobr Siedliska Krosni [?] Zoli [?]

13z koszywaią [?] Pol zażywaią Brzosty drą Drzewie

14kurzo [?] porysch [?] wszelki maią z własnosci Dziedzicz-

15ney z wiekow do Starostwa nienależący wyiskaią.

16A za tym JMość Manifestans in honorando [?] suum

17Patrocinium [?] pro avulsione illegali praedicatu [?] fun-

18dorum ex illis utili fructificatione desolatione Sylva-

19rum cooratione atque inseminatione agrorum utifruj [?]

20pratorum exulatione tumultuum invasioneq[ue] violenta

21Bonorum Weresy dispersione Subditorum abusu

22bombardarum ac aliorum Commissorum powtornie

23Manifestuiąc się zostawuiąc salva melioratione

24huius manifestationis eam Actis connotari

25prosit co y otrzymał Kazimierz na Steczance [?]

26Stecki Kasztellan Kijowski manu propria

Objaśnienia i tłumaczenia

Kasztell. Kijow. – kasztelan kijowski; Zytt. – żytomierski; JeyKMci – Jego Królewskiej Mości; Pdwtwa – Podwojewództwa.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; graviter – ciężko; motor infra scripti facinoris – sprawca niżej opisanego czynu; ad violentiae actum – do aktu przemocy; quod sic manifestatur – co się tak manifestuje; ante actus saeculis – przed wiekami; bene merentibus – dobrze zasłużonym; acta loquuntur – akta mówią; praetextus ad usurpationem – pretekst do zawłaszczenia; conatur – usiłuje; apprehensa legali possessione – po objęciu prawnym posiadania; in vim przywileiu – na mocy przywileju; in antecessum – wcześniej; per actus violentos – przez akty przemocy; circa tempus calamitosum – w czasie klęsk. Akt manifestacji (tytuł i początek na poprzedniej stronie). Nazwa dóbr „Wercy/Wercow” niepewna.

varioque genere armorum – „różnym rodzajem broni”; in commodum suum – „na swój pożytek”; ex lis pendendo – zapewne „ex lite pendente”, „podczas toczącego się sporu”; pro avulsione illegali … fundorum – „za bezprawne oderwanie gruntów, pozbawienie ich pożytków, spustoszenie lasów, zaoranie i obsianie ról, wypasanie łąk, tumultowe najazdy, gwałtowne najście dóbr Weresy, rozproszenie poddanych, użycie broni palnej i innych występków”; salva melioratione huius manifestationis eam Actis connotari petiit – „z zastrzeżeniem poprawienia tej manifestacji prosił o wpisanie jej do akt”; manu propria – „własnoręcznie”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Końcowa część manifestacji Kazimierza Steckiego, kasztelana kijowskiego, przeciw mieszczanom i bojarom (zapewne żytomierskim), którzy zbrojnie najechali wieś Weresy, bili ludzi, zabrali dziesięć wozów do Żytomierza, przekroczyli granice dóbr i korzystali z pól oraz lasów. Manifestant ponawia protest i prosi o wpis do akt z zastrzeżeniem jego poprawienia.

Nr w rękopisie: 74 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 554

1Manifestacya JWieltJmPana Steckiego

2Kasztellana Kijowskiego de Diligentia

3Sui uczyniona.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego

5Miesiąca Augusta Dwudziestego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKr Krolewskiey Mci

7Zytomierzu, Przedemną Janem Walentym [?] Lewkow-

8skim, Namiesnikiem, Grodz. Podstarostwa [?] Kijowskiego

9y Xięgami niniey[s]zemi Grodzkiemi Kijowskiemi Comparens

10personaliter JWieltJmPan Kazimierz na Steczance [?] Stecki

11Kasztellan Kijow. Dymirski [?] Bykowski [?] etc. Starosta

12Pułkownik Woysk JKrolews Mości y Rzeczy pospo-

13litey manifestuiesię oto. Iż Lapsio [?] Obligationis

14na Dobra Wsi Szepi [?] Staregoo Dobrynia [?] Zalisia [?] Mło-

15czkow [?] w Trzech Tysiącach Złł Poll puszczonych

16WieltJchm Panom Łukaszowi y Bryiicie [?] z Potockich

17Siestrzenica Swoiey Bohdanowiczom Miecznim-

18kom Ziem. Pisarzom Grodz. Kijow. de dato et Da-

19ta w sobie obmawiaiący żadney tylko miłosci gra-

20tuito modo daney vigore cuius WieltJchmPanowie

21Miecz. Kijow. in pacifica Possessione insistunt

22inviolabiliter otrzymał tylko extratione [?] cuius gra-

23tuito ad ̄aditionem [?] tenendam non tenetur gdyż

24in debitum obliguj [?] ad evictionem non gratuitum et ad

25restitutionem sumptuum erogandorum in quo-

26vis Subsellio et quorum cunque damnorum et praeten-

27[reklamant:] sionum

k. 554v

1Premiorum emanandarum jus gratuitum ex amore et

2affectu recogniti utriusq[ue] in more tantummodo suo

3debitum illa vero Inscriptio obligationis re:

4cognita ex amore et affectu avunculari Sororinae

5sua oco Wielm. Manifestans Graviendo integrita:

6sua iterum atq[ue] iterum manifestuiący pro:

7ti sua [?] iterum [?] co wytrzymał Kazimierz na

8szym Actis conotari co wytrzymał Kazimierz na

9Strzanie [?] Strzecki [?] Kasztellan Kijow. mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

de diligentia sui – o swojej staranności (dla zachowania prawa); comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Złł Poll – złotych polskich; in pacifica Possessione insistunt – trwają w spokojnym posiadaniu; ad evictionem non gratuitum et ad restitutionem sumptuum erogandorum in quovis subsellio et quorumcunque damnorum et praetensionum – do ewikcji nie darmowej i do zwrotu kosztów wyłożonych w jakimkolwiek sądzie oraz wszelkich szkód i pretensji.

Odczyt wielu nazw miejscowych i przydomków niepewny.

Linie 6–7 w rękopisie niejasne; odczyt częściowo hipotetyczny. Fragment łaciński: „prawo nieodpłatne do nagród wynikających z miłości i przywiązania… zapis zobowiązania uznany z miłości i przywiązania wujowskiego dla siostrzeńca… manifestujący raz po raz”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

20sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walentym [?] Lewkowskim, Kazimierz na Steczance [?] Stecki, kasztelan kijowski, starosta i pułkownik wojsk królewskich, złożył manifestację „de diligentia”. Oświadczył, że obligacja (zapis) na dobra Szepi [?], Stary Dobryń [?], Zalisie [?] i Młoczków [?] w sumie 3000 zł polskich, wydana Łukaszowi i Brygidzie [?] z Potockich Bohdanowiczom, jego siostrzenicy, miecznikom i pisarzom grodzkim kijowskim, na mocy której pozostają oni w spokojnym posiadaniu tych dóbr, została dana darmo, z wujowskiej miłości i przywiązania, a nie jako dług, i nie zobowiązuje go do ewikcji ani zwrotu kosztów i szkód. Manifestację wpisano do akt i podpisano; końcowe linijki słabo czytelne.

Nr w rękopisie: 75 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 554v

1Rekwizycya Relacyi na Trybunał Koronny

2Lubelski od Wiell. JmPana Trypolskiego Podst.

3Zytt. y Innych

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

5Miesiąca Augusta, Dwudziestego, Dnia.

6Na Urzędzie Grodz. w Miescie Jego Krolewskiey Mości

7Zytomierzu, Przedemną Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?]

8Namiesnikiem Grodz. Podst. Wdztwa Kijow. y Xięgo:

9mi Ninieyszemi Grodz. Kijow. Stanowszy oczewi:

10ście Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y Innych

11Szlachetny Jozef Zelazowski, in vim sua vera ac fidelis

12Relationis palam publice liberey ac per expressum

13recognovit, Jż on Roku teraznieyszego, Tysiąc Siedm:

14set, Trzydziestego Piątego, dnia dziewiętnastego

15Augusta, na affektacyą y prawną rekwizycyą Wiell.

16JmPana Macieja Trypolskiego Podstolego Zytomir.

17y Urodz. Ichmciów Panow Michała y Kazimierza Trypol:

18skich

k. 555

1Trypolskich Braci rodzonych rekwizycyą maiąc przy:

2sobie stronę Szlachtę ludzi wiary godnych Urodz.

3Ichmw Panow Iana Wysłowskiego [?], y Pana Mosz:

4kowskiego [?], eo maioris ac evidentioris testimoni

5gratia sibi adhibitos byt. w Kancellaryi Grodzkiey

6Zytt. gdzie by dyę Relacyi na Trybutt po Ichmw

7Affektantow wraz lub seorsive pokazdze zapisa:

8ney rekwirowat, atak Ia Urząd annuendo Affek:

9tacyi pomienionego Woznego wziowszy Protokut

10Potoczny Relacyi na Trybunat Korony Lubell

11yzwerendowatem ab inicio protokutu usq ad

12Actum Psentem y wtym Izsię zadna Relacya

13na Trybutt nienaydnie [?] tey oz Woznego Officialiter upew:

14nitem atak on Wozny toz Stronę Szlachtę sobie

15przytomną wupewnieniu Urzędowym oswiadczywszy się

16do Grodu Kijow. ile teraz w Zytomierzu będącego poszed-

17łsz Stroną Szlachtą y tamze modo superius expressa

18Relacyi na Trybutt Koronny Lubell po affektantow

19zapisaney od kogo kolwiek rekwirowat atak Ia

20Urząd annuendo requisitioni Iuridicae Woznego,

21wziowszy Protokut yzwerendowatem az do Aktu

22ninieyszego y Izsię zadna Relacya na Trybunat

23nieznayduie się zapisana po Ichmw wtym po:

24mienionego Woznego upewnitem, atak on Wozny toz

25Szlachtę stronę sobie przytomną oswiadczywszy:

26szy się mnie Urzędu o przyięcie do Akt y zapisa:

27nie tey Rekwizycyi Relacyi prosit. co y otrzy:

28mał Iozef Zelazowski [?] Wozny ignarus scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Podst. Zytt. – podstoli żytomierski; Wdztwa – województwa; in vim sua vera ac fidelis Relationis palam publice liberey ac per expressum recognovit – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał.

eo maioris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos – „przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa”; seorsive – „lub osobno”; annuendo – „przychylając się”; ab initio protocolli usque ad actum praesentem – „od początku protokołu aż do aktu niniejszego”; officialiter – „urzędowo”; modo superius expresso – „sposobem wyżej wyrażonym”; requisitioni iuridicae – „prawnemu żądaniu”; ignarus scribendi – „nieumiejący pisać”. Trybunał Koronny Lubelski; Gród Kijowski rezydujący w Żytomierzu. „yzwerendowatem” = wyrewidowałem (przejrzałem).

Streszczenie

20sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Józef Żelazowski zeznał, że 19 sierpnia 1735 r., na rekwizycję Macieja Trypolskiego, podstolego żytomierskiego, oraz braci Michała i Kazimierza Trypolskich, w obecności szlachty Jana Wysłowskiego [?] i Moszkowskiego [?], poszukiwał w kancelarii grodzkiej żytomierskiej, a następnie w grodzie kijowskim rezydującym w Żytomierzu, relacji na Trybunał Koronny Lubelski zapisanych przeciw tym rekwirentom. Urzędnik po przejrzeniu protokołów relacji od początku do aktu bieżącego zapewnił, że żadna taka relacja nie jest zapisana. Relację wpisano do akt; woźny niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 76 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 555v

1Manifestacya Wiell. JmPana Jackowskiego

2Czesnika Żytt. prtko Wiell. Ichm. Panom Tysz-

3kiewiczom y Innym

4Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego

5Miesiąca Augusta Dwudziestego Dnia

6Na Urzędzie Grodz. w Miescie JeyKMci

7Zytomierzu, przedemną Janem Walewskim Cewkow-

8skim Namiesnikiem Grodz. Sttu Wdztwa Kijowsk.

9y Xięgami niniejszemi Grodz. Kijowsk. Comparens

10personaliter Wiell. Jm Pan Michał na Lisowszczyź-

11nie [?] Tryszna [?] Jackowski Czesnik Żytt. Sędzia po-

12graniczny Kijowsk. ad hunc acta praesentia solenniter

13manifestował się prtko Wiell. Ichm. Panom Xiędzu

14Antoniemu Kanonikowi Wilenskiemu Kazimierzo-

15wi y Teodorowi z Łohoyska Tyszkiewiczom

16Reginie vel alterius nominis Tyszkiewiczowey, Ka-

17rolinie [?] Strzałkowskiey Antoniemu Feliciano-

18wi Mikołaiowi Tyszkiewiczom Teresie Tyszkie-

19wiczownie niemniey Urodz. Michałowi Ilin-

20skiemu Franciszkowi Rudnickiemu Sługom in-

21famisom Inwazorom w ten sposob. Iż Ichm. obwi-

22nieni Wiell. Tyszkiewiczowie niekontentuiące się

23pierwszym Anno Millesimo Septingentesimo

24Trigesimo Tertio intra dies Aprilis z Dobr Sko-

25dorowa [?] cum attinentijs Wiell. Manifestantowi uczy-

26nioną Expulsią na Cztery Tysięcy poczynionemi

27mi szkodami połtorey zaprzeszłodzioney na Ich

28[reklamant:] mosciach

k. 556

1Jchm obwinionych od Wiell manifestanta sufficienter Procesu

2za Tradycyą Urzędowną tenze Wiell Mani odebrawszy w

3swoie Possessyą pomienione Dobra Chodorowszczyznie

4a obżałowani wiedziawszy ze manifestans za Pra:

5wem wieczystym ea bona possidet, przybrawszy

6Ludzi Zagranicznych pieszych Saldatow y wyżey

7wyrażonych Michała Kinskiego [?] y Franciszka Lud:

8nickiego [?] prawem przekonanych Infamisow Sług

9swoich Anno Millesimo, Septingentesimo Trigesi:

10mo Quinto die Decima Nona May naiechawszy do

11bra Dziedziczne Chodorow bez zadnego Prawa y Urzędu

12violenter odebrali Expulsią uczynili pieniędzy ratne y

13insze prowenta Cztyry Tysiące Trzysta Złł Poll bydła

14rogatego Wołow krow Dwadziescie nierogatego

15Trzydziesiąt valoris Złł Poll Siedmset zabrali co in

16unum komputum effecit Summy Dziewięc Tysięcy

17za pierwszą y teraznieyszą Expulsyą in wimszkod [?]

18poczynionych. Zatym pro expulsione atque cau:

19satione damnorum iterum querulando protes:

20tatur Actis connotari co y otrzymał. Michał

21Tryzna Jakubowski Czesnik Zytt mp

Objaśnienia i tłumaczenia

JeyKMci = Jego Królewskiej Mości; Sttu Wdztwa = Starostwa (i) Województwa; Żytt. = Żytomierski; prtko = przeciwko.

Comparens personaliter … ad hunc acta praesentia solenniter = stawając osobiście … do akt niniejszych uroczyście; vel alterius nominis = albo innego imienia; Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Tertio intra dies Aprilis = w roku 1733 w dniach kwietnia; cum attinentijs = z przynależnościami.

Expulsia = gwałtowne wyrzucenie z posiadania dóbr; infamis = człowiek pozbawiony czci (wyrokiem).

sufficienter – dostatecznie; ea bona possidet – posiada te dobra; Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto die Decima Nona May – 19 V 1735; violenter – przemocą; valoris – wartości; in unum komputum effecit – w jednym rachunku czyni; pro expulsione atque causatione damnorum iterum querulando protestatur Actis connotari – za wygnanie i wyrządzenie szkód ponownie skarżąc się, protestuje i prosi o zapisanie do akt; Czesnik Zytt. – cześnik żytomierski; mp – manu propria.

Streszczenie

20sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Cewkowskim, Michał na Lisowszczyźnie [?] Tryzna [?] Jackowski, cześnik żytomierski i sędzia pograniczny kijowski, zamanifestował przeciwko ks. Antoniemu Tyszkiewiczowi, kanonikowi wileńskiemu, Kazimierzowi i Teodorowi Tyszkiewiczom z Łohojska, Reginie Tyszkiewiczowej, Karolinie [?] Strzałkowskiej, Antoniemu Felicjanowi i Mikołajowi Tyszkiewiczom, Teresie Tyszkiewiczównie oraz ich sługom-infamisom Michałowi Ilińskiemu (Kinskiemu [?]) i Franciszkowi Rudnickiemu (Ludnickiemu [?]). Zarzucił, że po pierwszym wyzuciu go w kwietniu 1733 r. z dóbr Chodorów (Skodorów [?]) ze szkodą 4000 zł, gdy odzyskał je przez tradycję urzędową, obwinieni 19 maja 1735 r. z obcymi żołnierzami piechoty ponownie najechali te dziedziczne dobra, wyzuli go i zabrali 4300 zł pieniędzy czynszowych i innych dochodów oraz 20 sztuk bydła rogatego i 30 nierogatego wartości 700 zł, co łącznie z pierwszym wyzuciem daje 9000 zł szkody. Manifestację wpisano do akt; podpis: „Michał Tryzna Jakubowski, cześnik żytomierski”.

Nr w rękopisie: 77 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 556

1Manifestacya Wiell JmPana Jakubowskiego

2Miecz Zytt y Innych przeciwko Wiell Jeymść Pa:

3niey Wyszkowskiey Podstarosciney Grodz

4Zytt y Innym

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Augusta Dwudziestego Dnia

7[reklamant:] Na

k. 556v

1Na Urzędzie Grodz. w Miescie Jego Krolewskiey Mści Zytomierzu,

2Przedemną Janem Wacław[?] Lewkowskim, Namiesnikiem Grodz.

3Lettu[?] Wartiva[?] Kijowg y Xięgami niniey szemi Grodzkiemi Kijowskiemi

4Comparens personaliter Wiell. Jm Pan Jan Jakubowski Miecz-

5nik Zyt. quam prim Acta praesentia Castrensia Kijovien.

6adire valuit tak eo instanti praecavendo omnimodae

7Integritati Suorum, et derelictae Viduae Urodz. Jeymość

8Pani Zofii z Jakubowskich Grzybowskiey Siostry

9swoiey Bonorum referuiące się do manifestow an:

10terius in Eodem Castro iam in causa z Obżałowa-

11nemi Jchm̃ infra wyrazonymi zaniesionych eunren:

12do zatym manifestationibus przez Wiell. Jeymość Panią

13Annę Wyszkowską Podstarościną Grodz. Zytomir:

14ska factis, specialiter Protestationi przez Wiell. Jmści

15Pana Michała Wyszkowskiego, Skarbnika Zytomir.

16Syna Jeymości causam et rem colore tylko non deduc:

17tiva probatione formuiące y niby emendando in:

18nocentiam Matki Swoiey in Castro Zytomiriensi

19Anno Millesimo Septingentesimo, Trigesimo,

20Quinto, Julij Vigesima Tertia die offensivebo

21Summa cum Iniuria Intaminati honoris kom-

22parenta na ktory meritis et magno Sudore Prae

23swoich atenuitudine Annorũ u Rzeczy pospo:

24litey promeruit facta ktory chcąc quam citius

25per malevolam circumscriptionem Inculpati detrak:

26towany vindicare et Innocentiam Sui alioquin non

27colore iako Obżałowany Jm sua in protestatione obi:

28[reklamant:] cit

k. 557

1obicit, ale reali conscientiæ probitate emundare gesta zaś Ob:

2załowanych Ichmćw indecentia, bo scelerati criminis nô

3humanitatis termino hostili bardzy cupiditate podczas

4naiazdu ywiolencyi facta na Załuiących imponowa:

5ne natychmiast obzałowanych retorquere causam vero præ:

6fatæ viduæ, nulli opinioni subiectam przed Sądem ex:

7ponere y Sprawiedliwosci Swiętey, ktora Iuste peten:

8tibus byc powinna quærere Swym y Małżonki Swey

9Wiell. Jeymści Pani Anny z Rybinskich Jakubowskiey

10Mieczn. Żytomirsk. inique per inculpatos ciałowym

11najazd, y Excessywne kryminały, okaliczeniu, tyrani:

12zowaniu ywiązaniu Ludzi zabieraniu rzeczy tak

13samey Obzałowaney iako ysług Jeymści akkuzowa:

14ney, tudzież Urodz. Jeymści Pani Zofii z Jakubowskich

15Grzybowskiey in viduali Statu zostaiącey, Ius vita:

16litiæ super Bonis Zabołocie maiącey, niemniey

17Urodz. JmPana Jana Budzynskiego Gubernatora

18Korostyszowskiego y Urodz. Ichmćw Panow Mikoła:

19ia y Klary [?] Żurakowskich małżonków Przyiaciół ab

20Actoribus uproszonych a przez obzałowanych

21Ichmćw de Complicitate ywaśnie do Protestacyi

22implikowanych, takoż Sług y czeladzi in obsequio Pa:

23ni Swey będących Imieniem przeciwko Wiell. Jeymści Pani An:

24nie Wyhowskiey Podstarościney Grodz. Żytomirskiey

25Matce iako Iniquæ actionis motorce, Wiell. JmPanu Micha:

26łowi Wyhowskiemu Skarbnikowi Żytom. Synowi

27crimen przez Matkę Swoią patratum na niewinnych

28Załuiących Imponuiącemu, et de eo obzałowany Sły

29[reklamant:] mosc

k. 557v

1Jeymu sinistre formatâ protestatione Załuiącemu, Urodzoney

2Jeymści Pani Ewie Żywotowskiey [?] niinaradney [?] ustudze obżałowa:

3ney Jeymści persewerującey tylko ad Complicitatem Criminis ap:

4plikowaney, Sługom, Czeladzi, Kozakom do najazdu non obsequi:

5um Sui cum vario Armorum genere przysposobionym

6justo Aresto przez Załuiących Innodowanym, in Complici:

7tate facti będącym swiadczy y reprotestuie in hunc modum.

8Jż Wielł Jeymść Pani Podstarościna Grodzka Zytomirska wiedząc

9dobrze o tym że Urodzona Jeymść Pani z Jakubowskich Grzybow:

10ska, za Sumami tak przez się Dwuch Tysięcy in paratis

11wniesionych, iako tez modo reformatorio sposobem Kontrak:

12tu Slubnego niemniey Zapisem Simplicis debiti od w Bogu

13zeszłego Męża Swego Zapisanemi, y na Dobra Zabołocie z Dobr

14Kamiennego Brodu przeniesionemi in pacificam onych

15cum marito pie defuncto weszły Possessionem, ab eodem

16osobliwszym Zapisem Panią dożywotnią na tychże Dobrach

17uczyniona, nie tak jako obloquitur Protestatio inculpati

18rem Colorisando non probando, ac si Urodzona Jeymść Pani

19Grzybowska nullum jus maiąca, czego w żadnym Sądzie

20minimo (Documento deducere obżałowani niemogą) ale

21tylko jakoby nulliter in Possessionem Dobr Zabołocia

22weszła, mieniąc być przerzeczone Dobra, Urodzoney Jeymści

23Panny Maryanny Grzybowskiey Curki nieqdy Urodzoney Jeymści

24Pani Anastazyi z Wyhowskich Grzybowskiey, a Wnuczki

25Obżałowaney Jeymści Minorenem Concernentia, za ra:

26tione niby Summae in unum Computatae Sześciu Tysię:

27cy przez Matkę Minorenis, a Curkę in culpatae idące

28in Sociam vitae, za JmPana Jerzego Grzybowskiego wnie:

29[reklamant:] sionych

k. 558

1wniesionych y na te Dobra Zabołocie z Dobr Kamienny Brod naz:

2wanych przez Oyca predecessora minorennis a Męza Jeymści

3Pani z Jakubowskich Krzypowskiey [?] przeniesionych in falsitati

4et Iniquitati subiectam, pro vera udaie; ale testis ocu:

5latus niech będzie prae oculis Intercyza, od Wielmożnego

6JmPana Bazylego Wyhowskiego Podstarościego Grodzkiego

7Zytomirz y obżałowaney Jeymści Małżonkow, Urodzone:

8mu JmPanu Jerzemu Krzypowskiemu [?] in vim dotis połow:

9ce swoy, a matce minorennis dana, ktora nil plus w so:

10bie, iako tylko in paratis Tysiąc Złłtch, a Drugi Tysiąc,

11in muliebri ornamento w Wyprawie Offiarowany,

12a nie dwa iako obżałowani manifestacya enarrat et

13exprimit ktore rzeczy obżałowana Jeymść post obitum

14Curki Swoiey in personam minorennis do siebie od JmP.

15Pana Krzypowskiego odebrała. zważy tedy Sąd każdy alto

16Iudicio, iako obżałowany JmP. formata oczałoria [?] circum:

17scriptione rem minus pendentem toiest Tysiąca Złłtch

18Sześć Tysięcy inique umagnifikowali, przez co na takowey

19Impretie [?] ufermowaney czyli umagnifikowaney Iusto

20vindice fultore Numine cadere et poenis exmento ac:

21tionis provenientibus subire powinna ile kiedy Suc:

22cessu temporis Millesimo Septingentesimo Trigesimo

23Quinto Anno obżałowana Jeymść Pani Podstarościna

24Grodz. Zytomirz. post fata Urodz. JmP. Pana Krzypow:

25skiego nietak innato amori ku Wnuczce Swey iako so:

26lo cudzey Fortuny uwodząc się appetitu, proprio volun:

27tatis ausu, czyli non salutifero in tam scelerato opere

28cuius vis Nonbene grani Iurium et Constitutionum

29de violatoribus circumscriptam uzywszy Consilio

30[reklamant:] et

k. 558v

1idąc in Convulsionem onych Anno quo Supra subreptitie

2et clandestini, bo in absentia pod ów czas we Dworze Urodz.

3Jeymści Pani Grzybowskiey [?] w Korostyszowie [?] na Nabozenstwie

4będącey, Ipso Die Corporis Christi zliczną varij Generis

5non ad ullum obseqvium, lecz do najazdu y wiolencyi as-

6systencyą do Dworu prænominatorum Bonorum Zabo-

7łocia [?] przybywszy naprzod Curcerkę derelictæ viduæ

8in minorennitate będącą iescze Angelum in Corpore præ-

9zentuiącą (do czego się per suas protestationes obżałowa-

10ni znac niechcą) sine quovis minimo respectu na

11kontempt y dyshonor Comparentis niepomniąc in

12Consangvinitatis nexum za wrota wyrzucic kazała tan-

13dem nefandi sceleris Executores Jussu obżałowa-

14ney Jeymści Szpichlerz y piwnicę w ktorey Piwa y

15Miody na dyspozycyą Ciała pie Defuncti Actricis ma-

16iące preparowane były, odbiwszy Quæ verterunt

17in noctem bo obiecati chotuiąc [?] liqvore mało co

18w beczkach zostawiwszy, ludzi utriusqve Sexus Za-

19bołockich Jednych z Chatup [?], Drugich z Pola na robo-

20cie będących bijąc kaliczyć [?] znac do przysłuchania ob-

21wołaney Inique przez Stanczyka [?], czyli Kozaka na ten

22czas od obżałowaney Woznym postanowionego Pos-

23sessyi gwałtem do Dworu zganiali, a za tym

24Inculpata accumulando Peiora malis non secundum po-

25sitivam procedendo legem zawiętey barzy chcąc za-

26dosc uczynic Imprezie hostili in ruinam et oppressio-

27nem Protestantki idąc modo Sepet Skrzynie pood-

28bijawszy Sukniæ Manti Actricis Pancyrze rysztunki

29wiolencyi idąc Flinty Fuzye Pistolety Papiery na rozne

30[reklamant:] rzeczy

k. 559

1rużnych Debitorow sturczę[?], konie, kulbaki, wozy, aliasq res

2mobiles et immobiles, co kolwiek we Dworze, skrzyniach

3specie Szpichlerzu zostać mogła zabrawszy do Dobr

4swoich Kamienny Brod nazwanych praecipitantissime, bo

5co in momento najazdu per inculpatam uczynionego

6naymnieyszey we Dworze quo ad victum et amictum

7niezostawiwszy rzeczy, odestała, in Crastino zaś Aktor-

8kę ktora ad propria venit niedopuszczaiące

9naprzod non verbis sedictu[?] bo quot verba tot in

10extinguibilis doloris vulnera (sic co tylko os proferre

11valuit) aggressa, potym poszyjkowaniem przy dyzgustach

12utraktowawszy ze Dworu wypchnęli. Karała Aktorka bar-

13zy vim et injuriam patitur czy Obżałowani Ichm. ktorzy

14w pretensyach Swoych do Strony Protestantur regului-

15cych się żadney tak przez listy, jako przez Ichmciow Panow

16Przyiacioł nieczyniące oderwy propria voluntate naiazd

17gwałt wiolencyą popełnie res quas Domus habuit poza-

18bierać in nihilum Aktorkę obruere ausi sunt et praesump-

19serunt, czyli też żałujęca Actrix spoliata bonis et Supel-

20lectilibus ktore Juste et aeque Concernunt Szymię[?] in ru-

21inam Pryncypała: a tak Sąd każdy stosuiące się ad aequa-

22nimitatem et Justitiam zważywszy quod petit Juste

23petit Actricem przy Prawie y o dokumentach zachować

24non renuet. Tandem de tam et tanto sceleratissimi-

25nis opera Wiell. Comparens delata Sibi notitia, Sam niemo-

26gąc ob Fatalem natenczas do Zabołocia ziechać egrotu-

27dinem obligował Wielmożną Matkę Swoię, aby z Perswa-

28zyą iako do Kolligatki Swoiey, ut recederet od zawozu-

29tości y Imprezy iechała, iakoż Wiell. Comparentis

30Uxor cum adhibitis Amicis sine ullo tumultu szcze-

31[reklamant:] gulnie

k. 559v

1szczegulnie tylko in assistentia Dworu swego Ludzi zadney

2opaczney niepodległych Censurze niedała zadnego Zaiazdu

3sobie przytomnych, ob metum tylko pod ow czas w Wo:

4iewodz. Kijowskim po rożnych mieyscach y Szlakach,

5grassuiącego Kozactwa, ob defensionem vero et maiorem

6securitatem sui ad Bona Expedita Zabotocie [?] przybyw:

7szy gdy salutifera cum persuasione z tymi Przyiacio:

8łami poufale do Dworu zbliżyła, Obżałowana Jeymść

9z przytomną do boiu assystencyą przy zatarasowa:

10nych wrotach, do tego Dworu non admisit, aż za:

11ledwo dawszy się wypersfadować [?] odemknąć kaza:

12ła, y dzie w samym wyściu Ludzie Obżałowaney Jeymś.

13ad id nefandi criminis opus przysposobieni, na Ludzie

14Protestantis in obsequio Pani swey będące Inni Evagi:

15natis frameis drudzy z Spisami Irruerunt ktorzy ma:

16iąc się defensive non offensive, zaledwie zawziętości nie:

17przyiacielskiey prawie odpor dać mogli, y wyperswa:

18dować recessu atanta malevolentia nie tak iako obicit

19Jm Inculpatus, ze Sierram [?] eorum bito kaliżono [?], singu:

20lariter Urodz. Zygootowską [?] ktorey nec oculus vidit

21Wiell. Załuskiey [?] Jeymści Pani Miecz. owszem Protestantis

22ludzie pacatissime cum omni modestia zachowuiące się

23vix siebie in tam parwo zostaiące numero defendere

24mogli, iakoż y Wiell. Comparentis Uxor iura amicitiae

25et omnem humanitatem zachowuiące terminum, lu:

26dziom in obsequio będącym wszelką mieć przyka:

27zała skromność y rewerencyą, ktorzy cześć Pani

28swey sacro sancte obserwuiące naymnieyszey do

29niechęci niedali okazyi, quo in termino Obżałowa

30[reklamant:] na

k. 560

1obżałowana Jeymść za Instancyą y Interpozycyą Wiełł. Jeymści

2Pani Miecznikowey Injuriatae Actrici rzeczy non in toto ale

3per partem post decessum Urodz. Jm Pana Grzybowskie-

4go pozostałe, a przez obżałowaną per vim zabrane, przy-

5wrocita, y do Starosilce [?] ex nova [?] z Zabołocia społnie

6z Wielmożną Jeymść Panią Miecznikową przybywszy, ab

7inviceem sponte et libere z Wiełł. Comparentem jako Opie-

8kunem derelictae viduae bez żadnego przymuszenia z pre-

9tensyi w Zabołociu wynaydzionych siebie y przy sobie

10przytomnie będących, lub by secundum Obloquentiam

11Juris Ludzi Obżałowaney Jeymści do Grodu prowadzić na-

12leżało y tego Comparens condescendit, quietacya et hisce

13quietationibus casarunt et annihilarunt, y czas do

14pomiarkowania upatrzywszy w pretensyach Wnucz-

15ki swoiey Jeymści Panny Maryanny z Wyszkowskich [?] Grzybow-

16skiey do Jeymści Pani Grzybowskiey Macochy Jey re-

17gulujących się na medyacyą Przyiacielską zdać się y

18pozwolić mieli, aczy dotrzymałaż obżałowana Jeymść

19sponsyi per quietationes uczynioney bynamniey, oto

20Grandia sub dulci melle venena latent, kiedy pacem

21quam poscimus omnes niechcąc mieć w Domu, na

22przód Protestantis ludzi, in obsequio eo in tempore

23Pani swoiey będących inique Aresztem Immodowawszy, po-

24tym offensivas uformowawszy Protestantes owymi

25Criminaliter Wiełł. Comparentis Matkę akkuzuią Uro-

26dzonych Ichmościów Panow Przyiacioł z Wiełł. Jeymością

27Panią będących de complicitate nealiqua Criminalis

28facti ktore Obżałowana Jeymść przy naiezdzie pa[ł]-

29ravit niewinnie do Protestacyi swoych Implicarunt,

30na Urodzie Jm Pana Budzyńskiego [?] hanc Impostu-

31ram vexatorie Imponunt, ac si Obżałowaney Jeymści tota

32[reklamant:] my

k. 560v

1totamq Domum Urodz. Ichmw Panow Wyhowskich aliusq

2Nobilitatis verbis inhonestis na pesporyeyą Imienia

3publikował, dyffamował co że iest Contrarium et dispiondae [?]

4veritati probare niemoże bo JmPan Budzynski [?] qua Gu:

5bernator Wiel. JmPana Olizara Stoln. Kijow. ex ratione Dobr

6Zabołocia ad Fundum Kereszłoszowa [?] należących, hde [?]

7formalia protulit verba że te Dobra są Pryncypała

8mego a nie Ichmw Panow Wyhowskich, Zud tedy et

9quanta obżałowanych Ichmw fides, quae rectitudo

10Conscientiae quis animus ktory mutatur ut Luna

11Sami authores będąc sceleris in innocuos wkładaiąc

12crimen, redibit czasu swego favente Numine in autho-

13rem scelus kiedy pro vexatoryis suis manifestationib.

14in Foro Competenti wstydzic się et pœnis super delin:

15quentes Circumscriptis zanaiardy [?] wiolency subire

16muszą motivo quarum Manifestationum czyli Inter:

17tationum JmPan Comparens idąc ad evasionem weska:

18rzeniu Obżałowanych Ichmw Iako słusznie y prawnie

19stało Reladzenti [?] Exekutorow malefactorum przez

20Woznego, aresto przyssorczył [?], tak pobudzony ad

21Iuris strepitum quolibet in foro krzywdy derelictae

22viduae szukac et suam aliorumq Innocentiam emun:

23dare pretendit In Continenti obiicit JmPan Inculpatus

24czego czasu swego erubescere musi, że załuiąca [?]

25autrix Regestru pozostałych rzeczy po JmPanu

26Grzybowskim Mężu swoym niepodpisała, pytać

27by się hoc in puncto ieżeli deducere może nequaq:

28uam bo zaraz post Decessum mariti Inhaerendo

29tegi [?] positive w Zytomierzu w Grodzie Kijowskim

30superrealitatem ad Acta Regestrem podanych

31rzeczy explevit Iuramentum Dent Ergo Super iure [?]

32[reklamant:] by

k. 561

1areby quanta pdnes authorem weskarzeniu Złłch fides,

2tantus causa sit felix et prosper obrattch Schmn [?]

3Successionis oco wszystko uti Omissum, tak ile

4nullitate et invaliditate cum Łasione Summa

5Comparentis uformowanych Cyrkumskrypcyi

6iakoteż Areszttu nulliter ac indebite na stuz Com-

7parentis in obsequio Pani swey będzych zanie:

8sionego, azatym do skasowania y annihilowa:

9nia et ex actis Eliminowania onych iako nie:

10sprawiedliwych in fraudem et dolum Aktorow

11uformowanych y całeg. Procederu hac in cau:

12sa zachodzęcego do przysłuchania się winom

13ypęnom kryminalnym pro indelicta [?] vexa Złły

14Comparens suo aliorumq. nomine chcęc Iure

15agere swiadczy y Reprotestuie reservatâ me:

16lioratione Ejus seu Correctione percitationes [?] pra:

17sentem actis Commotari [?] mnie Urzędu prosił co

18y otrzymał Jan Jakubowski Miecz. Zyttom. [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Miecz Zytt. – miecznik żytomierski (w tytule; w podpisie poprzedniego aktu Jakubowski występuje jako cześnik); Podstarościna Grodz Zytt. – żona podstarościego grodzkiego żytomierskiego.

Fragment manifestacji (protestacji) Jana Jakubowskiego, miecznika żytomierskiego, w obronie swojej czci i majątku siostry Zofii z Jakubowskich Grzybowskiej, przeciw manifestom Anny Wyszkowskiej, podstarościny grodzkiej żytomierskiej, i jej syna Michała Wyszkowskiego, skarbnika żytomierskiego. Data protestacji Wyszkowskiego: 23 VII 1735, gród żytomierski. „quam prim Acta … adire valuit” – „skoro tylko mógł udać się do akt”; „praecavendo omnimodae integritati” – „zabezpieczając całkowitą nienaruszalność”; „Summa cum Iniuria Intaminati honoris” – „z największą krzywdą nieskalanej czci”. Imię i nazwisko namiestnika (Wacław Lewkowski?) niepewne; słowa „Lettu Wartiva Kijowg” w l. 3 nieczytelne w pełni.

„reali conscientiæ probitate emundare” – oczyścić rzeczywistą prawością sumienia; „scelerati criminis … humanitatis termino” – zbrodnią występną przekraczającą granicę człowieczeństwa; „hostili … cupiditate” – z wrogą żądzą; „retorquere causam” – odwrócić sprawę; „viduæ … nulli opinioni subiectam” – wdowy niepodlegającej żadnej złej opinii; „Iuste petentibus” – słusznie proszącym; „inique per inculpatos” – niesłusznie przez obwinionych; „in viduali Statu” – w stanie wdowim; „Ius vitalitiæ super Bonis” – prawo dożywocia na dobrach; „ab Actoribus” – przez powodów; „de Complicitate” – o współudział; „in obsequio” – w służbie; „Iniquæ actionis motorce” – sprawczyni niegodziwego czynu; „crimen … patratum” – zbrodnię popełnioną. Mieczn. Żytomirsk. = miecznikowa żytomierska. Podsdtarościna = żona podstarościego.

sinistre formata protestatione – „protestacją sporządzoną opacznie”; ad complicitatem criminis – „do współudziału w przestępstwie”; non obsequium – „nie na posługę”; cum vario armorum genere – „z różnym rodzajem broni”; justo aresto innodowanym – „słusznym aresztem obwiązanym”; reprotestuie in hunc modum – „wnosi reprotestację w ten sposób”; in paratis – „w gotówce”; modo reformatorio – „sposobem reformacji (oprawy)”; simplicis debiti – „długu prostego”; in pacificam possessionem cum marito pie defuncto – „w spokojne posiadanie wraz z mężem pobożnie zmarłym”; ab eodem – „od tegoż”; obloquitur protestatio inculpati rem colorisando non probando – „mówi protestacja obwinionego, sprawę upiększając, nie dowodząc”; ac si … nullum jus – „jakoby nie mając żadnego prawa”; nulliter – „nieważnie”; minorenem concernentia – „dotyczące małoletniej”; in unum computatae – „zsumowanej w jedno”; in sociam vitae – „za towarzyszkę życia (za żonę)”.

Akt urwany na obu końcach; tytuł i numer na stronach poprzednich. Nazwisko „Krzypowski” niepewne (może Krzyżanowski/Krzypowski) – porównać z innymi wystąpieniami. „in falsitati et iniquitati subiectam, pro vera” – poddaną fałszowi i nieprawości (sumę) podaje za prawdziwą; „testis oculatus” – naoczny świadek; „prae oculis” – przed oczyma; „Intercyza” – umowa przedślubna; „in vim dotis” – tytułem posagu; „minorennis” – małoletniej; „nil plus … iako tylko in paratis” – nic więcej niż w gotowiźnie; „in muliebri ornamento” – w strojach kobiecych; „enarrat et exprimit” – opowiada i wyraża; „post obitum” – po śmierci; „alto iudicio” – wysokim osądem; „iusto vindice fultore Numine” – przy wsparciu sprawiedliwego Bóstwa mściciela; „poenis … subire” – poddać się karom; „successu temporis Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto Anno” – z biegiem czasu w roku 1735; „post fata” – po śmierci; „innato amori” – wrodzonej miłości; „proprio voluntatis ausu” – własnowolnym zuchwalstwem; „de violatoribus” – o gwałcicielach (praw).

Fragment łac.: in convulsionem – ku naruszeniu; anno quo supra – roku jak wyżej; subreptitie et clandestine – podstępnie i potajemnie; in absentia – pod nieobecność; ipso die Corporis Christi – w samo Boże Ciało; varii generis – różnego rodzaju; non ad ullum obsequium – nie dla żadnej usługi; derelictae viduae – pozostałej wdowy; in minorennitate – w niepełnoletności; Angelum in corpore praesentującą – „anioła w ciele” (niewinną dziewczynę); sine quovis minimo respectu – bez najmniejszego względu; in consanguinitatis nexum – na węzeł pokrewieństwa; nefandi sceleris executores jussu – wykonawcy niegodziwej zbrodni z rozkazu; pie defuncti – pobożnie zmarłego; quae verterunt in noctem – które obrócili w noc (wypili w nocy); utriusque sexus – obojga płci; inique – niesprawiedliwie; inculpata accumulando peiora malis – obwiniona, dodając gorsze do złego; non secundum positivam procedendo legem – postępując nie według prawa stanowionego; in ruinam et oppressionem – ku zgubie i uciśnieniu; actricis – powódki.

aliasque res mobiles et immobiles – i inne rzeczy ruchome i nieruchome; praecipitantissime – najpospieszniej; per inculpatam – przez obwinioną; quo ad victum et amictum – co do pożywienia i odzienia; in crastino – nazajutrz; ad propria venit – przybyła do swego; quot verba tot inextinguibilis doloris vulnera – ile słów, tyle ran niewygasłego bólu; quantum os proferre valuit – ile usta wyrzec zdołały; vim et injuriam patitur – cierpi gwałt i krzywdę; quod petit iuste petit – czego żąda, słusznie żąda; tandem de tam et tanto sceleratissimo opere – wreszcie o tak wielkim i zbrodniczym czynie; ob fatalem aegritudinem – z powodu ciężkiej choroby; ut recederet – aby odstąpiła; cum adhibitis amicis sine ullo tumultu – z przybranymi przyjaciółmi bez żadnego zamieszania. Fragment protestacji/manifestacji o najazd na dwór.

in assistentia – w asyście; ob metum – z obawy; ob defensionem vero et maiorem securitatem sui – dla obrony zaś i większego bezpieczeństwa swego; ad Bona Expedita – do dóbr wolnych (od obciążeń); salutifera cum persuasione – z życzliwą perswazją; non admisit – nie dopuściła; ad id nefandi criminis opus – do tego niegodziwego występku; in obsequio – w służbie; evaginatis frameis – z dobytymi szablami; irruerunt – rzucili się; defensive non offensive – obronnie, nie zaczepnie; a tanta malevolentia – od tak wielkiej złośliwości; obicit – zarzuca; singulariter – szczególnie; nec oculus vidit – ani okiem nie widziała; pacatissime cum omni modestia – najspokojniej z całą skromnością; vix … in tam parvo numero defendere – ledwie w tak małej liczbie bronić; Comparentis Uxor – małżonka stawającego; iura amicitiae et omnem humanitatem – prawa przyjaźni i wszelką uprzejmość; sacro sancte – nienaruszalnie; quo in termino – w którym to czasie. Miecz. – miecznikowa (?).

Fragment manifestacji (protestacji) w sporze o spadek po Grzybowskim, z udziałem miecznikowej jako strony pokrzywdzonej (injuriata actrix) i obżałowanej Grzybowskiej, macochy Maryanny.

Łac.: non in toto sed per partem – nie w całości, lecz częściowo; post decessum – po śmierci; per vim – przemocą; ab invicem sponte et libere – wzajemnie dobrowolnie i swobodnie; derelictae viduae – pozostawionej wdowy; secundum obloquentiam iuris – według brzmienia prawa; comparens condescendit – stawający przystał; quietationibus cassarunt et annihilarunt – kwitami skasowali i unieważnili; grandia sub dulci melle venena latent – wielkie trucizny kryją się pod słodkim miodem; pacem quam poscimus omnes – pokoju, którego wszyscy pragniemy; in obsequio – w służbie; inique – niesprawiedliwie; offensivas – (protestacje) zaczepne; criminaliter – kryminalnie; de complicitate criminalis facti – o współudział w czynie kryminalnym; hanc imposturam vexatorie imponunt – ten fałsz dokuczliwie narzucają.

Fragment manifestacji (protestacji/reprotestacji) wdowy po Grzybowskim przeciw oskarżeniom; łac.: „totamque domum … aliosque nobilitatis verbis inhonestis” – cały dom Wyhowskich i innych szlachetnych słowami nieuczciwymi; „ex ratione Dobr … ad fundum … należących” – z racji dóbr należących do klucza; „formalia protulit verba” – wypowiedział te właśnie słowa; „redibit … favente Numine in authorem scelus” – za łaską Bożą zbrodnia wróci na sprawcę; „in continenti obiicit … inculpatus” – zarazem zarzuca obwiniony; „post decessum mariti” – po śmierci męża; „explevit iuramentum” – złożyła przysięgę; Stoln. Kijow. – stolnik kijowski.

Koniec manifestacji/reprotestacji Jana Jakubowskiego, miecznika żytomierskiego [?]; łac.: „quanta … fides, tantus causa sit felix et prosper” – jaka wiara oskarżycielowi, tak szczęśliwa i pomyślna sprawa; „cum laesione summa comparentis” – z największą krzywdą stawającego; „nulliter ac indebite” – nieważnie i bezprawnie; „in obsequio” – w służbie; „ex actis eliminowania” – wymazania z akt; „in fraudem et dolum” – na oszustwo i podstęp; „hac in causa” – w tej sprawie; „suo aliorumque nomine … iure agere” – w imieniu swoim i innych prawnie działać; „reservata melioratione eius seu correctione” – z zastrzeżeniem poprawy lub korekty; „actis commotari” – podać do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

20sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Wacławem [?] Lewkowskim, Jan Jakubowski, miecznik żytomierski, w imieniu własnym, żony Anny z Rybińskich, siostry Zofii z Jakubowskich Grzybowskiej, wdowy i dożywotniczki dóbr Zabołocie, oraz Jana Budzyńskiego, gubernatora korostyszowskiego, Mikołaja i Klary [?] Żurakowskich i swoich sług, wniósł reprotestację przeciwko Annie Wyhowskiej (Wyszkowskiej), podstarościnie grodzkiej żytomierskiej, jej synowi Michałowi, skarbnikowi żytomierskiemu (autorowi protestacji z 23 lipca 1735 r.), Ewie Żywotowskiej [?] i ich sługom. Wywodził, że Zofia Grzybowska weszła w posiadanie Zabołocia (przeniesionego z Kamiennego Brodu) za swoje sumy i z dożywocia od męża, a pretensja obwinionej na rzecz wnuczki, małoletniej Marianny Grzybowskiej, zawyża posag jej matki Anastazji z Wyhowskich z intercyzy Bazylego i Anny Wyhowskich (1000 zł gotówką i 1000 w wyprawie) do 6000 zł. Opisał, że w Boże Ciało 1735 r., pod nieobecność Grzybowskiej, Wyhowska najechała dwór w Zabołociu, wyrzuciła za wrota pasierbicę wdowy, wybiła spichlerz i piwnicę, zganiała ludzi, zabrała skrzynie, suknie, broń, papiery, konie i wozy do Kamiennego Brodu, a nazajutrz wypchnęła wdowę z dworu; gdy żona manifestanta przybyła z przyjaciółmi na perswazję, ludzie Wyhowskiej rzucili się na nich z bronią, a po częściowym zwrocie rzeczy i wzajemnych kwitach obwiniona aresztowała ich sługi i oskarżyła ich kryminalnie. Manifestant żądał skasowania protestacji i aresztu i zapowiedział dochodzenie kar; podpisał Jan Jakubowski. Tekst długi, z licznymi niepewnymi odczytami.

Nr w rękopisie: 78 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 561

1Wiria [?] 1607 [?] w Sprawie Urodz. JmPana Łapczyńskiego [?] Skarb. Dorz. [?]

2Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

3Miesiąca Augusta (Dwudziestego [?]) Dnia

4Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JeJ. Krolewskiey Mości

5Zytomierzu, przedemną Janem Walewskim Lewkowskim [?]

6Namiesnikiem Grodz. Sttu [?] Wdztwa Kijow. y Xięgami

7ninieyszemi Grodz. Kijow. Stanowszy oczewiście Woź:

8ny Generał Wdztwa Kijow. y Innych Szlachetny, Szymon

9Fiutkowski [?], wmoc, wierney prawdziwey y skuteczney

10Relacyi Swoiey jawnie ustnie y dobrowolnie dla Za:

11pisania do Xięg, niniejszych zeznał. Iż on Roku te

12raznieyszego, Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego

13Dnia

k. 561v

1Dnia Osmnastego Augusta, na affektacyą y prawną rekwizy:

2cyą Wiell. Jm Pana Baryszego [?] Łapsztynskiego [?] Skarbnika

3Derbskiego, maiąc przysobie Stronę Szlachtę ludzi wia:

4ry godnych Urodz. Ichmciow Panow Iozefa Korzeniowskiego [?]

5y Michała Kosciuszka [?], co maioris ac evidentioris testi:

6monii gratia Sibi adhibitos był w Dobrach Wsi Rzewa:

7bach [?] Części Dziedziczney Wiell. Jm Pana Baryszego [?] Łap:

8sztynskiego Skarbnika Derbskiego Rekwirenta gdzie

9będąc widział y Urzędownie oglondał Zboża rożnego

10na pniu stoiącego, iako to Żyta na kop Osmnascie Ię:

11czmienia na kop Dziewiętnascie Hreczki na kop Dwa:

12dziescia Pszeniczy Iarey na kop Osm, Owsa na kop Osm:

13dziesiąt Sześć in unum computando wszystkiego na kop

14Sto Pięćdziesiąt spasionego stratowanego y wniwecz że

15yzebrać niemożna obroconego tudziesz na Sianożęciach

16do Części tego Wiell. Rekwirenta należących y tam będąc

17Urzędownie oględał na kop Piąćset Czterdziescie wytra:

18towanych tychże Sianożęci ktore to popasienie potłucze:

19nie y potratowanie Zboż y Sianożęci mienił tenże Wiell.

20Rekwirens Bydłem Konmi Stadem Rzemi [?] Swiniami od

21Boiarow Szwabowskich [?] poczynione co Woźny Urzędow:

22nie widziawszy y oględawszy toż stroną Szlachtą so:

23bie przytomną wtym oswiadczywszy się tu ad Acta

24przyszedł y otym ty swoie wizyą Relacyi przedemną Urzę:

25dem uczynił y zeznał prosząc eam Actis connotari co

26y otrzymał + Szymon Fiutkiewicz [?] Woźny pisać nie

27umieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Nagłówek marginalny na górze aktu częściowo nieczytelny, wpisany drobnym pismem; „Wdztwa Kijow.” – województwa kijowskiego; „Grodz.” – grodzkiego. Dzień miesiąca w dacie niepewny.

„maioris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „in unum computando” – licząc razem; „eam Actis connotari” – aby ją wpisano do akt. Krzyż przed imieniem woźnego to znak niepiśmiennego.

Streszczenie

W sierpniu 1735 r. (dzień niepewny, prawdopodobnie 20) w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Szymon Fiutkowski [?] zeznał, że 18 sierpnia 1735 r., na rekwizycję Baryszego [?] Łapsztyńskiego [?], skarbnika derbskiego, w obecności szlachty Józefa Korzeniowskiego [?] i Michała Kościuszki [?], był w dziedzicznej części rekwirenta we wsi Rzewaby [?]. Oglądał tam urzędowo spasione i stratowane zboże na pniu: 18 kop żyta, 19 kop jęczmienia, 20 kop hreczki, 8 kop pszenicy jarej i 86 kop owsa, razem 150 kop, oraz 540 kop wytratowanych sianożęci, co rekwirent przypisywał bydłu, koniom, stadu i świniom bojarów szwabowskich [?]. Relację wpisano do akt; woźny niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 79 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 561v

1Manifestacya Wiell. Jm Pana Chmieleckiego [?]

2Podcz. Smoleńs. przeciwko Wiell. Ichmm Panom

3Tryzpolskim [?] Łowczym Mścisławskim

4Małżonkom

5[reklamant:] Roku

k. 562

1Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego

2Miesiąca Augusta Dwudziestego Wtorego dnia

3Na Urzędzie Grodzk. w Miescie Jego Krolewskiey Mości

4Zytomierzu przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lewkow-

5skim, Namiesnikiem natenczas Podwoiewodzę Grodzk.

6y Kancellarii Lettu Wetstwa [?] Kiiow. y Xięgami nineyszemi Grodz.

7Kiiow. Comparens petter [?] Wiell. Jm Pan Stanisław

8Humiencki Podczy Smoleń. prospiciendo integrita-

9ti Fortunæ tam in aliceis [?] Suæ manifestował się przeciwko

10Zeszłych Wiell. Ichmc Panow Jana y Appolonii Hu-

11mienieckiego Trypolskich Zow Mościnsz [?] Matt [?] pozo-

12stałym Sukcessorom ineum modum. Iż Swiętey Pamię-

13ci Rodzice Ichmc rożnych Summ tak na Assekur-

14racyę y Kontrakty iakoteż y nagotę dzierzawiasto-

15wa a teraznieyszego Manifestanta pożyczali wnie-

16ktorych y Poddanych Części swoiey zwieźli submit-

17tuiąc się wczasie krotkim pmemora [?] debita od-

18dać iakoteż Assekuracye y skrypta swiadczyć

19będą a Ichmc obwinieni widząc dobrze otych

20długach przez pomienionych Rodzicow swoich

21zaciągnionych dotych czas onych zapłacić y

22Poddanych Części swoiey emundować z zastawy

23niewiedzieć ob quam rationem unikaią y upomina-

24iącego się Manifestanta tak odtąd pieniężny

25iakoteż opoczyczanie [?] przez tychże Rodzicow swo-

26ich roznemi czasy Ubora vary [?] grani [?] y o inne

27pretensye Juris causam za sobą pociągaiące alla-

28[reklamant:] borando

k. 562v

1allaborando diffugijs uwodzą. Zaczym tedy ażeby

2Jm Protestans przez to iakowego na Fortunie Swoiey

3nieponiósł detrimentum et praejudicium offerendo tam

4in Praemissis quam in alijs negotijs dotyczących Ichmw

5Sukcessorow regulativis lationi pagina enucleanti:

6bus se ze manifestans teraz salva manente me:

7lioratione et dediligentia Sui manifestatur Sta:

8nisław Humieniecki Podczaszy Smoleński [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Podcz. Smoleńs. – podczaszy smoleński.

comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; prospiciendo integritati fortunae tam in aliquo suae – mając na względzie całość swego majątku; in eum modum – w ten sposób; debita – długi; ob quam rationem – z jakiej przyczyny; juris causam – sprawę prawną; „Podczy Smoleń.” – podczaszy smoleński. Tytuł i numer wpisu prawdopodobnie na poprzedniej stronie; foliacja 562 częściowo nieczytelna.

allaborando diffugijs uwodzą – „zabiegając, wykrętami zwodzą”; detrimentum et praejudicium – szkoda i uszczerbek; offerendo tam in praemissis quam in aliis negotiis – „ofiarując się tak w powyższych, jak i w innych sprawach”; salva manente melioratione et dediligentia – z zastrzeżeniem poprawienia i uzupełnienia (manifestacji).

Streszczenie

22sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewodzińskim Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Stanisław Humieniecki [?], podczaszy smoleński, zamanifestował przeciwko pozostałym sukcesorom zmarłych Jana i Apolonii z Humienieckich Trypolskich, łowczych mścisławskich [?]. Oświadczył, że ich rodzice pożyczali od niego różne sumy na asekuracje i kontrakty oraz w gotówce, zastawiając mu niektórych poddanych ze swej części, i zobowiązywali się wkrótce oddać długi, a obwinieni, wiedząc o tych długach, uchylają się od zapłaty, od wykupienia poddanych z zastawu i od innych pretensji, zwodząc go wykrętami. Manifestację „de diligentia” z zastrzeżeniem poprawy podpisał Stanisław Humieniecki; brak końcowej formuły przyjęcia do akt.

Nr w rękopisie: 80 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 562v

1Manifestacya Wiell. Jm Pana Byliny

2Stolnika Wiskiego przeciwko Wiell. Ichm Panom

3Madalinskim Mieczn. Wieluns. Małł.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

5Miesiąca Augusta Dwudziestego Wtorego, Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim, w Miescie Jego Krolewskiey Mści

7Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem Walewskim [?]

8Zwokowskim [?], Namiesnikiem, natenczas Podwoiewodz.

9Grodz. Zyttu Wdztwa Kijow. y Xięgami nineyszemi

10szemi Grodz. Kijows. Comparens personaliter Wiell. Jm

11Pan Maciey Bylina Stolnik Wiski, znaiąc się

12bydz quodam modo seductus per infra scriptas,

13prospiciendoque wtym integritati Fortunae Suae inhae:

14rendo anteriori Manifestationi manifestował się

15przeciwko Wiell. Ichm Panom Andrzejowi y Katarzynie

16z Gasprzyńskich [?] Madalinskim Miecznikom Wieluns.

17Małł. Rodzicom Wiell. Jeymości Pani Anny z Ma:

18dalinskich Bylininey Stolnikowey Wiskiey Małł.

19Swiey wten sposob y oto. Jchmść Rodzice circa

k. 563

1foedera dożywotniey przyiazni staraniami per moder-

2num Magnificum Comparentem oyca Jeymość Małzon-

3kę Siostrę a Corkę Ichmw deklarowali oprocz Summy

4w Intercyzie Specyfikowaney Dobra tako iure

5Haereditario in personas Wiell. Querulantes oraz

6et Magnificae Consortis eius a Corki Swoiey com-

7pensando gratum nabyć gdzie na fundamencie

8takowey deklaracyi Modernus Comparens Dwa-

9dziescia Sześć Tysięcy na Dobrach swoich Dzie-

10dzicznych grtr wszystkich modo Reformationis

11Zapisał a że ciż Wiell. Ichmść Panstwo Mierznikowie [?]

12Wilunscy [?] Dobrze ani Summy in parata specie

13w Kontrakcie wyrazoney nie oddali, tez tylko cześcią

14ruchomosciami niektorymi cześcią quantitate nimis

15partiali exsolwuiąc pro velle et libitu suo wypłacali [?]

16wali. Ani tez Dobr zadnych Querulantowi Wiell. wed-

17ług obligacyi y deklaracyi in recompensam Za-

18pisu nie nabyli. Zaczym tedy Modernus Mani-

19festans sentiendo se esse elusum et seductum

20de nullitate ac invaliditate pomienionego Zapisu

21ac respectu promissorum omnium salva manente

22melioratione iterum atque iterum manifestatur

23Maciey Bylina Stolnik Wiskiski [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; quodam modo seductus per infra scriptas – w pewien sposób zwiedziony przez niżej wymienione (osoby); prospiciendo integritati Fortunae Suae inhaerendo anteriori Manifestationi – dbając o całość swej fortuny, trzymając się wcześniejszej manifestacji; Wiski – wiski (ziemia wiska na Mazowszu); Zytt. – żytomierski; Małł. – małżonkowie; 22 VIII 1735.

foedera … per modernum Magnificum Comparentem – „związki … przez obecnego Wielmożnego Stawającego”; iure haereditario in personas – „prawem dziedzicznym na osoby”; compensando gratum – „dla odwdzięczenia”; modo reformationis – „w trybie reformacji (zapisu)”; in parata specie – „w gotowiźnie”; quantitate nimis partiali – „bardzo częściową kwotą”; pro velle et libitu suo – „według swej woli i upodobania”; in recompensam – „w zamian”; sentiendo se esse elusum et seductum – „czując się oszukanym i zwiedzionym”; de nullitate ac invaliditate – „o nieważności”; ac respectu promissorum omnium salva manente melioratione iterum atque iterum manifestatur – „i co do wszystkich obietnic, z zastrzeżeniem prawa uzupełnienia, raz po raz manifestuje się”. Wiell. – Wielmożni; grtr – generaliter (ogólnie). Stolnik wiski – urząd ziemski ziemi wiskiej (Wizna).

Streszczenie

22sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewodzińskim Wawrzyńcem Walewskim [?] Zwokowskim [?], Maciej Bylina, stolnik wiski, trzymając się wcześniejszej manifestacji, zamanifestował przeciwko Andrzejowi i Katarzynie z Gasprzyńskich [?] Madalińskim, miecznikom wieluńskim, rodzicom swej żony Anny z Madalińskich. Oświadczył, że przy zawieraniu małżeństwa zadeklarowali oni oprócz sumy z intercyzy nabyć w dobrach dziedzicznych na rzecz jego i żony, na której podstawie zapisał on w trybie reformacji 26 000 zł na swoich dobrach, tymczasem nie oddali sumy z kontraktu w gotówce, spłacając ją tylko częściowo ruchomościami i drobnymi kwotami, ani nie nabyli żadnych dóbr. Czując się oszukany, zamanifestował o nieważność owego zapisu; podpisał Maciej Bylina.

Nr w rękopisie: 81 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 563

1Manifestacya Wiell. JmPana Byliny

2Stolnika Wiskiego de Diligentia Sui

3uczyniona

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego

5Miesiąca Augusta Dwudziestego Wtorego Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKMci Krolewskiey [?] JKMci

k. 563v

1Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim Liw:

2kowskim Namiesnikiem, natenczas Podwoiewodz:

3Grodzk. Zelttu Wittow.[?] Kijow. y Xięgami niniey:

4szemi Grodzk. Kijow. Personaliter Comparens WielJmP.

5Pan Maciey na Pilipowiczach Bykina[?] Stolt[?] Wiski[?],

6iak predko z Dokumentow, niedawno ad manus

7odebranych, oniżey wyrazonych dowiedzieć się mogł

8okkurencyach, tak zaraz subveniendo integritati Suae

9solennem de Diligentia Sui omnimoda Actis et

10Officio intulit querimoniam wniżey opisany spo-

11sob y pto. Iż poniewaz non nulla Authentica

12et Originalia Seridie[?] edocent Documenta

13ze niegdy Urodz. Jm Pan Steffan Pawłowicz[?]

14Strybyt[?] Bonorum Wirtołka[?] Kiżkiow[?], Za:

15botowa[?] y Innych Haeres legitimus będąc naznaczo:

16ny Testamentem ultimae Dispositionis od Urodz.

17niegdy Swiętey Pamięci Jm Pana Stefana Dani:

18łowicza na Pilipowiczach Strybyta[?] Stryia Swego

19rodzonego a Pradziada Magnifici Comparentis, za

20Opiekuna, tak pozostałych Dzieci, iako y wszelkiey

21Fortuny, Dobr rerumque omnium mobilium

22et Immobilium, wziowszy in tutelam praedicta

23Bona Summas paratas integramque Substan:

24tiam Magnifici Steffani Daniłowicz Strybyt[?],

25one ad Sui libitum przez Lat kilkanascie dyspo:

26nował de proventibus eorum fructum brat:

27in sui commodum dracat[?] osobliwie res mobi:

28les zabrawszy iako to Złota, Srebra, Kleynoty, Suk-

29[reklamant:] nie

k. 564

1Suknie Strzelby, Konie, bydła, Rzędy y Inne ruchomości

2tudzież Papiery membrany karty kwity et in genere

3do Fortuny tegoż Antecessora Comparens należące

4iako Regestra Originalne swiadczą onych post fi:

5nitam tutelam natenczas mutatumq[ue] in Matrimonialem

6Statum Sukcessorce należytey Urodz. niegdy Annie

7Konstancyi Strybyłownie [?] Plichciney [?] Babce

8rodzoney Magnifici Comparentis non restituit,

9przezco onus responsionis na Dobra swoie

10zaciągnął, y Sukcessorom onych zostawił, ktory

11ciężar y dotąd żadnym niealleviowany ani wspolnie [?]

12nym sposobem lubo regulatur ad Successores Bono:

13rum prefatorum Wirtówka [?] Kiezkirów [?] Zabołot:

14cia [?] y Inn[y]ch hæreditarium olim Magnifici

15Stephani Pawłowicz Strybyl [?], ależe te dobra

16będące in onere responsionis prædictorum

17ac aliarum prætensionum ad eundem Magnificum

18Stephanum Pawłowicz Strybyl [?] habitarum, z te:

19raz in alienas dostały się niewiedzieć quo jure

20manus dlaczego Manifestans ażeby swoie oblivioni

21redditas vetustate temporis, illas justissimas præ:

22tensiones maiąc przymierum [?] habeo [?] ad Bona

23expedita negotium, de nullitate ac invalidi:

24tate quorumvis Iurium wszystkich ad præsens

25Possessorow y Ich Iurisdatorow na Dobra

26wyżey wspomnione Wyrtówka [?] Kiezkir [?] Zabo:

27łotcia [?] y Innych habitarum iteratis mani:

28festat ac protestatur vicibus offerendo se

29[reklamant:] de

k. 564v

1depraemissis omnibus cum quo competierit

2in omni foro Iudicio et Officio Iure actionum

3injuriamq tantam jako Sukcessor naturalny

4wyż wspomnionego Swiętey Pamięci niegdy

5JmPana Stefana Daniłowego [?] Syna Stry-

6iecznego [?] Pradziada swego vindicaturum velle prae:

7sentem vero manifestationem salva

8derelicta ejus melioratione vel peraden:

9das citationis Correctione Actis connota:

10ri prosit co ystrzymał [?] Maciey Bystrzyna [?]

11Mokrzecki [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

de diligentia sui – „o swojej staranności (dopełnieniu obowiązku)”. Miasto nie podane na tej stronie, zapewne Żytomierz.

Personaliter Comparens – stawiwszy się osobiście; subveniendo integritati Suae – ratując swą całość (prawa); solennem de Diligentia Sui omnimoda Actis et Officio intulit querimoniam – wniósł do akt i urzędu uroczystą skargę o swej wszelkiej staranności; non nulla Authentica et Originalia … edocent Documenta – niektóre autentyczne i oryginalne dokumenty pouczają; Bonorum … Haeres legitimus – prawowity dziedzic dóbr; Testamentem ultimae Dispositionis – testamentem ostatniej woli; rerumque omnium mobilium et Immobilium – i wszelkich rzeczy ruchomych i nieruchomych; in tutelam – w opiekę; Bona Summas paratas integramque Substantiam – dobra, sumy gotowe i całą substancję; ad Sui libitum – według swego upodobania; de proventibus eorum – z ich dochodów; res mobiles – rzeczy ruchome.

Nazwiska stron (Bykina, Strybyt, Pawłowicz) oraz nazwy dóbr czytane niepewnie.

post finitam tutelam … – po zakończeniu opieki, gdy stan zmieniono na małżeński; Magnifici Comparentis non restituit – nie zwrócił (dóbr) Wielmożnego Stawającego; onus responsionis – ciężar odpowiedzialności; niealleviowany – niezłagodzony, nieumorzony; regulatur ad Successores Bonorum prefatorum – odnosi się do sukcesorów wspomnianych dóbr; hæreditariorum olim Magnifici Stephani – dziedzicznych niegdyś Wielmożnego Stefana; in onere responsionis prædictorum ac aliarum prætensionum – obciążone odpowiedzialnością za powyższe i inne pretensje; in alienas manus – w obce ręce; quo jure – jakim prawem; oblivioni redditas vetustate temporis – zapomnianych z dawności czasu; de nullitate ac invalidate quorumvis Iurium – o nieważności i nieskuteczności wszelkich praw; iteratis vicibus manifestat ac protestatur, offerendo se – wielokrotnie manifestuje się i protestuje, ofiarując się (dalszy ciąg na następnej stronie). Nazwy dóbr i nazwisko Strybył/Strybyl odczytane niepewnie.

Łac.: „z zastrzeżeniem wszystkich powyższych, wraz z czym przysługiwać będzie w każdym forum, sądzie i urzędzie prawem powództwa, i krzywdę tak jako sukcesor naturalny… dochodzić zamierza; niniejszą zaś manifestację, z zachowaniem prawa jej poprawienia lub wniesienia pozwu, prosi o wpisanie do akt”.

Skrót mp = manu propria (własnoręcznie). Lekcja podpisu i nazwiska Daniłowego niepewna.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

22sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu [?], przed namiestnikiem podwojewodzińskim Wawrzyńcem Walewskim Liwkowskim, Maciej na Pilipowiczach Bylina (w tekście „Bykina” [?]), stolnik wiski, złożył manifestację „de diligentia”. Oświadczył, że z niedawno otrzymanych dokumentów dowiedział się, iż Stefan Pawłowicz Strybył [?], dziedzic dóbr Wirtówka [?], Kiezkirów [?], Zabołocie [?] i innych, ustanowiony testamentem przez swego stryja Stefana Daniłowicza Strybyła [?] na Pilipowiczach (pradziada manifestanta) opiekunem dzieci i majątku, przez kilkanaście lat dysponował dobrami i dochodami, zabrał ruchomości (złoto, srebro, klejnoty, suknie, broń, konie, bydło) i papiery i po zakończeniu opieki nie zwrócił ich sukcesorce, Annie Konstancji ze Strybyłów Plichcinie [?], babce manifestanta. Ponieważ dobra te, obciążone tą odpowiedzialnością, przeszły w obce ręce, manifestant zaprotestował o nieważność praw obecnych posesorów i zapowiedział dochodzenie roszczeń jako naturalny sukcesor; podpis „Maciej Bystrzyna [?] Mokrzecki [?]”. Odczyt nazwisk i nazw dóbr niepewny.

Nr w rękopisie: 82 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 564v

1Rell. na Trybunał Koronny

2Lubell. od Urr. Ichmciów Panów

3Czaplickich Małł. Stolników

4Zytomirskich po wiell. Imci Pa-

5na Jaskowskiego [?] Cześnika Zy-

6tomirskiego.

7Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

8Miesiąca Augusta Dwudziestego, Trzeciego, Dnia

9NA Vrzędzie Grodzkim w Miescie JKo Krolewskiey Mości

10Zytomierzu, Przedemną Janem Walewskim [?] Lwowskim [?]

11Namiesnikiem Grodz. Sttu Wdztwa Kijowł. y Xięgami

12nineyszemi Grodzc. Kijowł. Stanowszy oczywiście

13Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y Inszych Szlachetny

14Iozef Zelazowski, in vim Sua, vera ac fidelis Relationis

15Hallam [?] publice ac per expressum recognovit, Iż on

16Roku teraznieyszego, Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego

17[reklamant:] Piątego

k. 565 [?]

1Piątego Miesiąca Augusta Dwudziestego, Wtorego Dnia, Pozew

2Główny Trybunału Koronny Lubelski Autentyczny na membramie

3Ziemskim pisany ad Cassandam odniosł do Dobr wy-

4dany Miasteczka quondam Lisowszczyzny [?], y tamten

5Pozew w Izbie we Dworze na Stole połozywszy y po po-

6łozeniu onego od kogo y o iakiey Sprawie

7prawnie opowiedział y publikował pisany był ten

8Pozew tenoris sequentis. Augustus Tertius Dei Gratia

9Rex Poloniae Magnus Dux Lithvaniae, Russiae, Prus-

10siae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae, Kijoviae, Volhy-

11niae, Podoliae, Podlachiae, Severiae, Smolensciae, Brac-

12laviae, Czerniechoviaeq[ue] nec non Haereditarius Dux Sa-

13xoniae, Princeps et Elector. Tibi Magnifico Michaeli

14Trypra [?] Jarkowski [?] Pincernae Zytomiriensi de personis

15bonisq[ue] tuis generaliter omnibus mandamus ut coram

16Nobis seu Iudicio Nostro ordinario Generali Tribunali

17Regni Lublinensi tum dum et quando Causa Praesens ex

18Registro sibi Competenti quam Celeriori Inciderit vo-

19cataq[ue] et acclamata fuerit personaliter peremptorieq[ue]

20Compareas ad Instantiam Instigatoris Iudicij Nostri

21Ejusq[ue] Delatoris Magnificae Teofilae de Podhoro-

22dénska Primo Hulewiczowa, ad Praesens Czaplicka, in

23Assistentia Magnifici Vladislai Czaplicki Dapiferi

24Zytomiriensis mariti uti tutoris Conjugalis tum Succes-

25sorum cum olim Magnifico Hulewicz procreatorum Fi-

26liorum et Filiarum nec non Ludovici Bożydar [?] Podhoro-

27denski, Ensiferi Mielnicensis [?] ac aliorum Actorum ad Ius et

28Interesse pertinentium Qui te in Assistentia de Iu-

29re Incumbenti citant seu potius ad paratam

30[reklamant:] Causam

k. 565v [?]

1Causam paratum negotium paratumq totum, et Inte-

2grum Processum Tribunalis Adesant idq pro eo quia

3tu minime verendo poenas Legum formatis sibi

4nullius negotij Actoribus ad Incompetens Forum

5Capturale Palatinatus Kijov evocasti ibidemq non

6editis Citationibus Condemnationes quasdam super

7Actoribus nulla habita Extensione obtinuisti Pro:

8cessuq in sufficienter perducto Bona Lisowszczy-

9zna in Possessione Actorum Existentia magis

10violenter Expulsive et tumultuose quam Iuridi:

11ce in Possessionem sui apprehendisti non sa:

12tis ambiciose sperii [?] Assignationes stante tui Com:

13missionatu Mosiowa [?] Pallatinatus Kijov Improspor-

14tionate ultra Tariffam formatam Pallatinatus Kijov

15ac Bona Skotubow [?] huiusq Inpossessione Actorum ex:

16istentia in pridam [?] ac ultimam ruinam et devas:

17tationem Eorundem Bonorum Skotubow super poentus [?]

18ex Eiusdem Bonis Moschovitis debitos edidisti exinde

19damna non modica Actoribus in Proventibus causas:

20ti qua propter tam pro poenis respectu indebitae evo:

21cationis ad Forum Capturale Pallatinatus Kijov

22quam pro compensatione desolationis ac devas:

23tationis Bonorum Skotubow per tui Assignationes

24stante Commissionatu tui Improportionate ultra

25Tariffam ad eadem Bona Skotubow super poen:

26tus Moschovitis editas Cassatioq quibus vis Con:

27demnationibus Capturalibus Pallatinatus Kijov

28ac omnibus Transactionibus lesiris [?] Traditione

29ac Possessione Bonorum Lisowszczyzna siqua

30[reklamant:] Extant

k. 565

1Extant in personam tui factis non attentis pro Reha:

2bilitione ac deoccupatione eorundem Bonor. Lisowsz-

3czyzna [?] faciendoq calculo de perceptis proventibus

4[skreślone: Re] Redintegrandoq totum et Integrum Processum

5Tribunalitium pro solutione Quinquaginta [?] Mar:

6carum ac poenarum Leviarum [?] Decreto Tribunalitio

7adjudicatarum nec pro poenis respectu Indebite

8vexae Compensationeq Damnor. exinde Causato:

9rum citationis sic paritunus [?] terminū attentaturus

10et ad Praemissa omnia Judicialiter responsurus

11Dat. Lublini Die Decima Secunda Augusti Mil:

12lesimo, Septingentesimo, Trigesimo Quinto,

13Anno. Po ktorym wydanym Pozwie on mia-

14nowany Woźny tęż na Urzędzie stanowszy prze:

15demną Urzędem uczynił y zeznał Relacyę pro:

16sząc eam Actis connotari co y otrzymał Jozef

17Zelazowski Woźny.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rell. = relacya (zeznanie woźnego); Urr. = urodzonych; Małł. = małżonków; wiell. = wielmożnego; Sttu Wdztwa = starostwa (podwojewództwa) województwa. Łac.: „mocą swej prawdziwej i wiernej relacji publicznie i wyraźnie zeznał”.

Przekład: „August III z Bożej łaski król Polski… Tobie, Wielmożny Michale … podczaszemu żytomierskiemu, … rozkazujemy, abyś przed Nami, czyli sądem Naszym zwyczajnym Trybunałem Głównym Koronnym Lubelskim, gdy sprawa niniejsza z właściwego rejestru (szybszego) przypadnie i zostanie wywołana, osobiście i zawiti stawił się na instancję instygatora sądu Naszego i jego delatorki Wielmożnej Teofili z Podhorodeńskich, primo voto Hulewiczowej, obecnie Czaplickiej, przy asystencji Wielmożnego Władysława Czaplickiego, stolnika żytomierskiego, męża jako opiekuna małżeńskiego, a także potomków spłodzonych z niegdyś Wielmożnym Hulewiczem synów i córek, oraz Ludwika … Podhorodeńskiego, miecznika …, i innych powodów, do których prawo i interes należy, którzy cię pozywają…”.

ad cassandam – w celu kasacji (uchylenia); quondam – niegdyś; membrana – pergamin.

Fragment łacińskiego pozwu przed Trybunał: zarzut pozwania powodów przed niewłaściwy sąd kapturowy woj. kijowskiego, uzyskania kondemnat bez doręczenia pozwów, gwałtownego zajęcia dóbr Lisowszczyzna oraz zrujnowania dóbr Skotubów [?] przez nadmierne asygnacje (ponad taryfę) dla wojsk moskiewskich w czasie komisarstwa pozwanego; żądanie kar i kasaty kondemnat kapturowych.

Skróty: Kijov = Kijoviensis; Actorum = powodów; Capturale = kapturowe (sąd okresu bezkrólewia 1733–1734); poentus [?] prawdopodobnie zniekształcone „partes”/„punctus” – niepewne.

Fragment łaciński: „...nie bacząc na czyny przeciw twojej osobie, w sprawie przywrócenia i zwolnienia z zajęcia tychże dóbr Lisowszczyzna, uczynienia rachunku z pobranych dochodów, odnowienia całego procesu trybunalskiego, zapłaty pięćdziesięciu grzywien oraz kar dekretem trybunalskim przysądzonych, a także kar za niesłuszne pociąganie do sądu i wynagrodzenia szkód stąd wynikłych; na termin pozwu stawisz się i na wszystko powyższe sądownie odpowiesz. Dan w Lublinie 12 sierpnia 1735 roku.”

Lublin – siedziba Trybunału Koronnego dla prowincji małopolskiej.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim [?] Lwowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Józef Żelazowski zeznał, że 22 sierpnia 1735 r. położył we dworze miasteczka Lisowszczyzna [?] pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany w imieniu Augusta III w Lublinie 12 sierpnia 1735 r. przeciw Michałowi Tryznie [?] Jarkowskiemu [?], cześnikowi żytomierskiemu. Pozew wniesiono na instancję instygatora i delatorki Teofili z Podhorodeńskich, primo voto Hulewiczowej, obecnie Czaplickiej, przy asystencji męża Władysława Czaplickiego, stolnika żytomierskiego, jej dzieci z Hulewiczem oraz Ludwika Bożydara [?] Podhorodeńskiego, miecznika. Zarzucano pozwanemu pozwanie powodów przed niewłaściwy sąd kapturowy województwa kijowskiego i uzyskanie tam kondemnat bez doręczenia pozwów, gwałtowne zajęcie dóbr Lisowszczyzna oraz zrujnowanie dóbr Skotubów [?] nadmiernymi, ponad taryfę, asygnacjami dla wojsk moskiewskich w czasie jego komisarstwa; żądano kasaty kondemnat, zwrotu dóbr i dochodów, zapłaty 50 grzywien i kar.

Nr w rękopisie: 83 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 565

1Relatia na Trybunał Koronny Lubelski

2od Urodz. Ichmw PP. Dmitra y Alexan:

3dry Kamienskich pozostałych Sukcesso:

4row pro Urodz. Ichmw Panow Daniela

5Simona Wyhowskich Braci międzysobą

6rodzonych. y Innym

7Roku Tysiąc, Siedmset Trzydziestego, Piątego

8Miesiąca Augusta, Dwudziestego Dziewiątego Dnia

9Na Urzędzie Grodz. w Miescie JegoKrolewskiey Mści

10Zytomierzu, Przedemną Janem Walentym Lewkowskim

11Namiesnikiem Grodz. Pełnienia Woiewództwa Kijowsk. y Xięga:

12[reklamant:] mi

k. 565v

1Xięgami, ninieyszemi Grodzk. Kijowskiemi. Stanowszy

2oczewiście Woźny Generał Wdztwa Kijowskieg., y Innych

3Opatrzny Demko Szczerbinowski, ktory in vim Suae ve-

4rae ac fidelis Relationis pallam publice libere ac per

5expressum recognovit. Iż on Roku teraznieyszego

6Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego Miesiąca Augus-

7ta Dwudziestego Wtorego Dnia, Pozwow Głowne Trybuna-

8łu Koronne Lubell. authentycznych na membranach Ziem.

9in una eademq. essentia pisanych in numero Czterych

10z ktoremi pierwszy Pozew odniosł do Dobr wsi Kupi-

11szcz, Eodem Anno Mense et Die Drugi Pozew odniosł

12do Dobr Słobodki tegoz Dnia Trzeci y Czwarty od-

13niosł do Dobr Wsi Synhaiow y tamte Pozwy kozdemu

14seorsive pooddawawszy o oddaniu y połozeniu onych

15od kogo y o iakiey Sprawie były pisane Wła-

16nie opowiedział y publikował pisane te były Po-

17wy tenoris sequentis. August Trzeci z Bozey Łaski Krol

18Polski Wielki Xiąże Litew. Ruski Pruski Mazowiecki

19Zmudz. Kijow. Wołyns. Podol. Podlaski, Smoleńs. Siewier.

20y Czernihows. a Dziedziczny Xiąze Saski y Elektor. Urodz.

21Danielowi niżey wyrazonych akcyi motori Principali

22consultoniq. Simonowi Braci między Sobą rodzonym

23y Andrzeiowi Wyhowskim, tudziez Konstante-

24mu Synhaiowskiemu, Eiusq. vis Nominis Kutzy-

25ckiemu y Innym ad negotium Causae Ptis spectantibus

26in originali Processu Capturali exprimendis poz-

27wanym y przypozwanym z osob y wszystkich

28generaliter Dobr leżących ruchomych y Summ pie-

29[reklamant:] niężnych

k. 566

1pienięznych przykazuiemy abyscie WW. przed Sądem na:

2szym Głownym Trybunałł Koronn. Lubell od Daty y

3położenia tegoż Pozwu za Niedziel Cztery albo wtenczas

4gdy ta Sprawa z Rejestru sobie należytego przypad:

5nie y przywołana będzie sami obliznie y zawicie sta:

6neli na Instancyi Instygatora Sądowego y tegoż Delatorow

7Urodz. Ichmciow Dmitra y Alexandry z Bowsunowskich

8Codziców [?] y Andrzeja Syna Kamenskich y pozostałych

9Sukcessorow niegdy zeszły de hac Luce Teofili Syn:

10kaiewskiey [?] y Innych w Processie oryginalnym wyra:

11zonych Assystencyi potrzebuiących cum Assistentia

12de Iure debita a nie potrzebuiących samych przez się

13Aktorow, ktorzy inhaerendo Prawu pospolitemu tu:

14dziez Processui Capturali in quo causa decessa [?]

15stetit pendetque per citatos non effectuata WW. pozy:

16waią y przypozywaią in re Iudicata oto. Iz WW. s prze:

17ciwiosnysi [?] Dekretowi między Stronami w Komparycy:

18cyi wyrazonemi Sądu Głownego Kapturowego Wdztwa

19Kijowo. w Zamku Zytomierskim Roku Tysiąc Siedmset

20Trzydziestego, Piątego Dnia Dziewiętnastego, Nowembra mię:

21dzy WW. a terazniejszemi Aktorami stałemu y ferowane:

22mu w niczym zadosyć WW. nieuczyniliscie Wiezy tymze

23Dekretem naznaczoney w Zamku Zytomirs. niesiedzi:

24liscie niemniey circa egressum detur[?] wypłacić na:

25leżących Grzywien niewypłaciliscie tudziesz wszelkich Pen:

26syi z tey Sprawa pochodzących y wynikaiących mortem

27Causata demonstruiących in oryginali Publico

28Processu fusius in se obloquenti nieuspokoyliscie.

29Azatym

k. 566v

1Zatym moderni Actores ratione Contraventionis me-

2morato Decreto non satisfactionisq[ue] [?] totius negotij

3in minimo puncto in Causata Morbo [?] in eodem ex-

4pressorum Decreto pro Summendis poenis in Sta-

5tuto Regni Sanccitis protali awon Wiec Wasz rzeczo-

6ieczą pro decernendis [?] poenis respectu non con-

7sueta prawie [?] Urodz niegdy Tomasza Synhaiewskiego,

8Matkę niegdy zeszłey z tego Swiata Teofili Synha-

9iewskiey a Corki Actorow przez WW. non per pub-

10licum in contrarium Decreto Exequendo minis-

11terium [?] Sądziesz [?] do nagrodzenia y przywrocenia

12szkody y Expens Prawnych z tąd pochodzących

13Actores na Termin wyz oznaczony pozywaią

14y przypozywaią Datt Lublini Millesimo Septingen-

15tesimo, Trigesimo, Quinto Anno Die Vigesi-

16ma Octava Julij de quo praesens ejusdem mi-

17nisterialis Relatio + Demko Srzerbinowski [?] Woź-

18ny Ignarus scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Ichmw PP. = Ichmościów Panów; Urodz. = Urodzonych; Grodz. = Grodzkim.

Relacja woźnego o doręczeniu pozwu przed Trybunał Koronny w Lublinie.

in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libere ac per expressum recognovit – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; eodem anno mense et die – tego samego roku, miesiąca i dnia; tenoris sequentis – następującej treści; in una eademque essentia – jednej i tej samej treści; ad negotium causae praesentis spectantibus in originali processu capturali exprimendis – należącym do sprawy niniejszej, wymienionym w oryginalnym procesie; Wdztwa – Województwa; Urodz. – Urodzonym.

Data relacji: 22 VIII 1735; pozwy na Trybunał Koronny Lubelski.

Fragment łaciński: „zatem obecni powodowie z racji naruszenia wspomnianego dekretu i niezadośćuczynienia mu w najmniejszym punkcie […] dla zasądzenia kar ustanowionych w statucie Królestwa”; „Dan w Lublinie roku 1735 dnia 28 lipca, o czym niniejsza relacja tegoż woźnego”; „ignarus scribendi” – nieumiejący pisać (znak krzyża). Koniec pozwu na Trybunał Koronny Lubelski.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walentym Lewkowskim, woźny generał województwa kijowskiego Demko Szczerbinowski zeznał, że 22 sierpnia 1735 r. doręczył cztery jednobrzmiące pozwy główne Trybunału Koronnego Lubelskiego: jeden w dobrach wsi Kupiszcze [?], drugi w dobrach Słobodka, trzeci i czwarty we wsi Synhajów [?]. Pozwy, wydane w imieniu Augusta III w Lublinie 28 lipca 1735 r. na instancję instygatora i delatorów Dymitra i Aleksandry z Bowsunowskich Kamieńskich, ich syna Andrzeja i sukcesorów zmarłej Teofili Synhajewskiej [?], wzywały Daniela (jako głównego sprawcę), Szymona i Andrzeja Wyhowskich, Konstantego Synhajowskiego, Kutzyckiego [?] i innych. Zarzucano im niewykonanie dekretu Sądu Głównego Kapturowego Województwa Kijowskiego wydanego w zamku żytomierskim (z datą 19 listopada 1735 [?]): nieodsiedzenie wieży, niewypłacenie grzywien i niezaspokojenie innych należności, w sprawie dotyczącej śmierci (Teofili Synhajewskiej, córki aktorów). Woźny niepiśmienny; tekst miejscami niepewny.

Nr w rękopisie: 84 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 566v

1Zetta [?] na Trybunał Koronny Lubelski

2Wiell. Ichmciów Panów Nieminyczow [?]

3Chorążych W[…]skich Matt. po Wiell. Jmci

4Pana Trzciaka [?] Miecznika Czern. Pisa-

5rza Grodz. Zyt.

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

7Miesiąca Augusta Trzydziestego, Dnia.

8Na Urzędzie Grodz. w Miescie JKM Krolewskiey Mości

9Zytomierzu, przedemną Janem Walewskim Ciwkowskim [?]

10Namiesnikiem Grodz. Zytt. Woiew. Kiio. y Xięgami

11[reklamant:] niniejszemi

k. 567

1niniejszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Stancuiący oczewiscie Woź-

2ny Generał Wdztwa Kijowskiego y Jnnych Opatrzny Jozef

3Zelazowski [?], w moc prawdziwey, wierney y Skuteczney, Relacyi

4swoiey, iawnie, ustnie, y dobrowolnie ad Acta zeznał, iż on Ro-

5ku teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego

6dnia Dwudziestego Siodmego, Augusta, Pozew Głowny

7Trybunału Koronnego Lubelł na membranie Ziemskim Kijow:

8pisany odniosł do Dobr Wsi Potaszowice [?] y tam ten Pozew

9oddał we Dworze tameyszym o oddaniu y położeniu one-

10go od kogo pokogo [?] y o iakiey Sprawie by był pisany opo-

11wiedział y do wiadomosci przywiodł którego Pozwu tenor

12sequitur talis. August Trzeci z Bozey Łaski, Krol Pol-

13ski, Wielki Xiąże Litewski Ruski Pruski Mazowiecki Zmudz

14Inflantski Smolenski Siewierski, Czernichowski, a Dziedziczny

15Xiąże Saski y Elektor. Wiel. Jm Panu Andrzeiowi Trze-

16ciakowi Mieczy [?] Czernichowskiemu Pisarzowi Grodz. Zyto-

17mirskiemu z Osoby y Dobr W. S. leżących ruchomych y Sum

18pieniężnych przykazuiemy abys W. S. przed Sądem naszym

19Głownym Trybuł Koron. Lubelł a Data et positione prae-

20sentis citationis recte in Quator Septimanis seu tum

21dum et quando. Causa Ipsius ex Regestro Sibi Compe-

22tenti inciderit et acclamata fuerit personaliter perem-

23ptorieque Compareas ad Instantiam Instigatoris nostri

24eiusque Delatoris Wiel. Karola na Czernichowie y Anto-

25niny z Petowickich [?] Niemiryczow Chorążych Wiskich

26Małł. Samey Wiel. Chorążyney Wiskiey cum Assisten-

27tia Mariti de Jure debita Aktorow ktorzy inhaeren-

28do Prawom Opisanym multifariis Constitutionibus y Ma-

29nifestu Swoiego in Castro Zytomiriensi cum Ipsius Juramento za-

30[reklamant:] niesionego

k. 567v

1Zaniesioney W. Twoiey Wiel. Mieczniku Czerniechowski pozywa-

2ią oto. Iż W.T. wszystko się uzurpowac charakterem Poselstwa

3od Kongressu Owruckiego na zniszczenie honoru, zruinowa-

4nie Fortuny, y prawie Życia uformowanego, per media pro-

5kurowane szukaiące na niewinnych Aktorach zemsty viros

6probos recta Conscientia tutos ktory nigdy z Imienia

7Swego iako notum per Secula Nomen w nie splamiona-

8ney opinij w nienaruszoney estymacyi będących nie-

9słuszną Inwektywę propter inveteratum Cordi animoq[ue]

10prosequowac odium, przed Woyskiem Polskim, iakoż ad

11delationem sinistram W.T. podiazd Polski plus liczyli [?]

12minus We dwoch Tysięcy Woyska do Czerniechowa przybyw-

13szy Dobra Aktorow zruinowali, zaiezdzali [?] w niwecz ob-

14rocili, y co większa Samychże Aktorow teraz Podiazdowiw-

15szy przed Publicznym Woyska Swiatłem instar delik-

16wentow criminis stawił na ignominią censury a W.T. w mo-

17wie swoiey ac si Poselskiey referowałeś opaczne punkta Rem

18Publicam tangentia Smierci zgubę przynoszące pobu-

19dziłeś na Aktorow Tuis narratis Woysko, Corde eius

20exacerbasti tradukowaniem y promulgowaniem na nie-

21winnych Aktorow grandio melio [?] impostury termin

22przez co Tui Causa niesłusznie Fama volando crea-

23vit że y Jasnie Wiel. Kasztellan Czyrski [?] hoc suppositâ

24Summę Szyporu [?] Gdanskiego zabrał szkodę y ruinę tak

25znaczną przez uzurpowany character Poselstwa Aktorkiy [?]

26uczyniłeś. Zatym oraz Actores W.T. pro comportatio-

27ne Instrukcyi in virtute ruinu [?] funkcią expediowałeś

28Poselstwa Sudziesz [?] progressione damnorum na kilka

29dziesiąt Tysięcy Złł. Polsk. per te causatorum pozywaią

30[reklamant:] się

k. 568

1sis parituris. Pisan w Lublinie Millesimo, Septingentesimo

2Trigesimo Quinto Anno Die Quarta Augusti, de

3quo Pseno ejusdem ministerialis Relatia [?] Jozef Ze-

4lazowski Wozny ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Matt. – manifestatio (?); Czern. – czernihowski; Grodz. Zyt. – grodzki żytomierski; tytuł odczytany niepewnie.

„ad Acta” – do akt; „tenor sequitur talis” – brzmienie jest następujące; „a Data et positione praesentis citationis recte in Quator Septimanis seu tum dum et quando Causa … inciderit et acclamata fuerit personaliter peremptorieque Compareas” – od daty i położenia niniejszego pozwu dokładnie za cztery tygodnie albo wtedy, gdy sprawa z właściwego rejestru przypadnie i zostanie wywołana, osobiście i zawiśle stawił się; „ad Instantiam Instigatoris nostri eiusque Delatoris” – na wniosek naszego instygatora i jego delatora; „cum Assistentia Mariti de Jure debita” – z prawnie należną asystencją męża; „inhaerendo … multifariis Constitutionibus” – trzymając się praw opisanych licznymi konstytucjami; „in Castro Zytomiriensi” – w grodzie żytomierskim; „Trybunał Koronny Lubelski” – Trybunał Koronny w Lublinie; „Wiskich” – zapewne wiskich (ziemia wiska); data relacji 27 VIII 1735.

Fragment pozwu przeciw miecznikowi czernihowskiemu o uzurpację charakteru posła od kongresu (konfederacji) owruckiego; łac.: viros probos recta conscientia tutos – mężów prawych, bezpiecznych w czystym sumieniu; notum per secula nomen – imię znane przez wieki; propter inveteratum cordi animoque odium – z powodu zakorzenionej w sercu i duszy nienawiści; ad delationem sinistram – na fałszywe doniesienie; instar delinquentium criminis – na kształt winowajców zbrodni; ac si – jak gdyby; Rempublicam tangentia – dotyczące Rzeczypospolitej; tuis narratis – twoimi opowieściami; exacerbasti – rozjątrzyłeś; tui causa fama volando creavit – z twojej przyczyny wieść latając sprawiła; per te causatorum – przez ciebie spowodowanych. Skróty: W.T. – Wasza (Wielmożność) Twoja; Wiel. – Wielmożny; Złł. Polsk. – złotych polskich.

„parituris” – „mającym się stawić”, końcówka formuły pozwu; „Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto Anno Die Quarta Augusti” – „roku 1735, dnia 4 sierpnia”; „ignarus Scribendi” – „nieumiejący pisać”; formuła „de quo … ministerialis relatio” – „o czym relacja tegoż woźnego”, odczyt niepewny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Ciwkowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Józef Żelazowski [?] zeznał, że 27 sierpnia 1735 r. położył we dworze wsi Potaszowice [?] pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany w imieniu Augusta III w Lublinie 4 sierpnia 1735 r., przeciw Andrzejowi Trzeciakowi, miecznikowi czernihowskiemu i pisarzowi grodzkiemu żytomierskiemu. Pozew wniesiono na instancję instygatora i delatorów Karola na Czernichowie i Antoniny z Petowickich [?] Niemiryczów, chorążych wiskich [?], opierając się na ich manifeście z przysięgą wniesionym w grodzie żytomierskim. Zarzucano pozwanemu, że uzurpując sobie charakter posła od kongresu owruckiego, fałszywym doniesieniem i mową obciążającą aktorów podburzył przeciw nim wojsko, wskutek czego podjazd polski liczący około 2000 ludzi przybył do Czernichowa, zrujnował dobra aktorów i postawił ich samych jak przestępców przed wojskiem, a także rozpuścił pogłoskę o zabraniu sumy (gdańskiej) przez kasztelana czyrskiego [?]. Pozywano o zwrot kosztów instrukcji poselskiej i szkód na kilkadziesiąt tysięcy złotych; woźny niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 85 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 568

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell.

2od Wiell. Ichmw Panow Niemiryczow

3Chorążych Wo[ie]w. Kiiowskich małł. po Wiell.

4Jm Panu Panu Steckim [?] Łowczego

5Owruckiego,

6Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Augusta Trzydziestego Dnia,

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JegoMci Krolewskiey Mości Zytomie-

9rzu, Przedemną Janem Wałuskim [?] Lewkowskim [?] Namiesnikiem

10Grodz[kim] Podsttwa Wdztwa Kijow[skiego] y Xięgami ninieyszemi

11Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy oczewiscie Wozny Generał

12Wdztwa Kijowskiego y Innych Opatrzny Jozef Zelazow-

13ski, wmoc prawdziwey, wierney, y skuteczney Relacyi swo-

14iey iawnie ustnie y dobrowolnie zeznał. Iż on Roku

15terazniey szego, Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego Miesiąca

16Augusta Dwudziestego Szostego Dnia, Pozew Z Trybull.

17Koronn. Lubell. na membranie Ziemskim Kijow. pisany

18odniosł do Dobr Miasteczka Luhin [?] y tamten Pozew we

19dworze tamecznym na Stole położył o oddaniu y po-

20łozeniu onego odkogo, komu, y wiakiey Sprawie byłł

21pisany prawnie opowiedział, y dowiadomosci przywiodł

22ktorego Pozwu tenor sequitur. August Trzeci z Bo-

23zey Łaski Krol Polski Wielki Xiąże Litew. Ruski,

24Pruski, Mazowiecki, Zmudzki, Inflan. Smoleń. Sie-

25wierski.

k. 568v

1Siewierski Kiiows. Podolski, Podlaski, Bracławs. Czernihowskiy,

2Dziedziczny Xiąże Saski, y Elektor. Wiell. Michałowi z

3Stecza[n]ki [?] Steckiemu [?] Łows. Owruckiemu, z Osoby y Dobr

4W. T. leżących ruchomych y Summ pieniężnych przy-

5kazuiemy abyś W. T. przed Sądem naszym Głow. Trybunał.

6Koronn. Lubell. a data et positione praesentis Citationis

7ad te in quatuor Septimanis seu tum dum et quando

8Causa praesens ex Regestro sibi competenti inciderit et

9acclamata fuerit personaliter peremptorieq. compareas na

10Instancyą Instygatora Sądowego y Ich Delatorow Wiell.

11Karola na Czerniechowie [?] y Antoniny z Iłowickich [?]

12Niemiryczow [?] Chorążych Wiskich Małł. Samey Wiell.

13Chorążyny Wiskiey cum Assistentia Mariti de Iure

14debita Aktorow, ktorzy przychilaiąc się do Praw

15Oyczystych nie nato Konstytucyi y oraz Manifes-

16tu swego in Castro Zytt. cum praestito Iuramento zanie-

17sionego, W. T. Wiell. Łows. Owrucz. pozywaią oto. iż

18W. T. zwaryiacyi [?] uzurpowac charakterem Posel-

19stwa od Kongressu Owruckiego naznisczenie ho-

20noru, zruinowanie Fortuny, privare zycia u-

21formowanej per media prokurowane szukaiące

22na niewinnych Aktorow zemsty viros probas ac i[n]-

23ta conscientia tutos ktorzy nigdy z Imienia swego

24notum per Saecula Nomen wnienaruszoney opiniy

25w nieposzlakowaney Estymacyi będących niesz-

26lusznymi Inwektywe propter inveteratum oraz

27y Woyskiem iakoz ad dilationem Sinistram W. T.

28Podiazd Polski plus czyli minus w dwoch Tysiącach

29[reklamant:] Woyska

k. 569

1Woyska Polskiego do Czerniechowa przybywszy Dobra Akto:

2row zruinował, wzezolował [?] wniwecz obrucił, y co

3większa Samychże Aktorow, tenże Podiazd wziowszy

4przed publicznym Woyska Swiatem instar Delinkwen:

5tow Criminis stawił na Ignominią Censury a W.T.

6wmowie swoiey ac si Poleskiey [?] deferowałeś opaczne

7punkta Rempublicam tangentia Smierc y zgube

8przynoszące, pobudziłeś tuis narratis Woysko exacer:

9basti Corda ejus tradykowaniem y promulgowaniem na:

10niewinnych Aktorow grandis molis impostury Termin

11przez co Tui Causa niesłusznie Sama volando crevit

12że J. Wiell. Kasztellan Czyrski [?] hoc Supposito Summę

13Trzysta [?] Gdanskich zabrał, szkody y ruinę znaczną

14przez uzurpowany Charakter Poselstwa Aktoribus uczy:

15niłeś, a zatym iż Actores W.T. pro comportatione

16Instrukcyi in vertare [?] cujus Funkcyi Poselstwa Expen:

17dowałeś, Ludzi y pro refusione damnorum na kilkadzie:

18siąt Tysięcy Złł. Poll. per te causatorum y o inne Expen:

19sy, ktore in Termino Termini istius szyrzey a dosta:

20tecznie proponowane y dowiedzione będą, poywa:

21ią się pariturus Pisan w Lublinie Anno Millesimo

22Septingentesimo, Trigesimo, Quinto die Quarta

23Augusti de quo presens ejusdem ministerialis

24Relatio Jozef Zdarowski [?] Woźny Scribendi ignarus

Objaśnienia i tłumaczenia

„tenor sequitur” – „treść następuje”; Trybunał Koronny Lubelski – sąd apelacyjny dla prowincji małopolskiej; „na membranie” – na pergaminie; Luhin – prawdopodobnie Łuhyny (Łuhiny) koło Owrucza, odczyt niepewny; 30 VIII 1735 – data zeznania, doręczenie 26 VIII 1735.

Fragment pozwu (citatio) przed Trybunał Koronny Lubelski wydanego w imieniu króla (Augusta III, elektora saskiego). Łac.: „a data et positione praesentis Citationis ad te in quatuor Septimanis seu tum dum et quando Causa praesens ex Regestro sibi competenti inciderit et acclamata fuerit personaliter peremptorieque compareas” – „od daty i doręczenia niniejszego pozwu w ciągu czterech tygodni albo wtedy, gdy sprawa niniejsza z właściwego jej rejestru przypadnie i zostanie wywołana, osobiście i zawito stawił się”; „cum Assistentia Mariti de Iure debita” – z asystencją męża, prawem wymaganą; „cum praestito Iuramento” – po złożeniu przysięgi; „in Castro Zytt.” – w grodzie żytomierskim; „per media prokurowane” – przez nastręczone środki; „viros probas ac integra conscientia tutos” – mężów prawych i bezpiecznych czystym sumieniem; „per Saecula” – przez wieki; „propter inveteratum” – z powodu zastarzałej (niechęci); „ad dilationem Sinistram” – ku złośliwej zwłoce [?]; „plus czyli minus” – mniej więcej. Skróty: Wiell. = Wielmożny; Łows. = Łowczy; W. T. = Wierność Twoja; Małł. = Małżonkowie; Wiskich = wiskich (ziemia wiska). Czytanie nazwisk pozwanego i powodów niepewne.

Fragmenty łacińskie: „instar Delinkwentow Criminis” – na kształt przestępców; „Rempublicam tangentia” – dotyczące Rzeczypospolitej; „tuis narratis … exacerbasti Corda ejus” – swymi opowieściami rozjątrzyłeś serca jego (wojska); „grandis molis” – wielkiej wagi; „hoc Supposito” – pod tym pozorem; „pro comportatione Instrukcyi” – za przywiezienie instrukcji; „pro refusione damnorum per te causatorum” – za zwrot szkód przez ciebie wyrządzonych; „pariturus” – mający stanąć; „Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto die Quarta Augusti” – 4 VIII 1735; „de quo presens ejusdem ministerialis Relatio” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; „Scribendi ignarus” – nieumiejący pisać (podpis krzyżykiem). Złł. Poll. – złotych polskich. Pozew przed Trybunał Koronny w Lublinie.

Streszczenie

30sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Wałuskim [?] Lewkowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Józef Żelazowski zeznał, że 26 sierpnia 1735 r. położył we dworze miasteczka Luhin [?] pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany w imieniu Augusta III w Lublinie 4 sierpnia 1735 r., przeciw Michałowi ze Steczanki [?] Steckiemu [?], łowczemu owruckiemu. Pozew wniesiono na instancję instygatora i delatorów Karola na Czernichowie [?] i Antoniny z Iłowickich [?] Niemiryczów, chorążych wiskich, na podstawie ich manifestu z przysięgą wniesionego w grodzie żytomierskim. Zarzucano pozwanemu, że uzurpując sobie charakter posła od kongresu owruckiego, swymi doniesieniami i mową podburzył przeciw aktorom wojsko, przez co podjazd polski liczący około 2000 ludzi przybył do Czernichowa, zrujnował dobra aktorów i wystawił ich na pohańbienie, a także rozpuścił pogłoskę o zabraniu przez kasztelana czyrskiego [?] sumy (300 [?]) gdańskich; pozywano o zwrot kosztów i szkód na kilkadziesiąt tysięcy złotych. Woźny niepiśmienny (podpis „Józef Zdarowski [?]”).