Akty 441–480

Nr w rękopisie: 86 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 569v

1Manifestacya simul cum protestatione Wołow Urodz.

2JmPana Konstantego Didkowskiego przeciwko Urodz.

3Ichm. Panom Hulanickim Braci między

4sobą rodzonym y Innym

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego

6Miesiąca Augusta Trzydziestego Dnia

7Na Urzędzie Grodz. w Mieście JKrolew. Mci Zytomie-

8rzu, Przedemną Janem Walentym [?] Lewkowskim [?] Namiesnikiem

9Grodz. Podstw. Wdztwa Kijow. y Xięgami ninieyszemi

10Grodz. Kijow. Comparens personaliter Urodz. JmPan Konstan-

11ty Didkowski, Dobr Wsi Krasney Willi w Woiewodz.

12Kijow. Powiecie Zytt. a Kluczu Korostyszowskim leżących

13obligatorius Possessor przychilaiąc się do pierwszey Manifes-

14tacyi Swoiey w Grodzie Zytt. Die Decima Septima Junij

15Anno Praesenti Millesimo, Septingentesimo Trigesimo,

16Quinto, przeciwko niżey mianowanym Ichm. obżałowanym

17uczynioney Solenniter przeciwko Urodz. Ichm. Panom Janowi

18y Samuelowi Hulanickim, Braci między Sobą rodzonym

19y Innym quorum cunque Nominum et Cognominum,

20Dobr Wsi Willi Starey Zastawnym Possessorom

21Manifestował y Protestował się w ten niżey opisany

22sposob y o to. Iż Ichm. obwinieni, a mianowicie JmPan

23Jan Hulanicki, maiąc w Zastawney Possessyi Swoiey

24Wieś wyż pomienioną Starą Willę in praeiudicium con-

25[reklamant:] tiguitati

k. 570

1contiguitate z Dobrami Protestantis Wsią Krasną Willę zostá:

2iące, a nie kontentuiesię in antecessum rożnemi krzywda:

3mi od Lat circiter Trzech tak w apprepriowaniu Gruntow

4do Dobr Manifestantis należących onych używaniu, per

5vim gotowe role przez Poddanych Protestantis wy:

6rane Swoim Sorem [?] Zasianiu Chrost w Dębrowie do

7Dobr Protestanta należące Zdareciu Sianożęci około

8Lasku Chodośczy [?] także y Prossa po Siedmiu dziesiąt

9Dzyniach miary Korostesowskiey [?] na własnym Dwor:

10skim Łanie posianego Końmi Bydłem y całą Trzodą

11potratowaniu y Innemi szkodami często krot Prote:

12stanta wyrządzaiącemi y czynionemi iako o tym

13dawnieysza Protestacya latius inse obloquitur ale

14ieszcze czyniąc nawiększą krzywdę y szkodę Protestan:

15tis nietylko poczyniwszy ieszcze z Wiosny pusto:

16pasz [?] Bydło puszczaiąc Zboża rożne tak Samego

17Protestanta iako y Poddanych Protestantis dotych

18czas wypasywał na pniu stoiące ale iuż y w kopach

19będące tak Żyto iako y Pszenicę Poddani Iwali [?] ob:

20winionego tak Protestanti iako y Poddanym popa:

21sli mianowicie na Łanie Dworskim Żyta kop dwa:

22dzieścia iedno spaśli drugie podczas deszczow

23walnych porozrzucali Poddanemu Protestantis

24Andrzeiowi Prichodkowi Pszenicy Ozimey kop

25[reklamant:] Sześć

k. 570v

1Szesc Drugiemu Iwanowi Prusowi Mazurowi Pszenicy

2Jarey Kop Sześć [?] spasli oco gdy Protestans Ichmw Panow

3Szlachty Dwoch do Im obwinionego upraszaiąc aby nie-

4kazał szkody więcey czynic posyłał y słabo Bydło Ludzie

5Protestanckie pokilka razy wszkodzie zaymowali Pro-

6testans konserwuiąc przyiazn Sąsiedzką nieodaiąc się

7wzadne intrygi Prawne bez zadney nagrody odka-

8wać kazał y przez tez Szlachtę Im obwinionego aby swo-

9ich Ludzi dla widzenia szkody wzboru na zanie Dwor-

10skim będącego ordynował, upraszał tedy Im obwiniony

11hkc [?] formalia proferendo nikogo Ja nie poszlę patrzyc

12szkody y nagradzac niekaze bo zadnego dokumentu

13niemacie ale zastawszy wezbozu zabierzcie Bydło y tak

14Protestans zauczynieniem Sobie przez Szlachtę Rela-

15cyi zaraz tegoz Dnia toiest Vigesima Septima Au-

16gusti Anni praesentis natymze wyz mianowanym

17zasie [?] Dworskim Bydło ze Wsi Willi [?] Starey [?] Im ob-

18winionego sztuk Dwanascie w Zbozu zaiowszy ktore

19Kop Dziesięc zjadło a Drugie Kop Dziesięc wsto-

20te [?] po polu porozrzucało y spotratowało pro do-

21cumento zabrac kazał y tu do Grodu ut lucis et

22moris est przyprowadziwszy pomienione sztuk

23Dwanascie Bydła ktore sztuk Dwanascie szer-

24sci rożnych to iest krow Płowych trzy doynych

25[reklamant:] ieden

k. 571

1a Iedne jatowe Rabych Dwie Iedne doyne a Drugie yalow-

2kie, Bykow alias Narymkow Ryz y Iałowkie iedne

3Ryze y Krowe także Ryze eodem coram Officio in prae:

4sentia Urodz. Ichmw Panow Antoniego Baranow:

5skiego Iana Kalenskiego [?] y Innych Szlachty y Oby:

6watelow natenczas do Kancell. przybyłych tudziesz

7Woznego Generała Wdztwa Kijow. y Innych Szla:

8chetnego Iana Matulewicza prezentował przy

9ktorey prezencie tenze Manifestans wysz wyra:

10zone Bydło sztuk Dwanascie, tu na Urzędzie ni:

11nieyszym zostawił zostawuiąc salvo onego bydła

12odebraniu komu sprawa y słusznosci należyc będ:

13dzie, a teraz idem Comparens Manifestowawszy się

14de Praemissis omnibus iterum atque iterum proszyc hoc

15totum Actis praesentibus connotari co y otrzymał

16Konstanty Didkowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

simul cum protestatione – wraz z protestacją; comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; obligatorius possessor – posesor obligacyjny (zastawny); Die Decima Septima Junij Anno Praesenti 1735 – 17 czerwca bieżącego roku 1735; quorum cunque Nominum et Cognominum – jakichkolwiek imion i nazwisk; in praeiudicium contiguitati – ze szkodą dla sąsiedztwa (przyległości); Podstw. Wdztwa – podstarostwa województwa (skrót niepewny); nazwisko namiestnika niepewne.

contiguitate (łac.) – w sąsiedztwie; in antecessum – uprzednio; circiter – około; per vim – przemocą; latius inse obloquitur – szerzej w sobie mówi (zawiera); appreprowanie – zawłaszczanie; dzień miary – jednostka powierzchni ziemi.

Fragment manifestacji (protestacji) o szkody graniczne; „Poddani Iwali” lub podobnie – odczyt niepewny.

Fragment manifestacji (protestacji) o szkodę w zbożu wyrządzoną przez bydło obwinionego; tytuł, strony i data na poprzednich stronach.

formalia proferendo – wypowiadając dosłownie; Vigesima Septima Augusti Anni praesentis – 27 sierpnia roku bieżącego; pro documento – na dowód; ut lucis et moris est – jak jest w zwyczaju (formuła; w rękopisie „lucis”, zapewne zamiast „iuris”).

Nazwisko drugiego świadka niepewne (Kalenski/Kalinski).

eodem coram Officio in praesentia – przed tymże urzędem w obecności; salvo – z zastrzeżeniem; idem Comparens – tenże stawający; de Praemissis omnibus iterum atque iterum – o wszystkim powyższym raz i drugi; hoc totum Actis praesentibus connotari – aby to wszystko zostało zapisane w niniejszych aktach; mp. = manu propria – własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walentym [?] Lewkowskim [?], Konstanty Didkowski, zastawny posesor wsi Krasna Willa [?] w powiecie żytomierskim, w kluczu korostyszowskim, przyłączając się do swojej manifestacji z 17 czerwca 1735 r., zamanifestował przeciwko braciom Janowi i Samuelowi Hulanickim, zastawnym posesorom sąsiedniej wsi Stara Willa [?]. Zarzucił, że od około trzech lat przywłaszczają jego grunty, zasiewają role wyorane przez jego poddanych, niszczą chrust w dąbrowie i sianożęci, wytratowali jego proso, a teraz ich bydło spasło zboże w kopach: 21 kop żyta na łanie dworskim oraz po sześć kop pszenicy jego poddanym Andrzejowi Prichodce i Iwanowi Prusowi Mazurowi; Jan Hulanicki odmówił obejrzenia szkody i odszkodowania. 27 sierpnia 1735 r. manifestant zajął w szkodzie 12 sztuk bydła Hulanickiego (które zjadły i stratowały po 10 kop zboża), przyprowadził je do grodu, okazał w obecności szlachty Antoniego Baranowskiego, Jana Kalenskiego [?] i woźnego Jana Matulewicza i pozostawił przy urzędzie do rozstrzygnięcia; podpisał Konstanty Didkowski.

Nr w rękopisie: 87 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 571

1Manifestacya Przewielebnego w Bogu Imci

2Xiędza Ludwika a S. B. Ll. Przeora Kon:

3wentu Berdyczowskiego Nnu przeciwko

4Wiell. JmPanu Bierzynskiemu Miecz.

5Bidgoskiemu.

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Augusta, Trzydziestego Pierwszego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKrolewsk. Mci Zy:

9tomierzu, Przedemną Janem Walewskim [?] Cieszkowskim [?]

10Namiesnikiem

k. 571v

1Namiesnikiem Grodz. Sttu Wdztwa Kijow. y Xięgami niniey-

2szemi Grodz. Kijow. Comparens personaliter Przewielebny w

3Bogu Jm Xiędz Ludwik a Jesu Prior Konwentu Ber-

4dyczowskieg. Ordinis Carmelitarum Discalceatorum

5suo et totius Comunitatis ejusdem Nne prospiciendo

6omnimodae integritati ac indemnitati Fortunae et hono-

7ris pomienionego Konwentu ne exinde aliqua subse-

8queatur injuria solenniter magnoq animi cum dolore

9na przeciwko Wiell. Jm Panu Feliciyanowi Bierzynskie-

10mu Miecznikowi Bielzeckiemu skarży protestuie y Ma-

11nifestuie się w ten niżey opisany sposob y pto. iż Wiell.

12Jm Pan Bierzynski obwiniony postposita legis pub-

13lica desecuritate Epistolarum se non concernentium

14circumscripta ausus est et temere praesumpsit u Wielebnego

15Jm Oyca Mikołaia od Nayswiętszey Panny Narodzenia

16Karmelity Bosego Konwentu Berdyczow. natenczas

17u Jm obwinionego w Dobrach Wsi Syngurach we

18Dworze będącego List od terazniejszego Manifestuiące-

19go do wyżrzeczonego Oyca Mikołaia pisany rzeczy-

20wie et violenter wyrwać odpieczętować y Kontenta

21w nim przeczytawszy Gospodarstwo temuż Wielebne-

22mu Oycu Mikołajowi Dobr Skomoroch y Pra-

23zowa nikomu własności niepopuszczać zaleca-

24iące nawidok prawie całemu Swiatu demonstrować

25y honor Zakonny varijs coram personis czego być się

26niegodziło

k. 572

1niegodziło szybrować co Imći Obwinionemu Inquisitione

2deducetur. Azatym idem Comparens suo et eius supra

3Nomine ne exinde aliqua exturpadictis rationibus sup:

4positiva imponatur censura iteru[m] iterumq[ue] contra eundem

5praenominatum inculpatum queritur Manifestaturq[ue] pro:

6szę hanc Manifestationem Actis praesentibus commi:

7[…]bani co y otrzymał. Xiądz Ludwik a Jesu Carmelit

8Discalceat[orum] Prior m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

„a S. B. Ll.” – zapewne imię zakonne karmelity bosego (a Sancto …); Berdyczów – klasztor karmelitów bosych; „Nnu” = Nobis notum?/niepewne. Miecz. Bidgoski = miecznik bydgoski. Nazwisko namiestnika niepewne.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Ordinis Carmelitarum Discalceatorum – zakonu karmelitów bosych; suo et totius Communitatis ejusdem Nomine prospiciendo omnimodae integritati ac indemnitati fortunae et honoris – w imieniu własnym i całej wspólnoty, mając na względzie całkowitą nienaruszalność i bezpieczeństwo majątku i honoru; ne exinde aliqua subsequatur injuria solenniter magnoque animi cum dolore – aby stąd nie wynikła żadna krzywda, uroczyście i z wielkim bólem serca; postposita legis publicae securitate epistolarum se non concernentium circumscripta ausus est et temere praesumpsit – pominąwszy zastrzeżone prawem publicznym bezpieczeństwo listów jego niedotyczących, ośmielił się i zuchwale poważył; violenter – przemocą; varijs coram personis – wobec różnych osób. Sttu Wdztwa – starostwa, województwa. Miecznik bielski [?] – „Bielzeckiemu”, może bełski.

inquisitione deducetur – zostanie dowiedzione w inkwizycji (dochodzeniu sądowym); idem comparens suo et eius supra nomine – tenże stawający w swoim i jego, jak wyżej, imieniu; ne exinde aliqua … imponatur censura – aby stąd nie nałożono (na niego) żadnej ujmy (censura); iterum iterumque contra eundem praenominatum inculpatum queritur manifestaturque – raz po raz skarży się i manifestuje przeciw temuż wyżej wymienionemu obwinionemu; Actis praesentibus – do akt niniejszych; „szybrować” – szkalować, oczerniać [?]; Discalceatorum – bosych (karmelitów bosych); m. p. – manu propria, ręką własną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim [?] Cieszkowskim [?], ks. Ludwik a Jesu, przeor konwentu karmelitów bosych w Berdyczowie, w imieniu własnym i całej wspólnoty zamanifestował przeciwko Felicjanowi Bierzyńskiemu, miecznikowi bydgoskiemu. Zarzucił mu, że wbrew prawu o bezpieczeństwie cudzej korespondencji wyrwał przemocą u o. Mikołaja od Narodzenia Najświętszej Panny, karmelity bosego przebywającego wówczas w jego dworze we wsi Syngury, list przeora do tegoż zakonnika, odpieczętował go i odczytał, a jego treść, polecającą o. Mikołajowi nie odstępować nikomu własności dóbr Skomorochy i Prazów [?], rozgłaszał przed różnymi osobami ze szkodą dla czci zakonu. Manifestację wpisano do akt; podpisał przeor.

Nr w rękopisie: 88 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 572

1Manifestacya Jmciow Xięży Berdyczowskich

2Karmalitow Bosych przeciwko Wiell. JmPanu

3Lesnickiemu Staroscie Żytt. y Innym

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

5Miesiąca Augusta, Trzydziestego, Pierwszego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JegoKrolewskiey Mości

7Zytomierzu, przedemną Janem Walewskim Lewkowskim [?]

8Namiesnikiem Grodzkim Zytt. y Wiceregentem [?] Kijowskim y Xię:

9gami Ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Comparens personaliter

10Przewielebny w Bogu ImćXiądz Ludwik a Jesu Prior

11Konwentu Berdyczowskiego Ordinis Carmalitarum Discal:

12ceatorum suo et totius Comunitatis eiusdem Conven:

13tus Nomine iak przedtym oniesłuszney oparcznemi [?] pun:

14ktami naspełnioney w Grodzie Żytt. przeciwko sobie

15uczynioney dowiedziawszy się Manifestacyi tak

16zarazem emunduie się z niesłuszney impostury nie:

17winnie na Konwent włożoney et accusatorum pro:

18pria remonstrowando crimina praesenti coram

19Officio naprzeciwko Wiell. ImćPanu Alexandrowi na Lez:

20ni Lesnickiemu Staroscie Zytt. tudziesz Urodzonym Im

21[reklamant:] Panu

k. 572v

1Panu Stefanowi Dutowskiemu [?] Gubernatorowi Starostwa

2Zytt. niemniey Janowi Matulewiczowi Woznemu y

3Innym w Procesie iuz zaszłym wyrazonym Manda-

4tu Panow swoich Exekwuiącym idą inhaerendo anter-

5ioribus transactionibus Suis skarzyć manifestować

6y z nieutalonym załem Remanifestować się in eum

7infrascriptum modum. Iz Wiell. JmPan Starosta

8Zytt. patrando przez rozne osoby ustawiczne

9krzywdy oppressye wiolencye, naiazdy na dobra

10własne Manifestantium Zboz y sian zabiera-

11nie, z pol własnych Skomoroskich zganianie

12Ludzi manifestantium bicie y katowanie y

13moram expulsionem z dobr pomienionych Sko-

14morosch czynienie, iako o tym dawnieysze Ma-

15nifesta fusius ac luculentius in se sonant przez

16swoie niesłuszne Manifesta opacznemi punk-

17tami napełnione nihil inne realitatis maiące

18sua facta in Mentes retorquet kiedy y recenter

19tam grande patratum przez Ludzi Staros-

20twa Zytt. Ciupscu [?] wyzrzeczonego Matulewi-

21cza Woznego scelus Zaboystwa dwoch

22Ludzi Innych niemało pokaleczenia edit

23vindictam wołaiące iako o tym Iurisdyczna

24Proklamacya Cadaverum fusius in se enarrat ma-

25nifestatione Sua suo in Castro puncta iniusta

26ac indebita ac se evitando poenas in poritanem [?]

27unum realitatis verbum habentia, facta clare

28superius expressa przytłumic niewinny Konwent

29[reklamant:] Sua

k. 573

1sua industria crudo circumscribere calamo et in-

2justam imponere ausus est per se suosq[ue] subordi:

3natos vexam eo ubi de Iure venerit patebit. Aza-

4tym ucikaiąc się do Swiętey Sprawiedliwości tam

5ratione injustæ impositionis nec non vindican:

6do crimen patrati Scelerio in alijs Protestationi:

7bus expositum quoq[ue] ratione panarum super

8inculpatos super inductatam nec non ratione

9indebitæ vexæ iterum iterumq[ue] contra eosdem

10pronominatos querentur remanifestaturq[ue] pro:

11szęc hanc Manifestationem Actis præsentibus

12connotari co y otrzymał. Xiądz Ludwik a

13Iesu Carmelitarum Discalceat[orum] Prior m[anu] p[ro]p[ria]

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Ordinis Carmelitarum Discalceatorum – zakonu karmelitów bosych; suo et totius Communitatis eiusdem Conventus nomine – w swoim i całej wspólnoty tegoż konwentu imieniu; emunduje się – oczyszcza się; et accusatorum propria remonstrowando crimina praesenti coram Officio – a wykazując własne przestępstwa oskarżycieli przed niniejszym urzędem; Zytt. – Żytomierski; data 31 VIII 1735 wg tekstu (księga obejmuje też rok 1735).

Fragment manifestacji (remanifestacji) konwentu przeciw staroście żytomierskiemu i jego ludziom. Zytt. – żytomierskiego. inhaerendo anterioribus transactionibus suis – trzymając się swych wcześniejszych czynności; in eum infrascriptum modum – w sposób niżej opisany; patrando – dopuszczając się; moram expulsionem – wypędzenie; fusius ac luculentius in se sonant – obszerniej i jaśniej brzmią; nihil realitatis – nic prawdziwego; sua facta in mentes retorquet – swoje czyny odwraca na innych; scelus – zbrodnia; vindictam wołaiące – wołające o pomstę; Proklamacya Cadaverum – urzędowe obwieszczenie o zwłokach; evitando poenas – unikając kar.

Łac.: „własnym przemysłem surowym piórem ograniczyć i niesprawiedliwą [daninę] nałożyć ośmielił się, przez siebie i swoich podwładnych [czyniąc] krzywdę, co tam, gdzie do prawa przyjdzie, okaże się. A zatem uciekając się do Świętej Sprawiedliwości w sprawie niesłusznego nałożenia, a także dochodzenia [kary za] popełnioną zbrodnię, opisaną w innych protestacjach, również co do kar nałożonych na niewinnych, a także co do niewłaściwej krzywdy, raz po raz przeciw tymże wymienionym skarżą się i manifestują”.

Carmelitarum Discalceatorum Prior – przeor karmelitów bosych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lewkowskim [?], ks. Ludwik a Jesu, przeor konwentu karmelitów bosych w Berdyczowie, w imieniu własnym i wspólnoty, oczyszczając się z zarzutów zawartych w manifestacji wniesionej przeciw konwentowi w grodzie żytomierskim, zamanifestował przeciwko Aleksandrowi na Leźni [?] Leśnickiemu, staroście żytomierskiemu, Stefanowi Dutowskiemu [?], gubernatorowi starostwa, woźnemu Janowi Matulewiczowi i innym ich wykonawcom. Zarzucił staroście ustawiczne krzywdy i najazdy na dobra konwentu Skomorochy, zabieranie zboża i siana, przepędzanie i bicie ludzi konwentu oraz wyzucie z tych dóbr, a ludziom starostwa i woźnemu Matulewiczowi niedawne zabójstwo dwóch ludzi i okaleczenie innych, o czym świadczy proklamacja zwłok; starosta zaś swymi manifestacjami próbuje przerzucić winę na niewinny konwent. Przeor zapowiedział dochodzenie kar; manifestację podpisał.

Nr w rękopisie: 89 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 573

1Manifestacya Urodz. JmPana Jana

2Hulanickiego swym y Urodz. JmPana

3Samuela Hulanickiego Imieniem

4przeciwko Urodz. JmPanu Konstante:

5mu Dedkowskiemu [?]

6Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Augusta, Trzydziestego, Pierwszego, Dnia.

8Na Urzędzie Grodz. w Mieście JKo Krolewskiey Mci

9Zytomierzu Przedemną Janem Walewskim Lewkow:

10skim [?], Namiesnikiem Grodz. Zettu [?] Wdztwa Kijow.

11y Xięgami ninieyszemi Grodz. Kijowskie:

12mi. Comparens persona [?] Urodz. JmPan Jan Hula:

13nicki swym y Urodz. JmPana Samuela Hulanicki:

14ego Brata swego natu minoris Imieniem, jak prze:

15[reklamant:] ciwko

k. 573v

1przytko onieszłusznym w Grodzie tuteyszym przez ni:

2zey wyrażonego Jmści obwinionego przeciwko sobie uczy:

3nionym dowiedzieć się mogł manifeście acta[?] praesentia

4adire, tak zaraz emunduie się z tak niesłuszney Inwekty:

5wy windykuiąc znaczzych krzywd y oppressyi sobie

6poczynionych solemniter a prawie lachrimabunde na

7przytko Urodz. Jm Panu Konstantemu Didkowskiemu,

8Possessorowi Dobr Wsi Willi skarży manifestuie y re:

9protestuie się in eum infrascriptum modum. Iż Jmść

10obwiniony iak przytko Dobra Wieś Willę tu w Woiewodz[twie]

11y Powiecie Kijowskim a kluczu Korostyszowskim le:

12żące in sui Possessionem obiął tak zaraz Dobrom

13Wsi Wilenki moderno[?] Manifestantium in proxima

14contiguitate będącym niewypowiedziane krzywdy y

15oppressie y wiolencie czynić y wyrządzać poczoł,

16ktore dotychczas dla dobrey harmonij y pokoiu

17sąsiedzkiego silentio praetermittebat, teraz zaś widząc

18Jmści obwinionego nienależyte Imprezy y ostatniey

19Fortuny Manifestantow wyniszczenie gonięcy kiedy

20Anno nunc currenti in Gradius[?] Martij śmiały

21ważył się post posita lege publica de talia exequi

22audentibus Ludzi y Poddanych swych nocturno

23tempore na Dobra wyżey rzeczone Wilenkę naiac[?]

24y tam Poddanego na Imie Iwana tak Dworowi

25iako Arędarzowi niemniey y cały Gromadzie ta:

26mtyszey dłużnego wybić y do Dobr swoich przy:

27prowadzić kazać potym w samym że przedsięwzię:

28[reklamant:] ciu

k. 574

1przedsie wziąwszy [?] trwaiąc agaryę [?] na ostatnią

2ruinę Manifestantów niewinnych [?] et grassa-

3tionem na Grunta do Dobr wyrzeczonych [?]

4Wilczki [?] antiquitus należące naiechawszy tam

5Zboża zasianego zawi [?] plus minus na kop siedmde-

6siąt evidenter tymże Ludziom Zaddanym [?]

7zabrać y suo commodo applikować imperavit

8Naostatek tym się niekontentuiąc ale ieszcze pe-

9jore malis addendo et accumulando kiedy insolen[?]-

10ciesamam [?] et moram oppressionem chcące ze

11wszystkiego wyzuć [?] Bydła sztuk Dwanaście

12et Specifice krów doynych kilka z Szkody przy-

13bytego [?] pod samą Wsią Wilczką [?] pasącego się

14kazawszy do Dobr swoich zagnać gdzie kilka

15dni trzymaiąc ieszcze dla większey ruiny [?] kto-

16ra y od postronnych Woyska naprzykrzyła się

17do Grodu przyprowadziwszy; chcąc swas mali-

18per actus actionis evitare Manifestem unacum

19praesentatione tego Bydła nakładszy, animo [?] nie-

20mato [?] punctis opacznych nienależytych nihil

21in se realitatis maiących imo sua facta in alios con-

22vertendo ausus est et temere praesumpsit opisać

23co wszystko Jm̃ obwinionemu in Termino

24Termini Inquisitione deducetur. Względem

25Comparens suo et quorum cujus supra mentione

26Temporis [?] omnia iterum iterumque contra eum

27[reklamant:] Idem

k. 574v

1eundem Praenominatum Inculpatum quaeritur

2Manifestatur Reprotestaturque salva devoluta [?]

3meliorandi [nad wierszem: e] per aliam aut citationem si id Iu:

4ris necessitas exigerit corrigendi Praesentem

5etiam Ius roborare Prosilł [?] co y otrzymał Jan

6Stalawicki [?] mp.

7[pozostała część strony pusta, przekreślona gwiaździście; prześwituje tekst z drugiej strony karty]

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; natu minoris – młodszego. Data: 31 sierpnia 1735 (w księdze oznaczonej 1733–1734).

acta praesentia adire – udać się do niniejszych akt; emunduie się – oczyszcza się; solemniter a prawie lachrimabunde – uroczyście, a niemal ze łzami; in eum infrascriptum modum – w niżej opisany sposób; in sui Possessionem – w swoje posiadanie; in proxima contiguitate – w najbliższym sąsiedztwie; silentio praetermittebat – pomijał milczeniem; Anno nunc currenti in Gradius Martij – w roku bieżącym, w (dniu) marca; post posita lege publica – z pominięciem prawa publicznego; nocturno tempore – w porze nocnej.

Willa – prawdopodobnie dzisiejsza Wilia lub podobna wieś w kluczu korostyszowskim; Korostyszów – dziś Korostyszew (Ukraina).

Fragment manifestacji (protestacji) przeciw obwinionemu o najazd na grunty wsi Wilczki [?], zabór zboża (ok. 70 kop) i zagnanie 12 sztuk bydła. Łac.: antiquitus – od dawna; plus minus – mniej więcej; evidenter – oczywiście; suo commodo applikować imperavit – kazał obrócić na swój pożytek; pejore malis addendo et accumulando – dodając i gromadząc gorsze do złego; per actus actionis evitare – uniknąć przez akta sprawy; imo sua facta in alios convertendo ausus est et temere praesumpsit – owszem, swoje czyny na innych przerzucając, ośmielił się i zuchwale poważył; in Termino Inquisitione deducetur – zostanie dowiedzione w terminie przez inkwizycję (śledztwo); omnia iterum iterumque contra eum – wszystko raz po raz przeciwko niemu. Tekst miejscami bardzo trudno czytelny, odczyty niepewne.

Fragment łaciński (końcowa formuła manifestacji): „przeciw tymże wyżej wymienionemu obwinionemu skarży się, manifestuje i reprotestuje, zastrzegając sobie prawo poprawienia [manifestacji] innym [aktem] albo pozwem, jeśli tego potrzeba prawna wymagać będzie, oraz poprawienia niniejszego…”.

„Prosilł co y otrzymał” – formuła kancelaryjna: „prosił, co i otrzymał”, tj. prośba o przyjęcie aktu do ksiąg została uwzględniona; „mp.” = manu propria (własnoręcznie). Odczyt słowa przed „co y” niepewny.

Ślady gwiaździstego przekreślenia oznaczają kancelaryjne unieważnienie pustej części strony, aby nie dopisano tam później żadnego tekstu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31sierpnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lewkowskim [?], Jan Hulanicki, w imieniu własnym i młodszego brata Samuela, oczyszczając się z zarzutów manifestu wniesionego przeciw nim, zamanifestował i zreprotestował przeciwko Konstantemu Didkowskiemu, posesorowi wsi Willa w kluczu korostyszowskim. Zarzucił, że Didkowski od objęcia Willi czyni krzywdy sąsiednim dobrom manifestantów Wilenka [?] (Wilczki [?]): w marcu 1735 r. nocą kazał swoim ludziom najechać wieś i uprowadzić poddanego Iwana, zadłużonego u dworu, arendarza i gromady, zabrał z gruntów około 70 kop zasianego zboża, a następnie zagnał 12 sztuk bydła pasącego się pod wsią, przetrzymał je kilka dni i przyprowadził do grodu, opisując sprawę w swoim manifeście opacznie. Manifestację z zastrzeżeniem poprawy wpisano do akt; podpis „Jan Stalawicki [?]”. Tekst miejscami bardzo słabo czytelny.

Nr w rękopisie: 90 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 575

1Manifestacya Urodz. Jeymości Pani

2Zofij Grzybowskiey [?] pko Wiell. Jeymści

3Wyhowskiey Skarbnikowey Żyt.

4y Innym.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Septembra, Wtorego, Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKMci Krolewskiey

8Mości Żytomierzu, Przedemną Janem Walewskim [?]

9Lewkowskim [?] Namiesnikiem Grodzk. Sądu Wdztwa

10Kijowsk. y Xięgami niniejszemi Grodzkiemi Kijowsk.

11Comparens prter Urodz. Jeymść Pani Zofia z Jakubow-

12skich Grzybowska [?] pozostała Wdowa, będąc wu

13Ustawiczney [?] opressyi odniżey mianowanych Jchmciów

14obżałowanych z wielkim żalem pko Wiell. Jchm. Panom

15Annie z Tryp[olskich] [?] Skarbnikowey Żyt. Matcey, Mi-

16chałowi Synowi Wyhowskim, tudziesz Sługom

17Jchmciów Urodz. Jchm. Panom Denisowiczowi,

18Sawiczowi, y Innym tymże Jchm. obżałowanym

19lepiey wiadomym y znaiomym na Exceßa zaw-

20żdy informowanym, iakoteż Urodz. Jeymści Pa-

21niey Anastazyey z Trypolskich Kopciowey [?] Sio-

22strze Jeymści Pani Skarbnikowey ad Invasionem

23Domow cudzych Personam tejże Jeymści

24Siostry swoiey reprezentuiącey swiadczyła y

25[reklamant:] manifestowała się

k. 575v

1manifestowała się o to. Iż Wiell. Ichm. Panowie Matka

2y Syn Wyhowscy niekontentuiąc się niedawno po:

3pełnionemi na Dobra Zabołocie w Possessyi

4manifestuiącey się zostaiące naiazdami gwałtow:

5nemi wiolencyam Poddanych biciem kaleczeniem

6skrzyn Urodzo. manifestantki y rożnych zbiorow

7instar nieprzyiacielskiego Trybu zabieraniem y

8Innym Excessow czynieniem oczym dawniey:

9sza manifestacya szerzey w sobie obmawia

10nunc recenter porazy Drugi renovando easdem

11Invasiones, na Sam przod sług swoich na pomie:

12nione Dobra Zabołocie niewiedzieć ob quam

13rationem nasłali, ktorzy superimmissi Poddanych

14Zabołockich formuiąc sobie ex ratio pierwszego

15zaiazdu Pretensye bez niewinnie kilku pobili porą:

16bali tudziesz razow sinich niemało pozadawali,

17A potym pomienioną Urodzoną Jeymć Panią Kop:

18ciową Wiell. Ichm. Panowie Wyhowscy ztemiż czyli

19inszemi Swemi Ludzmi napodobnąż Informo:

20wała Inwazyą, ktora Jeymć Pani Kopciowa przy:

21iechawszy do Dworu Zabołockiego do Jeymci za:

22luiącey się ztemiż przy sobie ordynowanemi rozne

23hałasy y furye wywieraiąc Dziecie małe Urodzoną Jeymć

24Pannę Przybowską Corkę niebosczyka JmPana Przy:

25bowskiego Męża Manifestantki ex primo thoro

26spłodzoną gwałtownie oddac usiłowali y odebrali,

27gdzie Wiell. manifestantkę dawnieyszemi circa In:

28[reklamant:] vasionem

k. 576

1Invasionem insultami preterritam majori permo-

2verunt Inspiriy swoiey horrore o ktore wszystkie

3Inwazye iako y prozne widencye y pretensye

4miane coram Officio p[rae]senti oswiadczaiąc dek-

5laruie o to Iure agere a teraz tey manifes-

6tacyi w krotce napisaney prosiła Actis con-

7notari co y otrzymała Zofia Przyszowska [?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; pko = przeciwko; Wdztwa = Województwa; Żyt. = Żytomierskiey; ad Invasionem Domow cudzych – do najazdu na cudze domy; Exceßa – ekscesy, gwałty.

Rok w rękopisie: „Trzydziestego Piątego” – 1735 (poza deklarowanym zakresem księgi).

renovando easdem invasiones – ponawiając te same najazdy; ob quam rationem – z jakiej przyczyny; superimmissi – nasłani; ex ratione – z racji; ex primo thoro – z pierwszego małżeństwa; circa invasionem – przy najeździe; instar – na kształt.

Wiell. Ichm. – Wielmożni Ichmościowie; Urodzo. – Urodzonej; Jeymć – Jejmość.

„Invasionem insultami preterritam majori permoverunt … horrore” – łac.: najazdem i napaściami przestraszoną jeszcze większym przejęli przerażeniem; „coram Officio praesenti” – przed niniejszym urzędem; „Iure agere” – dochodzić prawem; „Actis connotari” – zapisać do akt.

Streszczenie

2września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Zofia z Jakubowskich Grzybowska [?], wdowa, zamanifestowała przeciwko Annie z Trypolskich [?] Wyhowskiej, skarbnikowej żytomierskiej, jej synowi Michałowi Wyhowskiemu, ich sługom Denisowiczowi i Sawiczowi oraz Anastazji z Trypolskich Kopciowej [?], siostrze skarbnikowej. Zarzuciła, że Wyhowscy, nie poprzestając na wcześniejszych gwałtownych najazdach na dobra Zabołocie w jej posesji, ponownie nasłali tam sługi, którzy pobili i poranili kilku poddanych, a następnie Kopciowa z ludźmi wtargnęła do dworu i przemocą odebrała małą pannę Przybowską (Grzybowską), córkę zmarłego męża manifestantki z pierwszego małżeństwa. Manifestantka zapowiedziała dochodzenie prawem; podpis „Zofia Przyszowska [?]”.

Nr w rękopisie: 91 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 576

1Relacia ad Cassandam na Trybunał Korony

2Lubell. od Wiell. Ichmw Panow Bierzynskich [?]

3Miecz. Bidgowskich [?] Małł. po Wiell. Ichmw

4Panow Drików [?] Miecz. Bracł. Małł. tudziesz

5po Wiell. Ichmw Panow Skoruszkow [?] Małł.

6y Innym.

7Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

8Miesiąca Septembra Trzeciego Dnia.

9Na Urzędzie Grodz. w Miescie JKr. Krolewskiey Mści

10Zytomierzu, Przedemną Janem Walewskim [?] Ludkow-

11skim Namiesnikiem Grodz. Zastępcą Wdztwa Kijow.

12y Xięgami niniey[sz]emi Grodz. Kijow. Starosty [?]

13oczewiscie Woźny Generał Wdztwa Kijow. y Innych

14Opatrzny Myron Mioduszewski [?], w moc prawdziwey

15wierney y Skuteczney Relacyi Swoiey iawnie, ust-

16nie, y dobrowolnie zeznał. Iż on Roku teraźnieysz-

17szego, Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego Dnia

18Pierwszego, Septembra, Pozew Ztowny [?] Trybunalski

19Koronny Lubell. odniosł do Dobr Unikurney [?]

20y tam ten Pozew oddawszy o oddaniu y położeniu

21[reklamant:] onego

k. 576v

1onego od kogo potrzeba y w iakiey Sprawie był pisany o po:

2wiedział ktorego Pozwu tenor sequitur eius modi.

3August Trzeci z Bozey Łaski Krol Polski, Wielki

4Xięze Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Zmudzki

5Inflantski, Smolenski, Siewierski, Wołynski, Podolski,

6Podlaski, Bracławski y Czernihowski a Dziedziczny

7Xiąze Saski y Elektor. Wiell. Stanisławowi y Zofij

8z Kordyszow [?] Dzikom [?] Mieczę [?] Braciell. Małl. Franci[sz]:

9kowi y Maryannie z Dzikow Skorupkom [?] itidem

10Małl. cum assistentia maritali de Iure incumbenti

11stronie przyczyney, tudziesz y Sędowi Kapturowemu

12Woiewództwa Kijowskiego Radeneyi [?] Owruckiey pod

13Laską Jaśnie Wiell. JmPana Michała Ławszy [?] Podczaszego [?]

14Zytomirskiego Posła na Seym Pacificationis Woiewództwa

15Kijowskiego pełniącego Marszałka tegoz Sądu iako uciązliwe:

16mu Condescensye ex vi Decretow swoich przeciwko Prawu

17od Prawuiącemu z osob y ze wszystkich generaliter

18Dobr Wierności Waszych lezących ruchomych y Sum

19pienięznych przykazuiemy, abyscie WW. przed Są:

20dem naszym Głownym Trybunalskim Koronnym Lubelskim od Da:

21ty y położenia tego Pozwu za Niedziel Cztery albo

22w tenczas gdy ta Sprawa z Regestru ktorego

23kolwiek sobie nalezytego do Sądzenia przypadnie

24sami oblicznie y osobiście staneli na Instancyą In:

25stygatora Sądowego y tego Delatorow Wiell. Feli:

26cyana y Franciszki z Goraynskich [?] primo Głębo[c]:

27kiey [?]

k. 577

1Stębockiey secundo ad p[rae]sens Bierzynskiey Bierzyn:

2skiey Bierzynskich Mierz Bydgoskich [?] małł Aktorow,

3ktorzy z quidam Wiell Bierzynska in a[cti]sa męża

4swego reuificando causam p[o]st fata Wiell Antoniego

5Stęboczkiego [?] Łowczego Parnawskiego pierwszego

6Małżonka teraznieyszey Aktorki ac p[o]st mutatum

7Statum teraznieyszych Aktorow, przychilaiące:

8się do Prawa Zapisow Manifestacyi Relacyi De:

9kretow nieprzeczionych y Inszych Tranzakcyi oraz

10całego Procesu hac in causa zaszłego ad paratas

11Inscriptt pozywaią y przypozywaią ato non ob:

12stantibus Decretis cassatt Kadencyi Owruckiey in con:

13trarium Prawa latis imo y przez lege inferentibus

14cassatis z p[o]enis ratione expulsionis de Bonis

15Kuzkowka [?] Summę Dwa Tysiące Szesc Złł monne:

16tatis, ac in ibidem rożnych violencyi poczynienia

17z scorsisis [?] itidem p[o]enis ratione Gruntow Kuzkow:

18skich niesłusznie appropriatt, niemniey approbato

19anteriori Processu actricis do skassowania wszelkich

20Publikat, y Kondemnat Citpitant [?] in contrarium Pra:

21wa vrzatonie [?] na zeszłym Wiell Stęboczkim y Wiell

22Aktorce otrzymanych, Sędziom Kapturowym z p[o]enis

23ratione illati gravaminis ac p[ro]fusione dam:

24norum y oinne pretensye na Termin wyz ozna:

25czony na ktorym iako nazawitym abyscie stanow:

26szy winom Prawnym przysłuchali się Pisan w Lubli

27nie

k. 577v

1w Lublinie Die Vigesima, Secunda Augusti Millesimo,

2Septingentesimo, Trigesimo, Quinto, Anno oczym

3Relacyą swoią uczynił y zeznał de quo Edens eiusdem

4ministerialis Relatio. Et in continenti Comparens

5personaliter Wiel. JmPan Felicyan Bierzynski Miecz-

6nik Bidgoski Swym y Wiel. Jeymi Pani Franciszk-

7ki Bierzynskiey Małżonki swey Szuius ratihabitio-

8ne cavet zdrowy będąc nazdrowiu y umysle zeznał. Iż

9JchMciom Panowi Bierzynskim Małż. wydany na Trybunał

10Pozew ad Cassandum in omnibus punctis approbat con-

11firmat et ratificat hac sui personali recognit. ktory

12oprzyięcie do Xięg prosit co y otrzymał Felicyan

13Bierzynski mp. + Miron Miedziszewski [?] Woźny pisać

14nie umieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Relacia ad Cassandam” – relacja woźnego o doręczeniu pozwu w sprawie o kasację (unieważnienie) dekretu; „Wiell. Ichmw” – Wielmożnych Ichmościów; „Miecz.” – miecznik(ów); „Małł.” – małżonków; „Bracł.” – bracławskich; „Lubell.” – lubelski; Trybunał Koronny w Lublinie.

sequitur eiusmodi – brzmi następująco; cum assistentia maritali de Iure incumbenti – z asystencją męża, jak prawo wymaga; itidem – tak samo; generaliter – ogólnie; primo voto – z pierwszego małżeństwa; Seym Pacificationis – sejm pacyfikacyjny 1735 [?]; Sąd Kapturowy – sąd bezkrólewia; Trybunał Koronny w Lublinie.

Odczyt wielu fragmentów niepewny; pismo kursywne z licznymi skrótami.

secundo ad praesens – po raz drugi obecnie (z drugiego małżeństwa); in actis – w aktach; revificando causam post fata – wznawiając sprawę po śmierci; post mutatum statum – po zmianie stanu; ad paratas inscriptiones – na gotowe zapisy; non obstantibus decretis cassatis Kadencyi Owruckiey in contrarium Prawa latis – mimo kasowanych dekretów kadencji owruckiej wydanych wbrew prawu; cum poenis ratione expulsionis de bonis – z karami z tytułu wyzucia z dóbr; ratione illati gravaminis ac profusione damnorum – z tytułu wyrządzonej krzywdy i szkód.

Data relacji: 22 VIII 1735, Lublin (siedziba Trybunału Koronnego). Fragmenty łac.: „de quo edens eiusdem ministerialis relatio” – o czym wydana relacja tegoż woźnego; „et in continenti comparens personaliter” – i zaraz stawając osobiście; „suisque ratihabitione cavet” – ręcząc za jej przyzwolenie; „ad cassandum in omnibus punctis approbat, confirmat et ratificat hac sui personali recognitione” – pozew do kasacji we wszystkich punktach aprobuje, potwierdza i ratyfikuje tym osobistym zeznaniem; „prosit” – prosi; mp. = manu propria. Miecznik Bidgoski = miecznik bydgoski.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim [?] Ludkowskim, woźny generał województwa kijowskiego Myron Mioduszewski [?] zeznał, że 1 września 1735 r. położył w dobrach Unikurna [?] pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego „ad cassandum”, wydany w imieniu Augusta III w Lublinie 22 sierpnia 1735 r. przeciw Stanisławowi i Zofii z Kordyszów [?] Dzikom, miecznikom bracławskim, Franciszkowi i Mariannie z Dzików Skorupkom [?] oraz sądowi kapturowemu województwa kijowskiego kadencji owruckiej pod laską Michała Ławszy [?], podczaszego żytomierskiego [?]. Pozew wniesiono na instancję instygatora i delatorów Felicjana i Franciszki z Gorayskich, primo voto Stębockiej [?], Bierzyńskich, miecznikostwa bydgoskiego, wznawiających sprawę po śmierci Antoniego Stębockiego [?], łowczego parnawskiego; domagano się kar za wyzucie z dóbr Kuźkówka [?] i sumę 2600 [?] zł, za gwałty i przywłaszczenie gruntów kuźkowskich, kasaty publikat i kondemnat uzyskanych wbrew prawu oraz kar dla sędziów kapturowych. Zaraz potem Felicjan Bierzyński, w imieniu własnym i żony, osobiście zatwierdził i ratyfikował ten pozew we wszystkich punktach; woźny niepiśmienny. Tekst czytany z dużą niepewnością.

Nr w rękopisie: 92 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 577v

1Manifestacya simul cum Oblatione Rni

2Wiell. JchMciow Panow Niemiryczow

3Chorążych Wiskich Małż. iako Wiell.

4JmPanu Lesnickiemu Staroscie Zytomirsk.

5y Innym.

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

7Miesiąca Septembra Siodmego, dnia

8Na Urzędzie Grodz. w Miescie JKr. Krolewskiey [?]

9Mości Zytomierzu, Przedemną Janem Walewskim [?]

10Lewkowskim Namiesnikiem Grodz. Pellex [?] Woie-

11wodz. Kijow. y Xięgami ninieyszemi Grodz. Ki-

12iowskiemi

k. 578

1Kijowskiemi Comparens personaliter Urodz. JmPan

2Władysław Strzałkowski, nme et ex speciali Com:

3missio Wiell. Ichmo Panow Karola na Czernichowie

4y Antoniny z Sułowskich [?] Niemiryczow Chorzych

5Wiskich Małł. krzywdy szkody y violencye Pra:

6wem zabronione od Mieszczan Starostwa Zyto:

7mirskiego ponoszących solenniter przed Urzędem

8ninieyszym Vindykuiąc prawnie bez prawney

9popełnioney licencyi przychelaiąc się do dawniey:

10szey Protestacyi in Causa causatori ac violentiam

11illatam uczynioney przeciwko Wiell. JmPanu

12Alexandrowi na Lesni [?] Andruzy y Bzintyczach [?]

13Lesnickiemu [?] Staroscie Zytomirsk. tudzież Urodz.

14JmPanu Stefanowi Lutowskiemu [?] Gubernatoro:

15wi Starostwa Zytomirsk. Jako też Sławetnym

16Wasylowi Sycie [?], Honczarenkowi, y Innym Miesz:

17czanom do Ostrowa Prokowieckiego [?] niesłusznie

18interesuiącym się swiadczy y w ten sposob manifes:

19tuie się oto. Kiedy w Woiewodz. Kiiows. grasu:

20iących Kozakow częsta wzniecała się inkursya, Wiell.

21Chorążego Wiskiego Rodzic swiętey pamięci Jamie [?]

22Wiell. Niemiryczowi Kasztellanowi Połanieckiemu Małł.

23w bespiecznieyszym Kraiu maiąc suas Fortuny

24ditiones rezydowali w Polszcze tu ad propria ca:

25rationes [?] inincurata [?] gentis Kozakow w buntach

26będących przybyc było niepodobna, y kiedy nieszczę:

27sliwa turida [?] seditionis wkradła się pestis, iednych

28[reklamant:] Poddanych

k. 578v

1Poddanych pomyczyli, drudzy perculsi timore morderstwa

2przez rozeyscie musieli. A ktoz wtenczas y gdzie miał

3campum do uskarzenia się w Swoich krzywdach

4inter tanta pericula Zycia, a Suis nawet Functio-

5nibus Grody cessare musieli; a Wiell. JmPan

6Chorązy Wielki, iako Sam tak y Bracia JmSci

7Jedni in exercitijs scientiae w cudzych bawili

8się kraiach, Drugim też post obitum Jasnie

9Wiell. JmPana Kasztellana Potanieckiego Oyca

10Swego ledwo nieco iuvenilis pozwoliła crescere

11aetas nie mieli sposobnosci ex Supra expressis ra-

12tionibus obstare Prawem ne per abusum cedat

13in usum w własną Fortunę Wiell. Chorązych Wielkich

14Matt violenta wdzieraiącą się manu, że kiedys inkosti-

15co za Palia, Iskry y Innych Kozakow w Zytomie-

16rzu będących plus ultra Graniciarum Terminos za-

17ieżdzać nikt bronic niemogł, bo wtenczas rey

18zywać nikt bronić niemogł, bo wtenczas rey:

19mina praefuerant Kozakow teraz Wiell. Chorą-

20zowie Wiscy post subsecutam Bonorum między

21Bracią Swoią divisionem in Suam Klucz Kerni-

22chowski odebrawszy Possessionem w Dokumentach

23Granicznych dostatecznie przeyrzeli się, że Grani-

24ca tak Nayiasnieyszych Krolow Polskich Przy-

25wiliami y Konfirmacyami iako też Kommissyą gron-

26towie y stale legitymowana w Grunta Troko-

27wieckie Pola Lasy Sianożęci y Ostrow Bartny ze

28Pszczołami będący Granicę Hohołowską alias Hoho-

29łowym

k. 579

1Hoholowym Błotem oznaczony iakoż y Roku teraznie-

2szego Tysiąc Siedmset Trzydziestego, Piątego, Dnia

3Szostego Septembra Mieszczanie Starostwa Żytomir.

4czyli proprio licentioso ausu, czyli Woli Sta:

5rosty tegoż iussu Pszczoły w Ostrowie Troko:

6wieckim iedne nasłowe w Barciach będące po:

7wydzierali drugie tak pod podpatrywali umy-

8slnie złosliwie że wyzdychać muszą y Innych

9niemało Szkod naczynili. oco tedy ut primissum

10est iterum iterumque salva manente manifesta:

11tionis melioratione ejusdem protestowaw:

12szy się Koni dwoie y rzeczy w Ostrowie Troko:

13wieckim u Mieszczan Żytomir. Wasyla Sytki [?]

14y Honczarenka przy wydzieraniu Pszczoł przez

15Poddanych Wsi Trokowicz zabrane na Urzę:

16dzie niniejszym podczas manifestatione

17supra expressa prezentował y mnie Urzędu

18oprzydanie Woznego do taxowania tychże Koni

19dwoiga y rzeczy iako to Krubek dwie ied:

20na z Wosczynami [?] Trzima drugą wniey

21trocha miodu leziwo rzemienne Woz z

22Chomontem y Siekire prosił. atak Ja Urząd

23annuendo affectationi comparentis Woz-

24nego Generała Woiewodz. Kijow. y Innych

25Opatrznego Pilipa Haliczynskiego ad taxandum

26[reklamant:] tych

k. 579v

1tych Komissarzy przydałem ktorzy in Praesentia

2Urodzonych Ichmw Panow Tomasza Bowsunow-

3skiego [?] y Stanisława Waskowskiego [?] konia

4Szpakowatego we Złł Poll Dwunastu, klacz

5kasztanowatą stare chudy we Złł Poll Pięc

6Lezniwe [?] rzemieni we Złł Poll Cztery Siekiere

7z Wierzchowkami [?] we Złł Poll Pięc, y Woz prosty

8drabinasty z chomontem ladaiakim we Złł

9Poll Trzy otaxował, et in sequestro Officij [?]

10komu należec będzie do wyrzeczenia zostawił

11połtorey Tazie [?] prosił tak Comparens Mani-

12festacyi ideo y Woźny Taży [?] Relacyi Actis

13Connotari co y otrzymał.

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifestacya simul cum oblatione = manifestacja wraz z oblatą; „Rni” prawdopodobnie „Relacyi”. Chorąży Wiski = chorąży wiski (ziemia wiska, Mazowsze). „gr” na marginesie = grodzka. Zytomirsk. = żytomierski.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nme et ex speciali Commissio – w imieniu i ze szczególnego zlecenia; solenniter – uroczyście; in Causa causatori ac violentiam illatam – w sprawie sprawcy i wyrządzonego gwałtu; seditionis pestis – zaraza buntu. Chorążowie Wiscy – Karol Niemirycz, chorąży wiski. Kasztelan połaniecki – Niemirycz, ojciec chorążego. Wiell. = Wielmożny; Małł. = małżonkowie. Odczyt fragmentów łacińskich w ostatnich wierszach niepewny.

Linia „zywać nikt bronic niemogł, bo wtenczas rey:” powtórzona wg odczytu – w rękopisie właściwie: „zieżdzać nikt bronić niemogł, bo wtenczas rey-/mina praefuerant”; regimina praefuerant = rządy sprawowali.

perculsi timore = porażeni strachem; campum = sposobność; inter tanta pericula = wśród tak wielkich niebezpieczeństw; Suis Functionibus cessare = zaprzestać swych czynności; in exercitijs scientiae = na naukach; post obitum = po śmierci; iuvenilis aetas = młodociany wiek; ex supra expressis rationibus = z wyżej wyrażonych przyczyn; ne per abusum cedat in usum = aby nadużycie nie przeszło w zwyczaj; violenta manu = gwałtowną ręką; plus ultra Graniciarum Terminos = poza granice; post subsecutam Bonorum divisionem = po nastąpionym podziale dóbr.

Pali (Semen Palij) – pułkownik kozacki, władający Żytomierzem ok. 1702–1704.

„proprio licentioso ausu” – z własnej swawolnej śmiałości; „iussu” – z rozkazu; „ut praemissum est iterum iterumque salva manente manifestationis melioratione ejusdem” – jak wyżej, ponownie, z zachowaniem prawa do poprawienia tejże manifestacji; „manifestatione supra expressa” – przy wyżej wyrażonej manifestacji; „annuendo affectationi comparentis” – przychylając się do żądania stawającego; „ad taxandum” – do oszacowania.

Trokowicze – wieś pod Żytomierzem (dziś Trokowicze, obw. żytomierski); Ostrów Trokowiecki – uroczysko leśne przy tej wsi. Krubka – barć przenośna/naczynie na pszczoły (?); leziwo – sprzęt bartny do wspinania się na drzewo.

in Praesentia – w obecności; Złł Poll – złotych polskich; in sequestro Officii – w depozycie urzędu; Comparens – stawający; Actis connotari – zapisanie do akt.

Dalszy ciąg relacji woźnego o otaksowaniu zajętego dobytku (koń, klacz, siekiery, wóz z chomątem) z udziałem świadków.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim [?] Lewkowskim, Władysław Strzałkowski, w imieniu i ze specjalnego zlecenia Karola na Czernichowie i Antoniny z Sułowskich [?] Niemiryczów, chorążych wiskich, przyłączając się do wcześniejszej protestacji, zamanifestował przeciwko Aleksandrowi na Leśni [?] Leśnickiemu, staroście żytomierskiemu, Stefanowi Lutowskiemu [?], gubernatorowi starostwa, oraz mieszczanom żytomierskim Wasylowi Sycie [?], Honczarence i innym. Wywodził, że w czasach buntów kozackich (Palija, Iskry) rodzina chorążego nie mogła bronić swych granic, a po dziale dóbr i objęciu klucza kiernichowskiego [?] chorążowie ustalili z dokumentów, że do ich dóbr należą grunty trokowieckie wraz z Ostrowem Bartnym, oznaczonym granicą hohołowską (Hohołowe Błoto); 6 września 1735 r. mieszczanie starostwa, z własnej swawoli lub z rozkazu starosty, wydarli pszczoły z barci w Ostrowie Trokowieckim i wyrządzili inne szkody. Pełnomocnik okazał w urzędzie dwa konie i rzeczy zabrane mieszczanom przez poddanych wsi Trokowicze; przydany woźny Pilip Haliczyński w obecności Tomasza Bowsunowskiego [?] i Stanisława Waskowskiego [?] otaksował konia szpakowatego na 12 zł, starą klacz na 5 zł, leziwo rzemienne na 4 zł, siekierę na 5 zł i wóz z chomątem na 3 zł, a rzeczy pozostawiono w sekwestrze urzędu.

Nr w rękopisie: 93 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 579v

1Rekwizycya Wiell Jm Pana Niemirycza

2Chorążego Wiel[…]

3Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Czwartego

4Miesiąca Septembra Trzynastego Dnia

5Na Urzędzie Grodzkim, w Mieście Jego Krolew-

6skiey Mości Zytomierzu, Przedemną Janem

7Walewskim Zawadowskim [?] Namiesnikiem Grodz-

8kim [?] Wdztwa Kijow. y Xięgami, Ninieyszemi

9Grodzk. Kijowskiemi. Stanowszy Oczewiście

10Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y Inszych

11Szlachetny Jan Matulewicz [?], w moc prawdziwey

12wierney y Skuteczney Relacyi Swoiey iawnie, ust-

13[reklamant:] nie

k. 580

1ustnie y dobrowolnie ad Acta zeznał. Iż on Roku te-

2raznieyszego Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego

3Dnia Trzynastego Septembra, na Affektacyą y

4Prawną Rekwizycyą Wiell. JmPana Karola na

5Czernichowie Niemiryca Chorążego Wis[?]kiego, ma-

6iąc przy sobie Stronę Szlachtę ludzi wiary god-

7nych Urodzonych Jchmciow Panow Karola Bowsunow-

8skiego, Jana Obiedzinskiego, y Fiodora Synkiew-

9skiego, eo maiori ac evidentiori testimonii gra-

10tia sibi adhibitos był tu w Kancellaryi Grodz-

11kiey Wdztwa Kijowskiego z Owrucza do Zytomierza

12sprowadzoney gdzie będąc czyli iest albo nie-

13masz iuż po Seymiku Electionis w Zytomi-

14erzu in loco Consultationum solito Dekretow

15na Trybunał Koronny Lubell. czynionym Lau-

16dum iakowego uformowanego na Funkcyą Depu-

17tacką ad Acta podanego rekwirował, w czym

18Ja Urząd ninieyszy annuendo Requirentis Affe-

19ctacyi Protokuł Zapisowy Anni Praesentis a die

20Decima Secunda Septembris usque ad hodier-

21num Diem et Actissime studio diligentiore

22widowałem ale żadne Laudum po czynionym

23publicznym Seymiku Funkcyi Deputackiey

24in Actis nieznaiduie o nieznaydowaniu się

25Woznego y Strone upewnił po ktorym upew-

26[reklamant:] nieniu

k. 580v

1upewnieniu hoc totum do Akt Commotowac

2prosiłcm y otrzymał. Jan Matulewicz Woz-

3ny.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rekwizycya – akt żądania/wezwania urzędowego; Wiel. Jm Pan – Wielmożny Jegomość Pan; Chorąży Wiel. – zapewne chorąży wielki (lub województwa); Generał – woźny generalny; Wdztwa – województwa.

Data 1735 – wpis późniejszy niż zasadnicze lata księgi. „eo maiori ac evidentiori testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „in loco Consultationum solito” – w zwykłym miejscu obrad; „annuendo Requirentis Affectacyi” – przychylając się do żądania wnoszącego; „a die Decima Secunda Septembris usque ad hodiernum Diem” – od 12 września do dnia dzisiejszego; „Actissime” prawdopodobnie zamiast „Accuratissime”. Lubell. = Lubelski (Trybunał Koronny w Lublinie). Laudum – uchwała sejmiku.

hoc totum (łac.) – to wszystko; Commotowac – podać do akt (zapis niepewny, por. „Connotować”).

Streszczenie

13września 1735 r. (w nagłówku rok 1734, w relacji 1735) w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Zawadowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Jan Matulewicz [?] zeznał, że tego dnia, na rekwizycję Karola na Czernichowie Niemirycza, chorążego wiskiego [?], w obecności szlachty Karola Bowsunowskiego, Jana Obiedzińskiego i Fiodora Synkiewskiego [?], sprawdził w kancelarii grodzkiej województwa kijowskiego, przeniesionej z Owrucza do Żytomierza, czy po sejmiku elekcyjnym (deputackim) odbytym w Żytomierzu podano do akt jakieś laudum na funkcję deputacką do Trybunału Koronnego Lubelskiego. Urzędnik po przejrzeniu protokołu zapisowego od 12 września do dnia bieżącego zapewnił, że żadnego takiego laudum w aktach nie ma; relację wpisano do akt.

Nr w rękopisie: 94 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 580v

1Manifestacya Wiell. Jm. Pana

2Wierzbinskiego Łowczego Płoc.

3p[rze]ko Wiell. JmXiędzu Typkie-

4wiczowi Kanonikowi Wilen-

5skiemu y Innym.

6Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

7Miesiąca Septembra trzynastego Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolew-

9skiey Mci Zytomierzu, przedemną Janem

10Walewskim Laskowskim [?] Namiesnikiem

11Grodzkim Gtu Wdztwa Kijow. y Xięgami

12niniey[s]zemi Grodzkiemi Kijow. Comparens per-

13sonaliter Wiell. Jm. Pan Piotr na Wierzni [?]

14Wierzbinski Łowczy Płocki, Kommissarz

15Wdztwa Kijow., ponosząc wielką krzywdę

16w Fortunie swoiey y Szkodę, Solleniter p[rze]ko

17Wiell. JmXiędzu Antoniemu na Żołkwiu [?]

18Typkiewiczowi Kanonikowi Wilenskiemu

19Dziedzicowi Dobr Wsi Kamienia, tudziez

20Urodz. Ichm. Panom Michałowi Klinskiemu [?]

21y Franciszkowi Zuchnickiemu [?] od tegoz

22Wiell. Jm. Xiędza Kanonika instanciom

23missi portatus [?]

k. 581

1Commissoriatus destynowanym Swiadczył Mani:

2festował y protestował się w ten sposob y oto Jx

3Wielł Jm Xiądz Kanonik affektowawszy sobie

4ex onerationem Bonorum Wsi Kaminia [?] y [?] iesz:

5cze przez Antecessorow Swoich in onerowa:

6nych ex longo tempore in Possessione pier:

7wey Urodz Mroczkowi [?] a potym Wiełł Choie:

8kich [?] Czesnikow Witepskich małł zostaią:

9cych dał Konsens do wykupna Wiełł nineyj:

10szemu Comparentowi cum Submissione że co

11kolwiek Dekret Condescensoryalny ex Decre:

12to Sądow Grodzk Kijowsk między tymże

13Wiełł Jm Xiędzem Kanonikiem z iedney a te:

14mi Ichmość Pany Possessorami z drugiey

15Strony lato circa Condescensionem zapła:

16cić Tenutorom ma [?] co to Wiełł Jm manife:

17tans zapłaciwszy ad Possessionem pre:

18memoratorum Bonorum liberam praevia sub:

19secuta od antetenutorow Cessione et quieta:

20tione przyszedł [?] ma y one cum omni usufructu

21Jure Cessionis przez lat Trzy trzymał a po:

22wyiściu Trzech lat in quantum by tak Sum:

23ma z Dekretu Condescensoryalnego ante Te:

24[reklamant:] nutorom

k. 581v

1Tenutorom przez Comparenta zapłacona iakotyż

2y przez Wiell. Jm. Xiędza Kanonika Wileńskię

3ciesz Consensu Tęczet [?] Złł dando na asseku:

4racio Tysięc Złłch u Querulanta wzięta niebyła

5odelana tedy Dobr pomienionych Possessya

6de Trzeniu [?] Trzemium [?] az do oddania pomie:

7nionych Summ na Siedym Tysięcy z Lucyta:

8mi wynoszących Currere powinna iakoz

9Wiell. Comparens non modicis Sumptu z pro:

10wadzeniowszy Urzęd ac[?] Fundu we wszystkim

11Dekretowi satysfakcyę uczynił y pre:

12census [?] Bona ex obvenerata Possessione eli:

13berowat [?] od ktorych nietylko proporcional:

14ney Summi ile przyteraznieyszych czasach corre:

15spondency niema ale też rozne od Wiell Jm

16Xiędza Kanonika ab omnibus impedimentis

17evincere powinnego przez Kommissarzow

18Jegomosciowych y zawiadowcow ponosi pre:

19iudycye oppressye y violencye w trzymaniu Dobr

20pomienionych kiedy wyż wyrażeni Urodzeni

21Ichmosci Panowie Slinski [?] y Rudnicki Kom:

22missarze ziechawszy do Dobr Białopola y In:

23nych czyli ex Commisso Pryncypała Swego czy:

24[reklamant:] li

k. 582

1czyli Suo proprio illicitoq[ue] ausu ex informatione

2sinistra zebrawszy Kozakow swywolnych z Rczni-

3cami, Spisami varioq[ue] armorum genere do osob

4Sta y wiecy naiechawszy na grunt zdawien daw-

5nych w Possessyi tenutorow Dobr Kamienia y

6zarywaniu choc przymnieyszey udaney Summie

7bydz y Poddanych Protestantis z Zyta po-

8szedzali Kos Siedmdziesiąt odebrali Siano-

9ziei prawie wszystkie w Possessyi zostaiące

10pokosili Siana gotowe pozabierali Woza

11rozne umyslnie czyniąc na ruine Wiell. Compa-

12renta iedne porozpasywali, drugie powstrzą-

13kowywali y Innych nieznosnych krzywd szkod

14oppressyi y wiolencyi naczynili co wszytko

15probabitur documentis et Inquisitione in foro

16Fori, Zaczym tedy Wiell. manifestans obviam

17do takowym inconvenientyom praecavendoq[ue]

18integritati Fortunae Suae de praemissis om-

19nibus iterum iterumq[ue] manifestatur Piotr

20Wierzbinski [?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Data: rok 1735 wg tekstu („Trzydziestego Piątego”). Comparens personaliter (łac.) – stawiwszy się osobiście; Solleniter – uroczyście. Gtu Wdztwa Kijow. – Grodzkiego (Generalnego?) Województwa Kijowskiego; Łowczy Płocki – urzędnik ziemski płocki.

Commissoriatus – komisarz (tu: przy czynności); ex onerationem Bonorum – z obciążenia dóbr; in onerowanych ex longo tempore in Possessione – obciążonych od dawna, w posiadaniu; Condescensoryalny – dekret kondescensyjny (wydany na miejscu, przy zjeździe sądu); lato circa Condescensionem – wydany przy zjeździe; ad Possessionem liberam praevia subsecuta Cessione et quietatione – do wolnego posiadania po uprzednio nastąpionej cesji i kwitacji; cum omni usufructu Jure Cessionis – ze wszelkim pożytkiem prawem cesji; in quantum – o ile; antetenutorowie – poprzedni dzierżawcy.

Comparens/Comparent – stawiający się, wnoszący manifestację; Querulant – żałujący, powód; ab omnibus impedimentis evincere – (obowiązany) bronić od wszelkich przeszkód (ewikcja); non modicis sumptibus – niemałym kosztem; ex obvenerata possessione eliberować – uwolnić z obciążonego posiadania; ex Commisso Pryncypała – z polecenia mocodawcy; tenutor – posesor dóbr w zastawie; Białopole – Białopole (Biłopilla) koło Berdyczowa, obw. żytomierski.

„Suo proprio illicitoque ausu ex informatione sinistra” – własnym bezprawnym zuchwalstwem, ze złej informacji; „varioque armorum genere” – różnym rodzajem broni; „probabitur documentis et inquisitione in foro fori” – zostanie dowiedzione dokumentami i inkwizycją przed sądem właściwym; „obviam … praecavendoque integritati Fortunae Suae de praemissis omnibus iterum iterumque manifestatur” – zapobiegając takim niedogodnościom i chroniąc całość swego majątku, o wszystko powyższe raz po raz manifestuje się; mpp. = manu propria; Wiell. = Wielmożny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

13września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Laskowskim [?], Piotr na Wierzni [?] Wierzbiński, łowczy płocki i komisarz województwa kijowskiego, zamanifestował przeciwko ks. Antoniemu Typkiewiczowi (Tyszkiewiczowi [?]), kanonikowi wileńskiemu, dziedzicowi wsi Kamień [?], oraz jego komisarzom Michałowi Klińskiemu [?] (Slińskiemu [?]) i Franciszkowi Zuchnickiemu [?] (Rudnickiemu). Oświadczył, że kanonik dał mu konsens na wykup wsi Kamień, od dawna zastawionej (najpierw Mroczkowi [?], potem Chojeckim [?], cześnikom witebskim), z obowiązkiem zapłaty tenutorom sumy z dekretu kondescensyjnego sądów grodzkich kijowskich; manifestant ją zapłacił, objął dobra w posiadanie na trzy lata i miał je trzymać do zwrotu sum wynoszących 7000 zł, a kanonik zamiast bronić go od przeszkód nasyła komisarzy. Ci z ponad stu kozakami zbrojnie najechali grunty dóbr Kamień, przegnali poddanych, zabrali 70 kop żyta, wykosili sianożęci, zabrali siano i wyrządzili inne szkody. Manifestację podpisał Piotr Wierzbiński [?].

Nr w rękopisie: 95 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 582

1Manifestacya Urodz. JmPana

2Jacka Lwowskiego [?] p[rzeci]ko Urodz.

3JchmPanom Andrzejowi y

4Stefanowi Bahrynowskim

5Braci między sobą rodzonym

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

7Miesiąca Septembra Pietnastego Dnia

8[parafa:] Na

k. 582v

1Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew:

2skiey Mości Zytomierzu, Przedemną Janem Wa:

3lewskim Lewkowskim Namiesnikiem Grodz[?] Settu[?]

4Wdztwa Kijow[?] y Xięgami ninieyszemi Grodz:

5Kijowskiemi. Comparens personaliter Urodzo[?] Jm

6Pan Jacek Walewski Lewkowski, opowiadaiąc krzyw:

7dy y uciemiężenia przez niżey mianowanych Ichmśćw

8obwinionych poczynione oppressye Sollenniter

9manifestuie się przeciwko Urodz Ichm Panom Anasta:

10zyi z Wołynieckich Matce Wdowie Janowi An:

11drzeiowi y Stefanowi Synom Braci między so:

12bą rodzonym Bahrynowskim, w ten sposob. Iż

13Ichm Panowie Bahrynowscy maiąc Dobra Swo:

14ie Wieś Strzym alias Bahrynowice in contiguitate

15z Dobrami Manifestanta Wsią Horbaczami[?] wa:

16żyli się rozne Querulantowi czynić oppressye y

17krzywdy, między ktoremi y Poddanego na Imie

18Chomę Ziemstwo w pomienionych Dobrach za:

19siedziałego do Dobr Swoich Wsi Strzyma alias

20Bahrynowicz z Zoną y całym Gospodarstwem

21domowym przez Comparenta Suppedytowanym

22y wspomożonym wykradli y w swoich Dobrach

23wyżrzeczonych Bahrynowicach byłem[?] osadzi:

24li y oddać rekuzowali, y gdy iednak Sam [skreślone: Sup]

25dictus Subditus vocitatus Choma do Dobr

26Manifestantis Wsi Horbaczow cum omni velocitate

27rediit ad Dominum qui fuit ante Suum ktorego uni:

28kaiąc dalszey Sąsiedzkiey kłutni do Dobr Czyiei[?] Wsi

29[reklamant:] Lewkowicz

k. 583

1Lewkowicz [?] Jm manifestanta odesłał Jchm Obwinieni oso-

2bliwie Sama Jeymość Pani Bahrynowska [?] poiechaw-

3szy ztamtąd z Żoną y z całym sprzętem Domowym

4nawet zborem [?] onemu nadkłeł [?] danym sine absen-

5tia [?] Manifestanta y do Dobr Swoich Strzyma [?]

6zaprowadziwszy bytem [?] osadzili przecz [?] Comparens

7szkody y detryment niemały w Fortunie ponosit

8y teraz ponosi co wszystko czasu Prawa Inquisi-

9tione probabitur. Zatym y tem Manifestans

10iterum iterumque salva manente melioratione que-

11ritur manifestaturque + Jacek Lewkowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Urodz. = Urodzonego; JchmPanom = Jegomościom Panom; p[rzeci]ko = przeciwko. Data 1735 mimo zakresu księgi 1733–1734 – jak w rękopisie.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Sollenniter – uroczyście; in contiguitate – w sąsiedztwie (graniczące); Querulant – skarżący (manifestant); Suppedytowanym – zaopatrzonym; rekuzowali – odmówili; praedictus Subditus vocitatus Choma … cum omni velocitate rediit ad Dominum qui fuit ante Suum – wspomniany poddany zwany Choma z całym pośpiechem powrócił do pana, który był przedtem jego; Ichm – Ich Mościom; Wdztwa Kijow. – Województwa Kijowskiego. Początek aktu (manifestacji) bez nagłówka na tej stronie – nagłówek i data zapewne na stronie poprzedniej.

iterum iterumque salva manente melioratione queritur manifestaturque – ponownie i ponownie, z zastrzeżeniem prawa poprawienia (manifestu), skarży się i manifestuje; sine absentia [?] – prawdopodobnie „sine scientia” (bez wiedzy) manifestanta; Inquisitione probabitur – zostanie udowodnione inkwizycją (przesłuchaniem świadków).

Streszczenie

15września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lewkowskim, Jacek Walewski Lewkowski zamanifestował przeciwko Anastazji z Wołynieckich Bahrynowskiej, wdowie, i jej synom Janowi, Andrzejowi i Stefanowi Bahrynowskim, właścicielom sąsiedniej wsi Strzym alias Bahrynowice. Zarzucił im, że wykradli jego poddanego Chomę Ziemstwo, osadzonego i zaopatrzonego przez niego we wsi Horbacze [?], wraz z żoną i całym gospodarstwem, i osadzili go u siebie; gdy poddany powrócił do Horbaczów, a manifestant, unikając kłótni, odesłał go do innych swoich dóbr (Lewkowicze [?]), sama Bahrynowska pojechała tam i ponownie zabrała go z żoną i dobytkiem do Strzyma. Manifestant zastrzegł poprawę manifestacji; podpisał znakiem krzyża Jacek Lewkowski.

Nr w rękopisie: 96 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 583

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

2Miesiąca Septembra, Piętnastego, Dnia.

3Na Urzędzie Grodzkim, w Mieście JKo Krolewskiey Mści

4Zytomierzu, przedemną Janem Walewskim Lewkow-

5skim Namiestnikiem Grodzkim Settu [?] Woiewodztwa

6Kijowskiego, y Xięgami Ninieyszemi Grodzkiemi

7Kijowskiemi Comparens personaliter Urodzony

8Jm Pan Jacek Walewski Lewkowski Swoym, y Uro-

9dzoney Jeymości Paniey Anny z Chodakowskich

10Lewkowskiey Małł. Swey, tudzież Samuela y Hele-

11ny itidem z Chodakowskich Małżonkow Imieniem

12[reklamant:] prospiciendo

k. 583v

1prospiciendo omnimodæ integritati Fortunæ Suæ

2ejusdemq Successorum Naturalium Dobr Wsi Horba:

3czow azeby wniey per aliquos legi positivæ et juri

4naturali Fortunæ contrarios actus nieponieśli

5detrymentu, Swiadczyt [?] manifestowali się przeciwko

6Urodzonym Jchm Panom Jakubowi y Annie z Waskow:

7skich Nestarenkom [?] Chodakowskim Matt. tudziez

8Stefanowi y Jędrzeiowi itidem Nestarenkom

9Chodakowskim Braci miedzy Sobą rodzonym

10y Innym Dobr Wsi Horbaczow justo jure aut in:

11justo Possessorom in eum infra scriptum mo:

12dum. Jż Jchm manifestantes maiąc znaczną For:

13tunę po zeszłych de hac luce Urodzonych Jchmw

14Panow Demiana y Apollonyi z Łuckowskich [?]

15Horbaczenkach [?] Chodakowskich Matt. Rodzicach

16Swoich pozostałą na Jchmw manifestantow

17cum Successoribus Prawem Bozym y natural:

18nym legitime spadłą y nalezącą, Jchmć Urodzeni

19Nestarenkowie Chodakowscy, niemaiąc zadnego

20Prawa ani pretextu do pomienionych Dobr

21Wsi Horbaczow, ale simpliciter absolute ausu

22postępuiąc wyz rzeczone Dobra na Quærulan:

23tow cum Consuccessoribus eis nalezące w Swoię

24Possessyą nullo jure obięwszy do swoiey niesłusz:

25ney per præmissas actiones cum detrimento

26Fortuny manifestantium usurpative przywłasz:

27[reklamant:] czaią

k. 584

1przywłaszczaiąc Possessyi, Haereditatem iakowąści

2sobie sine quovis judicio et Officio wtychże Dobr:

3tach przyznawali Dukt Granicżny prowadzili,

4Sianożęci od Comparenta wyczyszczone, Pola

5rozpotrzebione ogrody, nawozy, Czeterze [?] Poy:

6noie, Sosny ze Pszczołami y bez Pszczoł in usu

7legitimo antiquitus zostaiące gwałtownym

8Sposobem odebrali et in Suum usum et fructum

9obrocili, Sgdy ieszcze Manifestano tak przez Przy:

10iacioł iako też chcąc przyść ad propria per stre:

11pitum juris tendendo oswoie domawiaiąc et

12adire intendit Substancyi należącey Jchm Obwi:

13nionemi iuż nieraz praktykowanemi, uti fusius

14oblouuntur Manifesta, in vitam minati sunt

15et minant dyffidaciami. Jakoż Anno nunc cur:

16renti Millesimo, Septingentesimo, Trigesimo,

17Quinto, in tra Die Prima Julij Syna Comparentis

18Urodl Hrihorego [?] Lewkowskiego, in juvenili Aetate

19zostaiącego sub tempus Vespertinum z Sianożęci

20własnych z trawą do Domu Swego powracaiącego,

21Jchm Inculpati uczyniwszy z Kosami Kijami za:

22sadzki na dobrowolney Drodze zastąpili y

23tam przechwałki na zdrowiu y życie czyniąc Kosę

24na Szyi mierząc strach, zadawali, kijami Koła:

25mi zamachi czyniąc proklamowali biy, zabiy tego

26[reklamant:] Deinde

k. 584v

1Deinde Poddanego na Imię Kupryia Bydło z Pola pędzą-

2cego Jchm Obwiniowani ex Sola malevolentia ku Ma-

3nifestantom nic Sobie niewinnego na dobrowolney

4Drodze napadszy bili tłukli targali, szarpali, pod

5boki stusy dawali y całego wszystkiego niemiłosierd-

6nie zbili. Niedosc na tym Zboza Manifestantowi

7vari generis iako to Pszenicy, Hreczki na pniu bę-

8dącego plus minus na kop Dwadziescia Bydłem

9Konmi wytłukli wypasli y wniwecz obrocili,

10tak dalece ze manifestantowie zadnego prawie

11Kłoska in Suum Commodum nieparticypowali, z

12ktorego Zboza przy swoiey szkodzie Bydło konie

13ad praesentandum do Grodu Zabrane, Jchmc in-

14culpati napadszy na Dwor Manifestantium

15violento modo odebrali, na Poiedynek Prawem

16zakazany wyzywali, Honor Szlachecki brali, sa-

17mey nawet Manifestantkę sine omni res-

18pectu na Płeć Białogłowską verbis inho-

19nestis kalumniowali, hałasy czynili, potrą-

20cali na Zdrowie y Zycie rozne odpowiedzi czy-

21nili, et ex legitima Possessione wyciskac y

22wypędzac usiłowali y dotychczas usiłuią, Co

23wszystko czasu Prawa Inkwizycyą dowie-

24dziona będzie, A zatym Idem Comparens,

25Suo et quo Supra Nnie, uciekaiącsię ad Asyllum

26Sacrosanctae Justitiae, na przeciwko wyz. Specyfi-

27kowanym Jchm Obwinionym, iterum iterumque de praemissis

28Omnibus Offerendo se ubi de Jure competierit has

29illatas vindicare pro inculpatos actiones et injuri-

30as factas Manifestuiesię, Salvam si opus fuerit praesen-

31tis Manifestationis Suae zostawuiąc meliorationem

32eam Actis connotari prosit, co y otrzymał. + Jacek

33Lewkowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; itidem – również; Małł. – Małżonków/Małżonki; JKo Krolewskiey Mści – Jego Królewskiej Mości; prospiciendo – zabiegając (o sprawę).

Data w rękopisie: rok 1735, choć księga obejmuje lata 1733–1734.

prospiciendo omnimodæ integritati Fortunæ Suæ ejusdemque Successorum Naturalium – dbając o całkowitą nienaruszalność swego majątku i jego naturalnych następców; per aliquos legi positivæ et juri naturali Fortunæ contrarios actus – przez jakiekolwiek czyny sprzeczne z prawem stanowionym i naturalnym; justo jure aut injusto Possessorom – posesorom z prawa słusznego lub niesłusznego; in eum infra scriptum modum – w sposób niżej opisany; de hac luce – z tego świata; legitime – prawnie; simpliciter absolute ausu – po prostu samowolnie, zuchwale; Quærulantow – skarżących; cum Consuccessoribus – ze współspadkobiercami; nullo jure – bez żadnego prawa; per præmissas actiones cum detrimento Fortuny manifestantium usurpative – przez powyższe działania ze szkodą majątku manifestantów bezprawnie; Matt. – małżonkom (matrimonio iunctis); Jchm – Ichmość.

Fragment manifestacji rodzeństwa Horbaczenków Chodakowskich przeciw Nestarenkom Chodakowskim o zajęcie dóbr wsi Horbacze (Horbaczów).

Haereditatem – dziedzictwo; sine quovis judicio et Officio – bez żadnego wyroku i urzędu; in usu legitimo antiquitus – w prawnym używaniu od dawna; in suum usum et fructum – na swój użytek i pożytek; ad propria per strepitum juris – do swego drogą prawa; uti fusius oblouuntur Manifesta – jak obszerniej mówią manifesty; in vitam minati sunt et minant – grozili i grożą odebraniem życia; Anno nunc currenti 1735 die prima Julii – roku bieżącego 1735, 1 lipca; in juvenili aetate – w młodym wieku; sub tempus vespertinum – pod wieczór; Inculpati – obwinieni. Ur. = Urodzonego. Data 1735 wykracza poza tytułowe lata księgi.

ex sola malevolentia – z samej złośliwości; vari generis – różnego rodzaju; plus minus – mniej więcej; in suum commodum – na swój pożytek; ad praesentandum – w celu okazania; inculpati – obwinieni; violento modo – gwałtownie; sine omni respectu – bez żadnego względu; verbis inhonestis – nieuczciwymi słowami; ex legitima possessione – z prawnego posiadania; idem comparens suo et quo supra nomine – tenże stawający w imieniu swoim i jak wyżej; ad asylum sacrosanctae justitiae – do schronienia przenajświętszej sprawiedliwości; iterum iterumque de praemissis omnibus offerendo se ubi de iure competierit has illatas vindicare – raz po raz co do wszystkiego powyższego, ofiarując się dochodzić tych krzywd tam, gdzie prawnie przysługuje; salvam si opus fuerit praesentis manifestationis meliorationem – zachowując w razie potrzeby prawo poprawienia niniejszej manifestacji; actis connotari petiit – prosił o zapisanie do akt. Odczyt „pro inculpatos” niepewny (w rękopisie skrót). „Rekwizycya” – nota marginalna/na dole strony, prawdopodobnie zapowiedź kolejnego wpisu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lewkowskim, Jacek Walewski Lewkowski, w imieniu własnym, żony Anny z Chodakowskich oraz Samuela i Heleny z Chodakowskich, zamanifestował przeciwko Jakubowi i Annie z Waskowskich [?] Nesterenkom Chodakowskim oraz Stefanowi i Jędrzejowi Nesterenkom Chodakowskim, posesorom wsi Horbacze. Oświadczył, że majątek ten spadł prawem dziedzicznym na manifestantów po zmarłych Demianie i Apolonii z Łuckowskich [?] Horbaczenkach Chodakowskich, a obwinieni bez żadnego prawa objęli go w posiadanie, prowadzą dukt graniczny, odebrali sianożęci, pola, ogrody i barcie i grożą manifestantom śmiercią. 1 lipca 1735 r. napadli z kosami i kijami na drodze na jego młodego syna Hryhorego [?] Lewkowskiego, grożąc mu zabiciem, pobili poddanego Kupryja, spaśli około 20 kop pszenicy i hreczki, odbili ze dworu zajęte w szkodzie bydło i konie, wyzywali na pojedynek i znieważyli manifestantkę. Manifestację wpisano do akt; podpisał znakiem krzyża Jacek Lewkowski.

Nr w rękopisie: 97 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 585

1Rekwizycia Wiell. JmPana Niemirycza

2Chorążego Wiskiego.

3Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

4Miesiąca Septembra Piętnastego, Dnia.

5Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

6Mości Zytomierzu, Przedemną Janem Walewskim [?]

7Lewkowskim [?] Namiesnikiem Grodzkim Generatu

8Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami nineyszemi

9Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy

10oczewisćie Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y

11Innych Szlachetny Jan Matulewicz, in vim Sud

12veræ ac fidelis Relationis palam publice liberè

13recognovit. Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc

14Siedmset, Trzydziestego, Piątego, Dnia Piętna-

15stego Septembra, na affektacyą Wiell. JmPana

16Karola na Czernichowie Niemirycza Chorążego

17Wiskiego, maiąc przy sobie Stronę Szlachtę lu-

18dzi wiary godnych Vrodz. Jchmw Panow Anto-

19niego Kaczorowskiego [?], y Jana Kaleńskiego [?], eo

20majoris ac evidentioris testimonij gratiâ sibi ad-

21hibitos, był tu w Kancellaryi Grodzkiey Generatu

22Wdztwa Kijowsk. z Owrucza do Zytomierza Spro-

23wadzoney

k. 585v

1Sprowadzoney, gdzie będąc iezeli iest albo niemasz obstan-

2tibus multis contradictionibus publicis Laudum

3Boni Ordinis sub vinculo usurpativae Reconfoede-

4rationis y Instrukcya iezeliby iakowa kolwiek

5tegoz Seymiku Boni Ordinis tudziez y Univer-

6satu na Seymik Podsędkowski ad Acta podany

7Rekwirowat, aze in Actis et Protocollo a Die De-

8cima Tertia Septembris usq[ue] ad hodiernam

9Diem reviso nieznaiduie się Laudum Instrukcya

10y Universał wyz wyrazony o nie znaydowaniesię

11Ja Urząd niniey[s]zy Woznego y Strone Szlachte

12upewniłem po ktorym upewnieniu prosił hoc to-

13tum Actis connotari co y otrzymał. Jan Matule-

14wicz Wozny.

Objaśnienia i tłumaczenia

„in vim Sud veræ ac fidelis Relationis palam publice liberè recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał.

„eo majoris ac evidentioris testimonij gratiâ sibi adhibitos” – przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa.

Wiell. JmPan – Wielmożny Jegomość Pan; Wdztwa – Województwa; Chorąży Wiski – chorąży ziemi wiskiej (Wizna).

Kancelaria grodzka kijowska przeniesiona z Owrucza do Żytomierza.

obstantibus multis contradictionibus publicis – wobec licznych publicznych sprzeciwów; Laudum Boni Ordinis sub vinculo usurpativae Reconfoederationis – uchwała (laudum) sejmiku Dobrego Porządku pod węzłem uzurpowanej rekonfederacji; ad Acta – do akt; in Actis et Protocollo a Die Decima Tertia Septembris usque ad hodiernam Diem reviso – po przejrzeniu akt i protokołu od 13 września do dnia dzisiejszego; hoc totum Actis connotari – aby to wszystko zapisano w aktach. Seymik Podsędkowski – sejmik elekcyjny na urząd podsędka.

Streszczenie

15września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim [?] Lewkowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Jan Matulewicz zeznał, że tego dnia, na żądanie Karola na Czernichowie Niemirycza, chorążego wiskiego, w obecności szlachty Antoniego Kaczorowskiego [?] i Jana Kaleńskiego [?], sprawdził w kancelarii grodzkiej województwa kijowskiego, przeniesionej z Owrucza do Żytomierza, czy podano do akt laudum sejmiku „boni ordinis” pod węzłem uzurpowanej (jak określono) rekonfederacji, wobec licznych publicznych kontradykcji, jakąkolwiek instrukcję tego sejmiku lub uniwersał na sejmik podsędkowski. Urzędnik po przejrzeniu akt i protokołu od 13 września do dnia bieżącego zapewnił, że żadnego z tych dokumentów nie ma; relację wpisano do akt.

Nr w rękopisie: 98 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 585v

1Manifestacya Jaśnie Wiell. Ichmów

2Panów Obywatelów Przeswiet-

3nego Wdztwa Kijowskiego przeciwko

4Urodz. JmPanu Laskowi [?] y Innym.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Septembra Pietnastego, Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey

8Mości Zytomierzu, Przedemną Janem Walew-

9skim Lewkowskim [?], Namiesnikiem Grodzkim Gene-

10[reklamant:] ralis

k. 586

1Generatu Wdztwa Kijowskiego y Xięgami, ninieyszę-

2mi Grodzkimi Kijowskiemi. Comparens personaliter

3Jasnie Wielm. JmPan Alexander na Olewsku [?] Niemiryz [?]

4Sędzia Ziem. Kijowski Marszałek Rekonfedera-

5tionis przy dostoienstwie Nayiasnieyszego Krola

6JmP. Augusta Trzeciego od Woiewodztwa Kijow.

7wolnemi głosami obrany y naznaczony una cum

8Consiliarijs, iak prędko oiakowychsci [?] Manifestach

9osobliwie od Urodz. JmPana Laska [?] tanquam

10persona privata kiedy bardziey Bonum priva-

11tum anizeli Publicum Wdztwa upatruiącego

12y tamuiącego w Grodzie Zytomirs. zaniesionych

13tak zaraz naprzeciwko tymze Ichm. przestrzegaiąc

14całości y dobrego porządku w Woiewodztwie

15ale w teraznieyszych niescześliwych koniunctu-

16rach Remanifestował się w ten nizey opisany spo-

17sob y oto. Iz JmP. nietylko Sam et Persona Sui

18ale y Innych Ichmw ustawicznie nam w Wo-

19iewodztwie Dobru pospolitemu przeszkadzaiących

20nagananiaiąc [?] Rekonfederacyą naszą na fun-

21damencie Universału Nayiasnieyszego Krola

22JmP. Augusta Trzeciego w Roku terazniey[szym]

23Die Decima Tertia Augusti nastąpioną y niby

24[reklamant:] in erro[re] [?]

k. 586v

1inerrore Actus podawania Universału fundament

2zakładaiąc wyraził iakoby niebył przy dostoienstwie

3Nayiasnieyszego Reynanta iako bardziey opi:

4suiąc osobę Jm Pana Strzemiowskiego [?] nastąpiła

5rożnie rażną [?] nomen klaturę Braci naszych

6na teyże Rekonfederacyi podpisuiących się crudo

7calamo opisał. Jm zas non suo partu ale tych

8Jchmciow ktorzy nam zawsze niesprawiedliwie odio

9tilko veteri ducti, zwykli pacem et tranquilitatem

10publicam interturbere zważając niechce że ten Sey:

11mik Reconfederationis dla tego od Nayiasnieysz-

12szego Krola post recognitionem onego za

13Pana przez Jchmciow Panow Posłow Woiewodztwa

14naszemu pozwolony azebysmy przez ten czas

15nieszczęśliwy dotąd obrali consilijs tandem

16aliquando sub auspicijs tego Pana przy Rekon:

17federacyi mogli redintegrare dobry porządek

18a naibardziey włożony na Woiewodztwo nasze

19cięzar Sustentowania Woysk Rossyiskich

20y zaległą przez Lat dwie płacę Woyskową

21ex mente Rzeczy pospolitey y insze ktore kol:

22wiek stały się w Woiewodztwie nieporząd-

23ki y inkonweniencye restaurare albozto nieiest

24[reklamant:] inconveniens

k. 587

1inconveniens y do dobrego porządku nienależy Wdztwa

2nagaanie illicitis actus JmPana Szczeniowskiego Podczaszego [?]

3Trębowelskiego, ktory nauczywszy się ustawicznie

4w Wdztwie pacem et tranquillitatem psować żiednego [?]

5nieskonczywszy drugiemu ex Proceribus Wdztwa

6intimare actionem iuż była się była zakonczyła

7intuitu Kapturow Akcya partu [?] Jmści rozdwoio-

8nych ponieważ motu całey Rzeczy pospolitey

9decydowana aliści Jm upatrzywszy czas intur-

10bido natenczas kiedy iedni na Woynę y tłu-

11my [?] Rzeczy pospolitey Bracia nasi porozieżdża-

12li się drudzy dla przystąpionych natenczas

13do Woiewodztwa naszego Woysk Rossyis-

14kich byli distracti, Trzeci do Fortecy Biało-

15cerkiewskiey invitati JmPan Szczeniowski

16udawszy y niby przez Laudum zmyślone in loco

17solito et tempore Elekcyi sobie Deputacki sfor-

18mowawszy aco rzeczy samey dopiero ante Re-

19assumptionem Trybunatu Lubelskiego przy-

20brawszy sobie zakolegę JmPana Boreyka u-

21mowiwszy się in privato loco na Wołyniu

22natenczas zmyślonym Laudum do Lublina

23przybyli kiedy żaden ex Proceribus Wdztwa naszego

24[reklamant:] bydz

k. 587v

1bydz niemogł cum contradictione udał Trybunałowi

2y produkował Laudum niby należytey Elekcyi ale

3iako nienależyta niesłuszna y nieprawna bo nie

4na mieyscu y w czasie Prawem opisanemi tak per

5Inquisitionem całe Wdztwo zabierasię deducere

6a to wszystko z tey Racyi Jm czynił żeby miał

7sposob coraz więksże a więksże na przeszkodę dob:

8remu porządkowi w Woiewodztwie czynic inkon:

9weniencyę et resuscitare wszystkie Tranzakcye

10ktore iedne zakwitowac drugie Dekretami Grodzo:

11ne Jm zas y osobliwym manifestem swoim wzru:

12szył y terazniejszych Manifestantow Manifesta:

13cii Imieniem Jch zaniechanym spominaiąc nie:

14zaniechał. Azatym iako ta JmPana Czerniow:

15skiego niegodziwa Elekcya iest nawiększy przy:

16czyną, przez swoie ustawiczne y nigdy podob:

17ną nieuspokoione osobliwie przez manifestu

18wzruszenia Dobremu porządkowi Wdztwa szko:

19dzące tak trudno niema Wdztwo sarknąć przeci:

20wko

21temu co iest naywiększy szkody y ukrzywdzeniem

22Wdztwa więc żeby niebyło z podziwieniem niniey:

23szemu Manifestantowi że circa Bonum ordi:

24nem innovandum aut renovandum tak na prze:

25szłym Reconfoederationis Seymiku za Uniwersa:

26[reklamant:] łem

k. 588

1Uniwersałem Nayiasnieyszey Regnanta iako tez y te:

2raznieyszym in fundamento Legis narażiutz [?] po De:

3putackim Boni Ordinis pomieniony akcyy wbrew

4Prawu słusznosci y dobremu porzydkowi Wdztwa

5wyrazić muszę y przy dostoienstwie Nayiasniey:

6szego Regnanta wszelkiy Sprawiedliwości Kocha:

7iącego Pana in Ordine inszego dobrego porzyd:

8ku uzalić się na niespokoine y nie dyskretne

9a bardziey zuchwałe kozdego sławy honoru y pod:

10ściwości Iehmów osobliwie JmPana Szczeniowskiego [?]

11machinacye przeto temuz Pn tanquam Principali

12superius exPon tudziez przeto terazniejszemu

13Manifestantowi y tym ktorych Imieniem ma:

14nifestować się widzye krzywdy y szkody wielkie

15przez malewolencyą onych Wdztwa a do tego in:

16sistendo Laudo moderno iterum iterumq re:

17manifestatur Salva de excelita meliorandi vel

18per aliendam faciendam Corrigendi Psentem

19vero Actis commotari prosit co y otrzymał.

20Alexander na Olewsku Niemirycz Sędzia

21Ziemski Kijowski mp Franciszek Iozef

22Stecki Podstoli Ziemski Podstarosci Grodzki

23Owrucki Assessor y Konsiliarz Konfed Wdztwa

24Kijow mp Iozef Antoni Potocki Pisarz Ziem

25Kijow iako Assessor y Konsiliarz Wdztwa podpisuię się mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Wdztwa – Województwa; Urodz. – Urodzonemu; JmPanu – Jegomości Panu. Namiesnik Grodzki Generalis – namiestnik generalny grodzki (zastępca starosty/podstarościego w urzędzie grodzkim). Data: 15 września 1735.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Rekonfederatio – rekonfederacja (konfederacja stronników Augusta III); una cum Consiliarijs – wraz z konsyliarzami; tanquam persona privata – jako osoba prywatna; bonum privatum / publicum – dobro prywatne / publiczne; et Persona Sui – i we własnej osobie; Die Decima Tertia Augusti – dnia 13 sierpnia (1733); Wdztwa – Województwa; Ziem. – Ziemski; JmP. – Jegomość Pan.

Nazwisko marszałka i jego przydomek czytelne niepewnie (Niemirycz?); nazwisko oponenta „Laska” [?] niepewne.

inerrore = in errore – „w błędzie”; crudo calamo – „surowym (ostrym) piórem”; non suo partu – „nie własnym płodem (pomysłem)”; odio tilko veteri ducti – „wiedzeni jedynie starą nienawiścią”; pacem et tranquilitatem publicam interturbere – „zakłócać pokój i spokój publiczny”; Seymik Reconfederationis – sejmik rekonfederacji; post recognitionem onego za Pana – „po uznaniu go za Pana (króla)”; consilijs tandem aliquando sub auspicijs – „naradami wreszcie kiedyś pod auspicjami”; redintegrare – „przywrócić”; ex mente Rzeczy pospolitey – „według woli Rzeczypospolitej”; restaurare – „naprawić”; inconveniens – „niestosowne”. Reynant – panujący (August III). Numer w rogu „586/6” odczytany niepewnie.

inconveniens – rzecz niestosowna; illicitis actus – niegodziwymi postępkami; pacem et tranquillitatem – pokój i spokój; ex Proceribus Wdztwa – spośród przedniejszych obywateli województwa; intimare actionem – wytoczyć sprawę; intuitu Kapturow – z racji sądów kapturowych (bezkrólewie 1733); motu całey Rzeczy pospolitey – poruszeniem (zgodą) całej szlachty; intur(bido) – w czasie zamieszania; distracti – rozproszeni, zajęci; invitati – wezwani; in loco solito et tempore – w miejscu i czasie zwyczajnym; Deputacki – deputat na Trybunał; ante Reassumptionem Trybunatu Lubelskiego – przed wznowieniem Trybunału Lubelskiego; in privato loco – w miejscu prywatnym; Laudum – uchwała sejmiku. Fragment manifestacji przeciw nieprawnemu obraniu deputatów.

cum contradictione – ze sprzeciwem; Laudum – uchwała sejmikowa; per Inquisitionem – drogą inkwizycji (śledztwa); deducere – dowodzić, wywodzić; resuscitare – wskrzeszać, odnawiać; circa Bonum ordinem innovandum aut renovandum – w sprawie wprowadzania lub przywracania dobrego porządku; Reconfoederationis Seymik – sejmik rekonfederacji. Wdztwo – Województwo; Jm – Jegomość. Wers „dzące tak trudno niema Wdztwo sarknąć przeciwko” w rękopisie z dopiskiem „przeciwko” na końcu linii.

„in fundamento Legis” – na podstawie prawa; „Boni Ordinis” – dobrego porządku; „in Ordine” – w porządku; „tanquam Principali superius exPon” (superius expositum) – jako pryncypałowi wyżej wyłożonemu; „insistendo Laudo moderno iterum iterumque remanifestatur” – trzymając się obecnego lauda, raz po raz reprotestuje; „Salva … meliorandi vel … corrigendi” – z zastrzeżeniem prawa poprawienia lub skorygowania; „Psentem vero Actis commotari” (praesentem vero actis connotari) – niniejszą zaś do akt wpisać; mp = manu propria; Konfed = Konfederacyi; Wdztwa = Województwa; Pn = Panu; Ziem = Ziemski; Kijow = Kijowski.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Janem Walewskim Lewkowskim [?], Aleksander na Olewsku Niemirycz, sędzia ziemski kijowski i marszałek rekonfederacji województwa kijowskiego przy majestacie Augusta III, wraz z konsyliarzami wniósł remanifestację przeciw Laskowi [?] i innym, którzy w grodzie żytomierskim zanieśli manifesty przeciw rekonfederacji. Zarzucał, że oponent podważa rekonfederację zawiązaną na podstawie uniwersału królewskiego z 13 sierpnia bieżącego roku, której celem było przywrócenie porządku, uregulowanie ciężaru utrzymania wojsk rosyjskich i zaległego od dwóch lat żołdu. Szczególnie oskarżał Szczeniowskiego [?], podczaszego trembowelskiego, że w czasie zamieszania, gdy szlachta była rozproszona, sfabrykował laudum ze swego wyboru na deputata, a następnie z Boreyką, umówiwszy się prywatnie na Wołyniu, przedstawił je w Trybunale Lubelskim, mimo że elekcja odbyła się poza miejscem i czasem przewidzianym prawem. Remanifestację podpisali Aleksander Niemirycz, Franciszek Józef Stecki, podstoli ziemski i podstarości grodzki owrucki, oraz Józef Antoni Potocki, pisarz ziemski kijowski, jako asesorzy i konsyliarze konfederacji.

Nr w rękopisie: 99 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 588v

1Arest Budnikow w Sprawie Wiell. JmPana

2Jackowskiego Cześnika Zytomirskiego

3Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

4Miesiąca Septembra Szesnastego Dnia

5Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey M.ci

6Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem Walewskim [?]

7Lewkowskim [?] Namiesnikiem, Natenczas Podwoiewodzym

8Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego y Xię-

9gami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Stanow-

10szy oczewisćie Woźny General Wdztwa y Innych Opa-

11trzny Andrzey Zagurski [?], wmoc prawdziwey wierney

12y Słuszney Relacyi Swoiey iawnie Ustnie y do-

13browolnie dla Zapisania do Xiąg niniey[s]zych

14Zeznał. Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedm-

15set Trzydziestego Piątego Dnia Dziewiątego Sep-

16tembra, był we wsi Kropiwny [?] Dobrach Possessyi

17Wiell. JmPana Alexandra Kniahynińskiego [?] Chorą-

18żego Kijowsk. maiąc przy sobie maioris evidentio-

19ris testimonii gratia dwoch wiary godnych Szlach-

20ty Urodzonych Ichmościow Panow Sobestyana Baszkow-

21skiego [?], y Antoniego Kulikowskiego, na Affektacyą

22y Prawną Rekwizycyą Wiell. JmPana Jackowskiego

23Cześnika Zytomirskiego, Sędziego Pogranicznego

24Wdztwa Kijowsk. y tam będąc Wasyla Subina [?]

25Woyta Kropiwieńskiego [?] Arestował Lukiana [?] Dia-

26[reklamant:] ka

k. 589

1Diakay Iwana Butrika swywolnych rabowników ktorzy

2w Roku teraznieyszym Tysiącznym Siedmsetnym Trzy:

3dziestym Piątym intra dies Januarij przybrawszy

4sobie roznych swywolnych ludzi wnocy na dwor

5w Lisowszczyznie [?] w Dobrach Wiell. JmPana Iackow-

6skiego Czesnika Zytomirskiego, napadłszy słabę zro-

7wium będącą Urodzoną Jeymść Panią Anastazyą Iac-

8kowską Matkę Wiell. JmPana Czesnika Zytomir-

9skiego okaradnie [?] konfuduiąc ledwo o śmierć nieprzy-

10prowadzili chcąc na mróz prowadzić żeby pienią-

11dze dawała fanty rozne porabowali kożuchy

12pasy Czapki, na Złł. Osimdziesiąt, okupuiąc się

13Jeymść az data Złł. Osimnaście gotowych o ktorych

14rabownikow, kiedy Wiell. JmPan Iackowski Czesnik

15Zytomirski, przez JchMściów Przyiaciol upominał

16się u Pana Bazylego Obłapskiego [?], Podstarościego

17Kropiwianskiego [?] y Szafarza Budzianego [?], aby

18wysz rzeczonych rabownikow wydał, Pan Ob-

19łapski [?] znać maiąc z pomienionemi chultaiami

20cointelligencyą z fukcyą [?] odpowiedział. Ja Łu-

21kiana y Iwana dotrzymam a Warszanowi-

22wyieżdzaiącemu z tego sobie zdrowi każe w kle-

23padło uderzyć na Budnikow obaczyć co się

24z wami stanie. a tak z tych miar y tegoż pomienio-

25[reklamant:] nego

k. 589v

1pomienionego Pana Ołapskiego [?] wraz zpomienionemi

2rabownikami uwysz rzeczonego Subina [?] Woyta

3y całey Gromady Kropiwienskiey kozdego zosob-

4na po Tysiącu Grzywien Arestował do rozpra-

5wy Prawney y stamtyd oswiadczywszy się odie-

6chał y potym te swoie prawdziwę przedemną

7Urzędem Arestu uczynił y zeznał Relacyę pro-

8szyc eam Actis connotari co y otrzymał Andrzey

9Zagurski ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

maioris evidentioris testimonii gratia (łac.) – dla większego i wyraźniejszego świadectwa.

Wdztwa – Województwa; Wiell. JmPan – Wielmożny Jegomość Pan; Sędzia Pograniczny – sędzia do spraw granicznych.

Kropiwna [?] – wieś w woj. kijowskim, identyfikacja niepewna.

intra dies Januarij – „w dniach stycznia”; cointelligencya – porozumienie, zmowa; chultaie – hultaje, łotrzykowie; klepadło – drewniana deska alarmowa; Diakay [?] – może „Diaka y” (diaka i).

Fragment manifestacji (skargi) o napad rabunkowy z 1735 r.; początek i koniec aktu na sąsiednich stronach.

eam Actis connotari – aby ją zapisano do akt; ignarus scribendi – nieumiejący pisać. Arest „po Tysiącu Grzywien” – zakaz pod karą 1000 grzywien od każdego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewodzińskim Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], woźny generał Andrzej Zagurski [?] zeznał, że 9 września 1735 r., na rekwizycję Jackowskiego, cześnika żytomierskiego i sędziego pogranicznego województwa kijowskiego, w obecności szlachty Sebastiana Baszkowskiego [?] i Antoniego Kulikowskiego, był we wsi Kropiwna [?] w posesji Aleksandra Kniahynińskiego [?], chorążego kijowskiego. U wójta Wasyla Subina [?] aresztował tam Łukiana Diaka [?] i Iwana Butrika, rabusiów, którzy w styczniu 1735 r. z innymi swawolnymi ludźmi napadli nocą na dwór cześnika w Lisowszczyźnie [?], znęcali się nad jego chorą matką Anastazją Jackowską, domagając się pieniędzy, zrabowali kożuchy, pasy i czapki na 80 zł, a ona okupiła się 18 zł gotówką. Ponieważ Bazyli Obłapski [?], podstarości kropiwiański, odmówił wydania rabusiów i groził, woźny aresztował jego wraz z nimi u wójta i gromady, każdego pod zakładem 1000 grzywien, do rozprawy sądowej; woźny niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 100 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 589v

1Relacya ad cassandam na Trybuł

2Koronny Lubell. od Wiell. Ichmow

3Panow Dzikow Miecznikow Brac-

4ławs. y Innych po Wiell. Ichmw

5Panow Burzynskich Miecznikow

6Bydgoskich etc.

7Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

8Miesiąca Septembra, Szesnastego, Dnia.

9Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKo Krolewskiey

10Mości Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem

11Wałowskim [?] Lezkowskim [?] Namiesnikiem, na

12tenczas Podwoiewodztwa Grodzkim Generalnego

13Wdztwa Kijowskiego y Xięgami niniejszemi

14Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy oczewiście

15Wozny Generał Wdztwa Kijows. y Innych Szlachet-

16[reklamant:] ny

k. 590

1Szlachetny Jan Paszynski [?], authenticatus et Iuratus,

2ktory, wmoc prawdziwey ySkuteczney Relacyi swoiey

3iawnie ydobrowolnie zeznał. Iz on Roku teraznieyj-

4szego Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego, Mie-

5siąca Augusta Dnia Dziewiątego, Pozew Głow:

6Trybunalski Koronny Lubell: na membranie Ziem:

7pisany Tenoris Sequentis. August Trzeci z Bozey

8Łaski Krol Polski Wielki Xiąze Litewski Ruski Pru-

9ski Mazowiecki, Zmudzki, Kijowski, Wołynski Podoll:

10ski Podlaski, Smolen: Bracławski, Czerniechowski, a Dzie-

11dziczny Xiąze Saski y Elektor. Wiell: Felicianowi y

12Franciszce z Porayskich primo voto Rybockiey [?]

13Secundo ad praesens Bierzynskiey Bierzynskim

14Miecz: Bidgoskim małż: Samey Wiell: Miecz:

15Bidgoskiey cum Assistentia mariti de jure de-

16bita pozwanym z osob y Dobr Wiernosci wa-

17szych przykazuiemy abyscie Wiernosć wasza przed

18Sądem naszym Głownym Trybunałe Koron:

19Lubell: wten czas gdy ta Sprawa z Regestru

20sobie należytego do Sądzenia przypadnie y

21przywołana będzie Sami oblicznie y zawicie

22standi na Instancyą Instygatora Sądowego

23y Jego Delatorow Wiell: Stanisława y Zofiy

24z Kordyszow [?] Dzików [?] Miecznikow Bracławskich

25[reklamant:] małż:

k. 590v

1nałł tudzież Wiełł Jchmościow Panow Franciszka y Mary-

2anny z Drzików [?] na Skorupkach Skorupkow

3Vicesgerentow Drohickich aktorow, ktorzy

4aktorowie et quidem Mariti, ab utraq[ue] parte

5cum maritorum minorenium vero cu[m] Tutorum as-

6sistentia et authoritate renificando [?] vobis

7causam et actionem morte olim Generosi An-

8toni Głębocki Venatoris Tarnavien[sis] interruptam

9stosuiący się do Dekretow swoich y Manifestacyi Officio-

10se uczynionych porywaią a to we Sprawie y Akcyi do

11zapłacenia Wadyow Dekretem Kapturowym Woiewodztwa

12Kijowskiego Actoribus przez niegdy Wiełł Antoniego

13Głębockiego Łowczego Tarnawskiego Wiernosci [?] Łoo-

14[…] Wiełł Bierzyńska [?] pro poenis Criminalibus res-

15pectu indebite vexa nakazanych tuo [?] et poenis Contra-

16ventionis intuitu niezapłacenia pomienionych Wady-

17ow in Termino Decreto praemisso Capturali in Kiow [?]

18cto niemniey approbato Actorum Processu do

19skassowania y Annihilowania Processu Wady-

20cyi w ktorym kolwiek Sądzie niesłusznie et prae-

21cipitanter przeciwko wszelkiemu Prawu przez

22niegdy Wiełł JmPana Antoniego Głębockiego,

23y wiernosci Waszej na Wiełł Aktorach otrzymanego

24y nastąpionego, tudzież do skassowania Possesyi y wszel-

25[reklamant:] kich

k. 591

1y wszelkich Tranzakcyi nec non præfusione Damnorum

2exinde Causatorum, et Poenis respectu indebite vexat acto-

3res WW. pozywaią y przypozywaią Citis itaq[ue] [?] puntuti [?]

4Terminum attentatur et ad omnia Iudicialiter fusius

5vobis oretenus proponenda responsuri Datt Lublini

6Die Vigesima Iulij Millesimo, Septingentesimo,

7Trigesimo Quinto Anno odniosł do Sudliszcza [?]

8Wierzkowki [?], y tamten Pozew na Gruncie położywszy

9od kogo pokoyo [?] y w iakiey Sprawie był pisany

10kogo mogł widzieć Prawnie opowiedział y publi-

11kował. o czym swoiey przedemną uczynił Relacyi.

12Et incontinenti Comparens personaliter WJ Jm Pan

13Stanisław Drik [?] Miecznik Bracławski swym y

14WJ Jejmości Pani Zofij Drikowey [?] Miecz. Bracław.

15Małł Swey Franciszka y Maryanny na Skorupkach [?]

16Skorupkow [?] Vices Gerentow Drohickich Małł pro

17quorum rati habicione Cavit et se inscribit nomine

18Zdrowy będąc na ciele y umyśle zeznanie. Iż Jm Zezna[ią]cy

19waiący Relacyi położonego Pozwu pro Cassando

20Processu et Traditioni omnibus od WJ Compe-

21rentow y WJ Ichmw Panow Skorupkow Vicesge-

22rentow Drohickich po WJ Ichmw Panow Bie-

23rzyńskich [?] y Inszych wyż zapisany uti sciti [?] Iuxu [?]

24et mandato Jm Zeznawaiącego iest wydany appro-

25buie Confirmuie y ratifikuie hac sua personali recog-

26nitione

Objaśnienia i tłumaczenia

ad cassandam – do kasaty (unieważnienia); Trybunał Koronny Lubelski; Wiell. Ichmw – Wielmożnych Ichmościów; Brac. – bracławskich; JKo Krolewskiey Mości – Jego Królewskiej Mości; Wdztwa – Województwa; Generał – woźny generał. Data 1735 mimo nagłówka księgi 1733–1734.

authenticatus et iuratus – (woźny) uwierzytelniony i zaprzysiężony; tenoris sequentis – następującej treści; primo voto … secundo ad praesens – z pierwszego męża …, z drugiego obecnie; cum assistentia mariti de jure debita – z asystencją męża prawem wymaganą; standi – (do) stawienia się; Głow. Tryb. Kor. Lubell. – Główny Trybunał Koronny Lubelski; Miecz. Bidgoski – miecznik bydgoski. Data doręczenia pozwu: 9 VIII 1735.

Fragment pozwu (citatio) do sądu, łacińskie wtręty: et quidem Mariti, ab utraque parte cum maritorum – „a mianowicie mężowie, z obu stron z [asystencją] mężów”; minorenium vero cum Tutorum assistentia et authoritate – „małoletni zaś z asystencją i powagą opiekunów”; causam et actionem morte olim Generosi Antonii Głębocki Venatoris Tarnaviensis interruptam – „sprawę i akcję przerwaną śmiercią niegdyś Urodzonego Antoniego Głębockiego, łowczego tarnawskiego”; pro poenis Criminalibus respectu indebite vexae – „za kary kryminalne z tytułu niesłusznego napastowania”; poenis Contraventionis intuitu niezapłacenia – „karami za kontrawencję (naruszenie) z powodu niezapłacenia”; Decreto praemisso Capturali – „wspomnianym dekretem kapturowym”; praecipitanter – „pochopnie”.

Wiełł = Wielmożnych; Jchmościow = Ichmościów; Vicesgerentow Drohickich – zastępców (wicesgerentów) drohickich; Wadyow – wadiów (kar umownych/sądowych).

„Datt Lublini Die Vigesima Iulij … 1735” – dano w Lublinie 20 VII 1735 (data pozwu Trybunału Koronnego).

„nec non praefusione Damnorum exinde Causatorum, et Poenis respectu indebite vexat[i]” – a także o zwrot szkód stąd wynikłych i kary za niesłuszne nękanie; „ad omnia Iudicialiter fusius vobis oretenus proponenda responsuri” – mający odpowiadać na wszystko, co sądownie ustnie szerzej zostanie przedstawione.

„Et incontinenti Comparens personaliter” – i natychmiast stawiwszy się osobiście; „pro quorum rati habitione cavit et se inscribit” – za których zatwierdzenie ręczył i zapisał się; „Vices Gerentow” – namiestników (urzędu grodzkiego drohickiego); „hac sua personali recognitione” – tym swoim osobistym zeznaniem.

Miecz. Bracław. – miecznik bracławski; Małł – małżonki/małżonków; WJ – Wielmożny Jegomość.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewodzińskim Wawrzyńcem Wałowskim [?] Lezkowskim [?], woźny generał Jan Paszyński [?] zeznał, że 9 sierpnia 1735 r. położył na gruncie w Sudliszczu [?] Wierzkówce [?] pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego „ad cassandum”, wydany w imieniu Augusta III w Lublinie 20 lipca 1735 r. przeciw Felicjanowi i Franciszce z Porayskich [?] (primo voto Rybockiej [?]) Bierzyńskim, miecznikom bydgoskim. Pozew wniesiono na instancję instygatora i delatorów Stanisława i Zofii z Kordyszów [?] Dzików, miecznikostwa bracławskiego, oraz Franciszka i Marianny Skorupków, wicesgerentów drohickich, wznawiających sprawę przerwaną śmiercią Antoniego Głębockiego, łowczego tarnawskiego, o zapłatę wadiów zasądzonych dekretem kapturowym województwa kijowskiego, kary za niesłuszne pozywanie i kontrawencję oraz kasację procesu, posesji i transakcji uzyskanych przez Głębockiego i pozwanych. Zaraz potem Stanisław Dzik (Drik [?]), w imieniu własnym, żony i Skorupków, osobiście zatwierdził i ratyfikował ten pozew; tekst urywa się bez końcowej formuły.

Nr w rękopisie: 101 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 591v

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell

2od WItt JmPana Sukowskiego [?] Cześnika

3Gostynskiego po Urodz. Ichmw

4Panow Sukowskich [?] y Innych

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Septembra Osmnastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey Mści

8Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim [?] Ludow-

9skim [?] Namiesnikiem, Natenczas Podwoiewodztwa Grodz-

10kiego Generału Wdztwa Kijowskiego y Xięgami niniey-

11szemi Grodzkimi Kijowskiemi, Stanowszy oczewiście Woz-

12ny Generał Wdztwa Kijowskiego y Innych Opatrzny

13Jan Turnawski [?], wozne prawdziwey wierney y Ski-

14teczny Relacyi Swoiey ninie ustnie y dobrowolnie

15dla zapisania do Xiąg nineyszych zeznał. Iz on

16Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset, Trzydzie-

17stego, Piątego, Miesiąca Septembra Siodmego

18Dnia, był w Dobrach Wsi Lipney [?] w Woiewodz.

19Kijowskim a Powiecie Zytomirskim lezących do

20Klucza Czudnowskiego należących y tam Pozew

21Głowny Trybunałt Koronny Lubell od kogo po-

22kogo y w iakiey Sprawie był pisany niżey mia-

23nianowanym pozwanym Cum meliorando Anteceo-

24[reklamant:] reny

k. 592

1anteriorem citationem in Anno Pnti Die Decima

2Sexta Augusti do Xiąg Kijowskich ingrossowany)

3we Dworze na Stole położywszy o położeniu oney

4koго mógł widzieć iawnie opowiedział y doniesie-

5nie [?] podał, ktory Pozew de tenore tali. Au-

6gust Trzeci z Bożey Łaski, Krol Polski, Wielki

7Xiążę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudz-

8ki, Inflantski, Smolenski, Siewierski, Kijowski, Wo-

9łynski, Podolski, Podlaski, Inflantski [?], y Czernihow-

10ski, a Dziedziczny Xiążę Saski, y Elektor. Urodzonym

11Antoniemu Woyciechowi y Jozefowi Iukowskim

12Braci między sobą rodzonym zmarłego niegdy

13Swiętey Pamięci Andrzeja Iukowskiego zniegdy

14Joanny Barcikowskiey spłodzonym synom y suk-

15cessorom Jus Ordinationis quam Hæreditarium

16do Dobr Wsi Lipney w Woiewodztwie Kijowskim

17w Powiecie Zytomirskim leżących do Klucza Czud-

18nowskiego należących niesłusznie prætenduiącym

19y Interessuiącym się, Tudzież Michałowi Sui ali-

20as cujus vis Nominis Zbijewskiemu [?] Pntis Ex-

21pulsionis Complici pozwanym, z osob y Dobr

22WW. y generaliter wszytkich summ pienięznych

23ruchomych gdzie kolwiek będących Władzy nasey

24Krolewskiey przykazuiemy, abyście Wierność Wasza przed

25[reklamant:] Sądem

k. 592v

1Sądem naszym Głownym Trybunałł Koronn. Lubell.

2recte in Quatuor Septimanis ab Actu P[rae]sentis cita-

3tionis, Seu tunc Dum et quando Causa P[rae]sens ex Rege-

4stro Sibi Competenti, inciderit personaliter perem-

5ptorieq[ue] compariatis na Instancyą Instygatora

6Sądowego y Jego delatora, Wiell. Stefana Su-

7kowskiego [?] Cześnika Gostyńskiego, Aktora, ktory

8przychilaiąc się do Prawa pospolitego Statutow

9y Konstytucyi o Expulsią rigorose opisanych

10quae etiam proprium mantille vice petere vetant

11et prohibent, ad haerendo manifestationi hac in

12re w Grodzie Kijowskim in Anno praesenti factae

13meliorandoq[ue] Anteriorem citationem editare

14Wierność Waszę pozywa oto. Iż Wierność Wasza

15lite pendente Prawo pospolite postponendoq[ue]

16Iura Ordinationis Sine Consensu Iasnie Oświe-

17conego Ordynata bez żadnych Terminow y Praw-

18nych Processow etiam ferowanych in Causa

19praesenti Dekretow, lecz in fundamento tylko

20przez Rodzica Wierności Waszey na Blankiecie

21prokurowanym formowanego Prawa (ut

22asserunt Dokumenta) zebrawszy sobie multas

23vagabundas Personas de nominibus et cog-

24nominibus vobis citatis melius natas, Kudziez [?]

25[reklamant:] Kittu [?]

k. 593

1kilku Rossyiskiego Woyska quod ne practicatum est

2skorumpowawszy ludzi do Wsi Lisney [?] w Possessyi

3Aktora zostaiącey przyiechawszy, wiele ognistey przy:

4sposobiwszy sobie Strzelby y Kozackiego Oręża, do

5Dworu Wrota, Komory y Spichlerz violenter

6odbiwszy w Swoię niesłusznie bezprawnie ode-

7bralście Possessyą. Ad extremum Andrzeia Sie

8alias Nominis Urodzonego Borkowskiego [?],

9przy Possessyi Aktora opponuiącego się nesci:

10tur quo fato lætaliter postrzeliliście ktory z tey

11okazyi Instantanee fatis cessit y tak pomienione

12Dobra Porystki [?] y prowenta in Sui commodum

13obrociliście Zaczym WWci do nayrodzenia [?] Szkod

14respectum niesłuszney do Wsi Lisney [?] preten-

15syi do Reinduktowania y ustąpienia z Dobr

16y przywrocenia Possessyi Aktorowi, uczy-

17nienia de perceptis proventibus kalkulaciy,

18do konserwowania y in toto oddania Stada

19wołow, Owiec Bydła rogatego y nierogate-

20go, Fudzier [?] Pasieki y Innych gospodarskich

21ruchomości osobliwym spisanym Regestro

22do Zachowania w Ziarnie, Styrtach [?] iako y Spi-

23[reklamant:] nicy

k. 593v

1Zzęcia zebranego Zboża, do dotrzymania Urodz[?]

2seu alius cuius vis Status Stanisława Mali-

3nowskiego przez Aktorow postanowionego Pod-

4starosciego y Roboczego na Imie Iacka Pasie-

5cznika, ktorzy praesenti Citatione apud vos

6Arestantur. do Stawienia natenczas będących

7przy Expulsyi osob Wiernosci Waszey wia-

8domych do nagrodzenia win y Expens Praw-

9nych z tego pochodzących na ostatek pro Com-

10portatione munimentorum tak Iuris Ordinationis

11iako Haereditarii do Wsi Lipney y Innych należących

12Pozywa. Sitis igitur partium Terminum attentaturi

13et ad praemissa omnia futuro in Termino fusius

14proponenda Iudicialiter responsuri Datt w Lub-

15linie Die Vigesima Septima Augusti Tysiąc

16Siedmset Trzydziestego, Piątego Roku. Za ktorym

17to Pozwem połozonym, on mianowany Woźny

18Rok y Termin Stronom obom powodowey y

19Pozwaney według Effixyi w Pozwie wyrazoney

20stanowieniaięy zawity ku rosprawie złozył y

21naznaczył de quo praesens eiusdem Ministerialis Re-

22latio et Ian Tarnawski [?] ignarus scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Trybunał Koronny Lubelski – sąd apelacyjny dla Małopolski. WItt = Wielmożnego Jaśnie (?) / Urodz. Ichmw = Urodzonych Ichmościów. „Cum meliorando” (łac.) – z poprawieniem (formuła pozwu). Data relacji: 18 IX 1735, doręczenie pozwu 7 IX 1735. Czudnów – dziś Czudniw, obw. żytomierski. Rok 1735 wykracza poza tytułowe lata księgi.

anteriorem citationem in Anno Pnti (praesenti) Die Decima Sexta Augusti – wcześniejszy pozew w roku bieżącym, dnia 16 sierpnia; de tenore tali – tej treści; Jus Ordinationis quam Hæreditarium – prawo zarówno ordynackie, jak dziedziczne; Pntis Expulsionis Complici – wspólnikowi niniejszego wyzucia (z posiadania); Sui alias cujus vis Nominis – lub jakiegokolwiek innego imienia; WW. – Wierności Waszych. W tytulaturze królewskiej słowo po „Podlaski” zapewne „Inflantski”/„Brasławski” – czytanie niepewne. Pozew w imieniu Augusta III.

Fragment pozwu (citatio) przed Trybunał Główny Koronny lubelski; łac.: „właściwie w ciągu czterech tygodni od doręczenia niniejszego pozwu, albo wtedy, gdy sprawa niniejsza z właściwego rejestru przypadnie, osobiście i zawiśle stawcie się”; „które nawet własnym płaszczem [?] dochodzić zabraniają”; „przychylając się do manifestacji w tej sprawie w grodzie kijowskim w roku bieżącym uczynionej i poprawiając wcześniejszy pozew”; „w toku sprawy”; „prawa ordynacji bez zgody ordynata”; „zebrawszy wiele osób włóczęgów, z imion i nazwisk wam lepiej znanych”.

Instygator sądowy – oskarżyciel publiczny trybunału; delator – donosiciel/współoskarżyciel.

quod ne practicatum est – „czego nie praktykowano” (formuła o bezprawności); violenter – przemocą; ad extremum – na koniec; alias nominis – innego imienia/nazwiska; nescitur quo fato lætaliter – nie wiadomo jakim losem śmiertelnie; instantanee fatis cessit – natychmiast zmarł; in sui commodum – na swoją korzyść; de perceptis proventibus – z pobranych dochodów; in toto – w całości; WWci – Wasze Wielmożności (pozwani); Aktor – powód. Fragment pozwu/manifestacji o zajazd.

Fragmenty łac.: „seu alius cuius vis Status” – albo innego jakiegokolwiek stanu; „praesenti Citatione apud vos Arestantur” – niniejszym pozwem u was są aresztowani (zatrzymani); „pro Comportatione munimentorum tak Iuris Ordinationis iako Haereditarii” – o złożenie dokumentów zarówno prawa ordynacji, jak dziedzicznego; „Sitis igitur partium Terminum attentaturi et ad praemissa omnia futuro in Termino fusius proponenda Iudicialiter responsuri” – będziecie więc pilnować terminu stron i odpowiadać sądownie na wszystko powyższe, szerzej przedstawione w przyszłym terminie; „Datt … Die Vigesima Septima Augusti” – dan 27 sierpnia 1735 w Lublinie (pozew Trybunału Koronnego); „de quo praesens eiusdem Ministerialis Relatio” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; „ignarus scribendi” – nieumiejący pisać. „Effixya” – przybicie pozwu. Akt jest zakończeniem relacji woźnego o położeniu pozwu.

Streszczenie

18września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewodzińskim Wawrzyńcem Walewskim [?] Ludowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Jan Turnawski [?] zeznał, że 7 września 1735 r. położył we dworze wsi Lipna [?] w powiecie żytomierskim, w kluczu czudnowskim, pozew główny Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany w imieniu Augusta III w Lublinie 27 sierpnia 1735 r., poprawiający wcześniejszy pozew z 16 sierpnia. Pozew wniesiono na instancję instygatora i delatora Stefana Sukowskiego [?] (Jukowskiego), cześnika gostyńskiego, przeciw braciom Antoniemu Wojciechowi i Józefowi Jukowskim, synom Andrzeja i Joanny z Barcikowskich, oraz Michałowi Zbijewskiemu [?], wspólnikowi wyzucia. Zarzucano im, że w toku sprawy, bez zgody ordynata, na podstawie prawa spisanego przez ich ojca na blankiecie, z włóczęgami i kilkoma żołnierzami rosyjskimi zbrojnie najechali wieś w posesji aktora, wyłamali wrota, komory i spichlerz, odebrali possesję i śmiertelnie postrzelili broniącego jej Andrzeja Borkowskiego [?]. Pozywano o reindukcję, zwrot dochodów, inwentarza i zboża, przywrócenie podstarościego Stanisława Malinowskiego i robotnika Jacka Pasiecznika oraz złożenie dokumentów; woźny niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 102 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 594

1Relacya na Trybunał Koron. Lubell.

2od Wiell. Jchmw Panow Bierzyńskich [?]

3Mieczników Podgorskich [?] Małł. po Wiell.

4Jchmw Panow Radzimińskich [?] Cześników

5Owruckim Małł. y Innym.

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Septembra Siedymnastego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mości

9Zytomierzu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lew-

10kowskim [?] Namiestnikiem, natenczas Podwoiewodztwa

11Grodzkim Generału Woiewodztwa Kijowskiego y Księga-

12mi niniejszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Stanowszy

13oczewisie Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y Innych

14Opatrzny Miron Mioduszewski [?], in vim Sub verd [?]

15ac fidelis Relationis palam publice libereq[ue] recogno-

16vit. Jż on Roku teraźnieyszego Tysiąc, Siedmset,

17Trzydziestego, Piątego, Dnia Trzydziestego Au-

18gusta, Pozew Nowy Trybunałł. Koron. Lubell.

19autentyczny odniosł do Wsi Sołotwina [?] y tam ten

20Pozew we Dworze tameyszym w Izbie na Sto-

21le położywszy o położeniu onego odkogo y komu

22y wiakiey by Sprawie był pisany Prawnie publikuiąc

23[reklamant:] Do

k. 594v

1do wiadomości przywiodł, ktorego Pozwu Series takowa.

2August Trzeci z Bozey Łaski, Krol Polski, Wielki Wielki [?]

3Xiąze Litew. Ruski, Pruski Mazowiecki Zmudzki, In-

4flantski, Smolenski, Siewierski Podolski Podlaski Kijow.

5Wołynski Bracławski y Czernihowski, a Dziedziczny

6Xiąze Saski y Elektor. WW. Stanisławowi y Annie

7Radziminskim [?] Czesnikom Owruckim Mall. Bogusła-

8wowi y Maryannie Kosseckim [?] Skarbnikom Zw-

9zynskim [?] Mall. ad presens Bonorum Sołotwina [?] y Ni-

10konowki [?] Possessorom cum assistentia maritali

11de Iure debita Pozwanym, z osob y Dobr WW. gene-

12ralnie [?] wszystkich leżących ruchomych y Summ pieniężnych

13Powagą naszą Krolewską przykazuiemy abyscie WW.

14przed Sądem naszym Głownym Trybunalskim

15Koronnym Lubel. od Daty yzpołozenia tego Pozwu

16za Niedziel Cztery albo wtenczas gdy ta Sprawa

17z Regestru Sobie należytego do Sądzenia przy-

18padnie wprzywołana będzie, Sami oblicznie ysta-

19wili [?] Standi na Instancyą Instygatora Sądowego

20y Iego Delatorow WW. Feliciana y Franciszki z

21Goraynskich [?] primo voto Głębockiey [?] Łowczyney

22Parnawskiey [?] secundo ad presens Kierzynskiey [?] Kie-

23rzynskim [?] Miecznikom Bidgoskim [?] Mall. Samey

24Wiel. Miecz. Bidgoskiey cum assistentia maritali

25[reklamant:] de

k. 595

1de Iure debita Aktorow, ktorzy przychilaiąc się we wszystkim

2do Prawa pospolitego Działow między WWll Tysz-

3kiewiczami y Innych Dokumentow dawnych, oraz Pro-

4cessu tak w Sądzie naszym Trybunalskim Koronnym

5Lubell iako też w Grodzie Kijowskim pro reproductio-

6ne Iurium na Dobra Sołotwin y Nikonowkę ser-

7vientium et pro poenis ratione ademptionis Fundorum

8z Wiernościami Waszemi indeuise toczącegosię Decretu

9Condescensionis, Prorogacyi Iudicii Kondemnaty w

10Sądzie Kapturowym Woiewództwa Kijowskiego

11respectu innovatar violentiarum otrzymaney re-

12cedendo a beodem foro Castrensi Kijoviensi niemogąc się

13otwarcia doczekać iednakże nieodsamey Sprawy w

14Processie wyrażoney tumque revisficando cau-

15sam post fata niegdy WWll Rybockiego Łowczego

16Parnawskiego pierwszego Małzonka Aktorki, et

17post mutatum Statum vidualem in Matrimoni-

18alem restaurando supplendoque omnes defectus

19praedicti Processus w Sprawie y Akcyi do pokaza-

20nia Prawa na Dobra Wieś Sołotwin y Niki-

21nowkę WWll Aktorki Dziedziczne za iakim WW.

22te Dobra w Possessyi Swoiey huiusque trzyma-

23cie omnes usus fructus znych bierzecie a wniepoka-

24[reklamant:] zaniu

k. 595v

1w niepokazaniu Prawa należytego do ustąpienia z onych

2uczynienia Kalkulacyi zebranych Prowentow oraz

3do przysłuchania się winom prawnym względem

4trzymania eorundem Bonor[um] tum respectu niesłusz-

5nie ozabranie iakowychści rzeczy iakoby przez

6niegdy JWJM Krzysztofowę Tyszkiewiczowę

7Woiewodzinę Czernihowską Prababkę WJM Aktorki

8processowania, y tego przez Inkwizycyą niedowie-

9dzenia, iako Dekret Kondescensoryalny Urzędu

10Grodzk. Winnickiego opiewa osobliwych zaś win

11respektem Gruntow pol Sianożęci Lasow wła-

12sach Kodenskich niesłusznie y nienależycie do

13Swego używania przywłaszczenia, Zbora, Siana

14własnego Ludzi Kodinskich gwałtownie Zabie-

15rania onych na Drodze zastępowania bicia

16Poddanych z Futoru Kodenskiego wykorenia

17y zabrania oraz do ustąpienia Siedliska Salinia [?]

18Swobodnych, żadnemu Ciężarowi niepodległych

19Aktorow Dziedzicznych y uczynienia Kalku-

20lacyi una cum poenis względem gwałtownego

21przywłaszczenia pro solutione Poenar[um] indu-

22lationem [?] Processus do nagrodzenia szkod

23złąd pochodzących y inne pretensye w Procf[?]-

24sie wyż wspomnionym wyrażone do ktorego

25[reklamant:] się

k. 596

1się ytérazniejszy Pozew in toto referuie intentowany,

2na Termin wysz oznaczony pozywaiąc Sitis pari-

3turi Pisan w Lublinie Die Decima Secunda Au-

4gusti Millesimo, Septingentesimo, Trigesimo,

5Quinto Anno Zktorymże to Pozwem on mian[o]-

6wany Wozny Rek y Termin Stronom obo-

7wany [?] Wozny Rek y Termin Stronom obo-

8wiązany powodowey y Pozwaney według praffixyi wy-

9razony Stanowiwnia się złozył y naznaczył

10de quo praesens ejusdem ministerialis Relatio et

11Miron Miodaszewski ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque recognovit – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał.

Trybunał Koronny Lubelski – najwyższy sąd apelacyjny dla prowincji małopolskiej; Małł. – małżonkowie; Wdztwa – Województwa.

Odczyt nazwisk Bierzyński, Radzimiński i urzędu „Podgorskich” niepewny.

„Series” – treść pozwu; „ad presens Bonorum … Possessorom” – obecnym posesorom dóbr; „cum assistentia maritali de Iure debita” – z asystencją męża prawem należną; „Standi” – do stawania; „primo voto … secundo” – z pierwszego małżeństwa … z drugiego; Mall. – małżonkom; Lubel. – lubelskim (Trybunał Koronny w Lublinie).

de Iure debita – należne z prawa; pro reproductione Iurium – o okazanie praw; servientium – służących (przysługujących); pro poenis ratione ademptionis Fundorum – o kary z racji odebrania gruntów; indeuise (indivise) – niepodzielnie; Decretum Condescensionis – dekret zstąpienia (odesłania); respectu innovatarum violentiarum – względem ponowionych gwałtów; recedendo ab eodem foro Castrensi Kijoviensi – odstępując od tegoż sądu grodzkiego kijowskiego; revivificando causam – wskrzeszając sprawę; post fata – po śmierci; post mutatum statum vidualem in matrimonialem – po zmianie stanu wdowiego na małżeński; restaurando supplendoque omnes defectus praedicti Processus – przywracając i uzupełniając wszelkie braki rzeczonego procesu; omnes usus fructus – wszelkie pożytki.

WWll – Wielmożnych; Lubell – Lubelskim; Łowczy Parnawski – łowczy parnawski (urząd inflancki).

Tekst ma charakter pozwu (formuły sądu trybunalskiego); urząd i pełny tytuł aktu na poprzednich stronach.

eorundem Bonorum – tychże dóbr; tum respectu – tudzież względem; una cum poenis – wraz z karami; pro solutione poenarum – dla zapłacenia kar; JWJM – Jaśnie Wielmożna Jejmość; WJM – Wielmożnej Jejmości; Dekret Kondescensoryalny – dekret sądu wyjazdowego (condescensio) urzędu grodzkiego winnickiego.

in toto referuie intentowany – w całości przytacza wniesiony (pozew); Sitis parituri – „macie stawić się”; Pisan w Lublinie Die Decima Secunda Augusti Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto Anno – pisan w Lublinie dnia 12 sierpnia 1735 r. (Trybunał Koronny w Lublinie); praffixya – termin wyznaczony; de quo praesens ejusdem ministerialis Relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; ignarus Scribendi – nieumiejący pisać.

Wiersz „wany Wozny Rek y Termin Stronom obo-” w rękopisie występuje raz; powtórzenie powyżej omyłkowe – właściwa lekcja: „wany Wozny Rek y Termin Stronom obo- / wiązany [?] powodowey y Pozwaney według praffixyi wy- / razony”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewodzińskim Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Miron Mioduszewski [?] zeznał, że 30 sierpnia 1735 r. położył we dworze wsi Sołotwin [?] nowy pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego, wydany w imieniu Augusta III w Lublinie 12 sierpnia 1735 r. przeciw Stanisławowi i Annie Radzimińskim [?], cześnikom owruckim, oraz Bogusławowi i Mariannie Kosseckim [?], skarbnikom, obecnym posesorom dóbr Sołotwin i Nikonówka [?]. Pozew wniesiono na instancję instygatora i delatorów Felicjana i Franciszki z Gorayskich [?] (primo voto Głębockiej [?], łowczyny parnawskiej) Bierzyńskich (w tekście „Kierzyńskich” [?]), miecznikostwa bydgoskiego, którzy, powołując się na działy między Tyszkiewiczami i wcześniejsze procesy, wznawiali sprawę po śmierci pierwszego męża aktorki, Rybockiego [?], łowczego parnawskiego. Żądano okazania prawa do dziedzicznych dóbr aktorki Sołotwin i Nikonówka, ustąpienia z nich i rozliczenia dochodów, a także kar za przywłaszczenie gruntów, pól, sianożęci i lasów kodeńskich, zabieranie zboża i siana ludziom kodeńskim, bicie poddanych, zniszczenie futoru kodeńskiego i zajęcie siedliska Salinia [?]. Woźny wyznaczył termin; niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 103 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 596

1Relacya ad Cassandam na Trybunał

2Koronny Lubell. od Urodz. Jchmw

3Panow Meleniewskich y Innych

4po Urodz. Jchmw Panow Crzpow-[?]

5skich y Innych.

6Roku Tysiąc, Siedmset Trzydziestego Piątego,

7Miesiąca Septembra Siedymnastego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

9Mości Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem

10Walewskim Leszkowskim [?] Namiesnikiem, Na ten

11czas Podwoiewodztwa Grodzkim Sellu Woiewodztwa

12Kijowskiego y Xięgami niniejszemi Grodzkiemi

13Kijowskiemi, Stanowszy Oczewiście Wozny Generał

14[reklamant:] Woiewo-

k. 596v

1Wdztwa Kijowskieg.o y Innych Szlachetny Maciey Na-

2wrocki, w moi prawdziwey wierny y skuteczney Re-

3lacyi Swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie do xięg

4ninieyszych zeznał. Iż on Roku teraznieyszeg.o

5Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego Dnia

6Pietnastego Septembra, Pozew albo raczey przy-

7pozew Główny Trybuṫt Koron. Lubeṫt autentycz-

8ny ad Cassandam wydany odniosł do Dobr Wsi

9Czopowicz w Woiewodztwie Kijowskim a Powiecie

10Zytomirskim leżących y tam ten Pozew w Izbie Urodz.

11Teodora Czopowskieg.o na Stole położywszy y o

12położeniu y Essencyi onego Cassandae Pozwanym

13y kogo ieno potrzebie widziel Prawnie opowiada-

14iąc do wiadomosci podał pisany ten Pozew dateno-

15re tali. August Trzeci z Bożey Łaski, Krol Polski Wiel-

16ki Xiąże Litewski Ruski, Pruski, Mazowiecki,

17Zmudzki Inflanski Smolen. Kijow. Wołynski Po-

18dolski, Podlaski y Czernihowski a Dziedziczny Xią-

19że Saski, y Elektor. Urodz. Leontemu Teodoro-

20wi Braci między Sobą rodzonym, Andrzejowi Iti-

21dem Andrzeiowi Janowi Romanowi Namies-

22nikowi Grodz. Owruc. Czopowskim y Innym

23Czopowskim Dobr Wsi Czopowicz Dziedziom y

24Possessorom Cassandae, pozwanym z Osob y Dobr

25[reklamant:] wa-

k. 597

1WW. leżących ruchomych y Summ pienięźnych, Powagę

2naszą Krolewską przykazuiemy abyscie WW. przed

3Sądem naszym Głownym Trybunał Koronnym

4Lubell. od Daty tego Pozwu za niedziel cztery albo

5natenczas gdy ta sprawa z Regestru sobie na-

6leżytego do Sądzenia przypadnie y przywołana

7będzie Sami obliecznie y prawicie stanęli na Instan-

8cyą Instygatatora Sądowego y Jego Delatorow

9Urodzz. Mikołaja Romana Teodora Iana

10Meleniewskich y Innych Meleniewskich Dobr

11wsi Melen[?] Dziedzicow Cas unde[?] Pozwanych

12nyoty[?] vero Principalis Aktorow, ktorzy przy-

13chilaią się we wszystkim do Prawa pospolitego

14Protestacyi Pozwow Relacyi Kondemnat De-

15kretow y całego Processu w Sądzie Głownym

16Trybunale Koron. Lubell. zaczętego y dotychczas

17toczącego się o czym tenże Process clarius testa-

18tur WW. do skasowania y Annihilowania nie-

19iakowejsci Kassaty sub actu ejus inse obloquenti

20czyli Kondemnaty Subdole bez wydania Pozwu

21y zapisania ut lex Iubet Rell. Caphiose otrzy-

22maney y o inne szkody krzywdy in originali

23Processu wyrażone ciż Aktorowie WW. post

24Fata nonnullor. ex Actoribus atq. Citatis na Ter-

25[reklamant:] min

k. 597v

1Termin wyz oznaczony perywaią seu potius ad paratam

2ea iure in Scriptam Rett.am ac inscriptione przyporzy-

3waią sitis paritur[?] Terminum attentatum ad admis-

4sa omnia et alia quae vobis opponent Judicialiter

5responsuri Pisan w Lublinie Die Secunda Augusti

6Millesimo Septingentesimo, Trigesimo, Quinto

7Anno, Z ktorym to połozonym Pozwem wy-

8mianowany Woźny Rok y Termin Stronom

9obom powodowey y Pozwaney do odpowiadania

10złozył y naznaczył. Et in continenti Comparens

11personaliter Urodz. JmPan Jan Mileniewski[?] Swym

12y Inmych wyzey w Relacyi wyrazonych Imie-

13niem. Zdrowy będąc na ciele y umyśle odstępu-

14iąc przy swoiey własney należney Ziemskiey Jurysdykcyi

15Prawa Forum Powiatu y Wdztwa a pod tę zeznaie

16swoie całesię podaiąc y wcielaiąc iawnie ustnie

17y dobrowolnie zeznał. Iż ten Pozew ad Cas-

18sandam na Trybunał Koronny Lubell. od Urodz.

19Mileniewskich y Inmych po Ur. Czapowskich[?]

20y Inmych za własną wolą y wiadomością iest

21wydany y wyniesiony dla czego hac Sua per-

22sonali Comparitione stwierdza approbuie

23ratificuie y prosili obay tak Woźny Swoiey

24Relacyi iako y modernus Comparens approba-

25[reklamant:] ty

k. 598

1Approbaty Actis praesentibus connotari co y otrzy-

2mali + Maciey Nawrocki Worny pisać nie-

3umieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacya ad Cassandam – relacja woźnego o doręczeniu pozwu w sprawie o kasację (dekretu); Lubell. – Lubelski (Trybunał Koronny w Lublinie); Urodz. Jchmw – Urodzonych Ichmościów; Sellu – zapewne „Sellu” = pieczęci (urzędu), formuła namiestnika podwojewództwa.

Akt urwany: początek relacji woźnego na poprzedniej stronie. Pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego (Trybunał Główny Koronny, kadencja lubelska) „ad cassandam” – w celu skasowania (unieważnienia) czynności/zapisu; „Cassandae” – strona, której dotyczy kasacja. Wręczenie 15 IX 1735. Skróty: Wdztwa – Województwa; Urodz. – Urodzonemu; Grodz. Owruc. – grodzkiemu owruckiemu; Lubeṫt – Lubelski; Smolen. Kijow. – Smoleński, Kijowski. „Itidem” – również (o drugim Andrzeju).

Fragment pozwu (citatio) przed Trybunał Koronny Lubelski, wydanego w imieniu króla; tekst zaczyna się i urywa w środku aktu.

„Lubell.” = Lubelskim; „Urodzz.” = Urodzonych; „WW.” = Wielmożni / Wasze Wielmożności.

Łac.: „clarius testatur” – jaśniej świadczy; „ut lex iubet” – jak prawo nakazuje; „post fata nonnullorum ex actoribus atque citatis” – po śmierci niektórych spośród powodów i pozwanych; „Principalis Aktorow” – powodów głównych; „subdole”, „captiose” – podstępnie, zdradliwie.

seu potius – czyli raczej; attentatum – (sprawa o) zamach na prawo; quae vobis opponent judicialiter responsuri – na wszystko, co wam sądownie zarzucą, odpowiecie; Die Secunda Augusti 1735 – 2 VIII 1735; in continenti comparens personaliter – natychmiast stawając osobiście; ad cassandam – dla skasowania; Trybunał Koronny Lubelski; hac sua personali comparitione – tym swoim osobistym stawiennictwem; modernus comparens – obecnie stawający; Wdztwa – województwa; Urodz. – Urodzony.

Approbaty Actis praesentibus connotari (łac.) – aprobaty [kazali] w niniejszych aktach zanotować. Woźny Maciej Nawrocki, niepiśmienny, podpisał krzyżykiem. Numer karty w rękopisie poprawiany (598, ostatnia cyfra przepisana).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem podwojewodzińskim Wawrzyńcem Walewskim Leszkowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Maciej Nawrocki zeznał, że 15 września 1735 r. położył w izbie Teodora Czopowskiego we wsi Czopowicze w powiecie żytomierskim pozew (przypozew) główny Trybunału Koronnego Lubelskiego „ad cassandam”, wydany w imieniu Augusta III w Lublinie 2 sierpnia 1735 r. przeciw braciom Leontemu i Teodorowi, Andrzejowi oraz Andrzejowi Janowi Romanowi, namiestnikowi grodzkiemu owruckiemu, Czopowskim i innym dziedzicom i posesorom Czopowicz. Pozew wniesiono na instancję instygatora i delatorów Mikołaja, Romana, Teodora i Jana Meleniewskich, dziedziców wsi Meleni [?], domagających się skasowania kasaty lub kondemnaty uzyskanej podstępnie, bez wydania pozwu i zapisania relacji, oraz wynagrodzenia szkód. Zaraz potem Jan Meleniewski (Mileniewski [?]), w imieniu własnym i pozostałych, poddając się tej jurysdykcji, oświadczył, że pozew wydano z ich woli i wiedzy, i zatwierdził go; woźny niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 104 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 598

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

2Miesiąca Septembra Siedymnastego Dnia

3Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JejoKrolew-

4skiey Msci Zytomierzu, Przedemną Wawrzyn-

5cem Walewskim [?] Lwowskim [?] Namiesnikiem

6natenczas Podwoiewodztwa Grodzkim Gene-

7ratu Wdztwa Kijowskiego y Xięgami ninieysz-

8szemi Grodzkiemi Kijowskiemi Stanowszy

9oczewiscie Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego

10y Innych Opatrzny Miron Mioduszewski,

11wmoc prawdziwey wierney y Skuteczney

12Relacyi Swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie

13dla Zapisania do Xięg niniejszych zeznał.

14Iż on Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset,

15Trzydziestego Piątego, Dnia Trzydziestego,

16Augusta, Pozew Głowny Trybunał Koronny Lubel-

17ski

k. 598v

1Lubo [?] autentyczny odniosł do Dobr Miasta Berdyczo-

2wa y tamten Pozew w Zamku położywszy w Izbie na Sto-

3le położeniu onego od kogo y kego [?] gwiaździsty [?] by Sprawie

4był pisany prawnie publicznie do wiadomości przy-

5wiodł ktorego Pozwu Series taliowa [?]. August Trze-

6ci z Bozey Łaski Krol Polski Wielki Xiąże Litewski,

7Ruski Pruski Mazowiecki Zmudzki Inflantski Smo-

8lenski, Siewierski, Podolski Podlaski Kijowski Wo-

9łyński Bracławski y Czernihowski a Dziedziczny

10Xiąże Saski y Elektor. Wiell. Ignacemu na Buk-

11sztach [?] y Berdyczowi Zawiszy Podkomorzemu Wielkieg.

12Xięstwa Litews. Minskiemu Czeczerskiemu [?] etc. Sta-

13roscie, niemniey tez Jasnie Oswieconemu iakich kolwiek

14Imion Radziwiłłom Woiewodom Nowogrodz.

15Małł. Jaśnie [?] Wiell. Janowi lub innego Imienia

16y Maryannie z Zawiszow Zaniewskim [?] Lutkows.

17Woysk. Jego Krolewskiey Mości Małł. Jozefowi

18vel alius nominis y Brygitcie itidem z Zawiszow

19Swięcickim [?] Starostom Sumiliskim [?] małł. y Petro-

20nelli Zawiszance Woiewodziance Minskiey in vir-

21inali [?] Statu będącey niegdy Jasnie Wiell. Krzysztofa

22y Teressy z Tyszkiewiczow Zawiszow Woiewodow

23Minskich

k. 599

1Minskich Matt, Synowi Zięciom y Corkom niegdy zaś

2JWiell Władysława Tyszkiewicza Kraycżego Wiellgo

3Xięstwa Litew Wnukom y naturalnym Sukces-

4sorom potrzebuiącym Assystencyi cum Assistentia

5de Iure incumbenti Pozwanym, z Osob y Dobr WW.

6generaliter wszystkich Powagą naszą Krolewską

7przykazuiemy abyscie WW. przed Sądem naszym

8Głownym Trybunale Koron Lubell od Daty

9y położenia teyo Pozwu za niedziel Cztery albo

10wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru Sobie

11naleźytego do Sądzenia przypadnie y przywoła-

12na będzie Sami osobliwie y zawicie Staneli,

13na Instancyą Instygatora Sądowego y Teyo

14Delatorow WW. Felicyana y Francyszki z Go-

15rayskich primi voti Głębockiey Łowczyney

16Parnawskiey [?] Secundi ad presens Brzezynskiey [?]

17Brzezynskich [?] Miecznikow Bidgowskich [?] Matt

18Fquidem [?] Samey Wiell Miecznikowey Bidgowskiey [?]

19cum assistentia maritali de Iure debita Akto-

20row, ktorzy stosuiąc się do Prawa pospoli-

21teyo y Zapisu in Anno Millesimo Sexcen-

22tesimo, Octuagesimo Tertio Die Vigesima

23[reklamant:] Octava

k. 599v

1Octava February w Minsku na Summę Trzydziestu

2Tysięcy ZłPoll od Wiełł niegdy Michała y Heleny z

3Kozielska Oginskiey Tyszkiewiczow małł y Wiełł Emma-

4nuela na Łohoysku Tyszkiewicza in rem et

5Personam Wiełł Teodora Tyszkiewicza Starosty

6Niechworowskiego [?] Aktorki rodzonego Dziada

7przyznanego, Sad Bona Berdyczow w Woie-

8wodztwie Kijowskim, w Powiecie Zytomirskim

9Sita et iacentia regulowanego porywa, a raczey

10revificando causam post abitum Jasnie Wiełł

11Teressy z Łohoyska Tyszkiewiczowny Zawi-

12szyney Woiewodziny Minskiey Wiecznosci we

13przey [?] Matki y Wiełł Feliciana Zawiszy Starosty

14Sumiliskiego [?] Brata WW. nec non post fata

15Wiełł Antoniego Rybczewskiego [?] Łowczego Par-

16nawskiego [?] pierwszego Małzonka Wiełł Aktor-

17ki iako et post mutatum Statum ejusdem vi-

18dualem in matrimonialem ac quosvis transla-

19tos Juris Tit[ul]os ad paratam Causam paratas

20anteriores Citationes atque Inscriptiones przy-

21pozywaiąc do oddania y zapłacenia Summy

22Trzydziestu Tysięcy ZłPoll una cum provisione

23[reklamant:] ab

k. 600

1ab Actu Inscriptionis w Mińsku Anno Superius

2expresso, wciągnione do nagrodzenia szkod Actorom

3przez renitencyą WW. Ichmciow w oddaniu pomienioney

4Summy nanieśionych. Sitis itaq[ue] parituri et

5ad praemissa omnia judicialiter responsuri.

6Datt. Lublini Millesimo Septingentesimo,

7Trigesimo Quinto, Anno Die Decima

8Secunda Augusti. Z ktorymto Pozwem

9on mianowany Woźny Rok y Termin Stro-

10nom obom powodowey y pozwaney według

11Ostrzyi [?] w pozwie wyrażoney stanowienia-

12się złożył y naznaczył de quo Offense [?] ejus-

13dem Ministerialis Relatio. + Miron

14Moduszewski [?] ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

WJ. – Wielmożnego Jegomości; X. Littews. – Xięstwa Litewskiego; Wdztwa – Województwa; Woźny Generał – woźny generalny; Pozew Głowny – pozew do Trybunału Koronnego w Lublinie. Nazwiska powodów i miasta w nagłówku marginalnym słabo czytelne.

Wiell. – Wielmożny; małł. – małżonkom; vel alius nominis – lub innego imienia; itidem – również; in virginali statu – w stanie panieńskim; Series – treść (pozwu); Berdyczów – dziś Berdyczów (Ukraina), wówczas dobra Zawiszów.

Matt = Małżonkom; JWiell = Jaśnie Wielmożnego; Kraycżego Wiellgo Xięstwa Litew = krajczego Wielkiego Księstwa Litewskiego; WW. = Wielmożni; Lubell = Lubelskim (Trybunał Koronny w Lublinie).

cum Assistentia de Iure incumbenti = z asystencją (opieką mężowską) wymaganą prawem; primi voti … secundi ad presens = z pierwszego małżeństwa … z drugiego, obecnie; cum assistentia maritali de Iure debita = z należną prawem asystencją męża; in Anno Millesimo Sexcentesimo Octuagesimo Tertio Die Vigesima Octava = w roku 1683, dnia 28.

Fragment pozwu (citatio) przed Trybunał Koronny Lubelski na instancję instygatora sądowego i delatorów; „Fquidem” prawdopodobnie „Equidem” (wszakże) lub skrót.

Nazwiska „Brzezynski”, „Bidgowski” oraz „Parnawski” czytane niepewnie; urząd „Łowczyney Parnawskiey” może być łowczyną pernawską (Parnawa = dziś Pärnu) – odczyt niepewny.

ZłPoll – złotych polskich; Wiełł – Wielmożnych; małł – małżonków; WW. – Wielmożnych; in rem et personam – na rzecz i osobę; sita et iacentia – położone i leżące; revificando causam post abitum – wznawiając sprawę po zejściu; nec non post fata – a także po śmierci; post mutatum statum ejusdem vidualem in matrimonialem – po zmianie jej stanu wdowiego na małżeński; ac quosvis translatos Juris Titulos ad paratam causam paratas anteriores Citationes atque Inscriptiones – i wszelkie przeniesione tytuły prawne, do gotowej sprawy gotowe wcześniejsze pozwy i zapisy; una cum provisione – wraz z prowizją. Octava Februarii – sesja trybunalska/sądowa w Mińsku 8 lutego (lub oktawa). Numer 599 na marginesie górnym to foliacja.

Sitis itaque parituri et ad praemissa omnia judicialiter responsuri – macie się stawić i na wszystko powyższe sądownie odpowiedzieć; Datt. Lublini… – Dan w Lublinie 12 VIII 1735 (pozew Trybunału Koronnego w Lublinie); de quo … ejusdem Ministerialis Relatio – o czym relacja tegoż woźnego; ignarus Scribendi – nieumiejący pisać (podpis krzyżykiem); renitencya – opór, uchylanie się; Actor – powód.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lwowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Miron Mioduszewski zeznał, że 30 sierpnia 1735 r. doręczył do dóbr miasta Berdyczowa (położył na stole w izbie zamkowej) pozew przed Trybunał Koronny Lubelski. Pozew króla Augusta III, wydany w Lublinie 12 VIII 1735, wzywał Ignacego Zawiszę, podkomorzego Wielkiego Księstwa Litewskiego, Radziwiłłów wojewodów nowogródzkich, Józefa i Brygidę z Zawiszów Swięcickich [?] oraz Petronelę Zawiszankę – dzieci i spadkobierców Krzysztofa i Teresy z Tyszkiewiczów Zawiszów, wojewodów mińskich – na instancję instygatora i delatorów Felicjana Brzezyńskiego [?] i Franciszki z Gorayskich, primo voto Głębockiej, miecznikowej bidgowskiej [?]. Sprawa dotyczyła oddania sumy 30 000 zł polskich z prowizją, zapisanej w Mińsku 28 II [?] 1683 r. przez Michała i Helenę Tyszkiewiczów oraz Emmanuela Tyszkiewicza na rzecz Teodora Tyszkiewicza, dziada powódki, i zabezpieczonej na dobrach Berdyczów, a także wynagrodzenia szkód; sprawę wznowiono po śmierci m.in. Teresy Zawiszyny, Felicjana Zawiszy i pierwszego męża powódki Antoniego Rybczewskiego [?]. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem; odczyt wielu nazwisk niepewny.

Nr w rękopisie: 105 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 600

1Arestu zbiegłych Poddanych

2w Sprawie WW. Ichmciow Panow

3Biczyńskich [?] Miecznikow Pod-

4gorskich [?] maltz.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

6Miesiąca Septembra Siedmnastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

8skiey Mości Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem

9Walewskim

k. 600v

1Walewskim Lewkowskim Namiesnikiem, Natenczas Pod-

2wojewodz. Grodz. Woit. Wdztwa Kijow. y Xięgami

3nineyszemi Grodz. Kijow. Stanowszy oczewiście Woz-

4ny General Wdztwa Kijowskiego y Inszych Opatrzny

5Miron Miodușewski [?], wmoc prawdziwey wierney

6y Skuteczney Relacyi Swoiey iawnie ustniey

7dobrowolnie dla Zapisania do Xiąg ninieysz-

8szych zeznał. Iż on Roku teraznieyszego

9Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego Dnia

10Szesnastego Junij, na Affektacyą y Prawną Re-

11quizycyą WWJchmw Panow Felicyana y Fran-

12ciszki z Gorayskich [?] primi voti Elbowiey [?]

13Zowcz. [?] Parnaw. [?] Secundi ad Psens Bierzyn-

14skiey Bierzynskich Miecz. Bidgosk. [?] małż.

15maiąc przy sobie Stronę Szlachtę Ludzi wiary

16godnych Urodz. Jchmw Michała Kaminskiego,

17y Antoniego Swierczewskiego [?], eo majoris

18ac evidentioris testimonij gratia sibi adhibitos

19był w Dobrach Wsi Karbczyiowie [?] do Klucza

20Ruzynskiego należących gdzie będąc u Ro-

21bocznego [?] Iwana Byczka Woyta tameyszego

22y całey Gromady Poddanych Ziemi robo-

23czych na Imiona Iednego Marka drugiego Le-

24[reklamant:] ska

k. 601

1Liska y Trzeciego Petra Tkaczow Braci rodzonych Czwar-

2tego Sydora, Piątego Ioachima Mielnika y Szostego

3Andrzeja takze Mielnika z Zonami Dziecmi konmi Wo-

4łami krowami et cum tota Domestica illorum z Dobr

5Wiell. Requirentow Wsi Syngur [?] Ziemstwo Zasiedziałych

6byłem osiadłych kozdego Seorsive w Tysiącu Grzy-

7wien Polskich do rozprawy Prawney Officiose Aresz-

8tował y przyporęczył który Areszt tenze wysz

9mianowany Woyt y Gromada Imieniem Jasnie

10Oswieconego Xiązęcia Jmści Ierzego Lubomirskiego

11Woiewody Sędomirskiego dobrowolnie przyiowszy

12wysz rzeczonych Poddanych do rozprawy Praw-

13ney dotrzymac deklarowac, a tak on mianowany

14Wozny tysz Stroną Szlachty przy sobie będąca

15oswiadczywszy się ztamtąd tu ad Acta przybyw-

16szy o tym ke Swoiey prawdziwą Relacyą Aresztu

17przez Siebie zaniesionego, przedemną Urzędem

18uczynił y zeznał prosząc eam Actis Castrensibus con-

19notari co y otrzymał. + Miron Mio dyszewski [?] ig-

20narus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

maltz. – skrót: małżonków; arest – zajęcie, zatrzymanie (tu zbiegłych poddanych); miecznik podgórski [?] – tytularny urząd ziemski; odczytanie nazwiska i urzędu niepewne.

Fragment relacji woźnego z dnia 16 VI 1735. „primi voti … secundi ad praesens” – „pierwszego małżeństwa … drugiego obecnie”; „eo majoris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos” – „dla większego i wyraźniejszego świadectwa przybranych”. „Miecz. Bidgosk.” – prawdopodobnie miecznik bydgoski. „Klucz Ruzynski” – zapewne Rużyn (Ружин) w pow. żytomierskim. Odczyt nazwy wsi i nazwisk niepewny.

Officiose – urzędowo; eam Actis Castrensibus connotari – by ją wpisano do akt grodzkich; ignarus scribendi – nieumiejący pisać; seorsive – z osobna; cum tota domestica illorum – z całym ich dobytkiem domowym. Jerzy Lubomirski – wojewoda sandomierski.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, woźny generał województwa kijowskiego Miron Mioduszewski [?] zeznał, że 16 czerwca 1735 r. na żądanie Felicjana i Franciszki z Gorayskich [?] Bierzyńskich, miecznikostwa bidgoskich [?], w obecności szlachciców Michała Kamińskiego i Antoniego Swierczewskiego [?] udał się do wsi Karbczyiów [?] należącej do klucza rużyńskiego. Tam u wójta Iwana Byczka i gromady zaaresztował – każdego z osobna pod zakładem 1000 grzywien polskich – sześciu poddanych zbiegłych z wsi Syngur [?], dóbr requirentów (m.in. braci tkaczy Marka, Liska i Petra, Sydora, Ioachima i Andrzeja Mielników), wraz z żonami, dziećmi, końmi, wołami, krowami i całym dobytkiem. Wójt i gromada w imieniu księcia Jerzego Lubomirskiego, wojewody sandomierskiego, przyjęli areszt i zobowiązali się stawić poddanych do rozprawy prawnej. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 106 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 601

1[reklamant:] Roku

k. 601v

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego

2Miesiąca Septembra. Siedymnastego Dnia

3Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

4Mości Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Wa-

5lewskim Lewkowskim [?] Namiesnikiem, natenczas Pod-

6woiewodztwa Grodzkim tuu Woiewodztwa Kijow.

7y Xięgami nineyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi.

8Stanowszy oczewiście Woźny Generał Wdztwa Kijow.

9y Innych Opatrzny Miron Mioduszewski, wmoc

10prawdziwey wierney y Skuteczney Relacyi Swoiey

11iawnie ustnie y dobrowolnie dla Zapisania do

12Xiąg ninieyszych Zeznał. Iż on Roku teraznieysze-

13go Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego Dnia

14Trzydziestego Augusta, Pozew Głowny Trybunalski

15Koronny Libell autentyczny namembranie Ziem.

16pisany, odniosł do Dobr Miasta Berdyczowa

17w Woiewodztwie Kijow. a Powiecie Zytomirskim

18leżących, y tamten Pozew we Dworze taney-

19szym w Izbie na Stole połozył opołozeniu o-

20nego od kogo pokogo y wiakiey by Sprawie był

21pisany opowiedział, y trzwnie publikuiąc do

22wiadomosci przywiodł ktorego Pozwu Series iest

23takowey

k. 602

1takowa. August Trzeci z Bozey Łaski Krol Polski

2Wielki Xiąże Litews. Ruski Pruski. Mazowiecki Zmudz.

3Inflanski Smolens. Siewierski Kijowski Wołynski Po-

4dolski Podlaski Bracławski Czernichowski a Dziedziczny

5Xiąże Saski y Elektor. Wiell. Ignacemu na Bak-

6sztach y Berdyczowie Zawiszy Podkomorzemu Wiel-

7kiego Xięstwa Litewskiego Minskiemu Czeczerskie-

8mu etc. Staroscie, tudziez Jasnie Oswieconym Xią-

9żętom iakich kolwiek Imion Radziwiłłom Woie-

10wodom Nowogrodz. Matt., niemniey tez Janowi

11albo innego iakiego kolwiek Imienia y Maryan-

12nie z Zawiszow Laniewskim [?] Pułkownikom Woysk

13JKMci Krolews. Mości Jozefowi vel alius Nominis

14y Brygicie itidem z Zawiszow Swięcickim [?] Staros-

15tom Sumiliskim [?] Matt. y Petrunelli Zawiszance

16Woiewodziance Minskiey in virginali Statu bę-

17dą-

18cey Bratu y Siestrom między sobą rodzonemi

19niegdy Jasnie Wiell. Krzysztofa y Teressy z Tysz-

20kiewiczow Zawiszow Woiewodow Minskich

21Matt. Synowi y Dzieciom niegdy zas Wiell. Wła-

22dysława Tyszkiewicza Krayczego Wielkiego Xięstwa

23Litews. Wnukom y naturalnym Sukcessorom

24potrzebuiącym Assystencyi cum Assistentia de Iure

25[reklamant:] debita

k. 602v

1debita a niepotrzebuiącym Samym przez się Pozwanym

2z osob y Dobr WW. generaliter wszystkich Regia

3nostra qua fungimur authoritate przykazuiemy

4abyście WW. przed Sądem naszym Głownym Trybull.

5Koronnym Lubell. od Daty ypołożenia tey Pozwu

6za niedziel cztery, albo wtenczas gdyż ta Sprawa

7z Regestru Sobie należytego do Sądzenia przypad-

8nie y przywołana będzie Sami oblicznie y zawicie

9staneli na Instancyą Instygatora Sądowego y

10Jego Delatorow WW. Felicyana y Franciszka

11Gorayskich Primi voti Lubockiey [?] Łowczyney

12Paranowskiey [?] Secundi ad praesens Bierzynskiey

13Bierzynskich Miecznikow Bydgoskich Matki et qui-

14dem Samey Wiell. Bierzynskiey Miecznikowey

15Bydgoskiey cum assistentia maritali de iure

16debita aktorow, ktorzy WW. przyciągaią się

17do manifestow Swoich rożnemi czasy zanie-

18sionych pozywaią albo raczey revificando

19causam post obitum Wiell. Tereszy [?] z Lohoy-

20ska Tyszkiewiczowny Zawiszyney Woiewo-

21dziney Minskiey Matki tudziesz Wiell. Feliey-

22ana na Bakszłach [?] Zawiszy Starosty Chmi-

23liskiego Syna, nieymniey revificando causam post

24extinctum

k. 603

1Extinctum Caput niegdy WiellJ Antoniego Głębockiego [?]

2Łowczego Turnawskiego [?], pierwszego Małżonka WiellJ

3Aktorki nec non post mutatum Statum Vidualem

4in Matrimonialem restaurando Supplendo q[ue] om-

5nes defectus praedicto Processus post primiti-

6vas Citationes zeszłych ad paratam causam

7paratas inscriptiones in Regestro pendentes

8przyzpozywaią oto: Iż WW. wiedzyc bardzo

9dobrze o Działach międzÿ WiellJ Łyszkiewi-[?]

10czami tak WW. iakoteż y Aktorow Antecess-

11sorami nastąpionych Dobra wtymże Dzie-

12le Specifikowane, Iako to Miasto Mach-

13nowkę Wies Wcyną [?], Czerniawkę, Markowce

14Huyne [?] Rozahowkę, Wołczynice Wielki y ma-

15ły Medwedowkę, Frostyczynce [?], Sokole Oza-

16dowkę, Andreaszowkę, Płuchowce [?] Mszanie[?]

17Garniszowkę, Kumanowkę, y Inne do Klucza

18Machnowskiego należące Charyn [?] Nikonow-

19kę, Radomić [?] Wielki y mały z Klucza Kerdy-

20czowskiego [?] in Schedam Antecessorow Aktorki

21przypadłe tudziż Halczyn y Somaki [?] do Klucza Ko-

22deńskiego [?] własnych Dobr Aktorki należące vi et vi-

23olenter odebrali y cie Aktorow do tych Dobr directe nale-

24[reklamant:] żących

k. 603v

1nalerzeycych przypuscić niechcecie usum fructum zabieracie

2roznym Kredytorom in onerujecie y owszem więcey przy-

3właszczacie, y lubo WWll Aktorowie zniegdy Wiell

4Głębockim [?] Łowczym Parnawskim [?] Pierwszym Małzonkiem

5Swoim et si cum injuria do niektorych Dobr Possess-

6syi przyszła była toiest Wsi Bystrzyka [?] Zarelowa [?]

7Wołczynca [?] Wielkiego y Jnnych WW. z Zasiedziałey

8y spokoyney Possessyi Subordynowawszy Ludzi pro-

9ut testantur Protestacye y Relacye wypędzili y

10gwałtowną uczynilicie Expulsyą. Azatym do przy-

11wrocenia Dobr pomienionych WW. Aktorom nale-

12zący una cum faciendo calculo de perceptis pro-

13ventibus, nec non pro poenis Summendis [?] decorsive [?]

14ex arbitrio Iudicij Super vobis decernendis tak

15względem niesłusznego tychże Dobr trzymania

16y Prowentow brania iako tez Expulsyi in Iuste

17czynienia y roznych violencyi popełnienia, cięż Wiell

18actores WW na Termin wyż oznaczony Pozywa-

19ią albo raczey przypozywaią, na ktorym iako

20na zawitym abyscie WW. Stanowszy na to wszystko

21Sądownie odpowiadaiąc Skuteczniey usprawiedli-

22wili. Pisan w Lublinie Die Decima Secunda Augu-

23sti Millesimo, Septingentesimo, Trigesimo, Quinto

24[reklamant:] Anno

k. 604

1Anno, Zaktorymto położonym Pozwem on miano:

2wany Worny Rok y Termin Stronom obom Powodo:

3wey do adtentowania pozwaney do usprawiedliwienia

4według prefixyi w Pozwie wyszinserowanym wy:

5razoney Stanowieniasię zawżdy ku rosprawi praw:

6ney złożył y naznaczył y otymże swoię prawdziwą

7położonego Pozwu Relacyą przedemną Urzędem

8uczynił y zeznał prosząc eam actis praesentibus

9connotari co y otrzymał † Miron Miodyszewski [?]

10ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Trybunał Koronny Lubelski – najwyższy sąd apelacyjny Korony; X. Litew. – Wielkiego Księstwa Litewskiego; tekst aktu zaczyna się na następnej stronie.

Kijow. – Kijowskiego; Wdztwa – Województwa; libell – pozew pisemny; „na membranie” – na pergaminie; „Series” – treść, brzmienie. Berdyczów – dziś Berdyczów (Berdyczew) na Ukrainie.

„Matt.” = małżonkom; „vel alius Nominis” – lub innego imienia; „itidem” – również; „in virginali Statu” – w stanie panieńskim; „cum Assistentia de Iure debita” – z asystencją prawem należną. Tekst to dalszy ciąg przytoczonego mandatu (pozwu) królewskiego Augusta III.

Regia nostra qua fungimur authoritate – władzą królewską, którą sprawujemy; Trybull. Koronny Lubell. – Trybunał Koronny Lubelski; Primi voti … secundi ad praesens – z pierwszego małżeństwa … z drugiego obecnie; cum assistentia maritali de iure debita – z asystencją męża prawem wymaganą; revificando causam post obitum – wskrzeszając sprawę po śmierci; post extinctum – po zgaśnięciu (śmierci); oblicznie y zawicie – osobiście i pod rygorem zawitym. Tekst jest dalszym ciągiem pozwu trybunalskiego (kompulsu) wpisanego do księgi.

Extinctum Caput – zmarła osoba (strona procesu); nec non post mutatum Statum Vidualem in Matrimonialem – a także po zmianie stanu wdowiego na małżeński; restaurando supplendoque omnes defectus praedicti Processus – przywracając i uzupełniając wszelkie braki wspomnianego procesu; post primitivas Citationes – po pierwotnych pozwach; ad paratam causam paratas inscriptiones in Regestro pendentes – wpisy gotowe do sprawy, zawisłe w rejestrze; in Schedam Antecessorow – w dział (spadek) poprzedników; vi et violenter – przemocą i gwałtem; directe – bezpośrednio. WiellJ – Wielmożny Jegomość; WW. – Wielmożni.

usum fructum – użytkowanie; et si cum injuria – choć z krzywdą; prout testantur – jak świadczą; una cum faciendo calculo de perceptis proventibus – wraz z obliczeniem pobranych dochodów; nec non pro poenis … ex arbitrio Iudicii super vobis decernendis – a także o kary według uznania sądu na was orzeczone; in iuste – niesprawiedliwie; actores – powodowie; Die Decima Secunda Augusti Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto – dnia 12 sierpnia 1735. Akt jest pozwem (przypozwem) do sądu w Lublinie (Trybunał Koronny). WW. – Wielmożni; Wiell – Wielmożny.

Fragment końcowy relacji woźnego o położeniu pozwu. „adtentowania” – stawienia się, popierania sprawy; „prefixyi” – wyznaczonego terminu. Łac.: eam actis praesentibus connotari – aby ją do niniejszych akt zapisano; ignarus scribendi – nieumiejący pisać (stąd znak krzyża).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Miron Mioduszewski zeznał, że 30 sierpnia 1735 r. doręczył do dworu w Berdyczowie (pow. żytomierski) pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 12 VIII 1735. Pozew wzywał Ignacego Zawiszę, podkomorzego Wielkiego Księstwa Litewskiego, Radziwiłłów wojewodów nowogródzkich, Jana i Maryannę z Zawiszów Laniewskich [?], Józefa i Brygidę z Zawiszów Święcickich [?] oraz Petronelę Zawiszankę – spadkobierców Krzysztofa i Teresy z Tyszkiewiczów Zawiszów – na instancję instygatora i delatorów Felicjana i Franciszki z Gorayskich, primo voto Lubockiej [?], obecnie Bierzyńskiej, miecznikowej bydgoskiej. Powodowie zarzucali pozwanym, że wbrew działom między Tyszkiewiczami przemocą zajęli dobra należące do przodków powódki i do niej samej, m.in. miasto Machnówkę z wsiami klucza machnowskiego, Nikonówkę i Radomić [?] z klucza kerdyczowskiego [?] oraz Halczyn [?] i Somaki [?] z klucza kodeńskiego [?], pobierają z nich pożytki, obciążają je długami i wypędzili powódkę i jej pierwszego męża Antoniego Głębockiego [?] z posiadania wsi Bystrzyka [?], Zarelowa [?] i Wołczyńca Wielkiego [?]. Żądano zwrotu dóbr, rozliczenia pobranych dochodów i kar za gwałty. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem; liczne nazwy miejscowe niepewne.

Nr w rękopisie: 107 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 604

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell

2od WWll Ichmw Panow Snieżyńskich [?]

3Miecz Bidgosk [?] małł po WWll

4Zawiszu [?] Podkomorzyc Wielkiego

5Xięstwa Litt y Innych

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Septembra, Siedmnastego, Dnia.

8Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

9Mości Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem

10Wałuskim [?] Lwowskim [?] Namiesnikiem na ten

11czas Podwoiewodzym Grodzkim Generału Wdztwa

12Kijowskiego y Xięgami niniejszemi Grodzkiemi

13Kijowskiemi. Stanowszy oczewiście Worny General

14[reklamant:] Wdztwa

k. 604v

1Wdztwa Kijowskigo y Innych Opatrzny Mikołaj [?] Kio dusze[?]w-

2ski, w moc prawdziwey wierney y Skuteczney Relacyi,

3Swoiey iawnie, ustnie y dobrowolnie dla zapisania do

4Xiąg niniejszych zeznał. Iż on Roku teraznieyszego

5Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego Dnia Trzy-

6dziestego Augusta. Pozew Słowny Trybunalski Ko-

7ronny Lubelł autentyczny odniosł do Dobr wsi

8Walerynice [?], y tamten Pozew Woytowi tameyszemu

9w ręce oddał od kogo pokogo [?] y w iakiey by Sprawie

10był pisany Prawnie publikuiąc do wiadomości

11przywiodł, ktorego Pozwu tenor Sequitur eius-

12modi. August Trzeci z Bozey Łaski Krol Polski

13Wielki Xiąże Litewł Ruski Pruski Mazowiecki Zmudz.

14Inflanł Smolenł Siewierł Podolski Podlaski, Kijowł

15Wołynł Bracławł y Czerniechowski, a Dziedziczny Xiąże

16Saski y Elektor. JWieł Ignacemu na Bakesztach [?] y

17Berdyczowie Zawiszy Podkomorzemu Wielkiego Xię-

18stwa Litt. Minskiemu Czeczerskiemu etc Staroście,

19tudziez Jasnie Oswieconym Xiążętom iakich kolwiek

20Imion Radziwiłłom Woiewodom Nowogrodzł

21Małł, niemniey też Wieł Panowi lub imego Imie-

22nia y Maryannie z Zawiszow Laniewskim [?] Pułkow-

23[reklamant:] nikom

k. 605

1Pułkownikom Woysk Jego Krolewskiey Mości małł. Jozi-

2fowi vel alius Nominis y Brygitcie eidem z Zawiszow

3Swięcickim [?] Starostom Sumiliskim [?] małł. y Petruneli

4Zawiszance Woiewodzance Minskiey in virginali Statu

5będącey Synowi Dzieciom y Corkom niegdy JWałł.

6Krzysztofa y Teressy z Tyszkiewiczow Zawiszow

7Woiewodow Minskich małł. tudziesz Urodz. Eufro-

8zynie seu alius Nominis Matce Janowi y Andrzejo-

9wi Synom Sadowskim y Innym ktorzyby do tey Spra-

10wy należeć mieli nullius Juris Bonorum Villae Hał-

11czynice [?] Possessorom Assistencyi niepotrzebuiącym

12samym przez się a potrzebuiącym cum assistentia

13de Jure debita Pozwanym z Osob y Dobr WW. ge-

14neraliter wszystkich leżących ruchomych y Summ

15pieniężnych Powagą naszą krolewską przykazu-

16iemy abyście WW. przed Sądem naszym Głownym

17Trybunału Koronnego Lubelł. od Daty y położenia tego

18Pozwu za niedziel sztery albo wtenczas gdy ta

19Sprawa z Regestru sobie należytego do Sądze-

20nia przypadnie y przywołana będzie sami osobliw-

21nie y zawicie stanęli, na Instancyą Instygatora

22Sądowego y Jego Delatorow UU. Felicyana y

23Franciszki z Gorayskich Primi voti Szłodczyńskiey [?]

24[reklamant:] Parnau

k. 605v

1Parnawskiey Secundi ad praesens Brzezynskiey Brzezynskich

2Mieczn. Bidgosk. Matt, et quidem Samey Wiell. Miecznі-

3kowey Bidgoskiey cum assistentia mariti Sui de

4Jure debita, Aktorow (ktorzy in haerendo Legi po-

5sitivae Divisionibus inter Illustres Magnificos Tysz-

6kiewicze Subsecutis y Innych Transakcyi oraz Ma-

7nifestow tak dawnieyszych iako y noviter Zaniesionych,

8Pozwow Relacyi ygatego hac in re Processu, Supp-

9lendo omnes ejusdem defectus, nec non revivisican-

10do restaurandoq. Causam post obitum niegdy

11Wiell. Antoniego Rybockiego Łowczego Parnawsk. et

12post mutatum Statum vidualem in matrimonialem

13WW. pozywaią oto Iz WW. Wiell. Zawiszowie nie

14uważaiąc na Działy y międzу Wiell. Tyszkiewicza-

15mi Antecessorami Wiell. Aktorki y Wiernosci wa-

16szych nastąpione y na rozne Transakcye Iuż ze

17Wiell. Aktorce vigore Iuris naturalis et Successi-

18vi Służące, a osobliwie niegdy Wiell. Felicyan Za-

19wisza Starosta Sumiliski Brat Wiernosci waszych

20Dobra Wiell. Aktorki nietylko y Sukcessionalne ale

21y dziedziczne w Wdztwie Kijowskim y Wielkim Xię-

22stwie Littewsk. leżące in Suam indebitam Possessio-

23nem appehendowawszy iedne Sami trzymaią y drzel-

24[reklamant:] kie

k. 606

1wszelkie pożytki z onych bierzecie, a drugie przez zaciągnie-

2nie Summ, różnym inonerowaliście, iako y Dobra Hal-

3czynice [?] y Słomaki [?] w Województwie Kijow. a kluczu Koden-

4skim [?] leżące własne Dziedziczne Wiell. Aktorki na niegdy

5JWiell. Krzysztofa Tyszkiewicza pierwszy Woie-

6wodzica Brzeskiego, a potym Woiewody Czernihow.

7Pradziada Wiell. Aktorki z Działu między Iego

8rodzoną Bracią a Sobą nastąpionego przypadłe

9a po nim na Wiell. Aktorkę Iure naturae iako Dzie-

10dziczki należące per absolutam potentiam violenter

11obiowszy nullam ius a [?] Praetextum maiące szczegul-

12nie ex necessa [?] Sui, Urodz. Sadowskim inonerowa-

13liście, ktorzy huiusq. gaudent y si iniuste Praedictor.

14Bonor. cum omnibus usibus fructibus Pos-

15sesione. A zym Wierność Wasza JWiell. Zawszpo-

16wie pro poenis respectu Praedictorum Bonorum

17Halczynice y Sumaki [?] inonerationis ac praeposita-

18tione oneris tum praefaciendo Calculo de perceptis

19Proventibus Wierność Wasza Urodz. Sadowscy

20do ustąpienia z tych że Dobr uczynienia kalku-

21lacyi zbranych Prowentow pro poenis ratione

22violentiar. in manifestationibus Relationibus

23y publicatione super vos Generosi Sadowskie obten-

24[reklamant:] ta

k. 606v

1obtenta Specificatar do nadgrodzenia szkod stąd

2pochodzących y oinne pretensyi WWll Actores na Termin

3wyz oznaczony porywaią Sites pariter [?] Datt Lub-

4lini Millesimo, Septingentesimo, Trigesimo Quinto

5Anno Die Decima Secunda Augusti de quo pra-

6sens [?] Quidem ministerialis Relatio + Miron

7Miodus[z]ewski ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Lubell. – Lubelski; Miecz. Bidgosk. – miecznikowie bydgoscy [?]; małł. – małżonkowie [?]; Litt. – Litewskiego; Wdztwa – Województwa. Podwojewodzy grodzki – zastępca starosty w sądzie grodzkim.

Relacja woźnego generalnego woj. kijowskiego o doręczeniu pozwu trybunalskiego koronnego (lubelskiego) 30 VIII 1735. „Tenor sequitur eiusmodi” – treść następuje taka. Skróty: JWieł – Jaśnie Wielmożnemu; Litt. – Litewskiego; Małł – małżonkom; Wdztwa – Województwa. Nazwisko woźnego i nazwa wsi niepewne.

Fragment pozwu przed Trybunał Koronny Lubelski; „małł.” = małżonkom; „vel alius nominis” = lub innego imienia; „in virginali statu” = w stanie panieńskim; „nullius Juris Bonorum Villae …” = bez żadnego prawa do dóbr wsi …; „cum assistentia de Jure debita” = z asystencją prawem należną; „generaliter” = ogólnie; „Primi voti” = z pierwszego małżeństwa; UU. = Urodzonych.

Fragment pozwu (procesu) w sprawie spadkowej; „Matt.” = małżonków; „Wiell.” = wielmożny; „WW.” = wielmożni; „Mieczn. Bidgosk.” = miecznik bydgoski; „Łowczy Parnawski” = łowczy parnawski (Parnawa, Inflanty). Łac.: „secundi ad praesens” – z drugiego (małżeństwa) obecnie; „cum assistentia mariti sui de iure debita” – z należną prawnie asystencją męża; „in haerendo legi positivae divisionibus … subsecutis” – trzymając się prawa pozytywnego co do działów nastąpionych między Tyszkiewiczami; „noviter” – świeżo; „hac in re processu, supplendo omnes eiusdem defectus, nec non reviviscando restaurandoque causam post obitum” – uzupełniając wszelkie braki procesu i wskrzeszając oraz odnawiając sprawę po śmierci; „post mutatum statum vidualem in matrimonialem” – po zmianie stanu wdowiego na małżeński; „vigore iuris naturalis et successivi” – mocą prawa naturalnego i spadkowego; „in suam indebitam possessionem apprehendowawszy” – zagarnąwszy w swoje nienależne posiadanie.

Fragment pozwu (citatio) w sprawie dóbr; łac.: „Iure naturae” – prawem natury (przyrodzonym); „per absolutam potentiam violenter” – przemocą absolutną gwałtownie; „nullam ius ac praetextum” – nie mając żadnego prawa ani pretekstu; „ex necessa sui” – z własnej potrzeby; „huiusque gaudent” – dotąd używają; „iniuste praedictorum bonorum cum omnibus usibus fructibus possessione” – niesłusznym posiadaniem tych dóbr ze wszystkimi użytkami i pożytkami; „pro poenis respectu praedictorum bonorum … inonerationis” – o kary z racji obciążenia tych dóbr; „de perceptis proventibus” – o pobranych dochodach; „ratione violentiarum in manifestationibus relationibus” – z tytułu gwałtów opisanych w manifestacjach i relacjach; „super vos Generosi” – przeciw wam, Urodzeni. Skróty: Wiell. – Wielmożnej; JWiell. – Jaśnie Wielmożnego; Urodz. – Urodzeni. Nazwy dóbr (Halczynice/Hałczynice, Słomaki/Sumaki) odczytane niepewnie; ręka zapisuje je niejednolicie.

Fragment łaciński: „…Datt Lublini Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto Anno Die Decima Secunda Augusti” – dano w Lublinie roku 1735 dnia 12 sierpnia; „ministerialis Relatio + Miron Miodus[z]ewski ignarus Scribendi” – relacja woźnego; krzyżyk Mirona Mioduszewskiego, nieumiejącego pisać. „Actores” – powodowie; „WWll” – Wielmożni.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wałuskim [?] Lwowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego (zapisany na początku jako Mikołaj [?] Kioduszewski [?], w podpisie jako Miron Mioduszewski) zeznał, że 30 sierpnia 1735 r. doręczył wójtowi wsi Walerynice [?] pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 12 VIII 1735. Pozwanymi byli Ignacy Zawisza, podkomorzy Wielkiego Księstwa Litewskiego, Radziwiłłowie wojewodowie nowogródzcy, Laniewscy [?], Święciccy [?], Petronela Zawiszanka oraz Eufrozyna Sadowska z synami Janem i Andrzejem, posesorzy dóbr wsi Hałczynice [?]; powodami – instygator i delatorzy Felicjan i Franciszka z Gorayskich, obecnie Brzezyńscy, miecznikostwo bidgoscy [?]. Powodowie zarzucali, że Zawiszowie, a zwłaszcza nieżyjący Felicjan Zawisza, starosta sumiliski [?], wbrew działom między Tyszkiewiczami zagarnęli spadkowe i dziedziczne dobra powódki w województwie kijowskim i Wielkim Księstwie Litewskim, a dobra Halczynice [?] i Słomaki [?] w kluczu kodeńskim [?], odziedziczone po pradziadzie powódki Krzysztofie Tyszkiewiczu, wojewodzie czernihowskim, przemocą zajęli i obciążyli na rzecz Sadowskich. Żądano kar, ustąpienia Sadowskich z dóbr, rozliczenia dochodów i wynagrodzenia szkód. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 108 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 606v

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell

2od WWll Ichmciów Panów Brzezinskich [?]

3Miecznikow Bidgoskich [?] Matt. po

4Wielebnych Ichmciów Xięży Berdy-

5czowskich Karmelitów Bosych

6y Innych

7Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

8Miesiąca Septembra Siedymnastego Dnia

9Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

10Mści Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem Wa-

11lewskim [?] Leszkowskim [?] Namiestnikiem, natenczas

12Podwoiewodztwa Grodzkim Ziemu [?] Woiewodztwa

13Kijowskiego y Xięgami Nineyszemi Grodzkiemi

14Kijowskiemi. Stanowszy oczewiście Woźny Gene-

15rał Wodztwa Kijowsk. y Innych Opatrzny Mi-

16ron Mioduszewski, in vim Sua verà ac fidelis Re-

17[reklamant:] lationis

k. 607

1Relationis palam publice ac per expressum recogno-

2vit. Iż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset, Trzy-

3dziestego Piątego, Dnia Trzydziestego Augusta, Pozwy

4Nowy Trybunał Koronny Lubelski autentycznych

5na membranach Ziemskich Kijowskich in unaea-

6demq[ue] essentia pisanych in numero Dwa odniosł

7do Dobr Machnowki y stamtąd Pozwy Jeden na

8Częsci Wielebnych Jchmciow Xięży Karmelitow

9a Drugi na Częsci w Possessyi JmPana Metelskiego

10będącey, we Dworach tameczystych w Izbie na sto-

11le położywszy y opowiedzeniu onychże od kogo y o co

12y w iakiey by sprawie były pisane Prawnie pu-

13blikując do wiadomosci przywiodł ktorych Poz-

14wow Series takowa. August Trzeci z Bożey

15Łaski Krol Polski Wielki Xiąże Litewski Ruski Pruski

16Mazowiecki Żmudzki Inflantski Smolenski

17Siewierski Podolski Podlaski, Kijowski Wołynski,

18Bracławski y Czernihowski a Dziedziczny Xiąże

19Saski y Elektor. Przewielebnemu w Bogu Xiędzu

20Ludwikowi a Jesu Przeorowi Conventus Ber-

21dyczowski Ordinis Carmelitarum Discalceatorum, et to-

22ti Comunitati ejusdem Conventus cum assisten-

23tia Superiorum de Iure debita, Tudzież Urodzonemu Ber-

24nardowi

k. 607v

1Bernardowi Meteſkiemu [?] quos vis Iuris titulo Dobr

2Machnowki Poſseſsorom z osob y Dobr WW. generali-

3ter wszystkich trzecych ruchomych y Summ pienię-

4znych Powagą naszą krolewską przykazuiemy abyście

5WW. przed Sądem naszym Głownym Trybul. Koron.

6Lubel. od Daty ypotozenia [?] tego Pozwu za niedziel

7cztery albo wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru

8Sobie należytego do Sądzenia przypadnie y wpis

9ktory Wiel. Zawiszy Miecznikowy Wielkiey Xięstwa

10Litew. y Innym do ktorego się ta Sprawa re-

11gulnie przywołany będzie Sami oblicznie y za-

12wiście Stanęli na Instancyą Instygatora Sądo-

13wego y Iego Delatorow WW. Felicyana y Fran-

14ciszka z Gorayskich primo voto Rybochiey [?]

15Podczaszyny Czarnaw. [?] ad praesens Skirzynskiey [?] Ski-

16rzynskich [?] Miecznikow Bidgoskich [?] mał. et

17quidem Samey Wiel. Miecznikowey Bidgos. [?]

18cum aßistentia maritali de Iure debita Aktorow,

19ktorzy przychylaiąc się we wszystkim do Pra-

20wa pospolitego y Proceßu oto zacytowa ad

21paratas inscriptiones WW. w Sprawie y Akcyi

22do pokazania Prawa na Dobra Miasteczko

23Machnowkę na Wiel. Aktorkę Iure divino et na

24[reklamant:] turali

k. 608

1naturali należącego za iakim Prawem WW. pominione

2Dobra w Possessyi swoiey trzymaią omnes usus

3fructus biorące a w niepokazaniu należytego

4Prawa ktoreby mogło Magnificos Actores

5ad desportationem oneris nigrare do ustąpienia

6z tychże Dobr uczynienia kalkulacyi zebranych

7Prowentow nadgrodzenia szkod z tyd[?] pocho-

8dzących nec non pro Pœnis respectu niesłusz-

9ney Tenuty y Dobr partycypowania y o in-

10ne pretensye intentowaney Wiell. Actores na Ter-

11min oznaczony pozywaią Sitis itaq. pariturj

12Terminum attentaturi et ad præmissa omnia

13judicialiter responsurj Datt. Lublini Mill.

14lesimo Septingentesimo, Trigesimo,

15Quinto Die Decima Secunda Augusti,

16Relatio præsens ejusdem ministerialis Rela-

17tio Wozny Scribendi ignarus.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Matt.” – zapewne „Matrimonium”/małżonków; „in vim suae verae ac fidelis relationis” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji. Karmelici Bosi berdyczowscy – klasztor w Berdyczowie. Bydgoszcz – „Bidgoskich” [?], miecznikowie bydgoscy.

Relationis palam publice ac per expressum recognovit – w relacji jawnie, publicznie i wyraźnie zeznał (formuła relacji woźnego); „in unaeademque essentia” – w jednej i tej samej treści; „in numero Dwa” – w liczbie dwóch.

Conventus Berdyczowski Ordinis Carmelitarum Discalceatorum – konwent berdyczowski zakonu karmelitów bosych; „toti Comunitati ejusdem Conventus cum assistentia Superiorum de Iure debita” – całej wspólnocie tegoż konwentu z asystencją przełożonych prawem należną.

Pozwy przed Trybunał Koronny Lubelski doręczone 30 VIII 1735.

quos vis Iuris titulo – jakimkolwiek tytułem prawnym; generaliter – ogólnie; primo voto – z pierwszego małżeństwa; ad praesens – obecnie; mał. et quidem – małżonków, a mianowicie; cum assistentia maritali de Iure debita – z asystencją męża, prawem wymaganą; ad paratas inscriptiones – do gotowych zapisów; Iure divino et naturali – prawem boskim i naturalnym. Instygator sądowy – oskarżyciel publiczny przy Trybunale; delatorowie – donosiciele/powodowie. Trybunał Główny Koronny w Lublinie.

Fragment pozwu przed Trybunał Koronny w Lublinie (ciąg z poprzedniej strony). „omnes usus fructus” – wszystkie pożytki; „Magnificos Actores ad desportationem oneris nigrare [?]” – sens niepewny, prawdopodobnie „zmusić wielmożnych powodów do zrzeczenia się ciężaru”; „nec non pro Pœnis respectu” – a także o kary z tytułu; „Sitis itaque parituri, terminum attentaturi et ad præmissa omnia judicialiter responsuri” – macie więc stawić się, termin przyjąć i na wszystko powyższe sądownie odpowiedzieć; „Datum Lublini Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto Die Decima Secunda Augusti” – dan w Lublinie 12 VIII 1735; „Scribendi ignarus” – nieumiejący pisać.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Leszkowskim [?], woźny generał Miron Mioduszewski zeznał, że 30 sierpnia 1735 r. doręczył do dóbr Machnówka dwa jednobrzmiące pozwy przed Trybunał Koronny Lubelski – jeden do części należącej do karmelitów, drugi do części w posesji Bernarda Metelskiego [?] – kładąc je na stołach we dworach. Pozwy, wydane w Lublinie 12 VIII 1735, wzywały przeora konwentu karmelitów bosych w Berdyczowie Ludwika a Jesu z całą wspólnotą oraz Bernarda Metelskiego [?] na instancję instygatora i delatorów Felicjana i Franciszki z Gorayskich, primo voto Rybockiej [?], obecnie Skirzyńskiej [?], miecznikowej bidgoskiej [?]. Pozwani mieli okazać, jakim prawem trzymają miasteczko Machnówkę, należące powódce z prawa przyrodzonego, a w razie nieokazania – ustąpić z dóbr, rozliczyć pobrane dochody, wynagrodzić szkody i ponieść kary. Relacja zakończona adnotacją o woźnym nieumiejącym pisać.

Nr w rękopisie: 109 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 608

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell.

2od Wiell. Jchmw Panow Bierzynskich [?]

3Miecznikow Bidgoskich [?] Małł. po

4Wielebnych Jchmw Xięży Berdyczow-

5skich Karmelitow Bosych.

6Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Septembra Siedymnastego Dnia

8[reklamant:] Na

k. 608v

1Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKr. Krolewskiey Mi:

2Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lew:

3kowskim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa

4Grodzkim Generatu Woiewodztwa Kijowskiego y Xię:

5gami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanow:

6szy Oczewiscie Wozny Generał Woiewodztwa Kijowskiego y

7Jnnych Opatrzny Miron Mioduszewski [?], wmoc prawdzi:

8wey wierney y skuteczney Relacyi swoiey iawnie

9ustnie y dobrowolnie dla Zapisania do Xiąg ni:

10nieyszych zeznał. Jż on Roku Teraznieyszego

11Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego, Dnia Trzy:

12dziestego Augusta, Pozew Głowny Trybunalski

13Koronny Lubelski autentyczny odniosł do Wsi Sko:

14morochy [?] y tam ten Pozew we Dworze tameyszym

15w Jzbie na stole połozywszy połozenia onegoż od kogo

16komu y w iakiey by Sprawie był pisany prawnie

17do wiadomości przywiodł ktorego Pozwu Series takowa.

18August Trzeci z Bozey Łaski Krol Polski Wielki Xiąże

19Litewski Ruski Pruski, Mazowiecki, Zmudzki, Jnflanski,

20Smolenski Siewierski, Podolski Podlaski, Kijowski

21Wołynski, Kiiowski [?] y Czerniechowski a Dziedziczny

22Xiąże Saski y Elektor. Przewielebnemu w Bogu Xiędzu

23Ludwikowi a Nomine Jesu Przeorowi Konwentu

24Berdyczowskiemu Ordinis Carmelitarum Discalceatarum

25[reklamant:] A

k. 609

1y toti Communitati ejusdem Conventus cũ Assistentia Superiorũ

2de Iure debita Pozwanym z osob y Dobr WW. generaliter wszyst:

3kich Powagą naszą Krolewską przykazuiemy abyscie WW.

4przed Sądem naszym Głownym Trybunalskim Koronnym

5Lubelskim od Daty ypołozenia tego Pozwu za Niedziel

6Cztery albo wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru sobie

7nalezytego do Sądzenia przypadnie Sami oblicznie y za:

8wsze staneli na Instancyą Instygatora Sądowego y Iego

9Delatorow WW. Felicyana y Franciszki z Poraypskich [?] Bie:

10rzynskich [?] Mieczników Bidgoskich [?] Małł. Samey Ieymści

11cum assistentia maritali de Iure debita Aktorow kto:

12rzy przychilaiąc się do manifestacyi swoiey ca inte

13zaniesioney WW. pozywaią oto. Jz WW. maiąc Dobra

14swoie Prazow [?] y Skomorocki [?] in proxima contigu:

15itate z Dobrami Aktorow Syngurami lubo by Acto:

16res chcieli Sacro Sancte z WW. według Kombinacyi Przy:

17iacielskiey Iura vicinitatis obserbare to WW. perseveran:

18do in quadam malevolentia ku Will. Aktorom zawsze

19do nięchęci y niespokoiu Sąsiedzkiego struitis molimi:

20na Punkta mediacyi przyiacielską pomiarkowane

21odbieraiąc violenter Iazy na Rzece Hłuszwie [?] w Gruń:

22cie Syngurskim zabijacie Lasy pustoszycie Poddanych

23swoich na Poddanstwo Aktorow nasyłacie bic y za:

24bijac ubiq locorum karzecie odpowiedzi rozne na samego

25[reklamant:] aktora

k. 609v

1Aktora zubliżeniem honoru aculeosé czynicie Trzody y Stado

2zwłasnych Gruntow Ich Syngurskich [?] zaimować bez zad-

3ney okazyi adrugie zabijać każecie iakoz koni dwoie

4podobno mandato et informatione WW. zabito atrzeciey

5ludibrium sobie z Aktorow czyniąc instar rocznik-

6ka kosą czyli nożem niezwyczaynie obrzyżono y poz-

7pecono y inne rozne krzywdy oppressye y wiolencye

8czasu Prawa Inquizycyą dowiedzione czynicie y czy:

9nic nieprzestaiecie illicite vobis, ut patet praesumitis.

10A zatym Wiell. Actores WW. pro poenis seorsive, respectu

11cujus libet delicti, ex arbitrio Iudicij Super vos

12decernendis, tum quoque pro compensatione damnorum

13Supra Scriptis lege Sextis [?] actionibus causatorum

14una cum poenis, y pomne [?] expensye na Termin ozna:

15czony pozywaią Sitis parituri Datt. Lublini Mille:

16simo, Septingentesimo, Trigesimo, Quinto, Anno

17Die Decima Secunda Augusti. de quo poenis eius:

18dem ministerialis Relatio. + Miron Miodu:

19szewski [?] Wozny pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Lubell.” – Lubelski (Trybunał Koronny Lubelski); „Małł.” – Małżonków; „Miecznikow Bidgoskich” – prawdopodobnie miecznikostwo bydgoskie; relacja woźnego o doręczeniu pozwu karmelitom bosym z Berdyczowa.

Ordinis Carmelitarum Discalceatorum – zakonu karmelitów bosych; a Nomine Jesu – od Imienia Jezus (imię zakonne). Pozew Główny Trybunalski Koronny Lubelski – pozew przed Trybunał Koronny w Lublinie. 30 VIII 1735. „Kiiowski” w tytulaturze prawdopodobnie zamiast „Kijowski/Bracławski” – lekcja niepewna. Skomorochy – prawdopodobnie wieś pod Żytomierzem lub Berdyczowem.

toti Communitati ejusdem Conventus cum assistentia Superiorum de iure debita – całej wspólnocie tegoż konwentu z należną prawem asystencją przełożonych; cum assistentia maritali – z asystencją męża; in proxima contiguitate – w najbliższym sąsiedztwie; Sacro Sancte iura vicinitatis observare – święcie zachowywać prawa sąsiedzkie; perseverando in quadam malevolentia – trwając w pewnej nieżyczliwości; struitis molimina – knujecie zamysły; violenter – gwałtem; ubique locorum – wszędzie.

Akt jest pozwem przed Trybunał Koronny Lubelski z instancji instygatora i delatorów; WW. – Wielmożni, Małł. – małżonkowie.

Syngury – wieś nad Teterewem k. Żytomierza; rzeka „Hłuszwa” odczyt niepewny.

aculeosé – dotkliwie, kąśliwie; mandato et informatione – z rozkazu i poduszczenia; ludibrium – pośmiewisko; instar rocznika – na kształt (?); illicite vobis, ut patet, praesumitis – bezprawnie, jak widać, ośmielacie się; pro poenis seorsive respectu cuiuslibet delicti ex arbitrio Iudicii super vos decernendis – o kary osobno za każde przestępstwo według uznania sądu na was wymierzane; pro compensatione damnorum – o wynagrodzenie szkód; sitis parituri – stawcie się; Datum Lublini 12 VIII 1735 – dano w Lublinie; de quo… ministerialis relatio – o czym relacja tegoż woźnego; „+” – znak krzyża zamiast podpisu niepiśmiennego woźnego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Miron Mioduszewski [?] zeznał, że 30 sierpnia 1735 r. doręczył do dworu we wsi Skomorochy [?] pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 12 VIII 1735, wzywający przeora konwentu karmelitów bosych w Berdyczowie Ludwika a Nomine Jesu i całą wspólnotę na instancję instygatora i delatorów Felicjana i Franciszki z Poraypskich [?] Bierzyńskich [?], miecznikostwa bidgoskich [?]. Powodowie zarzucali karmelitom, właścicielom sąsiednich dóbr Prazów [?] i Skomorochy [?], że łamiąc zawarte polubownie ustalenia, gwałtem odbierają jazy na rzece Hłuszwie [?] w gruncie syngurskim, pustoszą lasy, nasyłają poddanych na poddanych powodów, zajmują i zabijają ich bydło, zabili dwa konie, a trzeciemu obcięto [ogon/grzywę?] kosą lub nożem, oraz znieważają powoda. Żądano kar za każde przestępstwo, wynagrodzenia szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 110 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 609v

1Relacya na Trybunał Koronny Lubelski

2od Wiell. Bierzynskich [?] Miecznikow Bidgow:

3skich [?] Matt. po Wiell. JmPana Adaha [?] Stol:

4nika Zytomirskiego

5[reklamant:] Roku

k. 610

1Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego, Piątego,

2Miesiąca Septembra Siedymnastego Dnia

3Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mosci Zy:

4tomierzu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkowskim

5Namiesnikiem, natenczas Podwoiewodztwa Grodzkiego Ge:

6neralu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami nineyszemi

7mi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy oczewiscie Woz:

8ny Generał Wdztwa Kijowskiego y Inszych Opatrzny

9Miron Miodusewski [?], imoc prawdziwey wierney y Su:

10teczney Relacyi Swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie

11dla Zapisania do Xięgi nineyszych Zeznał. Iz on Ro:

12ku Terazniey szego Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Pię:

13tego, Dnia Trzydziestego Augusta, Pozew Głowny Try:

14bunalski Koronny Lubelski autentyczny odniosł do

15Dobr Wsi Tatarynowki, y tamten Pozew we Dworze tamey:

16szym w Izbie na Stole połozywszy o połozeniu onego

17odkogo pokogo y iakiey by Sprawie był pisany praw:

18nie publikując do wiadomosci przywiodł, ktorego Pozwu

19Series takowa. August Trzeci z Bozey Łaski Krol Polski

20Wielki Xiąze Litewski Ruski Pruski Mazowiecki Zmudzki

21Inflantski, Smolenski, Siewierski, Podolski Podlaski, Kijowski

22Wołynski, Bracławski y Czernihowski, Adziedziczny Xiąze

23Saski y Elektor. Wiel. Marcianowi Aksakowi [?] Stol:

24nikowi Zytomirskiemu Dobr Wsi Jankowice [?] quovis Iu:

25re

26[reklamant:] re

k. 610v

1Iuris Titulo Possessorowi Pozwanemu z Osoby y Dobr WJ. genera-

2liter wszystkich leżących ruchomych y Summ pieniężnych powa-

3gą naszą Krolewską przykazuiemy abyś WJ. przed Sądem

4naszym Głownym Trybunalskim Koronnym Lubell. od daty y

5położenia tego Pozwu za Niedziel Szesc [?] albo wtenczas gdy

6ta Sprawa z Regestru Sobie należytego do Sądzenia

7przypadnie y przywołana będzie, Sam oblicznie y zeda-

8wicie [?] Stanął na Instancyą Instygatora Sądowego

9y Iego Delatorow Wiell. Feliciana y Franciszki Go-

10rayskich primo voto Łębockiey [?] Łowczyny Parnaw-

11skiey Secundo ad Psens Bierzynskiey Bierzynskich

12Miecznikow Bidzowskich [?] Małł. Dobr Wsi Iankowice

13Dziedzicow, Samey Wiell. Miecznikowey Bidzowskiey

14cum Assistentia mariali de Iure debita Aktorow, ktorzy

15przychylaiąc się we wszystkim do Prawa pospolitego Dzia-

16łow między Wielmożnemi Tyszkiewiczami y rożnych

17Transakcyi nastąpionych oraz do Manifestacyi Rela-

18cyi Kondemnat Dekretow wypadzionych [?] Inquizy-

19cyi y całego Processu pierwey w Grodzie Kijowskim

20deinde in Iudicio nostro Tribunalicio toczącego się

21in quo Causa Psens stetit indecisa pendetq. indeterminata

22WJ. pozywaią Seu potius revificando Causam post

23fata Wiell. niegdy Antoniego Łęboczkiego [?] Łowczego

24Parnawskiego pierwszego Małżonka Wiell. Aktorki

25tumq. post mutatum Statum vidualem in matrimonia-

26[reklamant:] lem

k. 611

1matrimonialem ad paratas inscriptiones przypozywaią

2primario do pokazania Prawa na Dobra Iankowce zaia-

3kim WP. pomienione Dobra Dziedziczne Wiell Aktorki po

4JWiell Antecessorach Iey, w Possessyi Swoiey trzymasz

5y z onych pozytki wszelkie sbierasz a w nie pokazaniu

6należytego do ustąpienia z tychże Dobr uczynienia Kal-

7kulacyi zbranych prowentow oraz do przysłuchania

8się winom prawnym względem gwałtownego przy-

9właszczenia Gruntow Pol Sianożęci Lasow włas-

10nych Syngurskich [?] y Rodeńskich [?] przeszedłszy sta-

11rodawną Granicę Dobr swoich wsi Tatarynow-

12ki z Dobrami Wiell Aktorow graniczących iakotez

13y do wsi Iankowiec Dziedzicznych Wiell Aktorow w

14Possessyi WP. będącego Prawie będących, y uczynioney na

15tychże Gruntach przez zabieranie Zboża Siana poczy-

16nionych, iako Process plus quam sufficienter na

17WP. w Grodzie Kijows. przewiedziony y Inquizycye

18ex actoratu Wiell Aktorki y nieżdy Wiell Głębockiego [?]

19pierwszego Małł. Iey wywiedzione opiewaią do za-

20płacenia Grzywien in Constitutionem loci standi

21nakazanych et in sublationem Processus non obstan-

22te quacunq; Cavsatione iako niesłusznie przeciwko Pra-

23wu sub dole obtenta y do skassowania onych ze kas-

24saty nagrodzeniu szkod z tąd pochodzących y oni-

25ne pretensye w tym że Processie wyrażone ob-

26[reklamant:] szerniey

k. 611v

1obszerniey WS. na Termin wyż oznaczony Pozywai

2Sie stanturus Dat. Lublini Millesimo, Septingen-

3tesimo, Trigesimo, Quinto Anno Die Decima

4Secunda Augusti de quo Psens ejusdem mi-

5nisterialis Relatio t. Miron Miduszewski

6Wozny pisac nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Matt. – Małżonków; relacja woźnego o doręczeniu pozwu na Trybunał Koronny w Lublinie; dalszy tekst na następnej stronie.

Początek aktu bez tytułu – tytuł i numer wpisu na poprzedniej stronie; relacja woźnego o doręczeniu pozwu trybunalskiego, 17 IX 1735, Żytomierz.

„quovis Iure” – jakimkolwiek prawem (posiadającemu); „Series” – treść, brzmienie; „Wiel.” – Wielmożnemu.

Pozew doręczono 30 VIII 1735 we dworze wsi Tatarynówka.

Iuris Titulo Possessorowi – posiadaczowi z tytułu prawnego; generaliter – ogólnie; Lubell. – w Lublinie; primo voto … secundo ad Psens – z pierwszego męża …, z drugiego (obecnego); Małł. – małżonków; cum Assistentia mariali de Iure debita – z należną prawem asystencją męża; deinde in Iudicio nostro Tribunalicio – następnie w naszym sądzie trybunalskim; in quo Causa Psens stetit indecisa pendetq. indeterminata – w którym niniejsza sprawa pozostała nierozstrzygnięta i wisi nieukończona; seu potius revificando Causam post fata – czyli raczej wskrzeszając sprawę po śmierci; tumq. post mutatum Statum vidualem in matrimonialem – a następnie po zmianie stanu wdowiego na małżeński. Tekst pozwu do Trybunału Koronnego w Lublinie, wpisany do księgi.

matrimonialem ad paratas inscriptiones – (z tytułu) małżeńskiego, do gotowych zapisów; primario – przede wszystkim; plus quam sufficienter – więcej niż dostatecznie; ex actoratu – z powództwa; in constitutionem loci standi – za niestawienie się (w miejscu sądu); in sublationem Processus – ku zniesieniu procesu; non obstante quacunque cavsatione – mimo jakiejkolwiek wymówki; sub dole obtenta – podstępem uzyskana.

Wiell. – Wielmożny/Wielmożna; WP. – Wasza Pana (Wielmożny Pan); Małł. – małżonka.

Fragment pozwu (pozwu woźnego) w sprawie o dobra Jankowce i grunty przy Tatarynówce.

Fragment łaciński: „stanturus [= staturus] … Dat. Lublini … die decima secunda Augusti” – „(pozywa się), aby stanął … Dan w Lublinie roku 1735 dnia 12 sierpnia”; „de quo praesens ejusdem ministerialis relatio” – „o czym niniejsza relacja tegoż woźnego”.

WS. – Wasza Wielmożność / Wielmożność Swoją [?]; t. – tenże [?].

Nazwisko woźnego w tym miejscu zapisane „Miduszewski”, w następnym akcie „Mioduszewski”.

Streszczenie

17września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, woźny generał Miron Miodusewski [?] zeznał, że 30 sierpnia 1735 r. doręczył do dworu we wsi Tatarynówka pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 12 VIII 1735, wzywający Marcjana Aksaka [?], stolnika żytomierskiego, posesora dóbr wsi Jankowice [?], na instancję instygatora i delatorów Felicjana i Franciszki z Gorayskich, primo voto Łębockiej [?], łowczyny parnawskiej, obecnie Bierzyńskich, miecznikostwa bidzowskich [?]. Sprawę, toczącą się wcześniej w grodzie kijowskim i zawieszoną w Trybunale, wznowiono po śmierci pierwszego męża powódki Antoniego Łębockiego [?]. Pozwany miał okazać prawo do dóbr Jankowce, dziedzicznych powódki, a w razie nieokazania ustąpić z nich i rozliczyć dochody, a także odpowiedzieć za zagarnięcie gruntów, pól, sianożęci i lasów syngurskich i rodeńskich [?] przez przekroczenie granicy wsi Tatarynówka oraz zabieranie zboża i siana, zapłacić zasądzone wcześniej grzywny i ponieść skutki unieważnienia uzyskanej podstępem kasacji. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 111 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 611v

1Relacya na Trybunał Koronny Lubelski

2od Wiell. Ichmciow Panow Bierzynskich Mie-

3cznikow Bidgowskich małł. po Wiell. JmPa

4na Axaku Stolnika Zytomirskiego

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trydziestego Piątego,

6Miesiąca Septembra Siedymnastego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JejoKrolewskiey

8Mości Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walew-

9skim Lewkowskim Namiesnikiem natenczas Podwo-

10iewodztwa Grodzkim Generatu Wdztwa Kijowskiego

11y Xięgami niniyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi

12Stanowszy Osobiscie Wozny Generał Wdztwa Kijowskiego

13y Innych Opatrzny Miron Mioduszewski, in vim

14Suæ veræ ac fidelis Relationis palam publice libe-

15rey recognovit, Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc

16Siedmset, Trydziestego Piątego Dnia Trydziestego

17Augusta Pozew Słowny Trybunalski Koronny

18Lubell. autentyczny na membranie Ziemskim Kijow. ad

19Supandam wydany odniosł do Wsi Tatarynowki y

20tam

21[reklamant:] tam

k. 612

1tamten Pozew we Dworze tameyszym w Izbie nastole

2połozywszy opołozeniu onego odkogo pokogo ywiakiey

3by Sprawie był pisany prawnie publikuige Dowiado-

4mości przywiodł. ktorego Pozwu Series takowa. Au-

5gust Trzeci z Bozey Łaski Krol Polski Wielki Xiąze Li-

6tewski Ruski Pruski Wielki Xiąze Litewski Ruski Pruski

7Mazowiecki Zmudzki Inflanski Smolenski Siewierski Podol-

8ski, Podlaski, Kijowski Wołynski, Bracławski Czernihow-

9ski a Dziedziczny Xiąze Saski y Elektor. Wiell. Marcianowi

10Azakowi [?] Stolnikowi Zytomirskiemu, Pozwanemu Capande

11z Osoby y Dobr WT. generaliter wszystkich przykazuiemy

12abyś WT. przed Sądem naszym Głownym Trybunalskim

13Koronnym Lubell. od Daty ypołozenia tego Pozwu za

14Niedziel sztery albo wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru

15sobie należytego do sądzenia przypadnie y przywołana

16będzie Sam oblicznie ystawiwszy stanoł na Instancyą Insty-

17gatora Sądowego y Iego Delatorow Wiell. Felicyana y

18Franciszki z Gorayskich Primo voto Głębockiey Zowy [?]

19Parhawskiey [?] Secundo ad Praesens Bierzynskiey Bierzynskich

20Miecznikow Bidgowskich małł. Aquidem Samey Wiell.

21Miecznikowy Bidgowskiey cum asistentia mariti de

22Jure debita Capande Aktorow ktory in haerendo lege

23et Iustitia Stumq[ue] [?] Processui plus quam sufficienter super Ie

24legitime in Foro Castrensi Kijoviensi Atento WT. pozywaią

25oto. Iz WT. perpetratis illatisq[ue] multis violentys oppressio-

26nibus et damnis Magnificis Actoribus, in originali Pro-

27[reklamant:] cessu

k. 612v

1Processu ex eo ipso będąc zapozwany pro Summendis Poenis ad Fo-

2rum Castrense Kijoviense upornie obstando Legi Publicae, et

3postpositive dopuściłeś się libere Kondemnowac et plus

4quam Sufficientissimum Processum non parendo Legi na

5Sobie przewieść od Wiell. Aktorki y niegdy Wiell. Szpockie-

6go [?] pierwszego małżonka otrzymać, a potym procuratio me-

7dijs otyż zaocznie bez prawnie y nienależycie non extradi-

8tis ut Juris est ad notitiam Citationibus ex incompetenti

9Regestro w Sądzie naszym Głownym Trybunale Koronnym

10Lubel. Cassati tychże Kondemnat y Processu una cum Banitio-

11ne subreptitie otrzymać et non Servatis Juris gradibus skwap-

12liwie publikować starać, a zatym Wiell. Aktorka in assistentia

13mariti reintegrando in toto Processum et Condemnationes le-

14gitime Super Te obtentas rectificandoque Causam post Fata

15Olim Magnifici Szpocki [?] primi mariti Sui et post mu-

16tatum Statum vidualem in matrimonialem W. J. P. Cassatio-

17ne Praemissa Cassata Processus Super obtenti perrata nec

18non Banitionis Subsecuta tum quoque pro Poenis respec-

19tu doloso formatis Wiell. Actores na Termin wyż oznaczo-

20ny pozywaią Cię pariturus. Datt. Lublini Millesimo, Sep-

21tingentesimo, Trigesimo Quinto, Anno Die Decima

22Secunda Augusti. de quo Praesens ejusdem ministerialis

23Relatio. Et in Continenti Comparentes potter Wiell. Ichm.

24Panowie Felicyan y Franciszka z Grayskich [?] Primo voto

25[reklamant:] Szpocka [?]

k. 613

1Ssobocka [?] Łowczyna Parnawska [?] od Ssenio Bierzyńska Bierzyńscy [?]

2Mieczn. Bidgoskiey [?] matt. zdrowi będące naiete umyślnie od

3Lyspiewszy [?] swey własney naleźney Ziemskiey Jurisdykcyi Pra-

4wa Forum Powiatu Owruckiego [?] a pod teraznieysze dobro-

5wolne Zeznanie Swoie quo ad actum praesentem atti-

6net całoscią podaiąc uwielaiąc iawnie ustnie y dobrowol-

7nie dla Zapisania do Xięg ninieyszych zeznali. Iż

8ten Pozew Głowny Trybunału Koronnego Lubelsk. od Wiell. Re-

9cognoscentow Cassanda [?] Aktorow po Wiell. JmPana Mi-

10chała Mikołaja [?] Rotmistrza Zytomirskiego Cassanda Poz-

11wanego wyniesiony za wolą y wiadomoscią tychże Wiell. Wiell.

12Recognoscentow iest wydany, ktory hac die petri [?] com-

13pantione [?] aprobuią y stwierdzaią mocą dobrowolnego

14zeznania Swego ktorego Actis connotari [?] pronilico [?] y otrzy-

15mali Miron Miodusszewski Woźny pisać nieumie-

16iący Felicyan Bierzyński mp. Franciszka Bierzyń-

17ska mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Numer marginalny odczytany jako „XXX”, możliwe inne odczytanie [?]. „małł.” – małżonków; „Wiell.” – Wielmożnych; „Bidgowskich” – bydgoskich.

Łac.: „in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice liberey recognovit” – „tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał”; „ad supandam [?]” – wyrażenie niejasne, być może „ad citandam”/„ad subscribendum” [?].

Wezwanie odnosi się do pozwu na Trybunał Koronny w Lublinie wydanego w sprawie przeciw dziedzicom/spadkobiercom po stolniku żytomierskim Na Axaku [?].

Relacja/oblata pozwu do Trybunału Koronnego w Lublinie (Lubell. = Lublinie); „Pozwanemu Capande” – pozwanemu jako stronie; „Primo voto … Secundo ad Praesens” – z pierwszego męża …, obecnie z drugiego; „cum asistentia mariti de Jure debita” – z asystencją męża prawem przewidzianą; „in haerendo lege” – trzymając się prawa; „perpetratis illatisque multis violentiis oppressionibus et damnis” – po dokonaniu i wyrządzeniu wielu gwałtów, ucisków i szkód; WT. = Wierność Twoja; małł. = małżonkom.

Fragment pozwu (citatio) z sądu Trybunału Koronnego w Lublinie, datowanego „Lublini” 12 VIII 1735; łac. fragmenty: „pro summendis poenis ad forum castrense Kijoviense” – o zasądzenie kar przed sąd grodzki kijowski; „obstando legi publicae” – sprzeciwiając się prawu publicznemu; „non parendo legi” – nie stawiając się przed prawem; „ex incompetenti regestro” – z niewłaściwego rejestru; „cum banitione subreptitie” – wraz z banicją podstępnie; „in assistentia mariti” – z asystencją męża; „post fata olim Magnifici … primi mariti sui” – po śmierci niegdyś Wielmożnego … pierwszego męża swego; „post mutatum statum vidualem in matrimonialem” – po zmianie stanu wdowiego na małżeński; „pariturus” – abyś się stawił; „de quo praesens ejusdem ministerialis relatio” – o czym obecna relacja tegoż woźnego; „Et in continenti comparentes” – i zaraz stawający. Wiell. = Wielmożny/a; W. J. P. = Wielmożnego Jegomości Pana; Datt. = datum.

quo ad actum praesentem attinet – co dotyczy niniejszego aktu; Actis connotari – zapisać do akt; Recognoscent – zeznający. Początek aktu (tytuł, numer, data) na poprzedniej stronie. Wiele nazw i form łacińskich niepewnych z powodu kursywy.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, woźny generał Miron Mioduszewski zeznał, że 30 sierpnia 1735 r. doręczył do dworu we wsi Tatarynówka pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 12 VIII 1735, wzywający Marcjana Azaka [?] (Aksaka), stolnika żytomierskiego, na instancję instygatora i delatorów Felicjana i Franciszki z Gorayskich, primo voto Głębockiej, obecnie Bierzyńskich, miecznikostwa bidgowskich. Powodowie zarzucali pozwanemu, że po licznych gwałtach i szkodach, pozwany do grodu kijowskiego, nie stawił się i dopuścił do kondemnat uzyskanych przez powódkę i jej pierwszego męża Szpockiego [?], a następnie zaocznie, z niewłaściwego rejestru, uzyskał w Trybunale kasację tych kondemnat i procesu wraz z banicją; powodowie domagali się przywrócenia procesu i kondemnat oraz kar. Bezpośrednio potem Felicjan i Franciszka Bierzyńscy osobiście zeznali i zatwierdzili, że pozew trybunalski (wymieniający tu jako pozwanego Michała Mikołaja [?], rotmistrza żytomierskiego) został wydany za ich wolą i wiedzą; zeznanie podpisali oni i woźny (krzyżykiem).

Nr w rękopisie: 112 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 613

1Manifestacya Przewielebnego w Bogu Jm

2Xiędza Piątkowskiego Superiora Zytomirs-

3kiego Urodz. JmPanu Janowi Rydzewskie-

4mu

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Septembra Dziewiętnastego [?] Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey Msci

8Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim [?] Lewkow-

9skim Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa Grodzkim

10[reklamant:] Generalis [?]

k. 613v

1Letta [?] Wdztwa Kijowskiego y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi

2Kijowskiemi. Comparens personaliter Przewielebny w Bogu

3Jm Xiędz Kazimierz Piątkowski [?] Societatis Jesu Superior Mis-

4syi Zytomirskiey suo et totius Communitatis eiusdem Mis-

5sionis Nomine Sollenem ad Acta praesentia zaniosł Manifestationem

6contra Urodzonemu Jm Panu Janowi Rydzewskiemu [?] wten spo-

7sob y o to. Iz Jm Pan Rydzewski [?] widząc publicam w całey Rze-

8czy pospolitey Calamitatem osobliwie w tuteyszym Woiewodztwie

9in confinio zostaiącym Modernum Comparentem w Konte-

10ntowie [?] Submissivis aliquoties exorabat precibus aby raczył

11hocce calamitoso tempore res varias mobiles ad depositio-

12nem Klasztoru Swego przyiąć gdzie Modernus Querulans

13incitus [?] satisfaciendo expostulationi Jm Obwinionego ile widząc

14tempus impacatum do swego depozytu wszystkich rzeczy re-

15positionem między ktoremi y gorzałki beczułka znaydowała

16się przyiął, ktore rzeczy gdy przyszła Dyw[i]zja JmPana Lub-

17kowskiego [?] Jm Obwiniony in toto wszystkie ad expostulatio-

18nem Jm Xiędza Superiora exkuzuiącego się niebezpie-

19czeństwem odebrawszy, tey gorzałki ultro proszącego się

20y exkuzuiącego że niemam gdzie podziać odebrać renuit,

21potym gdy nastąpiło Woysko Rossyiskie do Zyto-

22mierza na Konsystencyą gdzie ystrebowencyą [?] nie-

23miała Kozakow y Mieskalow [?] w Klasztorze moderni Com-

24parentis miała rezydencyą, Asperrimo more w ten czas

25podobno absoluta licentia eorum, gdyż trudno było Ma-

26[reklamant:] nifestanti

k. 614

1Manifestanti przeszło Suo congremio tegoż Woyska iakoby

2należało de Officio aliqua pars tey gorzałki musiała wedi-

3ze, a dotego ob derationem obrzęczów musiał Manifestans

4winsze beczułki niebeztego żeby niebyło cum fluxu

5& refluxu kazać przelewać, czego Sobie Jm Inculpatus

6pro gratis ingrato roszczy do Manifestanta teraźniey-

7szego pretensyą ex ratione decessus tey gorzałki onej

8ad multas requisitiones odebrać niechciał y do tych

9czas renuit chcęc quod quam podobno na Jm Manife-

10stuiącym się z tey przyczyny lucrari, czego Jm Comparens

11iako Innocens evitando de praemissis omnibus Salva ma-

12neate melioratione huius Manifestationis prospiciendo

13per Sinistram Submissionem de diligentia iterum

14iterumque manifestatur. Et in verificationem stanowił

15Woźnego Jenerała Wdztwa Kijow. y Innych Opatrznego

16Demka Nikonowicza który in vim Suae verae ac fidelis

17Relationis palam publice libere ac per expressum recog-

18novit. Iż on Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Trzy-

19dziestego Piątego Dnia Piętnastego Septembra

20na affektacyą y Prawną Rekwizycyą Przewielebny

21w Bogu ImXiądz Kazimierz Piątkowski Societatis

22Iesu Superiora Missyi Żytomirskiey maiąc przy sobie

23strone Szlachty Ludzi wiary godnych Urodzonych

24Panów Alexandra Baranowskiego, y Franciszka Du-

25rzyńskiego [?], eo maioris ac evidentioris testimonyi

26gratia Sibi adhibitos był w Klasztorze Societatis Iesu

27[reklamant:] Missyi

k. 614v

1Missyi Zytom. gdzie będąc widział y Vrzędownie oglon-

2dał beczułkę gorzałki niepełną naprzedzie włochu [?] wyrey [?]

3Rezydencyi stoiącą ktorey gorzałki Przewielebny w

4Bogu JmX. Affeltano [?] czynią przez zepsowanie ob-

5ręczow czynią per frequentiam Woyska stoiącego

6traktuiącego się coactive mienił bydz decessum, co

7wszystko widziawszy y oglądawszy tosz Stroną

8Szlachty Sobie przytomną wtym oswiadczyw-

9szy się przyszedł do Vrzędu ninieyszego y pro-

10sili obaiy tak JmX. Comparens swoiey Manifes-

11tacyi iako y Woźny wznaiące wizyi Relacyą

12hoc totum actis Ptibus [?] connotari co y otrzy-

13mali. Xiądz Kazimierz Piętkowski [?] Societatis

14Jesu Superior Missyi Zytomirskiey. Demko

15Nikonowicz Woźny ignarus scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Superior – przełożony domu zakonnego (prawdopodobnie jezuickiego) w Żytomierzu. Dzień miesiąca odczytany niepewnie (Dziewiętnastego/Trzynastego).

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Societatis Jesu Superior Missyi – przełożony misji jezuickiej (Towarzystwo Jezusowe); suo et totius Communitatis eiusdem Missionis Nomine – w imieniu swoim i całej wspólnoty tej misji; Sollenem Manifestationem contra – uroczystą manifestację (protest) przeciw; publicam Calamitatem – powszechne nieszczęście; in confinio – na pograniczu; Modernum Comparentem – obecnie stawającego; Submissivis aliquoties exorabat precibus – kilkakrotnie uniżonymi prośbami błagał; hocce calamitoso tempore res varias mobiles ad depositionem – w tym nieszczęsnym czasie różne rzeczy ruchome w depozyt; satisfaciendo expostulationi – czyniąc zadość żądaniu; tempus impacatum – czas niespokojny; ultro – sam z siebie; renuit – odmówił; Konsystencya – postój wojskowy; Asperrimo more – w najsurowszy sposób; absoluta licentia eorum – przy ich zupełnej swawoli. Tło: zamieszki i wojna o sukcesję polską (1733–1735), wkroczenie wojsk rosyjskich do Żytomierza.

Manifestacja z relacją woźnego, r. 1735. Fragmenty łac.: „suo congremio” – w swoim gronie; „de officio aliqua pars” – z urzędu jakaś część; „cum fluxu et refluxu” – z wyciekiem i przelewaniem; „pro gratis ingrato” – za niewdzięczną przysługę; „ex ratione decessus” – z powodu ubytku; „ad multas requisitiones … renuit” – na wielokrotne wezwania odmówił; „lucrari” – zyskać; „Comparens iako Innocens evitando de praemissis omnibus” – stawający jako niewinny, uchylając się od wszystkich powyższych zarzutów; „salva meliorationis” – z zastrzeżeniem poprawienia manifestacji; „per sinistram submissionem” – wskutek fałszywego zgłoszenia; „iterum iterumque manifestatur” – raz po raz manifestuje; „in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libere ac per expressum recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, swobodnie i wyraźnie zeznał; „eo maioris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos” – dla większego i oczywistszego świadectwa przybranych; „Societatis Iesu” – Towarzystwa Jezusowego. Data 15 IX 1735. Wdztwa Kijow. – Województwa Kijowskiego.

Wpis to relacja woźnego połączona z manifestacją superiora misji jezuickiej w Żytomierzu w sprawie uszkodzonej beczki gorzałki; tytuł i data na poprzedniej stronie. „per frequentiam Woyska stoiącego” – wskutek częstego przebywania stacjonującego wojska; „coactive” – pod przymusem; „decessum” – ubytek; „hoc totum actis … connotari” – aby to wszystko zostało zapisane w aktach; „Societatis Jesu Superior Missyi Zytomirskiey” – przełożony misji jezuickiej w Żytomierzu; „ignarus scribendi” – nieumiejący pisać. „JmX.” – Jegomość Ksiądz.

Streszczenie

We wrześniu 1735 r. (dzień zapisany jako dziewiętnasty [?]) w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim, ks. Kazimierz Piątkowski SJ, superior misji żytomierskiej, w imieniu swoim i wspólnoty wniósł manifestację przeciwko Janowi Rydzewskiemu [?]. Według manifestacji Rydzewski w czasie niepokojów prosił o przyjęcie w depozyt do klasztoru różnych rzeczy ruchomych, w tym beczułki gorzałki; gdy nadeszła dywizja Lubkowskiego [?], odebrał wszystkie rzeczy oprócz gorzałki, mimo próśb superiora. Podczas postoju wojsk rosyjskich w Żytomierzu i klasztorze część gorzałki musiała zostać wydana wojsku, a część wyciekła z powodu zepsutych obręczy, za co Rydzewski domaga się teraz od superiora zwrotu, nie chcąc odebrać reszty. Woźny generał Demko Nikonowicz zeznał, że 15 września 1735 r. w obecności szlachciców Aleksandra Baranowskiego i Franciszka Durzyńskiego [?] oglądał w rezydencji misji niepełną beczułkę gorzałki. Manifestację podpisał ks. Piątkowski, woźny był niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 113 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 614v

1Manifestacya nomine JWiel. JeyMci Panny

2Rzęskiey [?] Miecznikowny Koronney przeciwko

3Urodz. JmPanu Wernerowi Kommis-

4sarzowi Dobr Polioskich [?] JWiel. JmPa-

5na Steckiego Kasztellana Kijowskiego [?]

6y Innych.

7Roku Tysiąc, Siedymset, Trzydziestego, Piątego,

8Miesiąca Septembra Dziewiętnastego Dnia.

9Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mci Zyto-

10mierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim [?] Lewkow-

11skim Namiesnikiem, Natenczas Podwoiewodztwa Grodzkie-

12[reklamant:] go

k. 615

1Generatu Wdztwa Kijowskiego y Xięgami ninieyszemi Grodz:

2Kijowskiemi Comparens personaliter Wiell. JmPan Jan Lityń-

3ski Stolnik Urzędowski Kommissarz Dobr JWiell. Jeymści

4Panny Maryanny Rzecky [?] Miecznikowny Koronney Urzę-

5dowskiey etc Starościanki, quam primum o niżey wyrażoney vi-

6olencyi pewną powziąwszy Relacyą y do Akt ninieyszych przy-

7być mogł, tak zaraz in hærendo anterioribus Manifestatio-

8nibus eo Nomine factis, obirando[?]q ulteriori, modo No-

9mine ejusdem Illustris Magnificæ Principalis suæ

10tudzież JWiell. JmPana Stefana na Lubiekiu [?] y Rytwianach

11Humieckiego Woiewody y Generała Ziem Podolskich natu-

12ralnego Dobr y osoby wyż specifikowaney JWiell. Miecznikowny

13kowny Koronney opiekuna, solenniter na przeciwko

14Urodz. JmPanu Jozefowi Wernerowi Kommissarzowi Dobr

15Poliskich [?] JWiell. JmPana Steckiego Kasztellana Kijowskiego

16Dymirskiego, Dydowskiego [?] etc Starosty iako motorowi y

17Pryncypałowi, tudzież Roboczym Poddanym Starostwa

18Dymirskiego do osob Pułtorasta przybranym y przysposo-

19bionym Imi obwinionemu po Imionach y Przezwiskach

20dobrze wiadomym y znaiomym Komprincypałom y

21pomocnikom swiadczył y manifestował się in eum mo-

22dum. Iż przerzeczony Urodz. JmPan Werner obwinio-

23ny niewiedzie czyli zwoli JWiell. Pryncypała swoiego, czyli

24proprio suo illicito ausu pro praxi prawie czyniinie [?]

25przyiod, szkod y krzywd wiolencyi Dobrom JWiell. Pryncy-

26pałki Quaerulantis obrawszy sobie, iako o tym dawniey

27sze Sufficienter opiewaią Manifestacye, co raz daley a da-

28[reklamant:] ley

k. 615v

1adaley niepohamowaney zawziętości torem, postępuie kiedy

2y teraz Anno praesenti Die Decima Quinta Septembris

3zwyczaionym sobie sposobem zebrawszy Gromadę niemałą

4Ludzi Starostwa Dymirskiego zrożnym orężem do bitwy

5należącym a innych dla postrachu przetszego [?] Poddanych

6Kucza [?] Kozarowskiego w Suknie Moskiewskie postroiwszy

7y za Ludzi Rossyiskich udawszy przeciwko wyrażonemu Prawu

8Oyczystych zdaniu na Grunta własne Kucza [?] Kozarow:

9skiego nigdy przedtym w żadney Kontrowersyi niebędące

10naiechał gdzie naiechawszy y tam Ludzi orzących zastaw:

11szy bez żadney dania okazyi bił y hałasował z pola pos:

12pędzał y na znak w tym wygraney natychże Gruntach Pod:

13danego Kucza [?] Kozarowskiego złapawszy y związawszy

14szy bez żadney do niego pretensyi z Koniem do Dobr Sta:

15rostwa Dymirskiego zaprowadzić przykazał y do tych

16czas stricto in Carcere onegoż trzymaiąc wypuścić niech:

17ce owszem dalsze przechwałki na Zdrowie y Życie Podda:

18nych JWiel. Pryncypałki Manifestantis czyni y czy:

19nić nieprzestaie. Zaczym tedy idem Comparens de Comis:

20sis omnibus ac alijs inquisitione probandis nomine

21quorum supra iterum iterumque przeciwko wyż specyfiko:

22wanym obwinionym manifestuie się, salvamque prae:

23sentis manifestationis Sud. zostawuiąc meliorationem

24hac Actis connotari petijt co y otrzymał. Jan Lityński [?] m.p.

Objaśnienia i tłumaczenia

„nomine” – w imieniu; „Miecznikowny Koronney” – córki miecznika koronnego. Nazwisko mocodawczyni i nazwa dóbr niepewne (może „Rzęskiey/Ryszkiey”, „Polskich/Poliskich”). Urząd kasztelana niepewny – w rękopisie „Kyowskiego”, ewentualnie inne odczytanie.

comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; in hærendo anterioribus manifestationibus eo nomine factis – trzymając się wcześniejszych manifestacji w tej sprawie wniesionych; modo nomine ejusdem Illustris Magnificae Principalis suae – teraz imieniem tejże Jaśnie Wielmożnej pryncypałki swojej; solenniter – uroczyście; proprio suo illicito ausu – z własnej niegodziwej zuchwałości; Quaerulantis – żalącej się (protestującej); sufficienter – dostatecznie.

Wdztwa – Województwa; JWiell. – Jaśnie Wielmożny; Urodz. – Urodzony; Imi – Ich Mościom (?).

Anno praesenti Die Decima Quinta Septembris – roku bieżącego dnia 15 września (1735); stricto in Carcere – w ścisłym więzieniu; Principałki Manifestantis – pryncypałki (mocodawczyni) manifestującego; idem Comparens de Commissis omnibus ac alijs inquisitione probandis nomine quorum supra iterum iterumque – tenże stawający o wszystkie popełnione i inne do dowiedzenia śledztwem czyny w imieniu tych, co wyżej, raz po raz; salvamque praesentis manifestationis … meliorationem – z zachowaniem prawa do poprawienia niniejszej manifestacji; hac Actis connotari petijt – prosił o zapisanie tego do akt; m.p. – manu propria; Dymir – Dymer, Kijowszczyzna.

Streszczenie

19września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim, Jan Lityński, stolnik urzędowski, komisarz dóbr Maryanny Rzeckiej [?], miecznikówny koronnej, w jej imieniu oraz jej opiekuna Stefana Humieckiego, wojewody i generała ziem podolskich, manifestował się przeciwko Józefowi Wernerowi, komisarzowi dóbr poliskich [?] Steckiego, kasztelana kijowskiego [?] i starosty dymirskiego, oraz około 150 poddanym starostwa dymirskiego. Według manifestacji Werner 15 września 1735 r. zebrał uzbrojonych ludzi starostwa dymirskiego, część przebrawszy w moskiewskie stroje i podając za żołnierzy rosyjskich, najechał na grunty klucza kozarowskiego [?], bił i spędził z pól orzących poddanych, a jednego poddanego z koniem pojmał, związał i uprowadził do dóbr starostwa, gdzie trzyma go w więzieniu, grożąc dalej zdrowiu i życiu poddanych. Manifestant powołał się na wcześniejsze manifestacje i zastrzegł prawo do jej poprawienia; podpisał Jan Lityński.

Nr w rękopisie: 114 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 615v

1Rekwizycya Possesyi w Dobra wieś

2Lipne [?] Urodz. JmPana Adama Kmi[…]

3Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

4Miesiąca Septembra Dwudziestego Dnia

5Na Urzędzie

k. 616

1Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mości Zyto-

2mierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkowskim [?]

3Namiesnikiem, natenczas Podwoiewodztwa Grodzkiego

4Generału Wdztwa Kijowskiego y Xięgami niniejszemi

5Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy Oczewiscie Wozny Ge-

6nerał Wdztwa Kijowsk. y Innych Szlachetny Jan Matulewicz

7in vim Sui vera ac fidelis Relationis palam publice libe-

8reque recognovit. Iz on Roku teraznieyszego Tysiąc,

9Siedmset, Trzydziestego Piątego Die Vigesima Septem-

10bris na affektacyą y Prawną Rekwizycyą Urodz. JmPana

11Adama Kmity, maiąc przy sobie Stronę Szlachty ludzi

12wiary godnych Urodz. Ichmw Panow Alexandra Ba-

13ranowskiego [?] y Ignacego Sawickiego [?] eo maioris ac

14evidentioris testimonij gratia Sibi adhibitos był

15w Kancellaryi Grodzkiey Kijowskiey gdzie rekwirował

16Possessyi iezeli niema podaney od Ichmw Panow Anto-

17niego Woyciecha y Jozefa Sukowskich [?] Braci miedzy

18Sobą rodzonych w Dobra Wies Lipne [?] atak Ja Urząd

19annuendo affectationi Jm rekwiruiącego wziowszy Pro-

20tokuł ab Anno Praesenti Millesimo Septingentesimo Tri-

21gesimo Quinto usque ad Diem Vigesimam Septembris at-

22tentissime Sperwendowałem [?] Spraw Zapisowych a resztą nie-

23znayduie tenze Urząd mnie Woznego y Szlachty upewnił

24wczym on Wozny ze z Stroną Szlachty przy sobie będącą

25oswiadczywszy się tu przedemną Urzędem te Swoie Praw-

26dziwą Rekwizycyą zeznał uczynił Relacyą prosząc eandem

27Actis connotari co y otrzymał Jan Matulewicz Wozny

Objaśnienia i tłumaczenia

Rekwizycya Possesyi – zapis wezwania/odebrania posesji; nazwisko właściciela urwane przez plamę.

in vim Sui vera ac fidelis Relationis palam publice libereque recognovit – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał.

Die Vigesima Septembris – dnia 20 września 1735; eo maioris ac evidentioris testimonij gratia Sibi adhibitos – przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa.

annuendo affectationi – przychylając się do żądania; ab Anno Praesenti Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto usque ad Diem Vigesimam Septembris – od roku bieżącego 1735 aż do dnia 20 września; eandem Actis connotari – by ją wpisano do akt. Wdztwa – Województwa.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

20września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał województwa kijowskiego Jan Matulewicz zeznał, że tego dnia na żądanie Adama Kmity, w obecności szlachciców Aleksandra Baranowskiego [?] i Ignacego Sawickiego [?], był w kancelarii grodzkiej kijowskiej i zażądał sprawdzenia, czy nie została zapisana intromisja (posesja) w dobra wsi Lipne [?] podana przez braci Antoniego Wojciecha i Józefa Sukowskich [?]. Urząd przejrzał protokół spraw zapisowych od początku 1735 r. do 20 września i zapewnił, że takiej posesji nie znalazł. Relację podpisał woźny Jan Matulewicz; nazwisko w tytule częściowo zakryte plamą.

Nr w rękopisie: 115 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 616v

1Manifestacya nomine JWiell. Jm. Pana

2Zawiszy Podkomorzego Wielkiego Xięstwa

3Litewskiego p[rze]ko Wiell. Jchm Panom Bie-

4czyńskim [?] Miecznikom Bydgoskim [?] Małł.

5Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Piątego,

6Miesiąca Septembra Dwudziestego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JeyKMci Zytomie-

8rzu Przedemną Walentynem Walewskim [?] Lewkowskim [?] Namiestni-

9kiem natenczas Podwoiewodztwa Grodzkim Generałem [?] Wdztwa

10Kijowskiego y Xięgami Niniejszemi Grodzkiemi Kijowskie-

11mi. Comparens personaliter Urodzony JmPan Jan Jurowski [?],

12Plenipotent JWiell. JmPana Ignacego Hrabi na Bakształach

13Berdyczowie y Zawiszynie Zawiszy Podkomorzego Wielkiego

14Xięstwa Litewskiego, Mińskiego, Czeczerskiego, Hołowskiego [?]

15Sumeliskiego [?] Inturskiego etc. Starosty, Pułkownika Oboyga

16Autoramentow w Woysku Litewskim quam primum o nie-

17winionych po JWiell. Pryncypale swym na Trybunał Koron-

18ny Lubell. zapisanych irrealiter coram Actis p[rae]sentibus

19Castren. Kijovien. zeznanych dowiedzieć się mogł, tak za-

20raz zabiegaiąc tantis Subreptitiis Actibus z ktorych in po-

21sterum mogłoby quoddam subsequi detrimentum fortu-

22nae nomine ejusdem Illustris Magnifici Principalis

23Sui, et aliorum niegdy JWiell. Jeymści Pani Teresy z

24Łohoyska na Bakształach Zawiszyney Woiewodziny

25Mińskiey Successorum, solemniter naprzeciwko Wiell. Jchm

26[reklamant:] Panom

k. 617

1Panom Felicyanowi y Franciszce z Gorayskich primo voto Rzeboczkiey [?]

2Łowczyney Czarnowskiey [?] secundo ad praesens Bierzynskiey Bierzyn-

3skim Miecznikom Bidgowskim Małł złę informacyę na podstęp-

4ną akcyę daiącym, tudziesz Opatrznemu Mironowi Międzyrzew-

5skiemu [?] Woznemu fałszywą Relacyę zeznaiącemu swiadczył

6y manifestował się in eum modum. Iż pomienieni Ichm

7Panowie Bierzynscy małł obwinieni mniey uważaiąc na Pra-

8wo pospolite Actus irreales et subreptitios nawikłanie

9Processem czyli bardziey bezprawne wydarcie cudzey

10Fortuny formatos et excogitatos zabraiaiące, a rożnych

11sposobow nazdradę y ująć Fortuny Pryncypała Comparen-

12tis zażywaiąc, wynalazszy sobie iakowes niesłuszne do

13onegoz pretensye y uformowawszy akt dalatowsczy [?]

14na Trybunał Koronny Lubell. a zarazem maturo zwa-

15żywszy Iudicio że ex distributiva nil quidquam w nie-

16słusznych pretensyach praeter poenam contra indebi-

17tos Evocatores Lege publica sancitam superlucrari

18mogą Iustitia, ad iniustos a bardziey captiosos udaw-

19szy się modos, ktorymi [nad wierszem: ktorymi] by przez postępne y zaocne

20w Process uwikłanie Fortunie Małł Pryncypała

21Querulantis obesse a swoim zdesse mogli intencyom

22Woznemu swoiemu rozkaz Ichmw obwinionych

23koniecznie spełnie muszącemu pozwow ad noti-

24tiam nieposwydawawszy Relacye ad sui Instantiam

25[reklamant:] pozeznawać

k. 617v

1poznawać karali, yże niżadney disjudikacyi ale tylko

2zdradliwego Processem obciążenia Fortuny JMćiP. Pryn-

3cypała Comparentis żądaią demonstrowali, a zas wyż spe-

4cyfikowany Woźny Obwiniony nieuważaiąc ani na rycor

5Prawny siebie zatakowe Akcye czekaiący, ani na przy-

6sięgę super fidelitatem Officii sui wykonaną, Domi-

7ni Dominantium przestrzeganie przestępuiąc a Panow

8swoich rozkazom zadosyć czyniąc Pozwow niepod-

9odnosiwszy, y na mieyscach powinnych niepołożywszy

10ani żadney o onychże komuby należało wiadomości

11niedawszy, Relacye coram Actis authenticis oparz-

12nie fałszywie bezprawnie y nienależycie poznie

13nawał [?] Prawo Boskie y pospolite zgwałcił y

14przestąpił. Zaczym tedy idem Comparens contra

15supra expressos Inculpatos actusq tantos subreptiz-

16ties nomine quo supra iterum iterumq manife-

17stowawszy się salvamq si opus fuerit zostawiwszy

18meliorationem hanc Actis connotari petiit coy

19otrzymał. Jan Kurowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

nomine – w imieniu; comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; quam primum – skoro tylko; irrealiter coram Actis praesentibus Castrensibus Kijoviensibus – nierzetelnie przed niniejszymi aktami grodzkimi kijowskimi; tantis subreptitiis actibus – tak podstępnym aktom; in posterum – na przyszłość; quoddam subsequi detrimentum fortunae – mogłaby wyniknąć pewna szkoda majątkowa; et aliorum ... successorum – i innych sukcesorów; solemniter – uroczyście. Lubell. = Lubelski (Trybunał Koronny w Lublinie). Oboyga Autoramentow – obu autoramentów (narodowego i cudzoziemskiego).

primo voto – z pierwszego męża; secundo ad praesens – z drugiego, obecnie; Actus irreales et subreptitios – akty nierzeczywiste i podstępnie uzyskane; formatos et excogitatos – ułożone i wymyślone; Comparentis – stawającego (manifestanta); maturo iudicio – dojrzałym sądem; ex distributiva – z rejestru dystrybucyjnego Trybunału; nil quidquam … superlucrari – nic nie zyskać poza karą ustawą publiczną przewidzianą przeciw niesłusznie pozywającym; ad iniustos et captiosos modos – do niesprawiedliwych i podstępnych sposobów; Querulantis – żalącego się; ad notitiam – do wiadomości; ad sui instantiam – na swoje żądanie; Małł – małżonkowie; Trybunał Koronny Lubelski.

Rozwinięcia: JMćiP. – Jegomości Pana; mp – manu propria (własnoręcznie). Łac.: super fidelitatem Officii sui – na wierność swego urzędu; Domini Dominantium – Pana panujących (Boga); coram Actis authenticis – przed aktami autentycznymi (urzędowymi); idem Comparens contra supra expressos Inculpatos actusque tam subreptitios nomine quo supra iterum iterumque – tenże stawający przeciw wyżej wymienionym obwinionym i tak podstępnym czynnościom, w imieniu jak wyżej, raz po raz; salvamque si opus fuerit meliorationem – zachowawszy w razie potrzeby prawo do poprawienia (manifestu); hanc Actis connotari petiit – prosił o wpisanie tego do akt. „ryczor” prawdopodobnie „rygor”.

Streszczenie

20września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Walewskim Lewkowskim [?] (imię zapisane jako Walenty [?]), Jan Jurowski [?] (w podpisie Kurowski), plenipotent Ignacego Zawiszy, podkomorzego Wielkiego Księstwa Litewskiego, starosty mińskiego, czeczerskiego i in., w imieniu swego mocodawcy i innych sukcesorów Teresy z Łohojska Zawiszyny, wojewodziny mińskiej, wniósł manifestację przeciwko Felicjanowi i Franciszce z Gorayskich Bierzyńskim, miecznikostwu bidgowskim, oraz woźnemu Mironowi Międzyrzewskiemu [?]. Zarzucił Bierzyńskim, że podstępnie, na podstawie niesłusznych pretensji, wytoczyli przeciw Zawiszy sprawę delatorską przed Trybunałem Koronnym Lubelskim, by obciążyć jego majątek procesem, a woźnemu – że na ich rozkaz nie doręczył pozwów na właściwe miejsca ani nikogo o nich nie zawiadomił, a mimo to złożył w aktach grodzkich kijowskich fałszywe relacje o ich doręczeniu. Manifestant zastrzegł prawo do poprawienia manifestacji i podpisał ją.

Nr w rękopisie: 116 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 617v

1Relacya na Trybunał Koronny

2Lubelski od Wiel. JmPana Strzeniowskiego [?]

3Sędziego Grodzkiego Zytomirskiego

4po Wiel. Jchmościach Panow Niemy-

5ryczow [?] Chorążych Kiiowskich Małż.

6[reklamant:] Roku

k. 619

1Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Piątego,

2Miesiąca Septembra Dwudziestego, Wtoreg.o Dnia

3Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie JęgoKrolewskiey Mości

4Zytomierzu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkow:

5skim Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa Grodz:

6kim Generatu Wdztwa Kijowskieg.o y Xięgami Ni:

7nieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy

8oczewiscie Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y In:

9nych Szlachetny Iozef Korzeniowski, wmoc prawdzi:

10wey wierney yskuteczney Relacyi Swoiey iawnie ust:

11nie y dobrowolnie dla zapisania do Xięg nnieyj:

12szych zeznał. Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc

13Siedymset, Trzydziestego Piątego Dnia Dwudzie:

14stego Augusta, Pozew Głowny Trybunału Koronn.

15Lubell. autentyczny na membranie Ziemskim pisa:

16ny odniosł do Dobr Wsi Wysokiego [?] tu w Woiewodz.

17Kijowskim a Powiecie Zytomirskim leżących ytamten

18Pozew in loco Competenti połozył opołozeniu onego

19odkogo kogo ywiakiey Sprawie był pisany Praw:

20nie publiczney dowiadomości przywiodł Ktorego

21Pozwu tenor sequitur talis. August Trzeci z Bozey

22[reklamant:] Łaski

k. 619v

1Saski Krol Polski, Wielki Xiąże Litewski, Ruski, Pruski

2Mazowiecki, Zmudzki, Inflantski Smolenski, Siewierz[?]

3Kijows. Wołynski Podolski, Podlaski Bracławski, y Czer-

4nihowski a Fryderyk Xiąże Saskie y Elektor. Wiellmym

5Karolowi y Antoninie z Sołowickich[?] na Czerniechowie[?]

6Niemiryczom Chorążym Wiskim małł. Samey Wiellmy

7Niemiryczowy Chorążyny Wiskiey cum assistentia

8maritali de Iure debita z Osob, Dobr generaliter wszyst-

9kich Rzeczych ruchomych y Summ pieniężnych gdzie kol-

10wiek y u kogo kolwiek będących Władzy naszey Krolewskiey

11przykazuiemy abyscie WW. przed Sądem naszym Głowne

12Trybunałt Koronnym Lubel. od Daty y położenia tego

13Pozwu za Niedziel Cztery albo wtenczas gdy ta Spra-

14wa z Regestru Sobie należytego przypadnie y przywo-

15łana będzie Sami oblicznie y Zawicie staneli na In-

16stancyą Instygatora Sądowego y Sego Delatora Wiellgo

17Michała Przezdzieckiego[?] Podczaszego Trembowelskiego Sę-

18dziego Grodzkiego Zytomirskiego Aktora, ktory

19przychilaiąc się we wszystkim do Prawa Rzeczpospolitey

20Fundiz[?] Manifestow Relacyi, Dekretow Condemnat

21Remiss Zapisow roznych Assekuracyi Obligatio-

22nis Cessionis y całego Procesu hac in re zaszłego WW.

23[reklamant:] pozywa

k. 618

1pozywa oto, ato do ustąpienia z Dobr Wsiow Kowa-

2low, Styrt[?] Turczynki[?], Andryiowa, Wysokiego, y In-

3nych w Prawach erigowanych wyrazonych Aktorowi

4należących albo raczey ex occasione Possesyi przez

5WW. do zapłacenia Summ należących Aktorowi cedo-

6wanych y oyme pretensye w dawnym wyrazone Pro-

7cessie Aktor WW. na Termin wyz oznaczony pozy-

8wa albo raczey przypozywa Sibi itaq[ue] partiori[?] et

9ad praemissa omnia Iudicialiter responsuri Datt. Lub-

10lini Die Vigesima Iulij Anno Millesimo, Septin-

11gentesimo, Trigesimo Quinto de quo Pessno[?] eiusdem

12ministerialis Relatio. + Iozef Korzeniowski Wozny

13pisac nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Wiel. – Wielmożny; Jchmościach – Ichmościach; Małż. – Małżonkach. Relacja (zeznanie) o doręczeniu pozwu na Trybunał Koronny w Lublinie.

Numer karty w prawym górnym rogu poprawiony (619 na innej cyfrze). „in loco Competenti” – w miejscu właściwym; „tenor sequitur talis” – treść następuje taka. „Trybunał Koronny Lubelski” – Trybunał Koronny w Lublinie. „na membranie” – na pergaminie. Data: 22 września 1735; doręczenie pozwu 20 sierpnia 1735. Wysokie [?] – wieś w pow. żytomierskim.

Fragment pozwu królewskiego Augusta III (formuła tytulatury) do Trybunału Głównego Koronnego w Lublinie; „cum assistentia maritali de Iure debita” – z należną z prawa asystencją męża; „generaliter” – ogólnie; „hac in re” – w tej sprawie; „Chorąży Wiski” – chorąży ziemi wiskiej; WW. = Wielmożni.

Akt urwany, początek na poprzedniej stronie; pozew na Trybunał Koronny w Lublinie doręczony przez woźnego Józefa Korzeniowskiego.

„ex occasione Possesyi” – z powodu posiadania; „Sibi itaque partiori[?] et ad praemissa omnia Iudicialiter responsuri” – mającym stawić się i na wszystko powyższe sądownie odpowiedzieć; „Datt. Lublini Die Vigesima Iulij Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto” – dano w Lublinie dnia 20 lipca 1735; „de quo … eiusdem ministerialis Relatio” – o czym relacja tegoż woźnego.

WW. – Wielmożni (pozwani).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

22września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, woźny generał Józef Korzeniowski zeznał, że 20 sierpnia 1735 r. doręczył do dóbr wsi Wysokie [?] w powiecie żytomierskim pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 20 VII 1735. Pozew wzywał Karola i Antoninę z Sołowickich [?] Niemiryczów, chorążych wiskich, na instancję instygatora i delatora Michała Przezdzieckiego [?], podczaszego trembowelskiego, sędziego grodzkiego żytomierskiego. Powód żądał ustąpienia z dóbr Kowale [?], Styrt [?], Turczynka [?], Andrijów [?], Wysokie i innych, należących do niego na mocy praw erekcyjnych, a także zapłaty cedowanych mu sum i zaspokojenia innych pretensji z dawniejszego procesu. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 117 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 618

1Roku Tysiąc, Siedymset, Trzydziestego Piątego,

2Miesiąca Septembra Dwudziestego Wtorego Dnia

3Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

4Mosci Zytomierzu Przedemną Wawrzyncem Walew-

5skim Zuskowskim[?] Namiesnikiem natenczas Pod-

6[reklamant:] woiewodz

k. 618v

1Podwoiewodztwa Grodzkim Generatu Wdztwa Kijowskiego

2y Xięgami niniejszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy

3Oczewiscie Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y Jnnych

4Opatrzny Bazyly Przezaniecki [?], w moc prawdziwey wier-

5ney y skuteczney Relacyi Swoiey iawnie ustnie y do-

6browolnie dla Zapisania do Xiąg niniejszych Zeznał.

7Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedymset, Trzydzie-

8stego Piątego, Dnia Siedymnastego Septembra, Pozew

9Słowny Trybunalski Koronny Libell autentyczny na

10membranie Ziemskim Kijowskim pisany odniosł do

11Dobr Wsi Iaropowicz [?] tu w Woiewodztwie y Powiecie

12Kijowskim leżących y tam ten Pozew we Dworze ta-

13meyszym w Izbie na Stole połozył o położeniu onego

14od kogo y o iakiey Sprawie był pisany praw-

15nie publikuiąc do wiadomości przywiodł ktorego Pozwu

16series takowa. August Trzeci z Bozey Łaski Krol

17Polski Wielki Xiąże Litewski Ruski Pruski Mazo-

18wiecki, Zmudzki, Inflantski Smolenski Siewierski Kijo-

19wski Wołynski, Podolt [?] Podlaski Bracławski Czernihow-

20ski a Dziedziczny Xiąże Saski y Elektor. Wiell Stanisławowi

21Typry [?] Bykowskiemu Czesnikowi Połockiemu, quovis-

22cunque Juris Titulo Dobr Miasteczka Kopaczowa [?] et

23aliorum Possessorowi z osoby y Dobr generaliter wszyst-

24[reklamant:] kich

k. 619

1wszystkich rzeczych ruchomych y Summ pieniężnych gdzie

2kolwiek y u kogo kolwiek będących władzy Naszey Krolew-

3skiey przyskarżymy abyś Wierność Twoia przed Sądem Na-

4szym Głownym Trybunalskim Koronnym Lubelsk. od

5Daty yspołożenia tego Pozwu za Niedziel Cztery albo

6w tyczas gdy ta Sprawa z Regestru sobie należytego

7do Sądzenia przypadnie y przywołana będzie Sam

8oblicznie ystawicie stanął na Instancyą Instygatora

9Sądowego y Iego Delatora Wiel. Michała Szczeniow-

10skiego [?] Podczaszego Trębowelskiego Sędziego Grodzkiego

11Zytomirskiego Aktora, ktory przychilaiąc się we w-

12szystkim do Prawa pospolitego tudzież Donacyi

13od Sukcessorow niegdy Wiel. Iana z Brzezia [?] y Teo-

14dory na Chodorkowie Tyszanki Krystowskich [?] Aktoro-

15wi niniyszemu Autentice zeznaney iako też dawniey-

16szych Protestacyi, Pozwow Relacyi Dekretow y ca-

17łego ea inre anteriori Tractu zaszłego Processu Wier-

18ność Twoię pozywa Primo do ustąpienia z Dobr

19Miasteczka Kopaczowa [?] y Innych Secundo do uczynie-

20nia zbranych Prowentow Kalkulacyi, Tertio do przywro-

21cenia wszelkich dyspozycyi Munimentow y Tranzak-

22cyi Massam Substantiae Tyszowianae [?] enucleantium

23y o inne pretensye, ktore Wierność Twoie czasu Pra-

24wa proponowane będą Aktor na Termin wyż oznaczo-

25ny

k. 619v

1oznaczony porywa albo raczey przyporywa sitis itaq[ue]

2pariturі et ad praemissa omnia responsuri pisan w

3Lublinie Die Vigesima Julij Anno Millesimo, Sep-

4tingentesimo, Trigesimo Quinto de quo praesens

5ejusdem ministerialis Relatio. + Bazyli Piaszcza-

6nicki [?] Wozny pisac nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Lubell. – Lubelski; Wiełł JmPan – Wielmożny Jegomość Pan; Zytt. – Żytomierski; Czesnik Podolski – urząd ziemski; nazwisko namiestnika „Zuskowskim” niepewne.

Relacja woźnego o doręczeniu pozwu trybunalskiego; „membranie” – pergaminie; „series takowa” – treść taka; „quoviscunque Juris Titulo … Possessorowi” – posesorowi dóbr z jakiegokolwiek tytułu prawnego; „generaliter” – ogólnie. Data doręczenia: 17 IX 1735. Wiell. – Wielmożnemu. Iaropowicz – prawdopodobnie Jaropowicze w pow. kijowskim (żytomierskim).

Ciąg pozwu (wezwania) przed Trybunał Koronny Lubelski; „za Niedziel Cztery” – w ciągu czterech tygodni; „ea in re anteriori Tractu” – dotychczasowego przebiegu w tej sprawie; „Primo, Secundo, Tertio” – po pierwsze, po drugie, po trzecie; „Massam Substantiae Tyszovianae enucleantium” – wyjaśniających masę majątku Tyszów (Tyszków); „Instygator” – oskarżyciel publiczny, „Delator” – donosiciel, inicjator sprawy; „Aktor” – powód; Wiel. – Wielmożny.

sitis itaque parituri et ad praemissa omnia responsuri – macie więc stawić się i odpowiadać na wszystko powyższe; Die Vigesima Julij Anno 1735 – dnia 20 lipca 1735; de quo praesens ejusdem ministerialis relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego.

Koniec pozwu/relacji woźnego, pisanego w Lublinie (zapewne pozew do Trybunału Koronnego); woźny niepiśmienny, podpis krzyżykiem.

Streszczenie

22września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Zuskowskim [?], woźny generał Bazyli Przezaniecki [?] (w podpisie Piaszczanicki [?]) zeznał, że 17 września 1735 r. doręczył do dworu we wsi Jaropowicze [?] w powiecie kijowskim pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 20 VII 1735. Pozew wzywał Stanisława Typry [?] Bykowskiego, cześnika połockiego, posesora miasteczka Kopaczów [?] i innych dóbr, na instancję instygatora i delatora Michała Szczeniowskiego [?], podczaszego trembowelskiego, sędziego grodzkiego żytomierskiego, który powoływał się na donację od sukcesorów Jana z Brzezia [?] i Teodory z Tyszków Krystowskich [?]. Powód żądał ustąpienia z Kopaczowa i innych dóbr, rozliczenia pobranych dochodów i zwrotu wszelkich dokumentów dotyczących majątku Tyszów. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 118 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 619v

1Manifestacya Urodz. JmPana Antoniego Iukowskiego

2Swym y Braci Swych Imieniem przeciwko Wiell. JmPanu

3Iukowskiemu Cześnikowi Iostyńskiemu [?] y Innym

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

5Miesiąca Septembra Dwudziestego, Wtorego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mosci Zy-

7tomierzu, Przedemną Wawrzyncem Nalewskim [?] Lewkowskim [?] Na-

8miesnikiem, natenczas Podwoiewodztwa Grodzkim Ieneraltu [?]

9Wdztwa Kijowskieg[o] y Xięgami Niniejszemi Grodzkiemi Kijow-

10skiemi Comparens personaliter Urodzony JmPan Antoni Iukow-

11ski Swym y Ichmościów Panow Woyciecha y Iozefa Iukowskich Braci

12swych rodzonych Imieniem, iak prędko o zaniesionych przeciw-

13ko Sobie Manifestach dowiedzieć się mogł tak zaraz ad Acta

14praesentia przybywszy inhaerendo anterioribus Manifesta-

15tionibus w rożnych Grodach contra infra Scriptum Inculpa-

16tum factis nec non Decretis cum eodem latis totiq[ue] Processui

17Sollenniter przeciwko Wiell. JmPanu Stefanowi Iukowskiemu Cześni-

18[reklamant:] kowi

k. 620

1Cześnikowi Gostyńskiemu ad Bona Lipney Wielichow prætextu-

2ose Intruzorowi niemniey Vrodzonym Ichm Panom Mikoła-

3jowi Kmicie w Grodzie Łuckim irrealem Manifestationem

4Prawo Manifestantom służące posposito Iure Ordinationis

5przez namowę tegoż JmPana Cześnika zanoszącemu iako

6też Adamowi Kmicie y Ignacemu Sawickiemu [?] w Grodzie

7Zytomirskim podano vigore Videndy Kopię Szarpiącey [nad wierszem: ...w]

8Swiadczył Manifestował y Remanifestował wten sposob y

9oto. Iż Wiełł JmPan Cześnik Gostyński widząc dobrze

10onależnym Prawie Ichmów Manifestuiących się na Dobra Wie-

11lichow w Woiewodztwie Wołyńsk y Wieś Lipne w Wdztwie

12Kijowskim leżące Ichm Querulantom jure naturali służącym

13ieszcze od Swiętey Pamięci Iaśnie Oswieconey Xiężney Jeym

14Teofili Ludowiki Ostrowskiey Marszałkowey Nadworney

15Koronn Vrodz niegdy Andrzejowi Iakowskiemu [?] Oycu Ma-

16nifestuiących się cum Successoribus justo rei merito nada-

17nym y Dekretami Dwoma cum Magnifico Inculpato et

18Fratre ejus statecznie Konfirmowanym (o czym też Prawo

19y Dekreta latius in se obloquuntur) In virtute ktorego Prawa

20tak Swiętey Pamięci Rodzic Manifestantow, ktory przez

21Wiek Swoy na usłudze Rzeczypospolitey in expeditio-

22ne bellica ustawicznie zostaiąc z niewoli Tureckiey elibero-

23wawszy się proprio Sumptu in victimam Patriæ Zycie swoie

24Konsekrowawszy zakonczył.) iako et post Fata ejus

25Matka Ichmów zatuiących się in actuali præmemoratorum

26Bonor wyprawy daiąc ob incompetentiam Annorum Sy-

27[reklamant:] now

k. 620v

1Synow swoich wsięmne, zostawała Possessione. Przecież

2JmPan Cześnik Sostyński [?] contra Legem positivam pro-

3cedendo maiąc in oblivione amorem Fratris Sanguinis per

4procurata media uczyniwszy się Successorem Commemorato-

5rum Bonorum nullo jure też Dobra Wielchow [?] y Lipne

6gwałtownym sposobem najechawszy Matkę Protestan-

7tow we Wsi Wielchowie rezydującą wygnawszy in Suam po-

8mienione Dobra obiął Possessionem y tak przez Lat kilkana-

9ście bez żadnego należytego Prawa w swoiey niesłuszney trzy-

10maiąc Possessyi omnes usus fructus biorąc pomienio-

11ne Dobra a osobliwie Lasy zdezelował, a gdy Manifestan-

12tes ad Annos competentes przyszedszy o swoią włas-

13ność upominali się Jm Inculpatus zaszczycaiąc się iako-

14wymści Prawem prokurowanym Sobie de Bonis praemis-

15sis, ustąpić niechciał y Querulantes ad propria niedopu-

16scił. Denique zapisawszy się z Manifestantami na Kompro-

17miss propter protellationem, varijs aby niedoszedł

18allaborabant diffugijs, widząc tedy Manifestantes takowe

19obwinionego zwłoki factis requisitionibus in actis

20Fori Districtus Prawa Jm obwinionemu służącego vi-

21gore Jurium sibi Servientium przyszli ad Bonorum

22Lipne Possessionem, a Jm quaerendo media defensiva na-

23mowił Urodz. Mikołaia Konika [?] cum appromissione na-

24grody do uczynienia Manifestu w Grodzie Łuckim o

25Prawo Manifestantow iakoby na Blankiecie czego nigdy

26dowieść niemoże było napisane, ktory będąc dobrze ustrak-

27[reklamant:] towany

k. 621

1utraktowany od Imci ochoty przyiacielską wypełnił obliga-

2cyę nadto suplendo defectum Iuris sui ordynowawszy po-

3mienionego Imci Pana Sawickiego do Zytomierza Ma-

4nifest irrealibus Punctis napełniony tum invaledita-

5tem Prawa Manifestow proponendo tum obiciendo

6iakoby Manifestantes circa obtentam Villæ Lipna Pos-

7sessionem Ludzi Woysk Rossyyskich et vagabundas

8Personas mieli sobie przysposobić y było okazyę smier-

9ci Urodz. Borkowskiego czego in rerum natura niebyło

10uczynił, bo Manifestantes sine omni violenta amu-

11nicione do Dobr swoich przyiechali, stada zas y Byd-

12ło Imści obwinionego pro bonam Amicitiam odebrać

13niezabraniaiąc. Na ostatek Imci Inculpatus przysław-

14szy powtornie do Kancellaryi Urodz. Imci Pana Ada-

15ma Kmitę y Imci Pana Sawickiego, szukaiąc Defensy, przez

16tychże Ichmciów convellit Prawo pospolite de Securitate

17Canellariæ rigorose opisane, kiedy, ci Ichmci obwinieni przy-

18szedłszy, do Kancellaryi Grodzkiey Zytomirskiey rewiru-

19iąc Possessyi Manifestantow służącey w Dobra Lipne

20podaną do Widendy kopię Possessyi dla konfrontowa-

21nia Actu, z Rąk Urodz. ImPana Waskowskiego [?] Vices

22Regenta Grodz. Zytomirskiego z ięwszy czyli wydarszy

23poszarpali y ter Widendę Possessyi Manifestantium

24Extraktem wyięli dla ktorey wyięcia Extraktem widen-

25[reklamant:] dy

k. 621v

1widendy musieli Ichmść Querulantes powtornie Woźnego

2dla podania Kopiy zsyłać. Azatym oto wszystko Idem

3Comparens Nomine Suo quo Supra iterum iterumq[ue] con-

4tra Officio p[rae]senti manifestowawszy się y Remanifesto-

5wawszy Salva manente huius Manifestationis me-

6lioratione prosit p[rae]sentem Actis connotari co y otrzy-

7mał. Antoni Sulkowski m[anu] p[ropria]

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; ad Acta praesentia – do akt niniejszych; inhaerendo anterioribus manifestationibus... contra infra scriptum inculpatum factis nec non decretis cum eodem latis totique processui – trzymając się wcześniejszych manifestacji w różnych grodach przeciw niżej wymienionemu obwinionemu uczynionych, a także dekretów z nim wydanych i całego procesu; sollenniter – uroczyście. Numer marginalny słabo czytelny. Urząd cześnika – nazwa ziemi niepewna (może „Liwski”/„Iostyński”).

ad Bona – do dóbr; prætextuose – pod pretekstem; irrealem Manifestationem – bezzasadną manifestację; posposito Iure Ordinationis – z pominięciem prawa ordynacji; vigore Videndy – na mocy widymusu (kopii); jure naturali – prawem przyrodzonym; cum Successoribus justo rei merito – z sukcesorami słusznie z racji rzeczy; cum Magnifico Inculpato et Fratre ejus – z Wielmożnym obwinionym i jego bratem; latius in se obloquuntur – szerzej w sobie opiewają; in virtute – na mocy; in expeditione bellica – w wyprawie wojennej; proprio Sumptu in victimam Patriæ – własnym kosztem na ofiarę Ojczyźnie; post Fata ejus – po jego śmierci; ob incompetentiam Annorum – z powodu niepełnoletności; Wiełł – Wielmożny; Querulantom – skarżącym; Wieś Lipne – Lipno [?], woj. kijowskie; Wielichow – Wielichów [?], woj. wołyńskie.

contra Legem positivam procedendo – postępując wbrew prawu stanowionemu; in oblivione amorem Fratris Sanguinis – zapomniawszy o miłości do brata z krwi; per procurata media – zdobytymi środkami; Successorem Commemoratorum Bonorum – sukcesorem wspomnianych dóbr; nullo jure – bez żadnego prawa; in Suam Possessionem – w swoje posiadanie; omnes usus fructus – wszystkie pożytki; ad Annos competentes – po dojściu do pełnoletności; Inculpatus – obwiniony; de Bonis praemissis – co do dóbr wyżej wymienionych; Querulantes ad propria – skarżących do ich własności; Denique – wreszcie; propter protellationem – dla przewleczenia; varijs diffugijs allaborabant – rozmaitymi wybiegami się starali; factis requisitionibus in actis Fori Districtus – po dokonaniu poszukiwań w aktach sądu powiatowego; vigore Jurium sibi Servientium – na mocy przysługujących sobie praw; quaerendo media defensiva – szukając środków obrony; cum appromissione – z obietnicą; JmPan – Jegomość Pan; Urodz. – Urodzonego. Odczyt nazwisk Sostyński i Konik niepewny; Wielchow, Lipne niezidentyfikowane, prawdopodobnie Wołyń (manifest w grodzie łuckim).

suplendo defectum Iuris sui – uzupełniając brak swego prawa; irrealibus Punctis – nierzeczywistymi punktami; circa obtentam Villæ Lipna Possessionem – przy otrzymanym posiadaniu wsi Lipna; in rerum natura – w rzeczywistości; sine omni violenta amunicione – bez żadnej zbrojnej siły; pro bonam Amicitiam – w dobrej przyjaźni; Inculpatus – obwiniony; convellit Prawo pospolite de Securitate Cancellariæ – narusza prawo pospolite o bezpieczeństwie kancelarii; Vices Regent – wiceregent grodzki; Widenda – kopia do wglądu (ad videndum).

Querulantes – skarżący; Idem Comparens Nomine Suo quo Supra – tenże stawający w imieniu swoim jak wyżej; iterum iterumque contra Officio praesenti – raz po raz przeciw niniejszemu urzędowi; Salva manente huius Manifestationis melioratione – z zachowaniem prawa do poprawienia tej manifestacji; prosit praesentem Actis connotari – prosił o wpisanie niniejszej do akt; m. p. – manu propria, własnoręcznie.

Streszczenie

22września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Nalewskim [?] Lewkowskim [?], Antoni Iukowski (w podpisie Sulkowski [?]) w imieniu swoim i braci Wojciecha i Józefa wniósł manifestację i remanifestację przeciwko Stefanowi Iukowskiemu [?], cześnikowi gostyńskiemu, oraz Mikołajowi Kmicie (Konikowi [?]), Adamowi Kmicie i Ignacemu Sawickiemu [?]. Manifestant twierdził, że dobra Wielichów w województwie wołyńskim i wieś Lipne w kijowskim nadała ich ojcu Andrzejowi księżna Teofila Ludwika Ostrowska, marszałkowa nadworna koronna, co potwierdziły dwa dekrety; cześnik, brat ojca, po jego śmierci najechał dobra, wygnał matkę manifestantów z Wielichowa i przez kilkanaście lat bezprawnie je trzymał i niszczył lasy, a potem unikał rozstrzygnięcia przez kompromis. Gdy bracia objęli posesję Lipnego, cześnik miał nakłonić Mikołaja Kmitę do wniesienia w grodzie łuckim manifestu podważającego ich prawo, a Sawickiego do manifestu w Żytomierzu z zarzutem sprowadzenia wojsk rosyjskich i spowodowania śmierci Borkowskiego, czemu manifestant zaprzeczył. Ponadto Adam Kmita i Sawicki w kancelarii grodzkiej żytomierskiej wyrwali z rąk wiceregenta Waskowskiego [?] i podarli kopię posesji manifestantów na Lipne. Manifestant zastrzegł prawo do poprawienia manifestacji i podpisał ją.

Nr w rękopisie: 119 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 621v

1Relacya na Trybunał Koronny

2Lubell od Wiell. JmPana Szczeniow-[?]

3skiego Sędziego Grodzkiego Zytomirsk[iego]

4po Wiell. Ichmw Panow Bogusz[ow] [?]

5Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego,

6Miesiąca Septembra Dwudziestego wtorego Dnia

7Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie JegoKrolewskiey Mści

8Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lew-

9kowskim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa

10Grodzkim Generatu Wdztwa Kijowskiego y Xięgami ninieysz-

11emi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy oczewiscie

12Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y Inszych Szlachetny

13Iozef Zelazowski, wmoc prawdziwey wierney y skuteczney

14Relacyi swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie dla zapi-

15sania do Xiąg nineyszych zeznał. Iż on Roku teraz-

16nieyszego Tysiąc Siedymset, Trzydziestego Piątego Dnia

17Dwudziestego Piątego Augusta, Pozew Słowny Trybu-

18nalski Koronny Lubell. Autentyczny na membranie Ziem-

19[reklamant:] skim

k. 622

1Ziemskim Kijowskim pisany odniosł do Dobr Miasteczka

2Horoszek [?] tu w Woiewodztwie Kijowskim Powiecie Zytomir-

3skim leżących y tamten Pozew w Zameczku tamecznym

4w Izbie na Stole położył o położeniu onego od Jego

5pokoju y wiaskiey [?] oprawie [?] by był pisany Prawnie

6publicznie do wiadomości przywiodł którego Poz-

7wu Series takowa. August Trzeci z Bożey Łaski

8Krol Polski Wielki Xiążę Litewski Ruski Pruski Ma-

9zowiecki Zmudzki Inflantski Smolenski Siewierski Kijow-

10ski Wołyński Podolski Podlaski Bracławski Czernihowski

11a Dziedziczny Xiążę Saski y Elektor. Wiell. Jerzemu

12Bohuszowi [?] Czesnikowi Zakroczymskiemu, Janowi

13Bohuszowi Miecznikowi Mińskiemu, Stanisławo-

14wi y Antoninie z Bohuszow [?] Dubrawskim Podcza-

15szym Bracławskim Małł. iako Dziedzicom tudzież

16Wiell. Karolowi y Antoninie z Jełowickich [?] [skreślone: […]

17[…] Niemiryczom] Chorążym […]kim

18Małł. Ozcowi [?] Iuris Titulo Possessorom Dobr Mia-

19steczka Horoszek cum Attinentiis y Innym Sukce-

20ssorom Wiell. zeszłego Jerzego Niemirycza Possys-

21sorom [?] w tey [?] niepotrzebuiącym Sumay [?] przez się a

22potrzebuiącym cum Assistentia de Iure debita

23Pozwanym z osob Dobr wszystkich leżących

24ruchomych y Summ pienięznych gdzie y u kogo

25kolwiek będących wtadzy [?] naszey Krolewskiey przy-

26kazuiemy aby się Wierność Wasza przed Sądem na

27[reklamant:] Szym [?]

k. 622v

1naszym Głownym Trybunałł Koronnym Lubell od daty

2y połozenia tego Pozwu za niedziel Cztery albo wten-

3czas gdy ta Sprawa z Regestru Sobie należytego

4przypadnie y przywołana będzie Sami Obliecznie

5y Sławnie Stanąć za Instancyą Instygatorow Sądo-

6wego y Tego Delatora WiełJmPana Michała [?] na Szczenio-

7wie Szczeniowskiego [?] Podczaszego Trębowelskiego

8Sędziego Grodzkiego Zytomirskiego Aktora

9ktory przychilaiąc się we wszystkim do Prawa

10pospolitego tudziez Manifestow Relacyi Kondem-

11nat Remiss Dekretow Zapisow Assecurationis

12obligationis y całego Processu hac inre zaszłego

13Wierzności W. pozywa ato ato do oddania Summ

14na rozne Zapisy u Antecessorow Juriodatorow

15Actoris wziętych y zaciągnionych wraz z pro-

16wiziami od nich Aktorowi należącemi tudziez

17do nagrodzenia szkod ztąd pochodzących y in-

18ne pretensie w dawnym wyrazone Processie Ak-

19tor WW. na Termin wyz oznaczony pozywa

20albo raczy przypozywa. Sic itaq[ue] parituri

21et ad praemissa omnia responsuri pisan w Lub-

22linie Die Vigesima Julij Millesimo Septin-

23gentesimo, Trigesimo Quinto Anno de quo

24praesens eiusdem Ministerialis Relatio

25Jozef Zelazowski Wozny

Objaśnienia i tłumaczenia

Lubell. – lubelski (Trybunał Koronny w Lublinie); Wiell. JmPan – Wielmożny Jegomość Pan; Wdztwa – Województwa; Generatu – generału, tj. urzędu woźnego generalnego; membrana – pergamin; 25 VIII 1735 – data doręczenia pozwu.

Fragment relacji woźnego o położeniu pozwu w Sądach Ziemskich Kijowskich do dóbr miasteczka Horoszki (dziś Wołodarśk-Wołyński, obw. żytomierski); następuje tekst pozwu królewskiego Augusta III. „Iuris Titulo Possessorom” – posesorom tytułem prawnym; „cum Attinentiis” – z przyległościami; „cum Assistentia de Iure debita” – z asystencją prawem należną. Wiell. = Wielmożnemu/Wielmożnym; Małł. = małżonkom.

„na Szczeniowie Szczeniowskiego” – odczyt niepewny; nazwisko delatora (Michał, podczaszy trembowelski, sędzia grodzki żytomierski) do sprawdzenia w innych wpisach.

„Sic itaque parituri et ad praemissa omnia responsuri” – tak więc mający stawić się i na wszystko powyższe odpowiedzieć.

Data: „Die Vigesima Julij Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto” – 20 VII 1735, Lublin.

„Anno de quo praesens eiusdem Ministerialis Relatio” – roku, z którego jest niniejsza relacja tegoż woźnego.

„Assecurationis obligationis … hac in re” – asekuracji, obligacji … w tej sprawie.

Instygator – oskarżyciel sądowy; delator – donosiciel, inicjator sprawy.

Skróty: „Lubell” = lubelskim (Lublin); „WiełJmPana” = Wielmożnego Jegomości Pana; „W.” i „WW.” = Wielmożność, Wielmożności.

Streszczenie

22września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Józef Żelazowski zeznał, że 25 sierpnia 1735 r. doręczył do zameczku w miasteczku Horoszki [?] w powiecie żytomierskim pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 20 VII 1735. Pozew wzywał Jerzego Bohusza [?], cześnika zakroczymskiego, Jana Bohusza, miecznika mińskiego, Stanisława i Antoninę z Bohuszów Dubrawskich, podczaszych bracławskich, jako dziedziców, oraz Karola i Antoninę z Jełowickich [?] Niemiryczów, chorążych, posesorów Horoszek, i innych sukcesorów zmarłego Jerzego Niemirycza, na instancję instygatora i delatora Michała [?] Szczeniowskiego [?], podczaszego trembowelskiego, sędziego grodzkiego żytomierskiego. Powód żądał zwrotu sum z prowizjami, zaciągniętych na różne zapisy u jego poprzedników prawnych, oraz wynagrodzenia szkód. Relację podpisał woźny Józef Żelazowski.

Nr w rękopisie: 120 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 622v

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell

2od Wiełł

k. 623

1od Wiell. Jm. Pana Szczeniowskiego [?]

2Sędziego Grodzkiego Zytomirskiego

3po Wiell. Ichmw Panow Rosciszew-

4skich [?] Łowczych Przyszcia [?] Kijowsk.

5y Inszych.

6Roku Tysiąc, Siedymset, Trzydziestego Piątego,

7Miesiąca Septembra Dwudziestego Wtorego Dnia.

8Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

9Mosci Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walew-

10skim Lewkowskim [?] Namiesnikiem, Natenczas

11Podwoiewodztwa Grodzkim Sttu Woiewodztwa

12Kijowskiego y Xięgami niniejszemi Grodzkiemi

13Kijowskiemi, Stanowszy osobiscie Wozny Generał

14Woiewodztwa Kijowskiego y Innych Opatrzny Bazyli

15Pieszczanicki, umoc prawdziwey wierney y skuteczney

16Relacyi Swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie dla

17Zapisania do Xiąg niniejszych zeznał. Iż on Ro-

18ku teraznieyszego Tysiąc, Siedymset, Trzydzie-

19stego Piątego Dnia Siedymnastego Septembra

20Pozew Słowny Trybunału Koronnego Lubel. auten-

21tyczny na membranie Ziem. Kijows. pisany

22odniosł do Dobr quondam Miasteczka Chodo-

23rkowa [?] w Wdztwie Kijowskim a Powiecie Zy-

24tomirskim leżących y tamten Pozew we Dworze

25[reklamant:] tamecznym

k. 623v

1tameyszym w Izbie na stole położył o położeniu onego

2od kogo y w iakiey Sprawie by był pisany

3Prawnie publikuie do wiadomosci przywiodł kto-

4rego Pozwu Series takowa. August Trzeci z Bożey

5Łaski Krol Polski Wielki Xiąże Litewski Ruski Pru-

6ski Mazowiecki Zmudzki Inflanski Smolenski

7Siewierski, Kijowski Wołynski Podolski Podla-

8ski y Czernihowski a Dziedziczny Xiąże Saski y Elek-

9tor. Wiell. Felixowi y Kaietanowi Roscisżewskim

10Łowczym Brzescia Kujawskiego Braci między

11Sobą rodzonym y Zofij z Roscisżewskich Błen-

12dowskiey Miecznikowey Podlaskiey post fata

13olim Magnifici Antonij Błendowskiey [?] Ensi-

14feri Podlachiae pozostałey Małż. wdowie, tudziesz

15Wiell. Xawerowi Franciszkowi Nitosławskiemu

16Łowczemu Chełm. y Innym Sukcessorom niegdy

17Wiell. Jana Antoniego Roscisżewskiego Łow.

18Brzescia Kujawskiego Sędziego Grodzkiego Kijow.

19quovis cunq. Juris titulo mais incerto Dobr

20Miasteczka Choderkowa cum attinentijs Pos-

21sessoribus z Osob y Dobr generaliter wszystkich

22leżących ruchomych y Summ pieniężnych gdzie

23kolwiek y u kogo kolwiek będących Władzy na-

24szey Krolewskiey przypisuiemy abyscie WW. przed Są-

25[reklamant:] dem

k. 624

1Sądem naszym Głownym Trybunałł Koronnym Lubell.

2od Daty y położenia tego Pozwu za niedziel Cztery

3albo wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru sobie nale-

4żyteg. przypadnie do Sądzenia y przywołana będzie

5sami oblicznie y zawicie staneli na Instancyą Instygat-

6tora Sądoweg. y Teg. Delatora Wiell Michała Szczeniow-

7skiego [?] Podczaszego Trębowelskieg. Sędzieg. Grodzkiego

8Zytomirs. aktora, ktoren przychilaiąc się do Prawa

9pospolitego wewszystkim tudziesz Donacyi od Suk-

10cessorow niegdy Wiell Iana z Orzecha [?] y Teodory

11na Chodorkowie Tyszanki [?] Krzystowskich [?] małł. Akto-

12rowi ninieyszemu autentycznie zeznaney iako tesz

13dawnieyszych Protestacyi Pozwow Relacyi Dekre-

14tow całego ea in re anteriori tractu zaszłego Pro-

15cessu WW. pozywa primo do ustąpienia z Dobr

16Chodorkowa cum Attinencijs nulliter Possessio

17Secundo do uczynienia z branych prowentow kal-

18kulacyi Tertio do przywrocenia wszelkich Dispo-

19zycyi munimentow y Tranzakcyi Massam Substan-

20tiae Tyszovianae [?] concernentium y inne Stansie [?] ktore

21WW. czasu Prawa proponowane będą Aktor na

22Termin wyszoznaczony pozywa albo raczey przy-

23pozywa sibi itaque partium [?] ad Praemissa omnia

24responsuri pisan w Lublinie Die Vigesima Se-

25xta [?] Anno Millesimo, Septingentesimo, Trigesimo

26Quinto

Objaśnienia i tłumaczenia

Numer marginalny odczytany jako „120”, niepewny.

Początek strony to końcowe wiersze tytułu aktu (relacja woźnego o doręczeniu pozwu) rozpoczętego na poprzedniej stronie. Wiell. Jm. = Wielmożnego Jegomości; Ichmw = Ichmościów; Sttu = Starostwa (?); Pozew Słowny Trybunału Koronnego Lubel. = pozew Trybunału Koronnego Lubelskiego; membrana = pergamin; quondam (łac.) = niegdyś; Wdztwie = Województwie. Data relacji: 22 IX 1735, Żytomierz; doręczenie pozwu 17 IX 1735. Chodorków – dziś Chodorkiw, rej. popielniański, obw. żytomierski.

Ensiferi Podlachiae – miecznika podlaskiego; post fata olim Magnifici – po śmierci niegdyś Wielmożnego; quovis cunque iuris titulo magis incerto – z jakiegokolwiek, choćby niepewnego tytułu prawnego; cum attinentiis – z przynależnościami; generaliter – ogólnie. Wiell. = Wielmożnym; Łow. = Łowczego; Chełm. = chełmskiemu. Fragment to oblata pozwu królewskiego (Augusta III). Choderków – dziś Chodorków (Ходорків), rej. żytomierski.

Lubell. – Lubelskim; Wiell – Wielmożnego; WW. – Wielmożnych; małł. – małżonków.

ea in re anteriori tractu – w tej sprawie poprzednim tokiem; cum Attinencijs nulliter possessio – z przyległościami, nieważnie posiadanych; primo/secundo/tertio – po pierwsze/drugie/trzecie; Massam Substantiae … concernentium – dotyczących masy majątkowej; ad praemissa omnia responsuri – mający odpowiadać na wszystko powyższe.

Data: Lublin, dnia 26 (?) roku 1735 (miesiąc na poprzedniej stronie); końcówka dnia niepewna.

Streszczenie

22września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Bazyli Pieszczanicki zeznał, że 17 września 1735 r. doręczył do dworu w dawnym miasteczku Chodorków w powiecie żytomierskim pozew przed Trybunał Koronny Lubelski. Pozew wzywał Feliksa i Kajetana Rościszewskich, łowczych brzesko-kujawskich, Zofię z Rościszewskich Błędowską, wdowę po Antonim Błędowskim, mieczniku podlaskim, Franciszka Ksawerego Nitosławskiego, łowczego chełmskiego, i innych sukcesorów Jana Antoniego Rościszewskiego, sędziego grodzkiego kijowskiego, jako posesorów Chodorkowa, na instancję instygatora i delatora Michała Szczeniowskiego [?], podczaszego trembowelskiego, sędziego grodzkiego żytomierskiego, który powoływał się na donację od sukcesorów Jana z Orzecha [?] i Teodory z Tyszków Krzystowskich [?]. Powód żądał ustąpienia z Chodorkowa z przyległościami, rozliczenia pobranych dochodów i zwrotu dokumentów dotyczących majątku Tyszów. Pozew pisany w Lublinie dnia 26 [?] 1735 r. (miesiąc nieodczytany); tekst niekompletny – brak zakończenia relacji i podpisu woźnego.

Nr w rękopisie: 121 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 624v

1Manifestacya nomine Ichmw Xięży Berdy-

2czowskich Karmelitow Bosych naprzeciw-

3ko Ichm Panom Bierzynskim [?] Mierni-

4kom Pidyowskim [?] małł.

5Roku Tysiąc Siedymset, Trydziestego, Piątego,

6Miesiąca Septembra Dwudziestego Szostego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey Mści

8Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim [?]

9Zwolowskim [?] Namiestnikiem natenczas Podwoiewodze

10Grodzkim Generatu Woiewodztwa Kijowskiego y Xięga-

11mi niniejszemi Grodzkiemi Kijowskiemi, Comparens

12personaliter Wielebny w Bogu Imść Oćiec Milotay [?]

13od Niepokalanego Poczęcia Nayswiętszey Panny Kar-

14melita Bosy Prokurator Wsi Komorochy [?] Karo-

15melita [?] Dobr Konwentu Berdyczowskiego Ordinis Car-

16melitarum Discalceatorum Swoym et principaliter

17Przewielebnego w Bogu Imści Xiędza Ludwika a Iesu Prze-

18ora teyże Konwentu Berdyczowskiego nec non totius

19Communitatis Imieniem Solennissime naprzeciwko Wiełł

20Ichm Panom Felicyanowi y Franciszce z Poraiskich [?]

21Primi voti Złoczkiey [?] Lowczyney Parnawskiey [?]

22Secundi ad præsens Bierzynskiey [?] Bierzynskim [?] Mierni-

23kom

k. 625

1Miernikom Bidyowskim [?] Mall, świadczył Protestował

2manifestował y Remanifestował się wten sposob y żeto.

3Iż Ichm obżałowani będące in proxima vicinitate Bo-

4norum Suorum z Dobrami Protestantow Wsią Sko-

5morochami [?] y Prażowem [?] aidge in contemptum Prawa

6pospolitego et personarum Spiritualium czyli per

7mittendo czyli informando Poddanstwo swoie

8in oppressionem Quaerulantium ausi sunt rozne czy-

9nie szkody krzywdy oppressyie violencyie w Gruntach

10iakoz Anno praesenti, Trzody Singurskie [?] Stadem y

11roznym Bydłem goniąc in detrimentum Fortunae

12Protestantow wypasły z Boza Jarzynnego [?] y wysłuk-

13szy [?] na kopp plus minus Osmdziesiąt evitando

14Poenas Legum convenerunt Manifestantow do uzna-

15nia szkody przez postronnych Ludzi cum decla-

16ratione satisfactionis oco gdy Protestantis nie-

17czyniąc Manifestu ad Affectationem obżałowanych

18tak z Swoiey strony Ludzi postronnych iako y ob-

19żałowani a parte sua ad recognoscenda damna spro-

20wadzili ktorzy Ludzie sprowadzeni szkody za kop

21Siedmdziesiąt y Siedm płacić uznali Ichm obżałowa-

22ni offerendo przez Ludzi Swoich satisfactionem iesz-

23cze maiores ad auxerunt violentias et damna kie-

24dy powtornie tymże Bydłem y Stadem swoim indu-

25[reklamant:] ligendo

k. 625v

1indulgendo czyli permittendo więcey zboża wypasli y wytło-

2czyli, a gdy Manifestantes stosuiące się do Prawa ze szko-

3dy niektore Bydło zaieli y do Grodu ut Juris et mo-

4ris est pędzie chcieli JmPan Bierzynski [?] obżałowany

5wziowszy z Sobą kilkadziesiąt Kozakow z Strzelba-

6mi y Spisami y groznym Orężem podniebytności Comparentis

7natenczas do Zytomierza odiechałego na Dobra Pra-

8zow [?] naiechał y Dwor tameyszy gdzie violento modo

9zaięte Bydło y w Grodzie prezentowac miano rozne

10hałasy czyniące y odpowiedzi Ludzi we Dworze y na

11Wsi będących bie usiłuiące odebrał tandem sposobiące

12się uti reus ut sit primus accusans wydał Pozew Manife-

13stantum do Przeswietnego Trybunału indebite retorquendo

14sua facta in eos iakoby mieli w Graniey Jegomościnym Lasy

15wycinac kazac Rzeki zławiac Sianożęci appropriare

16y Inne czynic violencye ktore et in facto et in fieri ema-

17nant od Obżałowanego, oco tedy wszystko modernus

18Comparens suo et quo supra nomine manifestatur

19et remanifestatur. Brat Mikołay Karmalita

20Bosy od Niepokalanego Poczęcia Naiswiętszey Maryi

21mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Quinto de quo… Relatio – „po piąte, o czym niniejsza relacja tegoż woźnego”; zakończenie poprzedniej relacji woźnego.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Ordinis Carmelitarum Discalceatorum – Zakonu Karmelitów Bosych; nec non totius Communitatis – a także całej wspólnoty; Solennissime – najuroczyściej; Primi voti… Secundi ad præsens – z pierwszego męża… z drugiego obecnie.

Odczyt nazwisk Bierzynski, Poraiski, Złoczka oraz urzędu „Pidyowskim” niepewny.

in proxima vicinitate Bonorum Suorum – w najbliższym sąsiedztwie swoich dóbr; in contemptum Prawa pospolitego et personarum Spiritualium – na wzgardę prawa pospolitego i osób duchownych; per mittendo/informando – przez dopuszczenie/namawianie; in oppressionem Quaerulantium ausi sunt – na uciemiężenie skarżących ośmielili się; Anno praesenti – roku bieżącego; in detrimentum Fortunae – ze szkodą dla majątku; plus minus – mniej więcej; evitando Poenas Legum convenerunt – unikając kar prawnych umówili się z; cum declaratione satisfactionis – z deklaracją zadośćuczynienia; ad Affectationem – na żądanie; a parte sua ad recognoscenda damna – ze swej strony dla oszacowania szkód; offerendo satisfactionem – ofiarując zadośćuczynienie; maiores auxerunt violentias et damna – jeszcze większe pomnożyli gwałty i szkody; indu-ligendo – pozwalając; kopa – miara zboża w snopach; manifestujący to osoby duchowne (personae spirituales).

indulgendo czyli permittendo – pobłażając czyli pozwalając; ut Juris et moris est – jak jest w prawie i zwyczaju; violento modo – gwałtownie; tandem – w końcu; uti reus ut sit primus accusans – jako winny, aby był pierwszym oskarżycielem; indebite retorquendo sua facta in eos – niesłusznie obracając swoje czyny przeciw nim; appropriare – przywłaszczać; et in facto et in fieri emanant – pochodzą zarówno w czynie dokonanym, jak i w trakcie; modernus comparens suo et quo supra nomine manifestatur et remanifestatur – obecnie stawający swoim i jak wyżej imieniem manifestuje i powtórnie manifestuje; mp – manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Zwolowskim [?], karmelita bosy o. Mikołaj (zapisany też jako Milotay [?]) od Niepokalanego Poczęcia NMP, prokurator dóbr konwentu berdyczowskiego, w imieniu swoim, przeora Ludwika a Jesu i całej wspólnoty wniósł manifestację i remanifestację przeciwko Felicjanowi i Franciszce z Poraiskich [?], primo voto Złoczkiej [?], łowczynie parnawskiej [?], Bierzyńskim [?]. Zarzucił im, że ich bydło i stada z Syngurów [?] wypasły zboże w sąsiednich dobrach karmelitów Skomorochy [?] i Prażów [?]; szkodę oszacowaną przez obustronnie sprowadzonych ludzi na 77 kop obwinieni obiecali wynagrodzić, lecz ponownie wypasali zboże. Gdy karmelici zajęli część bydła, by zaprowadzić je do grodu, Bierzyński z kilkudziesięcioma uzbrojonymi Kozakami najechał dwór w Prażowie [?], odebrał bydło i grożąc ludziom, a następnie sam wniósł do Trybunału pozew, obwiniając karmelitów o wycinanie lasów, łowienie ryb w rzekach i zajmowanie sianożęci. Manifestację podpisał brat Mikołaj, karmelita bosy.

Nr w rękopisie: 122 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 625v

1Manifestacya Urodzonego JmPana Josefa

2Łukowskiego Swym y Matki Swey Imieniem

3przeciwko UrodzJchmPanom Michałowi y He-

4lenie Łukowskim Matce y Innym

5Roku

k. 626

1Roku Tysiąc, Siedymset, Trzydziestego, Piątego,

2Msiąca Septembra Dwudziestego, Osmego Dnia.

3Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JęKM. Krolewskiey Mości

4Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Waluskim [?] Lewkow-

5skim [?] Namiesnikiem, natenczas Podwoiewodztwa Grodzkim

6Settw [?] Wdztwa Kijowskiego, y Xięgami nineysze-

7mi Grodzkimi Kijowskiemi Comparens personaliter

8Urodzony JmPan Jozef Łukowski Swym, y Urodzoney

9Jeymości Paniey Agnieszki z Podlesickich [?] Łukowskiey

10Małł swey Imieniem, będąc ledwie nahonorze swoim,

11a prawie przez dyffidacye niżey mianowanych obżałnych

12ledwie zdrowia nazycia [?], iak prędko post multas oppressio-

13nes Acta præsentia adire mogł, tak zaraz Summo

14animi cum dolore naprzeciwko Urodz. JchmPa-

15nom Michałowi y Helenie z Zdiarskich Jakubowskim

16Porucznikom JęKM. Krolewskiey Mości y Rzeczypospoli-

17tey Małł, tudzież Urodz. Jozefowi Leszniewiczowi [?] ne-

18scitur quô titulô complici infra scriptæ lege vetitæ

19actionis y Innym sługom czyli przysposobionym

20wielu osobom lepiey Imści Panu Jakubowskiemu po Im-

21ionach y przezwiskach wiadomym y znaiomym de No-

22minibus et cognominibus swiadczył manifestował,

23Protestował y reprotestował się wten sposob y oto. Iż

24[reklamant:] Gdy [?]

k. 626v

1Jmści obratowany [?] immitando mores Urodz. nie[...]dy JmPana

2Zdarskiego [?] Oyca seu Testia Swego, ktory nieraz iako daw-

3nieysze swiadczą Protestacye naieżdżaiąc na Dobra

4Comparentis nulla habita ratione Protestanta protunc

5absentem, expeditione bellica zatrudnionego y Samą

6Jeymść Manifestantkę dyffamował, nocturno tempo-

7re strzelał, hałasował, Wieś całą palić usiłował, y roz-

8ne czynił wiolencye, iescze excessus suos revolvendo

9in alios, calumniose pozanosił na Ichmw żaluiących się

10manifestationes in tractu Iuris nullo modo proban-

11das, quibus innixus post longam moram vitae po-

12mienionego Teścia Swego Jm Inculpatus przybywsz-

13szy do Wsi Zarnyszowki [?] ex ratione acsi Possessio-

14nis sibi debitae z Jeymością Swoią, a iuż na podobnęż

15dyzgustow czynienia Manifestantom y krzywd roznych

16sposobiąc się enkomizacye [?], na samprzod Urodzone-

17go Andrzeja Porniaka [?] ad omne nefas przedtym

18licentyowanego do ogłoszenia we Wsi Oradowce [?],

19że ma byc tych Dobr Possessorem informował, Pod-

20danych pobuntował [?], et per suos licentiosos Au-

21sus, saepe et subitanee exprobrates [?] poroszpędzał. Tan-

22dem quaerendo auxesim malorum rozne zasadz-

23ki diffidando, privare vita, Urodz. Manifestan-

24ta po drogach czynił, iako Die Decima Octava

25[reklamant:] Septembris

k. 627

1Septembris Anni praesentis spodziewaiąc się że JPan Mani-

2festans na Nabożenstwo poiedzie do Berdyczowa varijs

3in locis locavit obsessiones. ale Salvante Deo et dicta-

4mine Spiritus Sancti tum quoq' ex incumbenti Interes-

5se Ichm Manifestantes na Dobra Piątkowskie [?] poie-

6chali, a z tamtąd do Berdyczowa dla słuchania Nabo-

7zenstwa, JPan obżałowany przybywszy do Berdy-

8czowa sub praetextu Devotionis impia Manifestanti

9witaiącemu obżałowanego iako pierwszey raz w tę kra-

10ie przybyłego sine omni observantia Immunitatis Ec-

11clesiasticae profanis verbis do Szabli na Protestanta

12nic na siebie niespodziewaiącego się porywaiąc się,

13za dobry Affekt nie affektem nadgradzaiąc intulit re-

14talitia y z furyą wyszedłszy na Cmentarz przy wielu god-

15nych Wiell. Ichm Panow Obywatelow Woiewodztwa Kijowsk.

16licencyował się proferre illicite his verbis będę

17was haydamaki poiedynczu [?] łapał. A gdy JPan Mani-

18festans spodziewaiąc się że iuż JPan iest uśmierzony

19w swoiey złości, Inspresie [?] wyszedł z Kościoła, alio-

20sci maiores iuż za Bramą nalazł opressiones, to iest

21publice od obżałowanego honor swoy nigdy nie-

22zmazany szarpania, dyffamowania nie Possessorem

23Dobr Manifestantis Czadowski [?], ale Osadczym [?], crib-

24[reklamant:] rando

k. 627v

1cribrando honor Jasnie Oswieconych Xiążąt Ichm Ordy:

2natow czynienia, na poiedynki y na pistolety wyzywa:

3nie pod Samym Kosciołem et quæ hæc pagina sub:

4ferre non pt dyffidowania y zaledwie ad multas per:

5suasiones wielu Ichmw na tenczas będących y Du:

6chownych osob superswadowania, iednak gdy

7iuż Ichm spodziewaiąc się Jm obżałowanego wsza:

8im ztym iuż przedsięwzięciu uśmierzonego do gospod

9swoich porozchodzili się, a drudzy do Domu od:

10iechali, obżałowany wpadszy na konia ledwo ma:

11nifestanta z Pistoletu o śmierc nieprzyprawił, co

12widząc manifestuiący się a osobliwie nieraz

13słysząc te Słowa publice promulgowane, że

14choc nie tu, to na ynnym mieysciu życia pozbę:

15dziesz musiał do Klasztoru uchodzic y tam przez

16Dni kilka unikaiąc zasadzek, ile ludy po gospodach

17obżałowanego gdzie by stał querulans szukac kazał morari

18dla ktorego obawiania się ponosząc w Gospodarstwie

19szkodę y w obowiązaniu Interesom Przeswietnego Wo:

20iewodztwa movit gressus do Domu Swego Jm Mani:

21festans y dla bezpiecznieyszego przeiazdu wziął z sobą

22Jm Zyda Karnodzieie [?] Berdyczowskiego, obżałowani czyli u:

23[reklamant:] myślnie

k. 628

1umyslnie zawadki uczyniwszy czyli alia necessitate exhibitu?? [?] (bo

2chodzą Siano ondće [?] palili) similes similibus nadrodze pre-

3sumebant exviscerare actus tymsię niekontentuiąc przyi-

4echawszy pod samą Wieś Bradowkę [?] a prawie pod Sam

5Dwor wkilku Ludzi Sztrzelbę y rożnym orężem czyniąc

6in contemptum et dishonorem protestuiących się strze-

7lał grozne hałasy czynił Ludzi we Wsi poprzestraszał,

8a nadto Samą Im Manifestantkę praegnantem et Pupilles

9minorennes, tak dalece że longo tempore in lecto ag-

10ritudinis zostaiąc vix vitam cum morte non mu-

11tavere. Na ostatek hos perpetratos excessus na Wiłł Ma-

12nifestantow nihil nocivos retorquendo Causamą

13sui sceleris condecorando Ichm Inculpati przybywszy

14ad Acta Castrensia Zytomiriensia indebite accusatoriè

15że iakoby Manifestans był usurpativus Gruntow

16Wsi Garmiszowki [?] in realia Duneta [?] w Manifescie Swo-

17im połładli y Pozew pro Statuitione Kozinskiego

18przy Areszcie wydawanego y uSiebie dotychczas od-

19przy Areszcie [?] trzymaiącego wydali. Z ktorego Infor-

20macyi y fomentu tenże Kozinski czyli Rozniak [?] Ar-

21[reklamant:] darza

k. 628v

1Arędarza Dobr manifestantis Oradowki przez rozne prze-

2rotne sposoby odnowili y dotych czas w protekcyi

3obżałowanego niesłuchaiąc Dziedzicznego Pana De-

4kretow zostaie przez co Jm protestuiący się niemały

5uszczerbek w Fortunie Swoiey ponosi. ratyone re-

6spectu Omissorum omnium Jm Comparens Manife-

7stuiący się y salvam teyże manifestacyi zostawiwszy

8meliorationem prosit Psentem Actis connotari co

9y otrzymał. Jozef Łukoski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Tekst aktu zaczyna się na następnej stronie; na stronie tylko nagłówek i początkowe „Roku”.

JęKM. – Jego Królewskiej Mości; Małł. – małżonków/małżonki; Wdztwa – Województwa. Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; post multas oppressiones Acta præsentia adire mogł – po wielu uciskach mógł przystąpić do niniejszych akt; Summo animi cum dolore – z największym bólem ducha; nescitur quô titulô complici infra scriptæ lege vetitæ actionis – nie wiadomo jakim tytułem wspólnikowi niżej opisanego, prawem zakazanego czynu; de Nominibus et cognominibus – z imion i przezwisk. Dyffidacye – odgrażania się, pogróżki.

Fragment manifestacji (protestacji) przeciw obwinionemu (Inculpatus), zięciowi zmarłego Zdarskiego [?]. Łac.: immitando mores – naśladując obyczaje; seu Testia – czyli teścia; Comparentis – stawającego (manifestanta); nulla habita ratione – bez względu na; protunc absentem, expeditione bellica – wówczas nieobecnego, zajętego wyprawą wojenną; nocturno tempore – w porze nocnej; excessus suos revolvendo in alios, calumniose – zwalając swoje wykroczenia na innych, oszczerczo; in tractu Iuris nullo modo probandas – w toku prawa żadną miarą nie do udowodnienia; quibus innixus post longam moram vitae – oparty na nich, po długim życiu; ex ratione acsi Possessionis sibi debitae – pod pozorem jakoby należnej mu posesji; ad omne nefas – do wszelkiej niegodziwości; per suos licentiosos Ausus, saepe et subitanee – przez swoje swawolne zuchwalstwa, często i znienacka; Tandem quaerendo auxesim malorum – wreszcie szukając pomnożenia zła; diffidando privare vita – grożąc pozbawieniem życia; Die Decima Octava Septembris – dnia 18 września. Jmść = Jegomość; Urodz. = Urodzony; Ichmw = Ichmościów.

Septembris Anni praesentis – września roku bieżącego; varijs in locis locavit obsessiones – w różnych miejscach rozstawił zasadzki; Salvante Deo et dictamine Spiritus Sancti – za Bożą opieką i natchnieniem Ducha Świętego; tum quoque ex incumbenti Interesse – a także z powodu ciążącego interesu; sub praetextu Devotionis – pod pozorem nabożeństwa; impia – bezbożnie; sine omni observantia Immunitatis Ecclesiasticae – bez żadnego poszanowania immunitetu kościelnego; profanis verbis – świętokradzkimi słowami; intulit retalitia – wyrządził odwet; proferre illicite his verbis – wypowiadać niegodziwie tymi słowy; maiores opressiones – większe krzywdy; publice – publicznie; haydamaki – hajdamacy (zbójcy); Berdyczów – dziś Berdyczów (Berdyczew), Ukraina.

cribrando – (wyrazy) przesiewając/obmawiając, tu: ubliżając czci; „et quæ hæc pagina subferre non pt” – i czego ta karta znieść nie może (pt = potest); ad multas persuasiones – po wielu namowach; publice promulgowane – publicznie wygłoszone; querulans – skarżący; morari – przebywać; movit gressus – skierował kroki; Ordynatów – ordynatów (Ostrogskich?).

Karnodzieie [?] – odczyt niepewny (może „Karnodzieie” jako przydomek lub zawód); Berdyczowskiego – z Berdyczowa.

alia necessitate – z innej konieczności; similes similibus – podobni podobnym; presumebant exviscerare actus – ośmielili się wypatroszyć (zniweczyć) czynności; in contemptum et dishonorem – na wzgardę i zniewagę; praegnantem et pupilles minorennes – brzemienną i małoletnie sieroty; longo tempore in lecto aegritudinis – długi czas na łożu boleści; vix vitam cum morte non mutavere – ledwie życia ze śmiercią nie zamienili; hos perpetratos excessus … nihil nocivos retorquendo – popełnione wykroczenia odwracając na niewinnych; causam sui sceleris condecorando – przyozdabiając przyczynę swej zbrodni; ad Acta Castrensia Zytomiriensia indebite accusatorie – do akt grodzkich żytomierskich niesłusznie oskarżycielsko; pro statuitione – o stawienie (wydanie) zatrzymanego.

manifestantis – manifestującego; ratione respectu omissorum omnium – z uwagi na wszystko, co pominięto; salvam … meliorationem – zastrzegłszy prawo poprawienia (uzupełnienia) manifestacji; prosit Psentem (praesentem) Actis connotari – prosi o wpisanie niniejszej do akt; mp = manu propria – własnoręcznie.

Podpis Józefa Łukoskiego (Łukowskiego?) – prawdopodobnie plenipotenta lub osoby podającej manifestację; początek aktu na poprzedniej stronie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28września 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Waluskim [?] Lewkowskim [?], Józef Łukowski w imieniu swoim i Agnieszki z Podlesickich [?] Łukowskiej wniósł manifestację przeciwko Michałowi i Helenie ze Zdiarskich Jakubowskim, porucznikom JKM i Rzeczypospolitej, Józefowi Leszniewiczowi [?] i ich sługom. Zarzucił Jakubowskiemu, że naśladując swego teścia Zdarskiego [?], który najeżdżał dobra manifestanta, po przybyciu do wsi Żarnyszówka [?] podburzał poddanych, nakłonił Andrzeja Porniaka [?] do ogłoszenia się posesorem wsi Oradówka [?] i urządzał zasadzki na życie manifestanta. 18 września 1735 r. w Berdyczowie, przy kościele, rzucił się na manifestanta z szablą, znieważał go, wyzywał na pojedynek i omal nie zastrzelił z pistoletu, tak że ten przez kilka dni ukrywał się w klasztorze; następnie z uzbrojonymi ludźmi strzelał i hałasował pod dworem we wsi Bradówka [?], strasząc brzemienną manifestantkę i małoletnie dzieci. Ponadto obwinieni wnieśli do akt grodzkich żytomierskich oskarżenie o przywłaszczenie gruntów wsi Garmiszówka [?] i pozew o wydanie aresztowanego Kozińskiego (Rozniaka [?]), dawnego arendarza Oradówki, który pozostaje pod ich protekcją. Manifestant zastrzegł prawo do poprawienia manifestacji i podpisał ją.

Nr w rękopisie: 123 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 628v

1Manifestacya una cum praesentatione

2Klaczy Urodz. Jm Pana Szymona

3Pietrykowskiego

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

5Miesiąca Septembra, Trzydziestego, Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JejKrolewskiey Mości

7Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Ląc-

8kowskim [?] Namiesnikiem naten czas Podwoiewodztwa

9Grodzkim Generału Wtztwa Kijowskiego y Xię-

10gami niniejszemi Grodzkiemi Kijowskiemi

11Comparens personaliter Urodzony Szymon Piet-

12rykowski

k. 629

1Pietrykowski prawia manifestatione klacz z Szyrscią gnia-

2dą w Sparcy [?] Comparentis wziętą na Urzędzie ninieyś-

3szym prezentował y otaxy mnie Urzędu prosił,

4atak Ja Urząd annuendo affectationi Comparentis,

5nec non ex munere Officij mei Woznego Generała

6Szlachetnego Demiana Szczerbinowicza ad taxan-

7dum przydałem ktory in praesentia Szlachty Urodz.

8JchMciow Panow Franciszka Kurzynskiego [?], Daniela

9Zorinskiego [?], pomienioną klacz we Złł. Poll. Dwuna-

10stu otaxował, po ktorey Taxie tenze Comparens tez

11klacz in Sequestro Officij zostawiwszy dedit li-

12beram dispositionem proszy totum actis con-

13notari co y otrzymali. + Szymon Pietrykowski

14pisac nieumieiący + Demian Szczerbinowicz

15Wozny ignarus Scribendi.

16[rysunek: kwiaty w dolnej części strony]

Objaśnienia i tłumaczenia

una cum praesentatione – wraz z okazaniem (klaczy); Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Wtztwa = Województwa; „JejKrolewskiey” – zapewne skrót JKMci (Jego Królewskiej Mości), odczyt niepewny. Rok odczytany jako „Piątego” – niepewny.

„manifestatione” – w drodze manifestacji (skargi); „Comparentis” – stawającego; „annuendo affectationi Comparentis” – przychylając się do żądania stawającego; „nec non ex munere Officij mei” – a także z obowiązku mego urzędu; „ad taxandum” – do oszacowania; „in praesentia” – w obecności; „in Sequestro Officij” – w depozycie urzędu; „dedit liberam dispositionem” – oddał do wolnego rozporządzenia; „totum actis connotari” – całość do akt wpisać; „ignarus Scribendi” – nieumiejący pisać; „Złł. Poll.” – złotych polskich; „Szyrscią” – prawdopodobnie sierścią.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30września 1735 [?] r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Ląckowskim [?], Szymon Pietrykowski okazał w drodze manifestacji gniadą klacz, zabraną w szkodzie [?] („w Sparcy”), i poprosił o jej oszacowanie. Urząd wyznaczył do taksy woźnego generała Demiana Szczerbinowicza, który w obecności szlachciców Franciszka Kurzyńskiego [?] i Daniela Zorińskiego [?] wycenił klacz na 12 złotych polskich. Pietrykowski pozostawił klacz w sekwestrze urzędu do wolnej dyspozycji; obaj, niepiśmienni, podpisali się krzyżykami.

Nr w rękopisie: 124 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 629v

1Mensis October.

2Manifestacya Nomine Wiell. Jm Pana Ilińskiego [?]

3Woyskiego Kijowskiego Starosty Nizyńskiego [?] przeciwko

4Wiell. Ichm. Panom Humienieckim [?] Braci

5między sobą rodzonym y Inszym.

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Oktobra Czwartego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mości

9Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Ciw-

10kowskim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa

11Grodzkiego Wiell. Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami Niniejszemi Grodz-

12kiemi Kijowskiemi. Comparens personaliter Urodzony JmPan Jozef Sikorski

13sługa Wiell. Jm Pana Kazimierza Ilińskiego [?] Woyskiego Kijowskiego

14Starosty Nizyńskiego [?] Nomine et ex speciali commisso tegoż

15Wiell. Pryncypała swoiego przychylaiąc się do całego Pro-

16cessu in causa infra scripta instytuowanego manifestował

17się przeciwko Wiell. Ichm. Panom Stanisławowi Podczaszemu [?], Jozefo-

18wi Cześnikowi [?], Pawłowi Chorążemu Smoleńskiemu, Piotro-

19wi y Janowi Humienieckim [?] Braci między sobą rodzonym

20ex Pawłowi [?] Szyszkowskiemu [?] y Inszym wten sposob y oto, iż Ichmość

21obwinieni obiowszy bezprawnie y gwałtownie Dobra

22Wieś Sielce [?] w Woiewodztwie Kijowskim a Powiecie Zytomirskim leżące

23w Possessyi Wiell. Pryncypała manifestantis Iure

24naturae zostaiące też Dobra przez Lat kilka w Posses-

25[reklamant:] syi

k. 630

1w Possessyi swoiey bezprawnie y nienależycie trzymali pożytki

2wszelkie brali Zboża rozne osobliwym Regestrem remonstro-

3wane Siana miody Danne y Inne Prowenta pozabierali

4et in Suum commodum obrocili y lubo Wiel. Pryncypał Com-

5parentis chciał redire ad propria to silentibus ob cala-

6mitosa tempora Legibus dotych czas musiał pati in

7adeundo injuriam y szczęśliwszy czekac czasu. Zaczym gdy

8teraz gdy nam post longam tristitiae moram Sprawied-

9liwosc Swięta jasniec poczęła dictiquo [?] et justitia przy-

10szedszy ad Possessionem praememoratorum Bonorum

11jure agere oto intendit. Qua propter moderne Com-

12parens de praemissis omnibus Nomine ut Supra iterum

13iterumque manifestatur Jozef Sikorski mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Nomine – w imieniu; comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine et ex speciali commisso – w imieniu i ze szczególnego polecenia; in causa infra scripta – w sprawie niżej opisanej; manifestantis – manifestującego; iure naturae – z prawa naturalnego. Woyski – wojski; Podwoiewodztwo Grodzkie – urząd podwojewodziego. 4 X 1735 – data wpisu. Nazwiska Iliński i Humieniecki odczytane niepewnie.

„pati in adeundo injuriam” – „cierpieć krzywdę w dochodzeniu (praw)”; „post longam tristitiae moram” – „po długim czasie smutku”; „silentibus ob calamitosa tempora Legibus” – „gdy z powodu klęskowych czasów milczały prawa”; „redire ad propria” – „powrócić do swego”; „de praemissis omnibus Nomine ut Supra iterum iterumque manifestatur” – „o wszystkim powyższym w imieniu jak wyżej raz po raz manifestuje”; mpp = manu propria.

Streszczenie

4października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Ciwkowskim [?], Józef Sikorski, sługa Kazimierza Ilińskiego [?], wojskiego kijowskiego i starosty niżyńskiego [?], z jego polecenia wniósł manifestację przeciwko braciom Stanisławowi, podczaszemu [?], Józefowi, cześnikowi [?], Pawłowi, chorążemu smoleńskiemu, Piotrowi i Janowi Humienieckim [?] oraz Pawłowi [?] Szyszkowskiemu [?] i innym. Zarzucił im, że bezprawnie i gwałtem zajęli wieś Sielce [?] w powiecie żytomierskim, będącą w posesji jego mocodawcy, przez kilka lat ją trzymali i zabierali zboże, siano, miód, daniny i inne dochody. Mocodawca, który z powodu klęskowych czasów nie mógł dotąd dochodzić swego, zamierza teraz prawnie odzyskać posesję tych dóbr. Manifestację podpisał Józef Sikorski.

Nr w rękopisie: 125 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 630

1Relacya na Trybunał Koronny Lubel.

2od Wiel. Jm. Pana Ilinskiego [?] Woyskiego

3Kijow. Staros. Niżynskiego [?] po Wiel.

4Ichmciow Panow Chmienieckich [?] y

5Innych.

6Roku Tysiąc, Siedymset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Oktobra Czwartego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

9Mosci Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walew-

10skim [?] Lewkowskim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoiewodz.

11Grodz. Zytto. Woiewodztwa Kijow. y Xięgami niniejszemi

12Grodzkiemi Kijowskiemi, Stanowszy Oczewiscie Woźny

13Generał

k. 630v

1Generał Wdztwa Kijowskiego y Innych opatrzny Filip Halczynow-

2ski [?], wmoc prawdziwey wierney y Skuteczney Relacyey Swo-

3iey iawnie ustnie y dobrowolnie dla Zapisania do Xięg

4ninieyszych zeznał, iż on Roku teraznieyszego Tysiąc

5Siedmset, Trzydziestego Piątego Dnia Czwartego Októbra

6Pozew Złowny Trybunalski Koronny Lubelł autentyczny

7na membranie Ziemskim pisany odniosł do Dobr Wsi

8Studenicy [?] tu w Woiewodztwie Kijowskim a Powiecie Zyto-

9mirskim leżących y tamten Pozew jednemu z Pozwa-

10nych niżey mianowanych we Dworku tameyszym

11w Izbie na stole położył o położeniu y Essentyi onego

12od kogo y o iakiey Sprawie by był pisany

13kogo tylko na tenczas widzieć mogł ustnie opowie-

14dział y do wiadomości przywiodł, ktorego Pozwu tenor

15Seqvitur ejusmodi. August Trzeci z Bożey Łaski

16Krol Polski Wielki Xiążę Litewski, Ruski Pruski Ma-

17zowiecki Zmudzki Inflanski Smolenski Siewierski Kijowski

18Wołynski Podolski Podlaski y Czernichowski a Dziedzicz-

19ny Xiążę Saskie y Elektor. Wiel. Stanisławowi Pod-

20czaszemu Iozefowi Cześnikowi Pawłowi Chorążemu

21Smolenskiemu, Piotrowi y Ianowi Chmielnickim Bra-

22ci międzi Sobą rodzonym y Innym, Si qvi ad causam

23praesentem videntur Spectare pozwanym, z osob y Dobr

24Wlw: generaliter wszystkich leżących ruchomych y Summ

25[reklamant:] pieniężnych

k. 631 [?]

1pieniężnych Powagą naszą Krolewską przykazuiemy abyście WW:

2przed Sądem naszym Głownym Trybunałł Koronnym

3Lubełł od Daty y położenia tego Pozwu za niedziel Czte-

4ry albo wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru sobie na-

5leżytego do Sądzenia przypadnie y przywołana będzie

6sami oblicznie y zawicie stanęli na Instancyą Instygą-

7tora Sądowego y Jego Delatora Wiełł Kazimierza

8Stinskiego [?] Woyskiego Kijowskiego Starostę Nizynskiego [?]

9aktora, ktory przychilaiąc się do Prawa pospolitego

10WW: pozywa oto. Iż WW: zaiachawszy vi et violen-

11ter Dobra nazwane Sielce [?] w Woiewodztwie Kijowskim

12a Powiecie Zytomirskim lezące vigore juris naturae przez

13lat kilkanaście waktualney Wiełł Aktora zostaiące Pos-

14sessyi też Dobra przez kilka lat injuste ac illegitime

15trzymaliście pozytki Intraty wszystkie braliście y

16partycypowaliście, tudziez przy Zaieździe Zboża rożne

17osobliwszym Regestrem in Foro Fori WW: remonstro-

18wane pozabieraliście et in Suum usum fructum

19obrociliście a Wiełł Aktorowi gwałtowną uczyni-

20liście Expulsyą natenczas podniebytność [?] w tych

21Krajach a zatym pro poenis ratione violenter

22ademptorum Bonorum et Expulsionis profaciendo

23calculo ab Actu apprehensionis de Perceptis Pro-

24ventibus nec non pro restitutione varii grani intercep-

25[reklamant:] ti

k. 631v [?]

1interceptae Segetis ac variar[um] rer[um] una cum panis tum quoq[ue]

2pro reproductione Iurium quibus ad p[rae]missa Bona

3interesse sobie uzurpuiecie y o inne pretensye Actor

4WW. pozywa sitis itaq[ue] parituri terminum attentatu-

5ri et ad p[rae]missa omnia Iudicialiter responsuri datt

6Lublini Die Trigesima Augusti Millesimo Septin-

7gentesimo, Trigesimo Quinto Anno, de quo pra-

8esens ejusdem ministerialis Relatio quam Actis

9connotari prosit co ystotrzymat. + Filip Kalczy-[?]

10nowski [?] Woźny ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Woyski Kijow. = wojski kijowski; Staros. = starosta; Lubel. = lubelski (Trybunał Koronny w Lublinie); Podwoiewodz. Grodz. Zytto. = podwojewództwa grodzkiego żytomierskiego; numer marginalny słabo czytelny („123” z dopiskiem).

„Generał” – woźny generalny (ministerialis) województwa kijowskiego; „Seqvitur ejusmodi” – (tenor) następuje tego rodzaju; „Si qvi ad causam praesentem videntur spectare” – jeśli jacyś zdają się należeć do niniejszej sprawy; „generaliter” – ogólnie; „Wlw.” – wielmożnych; „na membranie” – na pergaminie. Data doręczenia: 4 X 1735.

Fragment pozwu (citatio) przed Trybunał Główny Koronny w Lublinie na instancję instygatora sądowego i delatora. Łac.: vi et violenter – siłą i gwałtem; vigore juris naturae – mocą prawa naturalnego; injuste ac illegitime – niesprawiedliwie i nieprawnie; in Foro Fori – w sądzie właściwym; in suum usum fructum – na swój użytek; pro poenis ratione violenter ademptorum Bonorum et Expulsionis – o kary z tytułu gwałtownie odjętych dóbr i wyrugowania; profaciendo calculo ab Actu apprehensionis de Perceptis Proventibus – o sporządzenie rachunku od aktu zajęcia z pobranych dochodów; nec non pro restitutione varii grani intercepti – jak również o zwrot różnego zboża zabranego. Wiełł = Wielmożnego. Odczytanie nazwiska aktora i nazwy dóbr niepewne.

interceptae segetis ac variarum rerum una cum panis tum quoque pro reproductione iurium quibus ad praemissa bona interesse – „zabranego zboża i różnych rzeczy wraz z karami, a także o okazanie praw, na mocy których do rzeczonych dóbr prawo”; sitis itaque parituri terminum attentaturi et ad praemissa omnia iudicialiter responsuri – „macie przeto stawić się, termin podjąć i na to wszystko sądownie odpowiedzieć”; datum Lublini die 30 Augusti 1735 – „dano w Lublinie 30 sierpnia 1735”; de quo praesens ejusdem ministerialis relatio quam actis connotari prosit – „o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, którą prosi wpisać do akt”; ignarus scribendi – „nie umiejący pisać”.

Streszczenie

4października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], woźny generał Filip Halczynowski [?] zeznał, że tego dnia doręczył do dworku we wsi Studenica [?] w powiecie żytomierskim, jednemu z pozwanych, pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 30 VIII 1735. Pozew wzywał braci Stanisława, podczaszego, Józefa, cześnika, Pawła, chorążego smoleńskiego, Piotra i Jana Chmielnickich [?] na instancję instygatora i delatora Kazimierza Stinskiego [?] (Ilińskiego [?]), wojskiego kijowskiego, starosty niżyńskiego [?]. Powód zarzucał pozwanym, że gwałtem zajechali dobra Sielce [?] w powiecie żytomierskim, będące od kilkunastu lat w jego posesji, przez kilka lat je trzymali, pobierali dochody, zabrali zboże i wyrugowali go; żądał kar, rozliczenia dochodów, zwrotu zboża i rzeczy oraz okazania praw do tych dóbr. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.