Akty 241–260

Transkrypcja

k. 199v (skan 0201, strona lewa, od ok. 3/5)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Aprilis, Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y

4przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodzkim Winn. Comparentes

6personaliter Wiel. Jchmć Państwo Stanisław y Konstan-

7cia z Stępkowskich Paluscy[?] Cześn. Włodz. Małż. zdro-

8wi będąc na Ciałach y Umysłach odstąpiwszy Swey

9Własney należney Ziemskiey Jurisdykcyi Prawa

10Forum Powiatu y Wwa a pod teraźnieysze dobrowolne

11Zeznanie Swoie Całe się poddaiąc y Wcielaiąc Wiado-

12mo Jawno Czynią Ustnie Ustnie[?] y Dobrowolnie Zezna-

13ią Jż Jchmć Zeznawaiące Kontrakt Resignationis

14Między Wiel. Zacharyaszem Jaroszyńskim Podst. Wi-

k. 200 (skan 0201, strona prawa, od góry)

1nią z iedney, a Wiel. Andrzeiem Godlewskim Podst. Mie-

2l.[?] Swoim y Wiel. Komparentów Jmieniem Czynią-

3cym z Drugiey Strony Roku Tysiąc Siedmset

4Sześćdziesiąt Siodmego Dnia Szesnastego Septem-

5bris o Dobra Trzecią Część Miasta Tywrowa z przy-

6ległościami to iest Swobodką y Hutą na Zywaiące-[?]

7mi się Zawarty Oraz y Kwit de pretio na Osobę Wiel.

8Jaroszyńskiego Podst. Winn. Zeznany Jn omnibus

9punctis Clausulis et Ligamentis approbuią Ro-

10boruią y Ratyfikuią, pntis Recognitionis vigo-

11re. Konstancya z Stępkowskich Paluska C. W. Sta-

12nisław Paluski C. W. m.p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Roboracya – roborowanie, umocnienie (zatwierdzenie) wcześniejszej czynności prawnej przez zeznanie przed aktami; Kontrakt Resignationis – kontrakt rezygnacji (zbycia) dóbr; in rem – na rzecz; nastąpiony – zawarty; Comparentes personaliter – stawiwszy się osobiście; Kwit de pretio – kwit z zapłaconej ceny; In omnibus punctis, Clausulis et Ligamentis – we wszystkich punktach, klauzulach i zobowiązaniach; approbuią, roboruią y ratyfikuią – zatwierdzają, umacniają i ratyfikują; praesentis Recognitionis vigore – mocą niniejszego zeznania; C. W. – Cześnik(owa) Włodzimierski(a); m.p. – manu propria.

Uwagi: Akt dopełnia donację z aktu 240: Paluscy[?] zatwierdzają kontrakt rezygnacyjny z 16 IX 1767, zawarty w ich imieniu przez Andrzeja Godlewskiego (tu: „Podst. Miel.[?]”, w akcie 240 „Podczaszy Miel.[?]”) z Zachariaszem Jaroszyńskim, podstolim winnickim, o trzecią część miasta Tywrowa ze Swobodką i Hutą, oraz kwit z zapłaconej ceny. Wyrażenie „na Zywaiące[?] mi się” odczytane niepewnie.

Streszczenie

16kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Stanisław i Konstancja ze Stępkowskich Paluscy[?], cześnikowie włodzimierscy, zeznali, że kontrakt rezygnacyjny zawarty 16 września 1767 r. między Zachariaszem Jaroszyńskim, podstolim winnickim, a Andrzejem Godlewskim, występującym w ich imieniu, o trzecią część miasta Tywrowa z przyległościami – wsiami Swobodka i Huta – oraz kwit z zapłaconej ceny, zeznany na rzecz Jaroszyńskiego, zatwierdzają, umacniają i ratyfikują we wszystkich punktach, klauzulach i zobowiązaniach. Podpisali: Konstancja ze Stępkowskich Paluska i Stanisław Paluski.

Transkrypcja

k. 200 (skan 0201, strona prawa, od ok. 1/5)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Aprilis Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi

4Winn. y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygato-

5rem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grod. Winn.

6Compns Oblr.[?] Urz. Jmć. Michał Szadkowski[?] List od

7Urz. Jmć. Ostaszewskiego Dworzanina JKMci do JW.

8Michała Jełowickiego Łow. Lubel.[?] Sty Bracł.

9pisany ratione intus contentorum ad acta pntia Castr. Capit.

10Vinn. per Oblatam podał, tenoris sequentis.

11Jaśnie Wielmożny Mći Dobrodzieju Szczególniey-

12szym Szczęścia Zrządzeniem Prześwietna Kommissya

13powstała mnie do służenia WMMPanu Dobrodzie-

14iowi w podaniu Starostwa Bracławsk. Ktorey Ja powo-

15dować się z przepisu Prawa y obowiązku Urzędu Swoiego

16pomocnikiem[?], ale że teraźnieysza rzeczy odmiana uspo-

17koienie[?] y bespieczeństwo w tych Okolicach powszechne

18nieco zmiesza, przeto wstrzymuię się[?] naprzeciw Czynić

19aby podnieta iaka uszkodzenia nie przyczyniła, rezer-

20wuię Sobie Pole w łaskawym oczekaniu póki rezolu-

21cyi z Warszawy w tey mierze nie odbierę w takich tary-

22fach[?] będzie Poczty Winnickiey nie omieszkam odezwać

23się z głębokim uszanowaniem WMMPana Dobrodzieia

k. 200v (skan 0202, strona lewa, od góry)

1Nayniższy Sługa, u tego Listu podpis Ręki w te słowa:

2T. Ostaszewski D. K. JKMci. Data takowa Die Decima

3Quarta Aprilis Millesimo Septingentesimo Sexa-

4gesimo Octavo Anno, z Łatyczowa, Super inskrypcya

5zaś na Kopercie przy Pieczęci na Laku czerwonym

6wyciśnioney takiemi Słowy: Jaśnie Wielmożnemu Jm-

7ci Panu Jełowickiemu Staroście Bracławskiemu

8Jmmu Panu y Dobrodzieiowi w Bracławiu

9Ktory[?] to List per oblatam podany Słowo w słowo

10iako się w sobie ma do Ksiąg ninieyszych Grodzkich

11Winnickich iest ingrossowany.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Uroz. – urodzony; Dworzanin JKMci (D. K. JKMci) – dworzanin Jego Królewskiej Mości; Sty Bracł. – starosta bracławski; ratione intus contentorum ad acta praesentia Castrensia Capitanealia Vinnicensia per Oblatam podał – ze względu na zawartą wewnątrz treść podał do niniejszych akt grodzkich starościńskich winnickich przez oblatę; tenoris sequentis – następującej treści; WMMPan – Wielmożny Mój Mości Pan; Data … Die Decima Quarta Aprilis Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno – dano 14 kwietnia 1768 roku; Super inskrypcya na Kopercie – napis na kopercie; ingrossowany – wpisany do ksiąg.

Uwagi: Michał Jełowicki uzyskał starostwo bracławskie (por. akt 101 – intromisja Jełowickiego w starostwo bracławskie). Autor listu, T. Ostaszewski[?], dworzanin królewski, wyznaczony przez komisję do „podania” (wprowadzenia w posiadanie) starostwa, wstrzymuje się z czynnościami z powodu „teraźniejszej odmiany rzeczy” zakłócającej bezpieczeństwo w okolicy (wybuch konfederacji barskiej, por. akty 233–234) i czeka na rezolucję z Warszawy. Kilka wyrazów (m.in. „pomocnikiem[?]”, „wstrzymuię się[?]”, „tary-fach[?]”) oraz tytuł Jełowickiego („Łow. Lubel.[?]”) i nazwisko oblatującego (Szadkowski[?]) odczytane niepewnie.

Streszczenie

16kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Michał Szadkowski[?] podał do akt grodzkich winnickich list T. Ostaszewskiego[?], dworzanina JKMci, do Michała Jełowickiego, starosty bracławskiego, datowany w Łatyczowie 14 kwietnia 1768 r. Autor pisze, że komisja wyznaczyła go do usług Jełowickiemu przy „podaniu” starostwa bracławskiego, w czym z mocy prawa i swego urzędu miał uczestniczyć; ponieważ jednak obecna „odmiana rzeczy” naruszyła spokój i bezpieczeństwo w okolicy, wstrzymuje się z czynnościami, aby nie wywołać szkód, i zastrzega sobie dalsze kroki do czasu otrzymania rezolucji z Warszawy, o czym zawiadomi pocztą winnicką. Na kopercie, przy pieczęci z czerwonego laku, adres do Jełowickiego, starosty bracławskiego, w Bracławiu. List wpisano słowo w słowo do ksiąg.

Transkrypcja

k. 200v (skan 0202, strona lewa, od ok. 2/5)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Aprilis, Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y Przedemną Janem Jedleckim Jngrem y Namiesnikiem

5Burgrab. Grod. Winn. Compns Oblr.[?] Wielebny w Bogu

6Jmć Xiądz Antoni Przybowski[?] Prokurator Collegium Winn.

7Soc. Jesu. te Libertacyą od JWiel. Pułaskiego Sty Wareckiego

8Marszałk. Związku Wszyst. Kor. na Dobra Liasoczyn[?] y Jnne

9Wydaną ratione intus contentorum ad acta pntia Castr. Capit. Vinn. per Oblatam

10podał, tenoris sequentis. Józef na Pułazie Kostrach Gra-

11bowie[?] Derażniach Pułaski Pisarz Nadworny Kor., Warecki

12et cet.: Sta, Towarzysz Chorągwi Husarskiey Krolewskiey, Puł-

13kownik Kawalerii Orderu Krzyża Świętego Marszałek Związko-

14wy Wszystkiey Kor. Z Władzy Urzędu Swoiego Marszałkowskiego

15Wszystk. Skonfederowanych Rzpltey. Daię tę ochronę na-

16wsie WWOO. Jezuitów Winn. Liasoczyn[?], Bondarowka, Ba-

17łk[?] Dwory[?] Dwa y Jurydyki w Mieście JKMci Winnicy, a w

18Possessyi Dziedziczney tychże WWOO Jezuitów Winnickich

19zostaiących, Żeby od wszelkich aggrawacyi Zołnierskich

20(: krom Furażu proporcyonalnego który ma być sprawiedli-

21wie przez Zwierzchność Dworską umiarkowany :) były wol-

22ne Listem ninieyszym ochronnym zaszczycam, y wszystkim

23Jmć Panom Woyskowym utriusque Authoramenti w Komen-

24dzie moiey będącym sub animadversione Artykułów Woy-

25skowych y nieodchronnego[?] Sądu moiego Zalecam aby pod

26pretextem y Tytułem Woyska Konfederackiego krzywdy ża-

k. 201 (skan 0202, strona prawa, od góry)

1dne y Extorsye niebyły czynione y Ktoby ie wymyślnie bez

2Ordynansu wyraźnego Moiego lub Kommendy przyzwo-

3itey czynić ważył się, takowego zatrzymać y do Kommendy Moiey

4odesłać pozwalam. Datum w Winnicy Die Decima Secunda

5Mensis Aprilis, Millesimo, Septingentesimo, Sexagesimo,

6Octavo Anno, u tey Libertacyi podpis Ręki przy Pieczęci

7na Papierze wyciśnioney w te słowa: Józef Pułaski P. N. Kor.

8Wiel.[?] Marsz.: Z. W. K. m.p. (L. S.) Ktora to Libertacya per obla-

9tam podana słowo w słowo iako się w sobie ma do Ksiąg

10ninieyszych Grodz. Winn. iest zapisana.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Libertacya – list ochronny (salwagwardia) zwalniający dobra od kwater i ciężarów wojskowych; Compns Oblator[?] – stawający podający (oblatujący); Wielebny w Bogu – tytuł duchownego; Prokurator Collegium Vinnicensis Societatis Jesu – prokurator (zarządca majątkowy) kolegium winnickiego Towarzystwa Jezusowego; ratione intus contentorum ad acta praesentia Castrensia Capitanealia Vinnicensia per Oblatam podał – ze względu na treść podał do niniejszych akt grodzkich winnickich przez oblatę; tenoris sequentis – następującej treści; P. N. Kor. – Pisarz Nadworny Koronny; utriusque Authoramenti – obu autoramentów (polskiego i cudzoziemskiego); sub animadversione Artykułów Woyskowych – pod karą artykułów wojskowych; aggrawacye – obciążenia; Furaż – paszy dla koni; Extorsye – wymuszenia; Ordynans – rozkaz; Datum w Winnicy Die Decima Secunda Mensis Aprilis Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno – dano w Winnicy 12 kwietnia 1768 roku; Marsz. Z. W. K. – Marszałek Związku Wojsk Koronnych; m.p. – manu propria; L. S. – locus sigilli (miejsce pieczęci).

Uwagi historyczne: Józef Pułaski, jeden z inicjatorów konfederacji barskiej (por. akt 234 – jego uniwersał), przebywał z oddziałem w Winnicy 12 IV 1768 i wydał jezuitom winnickim list ochronny dla ich wsi, dworów i jurydyk w mieście, zwalniający je od kwater i wymuszeń żołnierskich – poza „proporcjonalnym” furażem. Por. dokumenty jezuitów winnickich w aktach 111, 115, 117, 120. Nazwy wsi jezuickich (Liasoczyn[?] – może Łysoczyn/Lisowczyn?, Bał-k[?]) i nazwisko prokuratora (Przybowski[?]) odczytane niepewnie; Bondarówka – wieś pod Winnicą. Tytulatura Pułaskiego (dobra Kostry, Grabów[?], Deraźnia) – por. akt 234.

Streszczenie

16kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, ks. Antoni Przybowski[?], prokurator kolegium jezuitów w Winnicy, podał do akt list ochronny (libertację) wydany 12 kwietnia 1768 r. w Winnicy przez Józefa Pułaskiego, pisarza nadwornego koronnego, starostę wareckiego, towarzysza chorągwi husarskiej królewskiej, pułkownika kawalerii orderu Krzyża Świętego, marszałka związkowego wojsk koronnych (konfederacji barskiej). Pułaski bierze pod ochronę wsie jezuitów winnickich Liasoczyn[?], Bondarówkę i inne, dwa dwory i jurydyki w Winnicy, zwalniając je od wszelkich obciążeń żołnierskich – poza sprawiedliwie wymierzonym furażem; poleca wojskowym obu autoramentów pod jego komendą, pod karą artykułów wojskowych, by nie czynili tam krzywd i wymuszeń, a samowolnych sprawców pozwala zatrzymywać i odsyłać do jego komendy. Libertację podpisał Pułaski i opatrzył pieczęcią; wpisano ją słowo w słowo do ksiąg.

Transkrypcja

k. 201 (skan 0202, strona prawa, od ok. 1/3)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt osmego

2Miesiąca Aprilis, osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktamy ninieyszemi Grodzkiemi, Winnickie-

4mi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Stanowszy oczewisto Woźny

6Gnł. Wwa Bracł. y Jnn. Opatr. Jan Domagalski w moc prawdzi-

7wey Rel. Swoiey jawnie Zeznał. Jż on Roku Tysiąc Siedmset Sześć-

8dziesiąt osmego Dnia osmnastego Kwietnia na Affektacyą

9y Prawną Rekwizycyą W. Jmć Pana Marcina Rakowskiego Ko-

10mornika Granicznego Halick. Maiąc przy Sobie Stronę Szlachty

11Ludzi wiarygodnych Urodz. Jchmć PP. Stanisława Mitacze-

12wskiego[?] y Jana Zarębę[?] dla tym większego Swiadectwa

13użytych, był w Dobrach Wsi Siekierzyńcach[?] do Stwa Win-

14nickiego należących gdzie będąc na fundamencie Kontra-

15ktu pewnego Między JW. Józefem Kolumną Czosnowskim

16Stą Winnickim y Usz.[?] Stą z Jedney a Wiel. Marcinem

17Rakowskim Komornikiem Gran. Halick. z Drugiey Stro-

18ny Dnia Trzynastego Kwietnia Roku teraz idącego wzglę-

19dem Tenuty Tychże Dobr Spisanego, Pomienione Dobra,

20Wiel. Rekwirentowi w Aktualną Trzyletnią[?] podał Pos-

21sessyą y Onego nemine Contradicente ac impugnante Jntro-

22mittował, Oczym Tenże Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświad-

23czywszy się z tamtąd odiechał y tu do Akt przybywszy przede-

24mną Urzędem prawdziwey swoiey Jntromissyi uczynił y

25Zeznał Rel. De quo pntis Ejusdem Ministlis Rel. Ministlis qui supra

26ignarus Litt. Crucem S. posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Jntromissya – wprowadzenie w posiadanie; Woźny Gnł. – woźny generalny; Opatr. – opatrzny (tytuł nieszlachcica); w moc prawdziwey Relacyi – mocą prawdziwej relacji; Affektacya y Prawna Rekwizycya – żądanie i prawne wezwanie; Komornik Graniczny Halicki – komornik graniczny ziemi halickiej (urzędnik podkomorski); Stą Winnicki y Usz.[?] – starosta winnicki i uszycki[?]; Tenuta – dzierżawa dóbr królewskich (tu wieś starostwa winnickiego); nemine Contradicente ac impugnante – bez niczyjego sprzeciwu i oporu; Jntromittował – wprowadził w posiadanie; De quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; Ministerialis qui supra ignarus Litterarum Crucem Sanctam posuit – wyżej wymieniony woźny, nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża świętego.

Uwagi: Akt zapisany inną ręką niż poprzednie. Siekierzyńce[?] – wieś należąca do starostwa winnickiego, wydzierżawiona przez starostę Józefa Kolumnę Czosnowskiego kontraktem z 13 IV 1768 Marcinowi Rakowskiemu. Drugi tytuł Czosnowskiego („Usz.[?] Stą”) i nazwiska świadków (Mitaczewski[?], Zaręba[?]) odczytane niepewnie; okres tenuty (trzyletnia[?]) niepewny.

Streszczenie

18kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny woj. bracławskiego Jan Domagalski zeznał, że tego samego dnia, na żądanie Marcina Rakowskiego, komornika granicznego halickiego, w obecności szlachty Stanisława Mitaczewskiego[?] i Jana Zaręby[?], był we wsi Siekierzyńce[?], należącej do starostwa winnickiego, i na mocy kontraktu tenutowego zawartego 13 kwietnia 1768 r. między Józefem Kolumną Czosnowskim, starostą winnickim, a Rakowskim, wprowadził Rakowskiego bez sprzeciwu w aktualne (trzyletnie[?]) posiadanie tej wsi. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 201 (skan 0202, strona prawa, od ok. 4/5)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

k. 201v (skan 0203, strona lewa)

1Miesiąca Kwietnia Osmnastego Dnia.

2Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y Przede-

3mną Janem Jedleckim Jngrem y Namiesnikiem Burgr. Grodz. Winn.

4Compns Oblr.[?] Urod. Jmć Pan Michał Stefanowicz ten Uniwersał od JW.

5Wawrzyńca Potockiego Chorą. Znaku Pancernego, Połkownika Kawalerii Orderu

6Krzyża S. Regimentarza Woyska Kor. wydany ratione intus contentorum ad acta pntia

7Castr. Capit. Vinn. per oblatam podał, tenoris sequentis. Wawrzyniec na Wo-

8ycy[?] Tucholi[?] Korczynie y Cierzysławicach[?] Potocki Chorą. Znaku Pancernego

9Połkownik Kawalerii Orderu Krzyża Świętego Regimentarz Woyska Koronnego.

10Wiadomo Czynię Komu o tym wiedzieć należy. Osobliwie JO. JW. Wiel. Jchmć

11Panom Senatorom Urzędnikom Dygnitarzom y całemu Rycerstwu Pol-

12skiemu y Litewskiemu, także Woyskom obojga Narodu Komputowym y No-

13wozaciężnym Konfederackim y Woyskom Zagranicznym Rossyiskim y Jch

14Kommendantom w Kraiach Polskich y Litewskich Znayduiącym się

15Kiedy maiąc powierzoną mi Kommendę Partyi Woyska Kor. Komputowego

16y Konfederackiego, z Obowiązku y Urzędu Mego Regimentarskiego bespie-

17czeństwa Kraiowego, Osobliwie Wwa Podolskiego y Bracł. także Miejsca

18Baru Konfederacyą na obronę Wiary y wolności chwalebnie y świątobliwie

19uczynioną Zaszczyconego y prześwietnego, wyciągnąłem ku Nowemu Konstan-

20tynowu. a JWiel. Jchmć Pan Marszałek Związkowy ku Latyczowu Ciekawie[?]

21y przezorności Woyskowey na [...] przeciwne, złapani[?] Szpiegowie

22Moskiewscy wyznali y wyiawili, iako się z Konstantynowa od Kom-

23mendy Doniców Woyska Rossyiskiego tam będącego wysłani, Zdało się

24[...][?] Kommenderować y wysłać na dostanie do tegoż Miasta Jmci P.

25Podbilskiego[?] Towarzysza y Namiesnika Chorągwi Jo[...] Jmci Sty

26Kowelskiego z kilkudziesiąt Koni Jazdy Polskiey a gdy ten Podiazd podług

27[...]gnał[?] y z Podsłuchem[?], Ktorego zastał w Mieście wszedł dla widzenia się z

28Kommendantem y Jnformowania się z iakoż Jmprezę y gdzie Ciągnie[?]

29się dowiedzieć ten Kommendant y drugi z nim Officyer Moskiewski, rzu-

30cili się do Broni na naszych Ludzi y przyprowadzili do krwawey y żwa-

31wey Potyczki z niemałą Ludzi Rossyiskich y naszych Stratą Sami z Mia-

32sta Konstantynowa Uszli na wychodzie gdy nasi ustąpili do Woyska pocza-

33iąc rożne Okrucieństwa nad Naszemi w tey okazyi ranionemi Czy-

34nili Jednego z Domowstwa, Drugiego z Cerkwi wyprowadziwszy, nie żału-[?]

35iąc Pardonu bezbronnych Tyrańsko traktowali y Zabili, dwoch Leżą-[?]

36cych[?] zerwanych[?] w drodze ku Chmielnikowi Ciężko[?] jeszcze Zywych y Zy-

37iących[?] z Wozów w Błoto y w Wodę wrzucić Kazali y utopili, Kilku Jn-

38nych Piechotą przy Koniach obnażonych do Koszuli y bosych pędząc wielkie

39y niechrześciańskie czynili Okrucieństwa a przeto wydanych dawniey

40ze Strony Rzpltey Skonfederowanych Stanów do Woysk y Stanów Ros-

41syiskich Uniwersałów, Przyiaźń Sąsiedzką y Słowieńskich[?] Narodów Pol-

42skich y Rossyiskich Społeczność Wiary tak Greckiey iako y Rzymskiey

43Katolickiey, przeciwko Dyssydenskim Luterskim y Kalwińskim Re-

44ligiom y Usiłowaniu Obiema Narodom, Upadkiem Starodawney Reli-

45gii Greckiey y Rzymskiey grożącemu utrzymowanie upewniaiących

46Zniewaga Lekceważenia y wzgarda nastąpiła, ktorą pomnożyły y od-

47kryły przeięte Listy y Raporta Moskiewskie, Jeden Pana Rotmistrza

48Petra Borzęłowa[?] z Janowa do Winnicy Panu Weymanowi[?] Czynio-

49ny, Drugi Zaś Majora Pabudowa[?] do Jmć Pana Generała Kreczetni-

50kowa, pisany według Ruskiego Kalendarza Dnia Dwudziestego Drugiego

51Marca. Przeto widząc Nieprzyiacielskie Postępki y zdrady y Machyna-

52cye nie Narodów y Stanów Rossyiskich ale Panów Kommendan-

53tów Woyskiem rządzących iako świadczy Raport pomieniony Mo-

54skiewski w te Słowa, Pod Sekretem Raport z Janowa do Winnicy

55Weymanowi, ktorym wyraża Jż wysyła Podiazd Stokonny na Łapa-

k. 202 (skan 0203, strona prawa)

1nie y gromienie Konfederatów nazywa ich Buntownikami

2łapać, więzić y iak Buntowników traktować deklaruie, a przytym uwa-

3żaiąc ustawiczne użalenia Obywatelów y nieznośne Krzywdy y Rabunki

4kościołów Spoliacyę y Kościelnych rzeczy Zabierania, przez Swywolnych

5Duńców[?] na rożnych Mieyscach Czynione, Co iest Dowodem odebranych na

6Dniu Onegdayszym od Duńców[?] z Janowa uchodzących Rzeczy Ko-

7ścielnych przez Nasz Podiazd (: iako uczy Raport Pana Kommendan-

8ta Podiazdowego w te Słowa, Die decima Quinta Aprilis z Chmielnika

9pisany. Donoszę że Mi dał Pan Bóg Duńców[?] uchodzących od Janowa

10dognać y znaczną zdobycz, ale większa że z Kościelną, Ornatów

11Kościelnych kilka, Dalmatyk takiesz kilka, Kapa iedna, Jnfuł trzy,

12etc y Jnne rzeczy. Tyle[?] zdrady, Pogróżki Rabunki y gwałtowności

13pokazuią, Apertam Hostilitatem y Wolnego Narodu Skonfederowanych

14Stanów Rpltey y Woyska w Związku będącego, y z Konfederacyą Bar-

15ską na obronę Wiary Swiętey Rzymskiey Katolickiey y Wolności na-

16podźwignienie Praw zgwałconych y Ubespieczenie Kraiu uczy-

17nioną, y przymierzonego[?] wprowadzenie y przymuszenie do natural-

18ney Obrony. Ze w Jmie Pańskie Załozowszy[?] Miasto Winnicę Rodowe[?]

19Wwa Bracł. od Woyska Rossyiskiego ku Granicom Tureckim y Mia-

20stu Bar zbliżaiącego się uwolniliśmy, y Męzną odwagą y waleczno-

21ścią Kawaleryi Polskiey, ruszowaliśmy[?] y z Janowa do Ucieczki przy-

22musiliśmy, y w tey ucieczce wiele Duńców[?] y rzeczy Polskich y Kościelnych

23odzyskanie y odebranie nastąpiło, Bałownie[?] w Wielu Mieyscach przez

24Nasze Podiazdy z Duńcami[?] zabrane. Szpiegowie w Barze zatrzymani

25y ostrożności wszelka y gotowość do obrony własney Oyczyzny uczy-

26niona pomnaża y Okazało że coraz Czyni Bóg zgromadzenie Woyska

27y Skonfederowanych Obywatelów Godnych y Cnotliwych, gdy y teraz

28po Ewakuowaney Winnicy y Janowa, Pierwsi Urzędnicy y Obywate-

29le godni y Ziemi Bracławscy, y niektórzy Podolscy y Kijowscy Przy-

30mierzenia Swoiego z Konfederacyą y Woyskiem w Związku będącym,

31przysięgę wykonawszy biorą się do obrony Wiary y Wolności wraz

32z Woyskiem w Związku będącym, o tak Wielkie Krzywdy publiczne

33Szkody Rabunki y Uciśnienia od Woyska Pogranicznego Rossyiskie-

34go y Kommendantów niektórych tegoż Woyska, w Kraiu naszym

35następuie[?] y popełnione użalenia wielorakie Czynią y zanoszą

36Przeto chcąc Użalenia y pomienione Excessa y Rabunki Nieprzy-

37iacielskie, na Konfederacyę y Obywatelów Wolnego Narodu Konspi-

38racyę obiawić y donieść Publico przy iako naysolenniey tym

39Manifeście, otę gwałtowności, Przestępstwa Praw y Traktatów

40Zatrzymanie dotąd pod Aresztem JW. Czackiego[?] Podcz. Kor. Rotmi-

41strza Pancernego w Woysku naszym Koronnym, y JOO. JW. Bi-

42skupów Krakowskiego y Kijowskiego, także JW. Rzewuskiego Wo-

43iewody Krakowskiego, Hetmana Polnego Kor. y Syna Jego Starosty Do-

44lińskiego[?] w Uciążliwym za Granicą Areszcie. Ostrzegaiąc oraz teraźniey-

45szym Universałem, ażeby się nikt nieważył Woysku pomienionemu,

46Zagranicznemu iakimkolwiek Sposobem, pomagać, radzić Fura-

47żu y Suplementować[?], na Szpiegi Ludzi dawać, lub naiętych y

48przekupionych taić y ochraniać, Mieysc ufortyfikowanych po-

k. 202v (skan 0204, strona lewa, od góry)

1porwać, ale pod nieuchronną Surowością Zołnierską y iako Rzeczy-

2pospolita Skonfederowana, o te wszystkie gwałtowności, przed całym Swia-

3tem y naiaśnieyszemi Sąsiedzkiemi Potencyami z nami sprzy-

4mierzonemi Manifestuię się, tak ten Solenny, y Uniwersalny od

5wszystkich Skonfederowanych Stanów y od Woyska w tym Uniwer-

6sale zawarty Manifest, ażeby do wiadomości wszystkich przy-

7szedł publikować to po Grodach y Parafiach Każę, y żeby do Gro-

8du ktoregokolwiek był podany do Oblaty mieć chcę y na to się przy

9Pieczęci Woyskowey podpisuię. Działo się w Winnicy Dnia Szesnaste-

10go Miesiąca Kwietnia Roku Pańskiego, Tysiąc, Siedmset, Sześćdzie-

11siąt osmego. U Tego Uniwersału per Oblatam podanego Podpis

12Ręki przy Pieczęci Woyskowey wyciśnioney temi słowy, Wawrzy-

13niec Potocki Regimentarz Generalny Woysk Konfederackich Ko-

14ronnych, Chorąży Pancerny, Pułkownik Kawaleryi Orderu Krzy-

15ża S. m.p. (L. S.) Ktory to Uniwersał iako się w Sobie ma, do

16Ksiąg ninieyszych Grodzkich, Winnickich iest Jngrossowa-

17ny.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Compns Oblator[?] – stawający podający; Chorąży Znaku Pancernego – chorąży chorągwi pancernej; Regimentarz – dowódca (zastępca hetmana) oddziałów wojska; Order Krzyża Świętego – order ustanowiony przez konfederatów barskich; ratione intus contentorum ad acta praesentia Castrensia Capitanealia Vinnicensia per oblatam podał, tenoris sequentis – ze względu na treść podał przez oblatę do niniejszych akt grodzkich winnickich, następującej treści; Woyska Komputowe y Nowozaciężne – wojska stałe (z kompanii) i nowo zaciągnięte; Duńcy[?] – tak (prawdopodobnie „Dońcy”) nazywa tekst Kozaków dońskich w służbie rosyjskiej; Apertam Hostilitatem – jawną wrogość; Excessa – występki; Publico … Manifeście – w publicznym manifeście; Jnfuły – mitry; Kapa, Dalmatyki, Ornaty – szaty liturgiczne; Pardon – litość; m.p. – manu propria; L. S. – locus sigilli.

Uwagi historyczne: Wawrzyniec Potocki, regimentarz konfederacji barskiej, po wyparciu Rosjan z Winnicy i Janowa (kwiecień 1768) wydał w Winnicy 16 IV 1768 manifest-uniwersał. Opisuje wysłanie podjazdu (Podbilski[?], towarzysz i namiestnik chorągwi starosty kowelskiego) do Konstantynowa, gdzie stał oddział Dońców; krwawą potyczkę i okrucieństwa wobec rannych i jeńców (zabicie, topienie w błocie i wodzie, pędzenie nagich w drodze ku Chmielnikowi); przejęte raporty rosyjskie: rotmistrza Piotra Borzęłowa[?] z Janowa do Weymana w Winnicy i majora Pabudowa[?] do gen. Kreczetnikowa (22 marca st. st.) – nazywające konfederatów buntownikami; rabunki kościołów (odzyskanie przez podjazd z Chmielnika 15 IV aparatów kościelnych zabranych przez Dońców uchodzących z Janowa). Manifest przypomina porwanie i uwięzienie za granicą biskupów krakowskiego (K. Sołtyka) i kijowskiego (J. A. Załuskiego), hetmana polnego Wacława Rzewuskiego z synem Sewerynem, starostą dolińskim, oraz Czackiego[?], podczaszego koronnego; zakazuje pod surowością wojskową pomagać wojsku rosyjskiemu, dawać mu furaż i szpiegów, ukrywać przekupionych i wydawać miejsc ufortyfikowanych; nakazuje publikować manifest w grodach i parafiach. Wiele nazw i wyrazów odczytanych niepewnie, zwłaszcza na k. 201v (tytulatura Potockiego: Woyca[?], Tuchola[?], Korczyn, Cierzysławice[?]); odczyt częściowy – #PARTIAL.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Michał Stefanowicz podał do akt uniwersał Wawrzyńca Potockiego, chorążego znaku pancernego, pułkownika kawalerii orderu Krzyża Świętego, regimentarza (generalnego) wojsk konfederackich koronnych, wydany w Winnicy 16 kwietnia 1768 r. i skierowany do senatorów, urzędników, rycerstwa polskiego i litewskiego, wojsk obojga narodów oraz do wojsk rosyjskich i ich komendantów. Potocki relacjonuje, że dowodząc oddziałem dla bezpieczeństwa województw podolskiego i bracławskiego oraz Baru, wyruszył ku Nowemu Konstantynowowi; wysłany przezeń podjazd został zaatakowany przez komendanta rosyjskiego, a Rosjanie i Dońcy dopuścili się okrucieństw wobec rannych i jeńców. Przejęte raporty rosyjskie nazywają konfederatów buntownikami i każą ich łapać; wojska rosyjskie rabowały kościoły (podjazd odbił w drodze z Janowa ornaty, dalmatyki, kapę, infuły). Konfederaci uwolnili Winnicę, zmusili Rosjan do ucieczki z Janowa, a szlachta bracławska, podolska i kijowska przystępuje do konfederacji. Potocki manifestuje się przed światem i państwami sąsiednimi przeciw gwałtom, przeciw uwięzieniu za granicą biskupów krakowskiego i kijowskiego, hetmana polnego Rzewuskiego z synem i Czackiego[?]; zakazuje pod surowością wojskową wspierania wojsk rosyjskich i nakazuje ogłaszać uniwersał w grodach i parafiach. Uniwersał wpisano do ksiąg.

Transkrypcja

k. 202v (skan 0204, strona lewa, od ok. 1/3)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt osmego

2Miesiąca Aprilis osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktamy ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y prze-

4demną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodzkim Winn. Comparens Personaliter Urz. Jmć Pan Se-

6bastian Lewski[?], Ten Kontrakt Zastawny Trzyletny o Dobra Wieś

7Andruszowkę, Między Wiel. Jmć Panem Hryniewiczem Staro-

8stą Bareckim z Jedney, a JW. Jmć Panem Szembekiem Miecz-

9nikiem[?] Księstw Zatorskiego y Oświęcimskiego Zawarty y Spisany ra-

10tione intus contentorum ad Acta pntia Castr. Capit. Vinn. per Oblatam

11podał de Tenore tali. Między W. Jmć Panem Michałem Hrynie-

12wiczem Stą Bareckim z Jedney, a W. Jmć Panem Kazimierzem

13Szembekiem Miecznikiem Księstw Zatorskiego, Oświęcimskie-

14mu[?] Generałem Adjutantem JKMci z drugiey Strony, Solenny[?]

15Pewny y w niczym nieodmienny Zastawny Trzyletni Kon-

16trakt w ten niżey Opisany Sposób. Jż W. Jmć Pan Michał Hrynie-

17wicz Sta Barecki, Maiąc Dobra Wieś Andruszowkę w Wwie

18Bracł. a Powiecie Winnickim będącą, Swoię Dziedziczną, Te

19Same Dobra Wieś Andruszowkę z wszelkiemi do niey przyle-

20głościami, Prowentami, Poddanemi, y Jch Powinnościami[?]

21nic a nic Sobie nie excypuiąc pomienionemu W. Jmci Panu Ka-

k. 203 (skan 0204, strona prawa)

1zimierzowi Szembekowi Miecz. Oświęcimskiemu w trzy-

2letnią Zastawną puszcza y oddaie Possessyą, ato[?] za Summę

3Dziewięćdziesiąt Tysięcy Zł. Pol. w złocie Wagnym Obrączko-

4wym, rachuiąc każdy Czerwony Zł. po Zł. Szesnaście Groszy dwa-

5dzieścia dwa, y pół umowioną, Ktora takowym importo-

6wana iest Sposobem naypierw Trzydzieści y Sześć Tysięcy

7Zł. Pol. W. Jmć Pan Miecz. Oświęcimski do rąk W. Jmć Pana Sta-

8rosty Bareckiego wypłaca z ktorey wypłaconey Summy Trzy-

9dziestu Sześciu Tysięcy Zł. Pol. praesenti quietatur Contractu

10resztuiące zaś Summę Pięćdziesiąt y cztery Tysiące Zł. Pol.

11Tenże W. Jmć Pan Miecz. Oświęcimski W. Jchmć Państwu

12Stanisławowi y Franciszce z Kulesów[?] Duninom Wąso-

13wiczom[?] Stolnikom Dzierżkowskim[?] Małż. w Possessyi wyż wy-

14rażonych Dobr Wsi Andruszowki ad praesens zostaiącym

15referuiąc się do Tranzakcyi Między W. Jmć Panem Starostą

16Bareckim z Jedney a W. Jmć Państwem Stolnikami Dzierż-

17kowskiemi[?] z Drugiey Strony Dnia Dwudziestego Drugiego

18Miesiąca Decembris Roku przeszłego Tysiąc Siedmset Sześć-

19dziesiąt Siodmego w Dobrach Tereszkach[?] nastąpioney do

20zapłacenia przyimuie y na terminie oznaczonym Czyli

21też w pomiędzy[?] Czasie pro rata Cessione na Osobę W. Jmć Pana Sta-

22rosty Bareckiego Subsequenda wypłacić assekuruie y obo-

23wiązuie się. Bespieczeństwo ktorey Summy Dziewięćdziesiąt

24Tysięcy Zł. Pol. W. Jmć Pan Sta Barecki dla W. Jmci Pana Miecz.

25Oświęcimskiego na Dobrach Swoich y Summach generalnie

26wszystkich a osobliwie Wsi Andruszowce ostrzega y zapi-

27suie do ktorych Dobr Wsi Andruszowki Jntromissyi W. Jmć

28Pan Sta Barecki W. Jmci Panu Miecz. Oświęcimskiemu ia-

29ko[?] ostrzone[?] dopuszcza, tak dopuszczoney ani Sam przez

30Siebie ani przez Subordynowane Osoby impedire niema y

31owszem od wszelkich Prawnych y nieprawnych Jmpetycyi

32bronić y zastępować w każdym Sądzie y Urzędzie obliguie się,

33tak aby W. Jmć Pan Miecz. Oświęcimski w spokoyney pomie-

34nionych Dobr Wsi Andruszowki zostawał Possessyi Za-

35żywaniem wszelkich Gruntów, Sianożęci y Prowentów Jn ge-

36neralnie każdych, podług dawney y dotąd trwaiącey w Jchm.

k. 203v (skan 0205, strona lewa)

1Państwa Wąsowiczów[?] Stol. Dzierżkowskich[?] Possessyi zażywa-

2nych, ażeby[?] W. Jmć Pan Sta Barecki Cum Possessionem

3Wsi Andruszowki zostaiący Jnwentarz Sytuacyi Dobr bez do-

4statecznego w nim Opisania podaie. Wsi przy oddaniu Pos-

5sessyi ktora a Die Trigesima Marty w Roku teraźniey-

6szym Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym osmym zaczynać

7się, a kończyć o tymże Dniu y Czasie w Roku Tysiąc Siedmset

8Siedmdziesiątym pierwszym powinna Jnwentarz z dosta-

9tecznieyszym Opisaniem Dobr Wsi Andruszowki przez

10Kommissarza Swego ułożyć y podać Assekuruie, przy kto-

11rym to Podaniu Jnwentarza, Jntrata takowym ma być

12rachowana Sposobem, to iest Dzień Pańszczyzny Ciągły

13po Groszy Dziesięć Dzień Pańszczyzny Pieszy po Groszy Sześć

14Motek po Groszy osm to iest przędzy, Pług powinnych dwie[?]

15Dzień po Groszy Sześć, a Dwie pro Commodo Possessora ostrzeżone

16w Jntracie w chodzić niemaią. Dziesięcina Pszczelna[?] Dzień po-

17złotych Sześć, oczkowe zaś podług zwyczaiu dawnego. Ka-

18płun po Groszy Dziesięć Kura po Groszy Sześć, Jay Kopa po Gro-

19szy Dziewięć[?] Za Orki, oborki, Zakoski, obkoski, Zażynki, ob-

20żynki, Dzień każdy po Groszy Sześć rachowany być ma Szar-

21warki w Jntratę wchodzić niemaią Szczegulnie połowa do-

22Separacyi Gruntowey należeć będzie a połowa tegoż Szarwar-

23ku, dla Pożytku W. Jmci Jmć Pana Possessora zostaie się, Powin-

24ności Poddanych według dawnych Zwyczaiów czynione być

25maią, Podroż zaś gdy potrzeba będzie y do Lwowa, też Podda-

26ni odbywać Maią. Jnna zaś Jntrata Pieniężna na ktorą się na

27Gruncie pokaże iakoto Aręda Browarna y Czynsze tę w Jnkum-

28brancyi[?] Jntraty pisane być maią. Ustanowienie Arędy dla

29Pierwszego Roku do W. Dziedzica, w dalszych zaś La-

30tach do W. Jmć Pana Possessora reserwować się będzie. Prowent Zaś

31od Summy Dziewięćdziesiąt Tysięcy Zł. Pol. Jmpendowaney ra-

32chuiąc po Dziesięć od Sta dla W. Jmć Pana Possessora w Zu-

33pełności ostrzega się. Dobra zaś pomienione Wieś Andruszow-

34kę w iakowey Sytuacyi W. Jmć Pan Miecznik odbierze, w ta-

35kowey, po skończoney Trzyletniey Possessyi oddać powinien bę-

36dzie. Ostrzega Sobie W. Jmć Pan Sta Barecki, aby Poddanych

37Wsi Andruszowki do Zadney nad Jnwentarz Powinności

38W. Jmć Pan Miecznik niepociągał, Ktoryby zaś Poddany z okazyi

39W. Jmć Pana Miecznika, na precz uszedł, za takowego odpowia-

40dać ma, Ktoryby zaś bez dania okazyi W. Jmć Pana Mieczni-

41ka precz uszedł, za niego odpowiadać non tenebitur W. Jmć Pan

42Miecznik, y owszem gdyby ktorego z Poddanych w Potrzebie

k. 204 (skan 0205, strona prawa)

1zapomogł należytą mieć powinien Bonifikacyę. Reparacyi

2Dobr Wsi Andruszowki y Commodo Fundi W. Jmć Pan Sta Ba-

3recki W. Jmć Panu Miecznikowi pozwala, y te za Decyzyą Przy-

4iacielską kompensować deklaruie. Zasiewy, iakie tylko W. Jmć

5Pan Miecznik Ozimę odbiera do takowych przy Expiracyi Pos-

6sessyi oddania obligowany zostaie. Cokolwiek by za śnadzią[?]

7nych oczewiście pokazał, takowe W. Jmć Pan Sta W. Jmci Panu

8Miecznikowi kompensować Obliguie się. Konserwacyę Lasów W. Jmć

9Pan Sta Barecki Sobie ostrzega Szczegulnie na Grontową Po-

10trzebę Budowli, Opału y Palenie Gorzałki na Gruncie używać

11W. Jmć Panu Miecznikowi pozwala, do ktorych Lasów Konserwa-

12cyi W. Jmć Pan Sta Leśnych z Poddanych Andruszowki wybra-

13nych postanowić ma, Awizacya do Wykupna na Niedziel dwa-

14naście przed Terminem Liczenia Summy Grodownie Czyli Li-

15stownie, nastąpić powinna Aże Summa Dziewięćdziesiąt Ty-

16sięcy Zł. Pol. w czasie Kontraktów Lwowskich Jmportowana

17wiecie[?] Summę Dziewięćdziesiąt Tysięcy Zł. Pol. w Wyrażoney

18Rzeczy[?] y Monecie Złotey W. Jmć Pan Sta Barecki do Rąk W. Jmć Pa-

19na Miecz. lub Jego Plenipotenta do odebrania zesłanego na Po-

20czątek[?] pierwszy po Swięcie SS. Trzech Krolów Rzymskich wło-

21żyć[?] ku Kończącey się Trzechletniey Possessyi oddać y rzetelnie wypłacić

22w Grodzie Lwowskim obowiązuie się y powinien będzie. Jn eventu

23by zaś Summa Dziewięćdziesiąt Tysięcy Zł. Pol. Jure obligatorio

24Jmportowana na Terminie wyrażonym wypłacona niebyła

25tedy Possessya de Triennio ad Triennium Currere powinna

26Ostrzega Sobie W. Jmć Pan Miecznik Casus fortuitos Lege Con-

27cessibiles, z ktorych gdyby w podaney Jntracie nastąpił Decess

28tedy W. Jmć Pan Sta Barecki kompensować W. Jmci Panu Mie-

29cznikowi wraz z pretensyami Gruntowemi, gdy sprawiedliwie

30pokaże się, przez Przyiacioł od Stron obydwoch wysadzonych Uzna-

31ne będą Kompensować przy Expiracyi Possessyi deklaruie y obli-

32gowany iest. Remacya[?] Niedziel Cztery o Mil Piętnaście, Cum

33Omni obedientia Subditorum bez przeszkody iednak Jesiennych

34Zasiewów, z przezimowaniem Jnwentarzów do S. Woyciecha,

35z przydaniem Stroży[?] W. Jmć Pan Sta Barecki, W. Jmć Panu

36Miecznikowi pozwala. Co się zaś tycze Uspokoienia Gruntowych

37Pretensyi z Possessyi W. Jchmć PP. Wąsowiczów[?] wynikaiących,

38W. Jmć Pan Sta Barecki connexu[?] komplanacyi[?] ulatwić y de

39plano zapłacić Assekuruie. Ktory to Kontrakt y w nim Opi-

40sane Punkta y Kondycye we wszystkim dotrzymać y ziścić

41Sub vadio podobneyże Summy Dziewięćdziesiąt Tysięcy Zł.

42Pol. Strony obydwie przyrzekaią y powinny będą Jn casu

43Contraventionis Forum Grodu Winnickiego, Czyli Trybunału

44Kor. Lwowsky, w Czasie zaś Jnterregni Sądów Kapturowych

k. 204v (skan 0206, strona lewa, od góry)

1Wwa Bracł. Sobie y Stronom Swoim ad respondendum na-

2znaczaią, a Dla Zupełney Wagi y waloru Aktami Grodu

3lub Ziemstwa Lwowskiego Kontrakt teraźnieyszy wzaiemnie

4Roborować Obowiązuią się. y własnemi Rękami z przyci-

5śnieniem Zwykłych Pieczęci Podpisuią się. Działo się w Lwo-

6wie Dnia Dwunastego January Tysiąc Siedmset Sześć-

7dziesiąt osmego Roku. U Tego Kontraktu podpisy Rąk

8przy Pieczęci iedney na Laku Czerwonym wyciśnioney w te

9słowa, Michał Hryniewicki[?] S. B. m.p. Kazimierz Szem-

10bek m.p. (L. S.) Roboracya zaś temi słowy, Sabatho ante

11Festum SS. Fabiani et Sebastiani Martyrum proximo An-

12no Dni Millesimo, Septingentesimo Sexagesimo Octavo,

13Praesens Contractus praesens Actis Castr. Capit. Leopolien. est mu-

14tuo Roboratus. Ktory to Kontrakt per Oblatam podany iak-

15się w Sobie ma Słowo w Słowo do Xiąg ninieyszych Grodz-

16kich Winn. iest zapisany.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Kontrakt Przyiacielski Zastawny – umowa zastawu (dzierżawy zastawnej) zawarta polubownie; M. K. Z.[?] – Miecznik Księstw Zatorskiego (i Oświęcimskiego); Generał Adjutant JKMci – generał adiutant Jego Królewskiej Mości; ratione intus contentorum ad Acta praesentia Castrensia Capitanealia Vinnicensia per Oblatam podał – podał przez oblatę do niniejszych akt grodzkich winnickich; de Tenore tali – takiej treści; Złoto Wagne Obrączkowe – dukaty pełnej wagi (z obrączką na brzegu); praesenti quietatur Contractu – niniejszym kontraktem kwituje się; ad praesens – obecnie; pro rata Cessione … Subsequenda – w drodze późniejszej cesji odpowiedniej części; Possessya – posiadanie (dzierżawa zastawna); a Die Trigesima Marty – od 30 marca; Dzień Pańszczyzny Ciągły/Pieszy – dzień pańszczyzny z bydłem pociągowym / pieszy; Motek – motek przędzy; Dziesięcina Pszczelna – dziesięcina od uli; Orki, oborki, zakoski, obkoski, zażynki, obżynki – powinności rolne (orka, koszenie, żniwa); Szarwarki – roboty szarwarkowe (przy drogach, groblach); pro Commodo Possessora – na pożytek posesora; Aręda Browarna – arenda browaru; Jnkumbrancya[?] – tu: wliczenie do intraty; Prowent po Dziesięć od Sta – procent 10%; Commodo Fundi – dla dobra gruntu; Decyzya Przyiacielska – rozstrzygnięcie polubowne; Expiracya Possessyi – wygaśnięcie dzierżawy; Awizacya do Wykupna – uprzedzenie o wykupie (zapowiedź zwrotu sumy); Grodownie czyli Listownie – przez gród lub listem; Kontrakty Lwowskie – coroczny zjazd (jarmark kontraktowy) we Lwowie; Swięto SS. Trzech Krolów – 6 stycznia; In eventu – w razie; Jure obligatorio – prawem obowiązującym; de Triennio ad Triennium Currere – biec od trzylecia do trzylecia (przedłużać się); Casus fortuitos Lege Concessibiles – przypadki losowe uznane prawem; Decess – ubytek; Remacya[?] – tu: przewiezienie/wywiezienie inwentarza po ustaniu posesji (termin i odległość); Cum Omni obedientia Subditorum – z pełnym posłuszeństwem poddanych; S. Woyciech – 23 kwietnia; de plano – wprost, bez procesu; Sub vadio – pod zakładem (wadium); In casu Contraventionis – w razie naruszenia; Forum – sąd; Jnterregnum – bezkrólewie; Sądy Kapturowe – sądy kapturowe (w bezkrólewiu); ad respondendum – do odpowiadania; Roboracya – umocnienie (zeznanie) kontraktu przed aktami; Sabbatho ante Festum SS. Fabiani et Sebastiani Martyrum proximo Anno Domini 1768 – w najbliższą sobotę przed świętem śś. Fabiana i Sebastiana męczenników (20 I) roku 1768, tj. 16 stycznia 1768[?]; praesens Contractus Actis Castrensibus Capitanealibus Leopoliensibus est mutuo Roboratus – niniejszy kontrakt został wzajemnie roborowany w aktach grodzkich lwowskich; m.p. – manu propria; L. S. – locus sigilli.

Uwagi: Kontrakt zawarty na kontraktach lwowskich 12 I 1768. Hryniewicz oddaje Szembekowi wieś Andruszówkę (woj. bracławskie, pow. winnicki) w trzyletnią posesję zastawną od 30 III 1768 do 30 III 1771 za 90 000 zł pol. w złocie (dukat liczony po 16 zł 22,5 gr): 36 000 zł płaci Szembek gotówką Hryniewiczowi, a 54 000 zł przejmuje do spłaty Stanisławowi i Franciszce z Kulesów[?] Duninom Wąsowiczom[?], stolnikom dzierżkowskim[?], dotychczasowym posesorom wsi (wg transakcji z 22 XII 1767 zawartej w Tereszkach[?]). Kontrakt szczegółowo określa sposób liczenia intraty w inwentarzu (ceny dni pańszczyźnianych, danin), prowent 10%, zasady dotyczące lasów, poddanych zbiegłych, zasiewów, wykupu (zapowiedź 12 tygodni wcześniej, wypłata w grodzie lwowskim po święcie Trzech Króli) i przedłużenia o kolejne trzylecie w razie niewykupienia. Podpis wystawcy odczytany „Michał Hryniewicki[?] S. B.”, w nagłówku i tekście „Hryniewicz”. Data roboracji: sobota przed 20 I 1768 = 16 I 1768 (?); nazwiska Wąsowiczów, ich urząd i nazwa Tereszki – odczyt niepewny. Kilka wyrazów (m.in. na k. 204 „Remacya[?]”) odczytano niepewnie.

Streszczenie

18kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Sebastian Lewski[?] podał do akt trzyletni kontrakt zastawny zawarty we Lwowie 12 stycznia 1768 r. między Michałem Hryniewiczem, starostą bareckim, a Kazimierzem Szembekiem, miecznikiem księstw oświęcimskiego i zatorskiego, generałem adiutantem JKMci. Hryniewicz oddaje Szembekowi w trzyletnią posesję zastawną (od 30 marca 1768 do 30 marca 1771) swoją dziedziczną wieś Andruszówkę w woj. bracławskim, pow. winnickim, z przyległościami, prowentami i poddanymi, za 90 000 zł pol. w złocie; z tej sumy 36 000 zł Szembek wypłaca Hryniewiczowi, a 54 000 zł zobowiązuje się spłacić Duninom Wąsowiczom[?], stolnikom dzierżkowskim[?], dotychczasowym posesorom wsi. Hryniewicz zabezpiecza sumę na wszystkich swoich dobrach, zobowiązuje się bronić posesora przed roszczeniami, sporządzić przez komisarza nowy inwentarz (podano ceny pańszczyzny i danin do jego wyliczenia), zapewnia 10% prowentu, zastrzega sobie lasy (pozwalając na drewno na budowę i opał), reguluje kwestie zbiegłych poddanych, zasiewów, napraw i szkód losowych. Wykup ma być zapowiedziany 12 tygodni przed terminem i dokonany w grodzie lwowskim po święcie Trzech Króli; w razie braku wypłaty posesja przedłuża się o kolejne trzy lata. Strony zobowiązały się pod zakładem 90 000 zł i poddały sądowi grodu winnickiego, trybunału lwowskiego lub (w bezkrólewiu) sądom kapturowym woj. bracławskiego. Kontrakt roborowano w grodzie lwowskim w styczniu 1768 r.; wpisano go słowo w słowo do ksiąg.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 204v (skan 0206, strona lewa, od ok. 2/5)

1Roku, Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, osmego.

2Miesiąca Aprilis osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodz. Winn. Compns Obr.[?] Wielebny Jmć Xiądz Gabryel

6Bajewski[?] Zakonu Swiętego Bazylego, Superior Klasztoru Ły-

7siańskiego tę Erekcyą od JO. Xiążęcia Jmci Józefa Jabłonowskiego

8Wwody Nowogrodz. Klasztorowi Łysiańskiemu WWOO. Bazylia-

9now na Missyę daną y Służącą ratione intus contentorum ad acta

10praesentia Castr. Capit. Vinn. per oblatam podał. Tenoris Ejus-

11modi. Józef Alexander Xiążę z Prussow[?] Window[?] Arcy-

12chorąży[?] Jabłonowski y S. R. P.[?] na Jabłonowie y Lachowcach

13Hrabia, na Łysiance y Zawałowie Liber Baron, na Pod-

14hayczyku[?] na Jabłonowie Lit. Starym Dworze, Zydow-

15[?] Czarnolesie y Zdunowie Dziedzic, Wwoda y Generał

16Ziem Nowogrodzki Rycerz Zakonu[?] Orderu Swię-

17tego Ducha, S. Michała y S. Huberta Akademiy y Ucz-

18bonnych Nauk Paryskich Rzymskiey Lipskiey[?] y Bo-

19nońskiey Kolega, Wołyński[?] Pryzbyński[?] Duninsgródzki[?]

20Zaguiliński[?] Kaniowski[?], Krzemieński[?] y Dobrosławski[?] Dzierżawca

21Nayprzewielebnieyszemu w Bogu Jmci Xiędzu Hipa-

k. 205 (skan 0206, strona prawa)

1cemu Bilińskiemu[?] Generałowi Zakonu Swiętego Bazylego

2Wielkiego. Wiadomo Czynię, Jż usiłuiąc Jako nayprzykłaynie[?]

3Chwałę Bożą, przy opatrzeniu do Konatum[?] Ex Ritu Łaci-

4nskiego[?], z przyczyny y względów Jż Kraj iest Ruski,

5Funduię Missyą ex Ritu Graeco Unito na Chwałę Bo-

6żą y Matki Jego Nayświętszey, tudzież Uszano-

7wania S. Bazylego Wielkiego Patryarchy, Oyców Zakonu

8Jego w Mieście Moim Hrabstwa Łysiańskiego Dziedzicz-

9nym. Jako też w samym Mieście wydzielaiąc Onym Przy-

10zwoite Mieysce na pomnożenie tak Cerkwi iako y jnszych

11Budynków, a zaś na Aktualne Mieszkanie daię y da-

12ruię Onym Stary Zwany Zamek, Ea Lege, ażeby po Całe

13Hrabstwo Łysiańskie na wyznaczonym Mieyscu prze-

14mawiali[?] ze wszystkim y Starownie[?] Zaleczyli[?], do wyko-

15nania Czego obliguie tak W. Jmci Pana Józefa Zalew-

16skiego[?] Lewę[?] Bidzowę[?] iako y do Exekucyi Pana Ko-

17mendanta Kapitana Bolickiego[?], ażeby przed Zimą

18Oycowie ufundowani zostali, tamte zaś Mieysce y

19Grunta dawnego Monasteru Łysiańskiego zwanego aby

20Onym odbierane niebyły, na ktorych Swoy Folwark

21mieć Wielebny Missyonarz[?] Maią y Cokolwiek do przerzeczonego Mo-

22nasteru Erekcyą nadanego przed tym Ręką S. P. Xiążę-

23cego y Godnego Oyca Mego Stwierdzonego iest, Dyspo-

24zytorom Moim teraz y napotym będącym zakazuię się

25naymnieysze Jnterceptowanie. Tantisper zaś oglądaiąc

26się na Rewolucyą Szyzmy y odszczepieństwem Jnszym

27to iest Luterskim nam okrutnie grożące, właśnie ex hisce mo-

28tivis ac alijs, a tak niebędąc sposobnym do dalszych Łask

29y Swiadczenia się pociągnąć, Zostawuię to dalszemu Cza-

30su, ato[?] kiedy Bog da porę juxta possibilitatem et

31prudentiam rerum przyrzekam Swiadczyć, Listę[?] o

32Cerkwiach należących do JW. Jmci Xiędza Metropolity

33co gdy się uda tedy iuż ten Stary Zamek Regularnie

34iako na Cerkiew w obeyściu Zakonować należy, a gdyby

35[Dał] Pan Bog, nie Samym Mieszczanom Łysiańskim

36przybywaiących pod Łaską Moią Kaplicę postawić o kil-

37kunastu Łokciach iakokolwiek tym Czasom, pobudzaiąc

38Poddanych Moich Lżeyże się z Gorliwością moią. Chcąc

39zaś aby na Firmę Zaświadczenia Offiara od Boga z Mieysca[?]

40Łysiańskiey[?] naznaczam W. Rok z Arędy Zł. Dwieście na

k. 205v (skan 0207, strona lewa, od góry)

1iedyne Ołtarzowe potrzeby iako to Wino wosk Apparat Cer-

2kiewny[?] Lampę et ex genus[?] to wiecznemi Czasy Stwierdzaiąc

3y Stronom Moim ten Rozkaz y woley Moiey nakazuiąc da-

4ie Robur tey Erekcyi w Mieście Łysiance Jakobym Się przed

5Aktami Grodzkiemi uczynił y przy oddaniu Oney Ze

6Plenipotencyą Jmci Xiędza Generała Jmci Xiędzu Bajew[skie]-

7mu Superiorowi Łysiańskiemu własną przy zwykłey

8przyciśnieniu Pieczęci podpisuię Ręką. Datum w Zam-

9ku Moim Dziedzicznym Zawałowskim[?], Dnia Dziesiątego

10Miesiąca Kwietnia, Roku Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

11siąt Siodmego. U tey Erekcyi podpisy Ręki tak JO. Xiążęcia

12Jmci Jabłonowskiego Wwody Nowogr. iako y Jchmciów Panów

13Przyiacioł przy Pieczęciach Czterech na Laku Czerwonym

14wyciśnionych w te słowa. J. A. Prusów Jabłonowski W. N. m.p. (L. S.)

15Fr.[?] Jabłonowska W. N. (L. S.) Proszony Przyiaciel podpisu-

16ię się Jgn.[?] Korybuth Woroniecki P. N.[?] JKMci (L. S.) Pro-

17szony do podpisu tey Erekcyi przez JO. Xiążęcia Jmci Józefa

18Alexandra z Prusów Jabłonowskiego Wwody y Generała

19Ziem Nowogr. Jchmciów Xięży Bazylianom Łysiańskim

20na Grunta w Mieście Łysiance Leżące Służącey pod-

21pisuię się Jgnacy Bobrowski[?] Łowczy Kijowski (L. S.) Kto-

22ra to Erekcya per Oblatam podana iako się w Sobie ma

23Słowo w słowo do Xiąg ninieyszych Grodzkich Win-

24nickich iest Zapisana.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Erekcya – akt fundacyjny; Compns Oblator[?] – stawający podający; Superior – przełożony klasztoru; Missya ex Ritu Graeco Unito – misja obrządku greckiego zjednoczonego (unickiego); ratione intus contentorum … per oblatam podał – podał przez oblatę ze względu na treść; Tenoris Ejusmodi – takiej treści; Liber Baron – wolny baron; S. R. P.[?] – Świętego Rzymskiego Państwa (Cesarstwa); Order S. Ducha, S. Michała, S. Huberta – ordery (francuskie i bawarski); Kolega Akademii … – członek akademii naukowych; Ea Lege – pod tym warunkiem; Jnterceptowanie – przeszkadzanie, odbieranie; Tantisper – tymczasem; Szyzma – schizma (prawosławie); ex hisce motivis ac alijs – z tych i innych powodów; juxta possibilitatem et prudentiam rerum – według możliwości i roztropnego rozważenia okoliczności; Robur – moc prawna; Datum – dano; W. N. – wojewoda nowogródzki (wojewodzina); P. N.[?] JKMci – (urząd dworski) JKMci; m.p. – manu propria; L. S. – locus sigilli.

Uwagi historyczne: Józef Aleksander Jabłonowski (1711–1777), wojewoda nowogródzki, właściciel hrabstwa łysiańskiego (Łysianka na Ukrainie, woj. kijowskie), fundator Towarzystwa Jabłonowskiego w Lipsku. Erekcja z 10 IV 1767 (wydana w zamku dziedzicznym, odczytanym jako Zawałów[?]) funduje w Łysiance misję bazyliańską (unicką), dając zakonnikom stary zamek na mieszkanie, miejsce pod cerkiew i budynki, potwierdzając dawne grunty monasteru łysiańskiego i wyznaczając 200 zł rocznie z arendy na potrzeby ołtarza; w uzasadnieniu wskazano „ruski” charakter kraju i zagrożenie „szyzmą” (prawosławiem) oraz luteranizmem. Adresat: ks. Hipacy Biliński[?], generał (protoarchimandryta) zakonu bazyliańskiego; oblatował ks. Gabriel Bajewski[?], superior łysiański. Wykonawcami nadania mieli być Józef Zalewski[?] i kapitan Bolicki[?]. Wiele nazw (tytulatura Jabłonowskiego: Podhayczyk[?], Zdunów, Czarnolesie, dzierżawy Wołyń[?], Kaniów[?], Krzemieniec[?]) oraz fragment o kaplicy odczytane niepewnie. Odczyt częściowy – #PARTIAL.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, ks. Gabriel Bajewski[?], bazylianin, superior klasztoru łysiańskiego, podał do akt erekcję wystawioną 10 kwietnia 1767 r. przez ks. Józefa Aleksandra Jabłonowskiego, wojewodę i generała ziemi nowogródzkiej, hrabiego na Łysiance, skierowaną do ks. Hipacego Bilińskiego[?], generała zakonu św. Bazylego Wielkiego. Jabłonowski, dbając o chwałę Bożą w kraju ruskim, funduje w swym dziedzicznym mieście Łysiance misję bazyliańską obrządku greckokatolickiego: wydziela miejsce pod cerkiew i budynki, daje na mieszkanie tzw. stary zamek z obowiązkiem pracy misyjnej w całym hrabstwie, poleca swoim urzędnikom (J. Zalewskiemu[?] i kapitanowi Bolickiemu[?]) osadzić zakonników przed zimą, pozostawia im grunty dawnego monasteru łysiańskiego i zabrania swoim dyspozytorom jakichkolwiek przeszkód; dalsze nadania odkłada na później z powodu niepokojów (zagrożenia „szyzmą” i luteranizmem), przyrzekając też kaplicę i wyznaczając 200 zł rocznie z arendy na wino, wosk, aparaty i lampę. Erekcję podpisali: J. A. Jabłonowski, jego żona, ks. Korybut Woroniecki[?] oraz Ignacy Bobrowski[?], łowczy kijowski. Wpisano ją słowo w słowo do ksiąg.

Transkrypcja

k. 205v (skan 0207, strona lewa, od ok. 3/5)

1Roku, Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt osmego.

2Miesiąca Aprilis osmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktamy ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Com-

6parens Psłtr[?] Wielebny Jmć Xiądz Gabryel Bajewski Z. S. B.

7Superyor Klasztoru Łysiańskiego Ten Zapis na Zł. Pol.

8Tysiąc od Stefana Krzyżanowskiego Obywatela Biało-

9[cer]kowskiego[?], Klasztorowi WW. OO. Bazylianów Łysiańskich dany

10y Służący, ratione intus contentorum ad Acta praesentia Castr. Capit. Vinn. per

11oblatam podał de Tenore tali. Ja niżey na podpisie wy-

k. 206 (skan 0207, strona prawa)

1wyrażony, Znam tę moię Assekuracyę że iakobym przed

2Aktami Grodzkiemi Kijowskiemi lub Bracławskiemi

3stanowszy ten Moy Zapis przy zdrowych zmysłach y

4woli Moiey Uczyć przez Wielebnego Jmci Xiędza Gabryela

5Bajewskiego Superyora natenczas Monasterku Łysiań-

6skiego, ktoremu na Fundusz teyże Cerkwi y Monaste-

7ru Leguię y oddaię Zł. Pol. Tysiąc, Lubteż Testamen-

8tem uchoway Boże bliskim Smierci będąc Legować po-

9winien będę, ato ku większey Czci y Chwale Boga, a ie-

10żeliby Ci WW. OO. Bazylianie w Czasie Mieli Cerkiew

11nową Erygować, Ja do tey Fundacyi ile sposobow mieć

12będę przyłożyć się nieodwłocznie powinien, a WW. OO.

13Bazylianie tegoż Monasteru Łysiańskiego powinni y

14obligowani będą Co Miesiąc w Sobotę na Jntencyę Mo-

15ię Służbę Bożą odprawiać, in quantum zaś Ci OO. Ba-

16zylianie w tym Roku lub w następuiących raz na zaw-

17sze dla iakowych przyczyn tak w Mieście Łysiance ia-

18ko też y Monasterku Łysiańskim fundować nie mogliby

19się, Więc Ja Summę wyż pomienioną Zł. Pol. Numero

20Tysiąc Dwa Tysiące[?] temu Monasterowi Legować y od-

21dać bez odwłoki obowiązuię się, w ktorym to Monasteru

22wyż pomienieni OO. mieszkać będą, czego Sobie obydwie

23Strony rzetelnie y Sumiennie dotrzymać powinny, y ten

24Zapis moy dobrowolny Ręką moią przy zwykłey Pieczę-

25ci podpisuię. Dat. w Monasterku Łysiańskim, Mille-

26simo Septingentesimo, Sexagesimo Sexto Anno. Die Tri-

27gesima Quinta[?] Decembris N. S. U Tego Zapisu podpis

28Ręki wraz z przypisem przy Pieczęciach dwoch na Laku

29Czerwonym wyciśnionych w te słowa Charakterem Bło-

30wańskim[?] (L. S.) Stefan Krzyżanowski, Obywatel Biało-

31cerkowski[?]: przypis zaś takowy, Ten zapis z oswiadczeniem

32Dobroczynności Jmci Panu Stefanowi Krzyżanowski[emu]

33Obywatelowi Białocerkowskiemu[?] Dzierżawcy Bohusła-

34wskiemu na Tysiąc Zł. Pol. był nam prezentowany kto-

35ry wdzięcznie z Obligami wyznaczonemi pod tym Wa-

36runkiem, aby w przypadku niepomyślnych Czasów wol-

37no było Zakonowi z temiż Obligami do Jnszego naszego

38Klasztoru też Summę przenieść przyimuiemy y

k. 206v (skan 0208, strona lewa, od góry)

1władzę naszą Stwierdzamy, Datum w Poczajowie

2Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego Roku. Dnia

3Dwudziestego Siodmego Marca. Hypacy Biliński Za-

4konu S. Bazylego Wielkiego Kongregacyi Ruskiey

5Protoarchimandryta m.p. (L. S.) Onufry Bratkowski Za-

6konu S. Bazylego Kongregacyi Ruskiey Sekretarz m.p.

7Ktory to Zapis per Oblatam podany z Przypisem iak

8się w Sobie ma, Słowo w Słowo do Xiąg ninieyszych

9Grodzkich Winn. iest Jngrossowany.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Compns Psłtr[?] – stawający osobiście (comparens personaliter); Z. S. B. – Zakonu Świętego Bazylego; ratione intus contentorum ad Acta praesentia Castrensia Capitanealia Vinnicensia per oblatam podał de Tenore tali – podał przez oblatę do niniejszych akt grodzkich winnickich, takiej treści; Assekuracya – zobowiązanie, zapewnienie; Legować – zapisać (w testamencie); in quantum – o ile; Numero – w liczbie; Dat. … Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Sexto Anno Die Trigesima[?] Quinta Decembris N. S. – dano roku 1766, dnia [?]15 grudnia, według nowego stylu (kalendarza gregoriańskiego); Charakter Błowański[?] – (podpis) charakterem (pismem) …; Obligi – zobowiązania (msze); Protoarchimandryta – generał zakonu bazylianów; m.p. – manu propria; L. S. – locus sigilli; Jngrossowany – wpisany do ksiąg.

Uwagi: Stefan Krzyżanowski, określony jako obywatel białocerkiewski[?] i dzierżawca bohusławski (Biała Cerkiew i Bohusław – miasta w woj. kijowskim), zapisuje bazylianom łysiańskim (superior ks. Gabriel Bajewski, por. akt 247) 1000 zł na fundusz cerkwi i monasteru, zobowiązując się też wesprzeć ewentualną nową cerkiew; zakonnicy mają co miesiąc w sobotę odprawiać nabożeństwo w jego intencji; gdyby misja w Łysiance nie powstała, suma przypada monasterowi, w którym zamieszkają zakonnicy. Przypis protoarchimandryty Hipacego Bilińskiego (Poczajów, 27 III 1767) przyjmuje zapis z prawem przeniesienia sumy do innego klasztoru „w przypadku niepomyślnych czasów”. Liczba „Tysiąc Dwa Tysiące[?]” i dzień zapisu (Trigesima[?] Quinta – może Decima Quinta) odczytane niepewnie; „Białocerkiewski” – rozwinięcie skrótu niepewne.

Streszczenie

18kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, ks. Gabriel Bajewski, bazylianin, superior klasztoru łysiańskiego, podał do akt zapis Stefana Krzyżanowskiego, obywatela białocerkiewskiego[?] i dzierżawcy bohusławskiego, wystawiony w monasterku łysiańskim w grudniu 1766 r. Krzyżanowski zobowiązuje się zeznać przed aktami grodzkimi kijowskimi lub bracławskimi albo zapisać testamentem 1000 zł pol. na fundusz cerkwi i monasteru bazylianów w Łysiance, a w razie budowy nowej cerkwi – wspomóc fundację; bazylianie mają co miesiąc w sobotę odprawiać nabożeństwo w jego intencji. Gdyby zakonnicy nie mogli się utrzymać w Łysiance, suma przypadnie monasterowi, w którym zamieszkają. Do zapisu dołączono przypis (Poczajów, 27 marca 1767) protoarchimandryty Hipacego Bilińskiego i sekretarza Onufrego Bratkowskiego, przyjmujący zapis z zastrzeżeniem prawa przeniesienia sumy z obowiązkami do innego klasztoru w razie niepomyślnych czasów. Zapis wpisano słowo w słowo do ksiąg.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 206v (skan 0208, strona lewa, od ok. 1/4)

1Roku, Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt osmego.

2Miesiąca Aprilis, osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Compns

6Pltr[?] Urz. Jmć Pan Jan Bowicki[?], tę odiechanie Slobody

7Kazimirowki, w Kluczu Torczyckim, od Wiel. Jacyni-

8cza Horodniczego Powiatu Słonimskiego Wiel. Witkowskie-

9mu Ekonomowi Torczyckiemu Słce[?] ratione intus Contentorum

10ad Acta pntia Castr. Capit. Vinn. per Oblatam podał

11Tenoris Sequentis. Odiechanie y oznaczenie Gruntów

12Sianożęci, Czaharów, Rudek[?] do Slobody nazwa-

13ney Kazimirowka w Kluczu Torczyckim nad Rzeką

14Rosią przeciwko Miasta Wołodarki y Grobli Między

15Wsiami Lokwinem[?], Tarhanem, Ożyhowką[?] y Licha-

16czychą[?] Sytuowaney na Fundamencie od W. Jmci

17Pana Jacynicza Horodnicz. Powiatu Słonimskie-

18go Kommissu[?] od JWW. Brzostowskich Podskarbich

19W. X. Lit. y Plenipotencyi Jnstrumentu Mnie da-

20nego przeze mnie niżey podpisanego, przy W. Jmci

21Panu Lędkim[?] Podstolim Łomż. in Parte Jmci Panu

22Dąbrowskim, Namiesniku Krzywieckim[?] Jwanie Zamko-

k. 207 (skan 0208, strona prawa)

1Zamkowym Wuycie[?], y Filipie Zagrobelnym Gospoda-

2rzami Parchomowskiemi[?] tudzież Kornijii[?] Koso-

3lenku[?], Atamanie Torczyckim ad Ultimum będącego U-

4czynienia. Zacząwszy od Rzeki Rosi niżey Slobody Kazi-

5mirowki, szedłem prosto zmierzaiąc ku Wsi Tarha-

6nu do Drogi blisko idącey z Wołodarki do Białey Cer-

7kwi na Wieś Lokwin[?] na to Mieysce, gdzie się rozdzieli-

8ły, ta Droga iedna poszła na Wieś Lokwin, a dru-

9ga w prawo na Brod na Rzece Tarhanie będący, tę-

10dy Drogę ktora poszła na Brod przyszedłem do Kąt-

11ku nayperwszego koło niey a Wałkiem w Rzekę Tar-

12han, łączy Rzekę Tarhanem szedłem w gorę do Gro-

13bli sypaney y rozsypaney oznaczaiąc tę Groblę y Sta-

14wek na niey do Slobody Kazimirowki, toż Rzekę Tarha-

15nem szedłem wyżey do Rudki wpadaiącey w Tarhan,

16na ktorey Grobelka, y tę Grobelkę stąd do Slobody Ka-

17zimirowki przyłączyłem, Zaś tę Rudkę y Dolinę z ktorey

18się ta Rudka zaczęła, szedłem w gorę do Gościńca z Wo-

19łodarki do Ożyhowki idącego, tym zaś Gościńcem sze-

20dłem do Dolinki a Jedneyże, ale rozdwoioney Drodze

21y tam koło Kuszczyka Dębowego y Dąbka Małego obsy-

22pałem Ziemię, z tąd przeszedłszy Drogę udałem się zmie-

23rzaiąc niby ku Południe, Mimo Ożyhowkę y Circiter

24Kopców dwoie obkopałem Dąbka na Dolinie, a daley

25zmierzaiąc ku Mogile Wielkiey uszedłszy stąd Kopców Cir-

26citer dwoie, obsypałem Ziemię koło Pieńka y Kuszczy-

27ka Dębowego na Dolinie idący od Ożyhowki, tą zaś Do-

28liną, ktora się daley rozdwoiła, Circiter Kopców dwoie sze-

29dłem ku Mogile, ktorą podobno szukaiąc Lisow pokopa-

30ny y tamże Znaki są że była Dziegciarnia Daley nad tą

31[Mogi]łą[?] ku Dolinie szedłem stąd Kopców Circiter dwoie do

32Drzewka Jwowego, y tam obkopałem one, z tamtąd stąd

33Circiter Kopców Dwoie szedłem do Szlaku, Stawiskiego[?]

34do Wołodarki idącego do Pnia Dembowego nad Szla-

35kiem y Kuszczyka około niego, ktore obsypałem Ziemię

36z iedney Strony, a z tąd szedłem Szlakiem do nayblizszey

37Drożyny idącey do Młyna Zmiyskiego[?], ale Drożynę mi-

38ia[?] Mimo Młyn do Rzeki Torczy, a Torczą do Rzeki

k. 207v (skan 0209, strona lewa, od góry)

1Rosi a Rzeką Rosią do Mieysca Zaczynania obiazdki posu-

2waiąc się w Lewą do Lokwina[?], Tarhana, Ożohowki y Licha-

3czychy, a w Prawą do Slobody Kazimirowki. Aże do tey

4Slobody omal iest Pola oznaczonego ponieważ Wieś

5Tarhan, Ożohowka y Lichaczycha Swoie pobliższe przez

6nieporządek porzuciwszy Pola pod samę oznaczenie

7y odiechanie poorali, a u nich wiele Pol obłogiem y przeto

8gdy[?] Wieś ieżeliby pomieniona Sloboda Kazimirowka

9znacznie przysiadła a dla przysiadaiących Pol mniey sta-

10czało, wolno będzie Ludziom y Dworowi Kazimirowskiemu

11za oznaczenie y odiechanie przestąpiwszy orać, aby tylko

12obłogi y dawne, ktorym Lat trzy minęło Trzełogi[?], a ieżeli

13by zaś do tym porządkiem od iakiey Wsi do Slobody wspom-

14nianey Pole iuż orane przyłączone bydź miało, ktore tanti-

15sper za Oznaczeniem zostaie, Więc Possessor Kazimirowski

16powinien będzie w Jnszym Mieyscu odorać quantitatem tego odo-

17rania Uważywszy[?] przez Ludzi z obydwoch Stron wyznaczonych. Sia-

18nożęci zaś ponieważ wcale nie masz, oznacza się wolne koszenie tak

19dla Ludzi iako y Dworu w Lasach Dębowych y na Całym Polu gdzie

20Michałowka[?], Lokwin, Tarhan, Parchomowka y Jnsze Wsie koszą Actum

21Die decima quinta Octobris Millesimo Septingentesimo Sexagesimo

22Septimo Anno. U Tego odiechania Podpisy w te Słowa, Jgnacy Wit-

23kowski E. Torcz. To wszystko Approbuię Szymon Jacynicz H. P. S.

24Ktore to odiechanie per Oblatam podane iak się w Sobie ma Sło-

25wo w Słowo do Xiąg ninieyszych Grodzkich Winn. iest zapisane.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Odiechanie (obiazdka) – objazd i oznaczenie granic gruntów; Sloboda – nowa osada zwolniona czasowo od powinności; H. P. S. – Horodniczy Powiatu Słonimskiego; E. T. (E. Torcz.) – Ekonom Torczycki; Compns Pltr[?] – stawający osobiście; Sianożęci – łąki; Czahary – zarośla, trzcinowiska; Rudki – małe strumienie (źródliska); Kommiss – zlecenie; Plenipotencya – pełnomocnictwo; ad Ultimum (Uczynienia) – do zakończenia (czynności); Circiter Kopców dwoie – około dwóch kopców (staj); Dziegciarnia – wytwórnia dziegciu; Obłogi, Trzełogi[?] – ugory (pola leżące odłogiem trzy lata); tantisper – tymczasem; quantitas – ilość; Actum Die decima quinta Octobris Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Septimo Anno – działo się 15 października 1767 r.; m.p. – manu propria; Approbuię – zatwierdzam.

Uwagi: Klucz torczycki (Torczyca nad rzeką Torcz, dopływem Rosi, woj. kijowskie) – dobra Brzostowskich, podskarbich W. X. Lit. (por. seria aktów 173–177). Odjechania dokonał Ignacy Witkowski, ekonom torczycki, na podstawie zlecenia Szymona Jacynicza, horodniczego słonimskiego, i pełnomocnictwa Brzostowskich, w obecności Lędzkiego[?], podstolego łomżyńskiego (z ramienia Dąbrowskiego, namiestnika krzywieckiego[?]), gospodarzy parchomowskich Wujcia[?] i Filipa Zagrobelnego oraz Korniji Kosolenki[?], atamana torczyckiego. Granice prowadzą od Rosi naprzeciw Wołodarki, wzdłuż drogi z Wołodarki do Białej Cerkwi, rzeką Tarhan, groblami, dolinami, koło dębów, mogił i dziegciarni, do młyna zmijskiego[?] i rzeki Torcz. Nazwy wsi (Lokwin[?], Ożohowka/Ożyhowka, Lichaczycha[?], Parchomowka) i wiele wyrazów odczytane niepewnie. Data oblaty pominięta w nagłówku aktu – przyjęto 18 IV 1768 (wg aktów sąsiednich).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jan Bowicki[?] podał do akt odjechanie (oznaczenie) gruntów, łąk, zarośli i strumieni słobody Kazimirówka w kluczu torczyckim nad rzeką Roś, naprzeciw miasta Wołodarka, między wsiami Lokwin[?], Tarhan, Ożyhowka i Lichaczycha[?]. Czynności dokonał 15 października 1767 r. Ignacy Witkowski, ekonom torczycki, z polecenia Szymona Jacynicza, horodniczego słonimskiego, na mocy pełnomocnictwa Brzostowskich, podskarbich W. X. Lit., w obecności Lędzkiego[?], podstolego łomżyńskiego, gospodarzy z Parchomówki i atamana torczyckiego. Opisano przebieg granicy od Rosi przez drogi, rzekę Tarhan, groble, doliny, kopce, dęby, mogiły do rzeki Torcz i z powrotem do Rosi. Postanowiono, że ponieważ sąsiednie wsie zaorały pola aż do granicy, a u nich wiele ugorów, mieszkańcy i dwór Kazimirówki mogą w razie potrzeby orać ugory poza granicą; gdyby słobodzie przyłączono pole już zaorane przez inną wieś, posesor Kazimirówki ma oddać równą ilość ziemi gdzie indziej; ponieważ słoboda nie ma łąk, przyznano jej wolne koszenie w lasach dębowych i na polach okolicznych wsi. Odjechanie podpisał Witkowski i zatwierdził Jacynicz; wpisano je do ksiąg.

Transkrypcja

k. 207v (skan 0209, strona lewa, od ok. 1/2)

1Roku, Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt osmego.

2Miesiąca Aprilis osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodz. Winn. Sta-

5nowszy oczewisto Woźny Gnł. Wwa Bracł. y Jnn. Opatr. Tomasz Szczepanow-

6ski w moc wierney Rel. Swoiey iawnie Zeznał. Jż on Roku Tysiąc Siedmset

7Sześćdziesiąt osmego, Dnia Piętnastego Kwietnia na Affektacyą y Pra-

8wną Rekwizycyą WW. Jchmć PP. Witkowskich Ekonomow Dobr Torczyc-

9[kich] Małż.[?] y Synów[?] Onychże, Maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiarygod-

10nych Urz. Jchmć PP. Kaspra Dębowskiego y Teodora Krukowskiego go-

11[dnych] Majori evidentiae y Testimonij gratia Sobie do tego Aktu wzię-

12tych ziezdzał na Grunt na Osadzenie Slobody Kazimirowka nazwaney

13oznaczony, gdzie będąc pomieniony Grunt vigore Prawa Wiel. Affe-

14ktantom Słgo[?] według odiechania y Opisu z Karczmą y Chałupami

15ad praesens na tymże Gruncie nowo wystawionemi y znayduiącemi się

16w Aktualną spokoyną nemine Contradicente ac impugnante podał y po-

17stąpił Possessyą, w czym Szlachtą przy Sobie będącą oświadczywszy się z tamtąd

18powrocił y tu ad Acta przybywszy przedemną Urzędem prawdziwey Jntro-

19missyi uczynił y zeznał Rel. De quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio, Ministerialis ignarus Litt.

20Crucem S. posuit. Tomasz Szczepanowski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Jntr. (Jntromissya) – wprowadzenie w posiadanie; Woźny Gnł. – woźny generalny; Opatr. – opatrzny; w moc wierney Relacyi – mocą wiernej relacji; Affektacya y Prawna Rekwizycya – żądanie i prawne wezwanie; Majori evidentiae y Testimonij gratia – dla większej oczywistości i świadectwa; vigore Prawa – na mocy prawa; ad praesens – obecnie; nemine Contradicente ac impugnante – bez sprzeciwu i oporu; De quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; Ministerialis ignarus Litterarum Crucem Sanctam posuit – woźny nieumiejący pisać postawił znak krzyża świętego.

Uwagi: Akt jest następstwem odjechania z aktu 249: woźny wprowadził Witkowskich (Ignacego, ekonoma torczyckiego, z żoną[?] i synami[?]) w grunt oznaczony na osadzenie słobody Kazimirówka, z nowo zbudowaną karczmą i chałupami. Fragment „Małż.[?] y Synów[?] Onychże” odczytany niepewnie.

Streszczenie

18kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny woj. bracławskiego Tomasz Szczepanowski zeznał, że 15 kwietnia 1768 r., na żądanie Witkowskich, ekonomów dóbr torczyckich, w obecności szlachty Kaspra Dębowskiego i Teodora Krukowskiego, zjechał na grunt oznaczony na osadzenie słobody Kazimirówka i według odjechania i opisu (akt 249) wprowadził ich bez sprzeciwu w spokojne posiadanie tego gruntu wraz z nowo wystawioną karczmą i chałupami. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 207v (skan 0209, strona lewa, u dołu)

[oryginał wszyty] (skan 0210, karta poprzeczna)

1Alexander z Xięstwa Ruskiego Hrabia na Starey Czetwertni Xiąże Swiatopełk

2Podkomorzy Generalny Woiewodztwa Bracławskiego y Sta Cyttyński[?]

3Wszem w obec y każdemu z osobna komu o tym wiedzieć należy, mianowicie iednak JO. JW. Wiel. Jchmć Pa-

4nom Urzędnikom y Obywatelom Prześwietnego Wwa Bracł. donoszę y do wiadomości podaię, Jż gdy po-

5wszechna y nader względu potrzebuiąca Czynność Czasów teraźnieyszych nieochronność Całości Fortun y Bespie-

6czeństwa Osob własnych iest nam przed Oczyma, nie mniey wiadome dla Woysk ustawiczne w Woie-

7wodztwie naszym będących z ziemnych Dobr Zbytnie, z drugich małe bez umiarkowania Furażow y Prowiantow

8dawanie, a Czułość y potrzeba do Obmyślenia Sposobow Chwalebnych Środkow z Rad naszych wyciąga, Ja

9wiernosć zachowuiąc Obywatelstwa z Obowiązku Urzędu moiego wzywam y zapraszam JO. JW. Wiel. Jchmć Panow

10y Braci do Ziechania się do Miasta JKMci Winnicy Obradem wszystkim uprzywileiowanego, na Dzień

11Drugi Maja Roku teraz idącego 1768, gdziebyśmy zmowiwszy się z wspolnego naradzenia aby Wwo nasze w

12ucaleniu uszczęśliwić mogli y by Szkodliwych nieponiosło uszczerbkow zastępnie[?]; sposob umnieyszenia Dobrom tak iuż dla

13go furażuiącym przez złożenie Czyli umiarkowanie ułożyć się maiący obmyślić gdy należy. A dla powzięcia iako nayprędzey

14każdemu wiadomości ten Uniwersał JchMćm Panom Regentom y Susceptantom podług zwyczaiu obwieszczać zalecam

15ktory Ręką moią własną podpisuiąc Pieczęć przyciśnąć rozkazałem. Dat. w Łatańcach[?] Dnia 10. Kwietnia 1768 Roku.

16Alex Swiatopełk Xiąże Czetwertyński

17Podkomorzy W. Bracł.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Podkomorzy Generalny – podkomorzy województwa (sędzia graniczny); Sta Cyttyński[?] – starosta (tytuł odczytany niepewnie); Obrady uprzywileiowane – miejsce uprzywilejowane do obrad (sejmików); Furaże y Prowianty – pasza i żywność dla wojska; Regenci y Susceptanci – regenci i podkanclerzy (pisarze przyjmujący akta) grodzcy; Dat. – datum (dano); Ao 1768 die … Aprilis Comparens Personaliter – roku 1768 dnia … kwietnia stawiwszy się osobiście; ratione intus contentorum ad acta praesentia Castrensia Capitanealia Vinnicensia per oblatam podał – podał przez oblatę do akt grodzkich winnickich.

Uwagi: Skan 0210 przedstawia wszyty do księgi oryginał uniwersału (karta poprzeczna, mniejsza), a nie wpis kopisty; k. 208 (skan 0209, strona prawa) pozostała pusta. Książę Aleksander Świętopełk Czetwertyński, podkomorzy bracławski, w obliczu konfederacji barskiej i obecności wojsk w województwie, zwołuje szlachtę bracławską do Winnicy na 2 V 1768 dla wspólnej narady nad ochroną majątków i umiarkowaniem świadczeń furażu i prowiantu dla wojsk. Miejsce wystawienia odczytane jako Łatańce[?], tytuł starościński i nazwisko oblatującego – bardzo niepewnie; dzień oblaty w adnotacji nieczytelny (wg nagłówka i aktów sąsiednich zapewne 18 IV 1768). Środek karty zakryty plamą – kilka wyrazów niepewnych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Do ksiąg grodu winnickiego wniesiono (zapewne 18 kwietnia 1768 r.; oblatował Stanisław Li…[?]) oryginał uniwersału ks. Aleksandra Świętopełka Czetwertyńskiego, hrabiego na Starej Czetwertni, podkomorzego generalnego województwa bracławskiego, wydanego w Łatańcach[?] 10 kwietnia 1768 r. Podkomorzy, wskazując na powszechne zagrożenie majątków i bezpieczeństwa osób, na nierówne i nieumiarkowane obciążenie dóbr furażem i prowiantem dla stacjonujących w województwie wojsk, z obowiązku urzędu wzywa urzędników i obywateli województwa bracławskiego do zjazdu w mieście królewskim Winnicy 2 maja 1768 r., aby wspólnie naradzić się nad ochroną województwa i sposobem zmniejszenia ciężarów (przez złożenie lub umiarkowanie świadczeń). Poleca regentom grodzkim ogłosić uniwersał według zwyczaju. Podpis: Aleksander Świętopełk książę Czetwertyński, podkomorzy bracławski.

Transkrypcja

k. 209 (skan 0211, strona prawa, od góry)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt osmego.

2Miesiąca Aprilis osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Stano-

6wszy oczewisto Woźny Gnł. Wwa Bracł. y Jnnych Opatr.

7Jan Stokielski[?] w moc Prawdziwey Rel. Swoiey iawnie Zeznał

8Jż on Roku, Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt osmego, Dnia Szesna-

9stego[?] Aprilis, na Affektacyą y Prawną y Prawną Rekwizycyą

10JW. Jmć Pana Kazimierza Grafa na Słupowie[?] Szembeka Mie-

11cznika Xięstw Zatorskiego y Oświęcimskiego Generała Flegel

12Adjutanta JKMci, Maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary

13godnych Urz. Jchmć PP. Andrzeja Raciborowskiego y Jozefa

14Baranieckiego dla tym większey Wagi do Tego Aktu Sobie

15użytych był w Dobrach Wsi Andruszowce w Wwie Bracła-

16wskim a Powiecie Winnickim leżących, gdzie będąc Pomienio-

17ne Dobra ze wszystkiemi Poddanemi Ciągłemi y Pieszemi

18Onych Powinnościami, Czynszami, Robociznami Polami, Ro-

19lami Zasiewami Lasami, Gajami Zapustami, Stawami, Mły-

20nami, Wymiarami, Sianożęciami, Łąkami Daniami Danina-

21mi Dziesięcinami Pasiekami Pasiecznikami, Sadami Sadzaw-

22kami[?], Browarami Arędą Karczemną Dworami Chałupami Ogro-

23dami, Zgoła ze wszystkiemi w Ogulności Dochodami, Pożytkami,

24tak iak te Dobra z dawna w Swoich Miedzach y obychodzach

25zostawały y teraz zostaią w Aktualną y Spokoyną bez Zad-

26ney Kontradykcyi y przeszkody w Trzeletnią Zastawną vigore

27Juris[?] JW. Rekwirentowi Służących, podał y postąpił Pos-

28sessyą, Ludzi do Gromady zwoławszy wszelkie Powinności Pos-

29sessorowi odbywać zalecił. w czym Szlachtą So-

30bie przytomną oświadczywszy się z tamtąd odiechał y tu do Akt

31przybywszy przedemną Urzędem prawdziwey Jntromissyi uczy-

32nił y zeznał Rel. o czym tegoż Woźnego Rel. Woźny pisać

33nieumieiący Znak Krzyża S. kładnie. Jan Stokielski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: M. X. W. Zatorskiego[?] – miecznik księstw (oświęcimskiego i) zatorskiego; Woźny Gnł. – woźny generalny; Opatr. – opatrzny; w moc Prawdziwey Relacyi – mocą prawdziwej relacji; Affektacya y Prawna Rekwizycya – żądanie i prawne wezwanie; Graf na Słupowie[?] – hrabia (tytuł Szembeków); Generał Flegel Adjutant JKMci – generał adiutant skrzydłowy (Flügeladjutant) Jego Królewskiej Mości; Wymiary – opłaty od mielenia (miarki młyńskie); Pasiecznicy – poddani-bartnicy; Aręda Karczemna – arenda karczemna; w Ogulności – w ogólności; Kontradykcya – sprzeciw; Trzeletnia Zastawna Possessya – trzyletnie posiadanie zastawne; vigore Juris[?] – na mocy prawa.

Uwagi: Akt jest wykonaniem kontraktu zastawnego z aktu 246 (M. Hryniewicz, starosta barecki – K. Szembek, Lwów, 12 I 1768). Dzień intromisji („Szesnastego[?]”) i nazwisko woźnego (Stokielski[?]) odczytane niepewnie. Uwaga: k. 208v (skan 0211, strona lewa) to odwrocie wszytego oryginału uniwersału Czetwertyńskiego (akt 251) – widoczny jedynie przebity tekst.

Streszczenie

18kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny woj. bracławskiego Jan Stokielski[?] zeznał, że 16[?] kwietnia 1768 r., na żądanie Kazimierza hrabiego Szembeka, miecznika księstw zatorskiego i oświęcimskiego, generała adiutanta JKMci, w obecności szlachty Andrzeja Raciborowskiego i Józefa Baranieckiego, był we wsi Andruszówka (woj. bracławskie, pow. winnicki) i wprowadził Szembeka bez sprzeciwu w trzyletnie posiadanie zastawne tej wsi ze wszystkimi poddanymi, powinnościami, czynszami, robociznami, polami, lasami, stawami, młynami, łąkami, daninami, dziesięcinami, pasiekami, sadami, browarami, arendą karczemną, dworami i dochodami w dawnych granicach; zwołał gromadę i nakazał poddanym odbywać powinności nowemu posesorowi. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 209 (skan 0211, strona prawa, u dołu)

k. 209v (skan 0212, strona lewa, od góry)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt osmego.

2Miesiąca Aprilis, osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Stanowszy

6oczewisto Woźny Gnł. Wwa Bracł. y Jnn. Opatr. Andrzey Grze-

7gorzewski w moc Wierney y Skuteczney Rel. Swoiey iawnie

8zeznał, Jż on Roku Teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

9siąt osmego, Dnia Piętnastego Kwietnia, na Affektacyą y

10Prawną Rekwizycyą Przewielebnego w Bogu Jmci Xiędza Ga-

11bryela Bajewskiego, Superyora Klasztoru Łysiańskiego WW.

12OO. Bazylianów Prowincyi Polskiey y całego zgromadze-

13nia tegoż Klasztoru, Maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi

14wiary godnych Urz. Jchmć PP. Jakuba Terleckiego y Wawrzyń-

15ca Zębskiego[?] Majoris evidentiae y testimonij gratia Sobie

16do tego Aktu użytych był w Dobrach Mieście Łysiance JO. Xią-

17żęcia Jmci Józefa z Prussow Jabłonowskiego Wwody Nowogrodz.

18Dziedzicznych gdzie będąc pomienionego Rekwirenta y całe zgro-

19madzenie w Plac Stary Zamek nazwany na Klasztor przez Ere-

20kcyą wyznaczony, Jurydykę, Futor y Folwark na dawnym Miey-

21scu będący, ze wszystkiemi Poddanemi Ciągłemi y Pieszemi O-

22nych Powinnościami Czynszami, Robociznami Daniami Dani-

23nami, Polami Rolami, Sadami Ogrodami Pasiekami, Pasieczyska-

24mi, Stawami, Stawkami, Stawiszczami, Rzekami Rzeczkami,

25Sadzawkami, Młynami Młynkami y z Onych wymiarami Kar-

26czmami Browarami, y z nich Jntratami Łąkami Sianożęcia-

27mi Zapustami Stepami Lasami Gaiami, Zaroślami Dziesię-

28cinami, Dworami Dworzyszczami, Chałupami, y wszelkim Obudo-

29waniem owo zgoła ze wszystkiemi in Genere et Specie Pożyt-

30kami y Dochodami Cyrkumferencyą Gruntów, Vigore Praw

31Temuż Klasztorowi Służących, nemine Jmpugnante ac Contra-

32dicente Jntromittował, y w Aktualną podał y postąpił Posse-

33ssyą, w czym on Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy

34się z tamtąd odiechał y tu do Akt przybywszy przedemną Urzę-

35dem prawdziwey Jntromissyi uczynił y zeznał Rel. De quo prae-

36sens Ejusdem Ministerialis Relatio, Ministerialis Jgnarus Litterarum Signum S. Crucis po-

37suit. Andrzey Grzegorzewski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Woźny Gnł. – woźny generalny; Opatr. – opatrzny; w moc Wierney y Skuteczney Relacyi – mocą wiernej i skutecznej relacji; Affektacya y Prawna Rekwizycya – żądanie i prawne wezwanie; Prowincya Polska – prowincja polska zakonu bazylianów; Majoris evidentiae y testimonij gratia – dla większej oczywistości i świadectwa; Erekcya – akt fundacyjny (por. akt 247); Jurydyka – wydzielona część miasta pod własną jurysdykcją; Futor (chutor) – osada, gospodarstwo; Stawiszcza – miejsca po stawach; Wymiary – opłaty młyńskie; in Genere et Specie – w ogólności i szczególe; Cyrkumferencya Gruntów – obręb gruntów; Vigore Praw – na mocy praw; nemine Jmpugnante ac Contradicente – bez niczyjego oporu i sprzeciwu; Jntromittował – wprowadził w posiadanie; De quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio, Ministerialis Jgnarus Litterarum Signum Sanctae Crucis posuit – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; woźny nieumiejący pisać postawił znak Krzyża Świętego.

Uwagi: Akt jest wykonaniem erekcji ks. J. A. Jabłonowskiego z 10 IV 1767 (akt 247) – wprowadzenie bazylianów łysiańskich w posiadanie Starego Zamku (na klasztor), jurydyki, futoru i folwarku na miejscu dawnego monasteru. Nazwisko drugiego świadka (Zębski[?]) odczytane niepewnie.

Streszczenie

18kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny woj. bracławskiego Andrzej Grzegorzewski zeznał, że 15 kwietnia 1768 r., na żądanie ks. Gabriela Bajewskiego, superiora klasztoru bazylianów prowincji polskiej w Łysiance, i całego zgromadzenia, w obecności szlachty Jakuba Terleckiego i Wawrzyńca Zębskiego[?], był w mieście Łysiance, dziedzicznym ks. Józefa Jabłonowskiego, wojewody nowogródzkiego, i na mocy praw (erekcji) służących klasztorowi wprowadził zakonników bez sprzeciwu w aktualne posiadanie placu zwanego Stary Zamek, wyznaczonego erekcją na klasztor, oraz jurydyki, futoru i folwarku na dawnym miejscu, z poddanymi, ich powinnościami i wszystkimi przynależnościami (pola, sady, pasieki, stawy, młyny, karczmy, browary, łąki, lasy, dziesięciny, dwory, chałupy). Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 209v (skan 0212, strona lewa, od ok. 4/5)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, osmego.

2Miesiąca Kwietnia, Dwudziestego Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Janem Jedleckim Jngrem y Namiesnikiem

k. 210 (skan 0212, strona prawa, od góry)

1Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Comparens Pltr Urodz. Jmć P.

2Wawrzyniec Łopatyński ten List od Wiel. Chyczewskiego Kom-

3missarza do Siebie Komparenta pisany ratione intus Contentorum ad acta

4praesentia Castr. Capit. Vinn. per Oblatam podał de Tenore tali.

5Mości Wielce Mći Panie Łopatyński y Bracie Jest rozkaz

6y wola JO. Xcia Jmci Wwody Nowogrodzkiego Dobrodzieia

7aby Wieś Jabłonowkę na Skarb odebrać ktora iest pusz-

8czona w Possessyą JO. Xcia Jmci Wwodzie Poznańskiemu

9Więc WMPan przestaniesz rządzić y posłuszeństwo dla nie-

10go od tey ustaie, ma Gromada te zalecenie, a WMPana

11Pretensya gdy iest odesłana do Jego Excellencyi więc po tym

12Listem o tym uwiadamiam. y Jestem WMMPana y

13Brata Unizony Sługa, u tego Listu podpis temi słowy

14Andrzey[?] Chyczewski m.p. data takowa Die Septima Apri-

15lis Millesimo, Septingentesimo, Sexagesimo, Octavo.

16Anno z Łysianki, Superinskrypcya zaś w te słowa

17Memu Wielce Mciam Panu JP. Łopatyńskiemu Mumu Pa-

18nu y Bratu w Jabłonowce Ktory to List per Oblatam

19podany słowo w słowo iako się w Sobie ma do Xiąg ni-

20nieyszych Grodzkich Winnickich iest Jngrossowany.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Comparens Personaliter – stawiwszy się osobiście; Jngr. – instygator; ratione intus Contentorum ad acta praesentia Castrensia Capitanealia Vinnicensia per Oblatam podał de Tenore tali – podał przez oblatę do akt grodzkich winnickich, takiej treści; na Skarb odebrać – przejąć do skarbu (zarządu) pańskiego; puszczona w Possessyą – oddana w posiadanie (dzierżawę); Excellencya – tytuł (tu: ks. wojewodzie); m.p. – manu propria; Die Septima Aprilis Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno – 7 kwietnia 1768 roku; Superinskrypcya – adres na kopercie; Jngrossowany – wpisany do ksiąg.

Uwagi: Pierwszy wpis z 27 IV 1768 – przerwa w wpisach (19–26 IV) w okresie wybuchu konfederacji barskiej. Wieś Jabłonówka należała do dóbr ks. J. A. Jabłonowskiego, wojewody nowogródzkiego (hrabstwo łysiańskie, por. akty 247, 253); list komisarza zawiadamia Łopatyńskiego (dotychczasowego zarządcę/posesora Jabłonówki), że wieś ma przejść „na skarb” i zostaje puszczona w posesję wojewodzie poznańskiemu (zapewne Antoni Jabłonowski, wojewoda poznański), a roszczenia Łopatyńskiego odesłano do decyzji księcia. Imię Chyczewskiego (Andrzey[?]) i jego nazwisko, a także urząd Łopatyńskiego (Pisarz[?]) w nagłówku marginalnym odczytane niepewnie.

Streszczenie

27kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Wawrzyniec Łopatyński podał do akt list skierowany do niego przez komisarza Andrzeja[?] Chyczewskiego[?], datowany w Łysiance 7 kwietnia 1768 r. Komisarz zawiadamia, że z rozkazu ks. wojewody nowogródzkiego wieś Jabłonówka ma zostać odebrana na skarb i jest oddana w posiadanie ks. wojewodzie poznańskiemu; Łopatyński przestaje nią zarządzać, a gromada ma polecenie nie okazywać mu dalej posłuszeństwa; jego pretensje zostały odesłane do decyzji księcia. List adresowano do Łopatyńskiego w Jabłonówce; wpisano go słowo w słowo do ksiąg.

Transkrypcja

k. 210 (skan 0212, strona prawa, od ok. 1/2)

1Roku, Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt, osmego.

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego, Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktamy ninieyszemi Grodzkiemi Winnickie-

4mi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Comparens Psltr

6W. Jmć Pan Stanisław Chrzęstowski Cześn. Łęczyc.[?] Wiel. Jchmć

7PP. Sebestyana y Anny de Jarosz[ynskich][?] Małż. Prawnuk nie-

8gdy Wiel. Krzysztofa y Maryanny Woroniczowny Małż. Pra-

9wnuk tudzież Wiel. Jana Kawieckiego y Elżbiety z Rusiey[?] Sta-

10nickiey[?] Małż. Wnuk, niegdy Wiel. Piotra z Brzezia[?] Chrzęstowskiego

11y Teofili Kawieckiey Małż. spłodzony y Naturalny Legitime

12Syn y po tychże Antecessorach Swoich wyżey wyrażonych Uni-

13cus Sukcessor, Zdrowy będąc na Ciele y Umyśle odstąpiwszy

14Swey własney należney Ziemskiey Jurysdykcyi Prawa Fo-

15rum Powiatu y Wwa, a pod ten Akt dobrowolnego Zeznania

16Swoiego Kwitowego quoad hunc Actum attinet, Całe się z Dobrami

k. 210v (skan 0213, strona lewa, od góry)

1Potomkami y Sukcessorami Swoiemi poddaiąc y wcielaiąc

2się, wiadomo iawno Czyni Ustnie y dobrowolnie Zeznaie. Jż Jmć

3Zeznawaiący, Maiąc na Dobrach Mieście Osałowie[?] Sukcessyonal-

4ną po Antecessorach Swoich Prawem natury Spadłą y należą-

5cą na Tymże Mieście Osałowie[?] W. Jmci Pana Stanisława Woy-

6ny Orańskiego Stol. Czernich. Dziedzicznych ostendującą się Sum-

7mę[?], aże w teraźnieyszym Czasie od tegoż Wiel. Stanisława Woyny

8Orańskiego Stol. Czernich. rzetelnie y istotnie odebrał y wy-

9liczył Rękami Swoiemi Summę tak Oryginalną iako y Prowi-

10zyonalną Dekretami poprzedzoną Zł. Pol. Tysięcy Siedmset

11Siedmdziesiąt Pięć[?], Przeto z odebrania wyż wyrażoney Sum-

12my Oryginalney y Prowizyonalney tudzież Processu Zasz[łe]go

13Wiel. Orańskiego Stol. Czernich. Potomków y Sukcessorów O-

14nego, wraz z Potomkami y Sferami Swoiemi Wiecznemi a

15nigdy nieodzownemi Czasy kwituie, y żadnego do Tey Sum-

16my teraz Sobie wyliczoney Rekursu ani Regressu Mieć

17niema y niepowinien będzie, y Process o tę Sukcessyą zaszły

18kassuie y wiecznie umarza, Mocą dobrowolnego Zeznania

19Swoiego. Stanisław z Brzezia Chrzęstowski m.p. C. Ł.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Comparens Personaliter – stawiwszy się osobiście; C. Ł. (Cześn. Łęczyc.[?]) – cześnik łęczycki[?]; Prawnuk/Wnuk – wskazanie linii dziedziczenia (genealogia uprawniająca do sukcesji); Unicus Sukcessor – jedyny spadkobierca; quoad hunc Actum attinet – w zakresie tej czynności; Prawo natury – prawo przyrodzone (dziedziczenie); ostendująca się – wykazująca się, przysługująca; Summa Oryginalna y Prowizyonalna – suma główna i procentowa; Dekretami poprzedzona – zasądzona wcześniejszymi dekretami; Sfery – sukcesorowie; Rekurs, Regress – prawo dochodzenia roszczeń; kassuie y wiecznie umarza – unieważnia i na zawsze umarza (proces); m.p. – manu propria.

Uwagi: Chrzęstowski wywodzi swoje prawa od pradziadków Sebastiana i Anny z Jaroszyńskich[?], Krzysztofa i Marianny z Woroniczów, dziadków Jana i Elżbiety z Rusiey[?] Stanickiej[?] Kawieckich oraz rodziców Piotra z Brzezia[?] Chrzęstowskiego i Teofili z Kawieckich. Suma (7075 zł?) zapisana słownie „Tysięcy Siedmset Siedmdziesiąt Pięć” – liczba tysięcy nieczytelna/pominięta. Nazwa miasta (Osałów[?]) odczytana niepewnie; Czernich. = Czernihowski (urząd tytularny). Kilka nazwisk przodków (Rusiey Stanicka, Jaroszyńscy) odczytano niepewnie.

Streszczenie

27kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Stanisław z Brzezia[?] Chrzęstowski, cześnik łęczycki[?], syn Piotra i Teofili z Kawieckich, jedyny sukcesor swoich przodków (Kawieckich, Woroniczów i in.), zeznał, że sumę dziedziczną po przodkach, zapisaną na mieście Osałów[?], należącym dziedzicznie do Stanisława Wojny Orańskiego, stolnika czernihowskiego, odebrał od Orańskiego w całości – sumę główną i prowizję zasądzone wcześniejszymi dekretami, razem [?]7075 zł pol. W związku z tym kwituje Orańskiego, jego potomków i sukcesorów na wieczne czasy, zrzeka się wszelkich dalszych roszczeń i umarza toczący się o tę sukcesję proces. Podpis: Stanisław z Brzezia Chrzęstowski.

Transkrypcja

k. 210v (skan 0213, strona lewa, od ok. 1/2)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt osmego.

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Compa-

6rens Pltr W. Jmć Pan Józef Płuchowski[?] Podczaszy Bremb.[?]

7Ten Skrypt na Summę Dwanaście Tysięcy Zł. Pol. od JW.

8Józefa Kolumny Czosnowskiego Sty Winn. Wiel. Kozickim

9Miecz. Ciechanowskim dany y Słu[żący] ratione intus Contentorum ad

10Acta praesentia Castr. Capit. Vinn. per Oblatam podał de Teno-

11re tali. Niżey na podpisie wyrażony Znam tym Skryptem

12moim ktory takowey wagi y waloru bydź ma, iak-

13bym stanowszy przed Aktami ktoremi kolwiek Roborował,

14Jż Ja na własną y pilną potrzebę moię Zaciągnołem u

15Wiel. Jchmć PP. Michała y Wiktoryi z Małachowskich Kozic-

16kich Miecznikow Ciechan. Summy Zł. Pol. Dwanaście Ty-

17sięcy dico Numero Dwanaście Tysięcy, to iest w Złocie na

18Luidor, w naszym[?] Pięć Tysięcy Zł. Pol. a Monetę Siedm

k. 211 (skan 0213, strona prawa, od góry)

1Tysięcy Zł. Pol. rachuiąc każdy Czerwony złoty po Zł. osm-

2nascie, a Tynf po Zł. iednemu y Groszy Dziewięć, Kto-

3rą Summę Dwanaście Tysięcy Zł. Pol. za Rok od Da-

4ty ninieyszego Skryptu excepto Prowizyi Roczney, kto-

5ra, od Teyże Summy Dwunastu Tysięcy Zł. Pol. zaraz

6na Początku Roku przy liczeniu Pieniędzy potrącona

7iest, Wiel. Jchmć PP. Kozickim Miecz. Ciechanow. rze-

8telnie oddać y wyliczyć deklaruię się y submittuię. A

9w Czasie sprzeciwienia się temu Skryptowi, w niedosyć

10uczynieniu na Terminie Solucyi Wolne wiechanie w

11ktore kolwiek Dobra, Tak w Wwie Moim Winn. Leżące y Sum-

12mie Zaciągnioney korrespondujące tymże Wiel. Jchmć

13PP. Kozickim Miecz. Ciechan. dopuszczam y obowiązu-

14ię się. Bespieczeństwo zaś Summy Zaciągnioney na

15wszelkich generalnie Dobrach Moich, Summach gdzie kol-

16wiek extenduiących się, teraz Mianych y potym nabytych

17osobliwie na Dobrach Moich Dziedzicznych Zadranikow-

18cach[?] w Wwie Podol. Leżących ostrzegam y zapisuię. Ten

19oraz Skrypt dla lepszey wiary y pewności Ręką moią

20własną Stwierdzam y podpisuię. Dat. w Winnicy Die

21Trigesima Prima Marty, Millesimo Septingente-

22simo Quinquagesimo Nono Anno. U Tego Skryptu

23per Oblatam podanego podpis Ręki przy Pieczęci na

24Laku Czerwonym wyrytey, temi Słowy, Józef Kolum-

25na Czosnowski m.p. (L. S.) Ktory to Skrypt iak

26się w Sobie ma, Słowo w Słowo, do Xiąg ninieyszych Grodz.

27Winnickich iest Zapisany.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Skrypt – pisemne zobowiązanie dłużne (oblig); Comparens Personaliter – stawiwszy się osobiście; Podczaszy Bremb.[?] – podczaszy (tytuł ziemski, odczyt niepewny); ratione intus Contentorum … per Oblatam podał de Tenore tali – podał przez oblatę, takiej treści; dico Numero – mówię: w liczbie (powtórzenie kwoty); Luidor – louis d'or (złota moneta francuska); Tynf – moneta srebrna (tymf) liczona po 1 zł 9 gr; excepto Prowizyi Roczney – z wyjątkiem rocznej prowizji (procentu), potrąconej z góry; submittuię się – poddaję się, zobowiązuję; Solucya – spłata; Wolne wiechanie – wolny wjazd (egzekucja przez wwiązanie się w dobra dłużnika); extenduiące się – rozciągające się, położone; Dat. … Die Trigesima Prima Martii Millesimo Septingentesimo Quinquagesimo Nono Anno – dano 31 marca 1759 roku; m.p. – manu propria; L. S. – locus sigilli.

Uwagi: Skrypt z 1759 r. wniesiony do akt dopiero w 1768 r. Józef Kolumna Czosnowski, starosta winnicki (por. akty 118, 201, 232, 244), pożyczył od Kozickich 12 000 zł (5000 zł w luidorach i 7000 zł w monecie) na rok, z prowizją potrąconą z góry, i zabezpieczył dług na wszystkich dobrach, zwłaszcza na dziedzicznych Zadranikowcach[?] w woj. podolskim. Nazwisko i urząd oblatującego (Józef Płuchowski[?], podczaszy bremb.[?]) oraz nazwa dóbr odczytane niepewnie; „Wwie Moim Winn.” – w oryginale zapewne „w Starostwie Moim Winn.” lub „w Wwie Bracł.” (skrót niejasny).

Streszczenie

27kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Józef Płuchowski[?] podał do akt skrypt dłużny wystawiony w Winnicy 31 marca 1759 r. przez Józefa Kolumnę Czosnowskiego, starostę winnickiego, dla Michała i Wiktorii z Małachowskich Kozickich, mieczników ciechanowskich. Czosnowski zeznaje, że na własną potrzebę zaciągnął u Kozickich 12 000 zł pol. (5000 zł w luidorach i 7000 zł w monecie, licząc czerwony złoty po 18 zł, a tymf po 1 zł 9 gr), które zobowiązuje się oddać po roku (roczna prowizja została potrącona z góry). W razie niespłacenia w terminie pozwala wierzycielom na wolny wjazd w swoje dobra; sumę zabezpiecza na wszystkich dobrach i sumach, zwłaszcza na dziedzicznych Zadranikowcach[?] w woj. podolskim. Skrypt podpisał i opieczętował Czosnowski; wpisano go słowo w słowo do ksiąg.

Transkrypcja

k. 211 (skan 0213, strona prawa, od ok. 3/5)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt osmego.

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winn. Compa-

6rentes Personaliter Wiel. Jchmć PP. Andrzey y Teressa

7z Benow[?] Żołtowscy Łowczowie Kruszelniccy[?] Ten

8Zapis wspolnego Dożywocia Między Sobą Małż. da-

9ny

k. 211v (skan 0214, strona lewa)

1ny coram Actis Castr. Capit. Vinn. Zeznali de Tenore tali. My

2Andrzey y Teressa Benówna[?] Żołtowscy Łowczowie Krusz.[?] Małż. Zdro-

3wi będąc na Ciałach y Umysłach odstąpiwszy Swey własney należney Ziem-

4skiey Jurysdykcyi Prawa Forum Powiatu y Wwa a pod teraźnieyszy

5Zapis wspolnego Dożywocia naszego Całe się z Dobrami naszemi Pod-

6daiemy. Wiadomo iawno Czyniemy y dobrowolnie Zeznaiemy. Jż

7My doznawszy Miłości wspólney Małżeńskiey, Umyśliliśmy Za-

8pis wspolnego Dożywocia Dobr wszystkich Leżących ruchomych, te-

9raz y na potym mianych Sobie wzaiemnie Zeznać, Ktory w ten Spo-

10sob Zeznaiemy. Jż ieżeliby Mnie Andrzeia pierwey Naywyższy Swia-

11ta Rządca, niżeli Miłą Małżonkę moię z tego Swiata zebrał tedy

12tak[?] Wiel. Małż. moia Miła Dobra, Moie, Leżące Ruchome, Summy

13Pieniężne, Srebra, Złota, Cyny, Miedzi, Konie, Bydła, y wszelkie

14Apparencye, po Smierci moiey pozostałe, w Swoię Dożywotnią

15Possessyą, odebrać y Onych do Kresu Zycia Swoiego, bez żadney

16od Sukcessorów Moich przeszkody zażywać ma y powinna będzie a ie-

17żeliby zaś Mnie Teressę z Benow Żołtowską Bog z woli[?] Wyroków

18Swoich, pierwey z tego Swiata zebrać raczył, tedy Wiel. Żołto-

19wski Miły Małżonek Moy wszystkie Dobra moie Ruchome

20Leżące, Summy Pieniężne Srebra, Złota, Cyny, Miedzi y wszelkie

21Apparencye, tudzież Konie Bydła gdzie kolwiek znayduiące się y ca-

22łą Substancyą, rządzić szafować y dysponować y ku nayleps[ze]-

23mu Pożytkowi Swemu obracać aż do Zawarcia Smiertelney Po-

24wieki Swoiey, bez żadney przeszkody od Sukcessorów Moich y w Do-

25żywotniey[?] Possessyi będących używać Ma, y powinien będzie Kto-

26rem[?] Zapisowi wspolnego Dożywocia naszego, we wszystkich

27Punktach, Kondycyach y Ligamentach Strony nasze zadosyć

28uczynić maią y powinni będą, a to pod Szkodami Ziemskiemi,

29Słownie Krom przysięgi Cielesney oszacowanemi, W przypad-

30ku zaś niedotrzymania tego Zapisu wspolnego Dożywocia Na-

31szego, y Onemu sprzeciwiaiącey[?] Forum Ubiquinarium, et

32Terminum peremptorium, w każdym Sądzie y Urzędzie pro

33tempore Suo będące, odciąwszy wszystkie dobrodziejstwa z

34Prawa pochodzące tymże Stronom naszym do odpowiadania na-

35znaczamy, y na to się przy Uproszeniu Wiel. Jchmć PP. Przy-

36iacioł, dla lepszey wiary, Wagi y pewności Rękami własny-

37mi podpisuiemy. Działo się w Winnicy Dnia dwudziestego Sio-

38dmego Aprilis, Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt osmego Roku. Andrzey

39Żołtowski m.p. Teressa T.[?] Żołtowska. Ustnie proszony Przyiaciel od Wiel.

40Zeznawaiących do podpisu tego Zapisu wspolnego Dożywocia, pod-

41pisuię się Stanisław Sło[...] Nowicki[?] m.p. Proszony do podpisu te-

42go Zapisu wspolnego Dożywocia podpisuię się Michał Stefanowicz m.p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Zapis wspolnego Dożywocia – wzajemny zapis dożywocia między małżonkami (dożywotnie użytkowanie majątku przez owdowiałego małżonka); Comparentes Personaliter – stawiwszy się osobiście; coram Actis Castrensibus Capitanealibus Vinnicensibus – przed aktami grodzkimi winnickimi; de Tenore tali – takiej treści; Apparencye – sprzęty, ruchomości; Substancya – majątek; Ligamenta – zobowiązania; Szkody Ziemskie słownie krom przysięgi cielesney oszacowane – szkody oszacowane słowem, bez przysięgi; Forum Ubiquinarium et Terminum peremptorium – każdy sąd i termin zawity; pro tempore Suo będący – istniejący w danym czasie; odciąwszy wszystkie dobrodziejstwa z Prawa pochodzące – z wyłączeniem wszelkich środków prawnych odwlekających; m.p. – manu propria.

Uwagi: Nazwisko rodowe Teresy (Benówna/z Benów[?]) i tytuł małżonków („Łowczowie Krusz.[?]” – może kruszwiccy?) odczytane niepewnie; nazwisko pierwszego świadka (Stanisław Sło… Nowicki[?]) częściowo nieczytelne. Na końcu kustosz „Oblata Zapisu” zapowiada nagłówek następnego aktu (258).

Streszczenie

27kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Andrzej i Teresa z Benów[?] Żołtowscy, łowczowie kruszelniccy[?], zeznali wzajemny zapis wspólnego dożywocia: z miłości małżeńskiej postanawiają, że jeśli pierwszy umrze mąż, żona obejmie dożywotnio wszystkie jego dobra nieruchome i ruchome, sumy pieniężne, srebra, złoto, cynę, miedź, konie, bydło i sprzęty, bez przeszkody ze strony jego sukcesorów; jeśli pierwsza umrze żona, mąż dożywotnio zarządza i rozporządza całym jej majątkiem bez przeszkody ze strony jej sukcesorów. Zapis zabezpieczono szkodami ziemskimi i poddaniem się każdemu sądowi w terminie zawitym. Podpisali: Andrzej Żołtowski, Teresa Żołtowska oraz świadkowie Stanisław Nowicki[?] i Michał Stefanowicz.

Transkrypcja

k. 212 (skan 0214, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt osmego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Siodmego dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem

5y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Com-

6parens Pltr. Urodz. JmPan Grzegorz Szumakowicz ng.[?] Urodz. JmPana

7Piotra Szumakowicza syn ng.[?] zaś Urodz. JmPana Dominika Szu-

8makowicza wnuk swoim y Urodz. JmPanów Stephana y Adama

9Szumakowiczów in minorennitate zostaiących synów swo-

10ich imieniem za ktorych pokoy y dotrzymanie ręczy, jaw-

11nie y dobrowolnie zeznał: Jż on maiąc dobra swoie dziedzicz-

12ne tu w Woiewodztwie Bracławskim sytuowane części Wsi Kadyio-

13wce[?] po antecessorach na niego spadłe y iego dyspozycyey

14uległe, umyślił takowe dobra ze wszystkiemi przynależy-

15tościamy, polami, gruntamy, ornemi y nie ornemi, lasami,

16zapustami sianożęciami, stawem, młynem, karczmami, karcz-

17marzami, poddanemi oboiey płci ich żonami y dziećmi oraz

18powinnościami, nic na siebie ani Sukcessorów swoich nie

19excypuiąc Urodz. JmPanu Aloyzemu Sosnowskiemu y nas-

20tępcom iego na wieczne czasy dać, darować, sprzedać y od-

21rezygnować. Zatem niniey[szy]m Zeznaniem na imie tegoż

22JmPana Sosnowskiego z działanym[?] y iemu służącym dacie,

23darnie y rezygnuie, zostawuiąc mu pełną moc dobrami

24pomienionemi częścią wsi Kadyiowiec[?] iak chcieć zarzą-

25dzić, dać, darować, sprzedać y ku nayleps[ze]mu dobru swo-

26iemu obrócić wszem ani on ani Sukcessorowie iego żad-

27ney przepedycyi[?] czynić nie będą. A to pod Ztrafami Ziem-

28skiemi Konstytucyami obwarowanemi. Jn ten dzień

29ten Zapis Donationis y przed Aktami go zeznawszy

30własnoręcznie podpisuie się

31Grzegorz Syn Piotra Szumakowicz m.p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Zapis Donationis – zapis darowizny; in rem – na rzecz; Comparens Personaliter – stawiwszy się osobiście; ng.[?] (niegdy) – nieżyjącego; in minorennitate zostaiący – małoletni; za ktorych pokoy y dotrzymanie ręczy – za których zgodę i dotrzymanie (zapisu) poręcza; antecessorowie – przodkowie, poprzednicy; excypuiąc – wyłączając; odrezygnować – zrzec się na rzecz (przekazać prawnie); przepedycya[?] (praepeditio) – przeszkoda; Ztrafy Ziemskie Konstytucyami obwarowane – kary ziemskie przewidziane konstytucjami sejmowymi; m.p. – manu propria.

Uwagi: Akt zapisany inną, mniej wprawną ręką, częściowo niezgodnie z formularzem kancelaryjnym (brak końcowej formuły wpisu). Nazwa wsi (Kadyjówka/Kadyjowce[?]) i wyrażenia „z Działanego[?]”, „z działanym[?]” – może nazwa przysiółka lub „z działem” – odczytane niepewnie. Grzegorz Szumakowicz, syn Piotra i wnuk Dominika, działa też w imieniu małoletnich synów Stefana i Adama.

Streszczenie

27kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Grzegorz Szumakowicz, syn zmarłego Piotra i wnuk zmarłego Dominika, w imieniu swoim i małoletnich synów Stefana i Adama, za których ręczy, zeznał, że swoje dziedziczne dobra – część wsi Kadyjówka[?] w woj. bracławskim, odziedziczoną po przodkach – ze wszystkimi przynależnościami (polami ornymi i nieornymi, lasami, łąkami, stawem, młynem, karczmami, poddanymi obojga płci z rodzinami i ich powinnościami), niczego nie wyłączając, daruje, sprzedaje i na wieczne czasy rezygnuje Alojzemu Sosnowskiemu i jego następcom, dając mu pełną moc rozporządzania nimi; ani on, ani jego sukcesorzy nie będą czynić przeszkód, pod karami ziemskimi. Zapis podpisał własnoręcznie Grzegorz, syn Piotra, Szumakowicz.

Transkrypcja

k. 212v (skan 0215, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Siodmego dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickie-

4mi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiest-

5nikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim comparens Pltr.

6Ur. JmPan Stanisław Hotowiecki[?], podał do zapisania

7w też Księgi Donacyą a to w tych słowach. Ja niżey na

8podpisie wyrażony Stanisław syn Bazylego a wnuk

9Antoniego Hotowiecki[?] w osobie swoiey y syna mego Ur. Jana

10Hotowieckiego[?] z Ur. Anastazyą Grodzką[?] spłodzonego w mało-

11letności zostaiącego działaiący, odstąpiwszy od własney

12Jurysdykcyi prawa, forum y Wwa. a pod teraźnieyszy

13dobrowolny zapis całe się poddaię y inkorporuię, daię

14niniejszą Donacyą JmPanu Piotrowi Bojanowskiemu Cześ[nikowi]

15Płockiemu w tem: Jż ia niżey podpisany maiąc dobra

16moie dziedziczne mnie mu[?] dobrowolnemu rozporządzeniu uległe

17części Wsi Rajki[?] tu w Woiewodztwie Bracławsk. sytuowane

18naradziwszy się w tym z pokrewnemi y przyiaciołmi y upa-

19truiąc w tem lepszą dla siebie korzyść przedsięwziołem dobra

20takowe stosuiąc się do ogolnego prawa, że właściciel dobra-

21mi swemi iak zechce może dysponować, przedsięwziołem

22takowe dobra części Wsi Rajek[?] JmPanu Piotrowi Bojanow-

23skiemu dać, darować, y wiecznemi czasy rezygnować,

24ato ze wszystkiemi przynależytościami, polami, grun-

25tami, sadybami, sianożęciami, poddanemi oboiey płci

26tak na gruncie będącemi iako y zbiegłemi z wolną

27wyndykacyą onych, zgoła tak y w tey rozległości

28y granicach, iak przodkowie moi władali y ia sam

29po dziś dzień władam, nic na nikogo nie excypu-

30iąc ani wytyczaiąc[?] niniejszą Donacyą daię, daruię

k. 213 (skan 0215, strona prawa, od góry)

1pocytowanemu JmPanu Bojanowskiemu y sukcessorom

2iego. Jntromissyi wolney w pomienione dobra części

3Wsi Rajek[?] dopuszczam, a dopuszczoney ani sam, ani przez

4subordynowane osoby wzbraniać nie będę. Wolen

5tedy iest y będzie on JmPan prawonabywca dobra-

6mi temi iak chcieć zarządzić dać, darować, sprzedać,

7odrezygnować, y ku naylepszemu dobru swoiemu

8obrócić w czem ani ia ani Syn moy Jan Hotowiecki[?]

9ani też inni familianci y postronne osoby żadney

10prepedycyi czynić nie będziemy. Na co daię niniejszą

11Donacyą przy uproszonych JmPanach świadkach y przyiacio-

12łach podpisaną własną ręką. Stanisław syn Bazylego

13Hotowiecki[?] (locus sigilli) Uproszony do podpisania tey

14donacyi świadek podpisuię Jan Kanty Marszycki[?] m.p.

15(locus sigilli) Jako świadek y przyiaciel JmPana Ho-

16towieckiego[?] tę Donacyą podpisuię Woyciech Jaworski[?] m.p.

17Użyty za świadka do podpisania tey tranzakcyi podpi-

18suię Pantalemon na Stołku[?] Olszański[?] Mię[cznik] Żydaczow[ski][?]

19m.p. Do zapisania takowey donacyi czyli Zapisu Rezyg-

20nacyinego w Akta ninieyszego Grodz. Winnickie oryginał

21podaiący na powrot odebrał niego się y podpisał.

22Stanisław Syn Bazylego Hotowiecki[?] m.p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Donacya – darowizna; comparens Personaliter – stawiwszy się osobiście; inkorporuię się – wcielam się (poddaję jurysdykcji); w małoletności zostaiący – małoletni; sadyby – siedliska, zagrody; wyndykacya – prawo dochodzenia (zbiegłych poddanych); excypuiąc – wyłączając; prepedycya (praepeditio) – przeszkoda; Jntromissya – wprowadzenie w posiadanie; subordynowane osoby – osoby podległe; locus sigilli – miejsce pieczęci; m.p. – manu propria; Zapis Rezygnacyiny – zapis rezygnacji (przekazania dóbr).

Uwagi: Akt zapisany ręką mniej wprawną, z błędami. Nazwisko darczyńcy (Hotowiecki/Hołowiecki[?]), żony (Anastazja Grodzka[?]), nazwa wsi (Rajki/Rajek[?]) oraz nazwiska świadków (Marszycki[?], Jaworski[?], Pantalemon … Olszański[?], miecznik żydaczowski[?]) odczytane niepewnie. Darczyńca to zapewne drobny szlachcic (określany przez imię ojca: „syn Bazylego”).

Streszczenie

27kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Stanisław Hotowiecki[?], syn Bazylego, wnuk Antoniego, działając w swoim imieniu i małoletniego syna Jana (z Anastazją Grodzką[?]), podał do wpisania donację: po naradzie z krewnymi i przyjaciółmi daruje i na wieczne czasy rezygnuje Piotrowi Bojanowskiemu, cześnikowi płockiemu, i jego sukcesorom swoje dziedziczne dobra – część wsi Rajki[?] w woj. bracławskim – ze wszystkimi przynależnościami, polami, gruntami, siedliskami, łąkami i poddanymi obojga płci (także zbiegłymi, z prawem ich windykacji), w granicach, w jakich władali nimi jego przodkowie. Pozwala na wolną intromisję i zobowiązuje się, że ani on, ani syn, ani krewni nie będą czynić przeszkód. Donację podpisał Hotowiecki[?] oraz świadkowie Jan Kanty Marszycki[?], Wojciech Jaworski[?] i Pantalemon Olszański[?], miecznik żydaczowski[?]; oryginał odebrano po wpisaniu.

Transkrypcja

k. 213 (skan 0215, strona prawa, od ok. 1/2)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Siodmego dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem

5Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Comparens Pltr Ur.

6JmPan Woyciech Berski ng.[?] Ur. JmPana Józefa Berskiego

7y Agnieszki Leśniewiczowny Małż. syn zdrowy będąc na ciele

8y umyśle odstąpiwszy swey własney jurysdykcyi prawa

k. 213v (skan 0216, strona lewa, od ok. 1/10)

1y Wwa a pod teraźnieyszy dobrowolny zapis perpetualny całe się

2poddaie y inkorporuie, zeznał. Jż on maiąc dobra swoie dzie-

3dziczne po antecessorach na niego iure divino et naturali suk-

4cessiwe spadłe y iego dobrowolnemu rozporządzeniu uległe

5części Wsi Karabelowki tu w Wwie Bracławskim sytuowa-

6ne, takową część ze wszelkiemi do niey przynależytościami,

7attinentiami y pertinencyami, polami, gruntami, lasami,

8gaiami, krzakami, zapustami, stawami, sadzawkami, mły-

9nem, karczemną arendą, poddanemi oboiey płci ich żonami

10dziećmi, daniami, daninami, robocizną, owo zgoła z tem

11wszystkiem iako przodkowie iego y on sam używał nic na

12siebie ani Sukcessorów swoich reservando vel excipiendo sed

13ita late, longe circumferentialiterque iak te dobra w sobie za-

14myskaią in suis metis et limitibus, Ur. JmPanu Bazylemu

15Wołodkowiczowi y iego prawnym Sukcessorom daie, darnie

16rezygnuie, iako też dał, darował, przedał y odrezygnował,

17modo puro, mero, vero ac irrevocabilis donationis titulo

18perpetuo ac in aevum. Jntromissyi w pomienione dobra

19części Wsi Karabelowki temuż JmPanu prawonabywcy do-

20walá a dozwoloney ani sam przez się ani per quamvis alias

21subordinatas personas wzbraniać nie będzie. Mocą niniey-

22szego dobrowolnego Zeznania swego y wpisał.

23Woyciech Syn Józefa Berski m.p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Łacina i skróty: Zeznanie Osobiste Donacyi – osobiste zeznanie darowizny przed aktami; Comparens Personaliter – stawiwszy się osobiście; ng. (niegdy) – nieżyjącego; zapis perpetualny – zapis wieczysty; inkorporuie się – wciela się (poddaje jurysdykcji); iure divino et naturali sukcessive – prawem boskim i przyrodzonym w drodze sukcesji; attinentie y pertinencye – przyległości i przynależności; reservando vel excipiendo – zastrzegając lub wyłączając; ita late, longe circumferentialiterque – tak wszerz, wzdłuż i w obwodzie; in suis metis et limitibus – w swoich granicach i miedzach; modo puro, mero, vero ac irrevocabilis donationis titulo perpetuo ac in aevum – w sposób czysty, zupełny, prawdziwy, tytułem nieodwołalnej darowizny, na wieczność i na zawsze; per quamvis alias subordinatas personas – przez jakiekolwiek inne osoby podległe; m.p. – manu propria.

Uwagi: Nazwa wsi w nagłówku marginalnym wygląda na „Harabelówki”, w tekście wyraźnie „Karabelowki” – przyjęto Karabelówka (woj. bracławskie). Akt kończy plik 44-1-3_akty_241-260.

Streszczenie

27kwietnia 1768 r. przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Wojciech Berski, syn zmarłych Józefa Berskiego i Agnieszki z Leśniewiczów, zeznał wieczysty zapis darowizny: swoją dziedziczną część wsi Karabelówka w woj. bracławskim, odziedziczoną po przodkach, ze wszystkimi przynależnościami (polami, gruntami, lasami, gajami, zaroślami, stawami, sadzawkami, młynem, arendą karczemną, poddanymi obojga płci z rodzinami, daniami, daninami i robocizną), niczego nie wyłączając, w dawnych granicach, daje, daruje i rezygnuje nieodwołalnie i na wieczność Bazylemu Wołodkowiczowi i jego prawnym sukcesorom; pozwala mu na wolną intromisję i zobowiązuje się nie czynić przeszkód. Podpis: Wojciech, syn Józefa, Berski.