Akty 481–520

Nr w rękopisie: 126 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 631v [?]

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell.

2od Wiell. Ichmciow Panow Hirskich [?] Starostt

3Nizynskich [?] po Urodz. JmPana Kazimie-

4rza Korczewskiego [?] y Innych

5Roku Tysiąc, Siedymset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Oktobra Czwartego, Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JeyKrolewskiey Mości

8Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkow-

9skim Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa Grodz.

10Generału Wdztwa Kijowskiego y Xięgami nineyszemi

11Grodz. Kijowskiemi, Stanowszy oczewisto Woźny Ge-

12nerał Wdztwa Kijowskiego y Innych Opatrzny Pa-

13weł Zabokrzycki, in vim Suae verae ac fidelis Relationis

14[reklamant:] palam

k. 632 [?]

1pallam publice libere ac per expressum recognovit. Iż on Ro-

2ku Teraznieyszego Tysiąc, Siedymset, Trzydziestego Piątego

3Miesiąca Septembra Siedymnastego Dnia. Pozew Głowny

4Trybunalski Koronny Lubelski autentyczny odniosł do

5Dobr Wsi Klonowy [?] y tam ten Pozew we Dworze tamecz-

6nym w Izbie na stole połozywszy odkosz pokoiu y

7wiadomy by Sprawie był pisany prawnie opowiedział

8y do wiadomosci przywiodł ktorego Pozwu Series tako-

9wa, August Trzeci z Bozey Łaski Krol Polski Wielki

10Xiąze Litewski, Ruski Pruski Mazowiecki Zmudzki In-

11flanski Smolenski Siewierski Kijowski Wołynski Podolski

12Podlaski Inflantski [?] Bracławski y Czerniechowski a Dziedziczny Xią-

13zę Saskie y Elektor. Urodz. Kazimierzowi Korczewskie-

14mu [?] y Innym do tey Sprawy ktorzyby należeć mieli z

15osob y Dobr generaliter wszystkich leżących rucho-

16mych y Summ Pienięznych Powagą naszą krolewską

17przykazuiemy abyscie WW. przed Sądem naszym Głownym

18Trybunalskim Koronnym Lubelskim od Daty y połozenia

19tego Pozwu za niedziel Cztery, albo wtenczas gdy ta

20Sprawa z Regestru sobie należytego do Sądzenia

21przypadnie y przywołana będzie Sami oblicznie y za-

22wicie Stawili na Instancyą Instygatora Sądowego y Le-

23go Delatorow Wiell. Kazimierza y Anny z Sasorzewi-

24czow [?] Minskich Woyskich Kijowskich Starostow Niżynskich [?]

25[reklamant:] Aktorow

k. 632v [?]

1Aktorow ktorzy przychilaią się we wszystkim do Prawa

2pospolitego y Processu przeciwko wiernosciom waszym

3instytuowanego Supplendo quos vis deffectus Iuris et post

4quos vis translapsos terminos restaurando causam et

5reificando morte olim Generosi Antonij Korczewski

6interruptam Wiernosc Twoie Urodzą Kazimierzu Kor-

7czewski pozywa do zapłacenia Summy Szesciuset Złł.

8Poll. in vim Kontraktu o Dobra Klenową [?] assecuratiõe wzię-

9tych nec non pro pœnis ratione hac in parte contraven-

10tionis pro Solutione pœnarum Lucrorum [?] in Sublatio-

11nem Processus super vobis perducti nec non pro

12Solutione provisionis a predicta Summa provenien-

13tis tum pro pœnis respectu elusionis y o inne pre-

14tensię vobis in foro Iuri proponowac mianey y In-

15kwizycyą szczerzey a dostateczniey dowiedzione Wiernosc

16waszą na Termin wyz oznaczony pozywaią się pa-

17riturus Datt Lublini Die Trigesima Augusti Millesimo

18Septingentesimo Trigesimo Quinto Anno de quo

19prœsens ejusdem ministerialis Relatio Paweł

20Zabokrzycki [?] Ignarus Scribendi.

Objaśnienia i tłumaczenia

Lubell. – Lubelski; Wiell. Ichmciów – Wielmożnych Ichmościów; Urodz. – Urodzonego; Podwoiewodztwa Grodz. – podwojewództwa grodzkiego; in vim suae verae ac fidelis relationis – „na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji”. Nazwiska stron w tytule niepewne.

„pallam publice libere ac per expressum recognovit” – jawnie, swobodnie i wyraźnie zeznał (koniec formuły relacji woźnego). Pozew do Trybunału Koronnego w Lublinie, doręczony 17 IX 1735. Instygator – oskarżyciel sądowy; delatorowie – donosiciele/powodowie. W intytulacji Augusta III słowo przed „Bracławski” trudne do odczytania.

Supplendo quos vis deffectus Iuris… – uzupełniając wszelkie braki prawne i po upływie wszelkich terminów przywracając sprawę i ożywiając ją, przerwaną śmiercią niegdyś Urodzonego Antoniego Korczewskiego.

in vim Kontraktu – na mocy kontraktu; nec non pro pœnis ratione hac in parte contraventionis – a także o kary z racji wykroczenia w tej mierze; pro Solutione provisionis a predicta Summa provenientis – o zapłatę prowizji (odsetek) od wspomnianej sumy; respectu elusionis – z powodu uchylania się.

in foro Iuri – przed sądem; pariturus – mający się stawić; Datt Lublini Die Trigesima Augusti… – dano w Lublinie 30 sierpnia 1735 r.; de quo prœsens ejusdem ministerialis Relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; Ignarus Scribendi – nieumiejący pisać.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

4października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, woźny generał Paweł Zabokrzycki zeznał, że 17 września 1735 r. doręczył do dworu we wsi Klonowa [?] pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 30 VIII 1735. Pozew wzywał Kazimierza Korczewskiego [?] i innych zainteresowanych na instancję instygatora i delatorów Kazimierza i Anny z Sasorzewiczów [?] Mińskich [?], wojskich kijowskich, starostów niżyńskich [?]. Powodowie, wznawiając sprawę przerwaną śmiercią Antoniego Korczewskiego, żądali zapłaty 600 złotych polskich wziętych na mocy kontraktu o dobra Klenowa [?] wraz z prowizją oraz kar za naruszenie kontraktu i uchylanie się. Woźny, niepiśmienny, złożył relację.

Nr w rękopisie: 127 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 632v [?]

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell.

2od Urodz. Ichmciów Panów Zukowskich

3małł. po Urodzonych Ichmciów Panów

4Jakubowskich Małł. Porucznikom Znaku W. Hrabiego [?]

5[reklamant:] Roku

k. 633

1Roku Tysiąc, Siedymset, Trzydziestego, Piątego,

2Miesiąca Oktobra, Piątego, Dnia.

3Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mości

4Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lew-

5kowskim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa

6Grodz. Generatu Wdztwa Kijowskiego y Xięgami

7Grodz. Kijowskiemi Stanowszy oczewi-

8wiście Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y Inszych

9Opatrzny Franciszek Jabłonski, in vim Suae verae

10ac fidelis Relationis pallam publice liberey recog-

11novit. Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedym-

12set Trzydziestego Piątego Dnia Trzeciego Oktobra

13Pozew Główny Trybunalski Koronny Lubell. Au-

14tentyczny odniosł do Dobr Wsi Parniszowki [?] Czę-

15sci niżey mianowanych pozwanych y tam ten Pozew

16Podstarosciemu tameysznemu wręcz oddawszy, o oddaniu

17onego od kogo y komu y w iakiey by Sprawie pisany był

18prawnie publikuiąc do wiadomości przywiodł pisany

19był Pozew de tenore sequenti. August Trzeci z Bożey

20Łaski Krol Polski Wielki Xiążę Litewski Ruski Pru-

21ski Mazowiecki Zmudzki Inflantski Smolenski Siewier-

22ski Kijowski Wołynski Podol. Podlaski Inflantski [?],

23Czernihowski, a Dziedziczny Xiążę Saski y Elektor

24[reklamant:] Urodz.

k. 633v

1Urodzonym Michałowi y Helenie Zdarskiey Jakubow-

2skim Porucznikom Znaku Wiell. Kwasniewskiey małł.

3Samey Urodz. Jakubowskiey cum assistentia maritali

4de Iure Iure [!] debita, tudziesz Urodz. Iozefowi Lesniewi-

5czowi Pozwanym z Osob y Dobr WW. generaliter wszyst-

6kich, leżących, ruchomych y Summ pieniężnych po-

7wagą naszą Krolewską przykazuiemy, abyście WW.

8przed Sądem naszym Głownym Trybunalskim Ko-

9ronnym Lubell. od Daty y położenia tego Pozwu

10za niedziel Cztery, albo w ten czas gdy ta Sprawa

11z Reiestru Woiewodztw Kijow. Wołynskiego Brac-

12ławskiego Czernihowskiego y Ich Conserwat albo

13innego iakiego kolwiek Sprawie tey należytego

14do Sądzenia przypadnie y przywołana będzie

15Sami oblicznie stawili stanęli na Instancyą

16Instygatora Sądowego y Iego Delatorow Urodz.

17Iozefa y Agnieszki Podlesieckiey Łukoskich

18małł. Samey Urodz. Łukoskiey cum assistentia

19maritali de Iure debita Aktorow, ktorzy przy-

20chilaiący się we wszystkim do Prawa pospolitego

21dawnieyszych manifestacyi Pozwow Relacyi

22Dekretow y całego processu w tey Sprawie zasz-

23łego reassumendo causam post extinctum ca-

24put olim Generosi Ludovici Zdarski Parentis

25[reklamant:] Vestri

k. 634

1vestri niemniey post translationes quos vis Iuris terminos

2ww. we Sprawie y Akcyi w dawnieyszych manifestacyach

3Pozwach y Relacyach wyrażoney niemniey pro indebita

4vexa ac in Ius evocatione na termin wyz oznaczony

5pozywaią czyli raczey przypozywaią Sitis pariturj

6terminum attentaturj et ad Comissa judicialiter

7responsurj Datt Lublinj Millesimo Septingente-

8simo Trigesimo Quinto Anno Die Vigesima

9Secunda Augusti. Z ktorym to położonym

10Pozwem on mianowany Woźny Rok y termin

11Stronom obom powodowey y pozwaney we-

12dług prefixyi w pozwie wyrażoney stanowienia

13się zawity do rosprawi prawney złożył y naz-

14naczył o czym swoię prawdziwą przedemną

15Urzędem uczynił y zeznał Relacyą prosząc ea[m]

16actis connotarj co y otrzymał. Franciszek

17Jabłonski Woźny scribendi ignarus.

Objaśnienia i tłumaczenia

Lubell. – Lubelski; małł. – małżonków; Porucznikom Znaku – porucznikom chorągwi; końcowe słowa tytułu („W. Hrabiego”?) niepewne.

in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice liberaque recognovit – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; de tenore sequenti – następującej treści; Lubell. – Lubelski (Trybunał Koronny w Lublinie). Akt to relacja woźnego o doręczeniu pozwu trybunalskiego 3 X 1735, zeznana 5 X 1735 w Żytomierzu; tytuł na poprzedniej stronie.

cum assistentia maritali de Iure debita – z asystencją męża prawnie należną; generaliter – ogólnie; reassumendo causam post extinctum caput olim Generosi Ludovici Zdarski Parentis Vestri – wznawiając sprawę po śmierci niegdyś Urodzonego Ludwika Zdarskiego, rodzica Waszego; małł. – małżonkom/małżonki; Wiell. – wielkiego (znak wojskowy?); Lubell. – Lubelskim (Trybunał Koronny w Lublinie). Tekst to wpisany pozew trybunalski.

Łac.: „sitis paritur(i) terminum attentatur(i) et ad commissa judicialiter responsur(i)” – macie stanąć, termin sprawy podjąć i na zarzuty sądownie odpowiedzieć; „pro indebita vexa ac in ius evocatione” – za niesłuszne nękanie i pozwanie do sądu; „Datt Lublini … Die Vigesima Secunda Augusti” – dan w Lublinie 22 VIII 1735 (pozew do Trybunału Koronnego); „ea(m) actis connotari” – aby ją zapisano do akt; „scribendi ignarus” – nieumiejący pisać.

Streszczenie

5października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Franciszek Jabłoński zeznał, że 3 października 1735 r. doręczył do rąk podstarościego we wsi Parniszówka [?] (części pozwanych) pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 22 VIII 1735. Pozew wzywał Michała i Helenę ze Zdarskich Jakubowskich, poruczników znaku Kwaśniewskiej [?], oraz Józefa Leśniewicza na instancję instygatora i delatorów Józefa i Agnieszki z Podlesieckich Łukoskich. Powodowie, wznawiając sprawę po śmierci Ludwika Zdarskiego, ojca pozwanej, pozywali w sprawie opisanej w dawniejszych manifestacjach, pozwach i relacjach oraz o niesłuszne nękanie i pozwanie do sądu. Woźny, niepiśmienny, złożył relację.

Nr w rękopisie: 128 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 634

1Manifestacya Urodzonego JmPana

2Teodora Meleniewskiego Swym y

3Matki Swey Jmieniem przeciwko Urodz.

4JchmciPanom Meleniewskim y Jn-

5nym.

6Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Oktobra Dwusiętego [?] Dnia

8Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie JegoKrolewskiey Mości Zy-

9tomierzu

k. 634v

1Zytomierzu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkowskim

2Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa Grodz. Generalis

3Wdztwa Kijowskieg.o y Xięgami nineyszemi Grodzkiemi

4Kijowskiemi Comparens personaliter Urodzony JmPan Teo-

5dor Meleniewski Swym y Urodz. JeymPaniey Teofili Me-

6leniewskiey Matki Swey Imieniem, widząc krzywdy, y ucie-

7miężliwe oppressyę w Gruntach Polach y Sianożęciach

8per usurpationem przez niżey wyrazonych JchMw

9obwinionych poczynione ad Acta przecenka [?] przybywszy

10Sollenem zanosi Manifestationem pko Urodz. JchMm

11Panom Helenie z Wyhowskich matce wdowie Alexandro-

12wi y Piotrowi Synom Andryenkom Meleniewskim Bra-

13ci między Sobą rodzonym, wten Sposob y o to. jz JchM

14obwinieni Panowie Meleniewscy mniey sobie ważąc Pra-

15wo pospolite de usurpatione alienæ Fortunæ rigorose

16opisane ważyli się modis Suis adinventis atychże w

17Dobrach Wsi Meleniach gwałtownym Sposobem Grunta

18insimul należące dosiebie przywłaszczyć Drzewa Bartne

19per vim odbierać Sianożęci iedne przez Comparenta nabyte

20Drugie Hereditario jure należące poodbierać, iakoz

21Drzewa Bartne alias Sosny, pierwszą na Uroczy-

22skach narwanych Nowickich Drugą na Białey Bab-

23ce, Trzecią Nadhorbaszkoiu [?] w Poboiszczach Czwartą tam-

24że Nadsuchali [?], Piątą w Kuniowie [?] nad Sianożęcią Demi-

25kową Szostą Ulugu [?] w Pereboiu na Jeziorem Studna

26u Plisniewa [?] Usmą Udzpo [?] na Kamieniach Dziewiątą u Mele-

27[reklamant:] nika

k. 635

1u Melenika Dziesiątą u Chrystycz [?] Iedynastą za Drabhow-

2szczyzną do siebie przypotaszczywszy y co rocznie przez

3Lat Dwadzieścia czyli więcey podglądali, Pola rozpo-

4strzenione od Komparenta porabiali, Siano zie[?] po-

5kosili, y ieszcze gdy manifestans o swoie tendendo do

6mawia się in vitam minati sunt et minatis diffidacia-

7mi, iako z podczas Actu weselnego w Dobrach Wszysz-

8kowiczach [?] Manifestantow nieuczciwemi czyli Ichm

9obwinieni Słowami diffamowali y dyshonorowali

10honor Szlachecki szarpali zadaiąc Ichm Manifestan-

11tom iakowe niesłuszne obiekcye y Inne Krzywdy

12szkody y oppressye poczynili y dotychczas czynią

13czasu Prawa Inkwizycyą wyprobowane, A zatym Idem

14Comparens iterum iterumq de praemissis omnibus Ma-

15nifestuie się offerendo se iure acturum ubi de iure

16competierit Salvam Zostawiwszy meliorationem hoc

17totum Actis connotari prosit co y otrzymał. Teo-

18dor Meleniewski [?] pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Dwusiętego” – zapis dnia niepewny, być może błędnie zamiast „Dwudziestego”; data dnia do weryfikacji.

JchmciPanom – Jaśnie/Jegomościom Panom; Urodz. – Urodzonym.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; per usurpationem – przez przywłaszczenie; ad Acta praesentia – do akt niniejszych; Sollenem Manifestationem – uroczystą manifestację (protestację); pko – przeciwko; de usurpatione alienae fortunae rigorose – o przywłaszczeniu cudzego majątku surowo; modis suis adinventis – sposobami przez siebie wymyślonymi; insimul – razem; per vim – przemocą; Hereditario jure – prawem dziedzicznym; alias – inaczej. Nazwy uroczysk niepewne.

minati sunt et minatis diffidaciami – grozili i groźbami odpowiedzialności; Idem Comparens iterum iterumque de praemissis omnibus – tenże stawający raz po raz o wszystko powyższe; offerendo se iure acturum ubi de iure competierit – oświadczając, że będzie dochodził prawem tam, gdzie przysługuje; salvam meliorationem – z zastrzeżeniem poprawy; hoc totum Actis connotari prosit – prosił o wpisanie tego wszystkiego do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

W październiku 1735 r. (dzień niepewny, zapisany „Dwusiętego [?]”) w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Teodor Meleniewski w imieniu swoim i matki Teofili wniósł manifestację przeciwko Helenie z Wyhowskich Meleniewskiej, wdowie, i jej synom Aleksandrowi i Piotrowi Andryenkom Meleniewskim. Zarzucił im, że we wsi Melenie [?] gwałtem przywłaszczali wspólne grunty, zabierali sianożęci nabyte przez manifestanta lub dziedziczne oraz zagarnęli jedenaście drzew bartnych (sosen) w wymienionych uroczyskach, z których korzystali przez około 20 lat, zaorywali pola i kosili siano, a także grozili mu i znieważyli manifestantów podczas wesela w dobrach Wszyszkowicze [?]. Manifestant zapowiedział dochodzenie sprawy przed właściwym sądem; był niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 129 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 635

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell

2od Wielebnych Ichmw Xięży Berdys-

3czowskich po Wiell Ichmw Panow

4Bierzynskich [?] Miecznikow Bidgow-

5skich [?] Matt.

6Roku Tysiąc, Siedymset, Trzydziestego Piątego,

7Miesiąca Oktobra Iedynastego Dnia

8Na Urzędzie

k. 635v

1Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mości

2Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkowskim

3Namiesnikiem, nateraz Podwoiewodztwa Grodzkim Generału

4Wdztwa Kijowskiego y Xięgami ninieyszemi Grodz. Kijow:

5skiemi, Stanowszy oczewiscie Woźny General Wdztwa Kijowskie.

6y Innych Opatrzny Benedykt Kosiejewicz [?], w moc prawdziwey

7wierney y skuteczney Relacyi swoiey iawnie ustnie y dobro:

8wolnie dla zapisania do Xiąg niniey szych zeznał. Iz

9on Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedymset, Trzydziestego,

10Piątego Miesiąca Octobra Jedynastego Dnia, Pozew Głow:

11ny Trybunału Koronny Lubell. autentyczny odniosł do

12Dobr Wsi Syngur [?] y tam ten Pozew w Zamku tameyszym

13w Izbie na Stole połozył opołozeniu y oxenesci onego

14odkogo pokogo y oiakiey by Sprawie był pisany opowie:

15dział y sprawnie publikuiąc do wiadomosci przywiodł.

16pisany był ten Pozew in tenore sequenti. August Trzeci

17z Bozey Łaski Krol Polski, Wielki, Xiąze Litewski, Ruski,

18Pruski Mazowiecki Zmudzki Inflanski Smolenski Sie:

19wierski Kijowski Wołynski Podolski Podlaski Braclawski y Czer:

20nichowski a Dziedziczny Xiąze Saski y Elektor, Wiell. Feli:

21cyanowi y Franciszce z Gorayskich primo voto Stobockiey [?]

22Łowczyney Parnawskiey [?] Secundo ad presens Bierzynskiey

23Bierzynskim Miecznikom Bidgoskim małł. Samey

24Wiell. Miecznikowey Bidgoskiey cum assistentia maritali de

25[reklamant:] Iure

k. 636

1Iure incumbenti Pozwanym z Osob y zwszystkich generaliter Dobr WW:

2leżących ruchomych y Summ pieniężnych Powagą Naszą Krolewską

3przykazuiemy abyście WW: przed Sądem naszym Głownym

4Trybunalskim Koronnym Lubel. od Daty y położenia tego Poz=

5wu za Niedziel Cztery albo wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru

6sobie należytego do Sądzenia przypadnie y przywołana

7będzie Sami oblicznie ystawić stanąć na Instancyą

8Instygatora Sądowego y Iego Delat. Przewielebnego

9w Bogu Xiędza Ludwika a Iesu Przeora Carmelita=

10rum Discalceator. Conventus Berdyczowiensis, et

11totius Communitatis ejusdem Conventus cum assistentia

12Superiorum de Iure debita Aktorow, ktory przyi=

13chałaią się wewszystkiem do Prawa pospolitego y ma=

14nifestacyi Swoiey co Nomine uczynioney WW: po=

15zywaią oto. Iż WW: maiąc Dobra swoie in proximo

16contiguitate z Dobrami Aktorow Wsią Prażowem [?] roz=

17ne Aktorom Szkody gwałtowne czynić iako z Zboża

18Iarzynnego w Roku teraznieyszym Stadem swoim

19Trzody gwoznym [?] bydłem varijs temporibus led=

20wie niewszystkie wypaslicie y wytłukli. Tandem ewi=

21tando processus convenistis przez Przyiaciół Aktorow

22ad promissa satisfactione za uznaniem szkod przez Ludzi

23postronnych co gdy nastąpiło y narzezaną [?] szkody

24na Kop Siedymdziesiąt Siedym płacenia WW: Submitto=

25[reklamant:] waliście

k. 636v

1submittowawszy się satysfakcyi ieszcze większe adausis-

2tis damna, kiedy tymże Bydłem y Stadem Swoim

3powtornie Zboża niemało podobno informativo

4modo umyślnie goniąc nadalszą ruinę y szkodę Akto-

5row wypaść[?] kazali, a gdy Actores stosuiąc do Prawa

6w szkodach poczynionych niektore bydła WW. zaięli

7y do Grodu ut Juris et moris est pędzić chcieli WW.

8WW. Pierzynski[?] uczyniwszy ponę teteraię[?] zasadzki z

9Sługami Swemi informowawszy do Sześć[?] plus minus

10Sta z Dobr Swoich Kozakow z Strzelbą Spisami y

11roznym oręzem na Dobra Aktorow Wieś Brazow[?]

12nastates, ktorzy super immissi naiechawszy na po-

13mienione Dobra ..[?] na Sam Dwor z hałasem

14y okrzykiem Ludzi tak we Dworze iako y na wsi

15będących bić zabiiać usiłowali, foemineum sexum

16y Dzieci małe poprzestraszali Aktorow Sine omni

17reverentia dyffamowali, Poddanych Aktorow wie-

18szać odgrażali powiadaiąc to że tyle zwas krwi

19wyleie ..[?] Ludzi Stanisławskich[?] y Brazowskich

20y pomienione Bydło violenta manu ze Dworu

21odebrali et patrato excessu primi accurantes[?] w

22wydaniu Pozwu iakoby o spustoszenie Lasow y

23orężne Ekscessa[?] przez WW. Samych popełnionych

24vos metipsos ostentatis. A zatym idem Actores pro

25[reklamant:] plenis

k. 637

1panis respectu P[rae]missorum ac aliorum futuro pro Ter-

2mino citumiri [?] Datt Lublini Millesimo, Septingen-

3tesimo, Trigesimo Quinto Anno Die Tertia Octo-

4bris diei p[raese]ns ejusdem Ministerialis Relatio

5+ Benedykt Kosiewicz [?] Worny pisac nieumieiący

Objaśnienia i tłumaczenia

Lubell. – Lubelski; Wiell. – Wielmożnych; Matt. – małżonków; Xięża Berdyczowscy – zapewne karmelici bosi z Berdyczowa; Bidgowskich [?] – prawdopodobnie Bydgoskich (miecznik bydgoski).

in tenore sequenti – w następującym brzmieniu; primo voto – z pierwszego małżeństwa; secundo ad praesens – z drugiego, obecnie; cum assistentia maritali – z asystencją męża; małł. – małżonkom; Wiell. – Wielmożnym; Lubell. – lubelski.

Relacja woźnego o doręczeniu pozwu Trybunału Koronnego Lubelskiego z 11 X 1735.

Iure incumbenti – zgodnie z obowiązkiem prawnym; generaliter – ogólnie; Delat. – delatora (donosiciela); Carmelitarum Discalceatorum Conventus Berdyczowiensis et totius Communitatis ejusdem Conventus cum assistentia Superiorum de iure debita – konwentu berdyczowskiego karmelitów bosych i całej wspólnoty tegoż konwentu z należnym prawnie wsparciem przełożonych; in proximo contiguitate – w bezpośrednim sąsiedztwie; varijs temporibus – w różnych czasach; tandem evitando processus – wreszcie, unikając procesu; ad promissam satisfactionem – na obiecane zadośćuczynienie; Lubel. – Lubelskim. Jest to pozew przed Trybunał Koronny w Lublinie, wpisany w treść aktu.

adausistis damna – przyczyniliście szkód; informativo modo – w sposób umyślny (z namowy); ut Juris et moris est – jak jest prawem i zwyczajem; foeminеum sexum – płeć niewieścią; sine omni reverentia – bez żadnego uszanowania; violenta manu – gwałtowną ręką; patrato excessu – po dokonaniu ekscesu; vos metipsos ostentatis – sami siebie okazujecie (winnymi); Actores – powodowie; WW. – Wielmożni.

Łac.: „…w odniesieniu do powyższego i innych rzeczy na przyszły termin … Dan w Lublinie roku tysiąc siedemset trzydziestego piątego, dnia trzeciego października; niniejsza relacja tegoż woźnego”. Wyraz „citumiri” niepewny (zapewne „citandi” lub zniekształcone „citamini”). Krzyżyk przed nazwiskiem zastępuje podpis woźnego niepiśmiennego. Cyfra „4” u góry strony niejasna.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

11października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, woźny generał Benedykt Kosiejewicz [?] zeznał, że tego dnia doręczył do zamku we wsi Syngury [?] pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 3 X 1735. Pozew wzywał Felicjana i Franciszkę z Gorayskich, primo voto Stobocką [?], łowczynę parnawską [?], Bierzyńskich, miecznikostwo bidgoskich, na instancję instygatora i delatorów – przeora konwentu karmelitów bosych w Berdyczowie Ludwika a Jesu i wspólnoty. Karmelici zarzucali pozwanym, że ich bydło wypasło zboże w sąsiedniej wsi Prażów [?]; po polubownym oszacowaniu szkody na 77 kop pozwani zobowiązali się do zadośćuczynienia, lecz ponownie wypasali zboże, a gdy karmelici zajęli część bydła, Bierzyński (zapisany też Pierzyński [?]) z ok. 600 [?] uzbrojonymi Kozakami najechał dwór we wsi Brazów [?], usiłował bić ludzi, straszył kobiety i dzieci, groził wieszaniem poddanych i odebrał bydło, a potem sam wniósł pozew o spustoszenie lasów. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem; kilka wyrazów nieczytelnych.

Nr w rękopisie: 130 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 637

1Manifestacya Urodzonego JmPana

2Jana Meleniewskiego [?] Prźo Wiell.o

3JmPanu Potockiemu Podstolemu

4Kijowskiemu y Innym

5Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Oktobra Trzynastego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey M[c]i

8Zytomirzu, Przedemną Walentynem Walewskim

9Lewkowskim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoiewo-

10dztwa Grodzkim Generatu [?] Wdztwa Kijowskiego

11y Xięgami niniey[sz]emi Grodzkiemi Kijowskiemi.

12Comparens personaliter Urodz. JmPan Jan Meleniew-

13ski [?] przysięgły Woiewodztwa Kijowskiego iak prędko

14uwzględny [?] Iuvante suPremo numine, tak wielkiey ma-

15nifestacyi [?] na zdrowiu y Zyciu Protestantis zanoszą-

16cey się do akt przybyć mogł tak zaraz cum ingente

17dolore lachrimabundoq[ue] na przeciwko Wiell. JmPanu

18Janowi z Potoka Potockiemu Podstolemu Kijowskie-

19[reklamant:] mu

k. 637v

1Kijowskiemu, tudzież Urodz. quorum cung[?] Nominum

2Radomskiemu Stawce, Janowi Morawskiemu, Janowi

3Korkucowi[?] y Innym Sługom Wiell. JmPana Podstolego

4Kijowskiego, niemniey tym JchMciom ktorychby rady ni-

5żey wyrażona bez Prawnie na stypiona[?] Akcya pet-

6nic się miała świadczył y manifestował się oto, iż

7Comparens dogadzaiąc Prawu et muneri Officyi Sub-

8delegationis Iurata na Affectacyą Wiell. JchMciow Panow

9Alexandra z Lezni[?] na Ordinatyczach[?] y Maryan-

10ny z Kossakowskich Leżnickich[?] Starostow Zytomir-

11skich ex Mandato Kondemnaty Trybunalskiey od tychże JchMciow

12rekwirentow na Wiell. JmPana Potockiego y Innych

13otrzymaney ziechawszy cum Nobilibus et Ministeri-

14ali do Dobr Miasta Wiełednik na Exekucyą oney

15praecipuis solennitatibus Legis chcąc y Expedyowac

16naprzod ut Iuris et moris est oświadczyli przyiechaw-

17szy Woznego Generała Woiewodztwa Kijowskiego Szlachet-

18nego Jana Matulewicza uwiadomiaiąc Stronę oma-

19ięcey[?] Expedyowac Exekucyi postał, a potym sam

20cum Nobilibus Urodz. Hryhoryem Chodakowskim y

21Antonim Sołowskim[?] przed karczmą konie gro-

22bli w Wiełednikach będącey przyiechawszy obsprem

23przybycia Woznego od JchMciow obwinionych ze

24Dworu zatrzymał się, gdzie JmPan Potocki idąc con-

25tra

k. 638

1contra Legem positivam Woznego awizuiącego wzięć

2y onego detencie kazał, a potym na Comparenta po-

3strzegszy na mieyscie wyz oznaczone przybytego

4Sług swoich Urodz. Jana Korkuszkę [?] y Radom-

5skiego [?], ac si pytaiące się zaczyby przyiechał na-

6słał, ktorzy Subordynowani do Komparenta

7przybywszy mayno cum fervore umisnie dla da-

8nia okaziy pokazanie Kondemnaty ieno upominać

9się poczowszy do słow uszczypliwych udali się Com-

10parens widząc se circum datum periculis musiał

11pokazać ktore iak ieno pokazał tak zaraz Jmć

12Pan Korkuszka zręk wyrwawszy u Querulanta

13do kieszeni schowawszy do Dworu poszedł zwiel-

14kiemi przechwałkami tak na Comparenta iako WWch

15Panow Starostow Zytomirs. w czym Comparens wi-

16dząc tantam sui illusionem et periculum vitae do

17Domu wrocił się JmPan Podstoli Kijowski tym się

18nieukontentowawszy Sługom swoim za Comparen-

19tem gonić kazał ktorzy ad Implendo mandatu

20Pana Swego Jm. Obwinionego o mile Komparenta

21ktowi [?] ziałą Impręzy armata manu z muszkietami szabla-

22mi y Pistoletami dognawszy do Woznego Szlachty y Samego

23Comparenta bić strzelać porywali się y pewnieby bili swoię

24[reklamant:] Impręzy

k. 638v

1Imprezy dokazali gdyby ludzie przejezdzaiące do Wiełednik

2nienaiechali koniecznie nazad do Wiełednik aby się

3wrocili usiłowali tylko y staiali co wszystko czasu Pra:

4wa przez Inkwizycyą dowiedziono będzie ratione quorum

5omnium idem Comparens contra eosdem inculpatos ma-

6nifestatur Ian Meleniewski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

„Prźo” = przeciwko; „Wiell.o JmPanu” = Wielmożnemu Jegomości Panu; „Wdztwa” = Województwa. Łac.: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „iuvante supremo numine” – za pomocą Najwyższego Bóstwa; „Protestantis” – protestującego (manifestanta); „cum ingente dolore lachrimabundoque” – z wielkim bólem i ze łzami. Nazwisko manifestanta niepewne (Meleniewski/Meleniowski). „Generatu” niepewne (może „Generału”). 13 X 1735 – czwartek.

„quorum cung[?] nominum” – prawdopodobnie „quorumcunque nominum” = jakichkolwiek imion; „Comparens” = stawający; „muneri Officyi Subdelegationis Iurata” = zaprzysiężonemu obowiązkowi urzędu subdelegacji; „ex Mandato Kondemnaty Trybunalskiey” = na mocy mandatu kondemnaty trybunalskiej; „cum Nobilibus et Ministeriali” = ze szlachtą i woźnym; „praecipuis solennitatibus Legis” = z głównymi formalnościami prawa; „ut Iuris et moris est” = jak jest w prawie i zwyczaju; „contra” – urwane, ciąg dalszy na następnej stronie (kustosz „tra” pod tekstem jako dokończenie dzielenia).

Wiell. = Wielmożnego/Wielmożnych; JchMciow = Ichmościów.

contra Legem positivam – wbrew prawu stanowionemu; cum fervore – z zapałem, gwałtownie; se circum datum periculis – siebie otoczonym niebezpieczeństwami; tantam sui illusionem et periculum vitae – tak wielkie swoje ośmieszenie i niebezpieczeństwo życia; ad implendum mandatum – dla wykonania rozkazu; armata manu – zbrojną ręką; Querulant – żalący się, protestujący; Comparens – stawający; Kondemnata – wyrok zaoczny.

ratione quorum omnium idem Comparens contra eosdem inculpatos manifestatur – z powodu tego wszystkiego tenże stawający przeciwko tymże obwinionym protestuje; mp = manu propria (ręką własną).

Streszczenie

13października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Walentym [?] Walewskim Lewkowskim [?], Jan Meleniewski [?], przysięgły (subdelegat) województwa kijowskiego, wniósł manifestację przeciwko Janowi z Potoka Potockiemu, podstolemu kijowskiemu, oraz jego sługom Radomskiemu Stawce, Janowi Morawskiemu, Janowi Korkucowi [?] (Korkuszce) i innym. Według manifestacji przybył on ze szlachtą Hryhorym Chodakowskim i Antonim Sołowskim [?] do miasta Wieledniki, by na żądanie Aleksandra i Maryanny z Kossakowskich Leżnickich [?], starostów żytomierskich, wykonać egzekucję kondemnaty trybunalskiej przeciw Potockiemu; Potocki kazał zatrzymać zapowiadającego egzekucję woźnego Jana Matulewicza, a jego słudzy podeszli do manifestanta przed karczmą, wymusili okazanie kondemnaty, wyrwali ją i zabrali do dworu. Gdy manifestant wracał, słudzy Potockiego z muszkietami, szablami i pistoletami dogonili go o milę i usiłowali bić i strzelać do niego, woźnego i szlachty, czemu zapobiegli przejeżdżający ludzie. Manifestację podpisał Jan Meleniewski.

Nr w rękopisie: 131 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 638v

1Protestacya simul cum Obductione Nomine

2Iasnie O. Xiążąt Ichmw. Lubomirskich Woie:

3wodziców Krakows. Braci między sobą

4rodzonych naprzeciwko Urodz. JmPanu

5Kazimierzowi Ostrowieckiemu [?] y Innym.

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Oktobra, Czternastego, Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey

9Mosci Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem

10Walewskim [?] Cewkowskim [?] Namiesnikiem na:

11ten czas Podwoiewodz. Grodz. Kiiows. Wdztwa

12Kiiows. y Xięgami Ninieyszemi Grodz. Kiiows.

13Comparens Personaliter Urodz. Jm Pan Andrzey

14Hryniowiecki [?] Administrator Boruszkowski [?] Dobr

15Iasnie Oswieconych Xiążąt Ichmw. Antoniego

16Kazimierz. y Franciszka Olsztynskiego Starostow

17Lubomirskich Woiewodziców Krakows. Braci

18między sobą rodzonych, Nne tychże Oswieconych

19Xiążąt Ichmw. tudziez Wiel. Jm Pana Andrzeia Bo-

20gorayskiego

k. 639

1Boguraypskiego [?] Stoll. Rozanskiego [?] Gubernatora Włości

2Połonskiey [?] y Inmych prospiciendo omnimode integri-

3tati Fortunae Principalium suorum vindicandoq

4superius peractas per Infrascriptos Inculpatos

5violentias et oppressiones solenniter magnoq ani-

6mi cum dolore na przeciwko Urodz. JmPanu Kazimie-

7rzowi Ostrowickiemu [?] Dobr Wsi Prynioweie [?] quo-

8vis Iuris titulo Possessorowi motorowi y Pryncy-

9palowi niżey wyrażonych Akcyi iako Panu, tudzież

10Urodz. Stefanowi Bojarskiemu [?] słudze complici et

11comprincipali mandata Pana swego exequujące-

12mu y Innim dobrze y wyrażonego Excessu przy-

13branym y przysposobionym po Zakonach [?] y prze-

14rwiskach [?] Imci obwinionemu lepiey wiadomym

15y znaiomym in ulteriori Iuris gradu specifikowac

16maiącym stawy [?] manifestuie y protestuie się w ten

17niżey opisany sposob y o to. Iż Urodz. JmPan

18Ostrowicki [?] obwiniony maiąc iakowe dawne odi-

19um do Poddanych Prewatorowskich [?] Iasnie Oświe-

20conych Pryncypałow Matis post posita lege

21publica de talia excepui audentibus [?] smiał y ważył

22się zdybawszy w krzakach nie do siebie nienależą-

23cych robocizych [?] na Imie Kostia Horpinia [?] y Matwiia [?]

24[reklamant:] Poddanych

k. 639v

1Poddanych Prewatowskich nic sobie niewinnych bic y zabic ludziom

2przy sobie będącym każąc ktorzy paryeruiąc rozkazom Pana

3Swego Wcale [?] Urodz. Stefan Bojarski armata manu

4iakoby naiakich nieprzyiacioł s. koczywoey [?] z roznemi nato

5subordynowanemi byli tłukli Spisami smiertelnych

6ran nazadawali y ledwie zsinałych spuchłych krwią

7ociekłych semi vivosq porzucili iako otym inferius

8Obductio fusius ac luculentius in se sonat ktorzy Podda-

9ni natychmiast vitam cum morte (: gdyby niein[n]i Lu-

10dzie ob amorem Christianum nadbiechawszy onych do Do-

11mow ich iuz napoły umartych niezawiezli :) mutarent gdzie

12y dotych czas in lectali lecto zostaią et in perpetuum kaleko-

13wac muszą. Zatym idem Comparens Nomine quorum

14supra ratione Praemissorum omnium iterum iterumq contra

15eosdem Praenominatos Inculpatos quantius [?] protesta-

16tur. Et Incontinenti stanowszy oczewiscie Wozny

17General Wdztwa Kijow. y Innych Szlachetny Alexander

18Bielecki, w moc prawdziwey wierney y Skuteczney

19Relacyi swoiey iawnie, ustnie, y dobrowolnie dla Za-

20pisania do Xiąg ninieyszych zeznał, iz on Roku

21teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

22Dnia Dwudziestego Septembra, na Instancyą

23y Prawną rekwizycyą Wiel. Jm Pana Andrzeia

24Boguraiskiego [?] Stolnika Lorańskiego [?] Gubernatora Wło-

25[reklamant:] sci

k. 640

1Wsi Potońskiey [?] y Innych, maiąc przy sobie Stronę

2Szlachtę Ludzi wiary godnych Urodz. Ichm. W. Panów

3Woyciecha Rythwiańskiego [?] y Pawła Bernackiego [?],

4eo majoris ac evidentioris testimonij gratia sibi ad-

5hibitos był w Dobrach Wsi Prewatowce [?] w Chałupach

6ich gdzie będąc szczerzie każdego z nich widział

7y Urzędownie oglądał. Jako to u Koscia Horpima [?]

8raz Spizą [?] pod lewą piersią smiertelny zadany,

9Matwiia zas uciekaiącego z pleców nawylot prze-

10bitego y wszystkich siniemi spuchłemi krwią ocie-

11kłemi razami zbitych smierci podległych ktore zbi-

12cie y skaleczenie mienili być z sobie iż Poddani Pre-

13watowscy od wyżrzeczonego Urodz. Jm Pana Ostro-

14wickiego [?] Stefana Bojarskiego [?] y Innych stałe y

15zadane, co wszystko widziawszy y oglądawszy

16tenże Woźny Szlachty sobie przytomney oświadczyw-

17szy się z tamtąd odiechał y potym tę swoię spraw-

18dziwą Obdukcyi Relacyą przedemną Urzędem uczy-

19nił y zeznał y prosili oba tak Comparens swoiey

20Protestacyi iako y Woźny Obdukcyi Relacyi

21actis connotari co y otrzymali Andrzey Hry-

22niewiecki [?] manu propria Alexander

23Bielecki Woźny

Objaśnienia i tłumaczenia

Protestacya simul cum Obductione – protestacja wraz z obdukcją (oględzinami); Nomine – w imieniu; Comparens Personaliter – stawiwszy się osobiście; Nne = Nomine; Wdztwa = Województwa; Wiel. = Wielmożnego.

Fragment manifestacji (protestacji) w imieniu dóbr Połonnego. Łac.: „prospiciendo omnimode integritati Fortunae Principalium suorum vindicandoque superius peractas per Infrascriptos Inculpatos violentias et oppressiones solenniter magnoque animi cum dolore” – dbając wszelako o nienaruszalność majątku swych pryncypałów i dochodząc wyżej dokonanych przez niżej wypisanych obwinionych gwałtów i ucisków, uroczyście i z wielkim bólem serca; „quovis Iuris titulo Possessor” – posiadacz z jakiegokolwiek tytułu prawnego; „complex et comprincipalis” – wspólnik i współsprawca; „in ulteriori Iuris gradu” – w dalszym toku prawa; „odium” – nienawiść; „post posita lege publica” – z pominięciem prawa pospolitego. Fragment „Matis … excepui audentibus” niepewnie odczytany.

semi vivosque – na wpół żywych; inferius obductio fusius ac luculentius in se sonat – jak niżej obdukcja obszerniej i jaśniej opiewa; vitam cum morte mutarent – zamieniliby życie na śmierć; ob amorem Christianum – z miłości chrześcijańskiej; in lectali lecto – w łożu boleści; in perpetuum – na zawsze; idem Comparens nomine quorum supra ratione praemissorum omnium iterum iterumque contra eosdem praenominatos inculpatos ... protestatur – tenże stawający w imieniu wyżej wymienionych z powodu wszystkich powyższych raz po raz przeciw tymże obwinionym protestuje; Incontinenti – niezwłocznie. Wdztwa Kijow. – Województwa Kijowskiego; Wiel. Jm – Wielmożnego Jegomości. Data obdukcji: 20 IX 1735.

eo majoris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos – dla większego i wyraźniejszego świadectwa przybranych; actis connotari – wpisać do akt; Comparens – stawający; manu propria – ręką własną.

Akt łączony: protestacja (manifestacja) i relacja woźnego z obdukcji pobitych poddanych; początek na poprzedniej stronie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Cewkowskim [?], Andrzej Hryniowiecki [?], administrator dóbr książąt Antoniego, Kazimierza i Franciszka Lubomirskich, wojewodziców krakowskich, w ich imieniu oraz Andrzeja Bogorayskiego [?], stolnika rożańskiego [?], gubernatora włości połońskiej [?], wniósł protestację przeciwko Kazimierzowi Ostrowickiemu [?], posesorowi wsi Prynioweie [?], i jego słudze Stefanowi Bojarskiemu [?]. Zarzucił im, że z dawnej niechęci Ostrowicki kazał pobić poddanych ze wsi Prewatowce [?], Kostię Horpinię [?] i Matwieja, napotkanych w krzakach, a Bojarski z ludźmi zadał im spisami śmiertelne rany i porzucił na wpół żywych; poddani pozostają w łóżku i na zawsze będą kalekami. Woźny generał Aleksander Bielecki zeznał, że 20 września 1735 r. w obecności szlachciców Wojciecha Rythwiańskiego [?] i Pawła Bernackiego [?] oglądał w Prewatowcach rannych: jednego ranionego spisą pod lewą piersią, drugiego przebitego na wylot przez plecy, wszystkich posiniaczonych i zakrwawionych. Akt podpisali Hryniowiecki i woźny Bielecki.

Nr w rękopisie: 132 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 640v

1Manifestacya nomine Iaśnie Oświe:

2conych Xiążąt Ichmw Lubomirskich

3Woiewodziców Krakowskich Braci

4między Sobą rodzonych y Innych

5p[rze]ko Urodz. Jm Panu Jakubowi Ma:

6szkiewiczowi [?]

7Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

8Miesiąca Oktobra, Czternastego, Dnia.

9Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew:

10skiey Mości Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem

11Walewskim Lutkowskim [?] Namiesnikiem Na:

12teraz Podwoiewodztwa Grodz. Tittu Woie:

13wodztwa Kijow. y Xięgami Nineyszemi Grodz.

14Kijow. Veniens personaliter Urodzony Jm Pan

15Andrzey Hryniowiecki [?] Administrator Boru:

16szkowski [?] Dobr Iaśnie Oświeconych Xiążąt Ichmw

17Antoniego Kazimierza y Franciszka Olsztyńskiego

18Starostów Lubomirskich Woiewodziców Kra:

19kowskich Braci między sobą rodzonych Nomine

20eorundem Celsissimorum Pricipum Dominorum

21suorum, tudzież Wiell. Jm Pana Andrzeja Boga:

22dajskiego [?] Stoll. Kozańskiego [?] Gubernatora Wło:

23ści Połonskiey y Innych, postrzegaiąc całości For:

24[reklamant:] tuny

k. 641

1Fortuny Jasnie Oswieconych Pryncypałow swoich Psenti co-

2ram Officio naprzeciwko Urodz. JmPanu Jakubowi Ma-

3szkiewiczowi [?] Possessorowi Dobr pewney części Tytyniec [?]

4skarzy y Manifestuie się in eum infra scriptum

5modum. Iz JmP obwiniony idąc mimo Prawo po-

6spolite ktore neminem injuriare imo instra-

7ta publica opprimere jubet ktoremu tenze JmP

8obwiniony idąc inficias smiał ywarzyć się przeiezdza-

9iącego Poddanego Lubarskiego moderni Mtis

10Pryncypała przez Dobra Tytyniec [?] zastąpić y

11Wołu onemu nulla habita ratione zabrać zagra-

12bić y ad multas requisitiones etiam amicabiles nie-

13oddać ktorym od Lat kilku nieprezentowawszy w

14Grodzie ut Juris et moris est robić karę, a pomienio-

15nego przezto Poddanego ruinuie y wniwecz zrui-

16nował co JmP obwinionemu Inquisitione deducet.

17A zatym idem Comparens Nomine superius dicto-

18rum Principalium Suorum vindicando Pmissorum

19injuriam et oppressionem memorati Subditi

20iterum atq iterum contra eundem Pnominatum

21Inculpatum queritur manifestaturq salva

22derelicta meliorandi per aliam vel per Citatio-

23nem edendam correctione praesentem vero Ac-

24tis connotari prosił, co y otrzymał. Andrzey Hryniewiecki [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Veniens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine eorundem Celsissimorum Principum Dominorum suorum – w imieniu tychże Jaśnie Oświeconych Książąt, swoich panów (w rękopisie „Pricipum”). Tittu – tytułu. Stoll. – stolnik. Włość połońska – Połonne nad Horyniem. Nazwisko pozwanego (Maszkiewicz) i administratora niepewne.

Psenti = praesenti (obecnym) – początek formuły „praesenti coram Officio” = przed obecnym urzędem.

neminem injuriare imo instrata publica opprimere jubet – raczej „nikogo krzywdzić ani na drogach publicznych uciskać nie pozwala” (prawo zakazuje krzywdzenia i napaści na drogach publicznych); inficias = wbrew (ironicznie: wbrew prawu).

moderni Mtis Pryncypała – obecnego pryncypała (mocodawcy) Jaśnie Oświeconego; ut Juris et moris est = jak nakazuje prawo i zwyczaj; Inquisitione deducet = wykaże w dochodzeniu (inkwizycji).

A zatym idem Comparens … – „Przeto tenże stawający w imieniu wyżej wymienionych swoich pryncypałów, dochodząc krzywdy i ucisku wspomnianego poddanego, raz po raz przeciw temuż wymienionemu obwinionemu skarży się i manifestuje, zachowując sobie prawo poprawienia (protestacji) w innej manifestacji albo w pozwie, który ma być wydany; obecną zaś prosił wpisać do akt, co i otrzymał”.

Streszczenie

14października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lutkowskim [?], Andrzej Hryniowiecki [?], administrator dóbr książąt Antoniego Kazimierza i Franciszka Lubomirskich, wojewodziców krakowskich, w ich imieniu oraz Andrzeja Bogadajskiego [?] (Bogorayskiego), stolnika kozańskiego [?], gubernatora włości połońskiej, wniósł manifestację przeciwko Jakubowi Maszkiewiczowi [?], posesorowi części dóbr Tytyniec [?]. Zarzucił mu, że zatrzymał przejeżdżającego przez Tytyniec [?] poddanego lubarskiego książąt, zabrał mu wołu i mimo wielokrotnych, także polubownych upomnień od kilku lat go nie oddał ani nie okazał w grodzie, przez co poddany popadł w ruinę. Manifestant zastrzegł prawo do jej poprawienia lub wydania pozwu i podpisał ją.

Nr w rękopisie: 133 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 641v

1Areszt Boiarskiego w Sprawie Wiell.

2JmPana Bogorayskiego Stolnika

3Rozanskiego

4Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

5Miesiąca Oktobra, Czternastego Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKr. Krolewskiey

7Mości Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem

8Walewskim Lewkowskim [?] Namiesnikiem Natenczas

9Podwoiewodstwa Grodzkiego Woiewództwa Kijowsk.

10y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowsk. Stanowszy

11oczewiście Woźny Generał Woiewództwa Kijowsk. y Innych Szla-

12chetny Alexander Bielecki, in vim suae verae ac fide-

13lis Relationis jawnie ustnie y dobrowolnie dla

14zapisania do Xiąg Ninieyszych Zeznał, iż on Roku

15teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego,

16Piątego Dnia Dwunastego Oktobra, na Affektacyą

17y Prawną rekwizycyą Wiell. JmPana Andrzeia Bogo-

18rayskiego Stolnika Rozanskiego Gubernatora Wło-

19ści Połonskiey Dobr Jasnie Oswieconych Xiążąt

20JchMw Antoniego Kazimierskiego y Franciszka

21Olsztynskiego Starostow Lubomirskich Woiewo-

22dziców Krakowskich Bracia między sobą rodzo-

23nych, maiąc przy sobie Stronę Szlachtę Ludzi wiary god-

24[reklamant:] nych

k. 642

1godnych Urodz. Ichmo Panow Andrzeia Stryniowieckiego [?]

2y Woyciecha Pieczarskiego co maioris ac evidentioris testimo:

3ny gratia sobi adhibitos był w Dobrach Wsi Stryniowcach [?]

4w Woiewodztwie Kijow. a Powiecie Zytomirskim leżących

5gdzie będąc a zastawszy samego Urodz. JmPana Kazimie:

6rza Ostrowieckiego quovis iuris titulo Dobr wyz

7rzeczonych Stryniowiec Possessora uczynił Jm Urodz.

8Stefana Boiarskiego in excessibus in originali Proces:

9su specificatis notatum ad latus eiusdem Generosi Ostro:

10wicki existentem w Tazie [?] Prawem pospolitym opisa:

11ney Arestował y do rosprawy Prawney przyporę:

12czył, ktory Arest tenze Urodz. Jm Pan Ostrowiecki

13benevole przyjowszy pominionego Boiarskiego

14do rosprawy Prawney dotrzymać deklarował, wczym

15on Woźny Szlachty sobie przytomny oświadczyw:

16szy z tamtąd odiechał y o tym tu ze swoią

17prawdziwą Arestu Relacyą przedeminą Urzędem

18uczynił y zeznał, prosząc eam Actis connotari

19co y otrzymał. Alexander Bielecki Woźny

Objaśnienia i tłumaczenia

in vim suae verae ac fidelis relationis – łac. „na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji”; Woźny Generał – woźny sądowy (ministerialis); Stolnik Rozański – stolnik różański (ziemia różańska, woj. mazowieckie); Włość Połońska – klucz dóbr Połonne (dziś Połonne, obw. chmielnicki); Kazimierski, Olsztyński – starosta kazimierski i olsztyński.

co maioris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; quovis iuris titulo – z jakiegokolwiek tytułu prawnego; in excessibus in originali Processu specificatis notatum – oskarżonego o występki wyszczególnione w oryginale pozwu; ad latus eiusdem Generosi … existentem – przebywającego przy boku tegoż Urodzonego; benevole – dobrowolnie; eam Actis connotari – o wpisanie jej do akt. Stryniowce [?] – zapewne Stryniówka/Strzyżówka w pow. żytomierskim, identyfikacja niepewna. „Tazie” – odczyt niepewny.

Streszczenie

14października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Aleksander Bielecki zeznał, że 12 października 1735 r. na żądanie Andrzeja Bogorayskiego, stolnika rożańskiego, gubernatora włości połońskiej książąt Antoniego i Franciszka Lubomirskich, wojewodziców krakowskich, w obecności szlachciców Andrzeja Stryniowieckiego [?] i Wojciecha Pieczarskiego był we wsi Stryniowce [?] w powiecie żytomierskim. Zastawszy tam posesora tych dóbr Kazimierza Ostrowieckiego, zaaresztował przebywającego przy nim Stefana Bojarskiego, obwinionego o występki opisane w procesie, i oddał go do rozprawy prawnej; Ostrowiecki dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się stawić Bojarskiego. Relację podpisał woźny Aleksander Bielecki.

Nr w rękopisie: 134 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 642

1Manifestacya simul cum visione Wieł.

2JmPana Zwolinskiego Miecznika

3Łatyczewskiego przeciwko Wieł. JmPa:

4nu Szczepkowskiemu [?] Podczaszemu

5Rożanskiemu.

6[reklamant:] Roku

k. 642v

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

2Miesiąca Oktobra, Dwudziestego, Pierwszego, Dnia.

3Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie JeoKrolewskiey

4Mosci Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem Walew:

5skim Lewkowskim [?] Namiesnikiem Natenczas Pod:

6woiewodztwa Grodz. Zytom. Wdztwa Kijow. y Xięgami

7ninieyszemi Grodzkiemi Kijow. Comparens personaliter

8WielmJmPan Ignacy Bełło [?] Zwolinski [?] Miecznik Latyczowski [?] ponos:

9sząc nieznośną krzywdę w Fortunie swoiey Dziedziczney

10przez niżey mianowanego obżałowanego, awindykuiąc

11oney derolacyi [?] licentiose per eundem infra scriptum

12Inculpatum nastąpioney Sollenissime inhaerendo anterioribus

13manifestationibus swiadczył manifestował y protesto:

14wał się przeciwko WiellJm Panu Iozefowi Czechowskiemu [?]

15Podczaszemu Rozanskiemu wten Sposob y ploszy [?] WiellJm

16Pan Podczaszy Rozanski nie kontentuiąc się Anterio:

17ribus Dobr Terechowey [?] sobie w Zastawie maiących,

18oczym in Antecessum Zaniesione swiadczą mani:

19festuie, ale przez swoią całą tenutę Dobr pomienio:

20nych addendo mala malis peiora peioribus, coraz

21większe a większe czyni oppressye y agrawacye, iakoz

22Podaną sobie Inwentarzem raz w Tydzien robienia Pan:

23szczyzny, po kilka Dni Poddanstwu według swego upodo:

24[reklamant:] bania

k. 643

1upodobania w Tydzień goni w podwody niespecifikowane

2w kontrakcie, pędzi, za sztwarwaki w tymże Kontrakcie

3specifice dołożone tylko do Grobli, drwa wozić, młocić, kosić

4orać, et id genus przymusza, nawet Szlachtę ktory nima

5w Kontrakcie tylko ozdzegulnie do usługi pobliskiey y

6Czynszu oddania za mil kilkadziesiąt minando suo

7fervore wypyta, a przezto bieże zabiiaiące y kaliczące

8nietylko żadnego osadzenia Kontraktem obligowa-

9nym na Siebie, ale tez, tak podane Poddanstwem, iako y

10osiadłe Szlachtę z pomienionych Dobr porozpędzał,

11iakoz procedendo w swoiey niewypowiedzianey zaw-

12ziętości, y teraz nierespektuiąc nato, że Ludzie varijs

13oppressi terazniey[szych] rewolucyi devastationibus

14coby miał uti Possessor obligatorius, Ludzi utrzymy-

15wać, pozostałych tyże Wsi, y zbieżytych convocare do

16siebie, to uczcie ktorzy się pozostali praemissis medijs

17częscią przez Instynkt przechodzącego Rossyiskiego Woy-

18ska, częscią przez siebie wynaydowane prowentow in-

19jungendo z kazdey Chałupy po kopie każdego Zboża

20Oziminy y Siana dawać, ad Obseqvia sua na Usługę

21Dworską tysz. Poddaństwo bez należytosci pędzi ad

22ultimam pomienionych Dobr tenditur ruinam, iakoż

23od Dobrze zeosiadłego Chłopa wziowszy Zyne do

24Dworu swego Dziećmi osadzony y Gospodarstwem sine

25[reklamant:] illa

k. 643v

1ulla persvasione recta ratione subjecta szczegulnym uporem

2przez puł Roku trzymał, drugiego Chłopa na Imie Denysa

3Poddanego Protestantis ti Iwana Krawca służącego zabra-

4nie Żyta Kop [?] Bm [?] przeszczego ypominaiącego się bez

5niewinnie zbił skaliczył tak dalece że onego dla wiel-

6kiego zbicia y skaleczenia od głowy aż do Stop spuch-

7łego y z siniałego niepodobna było przyprowadzić do

8Grodu. y przez takowe Im obżałowanego oppressye Pod-

9dani osobliwie w drodze podczas Inkursyi wypędzani

10od Bydła rożnego odpadli a osobliwie tenże Iwan wygna-

11ny. w podwodę na Wołyn podczas Inkursyi postrzyży [?]

12tamże koni ego miał przy sobie tylko się z biczem wrocił, nadto

13Poddanych tegoż Wsi Dzieci ad sua obsequia biorące, in-

14nych iakoby swoich Dziedzicznych komus pooddawał

15a drugich co patebit ex inquisitione na Wołyniu pozo-

16stawiał y Innych krzywod szkod, oppressyi cum de-

17solatione Bonorum Hæreditarium Magnifici Prote-

18stantis Winnice rozbiiaiące y Dworki Szlacheckie

19niemało poczynił calcando legem positivam de

20wastacyi Lasy popustoszył, Pola Grunta y

21Sianożęci in alienas manus pooddawał Ku-

22wyposławiał [?] et si licet parva componere magis

23Desolatam uczynił Arabiam. A zatym de præmis-

24sis omnibus idem Comparens iterum iterumque Protesta

25[reklamant:] tur

k. 644

1Protestatur et Manifestatur. Et incontinenti Stanowszy oczewiscie

2Wozny Generał Wdztwa Kijowskiego y Innych Opatrzny Hreho-

3ry Borysowicz [?], in vim Suae verae ac fidelis Relationis pa-

4lam publice recognovit, Jz on Roku teraznieyszego Tysiąc

5Siedmset Trzydziestego Piątego Miesiąca Oktobra Dwudzie-

6stego Dnia, na affektacyą y prawną rekwizycyą Wiell. Jm.

7Pana Jgnacego Bełła [?] Zwolinskiego Miecznika Łaty-

8czewskiego [?] maiąc przy sobie Stronę Szlachtę ludzi wiary god-

9nych Urodzonych Jchmciów Panów Teodora Masiewicza,

10Woyciecha Saniszewskiego [?], eo maioris ac evidentioris

11testimonij gratia sibi adhibitos był w Dobrach Wsi

12Sriwaykowce [?], gdzie będąc widział y Urzędownie

13oglądał roboczego Denysa zbitego y skaliczonego

14od głowy aż do stop krwią obciekłego y osiniałego,

15do Grodu wiezionego, ktorego Urzędownie z tąż Stro-

16ną Szlachtą widziawszy y Relacyą odebrawszy od niego

17że od Wiell. JmPana Jozefa Czechowskiego [?] Podczaszy-

18ca [?] Rozanskiego [?] tak niemiłosiernie iest zbity y skaliczo-

19ny dla konserwy życia nazad onego wrocił y

20wradczaiące się tąż Stroną Szlachtą tu ad acta

21przybył y o tym tę Swoię prawdziwą zwyszy Relacyą

22przedemną Urzędem uczynił y zeznał przy ktorey

23manifestans Swoiey Protestacyi Simul cum ma-

24nifestatione iako y Wozny Relacyi Actis connotari

25Petentibus [?] co y otrzymał. Jgnacy Bełło [?] Zwolinski Miecz. Łatycz.

26mp

Objaśnienia i tłumaczenia

simul cum visione – wraz z wizją (oględzinami); Wieł. JmPan – Wielmożny Jegomość Pan; miecznik łatyczowski – urząd ziemski pow. latyczowskiego (woj. podolskie); podczaszy różański – urząd tytularny ziemi różańskiej.

Akt bez tytułu na tej stronie – tytuł i numer zapewne na poprzedniej stronie; manifestacja z 21 X 1735, Żytomierz.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; licentiose per eundem infra scriptum Inculpatum – samowolnie przez tegoż niżej opisanego obwinionego; Sollenissime inhaerendo anterioribus manifestationibus – najuroczyściej trzymając się wcześniejszych manifestacji; in Antecessum – uprzednio; addendo mala malis peiora peioribus – dodając zło do zła, gorsze do gorszego.

Skróty: Wdztwa Kijow. – Województwa Kijowskiego; WiellJmPan – Wielmożny Jegomość Pan; Grodz. Zytom. – Grodzkiego Żytomierskiego.

minando suo fervore – grożąc swoją zapalczywością; varijs oppressi … devastationibus – uciśnieni rozmaitymi spustoszeniami obecnych rewolucji (zamieszek); uti Possessor obligatorius – jako posesor zobowiązany (kontraktem); convocare – zwoływać; praemissis medijs – wymienionymi sposobami; injungendo – nakazując; ad Obseqvia sua – do swoich posług; ad ultimam … tenditur ruinam – zmierza do ostatecznej ruiny; sine illa – bez niej (ciąg na następnej stronie). Sztwarwaki – szarwarki, robocizna przy drogach i groblach. Tekst jest fragmentem manifestacji lub protestacji przeciw posesorowi dóbr; strony aktu nie są widoczne na tej stronie.

ulla persvasione recta ratione subjecta – nie poddając się żadnej perswazji ani słusznej racji; Protestantis – protestującego (strony wnoszącej manifestację); ad sua obsequia – do swoich posług; patebit ex inquisitione – okaże się z inkwizycji (śledztwa); cum desolatione Bonorum Hæreditariorum Magnifici Protestantis – ze spustoszeniem dóbr dziedzicznych Wielmożnego protestującego; calcando legem positivam de wastacyi – depcząc prawo pozytywne o pustoszeniu (lasów); in alienas manus – w obce ręce; et si licet parva componere magnis – jeśli wolno małe porównać z wielkim; desolatam uczynił Arabiam – uczynił pustynną Arabią; de præmissis omnibus idem Comparens iterum iterumque protestatur – o wszystko powyższe tenże stawający raz po raz protestuje; Inkursya – najazd (zapewne wojskowy/hajdamacki).

Fragment końcowy aktu (protestacja i relacja woźnego), którego początek na poprzedniej stronie. Łac.: „in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie publicznie zeznał; „eo maioris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa; „simul cum manifestatione actis connotari” – wraz z manifestacją wpisać do akt. Data oględzin: 20 X 1735. „mp” = manu propria. „skaliczony” – okaleczony; „konserwa życia” – zachowanie życia.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

21października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Ignacy Bełło [?] Zwoliński, miecznik latyczowski, nawiązując do wcześniejszych manifestacji, wniósł manifestację przeciwko Józefowi Czechowskiemu [?], podczaszemu rożańskiemu, trzymającemu w zastawie jego dobra Terechowa [?]. Zarzucił mu, że wbrew kontraktowi i inwentarzowi zmusza poddanych do pańszczyzny ponad ustalony jeden dzień w tygodniu, do niespisanych podwód, wożenia drewna, młocki, koszenia i orki, wymaga posług od szlachty, nakłada daniny w zbożu i sianie, przez co poddani i szlachta rozbiegli się; ponadto zabrał chłopu żonę z dziećmi na pół roku do dworu, pobił i okaleczył poddanego Denysa, rozdawał dzieci poddanych, niszczył winnice, dworki szlacheckie i lasy oraz oddawał grunty w obce ręce. Woźny generał Hrehory Borysowicz [?] zeznał, że 20 października 1735 r. w obecności szlachciców Teodora Masiewicza i Wojciecha Saniszewskiego [?] oglądał we wsi Sriwaykowce [?] pobitego, zakrwawionego i posiniaczonego Denysa, który wskazał jako sprawcę Czechowskiego. Manifestację podpisał Zwoliński.

Nr w rękopisie: 135 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 644v

1Manifestacya Nomine WiellJchmw Panow

2Goszczyckich Stolnikow Inflanskich Mallw

3pko Urodz. JmPanu Jozefowi Budzinskie-

4mu Gubernatorowi Korostyszewskiemu

5Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Oktobra Dwudziestego, Czwartego Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKJ Krolewskiey Mości

8Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lew-

9kowskim Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa

10Grodzkim Generału Wdztwa Kijowskieg.o y Xięgami

11nineyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Comparens

12personaliter Urodz. JmPan Woyciech Sadowski No-

13mine et Ex speciali Commisso WiellJchmw Panow Ia-

14na y Anastazyi z Rybinskich Goszczyckich

15Stolnikow Inflanskich Mallw, nunc ob legalitates

16suas Acta praesentia adire niemogących Imie-

17niem naprzeciwko Urodz. JmPanu Iozefowi

18Budzynskiemu Dobr Miasta Korostyszowa

19WiellJm Pana Iozefa Woleckiewicza [?] Olisza-

20ra [?] Stolnika Kijow. Dziedzicznych Gubernatorowi

21[reklamant:] Iudziz [?]

k. 645

1Tudziez Iwanowi prout se asserit nobilem Romanowskie-

2mu Oycu, niemniey itidem Iwanowi y Romanowi Sy-

3nom Romanowskim Solenniter insistendo speciali

4Commissui Wiell. Pryncypałow Swoich Załtsię [?]

5manifestował y Protestował oto, Iż naprzod Urodz.

6JmPan Budzynski maiąc Kommis od Wiell. Pryn-

7cypała swego do podania Dobr Wsi Wirtooka [?] w Pos-

8sessyą Wiell. Ichm. Panom Gozrzyckim [?] niewedług

9woli y Dyspozycyi Wiell. Pryncypała Swego spra-

10wił się kiedy sciendo perfectissime [?] ze wyżey wspom-

11niony Romanowski ab ante w tymże Wirtooku [?]

12mieszkaiący panszczyznę robił y Inwentarzem

13de actu et Data eius w tymże Inwentarzu wyrazo-

14nym niegdy Swiętey Pamięci JmPanu Gabryelo-

15wi y Klarze Lwowiczownie [?], Primi nuptus Za-

16wadzkiey, Secundo Skoropskiey Tertio ad praesens

17Mikołaiowey Zurakowskiey podany był y obedi-

18entiam subditalem odprawował, ktorego to Inwen-

19tarza tenże przerzeczony JmPan Budzynski

20circa Commissum suum ad manus Wiell. Go-

21zrzyckim [?] nieoddał resciturg [?] ob quam nam [?]

22rationem u siebie zatrzymał, ale inszy Inwen-

23tarz cum detrimento Fortuny Urodz. Compa-

24[reklamant:] renta

k. 645v

1Comparenta Pryncypałow industria sua uformowat ykte-

2goz Romanowskiego propter acisse ut supponitur

3naczynsze posadził y acsi Zaszlachcica powtornym

4swoim Inwentarzem podał, zkąd tenze często wspom:

5niony Iwan Romanowski in tumositatem et ambi-

6tionem wszedszy et ex subditatu wybiwszy się wiele

7szkod wiolencyi y niewypowiedzianych inkonweni-

8entibus ktore się tu obreverentiam Actori niewyra-

9zaią iednak Inkwizycyą czasu swego dowiedziono będzie

10stantejuz Possessione Wielmożnych [?] Szczęsnych [?] poczynił

11kiedy y Panow ze swoich lingua sua, procaci et

12effrenata coram varii Conditionis hominibus diffamo-

13wał y przechwałki rozne iako apsolutiaki Białocerkiewczyk [?]

14odgrażał post quod praemissa peracta szukaiąc spo-

15sobow roznych dodalszy ruiny szczegulnie odio

16inflatus nocendi do Miasteczka Radomysla in stri-

17cta vicinitate bo tylko o cwierc mile będącego

18wszedł y przechwałkow roznych czynic niezanie-

19chał prout defacto saepe lessissime temporibus no-

20cturnis tak sam Romanowski Ociec iako y Synowie cum

21armata manu scilicet Dzidami do Dobr Wirtooka [?] nescitur

22ziakowo impetro [?] podchodzic non permittunt y Chło-

23pow Wirtoockich buntowac y wykraczac niezanie-

24dbywaią prout defacto tempore certo saepedicti

25Iwan y Roman Romanowicz Synowie zuchwale przy-

26brawszy się

k. 646

1przybrawszy się woźnie orężno pod Wieś podeszli y Kro:

2we Dworskę wzięli y innych wiolencyi Inkursyów

3dowiedzionych poczynili ratione quorum omnium

4idem Urodzony Comparent nomine quorum supra

5przeciwko tymże obżałowanym solenniter iteratis

6vicibus manifestuie się y protestuie salwę iednak

7teyże Protestacyi pro opportunitate temporis

8meliorowania, lub innego czasu potrzeby uczy:

9nienia zachowuie y rezerwuie, offerendo tenże

10Urodzony Comparent Wiell. Pryncypałow swoich de

11hisce omnibus iure mediante acturos, prout quam

12actis praesentibus connotari prosit, eo y otrzymał

13Woyciech Sadowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Nomine et ex speciali commisso – imieniem i ze szczególnego zlecenia; nunc ob legalitates suas acta praesentia adire niemogących – którzy z powodu swych prawnych przeszkód nie mogą obecnie stawić się przed niniejszymi aktami; comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; Mallw/Mallżonkow – małżonków; pko – przeciwko; Wdztwa – województwa.

Korostyszów – dziś Korostyszew (Korostyšiv) nad Teterewem, obw. żytomierski.

Odczyt nazwiska właściciela Korostyszowa niepewny; prawdopodobnie Olizar (Wołczkiewicz Olizar), stolnik kijowski.

Fragmenty łac.: „prout se asserit nobilem” – jak twierdzi, szlachcica; „itidem” – również; „Solenniter insistendo speciali Commissui” – uroczyście opierając się na szczególnym zleceniu; „sciendo perfectissime” – wiedząc doskonale; „ab ante” – dawniej; „de actu et Data eius” – z aktu i daty jego; „Primi nuptus… Secundo… Tertio ad praesens” – z pierwszego małżeństwa… z drugiego… z trzeciego obecnie; „obedientiam subditalem” – posłuszeństwo poddańcze; „circa Commissum suum” – przy swoim zleceniu; „ad manus” – do rąk; „cum detrimento Fortuny” – ze szkodą majątku; „Comparenta” – stawającego. Skróty: Wiell. – Wielmożnych, JmPan – Jegomość Pan, Urodz. – Urodzony. Akt to manifestacja (protestacja) w sprawie wsi Wirtook [?] i poddanych Romanowskich.

Łac.: industria sua – własnym staraniem; propter acisse ut supponitur – jak się przypuszcza; in tumositatem et ambitionem – w nadętość i ambicję; ex subditatu – z poddaństwa; ob reverentiam Actori – przez wzgląd na powoda; lingua sua procaci et effrenata coram varii conditionis hominibus – językiem zuchwałym i niepohamowanym wobec ludzi różnego stanu; post quod praemissa peracta – po czym, dokonawszy powyższego; odio inflatus nocendi – nadęty nienawiścią i chęcią szkodzenia; in stricta vicinitate – w bliskim sąsiedztwie; prout defacto saepe lessissime temporibus nocturnis – jak rzeczywiście często w porze nocnej; cum armata manu scilicet – zbrojną ręką, mianowicie; non permittunt – nie pozwalają; tempore certo saepedicti – w pewnym czasie często wspomniani. Fragment manifestu przeciw Romanowskim (poddanym wyniesionym przez dzierżawcę). Nazwa dóbr „Wirtooka/Wirtoockich” niepewna. „apsolutiaki Białocerkiewczyk” – lektura bardzo niepewna.

ratione quorum omnium – z powodu tego wszystkiego; idem Comparent nomine quorum supra – tenże stawający w imieniu tych, o których wyżej; solenniter iteratis vicibus – uroczyście po wielokroć; pro opportunitate temporis – stosownie do sposobności czasu; offerendo … de hisce omnibus iure mediante acturos – oświadczając, że jego mocodawcy będą o to wszystko dochodzić drogą prawa; prout quam actis praesentibus connotari prosit – co prosił zapisać w niniejszych aktach; mp. – manu propria, własnoręcznie; Wiell. – Wielmożnych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Wojciech Sadowski w imieniu Jana i Anastazji z Rybińskich Goszczyckich, stolników inflanckich, wniósł manifestację przeciwko Józefowi Budzyńskiemu, gubernatorowi dóbr Korostyszów Józefa Woleckiewicza [?] Olizara [?], stolnika kijowskiego, oraz Iwanowi Romanowskiemu (podającemu się za szlachcica) i jego synom Iwanowi i Romanowi. Zarzucił Budzyńskiemu, że wprowadzając Goszczyckich w posesję wsi Wirtook [?], wbrew woli swego mocodawcy nie wydał dawnego inwentarza, w którym Romanowski figurował jako poddany pańszczyźniany (podany niegdyś Gabrielowi i Klarze Lwowiczównie [?], obecnie Żurakowskiej), lecz sporządził nowy, w którym posadził go na czynszu jakby szlachcica. Romanowscy, wyłamawszy się z poddaństwa, znieważają panów, grożą, nocami z dzidami podchodzą pod Wirtook [?], buntują chłopów, a synowie zbrojnie zabrali krowę dworską. Manifestant zapowiedział dochodzenie sprawy prawem i podpisał manifestację.

Nr w rękopisie: 136 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 646

1Manifestacya Urodzonego JmPana

2Jana Kurowskiego p[rze]ko JchM.

3Panom Jakubowskim Porucz-

4nikom Znaku Wiell. JmPana

5Kwasniewskiego Mattystri-

6nym [?].

7Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

8Miesiąca Oktobra, Dwudziestego, Siodmego, Dnia.

9Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

10Mosci Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem

11Walewskim Lewkowskim Namiesnikiem Natenczas

12Podwoiewodz[twa]

k. 646v

1Podwoiewodztwa Grodzkim Generatu Wdztwa Kijowskiego

2y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Com-

3parens personaliter Urodzony JmPan Jan Kurowski

4poniosszy znaczną na Fortunie krzywdę y ruinę

5araz na honorze milszym nad zdrowie y życie

6niemnieysze lezye y oppressye, quam primum Acta

7pszenkie [?] adire valuit, tak zaraz solenniter naprze-

8ciwko Urodz. Ichm Panom Michałowi y Helenie z Zdzar-

9skich [?] Jakubowskim Porucznikom Znaku Letkiego

10Wiell. JmPana Kwasniewskiego małż. iako Panom ni-

11zey wyrażoney gwałtowney wiolencyi Pryncypałom,

12tudzież Urodz. quorum cunq Nominum et Cognominum

13Sługom y czeladzi doteyże wiolencyi przysposobiony[nad wierszem: m]

14Compryncypałom Samym Ichm obwinionym po

15imionach y przezwiskach dobrze wiadomym y zna-

16iomym swiadczył protestował y Manifestował się w ten

17sposob y o to. Iż wyż wyrażeni Urodz. Ichm Panowie

18Jakubowscy Małż. et praecipue sam Jm obwiniony, Pra-

19wo pospolite y wyrazne Constytucye wszelkich naia-

20zdow y gwałtownych Expulsyi serio zabraniaiące lekce

21sobie ważąc, a appetytem używania cudzey Fortuny

22uwodząc się smiał y ważył się Anno praesenti Die

23Vigesima Sexta Octobris z znaczną przy sobie

24będącą Assystencyą na Dobra Manifestantis

25własne to iest Część Wsi Jarnyszowki [?] armata caterva

26[reklamant:] tim [?]

k. 647

1catervatim[?] iuż post Occasum Solis napaść y naiechać, gdzie

2naiechawszy naprzod ludzi przez Comparenta przynaiętych

3około budynku robiących pokałasował y od roboty od-

4pędził, a potym gdy manifestans usłyszawszy hałas z

5izby wyszedł y Jm̃ obwinionego trybem dobrey manierj

6witał, Jm̃ obrażowany miasto retaliacyi wzaiemnego

7przywitania zaraz verbis scommaticis et inhonestis, ho-

8nori nobilitari nocivis tyże dyffamować, do Szabli y

9pistoletow porywaiąc się na poiedynek Prawem zaka-

10zany wyzywać poczoł. Gdy terazniejszego Manifestan-

11ta za powodem Jm̃ obwinionego do spotkania się sam

12na sam gotowego widział z konia zsiadszy, wlozu[?]

13y z siebie zrzuciwszy y poty parady poiedynkowego

14spotkania czyniące popodtykawszy terazniejszego

15Comparenta ustraszyć niemogł, od imprezy poie-

16dynku odstąpiwszy y że niewielką kwotą ludzi przy

17manifestancie na pustey Cząstecce Wsi Garnyszowki[?]

18sobie Iure legitimo należącey budować się zaczyna-

19iącym znaydowała się należycie zlustrowawszy, na

20ludzi swoich tak przy worach[?] iako y na Wsi będących

21aby czym prędzey do pomocy Jm̃ obwinionemu zbie-

22gali się wołać poczoł, manifestanta de vivis sufferre

23koniecznie usiłuiące, onegoż życie swoie przed tako-

24wą przy gromadney assystencyi zawziętością unoszące

25[reklamant:] go

k. 647v

1wszystkiego ziego własności wygnał y wypędził. Przez co sam

2obwiniony Prawo pospolite zgwałciwszy winy wnim con-

3tra Invasores ac Expulsores rigide opisane na

4osobę y Dobra swoie benevole zawziął y zaciągnął.

5Zaczym tedy idem Comparens ratione diffamacionis in

6duellum provocationis deindeq violentæ Expulsio-

7nis de sorte Bonorum Jarniszowka [?] ac aliarum

8pretensionum Inquisitione deducendarum iterum

9iterumq przeciwko wyz specyfikowanym JchM Obwi-

10nionym swiadczy y Manifestuie się, salvamq præ-

11sentis manifestationis sud si opus fuerit zosta-

12wuiąc meliorationem hanc Actis connotari præsit [?] co

13y otrzymał. Jan Karowski [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

p[rze]ko – przeciwko; JchM. – Ichmościom; Wiell. – Wielmożnego; ostatnie słowo tytułu („Mattystrinym” [?]) nieczytelne, być może odnosi się do urzędu lub chorągwi Kwaśniewskiego; Znak – chorągiew wojskowa.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; quam primum Acta … adire valuit – skoro tylko mógł przystąpić do akt; solenniter – uroczyście; quorum cunq Nominum et Cognominum – jakichkolwiek imion i przezwisk; et praecipue – a zwłaszcza; Anno praesenti Die Vigesima Sexta Octobris – roku bieżącego dnia 26 października; armata caterva – zbrojną gromadą; Manifestantis – manifestanta. Znak Letki – chorągiew lekka. Rok niewidoczny na tej stronie.

catervatim – gromadnie, tłumnie; post Occasum Solis – po zachodzie słońca; verbis scommaticis et inhonestis, honori nobilitari nocivis – słowami uszczypliwymi i nieuczciwymi, szkodliwymi dla czci szlacheckiej; Iure legitimo – prawem prawowitym; de vivis sufferre – zgładzić, pozbawić życia; Comparens, manifestans – stawający, wnoszący manifestację; retaliacya – odwzajemnienie.

contra Invasores ac Expulsores rigide – przeciw najeźdźcom i wypędzającym surowo; idem Comparens ratione diffamationis, in duellum provocationis deindeque violentae expulsionis de sorte bonorum… – tenże stawający z powodu zniesławienia, wyzwania na pojedynek, a następnie gwałtownego wypędzenia z części dóbr… oraz innych pretensji do udowodnienia w inkwizycji; iterum iterumque – raz po raz; salvamque praesentis manifestationis (meliorationem) – zastrzegając sobie poprawę niniejszej manifestacji; Actis connotari – zapisać w aktach; mp – manu propria.

Streszczenie

27października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Jan Kurowski wniósł manifestację przeciwko Michałowi i Helenie ze Zdzarskich [?] Jakubowskim, porucznikom lekkiego znaku Kwaśniewskiego, oraz ich sługom. Zarzucił, że 26 października 1735 r. po zachodzie słońca Jakubowski ze zbrojną gromadą najechał jego część wsi Jarnyszówka [?], rozpędził robotników pracujących przy budynku, znieważył manifestanta, wyzywał go na pojedynek na szable i pistolety, a gdy ten się nie uląkł, wezwał swoich ludzi do pomocy, usiłując pozbawić go życia, i wypędził go z jego własności. Manifestant zastrzegł prawo do poprawienia manifestacji i podpisał ją (jako Karowski [?]).

Nr w rękopisie: 137 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 647v

1Manifestacya Nomine Wiell. JmPana

2Trypolskiego Podstolego Zytomirskie-

3go przeciwko Wiell. JchMP. Panom Słomi-

4ńczycom [?] Chorążym Wiskim [?] Matce

5y Jnnym.

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Oktobra, Trzydziestego, Pierwszego, Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKo Krolewskiey

9Mści Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem

10Walewskim [?] Lewkowskim [?] Namiesnikiem Natenczas

11Podwoiewodz-

k. 648

1Podwoiewodztwa Grodzkim Generatu Woiewodztwa Kijowskiego

2y Xięgami Niniejszemi Grodzkiemi Kijowskiemi Comparens

3personaliter Urodz. ImPan Michał Trypolski Nomine Wiell.

4ImPana Macieja Dedowicza [?] z Trypola Trypolskiego

5Podstolego Zytomirskiego Stryia swego naprzeciwko

6Wiell. Ichm Panom Karolowi na Czernichowie y Anto-

7ninie z Pilowickich [?] Niemiryczom Chorążym Wkim [?] Małł. [?]

8y Urodz. Piotrowi Szczeniowskiemu [?] Gubernatorowi

9Klucza Czernichowskiego, tudziesz Sławetnym Miesczą-

10nom Czernichowskim swiadomym po Imionach y

11Przezwiskach Ichm Obwinionym cawsatoribus per

12petratarum violentiarum swiadczy y protestuie się

13oto. Iż Ichm Obżałowani nieuważaiąc na Prawa vi-

14cinitatis y pospolite ktore zakazuią ne proprium qui-

15dem mantille vire petatur znać dawszy Informacyą

16Urodz. ImPanu Szczeniowskiemu Gubernatorowi Dobr

17swoich aby na Grunta in proxima Contiguitate będące

18naiachał y tam violenta manu, Siana Wiell. Stryia

19Comparentis zabierał czyliż Sam Im Pan Guber-

20nator chcąc pono pokazać się pilnym w przyspo-

21sobianiu Sian Panu swemu nastawszy na Grunt

22Hruszkowski vi et violenter natym Gruncie ktό-

23ry zwieku kontrowersyi niebyła iako Rozgraniczo-

24[reklamant:] ne

k. 648v

1ograniczone Klucza Wilskiego z Czerniechowskim swiadczy

2quorsum ten Grunt ciągnąć ma) Siana na Wozow kil-

3kadziesiąt na stani Ludzie Czerniechowscy Zabrali a

4Wiett Stryia Nomine Comparentu do Szkody Expens

5przywiedli zemusiał Sub veniendo Commedo Bydeł

6y koni znaczną na Siano Kosztu Expensę niekonten-

7tuiąc się dawnieyszemi wiolęcyami Zabieraniem

8Przestow y Innych szkod czynieniem has super

9innovarunt violentias oktore szkody y wiolencyą

10iteratis protestuiąc się vicibus derelicta salva si opus

11fuerit, cum Magnificis Inculpatis Magnificum

12cujus Nomine Comparet Iure agere deklarowat

13tey zas Protestacyi breviter napisaney Actis con-

14notari prosit co y otrzymał. Michał Trypolski m.p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Nomine – w imieniu; Wiell. JmPana – Wielmożnego Jegomości Pana; JchMP. – Ichmościów Panów; podstoli żytomierski – urząd ziemski; JKo Krolewskiey Mści – Jego Królewskiej Mości.

causatoribus perpetratarum violentiarum – sprawcom dokonanych gwałtów; vicinitatis – sąsiedztwa; ne proprium quidem mantile vi repetatur – aby nawet własnego obrusa nie odbierano przemocą (paremia prawnicza); in proxima contiguitate – w najbliższym sąsiedztwie; violenta manu, vi et violenter – gwałtem, przemocą; comparentis – stawającego (protestującego).

quorsum – dokąd; nomine Comparentis – w imieniu stawającego; sub veniendo commodo – pod pozorem korzyści [?]; has super innovarunt violentias – ponowili te gwałty; iteratis vicibus – wielokrotnie; derelicta salva si opus fuerit cum Magnificis Inculpatis… iure agere – zostawiając sobie prawo, w razie potrzeby, dochodzenia sądownie przeciw Wielmożnym obwinionym, które Wielmożny, w którego imieniu staje, deklarował; breviter Actis connotari – krótko do akt zapisać; m.p. – manu propria.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Michał Trypolski w imieniu stryja Macieja Dedowicza [?] z Trypola Trypolskiego, podstolego żytomierskiego, wniósł protestację przeciwko Karolowi i Antoninie z Pilowickich [?] Niemiryczom, chorążym wiskim [?], Piotrowi Szczeniowskiemu [?], gubernatorowi klucza czernichowskiego, i mieszczanom czernichowskim. Zarzucił, że z polecenia Niemiryczów lub z własnej inicjatywy gubernator najechał grunt hruszkowski, niebędący nigdy przedmiotem sporu i rozgraniczony między kluczami wilskim i czernichowskim, gdzie ludzie czernichowscy zabrali kilkadziesiąt wozów siana, a także wcześniej zabierali przęsła i wyrządzali inne szkody. Manifestant zapowiedział dochodzenie sprawy prawem i podpisał protestację.

Nr w rękopisie: 138 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 648v

1Manifestacya Ichmw Xięży

2Jesuitow Zytomirskich y

3Jnnych przeko Wiell. Jm.

4Panu Czesnikowi Sta-

5roscicu Zytomirskiemu

6y Jnnym.

7Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

8Miesiąca Oktobra Dwudziestego Dziewiątego Dnia

9Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

10Mości

k. 649

1Mieści Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem Walewskim

2Lewkowskim Namiesnikiem Naten czas Podwoiewodz-

3twa Grodzkim Ieneratu Woiewództwa Kijowskie-

4go y Xięgami Niniejszemi Grodzkiemi Kijowz-

5Comparens personaliter Przewielebny w Bogu Imxiędz

6Kazimierz Piątkowski a Venerabili Collegio Ostro-

7giensi Superior Missyi Zytomirskiey Societatis

8Iesu swym y Przewielebnego w Bogu Imxię-

9dza Andrzeia Brzy [?] Lektora Collegij Ostrogiensis

10et totius Comunitatis tam praememorati Collegij Ostrogiensis

11quam Missionis Zytomir. Fundacz Jasnie Wiel. ImPana

12Kazimierza na Stecranie [?] Rustynie [?] y Iwanczycach Stetkiego [?]

13Kasztelana Kijowskiego Zymirskiego [?] Ojdowskiego [?] etc. Starosty

14Pułkownika Woysk Iego Krolewskiey Mości y Rzeczy-

15pospolitey Fundatora Missyi Zytomirskiey, niemniey

16Urodzonego ImPana Ignacego Woronicza Syna

17niegdy zeszłego z tego Swiata Urodzonego ImPana Micha-

18ła Woronicza Urodz. Zas de hac luce niedawno zeszłe-

19go ImPana Woyciecha Woronicza Brata rodzone-

20Dobr Krosnie [?] Dziedziców Imieniem przychilaiąc się

21do dawnieyszych Manifestacyi tak per se Compa-

22rentem, Iakoteż Antea dances [?] Superiores Missionis

23Zytomiriensis uczynionych prospiciendo in jure inferius

24specificato

k. 649v

1specificato całosci Sollenniter przeciwko Wiell. JmPanu Alexandro:

2wi na Leznie Andruzy y Ordiutycrzach [?] Leznickie:

3mu Staroscie Zytomirskiemu, tudziez Urodzonemu

4Stefanowi Jutowskiemu [?] Gubernatorowi Starostwa Zy-

5tomirskiego, niemniey Kozakom Mieszczanom Podda:

6nym pomienionego Starostwa Zytomirskiego Fundum

7Krosni proprium Manifestanz uzurpuiącym et abso-

8luto ausu derolującym [?] swiadczy manifestuie y protestu-

9ie się in eum modum. Iz co Dobra Siedlisko Krosznia

10tu w Woiewodztwie Kijowskim a Powiecie Zytomirskim

11niedaleko od Miasta JegoMści Krolewskiey Mosci Zytomie-

12rza leżące przez Naiiasnieyszych Reynantow Polskich

13Przywilejami Konfirmacyami et per Comissarios desi-

14gnatos Ograniczenium Antecessorom Fundatorow

15y Juryspdatorow [?] Missyi Zytomirskiey były nadane

16y miłoscią pro distincto operis merito konferowa:

17ne a per consequens ut augetur Chwały Boskiey ze-

18lus et divinus in lumine Dei perrenet Cultus na ufun-

19dowaniu Missyi Zytomirskiey Zakonu Societatis

20Jesu od Dziedziców wyz rzeczonych y Fundatorow ce-

21dowane, wiecznemi y nigdy nieodzownemi czasy za:

22pisane ktore in pacificam Superiores Sepedictae

23Missionis Zytomir. a venerabili Collegio Ostrogi:

24ensi

k. 650

1Ostrogiensi dependentes obiowszy Possessionem kilka lat

2kilka wytrzymali, alisci Wiell. JmPan Lesnicki Starosta

3Zytomirski postposito vigore legum de violata vicina[?]

4pacis securitate sanctarum ważywszy się in convulsionem

5Sonantis expresse Iuris rem alienam vi non licet petere Fer-

6tunam smiał ywazył się per procurata Sua media w Kro-

7sienskie Lasy, Ostrowy, Grunta, Pola, Łąki, Sianożęci gwał-

8townym wdzierać się Sposobem, iakoż Pola Krosien-

9skie Secundum limitem fundi[?] inse[?] sonantem przeszedszy

10za Rzyczkę Kotarycżankę[?] za Iezioro[?] czyste Mogiłki

11przy gościncu z Zytomierza do Trokowicz[?] y Czernie-

12chowa toczący się aż do Samego Stawku Krosienskiego

13podrogie[?] Osieckę[?] per vim do Siebie przywłaszczyli

14przywłaszczywszy per administrandos cives Zytomiri-

15enses orzą, orane in Sui commodum pozasiewali. Dein-

16de Ostrow nazwany Woroniczowski u Nayiasnieyszych[?]

17szych Regnantow Polskich Krwawie wysłużony, et con-

18sequenter per hæredes Bonorum Krosni pro fundatio-

19ne Missioni Zytomiriensi ut major Dei crescat glo-

20ria Zapisany pozowszy od Uroczyska Swiątyni[?]

21na około Wiunowego błota wszystkich przerowbkow

22starodawnych przepomniawszy od Sioła Barasżow-

23ki[?] aż do rzeczki Mhiczanki[?] y do rzeki Berezowi-

24cy ku Ieziorowi Swiętemu vi et violenter odeb-

25[reklamant:] rawszy

k. 650v

1odebrawszy pro Suo libitu zażywaią, w ktorym Bartne

2iedne Drzewa bez Pszczoł wycinaią, drugie z pszczoła-

3mi Podłudaią [?] y na swoy pożytek obracaią. Insuper

4na Uroczyskach nazwanych Krukowieckim y Petry-

5nii [?] do Dobr Krośni należących Brzostu na Wozow

6kilkaset wydarli, wydarszy in Sui commodum

7converterunt, ad extremum na własnym Grun-

8cie Krosienskim na Rzece Kamionce Rud-

9nię wystawili, do ktorey Rudy na Gruncie

10Krosienskim biorge [?] wozili y teraz wożą, Lasu

11na palenie węgla do Rudni tyże więcey iak

12na mile wycieli et in Sui emolumentum omnes

13usus, fructus, z Dobr Krośni własnych Manife-

14stantium pullulantes obrocili y Inne szkody

15oppressye y uciemiężliwe wiolencye poczynili

16czasu Prawa ktore oretenus remonstrabuntur.

17A zatym Idem Manifestans Suo et quorum sub-

18nomine ratione praenominatos Inculpatos

19queritur Manifestatury prosząc hoc totum

20Actis connotari, co y otrzymał. P. Casimirus

21Piątkowski Missionarius Zytomiriensis

22Societatis JESU manu propria.

Objaśnienia i tłumaczenia

Ichmw – Ichmościów; przeko – przeciwko; Wiell. Jm. – Wielmożnemu Jegomości; czesnik – urząd ziemski; starościc żytomierski – syn starosty żytomierskiego.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; a Venerabili Collegio Ostrogiensi Superior Missyi Zytomirskiey Societatis Iesu – z Czcigodnego Kolegium Ostrogskiego przełożony misji żytomierskiej Towarzystwa Jezusowego; et totius Comunitatis tam praememorati Collegij quam Missionis – i całej wspólnoty tak wspomnianego kolegium, jak misji; de hac luce – z tego świata; per se Comparentem – przez samego stawającego; antea – przedtem; prospiciendo in jure inferius specificato – zabezpieczając się w prawie niżej opisanym.

Ostatnia linia „Antea dances” niepewna (być może „antea dantes” lub „ante ad nos”). Początek pierwszej linii (Mieście Zytomierzu) kontynuacja formuły datacyjnej z poprzedniej strony.

„Sollenniter” – uroczyście; „Fundum Krosni proprium Manifestanz” – grunt Krosznia własny manifestantów; „absoluto ausu” – samowolnym zuchwalstwem; „in eum modum” – w ten sposób; „per Comissarios designatos” – przez wyznaczonych komisarzy; „pro distincto operis merito” – za szczególną zasługę dzieła; „a per consequens ut augetur Chwały Boskiey zelus et divinus in lumine Dei perrenet Cultus” – a w konsekwencji, aby wzrastała gorliwość chwały Bożej i trwał kult boży w świetle Boga; „Societatis Jesu” – Towarzystwa Jezusowego (jezuici); „in pacificam Superiores Sepedictae Missionis Zytomir. a venerabili Collegio Ostrogiensi” – w spokojne [posiadanie] przełożeni wielokroć wspomnianej misji żytomierskiej od czcigodnego Kolegium Ostrogskiego. Manifestacja jezuitów misji żytomierskiej przeciw staroście żytomierskiemu o zajęcie gruntów Krosznia. Numer karty na marginesie odczytany jako 649 (verso).

„dependentes” – zależni (od klucza ostrogskiego); „postposito vigore legum de violata vicinæ pacis securitate” – pominąwszy moc praw o naruszeniu bezpieczeństwa sąsiedzkiego pokoju; „in convulsionem Iuris … rem alienam vi non licet petere” – wbrew prawu wyraźnie głoszącemu, że cudzej rzeczy nie wolno dochodzić przemocą; „per procurata Sua media” – przez nasłanych swoich ludzi; „secundum limitem fundi” – według granicy gruntu; „per vim” – przemocą; „per administrandos cives Zytomirienses” – przez podległych mieszczan żytomierskich; „in Sui commodum” – na swój pożytek; „pro fundatione Missioni Zytomiriensi ut major Dei crescat gloria” – na fundację misji żytomierskiej, aby rosła większa chwała Boża; „vi et violenter” – siłą i gwałtownie.

„Wiell. JmPan” = Wielmożny Jegomość Pan.

pro Suo libitu – według swego upodobania; insuper – ponadto; in Sui commodum converterunt – obrócili na swoją korzyść; ad extremum – na koniec; in Sui emolumentum omnes usus, fructus … pullulantes – na swój zysk wszystkie pożytki i owoce wyrastające; oretenus remonstrabuntur – zostaną ustnie wykazane; Idem Manifestans Suo et quorum interest nomine – ten sam manifestant w swoim i zainteresowanych imieniu; queritur – skarży się; hoc totum Actis connotari – by to wszystko zapisano do akt; Missionarius Zytomiriensis Societatis JESU manu propria – misjonarz żytomierski Towarzystwa Jezusowego, własnoręcznie.

Brzost – kora brzozowa (lub drzewo); Rudnia – kuźnica/huta żelaza na rudzie darniowej.

Streszczenie

29października 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, ks. Kazimierz Piątkowski SJ, superior misji żytomierskiej z kolegium ostrogskiego, w imieniu swoim, ks. Andrzeja Brzy [?], lektora kolegium, wspólnot kolegium i misji, fundatora misji Kazimierza Steckiego [?], kasztelana kijowskiego, oraz Ignacego Woronicza, dziedzica dóbr Krosznia, wniósł manifestację przeciwko Aleksandrowi Leżnickiemu, staroście żytomierskiemu, Stefanowi Jutowskiemu [?], gubernatorowi starostwa, oraz Kozakom, mieszczanom i poddanym starostwa. Według manifestacji dobra Krosznia pod Żytomierzem, nadane przodkom fundatorów przywilejami królewskimi, zostały zapisane na fundację misji, lecz starosta przez swoich ludzi przemocą zajął pola krośnieńskie aż po staw krośnieński i obsiewa je, odebrał Ostrów Woroniczowski, gdzie wycina i podbiera drzewa bartne, wydarł kilkaset wozów brzostu na uroczyskach Krukowieckim i Petrynii [?], a na rzece Kamionce na gruncie krośnieńskim wystawił rudnię i wyciął na węgiel ponad milę lasu. Manifestację podpisał ks. Piątkowski.

Nr w rękopisie: 139 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 651

1Relacya ad Cassandum na

2Trybunał Koronny Lubell. od

3Wiell. Ichmw Panow Stryszow [?]

4Cześnikow Nowogrodz. matt.

5po Wiell. Ichmw Panow Lesz-

6nickich [?] Starostow Zyt[…]

7matt.

8Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

9Miesiąca Nowembra Trzeciego, Dnia.

10Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolew-

11skiey Mości Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem

12Waluszkim [?] Zwkowskim [?] Namiesnikiem na-

13tenczas Podwoiewodz. Grodz. Generału Woie-

14wodztwa Kijows. y Xięgami nineyszemi Grodz.

15Kijows. Stanowszy oczewiście Wozny Generał

16Woiewodztwa Kijows. y innych Opatrzny Leon

17Daszkiewicz [?] wmoc prawdziwey wierney y sku-

18teczney Relacyi swoiey iawnie ustnie y dobrowol-

19nie dla Zapisania do Xiąg nineyszych zeznał.

20Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Trzy-

21dziestego Piątego Miesiąca Nowembra Trzeciego

22Dnia

k. 651v

1Dnia, Pozew Głowny Trybunalski Koronny Lubel.

2autentyczny na Membranie Ziemskim pisany ad Cau-

3sandam wydany odniosł do Dobr Miasta Jego Kro-

4lews. Mości Zytomierza y tamten Pozew we Dwo-

5rze Gubernatorowi tameysremu wręcz oddał o

6oddaniu y esseney [?] onego od kogo, przeciwko komu y w iakiey

7Sprawie by był pisany opowiedział y Prawnie

8publikuie do wiadomości przywiodł ktorego Pozwu

9tenor sequitur talis. August Trzeci z Bozey Łaski

10Krol Polski Wielki Xiąże Litewski Ruski Pruski

11Mazowiecki Zmudz. Inflanski Smolenski Siewier.

12Podolski Podlaski Bracław. y Czerniechow. a Dziedzi-

13czny Xiąze Saski y Elektor. Wiel. Alexandrowi

14na Lesznie [?] Ordinitycrach [?] y Maryannie z Koźmi-

15kowskich [?] primo voto Sewerynowey Potockiey

16Łowczyney Owruckiey Secundo Lzłowskiey [?] Staro-

17sciney Owruckiey Tertio ad praesens Lesnickiey Lesni-

18ckim [?] Starostom Zytomirskim mał. Samey Wiel.

19Starosciney cum Assistentia maritali de jure

20debita et incumbenti Caspanda [?] pozwanym z o-

21sob y Dobr Wl. leżących z władzy y Powagi

22naszey Krolewskiey przykazuiemy, abyscie Wl. przed

23[reklamant:] Sądem

k. 652

1Sądem naszym Głownym Trybunałł Koronnym Lubell.

2od Daty y położenia tego Pozwu za Niedziel Cztery

3albo wtenczas gdy ta Sprawa z Regestru sobie

4należytego do Sądzenia przypadnie y przywoła-

5na będzie Sami oblicznie y zawsze staneli na Instan-

6cyą Instygatorow Sądowego y Jego Delatorow Wiell.

7Michała na Zowkowie [?] y Teofili z Wilgow [?] Strzyby-

8łow [?] Cześnikow Nowogrodz. Cassandd. [?] Aktorow

9ktorzy przychilaiąc się do Prawa pospolitego

10a Prima notitia w Sprawie y Akcyi Wiernosci

11Wasze do skassowania y annihilowania iako:

12wyższey w tym [?] Banicyi Wiecznych od WW. w Są-

13dzie Głownym Trybunałł Koronnym Lubell.

14na Wiell. Aktorach w tyle [?] Zaocznie bezprawnie y nie:

15należycie imo modo vexatorio otrzymanych

16y przed tymże Sądem skwapliwie non servatis

17juris gradibus in contemptum et lesionem ho-

18noru Aktorow publikowanych niemniey prop[ter] pe-

19nis respectu indebite vestr. Super vobis ex ar-

20bitrio Judicy nostri decernendis na termin

21wyż oznaczony pozywa Sitio itag[ue] [?] pantu:

22ri terminum attentaturis et ad praemissa

23[reklamant:] omnia

k. 652v

1omia Judicialiter responsuri Datt Lublini Die Vige-

2sima Quinta Octobris Millesimo Septingentesimo

3Trigesimo Quinto Anno. Zaktorym to położo-

4nym Pozwem on mianowany Woźny Roky Ter-

5min stronom obom powodowey y pozwaney

6według Fixyi w Pozwie wyrazoney stanowie-

7nia się zawity ku rosprawie prawney złożył

8y naznaczył y otym że swoię prawdziwe

9przedemną Urzędem uczynił y zeznał przez

10siebie zanieśionego Pozwu Relacyą. Et

11incontinenti Comparens personaliter Wiell. JmP.

12Pan Michał na Zowkowie [?] Strybyl [?] Czesnik Nowo-

13grocki, zdrowy będąc nacięle y umyśle odstą-

14piwszy swoiey własney naleźney Ziemskiey Iu-

15rysdykcyi Prawa Fori Powiatu y Wdztwa a pod

16te teraźnieysze dobrowolne Zeznanie swoie quo

17ad actum praesentem attinnet całe się podda-

18iąc y pozwalaiąc iawnie ustnie y dobrowolnie

19dla zapisania do xiąg niniyszych ze-

20znał. Iż ten Pozew na Trybunał Koronny

21Lubell. od Wiell. Comparenta po WW. Ichmo

22Panow Lesznickich [?] Starostow Zytomirskich Matt.

23[reklamant:] [?]cad

k. 653

1ad Cassandam Kondemnat y Ich Publikat zawtaony [?]

2woly ywiadomosciy teyze JmP Comparenta iest wyda:

3ny y wyniesiony, co haec Sua personali Com:

4paritione stwierdza approbuie y ratifikuie mo:

5cą ninieyszeg.o dobrowolnego zeznania swego

6prosząc tak Woźny swey Relacyi iako ma:

7gnificus Comparens tey approbaty przy:

8ięcia do Xiąg co y otrzymali. + Leonty

9Deszkiewicz [?] Woźny pisac nieumieiący Mi:

10chał Stryboyt [?] Czesnik Nowogrocki mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

ad Cassandum – do kasacji (o unieważnienie); Lubell. – Lubelski; matt. – materii (w sprawie); Podwoiewodz. Grodz. – podwojewództwa grodzkiego; Kijows. – Kijowskiego.

Nazwiska stron i urzędnika w tytule i w tekście niepewne (Stryszów, Lesznickich, Waluszkim Zwkowskim).

causandam – do sprawy; tenor sequitur talis – treść następuje taka; primo voto, secundo, tertio, ad praesens – z pierwszego, drugiego, trzeciego małżeństwa, obecnie; cum assistentia maritali de jure debita et incumbenti – z asystencją męża prawem należną i przynależną; Wiel. – Wielmożnym; mał. – małżonkom.

Tekst jest relacją woźnego o doręczeniu pozwu Trybunału Koronnego Lubelskiego w imieniu króla Augusta III; strony pozwane to starostowie żytomierscy.

Fragment pozwu przed Trybunał Główny Koronny w Lublinie (Trybunałł Koronnym Lubell. = Lubelskim) w sprawie skasowania wyroków banicji wiecznej zaocznie otrzymanych.

Łac.: „a prima notitia” – od pierwszej wiadomości; „imo modo vexatorio” – owszem, w sposób dokuczliwy; „non servatis juris gradibus in contemptum et lesionem honoru” – bez zachowania stopni prawa, ku wzgardzie i obrazie honoru; „poenis respectu indebite… super vobis ex arbitrio Judicii nostri decernendis” – karami co do bezprawnie [uczynionych], przeciw wam wedle uznania sądu naszego orzec się mającymi; „terminum attentaturis et ad praemissa omnia” – mającym stawić się na termin i na wszystko powyższe.

Cassandd. – prawdopodobnie „cassandorum” (do kasacji); Instygator – oskarżyciel publiczny przy Trybunale, delatorzy – donosiciele/współoskarżyciele.

omnia judicialiter responsuri. Datum Lublini die vigesima quinta Octobris millesimo septingentesimo trigesimo quinto anno – „mający na wszystko sądownie odpowiedzieć. Dan w Lublinie dnia 25 października 1735 roku” (zakończenie tekstu pozwu na Trybunał Koronny Lubelski).

Et incontinenti comparens personaliter – „I niezwłocznie stawiwszy się osobiście”; quo ad actum praesentem attinet – „co do niniejszego aktu się odnosi”; Fori – sądu; Wdztwa – Województwa; Wiell. JmP. – Wielmożny Jegomość Pan; Matt. – zapewne początek „Matthaei”/„Matki” itp., ciąg na następnej stronie; reklamant nieczytelny, prawdopodobnie „cad[…]”.

Czesnik nowogródzki – urzędnik ziemski województwa nowogródzkiego; Trybunał Koronny Lubelski – najwyższy sąd apelacyjny szlachty Małopolski.

ad cassandam – do skasowania (kondemnat i ich publikat); haec sua personali comparitione – tym swoim osobistym stawiennictwem; magnificus comparens – wielmożny stawający; mpp – manu propria, własnoręcznie.

Czesnik nowogrodzki – urzędnik ziemski województwa nowogródzkiego (tytularny).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Waluszkim [?] Zwkowskim [?], woźny generał Leon Daszkiewicz [?] zeznał, że tego dnia doręczył do rąk gubernatora we dworze w mieście Żytomierzu pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 25 X 1735. Pozew wzywał Aleksandra i Maryannę z Koźmikowskich [?] (primo voto Sewerynową Potocką, łowczynę owrucką, secundo Lzłowską [?], starościnę owrucką) Lesznickich [?], starostów żytomierskich, na instancję instygatora i delatorów Michała i Teofili z Wilgów [?] Strzybyłów [?], cześników nowogrodzkich, w celu skasowania wyroków banicji wiecznej, uzyskanych przez pozwanych w Trybunale zaocznie i bezprawnie przeciw powodom i pospiesznie opublikowanych, oraz ukarania pozwanych. Bezpośrednio potem Michał Strzybył [?], cześnik nowogrodzki, osobiście zeznał i zatwierdził, że pozew został wydany za jego wolą i wiedzą; akt podpisali woźny (krzyżykiem) i cześnik.

Nr w rękopisie: 140 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 653

1Manifestacya Urodz. JmPanu Jerzeg.o

2Ohija Tyszkiewicza [?] pko Sukcessorom

3niegdy Urodz. JmPana Maxy:

4miliana Hcinskiego [?].

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Nowembra, Trzeciego, Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jeg.o Krolewskiey Mści

8Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim

9Lenkowskim [?] Namiesnikiem natenczas Podwo:

10iewodztwa Grodzkim Generału Wdztwa Kijowskiego

11y Xięgami niniejszemi Grodz. Kijow. Comparens

12personaliter Urodz. JmPan Jerzy Ohij Tyszkie:

13wicz widząc się być przystarości wieku swego coraz

14[reklamant:] nazdrowiu

k. 653v

1nazdrowiu słabszy, a dotychczas niemogąc się doczekać

2judicatum z Sukcessorami niegdy Urodz. JmPana Maxy:

3miliana Hniewskiego [?] subveniendo, tedy całości swoiey

4et Successorum suorum solenniter przeto Sukcessorom

5tegoż Urodz. Maxymiliana Hniewskiego [?] przychylaiąc się

6do Prawa pospolitego Kondemnat y całego Processu

7hac in re zaszłego swiadczy y Manifestuie się, w ten

8sposob. Iż co zeszły JmPan Maxymilian Hniew:

9ski wziowszy z rąk niegdy zeszłego Swiętey Pamię:

10ci Wiel. JmPana Teodora Wyhowskiego Woyskiego Ki:

11iowskiego Wuia swego rodzonego Pięcset Złł. Poll. na:

12leżące zeszłym Jchm Panom Stefanowi y Maryannie

13z Chodakowskich Ohyom [?] Tyszkiewiczom [?] Rodzicom

14Comparentis iako te Pięcset Złł. tenże zeszły JmPan Woy:

15ski Kijow. przez tegoż JmPana Hniewskiego posłał

16oczym listy testatur oraz y pożyczywszy na asseku:

17racyą ręczną de actu et Data w niey expressis u:

18tychże Jchmw Panow Ohyow [?] Siedmset Złł. Poll. tym

19że Jchm mał. winien tak Sam przez się iako potym

20y Urodz. zeszły Stefan Hniewski Syn cum posteri:

21nis [?] suis nieoddał, wczym będąc Summę uż

22Jchm Panowie Ohyowie elusi Prawnym Terminem

23[reklamant:] Zaczęli

k. 654

1zaczeli byli tey Summy wraz złotowey Dwunastu set Złł Poll

2upominać się iakoz Anno Millesimo Septingentesimo,

3Die Decima Octava January y Kondemnatę na Roczę

4kach Grodzkich Kijowskich in lucro Solutionis Sum:

5marum otrzymali a potym Dekret Anno Millesimo,

6Septingentesimo Quarto, Die Prima February na:

7tychze Roczkach między temiz stronami concessio

8dilationis admunimenta iako zabrał się był Jm Pan

9Hieiewski [?] nastąpił, ktoremu niemogąc satisfacere bo

10rzetelnie był winien tylko listami swemi spondendo

11satisfactionem toiest exolutionem earum Summarum

12uwodząc naymnieyszey satisfakcyi nieuczyniły w tym

13vitam Sui conclusit post eius fata oraz y Oyca swego

14Jm Manifestans Potomkow tegoz JmPana Maxy:

15miliana Hiewskiego [?] przypozwawszy na Roczki Ki:

16iowskie plus quam sufficienter Process przeprowadził

17vigore ktorego pierwszy pervim Executionis część

18we wsi Hiewirzach [?] y Kobylinie Dziedziczne tegoz

19JmPana Maxymiliana Hiewskiego [?] per Officiosam

20Traditionem odebrał, ac tandem stante Functione ze:

21szłego Wiell JmPana Kazimierza Pruszynskiego

22Sędziego Grodzkiego Zytomirs. pro tunc w Prze:

23swiętnym Trybunale Koron. Lubell z Wdztwa Kijowsk

24zasiadaiącego

k. 654v

1zasiadaiącego któremu ciż Successores Heiowiani [?] pu-

2ściwszy też Dobra pomienione w niewządney [?] Sum-

3mie lubo w Zapisie czyli Kontrakcie wyrażoney

4tylko aby mogł Proceß pomieniony ex Instan-

5tia Ichmw Panow Okijow [?] otrzymany zaswoiey

6funkcyi zkassowac co facillime niewydawszy Pozwu

7ani Relacyi in proprio districtu niezapisawszy tyl-

8ko w Trybunale na Wdztwie Bracłł maiący prze-

9ciwko słuszności zapisaną Relacyą żoney captiose

10Kassatę teyże Processu otrzymali poktorey otrzyma-

11ney tenże JmPan Druszynski [?] pomienione Części

12violenter in Sui Possessionem odebrał oco videlicet

13procassatione ejusdem illegitima ac injusta Cassa-

14tionis approbationeque Sui anterioris Processus

15ac solutione praedictarum Summarum do Processu Trybunał

16cum Summo sui damno iako Forum Castt niemoże

17wchodzić in cognitionem Kondemnaty Trybunałł

18Jm Manifestans Actoratum Sui instytuował gdzie

19niemogąc się przez tyle lat dla zaciągszczenia [?] w

20Regestrach Spraw tey sprawy doczekać się y

21ex sententia Judicij iako Summy wyż wyrazo-

22ne rzetelnie przez Jm Pana Maxymiliana Heiew-

23skiego [?] Rodzicom Comparentis winne w których

24[reklamant:] naymnieysze

k. 655

1naymnieysze uspokoienie Rodzicom y Samemu Com-

2parenti nienastąpiło y Pozew do Trzewitney Try:

3bunatu do skassowania pomienionego Processu nie

4był wydany ktorego ani widział ani słyszał aż dopie:

5ro po otrzymaney wspomnianey Kassacie przyszedł [?]

6wszy circa debilitatem sui Idem Comparens spodzi:

7waiąc się uti mortalis rozłączenia się z tym docze:

8snym Swiatem a chcąc Successores suos certos

9odebrania pomienioney Summy uczynić oto wszyst-

10ko ut praemissum iterum iterumque Manifestuie się sal-

11vamque meliorationem zostawiwszy recte sentiens

12de intaminata conscientia sua prosił mnie Urzędu

13o przydanie Woźnego do Attentowania Iuramentu

14a tak additur Ministerialem nobili Stephano Nie-

15wiarowicz rothisanti in praesentia Wielmożnych

16Ichmw Panow Ignacego Bedło Zwolinskiego Łow-

17czego Latyczewskiego Ignacego Woronicza Skarbnika

18Pinskiego, Stanisława Waskowskiego Vices Regenta

19Grodzkiego Zytomirskiego, Jana Łatomskiego [?], Andrze:

20ja Saganskiego [?] y Innych, wielu Ichmw Szlachty

21protunc do Kancellaryi zgromadzonych obser:

22vata Iuramentorum solennitate in hanc rotam. Ia

23Jerzy Przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu

24w Troycy

k. 655v

1w Troycy Swiętey Iedynemu natym. Iż Summy

2Pierwsza Piecset Złł Polł Druga Siedmset Złł

3Połł rzetelnie winne przez Nieboszczyka JmŚ

4Pana Maxymiliana Hejewskiego [?] rodzicom

5moim y do tychczas żadnym sposobem tym-

6że rodzicom moim a po smierci Ich y Mnie

7nieoddane y iako Pozwu od Ichmw Panow He-

8iewskich [?] na Trybunał do skassowania Proces-

9su Grodzk. Kijows. o te Summy przeprowadzonego

10wydanego niewidziałem ani o nim słyszałem

11w czym iako Sprawiedliwie Przysięgam tak mi

12Panie Boże dopomoż y niewinna Męka Chry-

13stusa Pana wykonał po ktorym wykonanym

14prosił hoc omne Actis connotari co y otrzy-

15mał. Ierzy Ohy [?] Typzkiewicz [?] pisać nieumie-

16iący.

Objaśnienia i tłumaczenia

pko – przeciwko; comparens personaliter – stawający osobiście; Grodz. Kijow. – grodzkimi kijowskimi; Wdztwa – województwa.

judicatum – wyrok; subveniendo – dla zaradzenia; et Successorum suorum solenniter – i swoich następców uroczyście; hac in re – w tej sprawie; Comparentis – stawającego (manifestanta); testatur – świadczą; de actu et Data in ea expressis – z czynnością i datą w niej wyrażonymi; elusi – zwiedzeni, zawiedzeni. Złł. Poll. = złotych polskich; Jchm = ichmościowie; mał. = małżonkowie. Odczyt nazwisk Hniewski i Ohy niepewny.

„lucro solutionis summarum” – na rzecz zapłaty sum; „concessio dilationis” – udzielenie odroczenia; „spondendo satisfactionem toiest exolutionem earum summarum” – obiecując zadośćuczynienie, tj. spłatę tych sum; „vitam sui conclusit post eius fata” – zakończył życie, po jego śmierci; „plus quam sufficienter” – więcej niż dostatecznie; „per officiosam traditionem” – przez urzędowe podanie (intromisję); „ac tandem stante functione” – a w końcu w czasie sprawowania urzędu; „pro tunc” – wówczas. Daty w rękopisie niepełne (Anno 1700… die 18 I; 1704 die 1 II). Złł Poll – złotych polskich; Wdztwa – województwa; Lubell. – lubelskim. Nazwisko Hiewski/Hieiewski niepewne.

Successores – sukcesorzy, spadkobiercy; facillime – najłatwiej; in proprio districtu – we własnym powiecie; captiose – podstępnie; violenter in Sui Possessionem – przemocą w swoje posiadanie; videlicet pro cassatione ejusdem illegitima ac injusta… – mianowicie o kasatę tegoż nieprawną i niesłuszną oraz o zatwierdzenie swego wcześniejszego procesu i zapłatę rzeczonych sum; cum summo sui damno – z największą swoją szkodą; Forum Castt. – sąd grodzki; in cognitionem – do rozpoznania; Actoratum – powództwo; ex sententia Judicii – z wyroku sądu; Comparentis – stawającego (manifestanta); Wdztwo Bracłł. – województwo bracławskie; JmPan – Jego Mość Pan.

salvamque meliorationem – zastrzegając sobie prawo poprawienia (manifestu); recte sentiens de intaminata conscientia sua – czując się w czystym sumieniu; additur Ministerialem nobili Stephano Niewiarowicz rothisanti – przydaje się woźnego szl. Stefana Niewiarowicza rotę odczytującego; observata Iuramentorum solennitate in hanc rotam – z zachowaniem uroczystości przysiąg według tej roty; circa debilitatem sui – w swej słabości; uti mortalis – jako śmiertelny.

„Trzewitney Trybunatu” – zapewne błąd pisarza (Trybunału); czytanie niepewne.

Zakończenie roty przysięgi (juramentu) złożonej przez Jerzego Typzkiewicza [?] o niezapłaconych sumach 500 i 700 złotych polskich; „Złł Połł” = złotych polskich; „hoc omne Actis connotari” = aby to wszystko zostało zapisane w aktach.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lenkowskim [?], Jerzy Ohij Tyszkiewicz [?], z powodu podeszłego wieku i słabości, wniósł manifestację przeciwko sukcesorom Maksymiliana Hniewskiego [?] (zapisywanego też Hiewski, Hejewski [?]). Według manifestacji Hniewski był winien rodzicom manifestanta, Stefanowi i Maryannie z Chodakowskich Ohyom Tyszkiewiczom, 500 złotych polskich przesłanych przez niego od wojskiego kijowskiego Teodora Wyhowskiego oraz 700 złotych pożyczonych na asekurację; rodzice uzyskali na roczkach grodzkich kijowskich kondemnatę (18 I 1700 [?]) i dekret (1 II 1704), a manifestant przeprowadził proces i uzyskał części wsi Hiewirze [?] i Kobylin. Następnie sukcesorzy dłużnika oddali te dobra Kazimierzowi Pruszyńskiemu, sędziemu grodzkiemu żytomierskiemu i deputatowi trybunalskiemu, który bez doręczenia pozwu uzyskał w Trybunale kasację procesu i przejął dobra przemocą; sprawa manifestanta o unieważnienie kasaty i zapłatę sum nie doczekała się rozstrzygnięcia. Manifestant złożył przysięgę, odczytaną przez woźnego Stefana Niewiarowicza w obecności m.in. Ignacego Bełło Zwolińskiego, Ignacego Woronicza i wiceregenta Stanisława Waskowskiego, że sumy 500 i 700 zł nie zostały zwrócone i że nie widział pozwu do Trybunału o kasację; był niepiśmienny.

Nr w rękopisie: 141 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 655v

1Relacya na Trybunał Koronny Lubełł

2od Urzędu Ichmw Panow Zygmunta

3y Maryanny z Bygodzkich Horbow-

4skich Łowcz. Inflantskich małł. po

5Wiell. Ichmw Panow Minskich Sta-

6rostow Nizynskich małł.

7Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

8Miesiąca Nowembra Czternastego Dnia.

9[reklamant:] Na

k. 656

1Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

2Mości Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walew-

3skim Lewkowskim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoie-

4wodztwa Grodz. Generału Wdztwa Kijow. y Xię-

5gami ninieyszemi Grodz. Kijowskiemi, Stanowszy

6oczewiście Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y In-

7nych Opatrzny Demko Szczerbinowski [?], in vim Sud

8verd ac fidelis Relationis palam publice libere, ac p

9expressum recognovit, Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc

10Siedmset, Trzydziestego Piątego, Miesiąca Nowembra

11Czternastego Dnia, Pozew alias przypozew Głowny Trybu-

12nału Koronny Lubels. autentyczny na membranie Ziem

13pisany odniosł do Dobr Wsi Berowa [?], w Woiewodztwie

14Kijowskim a Powiecie Zytomirskim leżących, y tamten Po-

15zew in loco Competenti ponizey Jchmw Pozwanych albo

16raczey przypozwanych w Sprawie in tro mianowaney

17położył o położeniu oney y Ossency od kogo pokogo y wia-

18kieyby Sprawie był pisany Prawnie opowiedział, Fad

19notitiam deduxit, ktorego Pozwu alias przypozwu tenor

20sequitur ejusmodi: August Trzeci z Bozey Łaski Krol

21Polski Wielki Xiąże Litewski Ruski Pruski Mazowiecki,

22Zmudzki Inflantski, Smolenski Siewierski Kijowski,

23Wołynski, Podolski Podlaski Inflantski y Czernichowski

24[reklamant:] Dziedziczny

k. 656v

1u Dziedziczny Xiążę Saskie y Elektor. Wiel. Kazimierzowi

2y Annie z Suszczewiczow [?] Minskim [?] Starostom Wizynskim [?]

3Mał. y Innym do tey Sprawy regulującym się Assistencyi

4niepotrzebującym Samym przez się a potrzebującym cum

5Assistentia de Iure debita Pozwanym albo raczey przypo:

6zwanym z osob wszystkich generaliter Dobr WW. po:

7wagą naszą Krolewską przykazuiemy abyscie WW. przed

8Sądem Naszym Głownym Trybunał. Koronnym Lubel. na-

9tenczas gdy ta Sprawa ex Regestro sibi competenti incci:

10derit, & acclamata fuerit, Sami osobiscie y stawiecie stanęli, na

11Instancyą Instygatora Sądowego y Iego Delatorow Urodzo.

12Zygmunta y Maryanny z Bygotzkich [?] Horbowskich Łow-

13czych Inflanskich Mał. Dziedzicow Dobr Wsiow Berowa [?],

14Brazynki [?] Chwedorowki y Innych & quidem Samey Wiel.

15Łowczyney Inflanskiey cum Assistentia maritali de Iure in:

16cumbenti Actorow, ktorzy stosuiąc się do Prawa pospo:

17litego y całego Processu w Sprawie niżey wyrażoney za:

18szłego, Wierzcie Wasze meliorando Causam & Actionem

19post quos vis & in quovis foro competenti huic causae,

20translapsos Terminos, ad paratas Manifestationes, Re:

21lationes, Condemnationes, Remissiones totumque in:

22tegrum ea in causa Inchoatum Processum recedendo

23a foro Castrense Kijoviense intuitu reproductionis Iu:

24rium Bonorum Berowa [?], Brazynki [?], Chwedorowki, Siela,

25[reklamant:] Faliorum [?]

k. 657

1y aliorum Actorum Hæreditator(:) quo titulo et Iure W. wyra-

2memorata Bona w Woiewodztwie Kijowskim a Powiecie

3Zytomirskim existentia possidetis.) do podniesienia tych-

4ze Dobr Summy (:si quo et quanta apparuerit:) w nie-

5pokazaniu do ustąpienia onych, do uczynienia de per-

6ceptis proventibus ex ijsdem Bonis kalkulacyi, do

7nadgrodzenia szkod y kosztow z tąd pochodzących

8na Termin naznaczony pozywaią albo raczey przypo-

9zywaią sitis parituri et ad proponenda latius in Ter-

10mino Termini judicialiter responsuri. Datt Lublini

11Die Vigesima Quarta Octobris Millesimo Septin-

12gentesimo Trigesimo Quinto Anno de quo Pseno

13ejusdem Ministerialis Relatio quam Actis comota-

14ri prosit co y otrzymał. + Denko Szczerbinowski [?]

15Woźny pisac nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Łowcz. Inflantskich” = łowczych inflanckich; „małł.” = małżonków; „Wiell.” = wielmożnych; Nizyn = Nieżyn (Ніжин).

in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libere ac per expressum recognovit – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, swobodnie i wyraźnie zeznał; in loco competenti – w miejscu właściwym; in tro (intra) mianowanej – niżej wymienionej; ad notitiam deduxit – podał do wiadomości; tenor sequitur ejusmodi – treść następuje taka.

Wdztwa Kijow. – Województwa Kijowskiego; Grodz. – Grodzkiego; data doręczenia pozwu: 14 XI 1735.

W tytulaturze królewskiej słowo „Inflantski” przy końcu listy jest niepewne odczytem (w oryginale prawdopodobnie „Pracławski” – bracławski).

Fragment pozwu (citatio) przed Trybunał Koronny Lubelski w imieniu króla Augusta III (Xiążę Saskie y Elektor). Łac.: „ex Regestro sibi competenti inciderit & acclamata fuerit” – gdy z właściwego rejestru przypadnie i zostanie wywołana; „cum Assistentia de Iure debita” – z asystencją prawnie należną (męża); „meliorando Causam & Actionem” – poprawiając sprawę i powództwo; „post quosvis & in quovis foro competenti” – po wszelkich i w każdym właściwym sądzie; „translapsos Terminos, ad paratas Manifestationes, Relationes, Condemnationes, Remissiones totumque integrum ea in causa inchoatum Processum” – przeszłe terminy, gotowe manifestacje, relacje, kondemnaty, remisje i cały proces w tej sprawie rozpoczęty; „recedendo a foro Castrense Kijoviense intuitu reproductionis Iurium Bonorum” – odstępując od sądu grodzkiego kijowskiego względem reprodukcji praw do dóbr. Instygator – oskarżyciel publiczny przy Trybunale; delatorzy – donosiciele/powodowie prywatni. Odczyt nazwisk Suszczewicz, Minski, Wizynski, Bygotzki, Berowa niepewny.

Łac.: „sitis parituri et ad proponenda latius in Termino Termini judicialiter responsuri” – macie się stawić i na terminie sądownie odpowiedzieć na szerzej przedstawione żądania; „Datt Lublini …” – dano w Lublinie 24 X 1735; „de quo … Relatio quam Actis connotari petiit” – o czym relacja tegoż woźnego, którą prosił wpisać do akt; „de perceptis proventibus” – z pobranych dochodów. Lublin – siedziba Trybunału Koronnego.

Streszczenie

14listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Demko Szczerbinowski [?] zeznał, że tego dnia doręczył do dóbr wsi Berów [?] w powiecie żytomierskim pozew (przypozew) przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 24 X 1735. Pozew wzywał Kazimierza i Annę z Suszczewiczów [?] Mińskich [?], starostów niżyńskich (w tekście „wizyńskich [?]”), na instancję instygatora i delatorów Zygmunta i Maryanny z Bygodzkich Horbowskich, łowczych inflanckich, dziedziców wsi Berów [?], Brazynka [?], Chwedorówka i innych. Pozwani mieli okazać, jakim prawem posiadają te dobra w powiecie żytomierskim, wnieść ewentualnie należną na nich sumę, a w razie nieokazania ustąpić z dóbr, rozliczyć pobrane dochody i wynagrodzić szkody i koszty. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 142 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 657

1Relacya ad Cassandam na Trybunał Koron.

2Lubell. od Wiell. Ichmw Panō Sadowskich

3matt. ... po Wiell. Ichmw Panow

4Bierzyńskich Miecznikow Bidgow-

5skich [?] matt.

6Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Nowembra, Pietnastego, Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKMci Krolew-

9skiey

k. 657v

1Krolewskiey Mieście Zytomierzu, Przedemną Wawrzyn:

2cem Walewskim Lewkowskim [?] Namiesnikiem Natenczas

3Podwoiewodzy Grodzkim, Generatu Wdztwa Kijow

4y Xięgami niniey..szemi Grodzkiemi Kijowskiemi.

5Stanowszy osobiście Woźny Generał Wdztwa Kijowskie-

6go y Innych Szlachetny, Jan Miodu..szewski, ktory

7in vim sui verae ac fidelis Relationis palam publice

8libereq recognovit, Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc

9Siedmset, Trzydziestego, Piątego, Miesiąca Nowembra

10Czternastego Dnia, Pozew Słowny Trybunału Koronny

11Lubel. Wmembranie Autentycznym pisany odniosł do

12Dobr Wsi Syngur [?] y ten Pozew na Stole połozywszy

13y o połozeniu y Exsensyi onego od kogo pokogo y wjakiey

14by Sprawie pozany był prawnie opowiedział y pub-

15likował ktorego to Pozwu tenor sequitur talis. August

16Trzeci z Bozey Łaski, Krol Polski, Wielki, Xiąże Litewski

17Ruski Pruski, Mazowiecki Zmudzki Inflanski, Smolens

18Siewierski Kijowski Wołynski Podol. Podlaski Ina[?]-

19cławski y Czernichowski a Dziedziczny Xiąże Saskie

20y Elektor. Wiel. Felicyanowi y Franciszce z Gorayskich [?]

21primo Rzepeckiey [?] Łowczyney Parnawskiey Secundo

22ad presens voto Bierzynskiey Bierzynskim Mieczni-

23kom Bidgowskim Małł., samey Wiel. Bierzynskiey Mie-

24[reklamant:] cznikowey

k. 658

1Miecznikowey Bidgowskiey [?] cum assistentia maritali

2sui de Iure debita z Osob y zewszystkich generaliter

3Dobr WW. Powagą naszą przykazujemy abyście przed

4Sądem naszym Głownym Trybunałł Koronnym Lubell

5a Data et positione psentis citationis recte in qua-

6tuor Septimanis, seu tum dum et quando Causa psens

7ex Regestro sibi competenti ad Iudicandum vocata

8et acclamata inciderit personaliter peremptorie

9compareatis, ad Instantiam Instygatora Sądowego

10y Jego Delatorow Wiell Eufrozyny z Winnickich

11Matki, Jana, Andrzeja, Synow y Corek Sadow-

12skich Casspandel [?] Aktorow, ktorzy Wierność Wasze

13pozywaią oto. Iż WW. uformowawszy sobie iakowys

14pretext do Dobr Halczynca [?] w Possessyi teraznieyszych

15Aktorow zastawney będących, a zaś Dobr Dziedzicz-

16nych WW. Zawiszow [?] niedawszy solita Iuris forma

17Pozwu modernis Actoribus subreptitie kazawszy tylko

18zapisać Relacyą w Trybunale Lubelskim Kondemna-

19tę otrzymaliście, a potym iak się Aktorowie de

20tanto astuto dowiedzieli modo w Grodzie manifesto-

21wali się dopiero Pozwy sama Wiell Burzynska [?] po-

22wydawać kazała, zaczym moderni Actores o takowe

23bezprawne podeyście, tudziesz o statucyą Woznego

24Mirona Mioduszewskiego fide fragum et periurum

25[reklamant:] Pro-

k. 658v

1pro Ednis tam Super procurante iako tez Ministeriali

2tantum Actum exequente et rigore Legibus descrip:

3to zanierzetelno Zeznanie Relacyi attendendo pro

4Cassanda eadem illegaliter obtenta Condemnatione

5ac refusione Damnorum citent Citropantur, et

6ad Omissa omnia responsuri Datt Lublini Mil:

7lesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto Anno

8Die Quarta Novembris. Zaktorym to Pozwem

9on mianowany Wozny Roky Termin stronom

10obom powodowey do odpowiadania Pozwaney

11do usprawiedliwienia się według prefixyi w Poz:

12wie wyszey inserowanym wyrazoney Zawity

13złozył y naznaczył y otym te Swoię prawdziwą

14Relacyą przedemną Urzędem uczynił y zeznał. Et

15incontinenti Comparens personaliter Urodz. JmPan

16Antoni Bysrocki [?] iako Plenipotent Specyalny

17Wiell. Ichmw Panow Sadowskich zdrowy będąc

18naciele y umysle odstąpiwszy swey własney na:

19leżney Ziemskiey Iurysdykcyi Prawa torum [?]

20Powiatu y Wdztwa a pod tę teraznieysze dobro:

21wolne Zeznanie Swoie quo ad Actum praesen:

22tem spectat całością poddaiąc y inkorporuiąc iaw:

23nie ustnie y dobrowolnie dla Zapisania do Xiąg

24ninieyszych Zeznał. Iż ten Pozew od Wiell. Ichmw

25[reklamant:] Panow

k. 659

1Panow Bierzynskich Miecznikow Bidgoskich Matt,

2ad Cassandum na Trybunał Koronny Lubell zawła-

3sną wolą y wiadomoscią tychże WW. Pryncypa-

4łow Comparentis iest wydany y wyniesiony, dla

5czego hac Sua personali Comparitione onego

6utwierdza approbuie y ratyfikuie mocą do-

7browolnego Zeznania Swego, ktorego prosił aby

8tak Woźny swoiey Relacyi Zaniesionego

9Pozwu iako y modernus Comparens swoiey

10approbaty hoc totum Actis praesentibus con-

11notari, co y otrzymał. + Jan Mioduszewski Wo-

12zny pisać nieumieiący. Antoni Paprocki

Objaśnienia i tłumaczenia

„ad Cassandam” – w sprawie kasacji (unieważnienia); „matt.” – „maternorum”, tu prawdopodobnie sukcesorów po matce; „Wiell. Ichmw Panō” – Wielmożnych Ichmościów Panów. Tytuł miecznikowski „Bidgowskich” niepewny (może bydgoskich). Akt kontynuowany na następnej stronie.

Relacja woźnego o doręczeniu pozwu Trybunału Koronnego Lubelskiego, 14 XI 1735. „in vim sui verae ac fidelis Relationis palam publice libereque recognovit” – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i swobodnie zeznał; „tenor sequitur talis” – brzmienie jest następujące; „primo… secundo ad praesens voto” – z pierwszego męża… z drugiego obecnie; „Małł.” – małżonkom; „Bidgowskim” – zapewne bydgoskim (miecznik bydgoski).

cum assistentia maritali sui de Iure debita – z należną prawem asystencją męża; a data et positione psentis citationis recte in quatuor Septimanis – od daty i doręczenia niniejszego pozwu w ciągu czterech tygodni; seu tum dum et quando Causa psens ex Regestro sibi competenti ad Iudicandum vocata et acclamata inciderit – albo wtedy, gdy sprawa niniejsza z właściwego jej regestru zostanie wywołana do sądzenia; personaliter peremptorie compareatis – stawcie się osobiście zawite; modernis Actoribus subreptitie – obecnym powodom podstępnie; solita Iuris forma – zwykłą formą prawa; de tanto astuto modo – o tak chytrym sposobie; fide fragum et periurum – wiarołomnego i krzywoprzysięzcę; psens = praesens; WW. = Wielmożni, Wierność Wasza; Wiell = Wielmożna; Trybunał Koronny Lubelski – sąd najwyższy szlachecki dla Małopolski i Rusi.

Łacina: „pro [?] tam super procurante quam etiam ministeriali tantum actum exequente et rigore legibus descripto za nierzetelne zeznanie relacji, attendendo pro cassanda eadem illegaliter obtenta condemnatione ac refusione damnorum citentur” – pozywa się zarówno stronę zabiegającą, jak i woźnego wykonującego czynność, pod rygorem opisanym w prawie, za nierzetelne zeznanie relacji, w celu kasacji nieprawnie uzyskanego wyroku zaocznego i zwrotu szkód; „et ad omissa omnia responsuri” – i by odpowiadali na wszystko pominięte. „Datt. Lublini … die quarta Novembris” – dano w Lublinie 4 XI 1735 (pozew Trybunału Koronnego).

„Et incontinenti comparens personaliter” – i zaraz stawając osobiście. „quo ad actum praesentem spectat” – co do niniejszej czynności. Wdztwa = Województwa; Wiell. Ichmw = Wielmożnych Ichmościów; Urodz. JmPan = Urodzony Jegomość Pan.

ad cassandum = w celu kasowania (unieważnienia); Matt. = matrimonium (małżeństwo, tu: małżonkowie); hac sua personali comparitione = tym swoim osobistym stawiennictwem; modernus comparens = obecnie stawający; hoc totum actis praesentibus connotari = by to wszystko zostało zapisane w niniejszych aktach.

Trybunał Koronny Lubelski – najwyższy sąd apelacyjny szlachty Małopolski, obradujący w Lublinie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Jan Mioduszewski zeznał, że 14 listopada 1735 r. doręczył do dóbr wsi Syngury [?] pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 4 XI 1735. Pozew wzywał Felicjana i Franciszkę z Gorayskich [?], primo voto Rzepecką [?], łowczynę parnawską, Bierzyńskich, miecznikostwo bidgowskich, na instancję instygatora i delatorów Eufrozyny z Winnickich Sadowskiej oraz jej synów Jana i Andrzeja i córek. Sadowscy zarzucali pozwanym, że pod pretekstem prawa do dóbr Halczyniec [?], będących w zastawnej posesji Sadowskich, bez doręczenia pozwu, jedynie na podstawie zapisanej w Trybunale relacji, uzyskali kondemnatę; domagali się jej kasacji, zwrotu szkód oraz ukarania strony i woźnego Mirona Mioduszewskiego za fałszywą relację. Bezpośrednio potem plenipotent Sadowskich Antoni Bysrocki [?] (w podpisie Paprocki) zeznał i zatwierdził, że pozew został wydany za wolą i wiedzą jego mocodawców.

Nr w rękopisie: 143 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 659

1Manifestacya Urodz. Jchmw Panow

2Jukowskich, przeciwko Urodz. Jchmw Pa-

3nom Jukowskim.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

5Miesiąca Nowembra, Szesnastego [?], Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey

7Mosci Zytomierzu Przedemną Wawrzyńcem Walew-

8skim Lewkowskim Namiesnikiem Natenczas Pod-

9woiewodztwa Grodzkim Ziemi [?] Wdztwa Kijow-

10skiego y Xięgami Niniyszemi Grodzkiemi Ki-

11jowskiemi Comparens personaliter Generosus An-

12[reklamant:] tonius

k. 659v

1Antonius Iukowski, olim Generosi Andreæ Iukowski

2cum Generosa Ioanna Bazilowska procreatus Fi-

3lius, aliorum Fratrum Suorum germanorum natu Ma-

4jor Frater, quam primum resciverit Inscriptionem assi

5Compromissorialem Inter Generosum Stephanum Iukow-

6ski Patruelem suum, ab una et ad Generosum Adalber-

7tum Iukowski, Parente ab altera Nomine sui Manife-

8stantis Fratris germani in natu Gsso [?] Eodem Adalber-

9to Iukowski Majoris sine quovis Commisso et

10Plenipotentia Ubi ad hæc data Lublini in Judicijs

11Tribunalitijs inter Acta Palatinatus Kijoviæ Anno

12præsenti intuitu Pretensionum variarum Generosi

13Manifestantis subsecutam esse illico in et contra

14eandem præmemoratam Inscriptionem Compromissori-

15alem præjudiciosam Nomine Fratris Majoris per mi-

16norem recognitamam illegaliter uti Frater natu

17Major tutoriæ ac cuidam potestati minoris non

18sub jacens in Fundamento legum Regni resuscita-

19re et reclamare Actus minoris Fratris Quipue [?]

20sentiens se læsum potens seu videns, præcavendo

21Integritate Fortunæ ac honoris Sui ne aliquod

22exinde patiatur detrimentum et illicitæ ne sub-

23eat in convenientiæ alicujus ob inter præstationem

24[reklamant:] præmemoratæ

k. 660

1præmemoratæ inscriptionis sollenniter manifestatus et

2Protestatus est in præmissis. Quia cum supra expressæ

3Patres prænominatam Inscriptionem Compromissorialem in

4nullo fundamento recognoscentes inter se Duos conscri-

5ptam, Tertio Fratri natu Majori ex rationibus fundamen-

6talibus futuro in judicio remonstrandis, præjudicium

7intulerint Actoratusq[ue] irreales et Fructuosos Generosi

8Stephani Sukowski [?] nunquam probandos, eadem Inscrip-

9tione illegali admiserint eosdemq[ue] disordine præmissis

10prius Generosi Matris, justis iam non modo etiam per

11olim ipsam Parentem suam ad Judicia Tribunalis Deci-

12sionis ac si Compromissorialis Generoso Manifestanti

13non captatum et difficilem aggravatione assignave-

14rint, locum Jurisdictionis ejusdem Compromissi in-

15certum constituerint omniaq[ue] Puncta illius illegalis

16inscriptionis Compromissi extra praxim Inscriptio-

17num Compromissorialium sine se Generoso Ma-

18nifestanti de se conscripserint, exindeq[ue] præjudi-

19cium ac læsionem sui Manifestantis causaverint,

20proinde idem Generosus Manifestans qui supra juvante se lege

21publica de nullitate et invaliditate ejusdem supra scriptæ inscrip-

22tionis Compromissorialis tum ex ratione noviter sibi Ma-

23nifestanti illatarum inconvenientiarum ac violentiarum

24sub sistere non valentis, iterum atq[ue] iterum Manifestatur

25[reklamant:] offerendo

k. 660v

1Offerendo se Processum in Iudicys Tribunali psecuturum

2salva ejusdem Manifestationis si id necessitas expostula:

3verit meliorare, quam Actis connotari prosit et obti:

4nuit. Antoni Iukowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Jchmw = Ichmościów; Wdztwa = Województwa; comparens personaliter Generosus Antonius = stawając osobiście urodzony Antoni. Liczebnik dnia czytany „Szesnastego” [?] – możliwe „Szóstego”; w META przyjęto niepewnie.

Tekst łaciński – manifestacja Antoniego Iukowskiego (Żukowskiego), syna Andrzeja i Joanny z Bazilowskich, starszego brata, przeciw inskrypcji kompromisarskiej zawartej w Lublinie w aktach Trybunału (województwa kijowskiego) między Stefanem Iukowskim, jego bratem stryjecznym, a Wojciechem (Adalbertem) Iukowskim, młodszym bratem manifestanta, zeznanej bez komisu i plenipotencji starszego brata; manifestant uznaje ją za nielegalną i krzywdzącą.

Tłumaczenie: „Antoni Iukowski, syn zmarłego szlachetnego Andrzeja Iukowskiego i szlachetnej Joanny Bazilowskiej, starszy brat swych braci rodzonych, skoro tylko dowiedział się o inskrypcji kompromisarskiej … (manifestuje się) przeciw niej jako przez młodszego brata zeznanej w imieniu starszego bezprawnie, gdyż starszy brat nie podlega opiece ani władzy młodszego, … chroniąc całości majątku i honoru, by nie poniósł szkody …”.

Nazwisko odczytane „Iukowski” – w kontekście polskim prawdopodobnie Żukowski.

„Tertio Fratri natu Majori” – trzeciemu, starszemu wiekiem bratu; tekst łaciński manifestacji przeciw nieważnemu zapisowi kompromisarskiemu (inscriptio compromissorialis) sporządzonemu przez dwóch braci bez udziału manifestanta.

Nazwisko „Sukowski” niepewne, możliwe „Żukowski” lub „Jukowski”.

Numer karty odczytany jako 660 (cyfry na górnym marginesie, częściowo niewyraźne).

„Offerendo se processum in Iudicys Tribunali prosecuturum, salva eiusdem manifestationis, si id necessitas expostulaverit, meliorare, quam Actis connotari petiit et obtinuit” – deklarując, że będzie prowadził proces w sądach trybunalskich, z zastrzeżeniem prawa poprawienia tej manifestacji, gdyby zaszła potrzeba; prosił o jej wpisanie do akt i uzyskał to.

„pseculturum” – skrót od „prosecuturum”; „prosit” – prawdopodobnie skrót od „petiit”; „mp” = manu propria (własnoręcznie).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16[?] listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, Antoni Iukowski, syn zmarłego Andrzeja i Joanny z Bazilowskich, najstarszy z braci, wniósł (po łacinie) manifestację przeciwko inskrypcji kompromisarskiej zeznanej w bieżącym roku w Lublinie w aktach trybunalskich województwa kijowskiego między jego bratem stryjecznym Stefanem Iukowskim a jego młodszym bratem Wojciechem (Adalbertem) Iukowskim. Manifestant twierdził, że młodszy brat zawarł ją w jego imieniu bez zlecenia i plenipotencji, choć starszy brat nie podlega władzy młodszego, a inskrypcja dopuszcza bezpodstawne roszczenia Stefana, wyznacza niepewne miejsce jurysdykcji i jest sprzeczna z praktyką zapisów kompromisarskich, przez co go krzywdzi. Uznając ją za nieważną, zapowiedział proces w Trybunale i podpisał manifestację.

Nr w rękopisie: 144 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 660v

1Manifestacia Urodz. Jm Pana Antoniego

2Woynarowskiego Towarzysza Znaku

3Pancyrnego JWiel. JmPana Starosty

4Włodzimirskiego przeciwko Niewiernym

5Zydom Ostrogskim.

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego.

7Miesiąca Nowembra, Dwudziestego, Pierwszego Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mosci Zy-

9tomierzu Przedemną Wawrzyncem Walewskim [?] Lewkow-

10skim [?] Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodztwa Grodz.

11Generatu Woiewodztwa Kijow. y Xięgami niniey̆szemi Grodz.

12Kijowskiemi, Comparens personaliter Urodz. JmPan

13Antoni Woynarowski Towarzysz y Deputat Chorągwi

14Pancyrney JWiel. JmPana Starosty Włodzimirskiego

15solenniter summoq cum dolore przeciwko Niewiernym Zy-

16dom starszym Wołyńskim Kahału Ostrogskiego swiad:

17czy y Manifestowat się w ten niżey opisany sposob

18y oto. Iż obwinieni Zydzi starsi Wołynscy nieuwa:

19[reklamant:] zaiąc

k. 661

1niewważaiąc na tak wielką desolacyą Ukrainy szczegulnie tylko go-

2niąc in detrimentum Chorągwi podali Skarbowi dyspartymen-

3tem Miasta Pograniczne funditus zruinowane, iako to,

4Smiłę Czehryn Medwedowkę y Kaniow Mosny Chodorow

5Korsun ysłubo w Korsuniu comparuit iednego tylko Zyda

6z Obuchowa sciągnionego, zastawszy według Assig-

7nacyi Exequowac chciał iednak JmPan Borzęcki [?] Dy-

8spozytor Korsunia maiąc y Zyda cum omni suppel-

9lectili w Zamku trzymaiąc Exequowac ullo modo

10niedopuscił w ynszych zas wyż wspomnianych Mia-

11stach nigdzie zadnego nie zastawszy Zyda vacuis mu-

12siał powrocic manibus szczegulnie tylko kontentuiąc się Testi-

13moniami od Ichmciow Panow Gubernatorow danemi ludzi kto-

14rych ob securitatem tamtego kraiu zsobą prowadził pro-

15prio ere sustentowac musiał przezco do niemałey szkody

16przez obwinionych Zydow przyszedł. oco wszystko ut

17promissum est iterum iterumque Manifestatur ofiaruiąc się

18z obwinionemi si opus fuerit Iure agere niezanie-

19chac salva huius Manifestationis in aliam latiorem

20faciendam vel per citationem melioratione atey krotko

21napisaney o przyięcie mnie Urzędu prosił coy otrzy-

22mał. Antoni Woynarowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

„Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „solenniter summoque cum dolore” – uroczyście i z największym żalem.

Znak pancerny – chorągiew pancerna (jazda średnia) armii koronnej; towarzysz i deputat chorągwi – szlachcic-żołnierz, reprezentant chorągwi; starosta włodzimierski – starosta grodowy Włodzimierza Wołyńskiego.

Generat – urzędowe obwieszczenie i jurysdykcja grodzka; Kahał – gmina żydowska.

in detrimentum – ze szkodą; funditus – doszczętnie; comparuit – znalazł się; cum omni suppellectili – z całym dobytkiem; ullo modo – w żaden sposób; vacuis manibus – z pustymi rękami; ob securitatem – dla bezpieczeństwa; proprio aere – własnym kosztem; ut promissum est iterum iterumque manifestatur – jak wyżej, wciąż na nowo manifestuje się; si opus fuerit iure agere – w razie potrzeby prawnie dochodzić; salva … in aliam latiorem faciendam vel per citationem melioratione – z zastrzeżeniem poprawienia tej manifestacji w innej, obszerniejszej, albo w pozwie; mp = manu propria.

Dyspozytor – administrator dóbr; Assygnacya – przydział hiberny/podatku na chorągiew.

Streszczenie

21listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Antoni Woynarowski, towarzysz i deputat chorągwi pancernej starosty włodzimierskiego, wniósł manifestację przeciwko starszym żydowskim kahału ostrogskiego. Zarzucił im, że ze szkodą dla chorągwi podali skarbowi w repartycji doszczętnie zrujnowane miasta pograniczne – Smiłę, Czehryn, Medwedówkę, Kaniów, Moszny, Chodorów i Korsuń; w Korsuniu zastał tylko jednego Żyda z Obuchowa, lecz dyspozytor Korsunia Borzęcki [?] nie dopuścił do egzekucji, a w pozostałych miastach nie znalazł żadnego Żyda i wrócił z pustymi rękami, mając jedynie zaświadczenia gubernatorów, a ludzi eskorty utrzymywał własnym kosztem. Manifestant zastrzegł prawo do dalszego dochodzenia i podpisał manifestację.

Nr w rękopisie: 145 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 661

1Relatia Aresztu Poddanych w Spra-

2wie Wiell. JmPana Olizara Stoln. Kijows.

3Roku

k. 661v

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego.

2Miesiąca Nowembra Dwudziestego Szostego, Dnia

3Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie JKr Krolewskiey Mści

4Zytomierzu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lewkow-

5skim, Namiesnikiem Natenczas Podwoiewodztwa

6Grodz. Ditto Woiewodz. Kijow. y Xięgami ninie-

7yszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Stanowszy oczewiscie

8Woźny Generał Wdztwa Kijowskiego y Innych Opatrzny Jan

9Kosenko, wmoc prawdziwey wierney, y sluteczney Arestu

10Relacyi swoiey, iawnie ustnie y dobrowolnie dla Zapisania do

11Xiąg ninieyszych Grodzkich Kijowskich Zeznał, iż on na

12Effektacyą sprawoney Requizycyi WiełłJmPana Jozefa Eli-

13zara Wołczkiewicza [?] Stolnika Kijow. Dobr Wsi Willi Wiel-

14kiey w Woiewodz. Kijowskim, a Powiecie Zytomirs.

15leżących Dziedzica, Tudziez Vrodzonego JmPana Konstan-

16tego Dilkowskiego [?] tychze Dobr zastawnego Posessora,

17maiąc przysobie stronę Szlachtę Ludzi wiary godnych

18Vrodz. Ichmciow Panow Jana Postupalskiego, y Stani-

19sława Pawłowskiego [?], eo majoris ac evidentioris

20Testimonij gratia sibi adhibitos Roku terazniey sze-

21go Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego, na-

22przod Die Vigesima Tertia Novembris był w

23Dobrach Miasteczku Radomyslu w Woiewodztwie Ki-

24iowskim

k. 662

1Kijowskim w Powiecie Zytomirskim leżących we Dworze tamey-

2szym a nie zastawszy samego WielJmPana Jana Szepty-

3ckiego Podczaszyca Trębowelskiego [?] tych Dobr na teraz

4Possessora tylko w ni Gubernatora Jm. u Woyta y Gromady

5całey tameyszey na teraz palisady około Cerkwi

6stawiaiącey roboczego Hermana Tkacza Poddanego

7ze wsi Willi Dobr Requirentium do wyz mia-

8nowanych Dobr Miasteczka Radomysla zbiey-

9łego y tam byłym osiadłego z Zoną Bydłem Konmi

10Secum omni illius Suppellectili Domestica do roz-

11prawy prawney w Tysiącu Grzywien Efficiose

12Aresztował y przyporuczył ktory Areszt pomie-

13niony Woyt y cała Gromada Imieniem Pa-

14na Swego benevole przyiowszy wysz namienio-

15nego Poddanego do rosprawy prawney dotrzy-

16mac deklarowali, w czym on Wozny tyz Stro-

17ną Szlachtą przy sobie będącą oswiadczywszy się

18ztamtąd odiechał. A po tym tenze Wozny z Urodzo-

19nemi Jchm. Pany Macieiem Waskowskim y wysz wspom-

20nionym JmPanem Stanisławem Pawłow-

21skim Dnia Dwudziestego Szostego eiusdem

22Mensis Novembris Anni praesentis byszy w

23Dobrach Wsi Skomorochach także w Woiewodztwie

24[reklamant:] Kijows.

k. 662v

1Kijow[skim] a Powiecie Zytomirskim leżących w Dworze tamecz-

2nym, zastawszy Præsentem Wielebnego Oyca Mikołaia Snop-

3kowskiego Prokuratora tameczniego, u tegoz Prokuratora

4roboczego Hawryła Bijonta Mielnika Poddanego ze

5wsi Willi Wielkiey Dobr Requirentium do wsi Sko-

6morochy [?] z Zięciem iego roboczym Wasylem z Zonami

7y wszelką Chudobą ich zbieglych, y tam będąc osiad-

8łych, kordego [?] secessive w Zięciu Hrzywien [?] do roz-

9prawy Prawney Officiose Aresztował y przypowiedział, kto-

10ry Areszt pomieniony Jm Prokurator Imieniem całego

11konwentu Berdyczowskiego Karmalitow Bosych bene-

12vole przyiowszy do rozprawy Prawney wyz naznaczonego

13Hawryła Bijonta Mielnika z Zięciem iego dotrzymać dek-

14larował, w czym on Woźny y na tym mieyscu tęz stro-

15nę Szlachtę przytomną sobie oswiadczywszy się z tam-

16tąd odiechał, y o tym wszystkim tu przedemną Urzę-

17dem tę swoią prawdziwą Aresztu Relacyę uczynił

18y zeznał prosząc eam actis connotari, co y otrzy-

19mał. + Jan Kosenko Woźny pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Stoln. Kijows. – Stolnika Kijowskiego; Relatia – relacja (zeznanie woźnego).

Akt bez tytułu na tej stronie – tytuł i numer zapewne na końcu poprzedniej strony; relacja woźnego o areszcie.

„eo majoris ac evidentioris Testimonij gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „Die Vigesima Tertia Novembris” – dnia 23 listopada.

Data zeznania: 26 XI 1735, Żytomierz. Brak reklamantu; tekst urywa się na „Kijowskim”.

Relacja woźnego o aresztowaniu zbiegłego poddanego; ciąg z poprzedniej strony, kontynuacja na następnej.

Requirentium – „strony poszukującej (wymagającej)”; Secum omni illius Suppellectili Domestica – „wraz z całym jego sprzętem domowym”; Efficiose – „skutecznie”; benevole – „dobrowolnie”; eiusdem Mensis Novembris Anni praesentis – „tegoż miesiąca listopada roku bieżącego”.

WielJmPan – Wielmożny Jegomość Pan; Jchm. – Ichmość; Jm. – Jegomość.

k. 662v – według foliacji na marginesie „662” (verso); u góry pośrodku znak „#”.

Officiose – urzędowo; benevole – dobrowolnie; eam actis connotari – aby ją wpisano do akt; secessive – kolejno (?); Præsentem – obecnego; Requirentium – (dóbr) strony wnoszącej żądanie.

Wola Wielka (Willa Wielka) – prawdopodobnie miejscowość dóbr Witthofów (Wittelmów?); konwent karmelitów bosych w Berdyczowie.

Streszczenie

26listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, woźny generał Jan Kosenko zeznał, że na żądanie Józefa Elizara Wołczkiewicza [?] (Olizara), stolnika kijowskiego, dziedzica wsi Willa Wielka [?] w powiecie żytomierskim, oraz Konstantego Dilkowskiego [?], jej zastawnego posesora, w obecności szlachciców Jana Postupalskiego i Stanisława Pawłowskiego [?] dokonał dwóch aresztów zbiegłych poddanych. 23 listopada 1735 r. w miasteczku Radomyśl, w posesji Jana Szeptyckiego, podczaszyca trembowelskiego [?], u wójta i gromady zaaresztował poddanego Hermana Tkacza z żoną, bydłem, końmi i dobytkiem pod zakładem 1000 grzywien; wójt i gromada w imieniu pana przyjęli areszt. 26 listopada 1735 r. we wsi Skomorochy, u prokuratora karmelitów bosych o. Mikołaja Snopkowskiego, zaaresztował młynarza Hawryła Bijonta z zięciem Wasylem, żonami i dobytkiem; prokurator przyjął areszt w imieniu konwentu berdyczowskiego. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 146 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 662v

1Areszt Poddany w Sprawie

2Witt[…]chmow [?] Panow Goszczy [?]

3ich Stolników Inflanskich.

4[reklamant:] Roku

k. 663

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

2Miesiąca Nowembra, Dwudziestego Osmego Dnia.

3Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JeyKrolewskiey Mości

4Zytomierzu Przedemną Wawrzyncem Walewskim [?] Lew-

5kowskim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa

6Grodz. Całego Woiewodztwa Kijows. y Xięgami ni[…] [plama]

7Grodzkiemi Kijowskiemi, Stanowszy Oczewisćie Wozny

8General Wdztwa Kijowskiego y Jnnych Szlachetny Ba-

9rtłomiey Kozłowski [?], maiąc przy sobie stronę Szlachtę

10ludzi wiary godnych Urodz. Jchmciow Panow Woycie-

11cha Staniewskiego [?], y Jana Węgrowskiego [?], w moc

12wierney prawdziwey y skuteczney Relacyi swo-

13iey, palam publice liberey ac percæptorum [?] recog-

14nowat Jż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset,

15Trzydziestego Piątego, Miesiąca Listopada Dwu-

16dziestego Szostego Dnia na affektacyą y prawną rekwizy-

17cyą Wiel. Jchmciow Panow Szczęsnych [?] Stolnikow

18Jnflanc. małł. wraz zwyzey wspomnioną Szlachtą

19do Dobr Metropolitanskich Miasteczka Rado-

20myśla ad præsens in Possessione Wiel. Jmci Pana Jana

21Szeptyckiego

k. 663v

1Szeptyckiey Podczaszey Trzebowelskiey będących osobi:

2scie schodził gdzie będąc Iwana Romanowskiego Oy:

3ca, y Iwana itidem Zonatego y Romana niezona:

4tego Synow una cum Uxoribus liberis pecoribus

5pecudibus totaq supellectili domestica u Urodzonego JmPana

6Pana Stanisława Stronkowskiego [?], natenczas Na:

7miesnika y u Antoniego Woleszka [?], Woyta Ka:

8mienskiego [?] tudziesz y całey Gromady Areszto:

9wał ktorenn Areszt od tychże iest libere przy:

10jęty de quo praesens ejusdem Ministerialis Rela:

11tio et praemissorum Nobilium Attestatio Bartło:

12miey Kortowski [?] ignarus scribendi posuit San:

13ctam Crucem +

Objaśnienia i tłumaczenia

Tytuł niepewny w nazwisku; stolnik inflancki – urząd ziemski tytularny.

palam publice liberey ac … recognovit – jawnie, publicznie i swobodnie zeznał; ad praesens in possessione – obecnie w posiadaniu; Wdztwa – Województwa; małł. – małżonków; Stolnikow Jnflanc. – stolników inflanckich; nazwisko stolników niepewne (może Szczęsnych lub Leszczyckich).

„itidem” – również; „una cum Uxoribus liberis pecoribus pecudibus totaque supellectili domestica” – wraz z żonami, dziećmi, bydłem, trzodą i całym sprzętem domowym; „de quo praesens ejusdem Ministerialis Relatio et praemissorum Nobilium Attestatio” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego i poświadczenie wymienionych szlachciców; „ignarus scribendi posuit Sanctam Crucem” – nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża. Podczaszyna trembowelska.

Streszczenie

28listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], woźny generał Bartłomiej Kozłowski [?] (w podpisie Kortowski [?]) zeznał, że 26 listopada 1735 r. na żądanie Szczęsnych [?] (w tytule Goszczy[ckich] [?]), stolników inflanckich, w obecności szlachciców Wojciecha Staniewskiego [?] i Jana Węgrowskiego [?] udał się do metropolitalnego miasteczka Radomyśl, będącego w posesji Jana Szeptyckiego, podczaszego trembowelskiego. Tam u namiestnika Stanisława Stronkowskiego [?], wójta Antoniego Woleszka [?] i gromady zaaresztował Iwana Romanowskiego ojca oraz jego synów Iwana (żonatego) i Romana (nieżonatego) wraz z żonami, dziećmi, bydłem i całym dobytkiem; areszt został przyjęty. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Nr w rękopisie: 147 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 663v

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell.

2od Wiell. JmPana Szczeniowskiego [?] Podcza:

3szego Trzebowelskiego Sędziego Grodz:

4Zytomierskiego po Wiell. JmPana Olszan:

5skiego Starostę Owruckiego y Innych

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego.

7Miesiąca Nowembra Dwudziestego Dziewiątego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JeyKrolewskiey Mosci Zy:

9tomierzu

k. 664

1Zytomierzu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkow-

2skim Namiesnikiem, natenczas Podwoiewodztwa Grodz[kiego]

3Generału Woiewodztwa Kijowskieg[o] y Xięgami niniejszy-

4mi Grodzkimi Kijowskimi. Stanowszy oczewiscie Woz-

5ny Generał Wdztwa Kijowskieg[o] y Innych Opatrzny Bazyli

6Pieszczanicki [?], wmoc prawdziwey wierney y skuteczney Re-

7lacyi swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie dla zapisania

8do Xiąg niniejszych zeznał. Iż on Roku teraznieyszego

9Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego, Miesiąca No-

10wembra Dni nizey specifikowanych. Pozwow Głownych

11Trybunałł Koronnych Lubell autentycznych namembra-

12nie Ziemskim pisanych in numero Trzy in una eadem[que]

13Osnowa wydanych na nizey mianowane mieysca

14poroznosił, Et quidem pierwszy Die Decima No-

15na odniosł do Dobr Miasta Iego Krolewskiey Mosci

16Owrucza y tamten Pozew w Zamku tamecznym

17w Kancellaryi Grodz[kiej] Owruckiey w Izbie na Stole

18położył. Drugi Die Vigesima Secunda odniosł do

19Dobr wsi Niewhodow y tamten Pozew we Dworze

20tameczneym w Izbie na stole położył. Trzeci Die

21Vigesima Sexta odniosł do Dobr Miasta Brusi-

22łowa w Woiewodztwie y Powiecie Kijowskim leżących

23[reklamant:] y tam tenze

k. 664v

1y tamten Pozew we Dworze tameyszym itidem w Izbie na

2stole połozyły tamże Pozwy kozdemu seorsive poo[d]:

3dawawszy o oddaniu y połozeniu onych od kogo pozo:

4go y o iakiey Sprawie by były pisane prawnie publiku:

5iuię dowiadomości przywiodł detenore tali: August

6Trzeci z Bozey Łaski Krol Polski Wielki Xiąże Litewski

7Ruski Pruski Mazowiecki, Zmudzki Inflantski Smolinę [?]

8Kijowski Podolski Podlaski Wołynski Bracławski y Czer:

9niechowski a Dziedziczny Xiąże Saskie y Elektor. Wiel[e]

10Jerzemu Olszanskiemu Staroście Owruckiemu, exratione

11Capitanealis muneris, tudziesz Urodz. Stefanowi Sas:

12nowi [?] Bareikowskiemu [?] Burgrabiemu, Antoniemu Do:

13lanowskiemu [?] Regentowi Grodzkim Owruckim maiącym

14generalną tegoz Grodu Dyspozycyą, Remigianowi

15Czeposowskiemu [?] Namiesnikowi, Janowi Niewmirzyc:

16kiemu, Mikołaiowi Lewenstałtowi [?], w tymże Grodzie

17będącym, exratione facti Transactiones Idrivas [?] scom:

18maticas adinstar famosi libelli przyimuiącym y wy:

19dawaiącym z osob y z wszystkich generaliter Dobr

20leżących ruchomych y Summ pienięznych gdzie

21kolwiek y u kogo kolwiek będących przykazuiemy

22abyście Wiernosc Wasza przed Sądem naszym Głow:

23[reklamant:] nym

k. 665

1Głownym Trybunałe Koronnym Lubel. od Daty y położe-

2nia tego Pozwu za Niedziel cztery albo w ten czas gdy ta

3Sprawa z Regestru sobie należytego przypadnie y przy-

4wołana będzie sami obliecznie y zawice stanęli, na

5Instancyą Instygatora Sądowego y tegoż Delatora WJMci

6Michała Szczeniowskiego [?] Podczaszego Trembowelskiego [?] Są-

7dziego Grodzkiego Zyto. Deputata na Przeswietny Trybunał

8Koronny z Woiewodztwa Kijowskiego, Aktora ktory przy-

9chilaiąc się do Prawa pospolitego Wiernosci Wasze

10pozywa oto, Equidem Wiernosc Twoię WJMci Staro-

11sty Owruckiego, do stawienia niżey wyrażone Tranzactio-

12nes Pasquinaticas contra legem et authoritatem Funkcyi

13Deputackiey w Grodzie swoim przymuiących Urodz.

14Czepowskiego [?] Niewomirzyckiego [?], y Lewenstera [?], uti Posse-

15siones non habentium iako Excessorow Praw ex suscep-

16to et Extradat. facto publicznych Kalumniatorow a

17w niestawieniu do odpowiadania za nich y elimino-

18wania cum poenis pomienionych Tranzakcyi ac pro

19poenis seorsivis respectu in continentia onychże

20Wiernosci zas Wasze Urodzeny Burgrabia y Regen-

21cie pro poenis respectu osobom takim ktore sa-

22piunt w Sobie incapacitatem per hoc factum danie

23dyspozycyi Aktorum Wiernosc zas Wasze Urodzeni

24[reklamant:] Czepowski

k. 665v

1Czopowski [?], Niewomirycki [?], y Lewensatru [?], do przysłuchania się

2winom lege publica de tali casu opisanym, tudziesz

3do przysłuchania się abjudykacyi ab omni honore et

4functione tudziesz do eliminowania wszystkich in

5genere u wasz ym Grodzie skomatyzowanych [?] znaydu-

6iących się Tranzaktow cum seorsivis [?] poenis citami-

7ni scitis itaq[ue] parituri et ad praemissa omnia quae

8vobis proponenda erunt Judicialiter responsuri

9Pisan w Lublinie Die Trigesima Septembris

10Anno Domini Millesimo Septingentesimo,

11Trigesimo Quinto dzyeo [?] Psens [?] ejusdem mini-

12sterialis Relatio. + Bazyli Kiesczanik [?] Woźny

13pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego dotycząca pozwu na Trybunał Koronny Lubelski; Trzebowelski = trembowelski (Trembowla).

Fragment relacji woźnego o doręczeniu pozwów głównych Trybunału Koronnego Lubelskiego; tytuł i numer aktu na poprzedniej stronie.

in numero Trzy in una eadem[que] Osnowa – w liczbie trzech, w jednej i tej samej treści; Et quidem – a mianowicie; Die Decima Nona – dnia 19 (XI 1735); Die Vigesima Secunda – dnia 22; Die Vigesima Sexta – dnia 26.

„na membranie Ziemskim” – na pergaminie ziemskim; Wdztwa – Województwa.

Fragment pozwu królewskiego (Augusta III) wręczonego przez woźnego, przytoczony w relacji woźnego. „itidem” – tak samo; „seorsive” – osobno; „detenore tali” – tej treści; „exratione Capitanealis muneris” – z racji urzędu starościńskiego; „exratione facti” – z racji czynu; „Transactiones … scommaticas adinstar famosi libelli” – czynności obelżywe na kształt paszkwilu; „generaliter” – ogólnie; „Sąd Główny” – Trybunał Koronny. JKM – August III Sas.

Fragment pozwu przed Trybunał Koronny Lubelski; „Equidem” – mianowicie; „Transactiones pasquinaticas contra legem et authoritatem functionis deputatiae” – paszkwilanckie zapisy przeciw prawu i powadze funkcji deputackiej; „uti possessiones non habentium” – jako nieposiadających majętności; „ex suscepto et extradato facto” – z przyjętego i wydanego aktu; „cum poenis … ac pro poenis seorsivis respectu in continentia” – z karami … a także o kary osobne, odnośnie do nich niezwłocznie; „sapiunt w sobie incapacitatem per hoc factum” – zdradzają tym czynem nieudolność (niezdolność); „Regencie” – regent kancelarii grodzkiej; „Zyto.” – żytomierskiego.

Fragment końcowy pozwu (citatio) przed Trybunał Koronny Lubelski; „lege publica de tali casu” – prawem publicznym na taki przypadek; „ab omni honore et functione” – od wszelkiej czci i urzędu; „cum seorsivis poenis citamini scitis itaque parituri” – pozywani jesteście z osobnymi karami, wiedzcie więc, że macie się stawić; „ad praemissa omnia quae vobis proponenda erunt Judicialiter responsuri” – aby sądownie odpowiedzieć na wszystko, co wam zostanie przedłożone; data: 30 IX 1735; dalej formuła o relacji woźnego, częściowo niepewna.

Streszczenie

29listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim, woźny generał Bazyli Pieszczanicki [?] zeznał, że w listopadzie 1735 r. doręczył trzy jednobrzmiące pozwy przed Trybunał Koronny Lubelski: 19 XI do kancelarii grodzkiej na zamku w Owruczu, 22 XI do dworu we wsi Niewhodów [?], 26 XI do dworu w mieście Brusiłów w powiecie kijowskim. Pozew, wydany w Lublinie 30 IX 1735, wzywał Jerzego Olszańskiego, starostę owruckiego, burgrabiego Stefana Bareikowskiego [?], regenta Antoniego Dolanowskiego [?], namiestnika Remigiana Czeposowskiego [?] oraz Jana Niewmirzyckiego [?] i Mikołaja Lewenstałta [?] na instancję instygatora i delatora Michała Szczeniowskiego [?], podczaszego trembowelskiego, sędziego grodzkiego żytomierskiego, deputata na Trybunał z województwa kijowskiego. Powód zarzucał, że w grodzie owruckim przyjmowano i wydawano paszkwilanckie zapisy (transakcje) przeciw jego funkcji deputackiej; żądał, by starosta stawił ich autorów lub za nich odpowiadał, kar dla burgrabiego i regenta, ukarania i odsądzenia od czci i urzędu Czepowskiego, Niewmirzyckiego i Lewenstałta oraz usunięcia tych zapisów z ksiąg. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 148 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 665v

1Relacya na Trybunał Koron. Lubell.

2od Urodz. JmPana Jerzego Wy-

3chowskiego, po Wiell. JmPana Steckiego

4Łowczego Owruckiego.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego.

6Miesiąca Nowembra Dwudziestego, Dziewiątego Dnia

7Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mości

8Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lewi-

9kowskim Namiesnikiem natenczas Podwoiewodz. Grodz-

10[reklamant:] kim

k. 666

1Grodzkim Generału Wdztwa Kijowskieg. y Xięgami niniey-

2szemi Grodz. Kijowskiemi Stanowszy oczewiscie Woźny

3Generał Wdztwa Kijowskieg. y Innych, Opatrzny Bazyli

4Pieszczanicki [?], in vim suæ veræ ac fidelis Relationis palam

5publice libereq recognovit. Jż on Roku teraznieyszeg.

6Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego Miesiąca

7Nowembra dwudziestego Trzeciego Dnia, Pozew Głow-

8ny Trybunału Koronny Lubell [?] autentyczny namem:

9ranie Ziemskim pisany odniosł do Dobr wsi Wonia-

10iek [?] do Luhin należących w Possessyi WiełJmPana

11Steckiego Łowczego Owruckiego, będących w Woi-

12wodztwie Kijows. a Powiecie Owruckim leżących y tamten

13Pozew Woytowi tameysszemu w ręce oddawszy o odda-

14niu y Essencyi onego od kogo, pokogo y w iakiey Spra-

15wie by był pisany temuz Woytowi y Gromadzie

16cały prawnie opowiedział y publikuiąc do wiadomo-

17sci przyprowadził ktorego Pozwu tenor sequitur talis. Au-

18gust Trzeci z Bożey Łaski Krol Polski Wielki Xiąże

19Litewski Ruski Pruski Mazowiecki Zmudzki Kijows.

20Wołynski Podol. Podlaski Inflanski Smolenski

21Siewiers. Braclaws. y Czerniechows. a Dziedziczny Xiąże

22Saski y Elektor. Wiełł. Michałowi Steckiemu Łowcze-

23mu Owruckiemu, z Osoby y zewszystkich generaliter Dobr

24[reklamant:] Wiernosci

k. 666v

1W. Twoiey leżących ruchomych y Summ pienięznych Powagą

2Naszą krolewską przykazuiemy, abyś Wiernosc Twoia

3przed Sądem naszym Głownym Trybunałem Koronnym

4Lubel. od Daty tego Pozwu za niedziel cztery albo w ten:

5Czas Gdy ta Sprawa z Regestru sobie należącego

6do sądzenia przypadnie y przywołana będzie Sam

7osobiscie y Zawicie stanął na Instancyą Instygatora Są:

8dowego y Iego Delatora Urodz. Jerzego Wyszkowskiego [?]

9Aktora ktory przychilaiąc się do Prawa pospolitego

10manifestacyi Pozwow Relacyi Kondemnat y całego

11Processu zaszłego y dotych czas toczącego się Wier:

12nosc Twoię pozywa oto. Iż W. Twoia Wieł. Łowczy

13Owrucki usadziwszy się in oppressionem Actoris

14Imienia ktorey ieszcze do tych żadney niepodlegało nocie

15co enorrant Secula Zadziedziczałeś w Woiewodztwie

16Kiiowskim Imienia potomnym czasom documentis smia:

17łes y wszystko się będąc przeciwnikiem Prawom

18Boskim y pospolitym kiedy pierwey Aktoro:

19wi Zonę gwałtownym odebrawszy sposobem

20y inne oppressye czyniłeś oczym testatur cały

21Process w Sądzie naszym Zaszły, teraz zas idąc

22[reklamant:] in

k. 668 [?]

1in convulsionem Praw Boskich y pospolitych y prze-

2karania iey Akcyi wsru [?] ludzkim niegodliwey po ostat-

3ni iuz honor y życie Aktora sięgnięy kiedy wyiez-

4draiącey na Wołyn do wiedzawszy się Obżałowana [?]

5przez Aktora na Wiernosci Twoiey otrzymaney do Dobr

6W. T. Miasteczka Łuhin Urodzonego Cuius vis No-

7minis Strzałkowskiego wiedzac dobrze że ma

8nastąpić Exekucya dla przybrania się na nie zwy-

9czayną Obsługę gdzie non sperato sub ordinatori

10intencionis genere Urodzony Subdelegat odprawił

11Exekucyą, ktory zadosc czyniąc rozkazom Wier-

12nosci Twoiey, przybrawszy tumult Chłopstwa nume-

13rosum Numeru zrobnym [?] orężem iako to Dydami [?],

14siekierami [?], kosami naprost nabitemi Cepami Kiami

15Pistoletami y sami będąc comunicativi w rozkazie

16Wiernosci Twoiey po odprawioney Exekucyi za

17Urodzonym Subdelegatem goniti are preveniente

18dispositione Divina Boy wi iakowey subordina-

19torum Subdelegat uszedł Impresy czyli na życie

20czyli na honor ataku [?] dziey pono na życie goniącey

21maiąc iuz takowe zlecenie gdzieby można przydy-

22bać Aktora azeby zadosyc uczynić dawnieyszym

23y terazniey szym zasadzkom rozkazom y Intencyom

24[reklamant:] Wiernosci

k. 666v [?]

1Wiernosci Twoiey narzubę [?] honoru y Zycia Aktora go-

2niąc zeby złapać y Zycie odebrać, y tak dowiedziawszy

3się że Aktor w podrozy Lubelskiey został nieuwa-

4żaiąc Securitatem euntium et redeuntium Traktem

5publicznym idącego zastąpiwszy w Dobradwlesi [?]

6Bowsunach [?] w Gościnie będącego Urodz. Iozefa Janic-

7kiego, violando Legem publicam satisfaciendoque man-

8datis illicitis tale facinus jubentis z Bryczki wywlek-

9szy na podworze sami się zbytkuiąc inaudito exem-

10plo Chłopstwu in natura zwłaszcza podczas tera-

11nieyszych czasow ultro goniącym na niewin-

12ność Krwi Szlacheckiey pominione Strzałkow-

13ski iako maiąc in Comissis te facinus z Podstaro-

14scim Wierności Twoiey Lubinskim [?] mscic się wed-

15ług woli y Wierności Twoiey rozkazywali Dzie-

16ci Gospodarskich porozpędzali samego y Innych

17Gości protunc na tym mieyscu będących nieprzy-

18iacielskim idący Traktem w błota tapaiąc poza-

19pędzali Aktora conculcando et denigrando hono-

20rem ejusdem sine ulla obiciente nota przez wieko-

21pomne czasy Imienia slynącego in contem-

22ptum całemu Imieniowi przy koniu zatch[…]

23[reklamant:] do

k. 667

1do samych Dobr Miasta Lubin [?] W. T. iako iakowego

2Złoczyńcę prowadzic kazali z tłuki y skaleczyli kręską [?]

3kiiem przetrącili w czym Boy widzieli Aktor nie-

4będzie kalitą y Inne niznośne ludybria sarcasmis

5explodendo czynili a przyprowadziwszy do Miaste-

6czka pomienionego bili tłukli y kaleczyli to wyraża-

7iąc widzisz co nasz Pan tobie u ktory nikt ci nieodeymie

8y coteż z naszym Panem poczniesz naces z nim taki Pro-

9cess Zaczynał y tak niznośnemi dyzgustami y op-

10pressyami ukontentowawszy się iako Zboyce ia-

11kowego ad Carceres wzieli ani crastinum czyniąc

12woli y rozkazowi Wierności Twoiey niby nie-

13wolnika iakiego disarmatum sub vario Ar-

14morum genere poprowadzili na Wołyń

15do Wierności Twoiey, a czy iest rzecz z podo-

16batą całemu Swiatu Szlachcica Bene notum

17et Possessionatum propria authoritate

18wziąć y nie niewinnego incarcerowac a ktoz

19ma pochwalic takowo licencyą kiedy możniey-

20si dufaiąc ze chudy pachołek Sprawiedliwo-

21sci niepoczyska pomnieyszey kondycyi Szla-

22chcica rani maią kiedy Aktor na takową obelgę

23[reklamant:] honoru

k. 667v

1honoru swoiego całemu Imieniowi szkodzące exsup:

2ra scripta ratione przypadł niechcesz cała rzecz

3pospolita zapatrzy na takowe od mozniejszych

4oppressye Szlachty y poda ad vindictam op-

5pressionis modum, a zas czynima Prawa per

6expressum wyrazonego ze neminem captivare

7Lubet nisi jure victum ieżeli by był Aktor w czym

8contra legem postąpił Prawem zkonwinkować

9et non propria authoritate łapać y Inkarce-

10rować ktoremu Wierności łocia [?] wszystkiemu

11idące in contrarium efficere intendisti et inten-

12dis ratione quorum omnium tum prestatuitione

13Urodz. Jana Michalewicza, Jana Krzatkowskie [?]:

14go, Antoniego Fedorowicza, cujuscunque Nominis Osow:

15skiego [?] Sędziów [?] roboczych Niczypora Andryia Iwana Tymo:

16chka [?] Dowhonozyków [?] Andryia Petruche Onacka Kowalczu:

17ka Iwana Szewca y Innych do Akcyi tey motorow y manu:

18cooperatorow qui presenti citatione apud te arestentur

19y o Inne pretensye na termin wyz oznaczony tenze

20Aktor pozywa albo raczey do gotowego Processu przy-

21pozywa sis parituros Terminum attentaturus

22Nad premissa omnia Judicialiter responsurus

23pisan

k. 668

1pisan w Lublinie Die Vigesima Septembris Millesimo Sep-

2tingentesimo Trigesimo Quinto Anno. de quo præ-

3sens ejusdem ministerialis Relatio t. Baryli

4Pieszczaniki [?] Woźny pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Wiell.” – Wielmożnego; „Podwoiewodz. Grodz.” – podwojewództwa grodzkiego; relacja woźnego o doręczeniu pozwu przed Trybunał Koronny Lubelski.

in vim suæ veræ ac fidelis Relationis palam publice libereq recognovit – tytułem swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; tenor sequitur talis – brzmienie następuje takie.

WiełJmPan – Wielmożny Jegomość Pan; Lubell – odczyt niepewny (prawdopodobnie „Lublinski”).

Luhiny – dziś Łuhyny (Ługiny), obwód żytomierski; Woniaiek – odczyt niepewny.

Fragment pozwu (citatio) przed Trybunał Główny Koronny w Lublinie, wydanego w imieniu króla, wpisanego zapewne do księgi w ramach oblaty.

in oppressionem Actoris – na ucisk powoda; enorrant Secula – opowiadają (o tym) wieki; documentis – dokumentami; testatur – świadczy.

„Instygator Sądowy” – oskarżyciel trybunalski; „Delator” – donosiciel, powód prywatny przyłączający się do instygatora.

Wieł. Łowczy Owrucki – łowczy owrucki (urzędnik ziemski powiatu owruckiego); jego imię i nazwisko na poprzedniej stronie.

in convulsionem – (łac.) na pogwałcenie; non sperato … genere – (łac.) w niespodziewany sposób zamierzonej zasadzki; cuius vis nominis – (łac.) jakiegokolwiek imienia; numerosum – (łac.) liczny; goniti are preveniente dispositione Divina – (łac.) ścigany, lecz za zrządzeniem Bożym uprzedzony; communicativi – wspólnicy; W. T. – Wierności Twojej (formuła skargi do króla).

Numer „4” u góry strony to zapewne paginacja wewnętrzna aktu, nie numer wpisu.

Securitatem euntium et redeuntium – bezpieczeństwo idących i wracających (gwarancja bezpieczeństwa podróżnych na drogach publicznych).

violando Legem publicam satisfaciendoque mandatis illicitis tale facinus jubentis – gwałcąc prawo publiczne i wykonując niegodziwe polecenia nakazującego taki czyn.

inaudito exemplo – w niesłychany sposób; in natura – z natury; ultro – samorzutnie, ponadto.

in Comissis te facinus – zapewne „in commissis tale facinus”: mając zlecony taki czyn.

conculcando et denigrando honorem ejusdem sine ulla obiciente nota – depcząc i oczerniając jego honor bez żadnej zarzuconej mu skazy; in contemptum – na wzgardę.

Tekst pochodzi z protestacji/manifestacji (skarga powoda – „Aktora” – na pobicie w podróży), skierowanej w drugiej osobie do pozwanego („Wierności Twoiey”, formuła pozwu sądowego).

Fragment manifestacji (skargi) szlachcica-aktora na pobicie, uwięzienie i uprowadzenie na Wołyń; początek i koniec na sąsiednich stronach.

ludybria sarcasmis explodendo – szyderstwa wyrażając drwinami; ad carceres – do więzienia; crastinum – nazajutrz; disarmatum sub vario armorum genere – rozbrojonego, pod strażą rozmaitej broni; bene notum et possessionatum – dobrze znanego i osiadłego (posesjonata); propria authoritate – własną władzą; incarcerowac – więzić.

W. T. – Wierności Twojej (tytulatura adresata, prawdopodobnie właściciela dóbr).

Fragment pozwu (citatio) z oblatą w księdze; początek i koniec aktu na sąsiednich stronach. Łac.: „exsupra scripta ratione” – z wyżej opisanej przyczyny; „ad vindictam oppressionis modum” – sposób do pomsty za ucisk; „neminem captivare nisi jure victum” – nikogo nie więzić, chyba że prawnie przekonanego; „contra legem” – wbrew prawu; „non propria authoritate” – nie z własnej władzy; „in contrarium efficere intendisti et intendis” – zamierzałeś i zamierzasz czynić przeciwnie; „ratione quorum omnium tum prestatuitione” – z racji tego wszystkiego oraz stawienia; „cujuscunque nominis” – jakiegokolwiek imienia; „manucooperatorow” – współsprawców; „qui presenti citatione apud te arestentur” – którzy niniejszym pozwem u ciebie mają być zaaresztowani; „sis parituros” – abyś stawił (ich); „terminum attentaturus” – termin będziesz pilnować; „super premissa omnia judicialiter responsurus” – na wszystko powyższe sądownie odpowiedzieć mający. „pisan” – początek formuły datacyjnej „pisan w …”. Numer karty na marginesie trudny do odczytania (667/6?).

Fragment łaciński: „dnia dwudziestego września roku tysiąc siedemset trzydziestego piątego, o czym niniejsza relacja tegoż woźnego”; „t.” prawdopodobnie = „tenor” lub „takowa”.

Data pozwu: 20 IX 1735, Lublin (siedziba Trybunału Koronnego).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewikowskim, woźny generał Bazyli Pieszczanicki [?] zeznał, że 23 listopada 1735 r. doręczył wójtowi wsi Woniaiek [?], należącej do Łuhin, w posesji Michała Steckiego, łowczego owruckiego (pow. owrucki), pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 20 IX 1735. Pozew wzywał Steckiego na instancję instygatora i delatora Jerzego Wyszkowskiego [?] (w tytule Wychowskiego). Powód zarzucał, że Stecki wcześniej gwałtem odebrał mu żonę, a ostatnio, gdy subdelegat przeprowadzał w miasteczku Łuhin egzekucję uzyskanej przez powoda kondemnaty, ludzie pozwanego z uzbrojonym tłumem chłopów ścigali subdelegata; następnie Strzałkowski z podstarościm Lubińskim [?] na trakcie publicznym w Bowsunach [?] napadli powoda (w tekście też Józefa Janickiego [?]) w gospodzie, wywlekli z bryczki, pobili i okaleczyli, przyprowadzili do miasteczka, więzili i rozbrojonego uprowadzili na Wołyń do pozwanego. Powód żądał kar oraz stawienia aresztowanych u pozwanego sprawców (m.in. Jana Michalewicza, Jana Krzatkowskiego [?], Antoniego Fedorowicza, Osowskiego [?] i chłopów). Woźny, niepiśmienny, złożył relację.

Nr w rękopisie: 149 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 668

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell.

2od Wiell. JmPana Szczeniowskiego [?]

3Podczaszego Trębowell. Sędziego

4Grodzk. Zytomirskiego pro

5Wiell. JmPanu Trzcińskiemu [?]

6Podstolemu Zytomirskiemu

7y Innym.

8Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego.

9Miesiąca Nowembra, Dwudziestego, Dziewiątego Dnia.

10Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKrolewskiey Mości Zy-

11tomierzu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkowskim [?]

12Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa Grodzkiego

13Generału Wdztwa Kijowsk. y Xięgami niniejszemi Grodzk.

14Kijowsk. Stanowszy oczewiście Woźny Generał Wdztwa

15Kijowsk. y Innych opatrzny Baryli Pieszczaniki [?] wmoc

16prawdziwey wierney skuteczney Relacyi swoiey iawnie

17ustnie y dobrowolnie dla zapisania do Xiąg niniejszych

18zeznał, iż on Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedmset Trzy-

19dziestego, Piątego Miesiąca Nowembra Osimnastego Dnia

20[reklamant:] Pozew

k. 668v

1Pozew Głowny Trybunalski Koronny Lubell na membranie

2Ziemskim Kijowskim pisany od niosł do Dobr Wsi Korod-

3ney y tamten Pozew Woytowi tameyszemu wręce oddawszy

4o oddaniu y Exzecucyi oney odkogo pokoy y w iakiey Spra-

5wie by był pisany prawnie publikuie do wiadomosci przy-

6wiodł, ktorego Pozwu series takowa. August Trzeci z Bozey

7Łaski, Krol Polski Wielki Xiąze Litewski Ruski, Pruski Ma-

8zowiecki, Zmudzki Inflanski Smolenski Siewierski Kijows.

9Wołynski Podol. Podlaski Inflan.[?] y Czernihowski a Dzie-

10dziczny Xiąze Saski y Elektor. Wiell. Maciejowi Trypolskie-

11mu Podstolemu Zytomir. y Innym stawionym w Procesie

12oryginalnym wyrazonym z Osob y z wszystkich generaliter

13Dobr leżących ruchomych y Summ pieniężnych przy-

14kazuiemy abys W. T. przed Sądem naszym Głow. Trybunał.

15Koron. Lubell. od Daty y położenia tego Pozwu za nie-

16dziel sztery albo w tenczas gdy ta Sprawa z Reyestru sobie

17nalezytego do Sądzenia przypadnie y przywołana będzie

18sam osobliwie y zawicie stanoł na Instancyą Instygatora

19Sądowego y Iego Delatora Wiell. Michała Brzeziow-

20skiego Podczaszego Trębowelskiego, Sędziego Grodz. Zy-

21tomirskiego Deputata na Trybunał Koronny Lubell.

22z Woiewodz. Kijow. aktora, ktory przychylaiąc się

23do Prawa pospolitego dawnieyszych swoich z W. Twoie

24Intentowanych Procesow przyczyna oto. Iz gdzie[?] W. Two-

25[reklamant:] ie

k. 669

1Twoie Wiett Trypolski Podstoli Zytomierski o winy z racyi po:

2przywłaszczenia od Dobr Dziedzicznych Actoris Wsi Medwe[?]d:

3ney do Dobr Skorodnego [?] Gruntow Pol Sianożęci Drzew

4Bartnych Zboż y Sian pozabierania Chłopow bicia Pol

5sprzedaz roskazywania y roznych wiolencyi ustawnie czynie:

6nia in ordine pro dislimitatione et refusione damnorum

7ac statuitione omnium inculpatorum ac Poenis Super

8Te decernendis ex arbitrio Judicii nostri y Innych krzywd

9szkod wiolencyi oppressyi czynienia Wiernosci Twoiey

10pozywa się parituris Termino Suo attentaturus Sad

11Pmissa omniaque vobis Documentis ac oretenus de

12monstranda patebunt judicialiter responsurus Datt

13Lublini Die Decima Quinta Septembris Millesimo,

14Septingentesimo, Trigesimo, Quinto Anno, de quo

15ejusdem Ministerialis Relatis. † Baryłki [?] Pieszczanicki [?]

16Scribendi ignarus.

Objaśnienia i tłumaczenia

„pro” = przeciw (w sprawie przeciwko); Wdztwa = Województwa; Trębowell. = Trembowelskiego (Trembowla, woj. ruskie).

Generału – zapewne skrót urzędowy w formule; Lewkowskim odczyt niepewny.

Pozew trybunalski (Trybunał Główny Koronny w Lublinie) w sprawie z instygacji instygatora sądowego i delatora Michała Brzeziowskiego przeciw Maciejowi Trypolskiemu; „Wiell.” = Wielmożny, „W. T.” = Wierność Twoja (formuła królewska), „za niedziel sztery” = za cztery tygodnie, „generaliter” = ogólnie, „series” = brzmienie, „membrana” = pergamin/blankiet z pieczęcią.

Actoris – powoda; in ordine pro dislimitatione et refusione damnorum ac statuitione omnium inculpatorum ac poenis super te decernendis ex arbitrio Iudicii nostri – w sprawie o rozgraniczenie, zwrot szkód i stawienie wszystkich obwinionych oraz o kary przeciw tobie orzeczone według uznania naszego sądu; parituris termino suo – mający stanąć w swoim terminie; Pmissa (praemissa) omniaque vobis documentis ac oretenus demonstranda patebunt iudicialiter responsurus – co wszystko dokumentami i ustnie przedstawione zostanie, mający sądownie odpowiedzieć; Datt. Lublini die decima quinta Septembris 1735 – dan w Lublinie 15 IX 1735; de quo ejusdem Ministerialis relatis – o czym relacja tegoż woźnego; scribendi ignarus – nieumiejący pisać. Wiett. – Wielmożność Twoja; pozew na Trybunał Koronny lubelski.

Streszczenie

29listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Bazyli Pieszczanicki [?] zeznał, że 18 listopada 1735 r. doręczył wójtowi wsi Korodna [?] pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 15 IX 1735. Pozew wzywał Macieja Trypolskiego, podstolego żytomierskiego, i innych wymienionych w procesie na instancję instygatora i delatora Michała Brzeziowskiego (w tytule Szczeniowskiego [?]), podczaszego trembowelskiego, sędziego grodzkiego żytomierskiego, deputata na Trybunał z województwa kijowskiego. Powód zarzucał pozwanemu przywłaszczanie gruntów, pól, sianożęci i drzew bartnych od jego dziedzicznej wsi Medwedna [?] do dóbr Skorodne [?], zabieranie zboża i siana, bicie chłopów i inne gwałty; żądał rozgraniczenia, zwrotu szkód, stawienia obwinionych i kar. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 150 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 669

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell.

2od Wiell. Jm. Xiędza Szyszkiewicza [?] Kano:

3nika Wilienskiego y Innych po Wiell.

4JmPana Jachowskiego [?] Cześnika Zyto:

5mirskiego.

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Nowembra Dwudziestego Dziewiątego Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Iego Krolewskiey Mosci

9Zytomierzu

k. 669v

1Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Łuckow-

2skim Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa Grodz.

3Generału Wdztwa Kijow. y Xięgami niniejszemi

4Grodzkiemi Kijowskiemi Stanowszy oczewiście Wo-

5źny Generał Wdztwa Kijowskiego y Innych Opatrzny

6Bazyli Pieszczaniuk [?] imvim Sud vera, ac fidelis Re-

7lationis palam publice libere ac per expressum recogno-

8vit. Iż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset, Trzydzie-

9stego, Piątego, Miesiąca Nowembra Piętnastego Dnia.

10Pozew Główny Trybunalski Koronny Lubelski od-

11niosł do Dobr Wsi Lisowszczyzny [?] y tamten Pozew

12we Dworze na Stole połozywszy, o połozeniu onego

13od kogo, po kogo y w iakiey Sprawie był pisany Praw-

14nie opowiedział y publikował pisany był ten

15Pozew tenoris sequentis. August Trzeci z Bozey

16Łaski Krol Polski, Wielki Xiąże Litewski Ruski Pru-

17ski Mazowiecki Zmudzki, Inflanski Smolenski Sie-

18wierski Kijowski Wołynski Podolski Podlaski

19Bracławski y Czernikowski a Dziedziczny Xiąże

20Saskie y Elektor. Wiel. Michałowi Tryznie [?]

21Iackowskiemu [?] Czesnikowi Zytomirskiemu pozwa-

22nemu z osoby y ze wszystkich generaliter Dobr leżą-

23cych ruchomych y Summ pienięznych przyka-

24zuiemy abyś W. Twoia przed Sądem naszym Głow-

25[reklamant:] nym

k. 670

1Głownym Trybunale Koronnym Lubelskim od Daty y

2położenia tego Pozwu za Niedziel Cztery albo wtenczas

3gdy ta Sprawa z Regestru sobie należytego przy:

4padnie y przywołana będzie, Sam oblicznie stawic

5stanąć na Instancyą Instygatora Sądowego y Jego De:

6latorow Wiell. Antoniego Xiędza Kanonika Wilen:

7skiego Kazimierza Chorążego Petyhorskiego, Teodora

8Podstolego Minskiego z Łohoyska Tyszkiewiczow

9Sukcessorow niegdy Wiell. Michała Tyszkiewicza

10Starosty Strzałkowskiego y Innych wszytkich niegdy

11Jasnie Wiell. Janusza Tyszkiewicza Woiewody

12Kijowskiego Aktorow Dziedzicow Dobr Miasta Cho:

13dorowa y Trzeci Częsci Rzyszczowa [?] ktorzy przy:

14mawiaiące się do Prawa pospolitego pozywaią W. ato.

15Iż W. Smiałes ywaztes się vi et violenter na Dobra

16wyż pomienione Chodorow na pase Intraty y wszy:

17stkie postuprenstwa [?] po odbierac y Inne krzywdy

18y oppressye teraznieyszym Aktorom poczynic ato

19y przytym sobie pretextu ostatowszcz [?] niedobraney Sum:

20my w Kontrakcie Arędownym wyrazoney ktora

21Regestris et Inquisitione plus ultra obloquentiam

22Contractus pokaże się bydz wybrana et de justo et

23de jure Wiell. Aktorom powinna bydz przywrocona.

24Azatym Moderni Actores do przywrocenia tak wszyt:

25kich Intrat per totum Tractum Possessionis Contractus

26[reklamant:] Arendatorij

k. 670v

1Arendatoriy circa occupationem Bonorum Supra praememo-

2ratum perceptis et eisdem faciendi Calculi et rehabitio-

3nem actualem Possesionis teraznieyszych Aktorow

4na Termin wyz oznaczony Pozywaią się itaq[ue] pa-

5riturus Terminum Attentaturus et ad praemissa

6omnia Iudicialiter responsurus. Datt Lublini

7Millesimo, Septingentesimo, Trigesimo, Quinto,

8Anno, Die Septima Novembris, de quo praesens

9eiusdem Ministerialis Relatio. + Bazyli Pieszcza-

10nicki [?] Wozny pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Lubell. – Lubelski; Wiell. Jm. – Wielmożnego Jegomości; relacja woźnego o doręczeniu pozwu przed Trybunał Koronny w Lublinie.

„imvim Sud vera, ac fidelis Relationis palam publice libere ac per expressum recognovit” – zapewne zniekształcone „vi muneris sui verae ac fidelis relationis…”: mocą swego urzędu prawdziwą i wierną relację jawnie, publicznie, swobodnie i wyraźnie zeznał; „tenoris sequentis” – następującej treści; „generaliter” – ogólnie.

Wdztwa – województwa; Wiel. – Wielmożnemu; W. Twoia – Wierność Twoja; Trybunał Główny Koronny w Lublinie; data relacji: 15 XI 1735.

Fragment pozwu (citatio) przed Trybunał Koronny w Lubelskiem na instancję instygatora i delatorów Tyszkiewiczów; numer „4” nad tekstem na górze strony.

vi et violenter – siłą i gwałtownie; plus ultra obloquentiam Contractus – ponad brzmienie kontraktu; de justo et de jure – słusznie i prawnie; Moderni Actores – obecni powodowie; per totum Tractum Possessionis Contractus Arendatorij – przez cały czas posesji z kontraktu arendownego.

Fragment łaciński: „…dzierżawcy przy zajęciu wyżej wspomnianych dóbr pobranych i tymże do złożenia rachunku i przywrócenia faktycznego posiadania obecnych powodów na termin wyżej oznaczony pozywają się, a więc mający stawić się w terminie, przestrzegać go i na wszystko powyższe sądownie odpowiedzieć. Dan w Lublinie roku 1735, dnia 7 listopada, o czym niniejsza relacja tegoż woźnego”.

Datt – Datum; Ministerialis – woźny sądowy; krzyżyk oznacza podpis niepiśmiennego woźnego.

Streszczenie

29listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Łuckowskim, woźny generał Bazyli Pieszczaniuk [?] (w podpisie Pieszczanicki [?]) zeznał, że 15 listopada 1735 r. doręczył do dworu we wsi Lisowszczyzna [?] pozew przed Trybunał Koronny Lubelski, wydany w Lublinie 7 XI 1735. Pozew wzywał Michała Tryznę [?] Jackowskiego [?], cześnika żytomierskiego, na instancję instygatora i delatorów – ks. Antoniego, kanonika wileńskiego, Kazimierza, chorążego petyhorskiego, i Teodora, podstolego mińskiego, Tyszkiewiczów z Łohojska, sukcesorów Michała Tyszkiewicza, starosty strzałkowskiego, i Janusza Tyszkiewicza, wojewody kijowskiego, dziedziców miasta Chodorów i trzeciej części Rzyszczowa [?]. Powodowie zarzucali, że pozwany gwałtem pobierał dochody z Chodorowa pod pretekstem niewybranej sumy z kontraktu arendownego, która według nich została już wybrana; żądali zwrotu dochodów z całego okresu arendy, rozliczenia i przywrócenia im posesji. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 151 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 670v

1Relacya na Trybunał Koronny Lubell.

2od Wiell. JmPana Szczeniowskiego [?] Pod-

3czaszego Trębowelskiego Rządcy

4Grodz. Zytomirskiego, po Wiell.

5JmPana Steckiego Podstolego

6Ziemskiego Podstarościego Grodz.

7Owruckiego y Innych

8Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

9Miesiąca Nowembra Dwudziestego Dziewiątego Dnia

10Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JegoKrolewskiey Mści

11Zytomierzu Przedemną Wawrzyncem Walewskim

12Lewkowskim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoie-

13wodz. Grodz. Generału Wdztwa Kijow. y Xięga-

14mi Ninieyszemi Grodz. Kijowskiemi. Stanowszy

15[reklamant:] Oczewiście

k. 671

1oczewiscie Wozny General Woiewodztwa Kijowskiego

2y Innych Opatrzny Bazyli Pszczaniecki [?], in vim suæ

3veræ ac fidelis Relationis palam publice ac per ex-

4pressu recognovit. Iż on Roku terazniejszego Ty-

5siąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego Dni niżey spe-

6cifikowanych Miesiąca Nowembra, Pozwow Now-

7nych [?] Trybunalskich Koronnych Lubell. Autenty-

8cznych na membranach Ziemskich pisanych in nu-

9mero Trzy in una eademq. Essentia wydanych na ni-

10zey mianowane mieysca porozносił Et quidem

11Pierwszy Die Decima Nona odniosł, do Dobr Wsi

12Matwijewicz tu w Woiewodztwie Kijowskim

13a Powiecie Owruckim leżących y tamten Pozew we

14Dworze tameyszym roboczemu Stefanowi Woytowi [?] Ma-

15twijowskiemu w ręce oddał Drugi tegoż Dnia odnio-

16sł do Dobr Wsi Kijewicz [?] y tam ten Pozew we Dwo-

17rze tameyszym w Izbie na Stole położył Trzeci Die

18Vigesima Prima odniosł do Dobr Miasteczka Lu-

19hyn y tam ten Pozew we Dworze tameyszym Woyto-

20wi Luhynskiemu w ręce oddał y tak te Pozwy

21każdemu seorsive po oddawszy o oddaniu y

22położeniu onych odkogo potrzeba y wiaki [?] sprа-

23wie by były pisane prawnie publikuiąc do

24wiadomosci przywiodł pisane były te Pozwy de teno-

25[reklamant:] re

k. 671v

1tenore sequenti. August Trzeci z Bozey Łaski Krol

2Polski Wielki Xiąze Litewski Ruski Pruski Mazowiecki Zmudz.

3Inflanski Smolenski Siewierski Kijowski Wołynski Podol.

4Podlaski Inflanski [?] Bracławski y Czernichowski, a Dziedziczny Xiąze

5Saski y Elektor. Wiern. Franciszkowi Podstolemu

6Ziemskiemu Podstarosciemu Grodzkiemu Principalibus

7Michałowi Łowczemu Owruckim y Tomaszowi Cze-

8snikowi Smolenskiemu Steckim complicibus y in-

9nym w Procesie Oryginalnym wyrazonym z osob

10y Dobr WW. leżących ruchomych y Summ pienięznych

11gdzie kolwiek y u kogo kolwiek będących przykazu-

12iemy abyście Wiernosc Wasza przed Sądem naszym

13Głownym Trybunał. Koronnym Lubel. od Daty y położe-

14nia tego Pozwu za Niedziel Cztery albo wtenczas

15gdy ta Sprawa z Rejestru Sobie należytego do Są-

16dzenia przypadkie y przywołana będzie Sami obli-

17cznie y Stawicie staneli na Instancyą Instygatora

18Sądowego y Jego Delatora Wiern. Michała Trzeniow-

19skiego [?] Podczaszego Trębowelskiego Sędziego Grodz.

20Zytomirskiego Deputata na Trybunał Koronny

21z Woiewodztwa Kijowskiego Aktora, ktory przy-

22stępuiące się do Prawa pospolitego y Processum

23z Wiernoscią Waszą dawnieyszych Intentowanych

24pozywa albo raczey przypozywa oto. Et quidem WW

25[reklamant:] Wiern.

k. 672

1Wiele Rzeczy ratione continuae persecutionis, in vitam

2Diffidationis Actoris codziennych czynienia oppressyi

3wiolencyi, Pul Gruntow, Sianożeci zabierania, grabiezy

4ustawicznych czynienia, Tego [?] Poddanych Budnikow z

5bicia, znieczulania [?] się drugich więzienia, po kilka krotnych

6Woz Sian [?] gwałtownie pozabierania, Inwazyi rożnych

7popełnienia y Innych krzywd oppressyi wiolencyi

8ustawicznych czynienia, iako Ponacte [?] Manifesta ac

9clare remonstrabunt pro poenis super vos decernendis

10atque pro refusione damnorum ac statuitione omnium In-

11culpatorum WW. wszystkich pozwanych na termin wyz

12oznaczony pozywa. Sitio [?] itaque parturi [?] Pad [?] Pomiessa [?]

13omnia judicialiter responsuri. Pisan w Lublinie

14Die Decima Quinta Septembris Anno Domini

15Millesimo Septingentesimo, Trigesimo, Quin-

16to, De quo ejusdem ministerialis Relatio [?] t Bu-

17zyli [?] Wiesieranicki [?] Woźny pisac nieumie-

18iący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rządca grodzki – zarządca urzędu grodzkiego; „po” w tytule = przeciw (pozew na Trybunał Koronny w Lublinie). Generał – woźny generalny województwa.

Trembowla – dziś Terebowla (Ukraina); Owrucz – dziś Owrucz (Ukraina).

in vim suæ veræ ac fidelis relationis palam publice ac per expressum recognovit – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i wyraźnie zeznał. Die decima nona / vigesima prima – dnia 19 / 21 (listopada 1735). in una eademque essentia – jednej i tej samej treści. seorsive – osobno. de tenore – w brzmieniu. Lubell. – Lublinensis, Trybunału Koronnego w Lublinie. Wozny General – woźny generał (instygator sądowy). Liczba „Trzydziestego Piątego” w skrócie; odczyt niepewny.

tenore sequenti – w następującym brzmieniu; Principalibus – jako pozwanym głównym; complicibus – jako współuczestnikom; Processum intentowanych – procesów wytoczonych; Et quidem – a mianowicie; Wiern. – Wiernemu/Wierni (forma królewskiej tytulatury); Trybunał Koronny Lubelski – Trybunał Główny Koronny w Lublinie; Trębowelski – trembowelski (Trembowla); powtórzenie „Inflanski” w 4. linii niepewne.

ratione continuae persecutionis – z racji ciągłego prześladowania; pro poenis super vos decernendis atque pro refusione damnorum – o kary na was nałożone oraz o zwrot szkód; omnia judicialiter responsuri – mający na wszystko sądownie odpowiadać; Pisan w Lublinie 15 IX 1735 (Lublin – siedziba Trybunału Koronnego); de quo… – o czym relacja tegoż woźnego. Wpis kończy pozew ze sprawy rozpoczętej na poprzedniej stronie; odczytanie końcowych formuł i nazwiska woźnego niepewne.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], woźny generał Bazyli Pszczaniecki [?] zeznał, że w listopadzie 1735 r. doręczył trzy jednobrzmiące pozwy przed Trybunał Koronny Lubelski: 19 XI do dworu we wsi Matwijewicze [?] w powiecie owruckim (do rąk Stefana, wójta [?]), tego samego dnia do dworu we wsi Kijewicze [?] i 21 XI wójtowi w miasteczku Łuhyny. Pozew, wydany w Lublinie 15 IX 1735, wzywał Franciszka Steckiego, podstolego ziemskiego i podstarościego grodzkiego owruckiego, Michała Steckiego, łowczego owruckiego, jako głównych pozwanych oraz Tomasza Steckiego, cześnika smoleńskiego, jako wspólnika, na instancję instygatora i delatora Michała Trzeniowskiego [?] (Szczeniowskiego), podczaszego trembowelskiego, sędziego grodzkiego żytomierskiego, deputata na Trybunał z województwa kijowskiego. Powód zarzucał pozwanym ciągłe prześladowanie, odgrażanie się na jego życie, zabieranie pól, gruntów i sianożęci, grabieże, bicie i więzienie poddanych budników, kilkakrotne zabranie wozów siana i najazdy; żądał kar, zwrotu szkód i stawienia obwinionych. Woźny, niepiśmienny, złożył relację; końcowe formuły częściowo nieczytelne.

Nr w rękopisie: 152 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 672

1Relacia aresztu Poddanego

2w sprawie JmPana Bielino-

3wicza [?] Miecznika Łyskiego [?]

4Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego piątego

5Miesiąca Nowembra Dwudziestego Dziewiątego [?] Dnia

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKMci Krolew-

7skiey

k. 672v

1Krolewskiey Mosci Zytomierzu Przedemną Wawrzyncem

2Walewskim Lutkowskim [?] Namiesnikiem na teraz

3Podwoiewodztwa Grodzk. Generatu Woiewodztwa

4Kijowsk. y Xięgami niniey̆szemi Grodzkiemi Kijow-

5skiemi Stanowszy oczewiscie Worny Generał Wo-

6iewodztwa Kijowsk. y Innych Opatrzny Łukian Tarasow-

7ski, authenticatus Iuratus Officio praesenti bene no-

8tus, in vim Suae verae ac fidelis Relationis, palam

9publice liberey recognovit. Iz on Roku terazniey-

10szego Tysiąc Siedmset Trzydziestego Piątego,

11Miesiąca Nowembra Dwudziestego Osmego

12Dnia ad Affectationem Iuridicamq. Requisitionem

13Wiell. JmPana Łukasza z Chodosowiecz [?] Boh-

14danowicza Miecznika Ziemskiego Pisarza Grodzkiego

15Generatu Wdztwa Kijowskieg., maiąc przy sobie Stronę

16Szlachty Ludzi wiary godnych Urodz. Ichmw Panow

17Piotra Branskieg. [?] y Alexandra Brzezickieg. [?] co maio-

18ris ac evidentioris testimonij gratia Sibi adhibi-

19tos był w Dobrach Wsi Hawkach [?] Possessyi Wiell.

20Jeymsci Pani Teofili z Stępowskich Proskurzy-

21ney Podczaszyney Kijowskiey wdowy, gdzie bę-

22dąc a zastawszy praesentem Wiell. Jeym Panią Pro-

23skurzyną Roboczego Romana Sytka [?] z Dobr Miły-

24siek [?] Wiell. Requirenta Druzyzneg. [?] z Zoną Syna-

25mi Dziecmi konmi Wołami y całym Sprzętem

26Gospodarskim

k. 673

1gospodarskim zbiegłego y w Dobrach Wsi Iurowce Wiell.

2Proskurzyney bytem osiadłego ad Sens znaidu-

3iącego się w Tysiącu Krzywdzien [?] w Prawie opisa-

4nych do rosprawy prawney Arestował, y Officio-

5se przysporzył, ktory Arest Wiell. JeyM. Pani

6Proskurzyna Podczaszyna Kijowska benevole

7przyiowszy pomienionego Poddanego z Zoną Sy-

8nami Dziecmi y całym Sprzętem Domowym

9ad disjudicationem Iuridicam dotrzymać dekla-

10rowała, wczym on Woźny Szlachty sobie przy-

11tomney oświadczywszy się z tamtąd odiachał y tu

12ad Acta przybywszy o tym że Swoiey prawdzi-

13wey Aresztu Relacyi przedemną Urzędem

14uczynił y zeznał prosząc iey o przyięcie do Akt

15co y otrzymał. + Łukian Tarasowski Woźny pi-

16sać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Data dzienna niepewna (dwudziesty dziewiąty?). Nazwisko i urząd zgłaszającego niepewne; „Miecznik” – urzędnik ziemski tytularny.

authenticatus Iuratus Officio praesenti bene notus, in vim Suae verae ac fidelis Relationis, palam publice libereque recognovit – uwierzytelniony, zaprzysiężony, dobrze znany niniejszemu urzędowi, mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał.

ad Affectationem Iuridicamque Requisitionem – na prawne żądanie i wezwanie; maioris ac evidentioris testimonij gratia Sibi adhibitos – przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa.

Relacja woźnego z czynności 28 XI 1735; Wdztwa = Województwa; Wiell. = Wielmożnego; Jeymsci = Jejmości; Requirenta – żądającego (Bohdanowicza).

ad sens [?] – prawdop. „ad sensum”, tj. zgodnie z treścią; Officiose – urzędowo; benevole – dobrowolnie; ad disjudicationem Iuridicam – do rozstrzygnięcia sądowego; ad Acta – do akt; Wiell. JeyM. – Wielmożna Jejmość; Podczaszyna Kijowska – żona podczaszego kijowskiego.

Streszczenie

29[?] listopada 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lutkowskim [?], zaprzysiężony woźny generał Łukian Tarasowski zeznał, że 28 listopada 1735 r. na żądanie Łukasza z Chodosowiecz [?] Bohdanowicza, miecznika ziemskiego i pisarza grodzkiego województwa kijowskiego, w obecności szlachciców Piotra Brańskiego [?] i Aleksandra Brzezickiego [?] był we wsi Hawki [?] w posesji Teofili ze Stępowskich Proskurzyny, wdowy, podczaszyny kijowskiej. Zastawszy ją osobiście, zaaresztował pod zakładem 1000 grzywien poddanego Romana Sytka [?], zbiegłego z dóbr Miłyśki [?] requirenta i osiadłego we wsi Jurowce [?], wraz z żoną, synami, dziećmi, końmi, wołami i całym sprzętem; Proskurzyna dobrowolnie przyjęła areszt i zobowiązała się stawić poddanego do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżykiem.

Nr w rękopisie: 153 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 673

1Manifestacya Simul cum praesentatione

2Koni w Sprawie WiellJmXiędza Łysz-

3kiewicza [?] Kanonika Wilenskiego

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego.

5Miesiąca Decembra, Trzynastego, Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JeyKrolewskiey Mści

7Zytomierzu

k. 673v

1Zytomierzu Przedemną Alexandrem Baranowskim Namiesni-

2kiem natenczas Podwoiewodztwa Grodzkim Generału

3Wdztwa Kijowskiego y Xięgami ninieyszemi Grodzkiemi

4Kijowskiemi. Comparens personaliter Urodzony JmPan

5Jan Kunicki Gubernator Miasta Białegopola Dobr

6JWiell. JmXiędza Antoniego z Zohoyska [?] Tyszkiewicza [?]

7Kanonika Wilenskiego Nomine teyż Jm swoia manife-

8stacione na Urzędzie ninieyszym Koni Pięcioro obdistan-

9tiam Loci & hostilitatem ustawicznie przechodzących Woysk

10Rossyiskich do tych czas w Grodzie ut Juris & moris

11est nieprezentowanych przywałtowney WiellJmPana Jukow-

12skiego [?] Czesnika Zytomirskiego Inwazyi Dobr Miasteczka Cho-

13dorowa faciliori tempore ad Acta presentia przybywszy

14prezentował y o przydanie Woznego ad Taxandum po-

15mienionych Koni mnie Urzędu prosił, atak Ja Urząd an-

16nuendo Affectationi Jm Comparenti nec non ex munere

17Officyi mei Woznego przydałem ktory in presentia Urodz.

18Jchmw Panow Szymona [?] Chodakowskiego, y Jana Kosko-

19wskiego [?] wyż wyrzeczonych Koni Pięcioro toiest Szkapa

20Trzy iedne siwą we Złł. Poll. Dwanascie Drugą karą

21Łysą chudą starą we Złł. Osmiu Trzecią także karą

22similiter chudą zbyt starą także we Złł. Osmiu Podiez-

23kow Dwa iednego gniadego gwiazdeczkę na łbie

24maiącego we Złł. Poll. Dziesięciu Drugiego karego

25także we Złł. Dziesięciu otaxował, Po ktorey Taxie

26Idem Comparens tez wyż specyfikowane Konie ex

27[reklamant:] Sequestro

k. 674

1Sequestro Officyi retro do siebie wyręczył y Urząd

2niniejszy z wyręczenia kwitował y prosili obay tak

3Comparens swoiey Oszenty[?] iako y Woźny Taxy Actis con-

4notari co y otrzymali Jan Kunicki mpp Grze-

5gorz Zgurski[?] Woźny pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

Mensis December – miesiąc grudzień; simul cum praesentatione Koni – wraz z okazaniem (prezentacją) koni; WiellJmXiędza – Wielmożnego Jegomości Księdza; „JeyKrolewskiey Mści” – w rękopisie tak (zapewne omyłka zamiast „Jego”).

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; nomine – w imieniu; ob distantiam loci et hostilitatem – z powodu odległości miejsca i wrogości (przemarszów wojsk rosyjskich); ut iuris et moris est – jak jest w prawie i zwyczaju; faciliori tempore – w dogodniejszym czasie; ad acta praesentia – do akt niniejszych; ad taxandum – do oszacowania; annuendo affectationi – przychylając się do prośby; ex munere officii mei – z obowiązku mego urzędu; similiter – podobnie; ex sequestro – z sekwestru. Złł. Poll. – złotych polskich. Podjezdek – mały koń.

Sequestro Officyi – (oddane) w sekwestr urzędowi; Actis connotari – zapisać do akt; mpp = manu propria – ręką własną.

Streszczenie

13grudnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Aleksandrem Baranowskim, Jan Kunicki, gubernator miasta Białopola, dóbr ks. Antoniego Tyszkiewicza [?], kanonika wileńskiego, w jego imieniu przedstawił pięć koni, których z powodu odległości i ciągłych przemarszów wojsk rosyjskich nie okazano wcześniej w grodzie, a które miały związek z gwałtownym najazdem czesnika żytomierskiego Jukowskiego [?] na dobra miasteczka Chodorowa. Przydany przez urząd woźny Grzegorz Zgurski [?], w obecności Szymona [?] Chodakowskiego i Jana Koskowskiego [?], oszacował konie (trzy szkapy na 12, 8 i 8 zł oraz dwa podjezdki po 10 zł). Po taksacji Kunicki odebrał konie z sekwestru urzędu i pokwitował ich zwrot; zeznanie i relację wpisano do akt.

Nr w rękopisie: 154 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 674

1Protestacya una cum obductione Wne

2JWiell Jm Xiędza Tyszkiewicza Ka-

3nonika Wilenskiego y Innych przeciwko

4Wiell JmPanu Iackowskiemu Cześni-

5kowi Zytomirskiemu y Innym.

6Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Decembra Trzeciego, Dnia.

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKr. Krolewskiey Mosci

9Zytomierzu, Przedemną Alexandrem Baranowskim

10Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa Grodzkim

11Woiewodztwa Kijow. y Xięgami niniejszemi Grodz.

12Kijow. Comparens personaliter Urodz. JmPan Iankie-

13nicki[?] Gubernator Dobr Miasta Swiatypola[?] Wne et spe-

14ciali Commisso JWiell Jm Xiędza Antoniego z Łohoy-

15ska Tyszkiewicza Kanonika Wilenskiego Pryncypała

16swego y Urodzonych Ichmw Panow Kazimierza y An-

17[…] Kruzonowiczow[?]

18oraz seu alterius cujus vis nominis Kruzonowiczow

19by seu alterius cujus vis nominis

20mało ciężko przez niżey wyrażonych Ichmw obwi-

21nionych skaleczonych do Akt przybyć niemogących

22Gubernatorow Dobr Miasteczka Chodorowa cum attinentiis,

23prospiciendo omnimode integritati ac indemnitati Fortu-

24[reklamant:] nae

k. 674v

1Fortunæ dicti Principalis vindicandoq[ue] per actus per anteas

2Scriptos Inculpatos Inwasiones Bonorum Chodorowa [?] ibi-

3demq[ue] perpatratas violentias Summam desolationem ijsdemq[ue]

4Bonis inferentes Solenniter magnoq[ue] Animi cum dolore

5naprzeciwko Wiel. JmPanu Michałowi Tyszkie [?] Jackowskie-

6mu Czesnikowi Zytomirskiemu Sędziemu Pogranii-

7cznemu Woiewodztwa Kijow. iako Panu Ymotorowi [?]

8niżey wyrażonego Exceßu, tudziesz Urodzonym Jch-

9Panom Kazimierzowi albo inney Jmienia Chotkowskie-

10mu Gubernatorowi Dobr Miasta Trechtemirowa in sub-

11sidium Jm Obwinionemu z Ludzmi Trechtemirowskiemi

12przybyłemu, Andrzeiowi Bahrynowskiemu Gabryelo-

13wi Lazowskiemu y iakiey kolwiek Jmienia Kulikowskie-

14mu, niemniey Ludziom Kozakom y Poddanym do Osob

15kilkuset z roznych Dobr etiam cudzych naniżey wyrazo-

16ney gwałtowney Inwazyi przybranym y przysposobio-

17nym de nominibus et cognominibus Jm Obwinione-

18mu lepiey wiadomym y znaiomym in ulteriori Juris

19gradu (si id Juris necessitas exigerit) wyrazonym skar-

20zył manifestował y protestował się w ten niżey opisa-

21ny sposob y oto. Iż Wiel. Jm Pan Czesnik Zytomirski

22Obżałowany postposita lege publica de invasione

23alienor[um] Bonorum circumscripta ausus est et tempore

24Assumpsit zebrawszy wyż rzeczonych kupę Ludzi ar-

25matos et facthervatos [?] to iest z Szablami, Pistoletami

26rucznicami Samopałami Dzidami Kosami naprawie

27[reklamant:] nabitemi

k. 675

1nabitemi Lepami [?] Kijami y Innym oręzem do boiu należącym

2Zaciągnowszy exterorum homines, nullo iure ouszem [?] victoi-

3olenter na Dobra Miasteczko Chodorow Wiell. Pryncypała

4Comparenta Dziedziczne napaśa naiechać grozne Exorbitan-

5cye tym że Ludziom czynic roskazać, ktorzy parendo man-

6datis JmP. obwinionego naprzod Pale około zamku po-

7wycinali potym wpadszy do Zamku, okna, Piece Drzwi

8powybijali pomienionych Urodz. Krzeczonowiczow Gu-

9bernatorow Chodorowskich mało tak samego iako

10y Zonę Jch nie nieuważaiąc na płeć białogłowską bili

11tłukli kaleczyli ran y razow sinich spuchłych krwią

12ociekłych po wszystkim ciele (uti inferior enarrabit

13obductio) nazadawali; ktorzy Superis notum iżeli ad

14pristinam przydą salutem Dziecię pomienionych Guberna-

15torow przestraszyli, ktore brevi tempore hac ex occasio-

16ne ultimam vitae zakonczyło periodum, Arędarza

17tameyszego w karczmie y Ludzi po Miasteczku kaleczy-

18li za onemi się iako iakiemi Zwierzynami gonili, po-

19zagarnowszy zas Zamek, karczmę y całe Miasteczko

20Funditus zrabowali pieniądzy w gotowiznie będących

21tak Wiell. Prynczypała Manifestantis iako pomienio-

22nych Urodzonych Krzeczonowiczow, niemniey Arędo-

23rza tameyszego nakilka Tysięcy zabrali a prawie ho-

24stili modo procedendo biiąc y kalecząc onychże

25czyniąc zadość roskazom JmP. obwinionego wy-

26darli y Jnne rzeczy ruchome y nieruchome oso-

27bliwym spisane et in foro produkowane pozabiera-

28li

k. 675v

1porabierali nawet non parcendo Swiątnicom Panskim

2Okna z Cerkwi powydzierawszy do budynkow ac sim

3contemptum honoru Bozkiego powynosili y one do

4okien poprzybijali y tez Miasteczko in desolatam ara-

5biam obrocili y tylko locum ubi troja fuit zosta-

6wili, co wszystko czasu Prawa Inquisitione proba-

7bitur. A zatym idem Comparens nomine quorum

8supra Proveniendo takowym wyzey [?] Prawu poczy-

9nionym Inkonweniencyom ratione Excessorum

10omnium iteratis contra eosdem praenominatos In-

11culpatos queritur protestaturque vicibus. Et in ve-

12rificationem Excessorum stawił Woznego Generalnego

13Wdztwa Kijowskiego y Innych Opatrznego Grzego-

14rza Zgurskiego [?], ktory in vim suae verae ac fide-

15lis Relationis palam publice libere ac sincere

16praesens recognovit. Iz on Roku terazniejszego

17Tysiąc Siedmset Trzydziestego, piątego, Miesiąca

18Decembra Piątego Dnia, na Affektacyą y prawną

19Requizycyą Wielm Jmci Xiędza Antoniego z Łohoy-

20ska [?] Tyszkiewicza Kanonika Wilenskiego, tudziez

21Urodz Jchmw Panow Kazimierza y Anny Krzczo-

22nowiczow [?] Gubernatorow Chodorowskich [?] mając

23przy sobie stronę Szlachty Ludzi wiary godnych

24Urodz Jchmw Panow Pawła Chodakowskiego

25y Jana Kortoszke [?] eo majoris ac evidentioris

26testimonij gratia sibi adhibitos był w Dobrach

27[reklamant:] Miasteczku

k. 676

1Miasteczku Chodorowie a naprzod w Zamku tameyszym

2gdzie będąc widział y Urzędownie oglądał pale ktore Zam-

3ku powycinane w budynkach Okna Piece Drzwi powy-

4bijane na putbeczkach [?] z Miodem będących obręcze

5poobcinane y cały Zameczek hostiliter zdezolowany w kto-

6rym wyz rzeczonych Krzczonowiczow [?] Gubernatorow ta-

7meyszych prawie in Schali [?] lecto [?] będących wszystkich

8spuchtych [?] krwią ociekłych osobliwie samego Affek-

9tanta ktoremu ran Sześć szerokich głębokich w

10Głowie zadali samey Affektance lewą rękę wyzey

11dłoni Dzidą przebitą w Cerkwi Okna powybierane

12Arędarza y Ludzi tameyszych niemało pobitych

13y pokaleczonych karczmę y całe Miasteczko fun-

14ditus zdezolowane ktore rany razy y dezo-

15lacyą pomienionych Dobr az Jchm Affectantes

16mienili bydz sobie przez Ludzi y Poddanych

17wyz rzeczonego Wiell. JmPana Jackowskiego [?] Cześnika

18Zytomirskiego stałe y zadane y prosili oby tak

19Comparens swoiey Protestacyi iako y Woźny

20obdukcyi y Wizyi Relacyi actis connotari co

21y otrzymali. Jan Kunicki mp. † Przeyosz [?]

22Zgierski [?] Woźny pisać nieumieiący.

Objaśnienia i tłumaczenia

una cum obductione – wraz z oględzinami (obdukcją); Wne et speciali Commisso – imieniem i ze szczególnego polecenia; seu alterius cujus vis nominis – albo jakiegokolwiek innego imienia; cum attinentiis – z przyległościami; prospiciendo omnimode integritati ac indemnitati fortunae – dbając wszelako o całość i nienaruszalność majątku. Linie 10–11 tekstu głównego (fragment o Kazimierzu i An[...]) odczytane niepewnie i częściowo powtórzone.

„Fortunæ … vindicandoque per actus per anteas scriptos inculpatos invasiones bonorum … ibidemque perpatratas violentias summam desolationem iisdem bonis inferentes solenniter magnoque animi cum dolore” = (…) mienia rzeczonego pryncypała i dochodzenia go przez wyżej spisanych obwinionych o najazdy dóbr … i dokonane tamże gwałty, przynoszące tym dobrom największe spustoszenie, uroczyście i z wielkim bólem ducha; „in subsidium” = na pomoc; „de nominibus et cognominibus … in ulteriori Juris gradu (si id Juris necessitas exigerit)” = z imion i przezwisk … w dalszym stopniu prawa (jeśli tego potrzeba prawna wymagać będzie); „postposita lege publica de invasione alienorum bonorum circumscripta ausus est” = zlekceważywszy prawo publiczne o najeździe cudzych dóbr ustanowione, ośmielił się; „armatos et …” = zbrojnych i (wyekwipowanych); Ymotor [?] – zapewne „Motor” (sprawca) z omyłką; Trechtemirów – Trachtemyriw nad Dnieprem; Chodorów [?] – nazwa dóbr niepewna, zapewne Chodorów (Chodoriw) w woj. kijowskim.

exterorum homines – ludzi obcych; nullo iure – bez żadnego prawa; violenter – gwałtem; Comparenta, Manifestantis – stawającego, manifestującego; parendo mandatis – słuchając rozkazów; uti inferior enarrabit obductio – jak niżej opisze obdukcja; Superis notum – Bogu wiadomo; ad pristinam salutem – do dawnego zdrowia; brevi tempore hac ex occasione ultimam vitae periodum – w krótkim czasie z tej przyczyny ostatni okres życia; hostili modo procedendo – postępując po nieprzyjacielsku; in foro produkowane – przedłożone w sądzie; Wiell. – Wielmożnego; JmP. – Jegomości Pana.

non parcendo – nie szczędząc; in desolatam arabiam – w pustynię; locum ubi Troja fuit – miejsce, gdzie była Troja (przysłowiowo: tylko gołe miejsce); Inquisitione probabitur – zostanie dowiedzione w inkwizycji; idem Comparens nomine quorum supra – tenże stawający w imieniu wyżej wymienionych; iteratis vicibus queritur protestaturque – ponownie skarży się i protestuje; in vim suae verae ac fidelis Relationis – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji; eo majoris ac evidentioris testimonij gratia sibi adhibitos – przybranych dla większego i oczywistszego świadectwa; Wdztwa = Województwa.

Data czynności woźnego: 5 XII 1735.

hostiliter – po nieprzyjacielsku; funditus – doszczętnie; in lecto – w łóżku (lekcja niepewna); Affectantes – strona poszkodowana żądająca wpisu; Comparens – stawający; obdukcya – oględziny ran; actis connotari – wpisać do akt; mp. – manu propria.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3grudnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Aleksandrem Baranowskim, Iankienicki [?] (w podpisie Jan Kunicki), gubernator dóbr Swiatypola [?], w imieniu ks. Antoniego Tyszkiewicza z Łohojska, kanonika wileńskiego, oraz pobitych gubernatorów dóbr Chodorowa Kazimierza i Anny Kruzonowiczów (Krzczonowiczów) [?] wniósł protestację przeciw Michałowi [?] Jackowskiemu, czesnikowi żytomierskiemu i sędziemu granicznemu woj. kijowskiego, Kazimierzowi Chotkowskiemu [?], gubernatorowi Trechtemirowa, Andrzejowi Bahrynowskiemu, Gabrielowi Lazowskiemu [?], Kulikowskiemu oraz kilkuset kozakom i poddanym. Według skargi napastnicy z bronią najechali miasteczko Chodorów, zniszczyli zamek, pobili i poranili gubernatorów (ich dziecko z przestrachu wkrótce zmarło), arendarza i mieszczan, zrabowali kilka tysięcy w gotówce i ruchomości, a z cerkwi wyrwali okna. Woźny generalny Grzegorz Zgurski [?] zeznał, że 5 grudnia 1735 r., z udziałem szlachty Pawła Chodakowskiego i Jana Kortoszke [?], oglądał w Chodorowie zniszczony zamek, cerkiew, karczmę i miasteczko oraz rany poszkodowanych (m.in. sześć ran głowy Krzczonowicza i przebitą dzidą rękę jego żony). Protestację i relację wpisano do akt; część odczytów nazwisk niepewna.

Nr w rękopisie: 155 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 676

1Manifestacya Urodz. JmPana

2Antoniego Kozłowskiego [?] de deli-

3gentia [?] Sui uczyniona

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

5Miesiąca Decembra, Szesnastego, Dnia.

6[reklamant:] Na

k. 676v

1Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JegoMci Krolewskiey Mości

2Zytomierzu, Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Lew-

3kowskim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa

4Grodz. Letta [?] Wdztwa Kyowskiego y Xięgami niniey-

5szemi Grodz. Kyows. Comparens personaliter Urodzony

6JmPan Antoni Kozłowski [?], iak prędko o Smierci Wiel. JmP.

7Pana Antoniego Rybinskiego Starbnika Inflanskiego

8ante hac Possessora Bonorum Kotomek [?] dowiedzieć się

9mogł tak zaraz indolendo Fatis tegoz Niebosczyka

10prospiciendoq[ue] interessati Suo azeby ob infra scri-

11ptam rzecz iakowey napotym nieponiosł szkody

12dediligentia manifestował się oto. Iz Swiętey Pa-

13mięci de hac Luce recenter zeszły Wiel. JmPan Rybin-

14ski pozyczywszy u tegoz niegdy manifestanta szko-

15daynie [?] Czerwonych Złotych Dwa y Talarbity [?]

16zadnego skryptu ze się rzecz w bliskosci działa

17klarniey czas od czasu Manifestanta uspokoyi ia-

18koz manifestans certum quantum Złych Złł. Czter-

19dziestu Czterech parcialiter roznemi czasy Złych

20Czterdzieście odebrał, a resztu Złł. Trzydziesci u Nie-

21bosczyka ieszcze zostawa w ktorych Trzydziesci

22Złł przy wyiezdzie do Warszawy upominaiącemu

23się manifestantowi pretenduiąc do spłacenia

24konia dawał lecz ze manifestans mniey

25był tego potrzebny do powrotu to szczęsliwego

26rezolwował, aze wola Nayzwyszego [?] Rządey inna-

27czey uczyniła dyspozycyą, więc manifestans w tym

28przed Urzędem nineyszym oswiadczaiąc się azeby

29[reklamant:] iakowego

k. 677

1iakowego inposterum ztąd nieponiosł ukrzywdzenia prosił

2tey pilności swoiey mnie Urzędu o przyięcie do Akt

3co y otrzymał. Antoni Kozłowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Tytuł łaciński niepewny: „de diligentia sui” – o własnej staranności (dopełnieniu obowiązku). Kwalifikacja nazwiska Kozłowski niepewna.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; ante hac Possessor Bonorum – dawniej posiadacz dóbr; indolendo Fatis – ubolewając nad losem; prospiciendoque interessati suo – a zarazem dbając o swój interes; ob infra scriptam rzecz – z powodu niżej opisanej rzeczy; de diligentia – dla ostrożności; de hac Luce recenter zeszły – niedawno zmarły; certum quantum – pewną sumę; parcialiter – częściami. Wdztwa Kyowskiego – województwa kijowskiego; Złł. – złotych polskich. Odczytanie nazwisk Lewkowski, Kozłowski i nazwy dóbr Kotomek niepewne.

inposterum (łac. in posterum) – na przyszłość; mpp. – manu propria, własnoręcznie.

Streszczenie

16grudnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Antoni Kozłowski [?], dowiedziawszy się o śmierci Antoniego Rybińskiego, starbnika (stolnika [?]) inflanckiego, dawnego posesora dóbr Kotomek [?], złożył manifestację dla zabezpieczenia swego interesu. Zeznał, że Rybiński pożyczył od niego czerwone złote i talary bite bez wystawienia skryptu, następnie spłacał dług częściami, a pozostałe 30 zł zostały niespłacone; przy wyjeździe do Warszawy zmarły ofiarował w zamian konia, czego manifestant nie przyjął, licząc na rozliczenie po jego powrocie. Manifestację przyjęto do akt.

Nr w rękopisie: 156 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 677

1Manifestacya Nomine Wiell. Jeymsci

2Panie Agniesiy [?] Miecznikowny Koronn.

3y Innych przeciwko Wiell. JmPanu Sapiezie

4Kasztellanowi Trockiemu y Innym

5Roku Tysiąc, Siedmset Trzydziestego, Piątego,

6Miesiąca Decembra, Szesnastego, Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JeyKrolewskiey Mości

8Zytomierzu Przedemną Wawrzyncem Walewskim Ławkow-

9skim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa Grodz.

10Generału Woiewództwa Kijowskiego y Xięgami ninieyszemi

11Grodzkiemi Kijowskiemi. Comparens personaliter Urodzony

12JmPan Jerzy Kupel [?] Gubernator Klucza Hornostaypolskiego

13Nomine Wiell. Jchmw Maryanny Agniesiy [?] Mieczni-

14kowny Koronny Werbskiey [?], Urzędowskiey etc. Sta-

15rosciank[?] Dobr Klucza Hornostaypolskiego Dziedziczki,

16y Stefana na Łubieniu [?] y Rytwianach Humieckiego

17Woiewody y Generała Ziem Podolskich, osoby y

18Dobr teyże Wiell. Jeymości Panny Miecznikowny

19Koronn. naturalnego Opiekuna, windykuiąc zna-

20czny oppressyą Dobr Wiell. Pryncypałow swoich

21abardziey zapobiegaiąc dalszey cnyszkie [?] czynic,

22solenniter gravique animi cum dolore naprzeciwko

23J. Wiell. JmPanu Janowi na Kodniu, Dorohostaiach

24[reklamant:] y Czarnobylu

k. 677v

1Czarnobylu Sapieże Kasztellanowi Trockiemu Brzyskiemu

2etc. Starościè iako Panu, tudziez Urodz. ImPanu Włady-

3sławowi Marchlewiczowi Dobr Włosci Czarnobylskiey

4Gubernatorowi infra scriptarum legi et justitiæ contra-

5rium violentiarum motorowi y Pryncypałowi swiad-

6czył y manifestował się wten sposob y oto iz wyz

7specyfikowany Urodz. ImPan Marchlewicz Guber-

8nator Czarnobylski niewiedziec czyli scitu et manda-

9to JWiell. Pryncypała swego czyli sua propria illici-

10taq[ue] authoritate postponendo legem publicam

11wszelkich gwałtow y wiolencyi serio vetantem

12transeundoq[ue] antiquarum graniciarum proprietatem

13niekontentuiąc się dawnieyszemi wiolencyami

14Dobrom JWiell. Pryncypałow Comparentis czynio-

15nemi osobliwie biciem Iazu na własnym brzegu

16Domontowskim, zaymowaniem tak wiele Sianozęci

17gwałtownym wdzieraniem się w Grunta y Pola,

18teraz noviter comprobando vetera crovis[?] Szczoty[?]

19wbarciach za znamionami ludzi y Poddanych

20JWiell. Pryncypałow Comparentis będące, in conti-

21nuo usu onychze bez zadnego przed tym odludzi

22Czernobylskich zawodu y uporu zostaiące vi et vio-

23lenter na głowę powydzierać kazał, y inne wio-

24lencye poczynił y czynić nieprzestaie, Zaczym tedy

25idem Comparens nomine supra expressorum Illu-

26[reklamant:] strium

k. 678

1Illustrium Principalium suorum ratione pmissorum omnium

2ac aliorum Inquisitione deducendam, contra pnomina-

3tos Inculpatos iterum iterumq świadczy y Mani-

4festuie się salvamq psentis manifestationis Sud

5si opus fuerit Illustribus Principalibus suis zosta-

6wuie meliorationem hanc Actis Connotari co otrzy-

7mał Jerzy Kuszel [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Nomine – w imieniu; comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; solenniter gravique animi cum dolore – uroczyście i z ciężkim bólem serca; oppressya – uciemiężenie. Pozwany to Jan Fryderyk Sapieha, kasztelan trocki, pan na Kodniu i Czarnobylu. Hornostajpol – dziś Hornostajpil (Ukraina). Stefan Humiecki – wojewoda podolski.

infra scriptarum legi et justitiæ contrarium violentiarum motor = sprawca niżej opisanych gwałtów sprzecznych z prawem i sprawiedliwością; scitu et mandato = za wiedzą i rozkazem; sua propria illicitaque authoritate postponendo legem publicam = własną niegodziwą władzą, lekceważąc prawo publiczne; serio vetantem = surowo zakazujące; transeundoque antiquarum graniciarum proprietatem = przekraczając własność dawnych granic; noviter comprobando vetera = nowymi czynami potwierdzając dawne; in continuo usu = w ciągłym używaniu; vi et violenter = siłą i gwałtownie; idem Comparens nomine supra expressorum Illustrium = tenże stawający w imieniu wyżej wymienionych Jaśnie Wielmożnych. Szczoty/barcie – pszczoły w barciach ze znamionami (znakami) właścicieli.

„Illustrium Principalium suorum ratione praemissorum omnium ac aliorum inquisitione deducendam, contra praenominatos inculpatos iterum iterumque” – (sprawę) jaśnie oświeconych swoich mocodawców co do wszystkich powyższych i innych spraw do udowodnienia w śledztwie, przeciw wymienionym obwinionym raz po raz; „salvamque praesentis manifestationis” – z zastrzeżeniem poprawy niniejszej manifestacji; „si opus fuerit” – jeśli zajdzie potrzeba; „meliorationem hanc Actis connotari” – tę poprawę wpisać do akt; mp = manu propria (ręką własną).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16grudnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Ławkowskim [?], Jerzy Kupel (w podpisie Kuszel) [?], gubernator klucza hornostajpolskiego, w imieniu Marianny Agnieszki [?], miecznikówny koronnej, dziedziczki klucza hornostajpolskiego, oraz jej opiekuna Stefana Humieckiego, wojewody podolskiego, zaniósł manifestację przeciw Janowi Sapieże, kasztelanowi trockiemu, panu na Kodniu, Dorohostajach i Czarnobylu, oraz Władysławowi Marchlewiczowi, gubernatorowi włości czarnobylskiej. Zarzucił Marchlewiczowi, że – za wiedzą pryncypała lub z własnej woli – poza wcześniejszymi gwałtami (sypanie jazu na brzegu domontowskim, zajmowanie sianożęci, wdzieranie się w grunty) kazał teraz siłą wydrzeć pszczoły z barci oznaczonych znamionami poddanych hornostajpolskich. Manifestant zastrzegł prawo uzupełnienia manifestacji, którą wpisano do akt.

Nr w rękopisie: 157 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 678

1Manifestacya Nre Wiell. JmPana

2Szaka Stolnika Zytomirskiego

3przeciwko Wiell. Ichm Panom Pnerzyń-

4skim [?] Miecznikom Bidgowskim [?]

5małży Innym.

6Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego.

7Miesiąca Decembra, Szesnastego, Dnia

8Na Urzędzie Grodzkim w Miescie JKMci Krolewskiey Mości

9Zytomierzu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim [?] Cus-

10towskim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa

11Grodz. Gener. Wdztwa Kijow. y Xięgami ninieysze-

12mi Grodzkiemi Kijowskiemi. Comparens persona-

13liter Urodzony JmPan Jozef Popiel [?] Plenipotens ge-

14neralis Wiell. JmPana Marciana Szaka Stolnika

15Zytomirskiego, o rzeczach irrealiter informowa-

16ne Sjussu infra specificatorum Inculpatorum przez

17Woznego eorundem relacyeh nunc primum notitiam

18maiącego Nre ejusdem Magnifici Principalis Sui ob-

19viando Subreptitijs modis in damnum et detrimentum

20[reklamant:] Fortuny

k. 678v

1Fortuny Wiell. Pryncypała Comparentis formatis stosuiąc się

2do widendy Anno Psenti Millesimo, Septingentesimo,

3Trigesimo Quinto Die Vigesima Sexta Septembris za:

4pisany solemniter traxito [?] Wiell. Ichm Panom Felicyanowi

5y Franciszce z Gorayskich [?] Primo voto Dęboćkiey [?] Za-

6czytey [?] Parnawskiey [?] Secundo ad Psens Bierzynskiey Bie-

7rzynskim Miecznikom Bidgowskim [?] małł. tudziesz Opatrzne-

8mu Mironowi Miaduszewskiemu [?] Woznemu falszywie Re-

9lacye zeznawaiącemu swiadczy y manifestowac się in eum mo-

10dum Iż pomienieni Wiell. Ichm Panowie Bierzynscy małł.

11mniey uważaiąc na Prawo pospolite actus irreales ac

12vitiosos na ublizenie cudzey Fortuny excogitatos za:

13braniaiące uformowawszy aktoraty na Trybunał

14Koronny Lubell. po Wiell. Pryncypała Manifestantis

15a oraz zważywszy że ex Sacro Sancta Iustitia za

16niesłuszne Pretensye ex Arbitrio Iudicii Poenae evoca:

17toriae na obżałowanych decernentur ad iniustos abar:

18deiey [?] captiosos udawszy się modos legi positivae

19contrarios chcąc quid quam lucrari y Processem Wiell.

20Pryncypała Manifestantis innodare pomienionemu

21Woznemu swoiemu rozkaz Ichmw obwinionych

22koniecznie pełnić muszącemu Pozwow ad notitiam

23niepowydawawszy Relacye ad sui Instantiam po:

24zeznawac kazali, ktory Wozny nieuważaiąc na rygor

25Prawny siebie za takowe akcye czekaiący ani na

26Przysięgę Super fidelitatem Officii Sui wykonaną niepo:

27[reklamant:] odnosiwszy

k. 679

1nie podnosiwszy Pozwow iako z Prawa należy o onych nikomu

2niedawszy wiadomosci Relacye circa Acta opaczne y

3falszywie poprzeznawał, przezco Legem divinam et publicam

4transgressus Poenas judiciales in se contraxit, zkąd patet

5ze szczegulnie dla zdradliwych Processow Fortuny Wiell.

6Pryncypała Comparentis obciążenia ani dla żadney dyiu-

7dikacyi JchM inculpati takowe adinvenerunt media ratio-

8ne quorum omnium Jdem Manifestans Nie quo supra iterato

9iterumque manifestatur prosząc hanc manifestationem

10actis connotari co y otrzymał. Iozef Popiel [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Nre = nomine (imieniem); Wiell. = Wielmożnego; „comparens personaliter” – stawając osobiście; „plenipotens generalis” – pełnomocnik generalny; „infra specificatorum inculpatorum” – niżej wymienionych obwinionych; „eorundem relacyeh nunc primum notitiam” – o ich relacjach dopiero teraz wiadomość; „Magnifici Principalis Sui” – swego wielmożnego mocodawcy; „obviando subreptitiis modis in damnum et detrimentum” – zapobiegając podstępnym sposobom na szkodę i uszczerbek. Data: 16 grudnia 1735.

Fragment manifestacji (protestacji) przeciwko małżonkom Bierzyńskim, miecznikom bydgoskim [?], i woźnemu za fałszywe zeznanie relacji o doręczeniu pozwów do Trybunału Koronnego Lubelskiego. Łac.: „Anno praesenti … 1735 die 26 Septembris” – w roku bieżącym 1735 dnia 26 września; „primo voto … secundo ad praesens” – z pierwszego męża … obecnie z drugiego; „actus irreales ac vitiosos … excogitatos” – czynności nierzeczywiste i wadliwe wymyślone; „ex arbitrio iudicii poenae evocatoriae … decernentur” – według uznania sądu orzekane będą kary za bezzasadne pozwanie; „ad iniustos … captiosos modos legi positivae contrarios” – do niesprawiedliwych, podstępnych sposobów sprzecznych z prawem stanowionym; „quid quam lucrari” – cokolwiek zyskać; „processum innodare” – uwikłać proces; „ad notitiam” – do wiadomości; „ad sui instantiam” – na swoje żądanie; „super fidelitatem officii sui” – na wierność swego urzędu. Wiell. = Wielmożny; małł. = małżonkowie; Ichm = Ichmościowie.

Legem divinam et publicam transgressus Poenas judiciales in se contraxit – przekroczywszy prawo boskie i publiczne, ściągnął na siebie kary sądowe; Comparentis – stawającego; inculpati – obwinionych; ratione quorum omnium Idem Manifestans … iterato iterumque manifestatur – z powodu tego wszystkiego tenże manifestujący ponownie i jeszcze raz manifestuje; hanc manifestationem actis connotari – aby tę manifestację wpisano do akt; mp = manu propria.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16grudnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?], Józef Popiel [?], plenipotent generalny Marcjana Szaka, stolnika żytomierskiego, zaniósł manifestację przeciw Felicjanowi i Franciszce z Gorayskich [?], 1° voto Dęboćkiej [?] łowczynie parnawskiej [?], 2° voto Bierzyńskim, miecznikom bydgoskim [?], oraz przeciw woźnemu Mironowi Miaduszewskiemu [?]. Zarzucił, że małżonkowie, wytoczywszy przeciw Szakowi sprawę w Trybunale Koronnym Lubelskim, kazali woźnemu zeznać relacje o doręczeniu pozwów, których w rzeczywistości nie doręczył, a woźny wbrew przysiędze złożył w aktach fałszywe relacje. Manifestację, wniesioną z powołaniem się na widendę zapisaną 26 września 1735 r., wpisano do akt.

Nr w rękopisie: 158 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 679

1Manifestacya Wiell. JchMw Panow Bie-

2rzynskich Miecznikow Bidygow-

3skich [?] przeciwko Wiell. JmPanu Mzało-

4wi [?] Stolnikowi Zytomirskiemu

5y Jnnym.

6Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

7Miesiąca Decembra Siedmnastego Dnia

8Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mosci

9Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkow-

10skim [?] Namiesnikiem Nateraz Podwoiewodztwa Grodz-

11kiego Wdztwa Kijow. y Xięgami niniejszemi Grodz-

12kiemi Kijow. Comparentes personaliter Wiell. JchM Pa-

13nowie Felicyan y Franciszka z Gorayskich [?] primo voto

14Stepocka [?] Łowczyna Parnawska Secundo ad praesens

15Bierzynska Bierzynscy Miecznikowie Bidygowscy [?]

16[reklamant:] Dobr

k. 679v

1Dobr Klucza Rodenskiego [?] y Wsi Jankowiec Dziedziczki Solenną

2przeto Wiell. Jmci Panu Marcianowi Axakowi [?] Stolnikowi

3Zytomirskiemu Pryncypałowi, tudzież Urodzonemu

4Jozefowi Popielowi Dobr Wsi Tatarynowki Guberna-

5torowi iako też y Pracowitemu Woytowi y całey Groma-

6dzie Wsi Tatarynowki przestrzegaiąc tak całości For-

7tuny Swoiey a przytym subveniendo vitæ suæ

8integritati do akt ninieyszych zanosi Protestacyą

9y Protestuie się w ten sposob y o to. Iż pomieniony

10Wiell. Jmć Pan Axak [?] Stolnik Zytomirski nie uwa-

11żaiąc na Prawa pospolite y rygor ich de usurpatoribus

12alienæ Fortunæ, tudziesz super intentantes in Vitam ri-

13gorose opisane trzymaiąc przez Lat kilkadziesiąt Wieś

14Jankowce Wiell. Komparentki Dziedziczną a na żadne

15tak Przyiacielskie iako y prawne requizycye nieuwa-

16żaiąc a tym więcey co raz w Gruntach in præsentanea

17Wiell. Jchmc Komparentow zostaiących Possessione

18violentiæ przywłaszczaiąc y Inne quocunque titulo

19nazwać się mogące przeciwko Prawu pospolitemu Bezkar-

20nie [?] wyrządzać y czynić rostazuie krzywdy y owszem

21wziowszy Sobie media absoluto ultra æqualitatem po-

22testatis dawszy wole in omne nefas swywolnemu

23Poddanstwu tudzież y Urodz. JmPanu Jozefowi Po-

24pielowi do tym większych violencyi y aggrawacyi

25y tylko dufaiąc w potencyi swoiey ani do Prawa dla

26usprawiedlenia się stanąć chce ani też od violencyi

27y aggrawacyi abstinet iako y czasu niedawno prze-

28[reklamant:] szłego

k. 680

1przeszłe dowiedziawszy się o Processie od Wiell. Kompa-

2rentow w Trybunale Koronnym Lubel. zdawnych Wpi-

3sow Woiewodztwa Kijowskiego rite juste ztoczone [?]

4um Cassatione zfabrikowanej Kassaty na sobie otrzy-

5maney rozkazał Urodz. Panu Jozefowi Popielowi aby

6adhibito armorum genere tym większe aggrawacie [?]

7wiolencye tak Wiell. Komparentom iako y ludziom

8ich czynił wynaydował sposobow do zabicia Wiell.

9Komparenta ktory to Urod. Pan Jozef Popiel tytułu-

10iący się nie Administratorem ale Possessorem nad

11Professyą Swoią postępuie zamiast uśmierzenia

12y uskromienia Swywolnych chłopskich animuszow

13dla ktorych podczas niedawney przeszłey nieszczęśli-

14wey rewolucyi ledwie komu z Panow y Possessorow w

15Dobrach y Domach Swoich osiedzieć się przyszło, chło-

16pow więcey dwochset y Szlachty na Graniey [?] siedzą-

17cych Spisami, Rusznicami, Kosami, Cepami, Kijami

18do Wsi Iankowice [?] zgromadziwszy a tym większey

19złości y zuchwałości dodaiąc chłopstwu gorzałkami

20poiąc kaze his formalibus animuiąc bijcie zabicie Pana

21Bierzynskiego [?] stanie ieszcze Pana naszego na zapłace-

22nie iego bo JmPan Stolnik tak pisał do mnie zatez

23zuchwałe chłopstwo ludziom Wiell. Strzaka [?] ze Wsi Syn-

24gur do Miasteczka Kodni przeieżdzaiący m zastą-

25pili na dobrowolney drodze mowiąc macie szczę-

26ście rozumieliśmy ze wasz Pan iedzie y tak dalsze

27przezyrowskie [?] przechwałki na życie Wiell. Komparenta

28[reklamant:] czynią

k. 680v

1czynią iako y Dnia wczorayszego pomieniony JmPan Jo-

2zef Popiel z czeladzią na dokuczenie Swiętego Jubileuszu

3Wiell. Komparentami oboygiem nie chawszy się zawsze

4na życie Sperando Wiell. Samego Komparenta do za-

5łączego się y bez żadney broni swoy żal opowiada-

6iącego do pistoletu się porwał a odwiodszy kurek

7zabić usiłował (: nisi Divina ope Salvaretur :) a za tym

8Wiell. Komparentes widząc tak wielką krzywdę For-

9tuny Swoiey oraz y niebespieczeństwo życia uciekaią

10się ad asylum Sacro Sanctæ justitiæ maiąc pro medella

11Prawo pospolite ratione præmissorum tum de omnimo-

12da Sui diligentia ieżeli by strzeż Boże circa defensionem

13vitæ cum licentiosis personis et stratam publicam ob-

14sidentibus nastąpić miało przeciwko wyż wyrażonemu

15Wiell. JmPanu Azalowi [?] Stolnikowi Zytomirskiemu

16tudzież y Urodzonemu JmPanu Jozefowi Popie-

17lowi Dobr Wsi Tatarynowki Administracyą ma-

18iącemu Tokarskiemu [?] y Innym Szlachcie Precialy-

19stom [?] iako też Woytowi y całey Gromadzie Wsi Tataryn-

20nowski y Chorodyszcza [?] przed Aktami ninieyszemi Grodz-

21kiemi Kijowskiemi iterum ad que iterum manifestuią

22się y Protestuią obieruiąc się takowy krzywdy hono-

23ru Swego wioleneyi [?] diffidacyi Prawem dochodzić

24tam gdzie będzie należało Feliciyan Pierzynski [?]

25mp. Francisszka Pierzynska [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparentes personaliter – stawiwszy się osobiście; primo voto – z pierwszego małżeństwa; secundo ad praesens – z drugiego, obecnego. Rok 1735 wg odczytu „Piątego” [?]; numer marginalny trudno czytelny.

subveniendo vitæ suæ integritati – „przychodząc z pomocą nienaruszalności swego życia”; de usurpatoribus alienæ Fortunæ – „o przywłaszczycielach cudzego majątku”; super intentantes in Vitam rigorose opisane – „surowo opisane przeciw nastającym na życie”; in præsentanea possessione – „w obecnym posiadaniu”; quocunque titulo – „jakimkolwiek tytułem”; media absoluto ultra æqualitatem potestatis – „środki całkowicie ponad równość władzy”; in omne nefas – „na wszelką niegodziwość”; abstinet – „powstrzymuje się”. Nad wyrazem „Bezkarnie” dopisane cyfry 2 i 3 (przestawienie wyrazów). Na marginesie znak „+” przy linii o usurpatorach. Nazwisko stolnika czytane jako Axak (Aksak) – niepewne.

adhibito armorum genere – użyto rodzaju broni; his formalibus – tymi słowy; rite juste – należycie i słusznie. Wiell. = Wielmożnego; Urod. = Urodzonego. Kodnia – dziś Kodnia k. Żytomierza; Syngury – Synhury (Syngur) k. Żytomierza. „Rewolucja” to zapewne koliszczyzna (1768), co wskazuje na wpis z dalszej części księgi.

nisi Divina ope Salvaretur – gdyby nie został ocalony Bożą pomocą; ad asylum Sacro Sanctæ justitiæ – do schronienia świętej sprawiedliwości; pro medella – jako lekarstwo; ratione præmissorum – z racji powyższego; tum de omnimoda Sui diligentia – także co do wszelkiej swej staranności; circa defensionem vitæ cum licentiosis personis et stratam publicam obsidentibus – w obronie życia przed swawolnymi osobami i napastnikami na gościńcu publicznym; iterum ad que iterum – raz i drugi; mp. = manu propria. Nazwisko komparentów (Pierzyński) i stolnika żytomierskiego niepewne.

Streszczenie

17grudnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Felicjan i Franciszka z Gorayskich [?], 1° voto Stepocka [?] łowczyna parnawska, 2° voto Bierzyńscy, miecznikowie bydgoscy [?], dziedzice klucza rodeńskiego [?] i wsi Jankowce, złożyli protestację przeciw Marcjanowi Axakowi [?], stolnikowi żytomierskiemu, Józefowi Popielowi, gubernatorowi (administratorowi) wsi Tatarynówka, Tokarskiemu [?] i innej szlachcie oraz wójtowi i gromadom wsi Tatarynówka i Horodyszcze [?]. Zarzucili stolnikowi, że od kilkudziesięciu lat trzyma ich dziedziczną wieś Jankowce, zajmuje ich grunty i nie chce stanąć do prawa, a po dowiedzeniu się o ich procesie w Trybunale Lubelskim polecił Popielowi gnębić ich i szukać sposobu zabicia Bierzyńskiego. Popiel miał zgromadzić w Jankowcach ponad dwustu uzbrojonych chłopów i szlachty, poić ich gorzałką i namawiać do zabicia Bierzyńskiego, chłopi zaczepiali ludzi jadących z Syngur do Kodni, a w przeddzień Popiel w czasie jubileuszu porwał się na Bierzyńskiego z pistoletem. Manifestanci zastrzegli dochodzenie krzywd na drodze prawnej; podpisy: Felicjan i Franciszka Pierzyńscy [?].

Nr w rękopisie: 159 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 680v

1Manifestacya Wiell. JeyMości Pani Szypkow-

2skiey [?] Kasztell. Poraiańskiey [?] de diligentia Sui uczyniona

3[reklamant:] Roku

k. 681

1Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego.

2Miesiąca Decembra, Siedymnastego, Dnia.

3Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey Mści

4Zytomierzu Przedemną Wawrzyńcem Walewskim Czeko-

5skim [?] Namiesnikiem na teraz Podwoiewodztwa Grodz-

6kiego Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami nineyszemi

7Grodzkiemi Kijowsk. Comparens personaliter Wiel.

8Jeymść Pani Alexandra z Zabokrzyckich Stępkowska [?]

9Kasztellanicowa Bracławska Wdowa, obviando wszel-

10kim Inkonweniencyom et praejudiciosis Actibus kto-

11reby miały przy teraznieyszych rewolucyach Inkur-

12syach y niebespieczenstwach nastąpic cum praejudi-

13cio et detrimento Fortunae Wiel. Comparentki tako-

14wą de diligentia Sui zanosi Manifestacyą in eum

15modum. Iż Jeymść manifestuiąca się przy terazn-

16nieyszych rewolucyach y Inkursyach Woyska

17Rosyskiego iednych z Wołynia w Swoy kray przez

18Woiewodztwo Kijowskie przechodzących drugich

19lokuiących się przez co rozne niebespieczenstwa

20trudności przeiazdu z tych kraiow do Przeswietnego

21Trybunału działy się a w tych kraiach Rytawi [?]-

22cye ustawicznemi przechodami y ukazami dla

23ktorych Jeymść manifestuiąca się będąc tu w tym

24kraiu od teytym [?] iedno w słabosci zdrowia zo-

25[reklamant:] staiąc

k. 681v

1zostaiące druga wtym czasie niespokoynym dla nie:

2bespieczenstwa Zycia osobliwie przez praktyko:

3wane Imprezę Kozacką ze się y namieyscu zwielkim

4strachem przychodziło ze stawać trzecia dla conserwy

5Fortuny iuz in parte zdezolowaney niemogła ani Sama

6do Przeswietnego Trybunału lubo zadnych zapisow prze:

7ciwko sobie oprocz swoich, y zadnych posobie Ter:

8minow y adcytacyi niemiała, poiechać, ani też bezpie:

9cznie Papierow do Ichmw Panow Patronow ile wodley:

10łosci mieysca uchowaniu będących odesłać osobliwie

11będąc przez niedziel Siedm prawie a prima Octobris

12z dopuszczenia Boskiego złozona chorobą y co tyl:

13ko zdrowia trochę przyszedszy alici inna trud:

14ność przez przechodzące Woysko Jm Pana Generała

15Zayączkowskiego [?] przez Dobra Puliny y tam przez Dni

16kilka we Dworze więcey niżli z Tysiącem ludzi

17stoiące przez co ostatnia by była Poddaństwa na:

18stąpiła gdyby niebyło bytnosci Samey Wielm. Ma:

19nifestantki. Zaczym tedy Jeymć manifestuiąca

20się iak prętko mogła co kolwiek convalescere et post

21multas defficultates et oppressiones Acta praesentia adi:

22re tale zaraz postrzegaiąc całosci Fortuny Swoiey a

23żeby wniey per aliquam formido lantatem [?] niponie:

24sła jacturam de praemissis omnibus manifestatur.

25Alexandra Stępkowska [?] Kasztelani:

26cowa Bracławska

Objaśnienia i tłumaczenia

de diligentia Sui – o swej staranności (manifestacja zabezpieczająca); tytuł urzędu kasztelańskiego niepewny.

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; obviando… praejudiciosis Actibus – zapobiegając wszelkim niedogodnościom i aktom szkodliwym; cum praejudicio et detrimento Fortunae – ze szkodą i uszczerbkiem majątku; de diligentia Sui – dla swej ostrożności; in eum modum – w ten sposób. Kasztelanicowa bracławska – żona syna kasztelana bracławskiego. Inkursye Woyska Rosyskiego – przemarsze wojsk rosyjskich w czasie wojny o sukcesję polską. Nazwisko namiestnika i manifestantki odczytane niepewnie.

convalescere – wyzdrowieć; post multas difficultates et oppressiones Acta praesentia adire – po wielu trudnościach i uciskach udać się do niniejszych akt; per aliquam [formidolositatem?] – przez jakąś bojaźń/opieszałość; jacturam – szkodę; de praemissis omnibus manifestatur – o wszystkim powyższym manifestuje się; a prima Octobris – od 1 października.

Jm – Jegomość; Wielm. – Wielmożnej; Ichmw – Ichmościów.

Streszczenie

17grudnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Czekoskim [?], Aleksandra z Zabokrzyckich Stępkowska [?], wdowa, kasztelanicowa bracławska, złożyła manifestację dla zabezpieczenia swego majątku. Oświadczyła, że z powodu przemarszów i postojów wojsk rosyjskich, niebezpieczeństw ze strony Kozaków, niebezpiecznych dróg oraz siedmiotygodniowej choroby od 1 października nie mogła sama pojechać na Trybunał ani bezpiecznie przesłać dokumentów patronom, choć nie miała tam terminów ani przypozwań. Dodała, że przez kilka dni w dworze w Pulinach stało ponad tysiąc ludzi wojska generała Zayączkowskiego [?], co groziło ruiną poddanych. Manifestację złożyła, gdy tylko po wyzdrowieniu mogła dotrzeć do akt.

Nr w rękopisie: 160 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 682 [?]

1Manifestacya Wiell. Jejmi Pani Rzepkowskiey [?]

2Kasztellanicowey Bracławskiey p[rze]ciwko Wiell.

3Jchm. Panom Dzikom [?] Miecznikom

4Bracław. maiori [?] y innym

5Roku Tysiąc, Siedmset Trzydziestego Szostego [?]

6Miesiąca Decembra, Siedymnastego, Dnia.

7Na Urzędzie Grodzkim w Miescie Jego Krolewskiey

8Mosci Zytomierzu Przedemną Wawrzyncem Walew-

9skim Lewkowskim [?] Namiesnikiem natenczas

10Podwoiewodztwa Grodzkim Generału Wdztwa

11Kijow. y Xięgami niniejszemi Grodz. Kijow.

12Comparens personaliter Wiell. Jejmsc Pani Alexandra z

13Zabokrzyckich [?] Rzepkowska [?] Kasztellanicowa Bracławska,

14nieznosną krzywdę odnosząc y lezią [?] Fortuny y hono-

15ru swego przez niżey mianowanych Jchmw obżałowa-

16nych niegodziwo zawzięłosc ponosząca przychilaiąc

17się do dawnieyszych Manifestacyi contra eosdem

18injuriatores Zaniesionych y teraz z wielkim żalem p[rzeciw]ko

19Wiell. Jchm. Panom Stanisławowi Dzikowi [?] Mieczni-

20kowi Bracławskiemu Oycu, y Franciszkowi Sikorsz[?]-

21kowi [?] Vices Gerentowi Grodz. Drohickiemu [?] naubliże-

22niu Fortuny Wiell. Manifestantki modis Subreptitijs

23ac vitiosis do tego czym Swiadczyła protestowała się

24y manifestowała w ten sposob y o to. Iż Jegmsc

25Pan Miecznik Bracławski convellendo Prawo pospo-

26[reklamant:] lite

k. 682v [?]

1pospolite de oppressoribus alienae Fortunae rigorose

2opisane nieuważaiąc na Dekret Trybunalski in Anno

3Millesimo, Septingentesimo, Vigesimo, Sexto

4ferowany, ktorym Dekretem przysądzony Summ Wiel.

5manifestance y Dobra Puliny cum Attinentijs przez Urząd

6Grodzki Grabowiecki Officiose ad Possessionem poda-

7ny, Pan inculpatus rozszerzaiąc Sobie niesłusznie do Tey-

8Querulantki Pretensye szczegulnie in oppressionem

9tendendo rozne prezpedycye w Possessyi Dobr pomie-

10nionych czyni y do niemałych Kosztow ile podstępnie

11struendo Iuris molimina przyprowadza, Iakoż w Ro-

12ku Tysiącznym Siedmsetnym, Trzydziestym, Pierwszym

13na Woiewodztwie Bracławskiem uczyniwszy Wpis

14przeciwko Samemu JmPanu Niezabitowskiemu y

15Wiel. Manifestantkę w Kondemnacie niesłusznie y nie-

16naturyie [?] dołożywszy wyż mianowanego JmPana

17Skorupkę obwinionego Zięcia Swego natenczas Dekla-

18racyą iuż maiącego Causae Suae Iudicem Vindi-

19cem ad Executionem Kondemnaty Subreptitio modo

20prokurowaney sprowadził, ktory ad Affectationem

21narzeczonego bycia Swego obratowanego non attentis

22Iuridicis defensionibus natenczas przez Plenipotenta

23ta Wiel. Manifestantki, że ta Kondemnata z Wpisu

24przeciwko Urodz. Niezabitowskiemu Osse stanęła

25iako Autentice Wpis swiadczy, y do Pryncypałki

26moiey non regulatur rimonstrowanych pomie-

27nione Dobra iniuste Exequowat. Tandem nie-

28[reklamant:] adeytowawszy

k. 682 [?]

1nie adcytowawszy manifestantki y Sukcessorow Wiel. JeyM.

2Pani Szamptawskiey [?] post fata eius do teyże Fortuny

3należących junctis viribus post iusta connubialia vota

4zniosłszy się in discrimen Fortuny manifestantis JeyM.

5inculpati y z nienależytego Terminu pomienioney

6Remissy sine adcitatione iak z Prawa należy wypis

7prokurowawszy indebito vexatoriey Processu

8Fortuny Wiel. manifestantki aggrawowali y teraz Sa-

9mi będąc Iudices et vindices opprimuią illicite w Posses-

10syi rożne prepedycye czynią do kosztow nienależy-

11tych przywodzą Poddanym Pulinskim Ostrow

12miodowy violenter odbieraią przez Poddanych

13Swoich Kurenskich [?] wdzieraiące się w grunta Pulinskie

14one per vim przywłaszczaią Siana zabieraią Podda-

15nych Manifestantki na Szarwarki z robot swoich pędzą

16y rożne czynią oppressye aggrawaiące y wiolencye

17biciem y zabiciem onymże odgrażaiące y przechwa-

18laiące się, z kąd manifestantka lubo y tak niema

19korespondencyi od Summy Sobie należącey z dobr

20pomienionych iescze większe przez obżałowanych

21w Fortunie Swoiey y Intraciie ma uszczyrbek

22ile kiedy widzy takowe obżałowanych uciemię-

23żenie obawiaiące się aby się nie porozchodzili dyspo-

24zycie [?] manifestować musi, oponoszy tak wielky koszt Fortu-

25ny y honoru Swego przez zawzięstość obżałowanych

26y podstępnie Prawem aggrawacye de nullitate

27wszystkich kondemnat iakie kolwiek mogą być na

28[reklamant:] Wiel.

k. 682v [?]

1Wiele Manifestance niesłusznie nienależycie fraudulenter

2Præjudiciose od Obżałowanych otrzymane, y niesłuszny

3wraz Expedycye wiolencyi, ad dePræmissis omnibus

4iterum iterumq[ue] manifestatur. Alexandra Rzy-

5szkowska [?] Kasztellanicowa Bracławska

Objaśnienia i tłumaczenia

comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; contra eosdem injuriatores – przeciw tymże krzywdzicielom; Vices Gerens – zastępca (wicegerent); modis subreptitiis ac vitiosis – sposobami podstępnymi i wadliwymi; convellendo – obalając, naruszając; Wiell. – Wielmożny; Jchm. – Ichmościom; Wdztwa – Województwa.

Odczyt roku niepewny (zapis wygląda na „Trzydziestego Szostego”); nazwiska stron (Rzepkowska, Dzik) niepewne.

de oppressoribus alienae fortunae – o ciemiężycielach cudzego mienia; cum attinentiis – z przynależnościami; officiose ad possessionem – urzędowo w posiadanie; in oppressionem tendendo – zmierzając ku uciskowi; struendo iuris molimina – wznosząc zabiegi prawne; Causae Suae Iudicem Vindicem – sędzią i mścicielem własnej sprawy; subreptitio modo – podstępnie; non attentis iuridicis defensionibus – nie zważając na prawne obrony; non regulatur – nie stosuje się; iniuste – niesprawiedliwie; tandem – w końcu. Wiel. – Wielmożna (manifestantka). Rok Dekretu Trybunalskiego: 1726; wpis z 1731 r.

Numer karty w prawym górnym rogu słabo czytelny (682?). Fragment manifestacji (skarga na bezprawne postępowanie sądowe i napady na dobra Pulińskie); początek i dalszy ciąg na sąsiednich stronach.

post fata eius – po jej śmierci; junctis viribus – łącznie; post iusta connubialia vota – po prawnych ślubach małżeńskich; in discrimen – na szkodę; inculpati – niewinnego; sine adcitatione – bez pozwania; indebito vexatoriey – niesłusznego, uciążliwego; Iudices et vindices – sędziami i mścicielami; opprimuią illicite – uciskają bezprawnie; per vim – przemocą; de nullitate – o nieważność. Wiel. JeyM. – Wielmożna Jejmość.

Pod numerem karty na marginesie górnym dopisek „682a” [?]; u góry znak „#” [?].

fraudulenter praeiudiciose – podstępnie, ze szkodą; de praemissis omnibus iterum iterumque manifestatur – co do wszystkiego powyższego raz po raz się manifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17grudnia 1735 r. (w tekście rok odczytany jako 1736 [?]) w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Aleksandra z Zabokrzyckich [?] Rzepkowska [?], kasztelanicowa bracławska, nawiązując do wcześniejszych manifestacji, zaniosła manifestację przeciw Stanisławowi Dzikowi [?], miecznikowi bracławskiemu, i Franciszkowi Sikorskiemu [?], wicegerentowi grodzkiemu drohickiemu [?]. Zarzuciła miecznikowi, że wbrew dekretowi trybunalskiemu z 1726 r., którym przysądzono jej sumy i dobra Puliny z przyległościami, podane jej w posiadanie przez gród grabowiecki, czyni jej przeszkody w posiadaniu; w 1731 r. uczynił wpis w woj. bracławskim przeciw Niezabitowskiemu, dołączył ją do kondemnaty i sprowadził do egzekucji swego zięcia Skorupkę, który bezprawnie zajął dobra. Obwinieni mieli też bez przypozwania jej i sukcesorów Szamptawskiej [?] uzyskać wypis remisy, a ich poddani kureńscy [?] odbierać poddanym pulińskim ostrów miodowy, zajmować grunty i siano, pędzić ich na szarwarki i grozić im. Manifestantka zastrzegła nieważność kondemnat uzyskanych przeciw niej; w podpisie Aleksandra Rzyszkowska [?].

Nr w rękopisie: 161 (1735, seria II)

Transkrypcja

k. 682v [?]

1Manifestacya Urodz. JmPana Jana

2Szaszkiewicza Swym y Oyca Swego

3Imieniem de diligencia uczyniona

4Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego Piątego,

5Miesiąca Decembra Dwudziestego Dnia

6Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie JegoKrolewskiey Mosci

7Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkow-

8skim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa

9Grodzkiego Generału Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami Ni-

10nieyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi. Veniens personaliter

11Urodzony JmPan Jan Szaszkiewicz Swym y Urodz.

12JmPana Bazylego Szaszkiewicza Oyca Swego Imieniem

13postrzegaiąc wszelkiey całosci Fortuny Parentis et Sui

14ne aliquod exinde ob inferius dicta emanat eiusdem

15detrimentum Solennem Præsenti coram Officio czyniąc

16diligentiam Sui zanosi in eum infra scriptum mo-

17dum manifestationem. Iż kiedy wiadoma pra-

18wie całemu Woiewodztwu naszemu Kijowskiemu cala-

19mitas w Spustoszeniu [?] Dworu w Dobrach teraznie-

20[reklamant:] szego

k. 682

1teraznieyszego Prynceypata Comparentis eryguwanego

2nastąpiła hoc ce tempore wszelka chudoba et om-

3nia munimenta Substantiam Manifestantium

4concernentia specifice konsensow Dwa Jeden od

5niegdy Jaśnie Oswieconego Xiązęcia Jmści Jerzego Lubo-

6mirskiego Woiewody Sędomirskiego na Dobra Spi-

7czynce, Drugi na Dobra Kosiyowce [?] od trzeciego

8Swiętey Pamięci JmPana Andrzeia Sokołowskiego [?]

9Oyca moderni Comparentis dane y służące tudziesz

10membrany karty y wszelkie Dokumenta manife-

11stantom należące igne combusta sunt et iniquo

12subjacuerunt fato, wczym dolendo tali iniqua

13sorte przed Aktami nineyszeszal swoy oppowia-

14daiąc sono prius przestrzegaiąc całosci Fortuny

15Swoiey ne exinde aliqua suppositiva subse-

16quatur suspicio et injuria iterum iterumque oswiad-

17czaiąc et si id Juris necessitas exigerit hoc totum

18Juramento comprobare paratus prosząc presentem

19manifestationem Actis connotari co y otrzymał

20Jan Staszkiewicz [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Imię namiestnika „Wawrzyncem Walewskim” odczytane niepewnie (może „Walenskim”). Numer marginalny „161” [?] trudno czytelny.

Veniens personaliter – stawiwszy się osobiście; postrzegając całości fortuny parentis et sui, ne aliquod exinde... detrimentum – by nie poniosła stąd szkody z powodu niżej opisanych okoliczności; solennem diligentiam – uroczystą staranność; in eum infra scriptum modum manifestationem – manifestację w niżej opisany sposób; calamitas – klęska.

„hoc ce tempore” – w tym czasie; „omnia munimenta … concernentia specifice” – wszystkie dokumenty dotyczące majątku manifestantów, mianowicie; „igne combusta sunt et iniquo subjacuerunt fato” – spłonęły w ogniu i uległy niegodziwemu losowi; „dolendo tali iniqua sorte” – ubolewając nad takim złym losem; „ne exinde aliqua suppositiva subsequatur suspicio et injuria” – aby stąd nie wynikło jakieś domniemane podejrzenie i krzywda; „iterum iterumque” – raz po raz; „si id Juris necessitas exigerit hoc totum Juramento comprobare paratus” – jeśli wymagać tego będzie konieczność prawna, gotów to wszystko potwierdzić przysięgą; „Actis connotari” – zapisać do akt; „moderni Comparentis” – obecnego stawającego; „mp” – manu propria. Spiczynce – wieś Spiczyńce na Ukrainie (obw. winnicki/żytomierski).

Streszczenie

20grudnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Jan Szaszkiewicz w imieniu swoim i ojca Bazylego Szaszkiewicza złożył manifestację dla zabezpieczenia majątku. Oświadczył, że podczas znanej w województwie kijowskim klęski spustoszenia dworu spłonęły cały dobytek i wszystkie dokumenty manifestantów, w tym dwa konsensy: jeden od ks. Jerzego Lubomirskiego, wojewody sandomierskiego, na dobra Spiczyńce, drugi na dobra Kosiyowce [?], wydany przez Andrzeja Sokołowskiego [?], określonego w tekście jako ojciec stawającego. Zgłaszający zadeklarował gotowość potwierdzenia tego przysięgą; w podpisie Jan Staszkiewicz [?].

Nr w rękopisie: 162 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 682

1Manifestacya [skreślone: …] od JmPana Józefa

2Janickiego p[rze]ciwko Urodzonym JchmPanom

3Mosczkom [?] mał[żonkom] [?]

4Roku Tysiąc Siedymset Trzydziestego Piątego,

5Miesiąca Decembra Dwunastego Dnia.

6[reklamant:] Na

k. 682v

1Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKM.ci Krolewskiey Stołecz-

2Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim [?] Lewkow-

3skim [?] Namiesnikiem nateraz Podwoiewodztwa Grodz-

4kiego Woiewodztwa Kijowskiego y Xięgami niniyszemi Grodz-

5kiemi Kijowskiemi Comparens personaliter Urodzony JmPan

6Jozef Janicki [?], ponoszę krzywdę niemało przez niżey

7mianowanych JchMw obratowanych Assekuracyi

8Swoiey in puncto niedotrzymaiących coram Officio

9Praesenti manifestował się przeciwko Urodz. JchM. Panom

10Przecławowi [?] y Annie z Wnorowskich [?] Mroczkom [?]

11małż. w ten sposob, iż JchM. obwinieni wziąwszy

12Długu pewnego literaznie przez Comparenta Talerow

13Bitych Dziesięciu na potrzebę Swoią własną y rea-

14liter et effective odliczonych, iako Assekuracya od tychże

15obwinionych JchMw dana świadczy na czystą Querulanta

16Lewizycyą [?] protellacyą [?] y dalsze odwłoki czyniąc czas

17od czasu prolonguiąc Summy wyż namienioney Ta-

18lerow bitych Dziesięciu nieoddaią, ani Prowizyi od

19Summy korrespondującey płacą y owszem gdy Com-

20parens o swoie tendendo domawiać się in vitam mi-

21nati sunt iako iuż nieraz praktykowanemi i mi-

22nanie [?] zawsze dyffidaciami oco respectu Commis-

23sor. Idem Comparens iterum iterumque salva

24manente manifestatione. Jozef Janicki [?] mp.

25Manifestacya

Objaśnienia i tłumaczenia

„JchmPanom” – Jegomościom Panom; „mał.” – prawdopodobnie małżonkom.

coram Officio Praesenti – przed niniejszym urzędem; in puncto – w kwestii; realiter et effective – rzeczywiście i skutecznie; Querulant – skarżący; in vitam minati sunt – grozili życiu; dyffidacje – pogróżki; iterum iterumque salva manente manifestatione – ponownie, z zachowaniem prawa do uzupełnienia manifestacji; mp. – manu propria, własną ręką.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12grudnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim [?] Lewkowskim [?], Józef Janicki [?] złożył manifestację przeciw małżonkom Przecławowi [?] i Annie z Wnorowskich [?] Mroczkom [?]. Zarzucił im, że pożyczywszy od niego 10 talarów bitych na podstawie wydanej asekuracji, odwlekają zwrot sumy i nie płacą prowizji, a na jego upomnienia grożą mu śmiercią. Manifestant zastrzegł prawo uzupełnienia manifestacji; tekst końcowej formuły wydaje się niekompletny.

Nr w rękopisie: 163 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 683

1Manifestacya Urodzonego Jmści Pana Janickiego

2pko Urodz. JchmPanom Gurowskim y Innym

3Roku Tysiąc Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

4Miesiąca Decembra, Czwartego, Dnia.

5Na Urzędzie Grodzkim w Mieście JKMci Krolewskiey Mości Zyto-

6mierzu, Przedemną Walentynem Waluskim [?] Lwkowskim [?]

7Namiesnikiem naterazs Podwoiewodztwa Grodzkie[go]

8Generalnie Wdztwa Kijowsk. y Xięgami niniejszemi Grodz.

9Kijowskiemi. Comparens personaliter Urodz. JmPan Jo-

10zef Janicki, iak prędko mogł in remotiori loco zostaiące

11acta praesentia adire tak zaraz uciekaiące się ad Sacro

12Sanctam Justitiam ad acta przystąpiwszy Solenniter pko

13Urodz. JchmPanom Antoniemu Gurowskiemu, Takiez

14Helenie primo voto Demskiey Secundo ad praesens

15Janickiey Matce, niemniey Antoniemu Demskiemu Sy-

16nowi Pryncypałom extra decentiam Status Nobi-

17litaris postępuiącym, akcyą niesłychane Exequiącym

18pochop przyklad ile hocce tempore calamitosum

19Poddanstwu wtym Kraju z Siebie remonstruiącym

20swiadczył manifestował y protestował się wten ni-

21zey opisany sposob y o to. Iz JchmPanowie Obwinieni nie-

22wiedzieć czyli proprio Ausu, czyli alicuius sini-

23stra informatione naprzod postawiwszy iednego

24z między Siebie gdzieby manifestans Sub tempus

25[reklamant:] quietis

k. 683v

1quietis wczas Sobie miał ktory exequendo jussa tychże Jchmow

2obwinionych przybywszy nocturno tempore wczas

3Sobie maiącego manifestanta zaszyi [?] kławiszem [?] obuchem

4wszystkiego niemiłosierdnie zbił stłukł pokaleczył, ra-

5zow sinich spuchłych krwawych, nabrzmiałych naczynił

6y gdyby per Permissionem Divinam od Sąsiadow blisko

7mieszkaiących nie był salwowany, pewnieby tam musiał

8Vitam cum morte mutare, a potym tym się niekonten-

9towawszy post aliquot Dies tumultuose skupiwszy-

10się armata manu Sami obwinieni z Czeladzią z kija-

11mi, kołami, cepami non observando jura vicinitatis

12gwałtowny na Dom Szlachecki Querulantis uczy-

13niwszy Inwazyą na Zycie Comparenta następowa-

14li, pytaiąc gdzieby był bić y zabić odgrażali, iakoż

15gdyby do Sąsiada ad proximé manentem Zdrowia

16nieuniosł, pewnieby przecię wzycie Swoie effectu-

17are zechcieli, Zonę manifestanta de potestate ma-

18ritali per vim odebrali, ruchomości Gospodarskie

19gwałtownym Sposobem po nieprzyiacielsku rabu-

20iąc pozabierali iako to Fanty rozne, konie Bydło

21Zboże, varij grani, naczynie Domowe et id genus czasu

22Prawa osobliwszym Rejestrem rekonstrowane po-

23zabierali, zrabowali y wniwecz cum omni Compa-

24rente obrocili, tak dalece że wczym tylko Comparens

25atente widząc niebezpieczeństwo Zycia Swego rebel-

26lione uszedł w tym się tylko został nie maiąc per Permis-

27[reklamant:] sam [?]

k. 684

1Omissas actiones gdzie y teraz swoie mieć reclinatorium.

2co czasu Prawa Inkwizycyą dowiedziono będzie wszyst-

3ko. A zatym idem Magnificus de Omissis omnibus

4iterum iterumq[ue] Manifestowawszy się Salvam zosta-

5wiwszy meliorationem si ipsi necessitas exigent [?] tak[?] na-

6breviter napisaną Actis connotari prosił co y otrzy-

7mał Iozef Panicki [?] m[anu] p[ropria]

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; in remotiori loco – w dalszym miejscu; acta praesentia adire – udać się do niniejszych akt; ad Sacro Sanctam Justitiam – do najświętszej sprawiedliwości; solenniter – uroczyście; primo voto … secundo ad praesens – z pierwszego męża … obecnie z drugiego; extra decentiam Status Nobilitaris – wbrew przyzwoitości stanu szlacheckiego; hocce tempore calamitosum – w tym nieszczęsnym czasie; proprio Ausu – z własnej śmiałości; alicuius sinistra informatione – z czyjejś złej podpowiedzi; sub tempus quietis – w czasie spoczynku. pko = przeciwko.

exequendo jussa – wykonując rozkazy; nocturno tempore – w porze nocnej; per Permissionem Divinam – za dopuszczeniem Bożym; vitam cum morte mutare – zamienić życie na śmierć; post aliquot dies – po kilku dniach; armata manu – zbrojną ręką; non observando jura vicinitatis – nie przestrzegając praw sąsiedztwa; Querulantis – skarżącego; ad proxime manentem – do najbliżej mieszkającego; effectuare – wykonać; de potestate maritali per vim – spod władzy mężowskiej przemocą; varij grani – różnego ziarna; et id genus – i tym podobne; cum omni Comparente – wraz z całym [mieniem] stawającego.

Fragment manifestacji o napad, pobicie, uprowadzenie żony i rabunek ruchomości; początek aktu na poprzedniej stronie.

omissas actiones – pominięte czynności (sprawy); reclinatorium – oparcie, schronienie (prawne); idem Magnificus de omissis omnibus iterum iterumque – tenże Wielmożny co do wszystkich pominięć wciąż na nowo; salvam meliorationem si ipsi necessitas exigent – zachowawszy prawo do poprawienia, jeśli potrzeba będzie wymagać; breviter – krótko; Actis connotari – wpisać do akt; m. p. – manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

4grudnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Walentym Waluskim Lwkowskim [?], Józef Janicki zaniósł manifestację przeciw Antoniemu Gurowskiemu, Helenie 1° voto Demskiej, 2° voto Janickiej, oraz jej synowi Antoniemu Demskiemu. Zarzucił, że obwinieni nasłali jednego z nich, który w nocy pobił go obuchem i poranił, tak że ocalał tylko dzięki pomocy sąsiadów; po kilku dniach sami z czeladzią zbrojnie najechali jego dom szlachecki, szukając go, by zabić, odebrali mu przemocą żonę i zrabowali ruchomości: fanty, konie, bydło, zboże i sprzęty domowe. Manifestant zastrzegł prawo uzupełnienia manifestacji i udowodnienia zarzutów w inkwizycji; w podpisie Józef Panicki [?].

Nr w rękopisie: 164 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 684

1Manifestacya Urodz. JmPana

2Ianickiego przeciwko Urodz. Ichm. Panom

3Rabczewskim [?] Małżonkom y innym

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego, Piątego,

5Miesiąca Decembra, Dwudziestego, Dnia.

6Na Urzędzie Grodzkim w Mieście Jego Krolewskiey Mości

7Zytomierzu, Przedemną Wawrzyncem Walewskim Lewkow-

8skim [?] Namiesnikiem natenczas Podwoiewodztwa Grodzkim

9Generalnego [?] Woiewództwa Kijowskiego y Xięgami nineyszemi Grodzkie-

10mi Kijowskiemi Comparens personaliter Urodzony Jm

11Pan Iozef Ianicki, iak prędko mogł mieć ad Acta

12praesentia post motum ipsum Woysk Rossyskich

13faciliorem accessum, tak zaraz przybywszy z

14wielkim żalem przeciwko Urodzonym Ichm Panom

15Iakubowi y Maryannie z Sienkiewiczow Rabczew-

16skim małżonkom, tudzież Urodzoney Ieymci Paniey Zo-

17fyi primi nuptus Sienkiewiczowey secundi Kure-

18wiczowey [?] Wdowie motorce niżey wyrażonych

19[reklamant:] akcyi

k. 684v

1akcyi starrył [?] manifestował y Protestował się w ten spo:

2sob y oto, Iż Ichm obwinieni konserwuiące w sobie

3iakisci dawny skryty a nienalezyty rankor ku Ma:

4nifestantowi warzyli się vili pendendo Prawa

5pospolite de Invasionibus Domow rigorose opisa:

6ne tumulltuose na Dom Szlachecki gwałtowną

7uczynic Inwazyą y tam biciem y złabieniem Compa:

8renta odyrarali [?], dyffamowali honor szarpali,

9Drzwi w Spichlerzu wybili, fanty, naczynia y

10tak wiele Sprzętow Gospodarskich porabiera:

11li, iakoz inter cętera kocioł Gorzałczany nowy

12nie maiące zadnego pretextu gwałtownym sposobem

13odebrali, przez co Manifestantowi Intrata upadła

14y do tych czas upada, y gdy Manifestans nie:

15chcące isc perstrepitum Iuris tylko przez Przy:

16iaciot [?] uczytych [?] o swoie tendendo domawiał się,

17Ichm obwinieni ile widzące Comparenta w słabym

18na tenczas zdrowiu zostaiącego na dobrowolney

19drodze po kilka razy zastępowali, dyffidacye

20na zycie czynili, łzyli [?], dyffamowali, y Inne krzyw:

21dy oppressye, wiolencye, hałasy, przegrozki,

22czynic usiłowali, co czasu Prawa Inkwizycyą

23dowiedziono będzie, a zatym Idem Comparens

24de pręmissis omnibus iterum iterumq Ma:

25nifestowawszy się salvam zostawiwszy me

26[reklamant:] lioratione

k. 685

1meliorationem hanc breviter napisaną mnie Vrzę-

2du oprzyięcie do Xięg prosił co y otrzymał

3Iozef Ianicki [?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; ad Acta praesentia – do niniejszych akt; post motum ipsum Woysk Rossyskich faciliorem accessum – po samym ruszeniu wojsk rosyjskich łatwiejszy dostęp; primi nuptus … secundi – z pierwszego małżeństwa … z drugiego; motorce – sprawczyni. Ur. – Urodzony; JmPan – Jegomość Pan; Ichm. – Ichmościom.

vili pendendo Prawa pospolite – lekceważąc prawa pospolite; de Invasionibus Domow rigorose opisane – surowo określone (prawa) o najazdach na domy; Comparens/Comparenta – stawający, manifestant; inter cętera – między innymi; perstrepitum Iuris – drogą sporu prawnego; tendendo – dochodząc (swego); Idem Comparens de pręmissis omnibus iterum iterumque – tenże stawający o wszystkich powyższych (krzywdach) ponownie i ponownie; salvam … meliorationem – zastrzegłszy sobie prawo uzupełnienia (manifestu); dyffidacye – odpowiedzenie przyjaźni, groźby.

Koniec aktu z poprzedniej strony; „meliorationem hanc breviter” – (dla) lepszego [zabezpieczenia] tę krótko [napisaną]; „mp” – manu propria, ręką własną; podpis zgłaszającego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

20grudnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Walewskim Lewkowskim [?], Józef Janicki, przybywszy do akt, gdy po ruszeniu wojsk rosyjskich dostęp stał się łatwiejszy, zaniósł manifestację przeciw małżonkom Jakubowi i Mariannie z Sienkiewiczów Rabczewskim [?] oraz Zofii, 1° voto Sienkiewiczowej, 2° voto Kurewiczowej [?], wdowie, wskazanej jako sprawczyni. Zarzucił im gwałtowny najazd na swój dom szlachecki, pobicie, zniesławienie, wybicie drzwi spichlerza i zabranie fantów, naczyń, sprzętów gospodarskich, w tym nowego kotła gorzałczanego, przez co upadł jego dochód. Gdy próbował polubownie dochodzić swego, obwinieni zastępowali mu drogę i grozili mu śmiercią; manifestant zastrzegł prawo uzupełnienia manifestacji.

Nr w rękopisie: 165 (1735, seria II)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 685

1Manifestacya Vrodzonego JmPana

2Pawła Chodakowskiego przeciwko

3Pototapalskim [?] y Innym

4Roku Tysiąc, Siedmset, Trzydziestego Piątego,

5Miesiąca Decembra, Dwudziestego Czwartego Dnia,

6Na Vrzędzie Grodzkim w Miescie JegoKrolewskiey

7Mości Zytomierzu, przedemną Wawrzyncem

8Wacławskim [?] Lwkowskim [?] Namiesnikiem na

9ten czas Podwoiewodztwa Grodzkiego Woiewodztwa

10Kijowskiego y Xięgami nineyszemi Grodzkiemi Kijowskiemi

11Comparens personaliter Vrodzony JmPan Paweł

12Chodakowski, będąc niebezpieczny Zycia od których

13nieuhamowanych krwie niewinney, gdzie ma-

14nifest o tym testatur, iako nineyszego Compa-

15renta Brata zabili ktorzy noviter chęcią nie-

16pohamowaną ukontentować imprezy moder-

17num Comparentem chwaląc się aby nierychło [?],

18iakoż y w Samey istocie zastąpiwszy nunc Anno

19præsenti Millesimo Septingentesimo Trigesimo,

20Quinto Die Decima Septima Decembris w Miescie

21Narodyczach

k. 685v

1Narodyczach pod czas Jarmarku Swiętego Mikoła-

2ja Ruskiego swoię ukontentował debita napadszy

3na Dwor słyszyc o Comparencie we Dworze tam

4mało Zycia niewzieli przechwalaiąc się, aby za Bra-

5ta Zabitego odnich nie promował Sprawy, y Ich

6Genealogij roboczych Andrzeia, Tomasza, Leona

7Zacharczenkow, Tomasza Romanenka, Chwedora

8y Iwana Hryszczenkow Pasiczenkow nowo

9przezywaiących się Łotopałskich [?], niewywodził,

10iako y Genealogia pomienionych Roboczych

11takowa Prapradziad z Dobr Miasteczka quon-

12dam Kamionki Przewielebnych Oyców Xięzy

13Jezuitow dziedzicznych nazwiskiem Huryn [?],

14maiący Syna Sawkę natenczas Kapłanem we

15Wsi Obychodach będącym, ktory utopiwszy

16Xiężkę y sam mało Zycia natych miast nie-

17postradał, gdzie per illudibrium widzący nie-

18szczęście pomienionego Kapłana Chłopi nazwiska

19Łotopałski [?] dali, y do tych czas tym się nazwiskiem

20szczycą y chcą aby zawsze mogli w Paragon Imion

21Szlacheckich wchodzić Ciuem [?] Szlachcium Nobilis-

22simo Nomini odgrażaią. Jakoż pomienione-

23mu Comparentowi sami niemogąc dalej uczynić

24[reklamant:] in via

k. 686

1in via publica wiolencyi przysposobiwszy sobie

2kolligatow Urodz. Ichmw Panow Bazylego Lemisz-

3czenka Kuratowskiego [?], Piotra Wołkowskiego, tudziez [?]

4wyz wyrazonego Zboyce, Samuela Kuszynenka [?]

5Dydkowskiego [?], y innych aby undiq[ue] mieli swoie

6przyprowadzic ad Effectum modernum Compa-

7renti Zawzięte, oczym y sami Testores przytym

8będące otym lepiey opowiedzą, oco tedy utfra-

9missum [?] est Idem manifestans zostawiwszy

10salvam meliorationem zapobiegaiąc tako-

11wym dalszym Inkonweniencyom abysie

12in posterum prospiciendo indemnitati

13securitati vitae suae manifestatur protesta-

14turq[ue] prosząc mnie Urzędu oprzyięcie co y

15otrzymał Paweł Chodakowski m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „testatur” – zaświadcza; „noviter” – niedawno; „modernum Comparentem” – obecnego zgłaszającego; „nunc Anno præsenti Millesimo Septingentesimo Trigesimo Quinto Die Decima Septima Decembris” – teraz w roku bieżącym 1735 dnia 17 grudnia; JmPan – Jegomość Pan; podwojewództwo grodzkie – urząd zastępcy wojewody w sądzie grodzkim; nazwisko namiestnika i przeciwników w tytule niepewne.

„debita” – długi, należności; „quondam” – niegdyś; „per illudibrium” (właśc. per ludibrium) – na pośmiewisko; „Nobilissimo Nomini” – najszlachetniejszemu imieniu (nazwisku); „in via” – w drodze (reklamant); Jarmark św. Mikołaja ruskiego – 6 XII st. st. (19 XII n. st.); Narodycze – nad Uszą, pow. owrucki; Kamionka – dawna majętność jezuitów; Obychody [?] – wieś nieustalona.

in via publica – na drodze publicznej; undique – zewsząd; ad effectum modernum – do skutku obecnego; testores (testes) – świadkowie; salvam meliorationem – z zastrzeżeniem poprawienia (manifestu); in posterum prospiciendo indemnitati securitati vitae suae – na przyszłość troszcząc się o nienaruszalność i bezpieczeństwo swego życia; manifestatur protestaturque – manifestuje i protestuje; m. p. – manu propria, ręką własną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24grudnia 1735 r. w urzędzie grodzkim w Żytomierzu, przed namiestnikiem Wawrzyńcem Wacławskim Lwkowskim [?], Paweł Chodakowski złożył manifestację w obawie o życie. Zeznał, że ci sami ludzie, którzy zabili jego brata, 17 grudnia 1735 r. w Narodyczach podczas jarmarku św. Mikołaja ruskiego napadli na dwór, w którym przebywał, grożąc mu, by nie prowadził sprawy o zabójstwo brata i nie podważał ich rodowodu; byli to poddani (roboczy) Andrzej, Tomasz i Leon Zacharczenkowie, Tomasz Romanenko oraz Chwedor i Iwan Hryszczenkowie Pasiczenkowie, nazywający się od niedawna Łotopałskimi [?]. Manifestant przedstawił ich genealogię od pradziada Huryna [?] z dóbr jezuickich w Kamionce, którego syn Sawka, kapłan w Obychodach [?], utopił księgę, od czego chłopi przezwali go Łotopałskim. Dodał, że przybrali sobie do pomocy Bazylego Lemiszczenkę Kuratowskiego [?], Piotra Wołkowskiego i Samuela Kuszynenkę Dydkowskiego [?]; zastrzegł prawo uzupełnienia manifestacji.