Akty 161–180

Transkrypcja

k. 93 (skan 0095, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną

4Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grod.

5Winn. Przysięgłym comparens Pter Ur. Jan Kołaczewski[?]

6nomine et ex speciali commisso W. Jmci Pani Teresy z Sta-

7wiskich Jwanowskiey Skarbnikowey Oszmiańskiey y Suk-

8cessorow niegdy W. s.p. Kajetana Jwanowskiego pozostałey

9Małżonki Wdowy, przestrzegaiąc całości Substancyi tejże

10Principalki Swoiey, a przychylaiąc się do Swiętey Spra-

11wiedliwości quam Solennissime coram Actis praesentibus na-

12przeciwko W. Jmci Pa Godzkiego[?] Stanisławowa[?] Stol. Opoczyń-

13skiego skarży zali y manifestuie się w ten Sposob y o to:

14iż Jmć Pan Obżałowany[?] iak ipse Stante Vita niegdy W.

15s.p. Kajetana Jwanowskiego Skarbn. Oszmiańs. W. Comparentis

16Principalki Małżonka, zawsze podeyściwemi Sposobami

17uwodził[?], y rożne Krzywdy czynił w Substancyi, tak teraz

18tym bardziey, widząc w Dowim y osierociałym Stanie na

19ruinę goniąc Substancyi W. Comparentis Principalki. Nay

20przod

k. 93v (skan 0096, strona lewa – góra)

1Nayprzod in Elusionem wyciągaiąc na Listy w niepotrze-

2bną wprowadził Korrespondencyą, niewiadome o sprawie

3y interessie iak się ma ta Sprawa, na Listy szkodliwe wy-

4ciągnoł, y Sprawę nieprawną y niesprawiedliwą, ale na-

5pastliwą wcale temiż Listami usolidował a potym w Grodzie

6Latyczewskim podstępnie y niesprawiedliwie Dekret wy-

7prokurował cum summo praejudicio y do tych czas niespra-

8wiedliwie prosekwuie, y w Proces wprowadza, przeto aż teraz

9tak od rożnych Jnsciow[?] Prawnych iakoteż y Domowych, zo-

10stawszy doskonale informowana W. Comparentis Principal-

11ka o napastliwey Sprawie W. Obżałowanego[?] tak de nulli-

12tate Dekretu w Grodzie Latyczewskim nastąpionego, iakoteż

13Listow y Opisow si quae extant, necnon de diligentia W.

14Comparentis Principalki, ne aliquod exinde patiatur Detri-

15mentum tali Jmieniem idem[?] Generosus Comparens W. Prin-

16cipalki Swoiey, iakoteż y Sukcessorow niegdy W. Kajetana

17Jwanowskiego Skarbn. Oszmiań. pozostałych y małoletnich iterum

18atque iterum contra praefatum inculpatum quaerens[?] amanifestat[?]

19Jan Kołaczewski[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 03:30 UTC). W rękopisie numer „155”, obok skreślone „80” (omyłkowa numeracja; w opracowaniu akt 161). Nazwisko obwinionego zapisane wyraźnie „Godzkiego”, na marginesie „Godzkiemu” – NIE „Godlewski” (domysł z poprzedniej sesji); możliwe, że to Gozdzki/Gozdzki (ród mazowiecki) – stąd [?]. „Stanisławowa[?]” – tak w rękopisie, zapewne błąd pisarza zamiast „Stanisława”. „Obżałowany[?]” – zapisane podobnie do „Obradowany/Obradwanego”, z kontekstu „obżałowany” (obwiniony). „Jnsciow[?]” – może „instancji”/„insinuacji”? Plenipotent: „Kołaczewski[?]” (lub Kotaczewski). „Oszmiańska” zapisane „Ozmiańskiey”/„Oszmiańs.” – skarbnikowa oszmiańska (pow. oszmiański, woj. wileńskie).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „comparens personaliter” – stawający osobiście; „nomine et ex speciali commisso” – imieniem i ze szczególnego zlecenia; „quam Solennissime coram Actis praesentibus” – jak najuroczyściej wobec niniejszych akt; „Stante Vita” – za życia; „Comparentis Principalka” – mocodawczyni stawającego; „in Elusionem” – dla wykrętu, zwłoki; „cum summo praejudicio” – z największą szkodą; „prosekwuie” – popiera (sprawę) w sądzie; „de nullitate Dekretu” – o nieważności dekretu; „si quae extant” – jeśli jakie istnieją; „necnon de diligentia … ne aliquod exinde patiatur Detrimentum” – a także o staranności (w sprawie) mocodawczyni, aby nie poniosła stąd żadnej szkody; „Generosus Comparens” – urodzony stawający; „iterum atque iterum contra praefatum inculpatum (con)querens (a)manifestat” – raz po raz przeciw wspomnianemu obwinionemu żaląc się manifestuje.

Poprawka (rewizja przed plikiem zbiorczym, 11 X 2026): nazwisko rodowe i tytuł mocodawczyni – Teresa ze Stawiskich Iwanowska, skarbnikowa oszmiańska – potwierdzone aktem 334 (manifest jej syna Augustyna Iwanowskiego) i ponownym odczytem skanu 0095 („z Sta-/wiskich Jwanowskiey Skarbnikowey Oszmiańskiey”).

Streszczenie

26lutego 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął urodzony Jan Kołaczewski[?] imieniem Teresy ze Stawiskich Iwanowskiej, skarbnikowej oszmiańskiej, wdowy po Kajetanie Iwanowskim, skarbniku oszmiańskim, oraz pozostałych po nim małoletnich sukcesorów. Manifestował się przeciw Godzkiemu[?], stolnikowi opoczyńskiemu, który już za życia Kajetana Iwanowskiego podstępnie szkodził jego majątkowi, a teraz, widząc wdowę i sieroty, tym bardziej dąży do ruiny ich substancji: dla wykrętu wciągnął ją w niepotrzebną korespondencję, nieobeznaną ze sprawą nakłonił do szkodliwych listów, nimi umocnił swoją bezzasadną, napastliwą sprawę, a potem podstępnie wyrobił w grodzie latyczowskim krzywdzący dekret i wciąga ją w proces. Wdowa, dopiero teraz dokładnie poinformowana przez prawników i domowników, protestuje przeciw nieważności dekretu latyczowskiego, przeciw owym listom i zapisom oraz zastrzega się, by z powodu tych czynności nie poniosła szkody. Podpisał plenipotent.

Transkrypcja

k. 93v (skan 0096, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną

4Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grod.

5Winn. Przysięgłym stanowszy oczewisto Woźny Generał

6Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Andrzey Drozdowski, ktory

7in Vim Suae verae, ac fidelis Rell. palam, publice, libereque

8ac per expressum recognovit, iż on Roku wyż na Akcie

9wyrażonego Dnia Dwudziestego Trzeciego Februarii na

10affektacyą y prawną rekwizycyą WW. Officyalistow Skarbu

11Kor. Marcina Rakowskiego Komornika Granicznego Halic.

12y Jozefa Jakubowskiego Generalnego Rewizora Ceł JKMci Rze-

13czypltey, y Antoniego Nadwodzkiego Pisarza Komory Boho-

14pol. maiąc przy sobie Stronę Szlachty Jozefa Orłowskiego[?] y

15Antoniego Trochiewicza[?] dla tym większey wiary do tego

16aktu wzięt[?] był w Dobrach Wsi Łusznowatey[?] w Possessyi W.

17Jozefa

k. 94 (skan 0096, strona prawa – góra)

1Jozefa Ciechanowskiego, gdzie będąc Pracowitych Michayła Pultora-

2ka, Sawę Krotokotowenka[?], Konstantyna Wołdzyna[?] u Woy-

3ta tameyszego tenże Woźny z tą Szlachtą w Miescie Sa-

4wraniu Dnia Dwudziestego Czwartego Ejusd. Pracowitych

5Michayła Czerewatiuka[?], Wasyla, Matwia Boykow[?] Mieszczan

6Sawrańs. u Gubernatora Woyta y Gromady całey aresztował

7wyż wyrażonych Swiadkow, y Prawnie przyporęczył, ktory

8areszt Woyt Łusznowaty[?] tudzież Gubernator, Woyt y cała

9Gromada Sawrańs. Jmieniem Panow Swoich dotrzymać de-

10klarowali y submittowali się, w czym on Woźny Szlach-

11tą Sobie przytomną oświadczywszy się z tamtąd powrocił,

12y tu przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu Swego uczynił

13y zeznał Rellą. Woźny nie umieiący pisać znak Krzyża S.

14kładnie +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „156”, obok skreślone „81” (omyłkowa numeracja; w opracowaniu akt 162). Akt związany z aktem 157 (Komisja Skarbu: świadkowie, komora bohopolska, Sawrań) – areszt świadków na żądanie oficjalistów Skarbu Koronnego. Woźny Drozdowski – nazwisko potwierdzone w akcie 163. Nazwiska Jakubowski, Rakowski i Nadwodzki potwierdzone w akcie 170. Niepewne nazwiska: Orłowski[?], Trochiewicz[?], Pultorak (Pułtorak – potwierdzone w akcie 163), Krotokotowenko[?], Wołdzyn[?], Czerewatiuk[?], „Wasyla, Matwia Boykow” – wg aktu 163 bracia Wasyl i Matwij Bojkowie[?]. Nazwa wsi „Łusznowata[?]” (w tym piśmie „ſz” wygląda jak „p” – pierwotnie czytane „Łupnowata”; słoboda w kluczu humańskim F. S. Potockiego wg aktu 163) (Łusznowatey, Łusznowaty) – lokalizacji nie ustalono (zapewne w okolicy Sawrania); posesor Józef Ciechanowski. „wzięt[?] był” – zapewne „wziętym był/przybył”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „stanowszy oczewisto” – stanąwszy osobiście; „Woźny Generał Wwa Bracł. y Jnnych” – woźny generalny województwa bracławskiego i innych; „in Vim Suae verae, ac fidelis Rell. palam, publice, libereque ac per expressum recognovit” – w moc swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, swobodnie i wyraźnie zeznał; „affektacya y prawna rekwizycya” – żądanie i prawne wezwanie; „Ejusd.” (ejusdem) – tegoż (miesiąca); „przyporęczył” – oddał pod poręczenie (dozór) władzy miejscowej; „submittowali się” – zobowiązali się; „Rella” – relacja woźnego.

Streszczenie

26lutego 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Andrzej Drozdowski zeznał, że 23 lutego, na żądanie oficjalistów Skarbu Koronnego – Marcina Rakowskiego, komornika granicznego halickiego, Józefa Jakubowskiego, generalnego rewizora ceł JKMci i Rzeczypospolitej, oraz Antoniego Nadwodzkiego, pisarza komory bohopolskiej – w asystencji szlachty Józefa Orłowskiego[?] i Antoniego Trochiewicza[?] udał się do wsi Łusznowata[?], w posesji Józefa Ciechanowskiego, i tam aresztował u wójta poddanych Michajła Pułtoraka, Sawę Krotokotowenka[?] i Konstantyna Wołdzyna[?], a 24 lutego w mieście Sawraniu – mieszczan Michajła Czerewatiuka[?] oraz Wasyla i Matwija Bojków[?], u gubernatora, wójta i całej gromady. Zatrzymani są świadkami (por. akt 157) i zostali oddani pod poręczenie; wójt łusznowacki[?] oraz gubernator, wójt i gromada sawrańska zobowiązali się imieniem swoich panów dotrzymać aresztu. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 94 (skan 0096, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winn. y prze-

4demną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winn. Przysięgłym stanowszy oczewisto Woźny

6Gnał. Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Andrzey Drozdow-

7ski w moc wierney y Sumienney Rell. Swoiey, iawnie

8ustnie y dobrowolnie zeznał, iż on Roku Tysiąc Siedm-

9set Szeżdziesiąt Osmego, Dnia Dwudziestego Drugiego

10Februarii Pozew Kommissyi Skarbowey przy Pieczęci Kor.

11na Membranie autentycznym pisany odniosł do Dobr

12Wsi Słobody Łusznowaty[?] y tamten Pozew w Jzbie na Stole

13JW. Potockiego Wwdy Kijowskiego położył, o położeniu y

14Expensyi onego Prawnie opowiedział, ktorego Pozwu Tenor

15sequitur Ejusmodi. My Kommissarze Rady Ekonomiczney Skar-

16bu Koronn. od Rzeczy Pospolitey wyznaczeni Wam JW.

17Franciszkowi Salezemu Potockiemu Wwodzie Gnałowi Ziem

18Kijowskich Dobr Słobody Łusznowate[?] zwaney do Klucza

19Humańskiego

k. 94v (skan 0097, strona lewa)

1Humańskiego należącey Dziedzicowi, Ur. teyże Słobody Łusz-

2nowata[?] Possessorowi, JOXiu Jmci Stanisławowi Lubomirskiemu

3Wwodzie Bracł. Dziedzicowi, W. Sobańskiemu Sttnie[?] Rozań-

4skiemu Possessorowi, Ur. Walentemu Zatorskiemu Guberna-

5torowi Dobr Klucza Sawrańskiego, Ur. Janowi Bagińskiemu

6Chorążemu Nadwornemu Milicyi tegoż Klucza Sawrańskie-

7go z osob y Dobr Wmciow z Sprawy niżey wyrażoney na-

8kazuiemy, ażebyście Wmść na Terminach Kondescensyi

9Jedney w Poniedziałek po Niedzieli Lętare zwaney to iest

10Dnia Czternastego Marca, Drugiey we Czwartek, to iest

11Dnia Siedmnastego Marca Roku teraznieyszego z Dekretu

12Przeswietney Kommissyi Skar. Kor. oznaczonych na Gruncie

13Dobr Miasta Sawrania przypadaiących osobiście Prawnie

14y zawito stawili się, a to na instancyą WW. y Urr. Offi-

15cyalistow Skar. Kor. Prowincyi Ukraińskiey Powodow, ktorzy

16przychylaiąc się do pomienionego Dekretu Przeswietney Kom-

17missyi Skar. Kor. przypozywaią Wmciow do widzenia y przy-

18słuchania się, a osobliwie Wmci Ur. Jana Bagińskiego do-

19dania Sprawiedliwego Swiadectwa w Sprawie o Przemyt

20Wołow y Koni pod Konwoiem Urr. Furowskiego[?] Tomaszew-

21skiego y Obuchowskiego z Zagranicy bez zapłacenia Ceł

22JKMci Rzeczypltey na Komorze Bohopol. należącego przepędzo-

23nych zachodzącey, Wmci zaś osobliwie W. Jozefa Cieha-

24nowskiego Possessora y Ur. Administratora cujusvis Nomi-

25nis Paprockiego[?] Słobody Łusznowata[?] zwaney ostawienie

26Pracowitych Michayła Pułtoraka, Sawę Krotokotowenka[?]

27Konstantyna Wołdzyna[?], teyże Słobody Woyta, tudzież

28Wmciow W. Possessora miasta Sawrania y Ur. Gubernatora

29ostawienie na pomienionym Terminie Kondescensyi sta-

30tecznych[?] Michała Czerewatiuka[?], Wasyla, Matwia Boykow[?]

31Mieszczan Sawrańskich, a to dla podobnegoż zeznania wyż

32pomienionemi w Sprawie pomienionego Swiadectwa zgo-

33ła do uczynienia tego wszystkiego, co kolwiek Sprawa

34pomieniona y Sprawiedliwość wyciągać będzie. Stawcie się

35więc

k. 95 (skan 0097, strona prawa – góra)

1więc Wmść wraz z pomienionemi Swiadkami na pomienio-

2nym Terminie Kondescensyi. Datt w Warszawie Dnia

3Szostego Febr. Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt

4Osmego. De quo praesens Actis Rell. Actis, qui supra igna-

5rus literar. Crucem S. posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „157”, obok skreślone „82” (omyłkowa numeracja; w opracowaniu akt 163). Akt ściśle związany z aktem 157 (Komisja Skarbu – świadkowie, komora bohopolska, Sawrań) i z aktem 162 (areszt tych samych świadków); woźny Drozdowski – tu nazwisko wyraźne („Drozdow-ski”). Nazwa słobody: w tym piśmie ligatura „ſz” wygląda jak „p” (por. „Possessyi”), stąd odczyt „Łusznowata[?]” (Łusznowaty, Łusznowate) zamiast pierwotnego „Łupnowata”; słoboda w kluczu humańskim (dobra F. S. Potockiego). „Sttnie[?] Rozańskiemu” – tytuł Sobańskiego niejasny (może skrót „Starościcowi”/„Stolnikowi”; „Rozański” – może Różan). „Gnałowi Ziem Kijowskich” = Generałowi Ziem Kijowskich (F. S. Potocki był wojewodą kijowskim i generałem ziem kijowskich [?]). „Wasyla, Matwia Boykow” – zapewne bracia Wasyl i Matwij Bojkowie (akt 162 – nazwiska niepewne). Kondescensja (wizja sądowa na gruncie) w Sawraniu: 14 III 1768 (poniedziałek po niedzieli Laetare – 13 III 1768) i 17 III 1768.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Rell.” – relacja; „Pozew … przy Pieczęci Kor. na Membranie autentycznym pisany” – pozew pisany na pergaminie autentycznym pod pieczęcią koronną; „o położeniu y Expensyi onego Prawnie opowiedział” – prawnie oznajmił o położeniu i wydaniu pozwu; „Tenor sequitur Ejusmodi” – treść następuje takowa; „Kommissarze Rady Ekonomiczney Skarbu Koronn.” – komisarze Komisji Skarbu Koronnego; „Kondescensya” – zjazd sądowy na grunt (wizja lokalna); „Laetare” – IV niedziela Wielkiego Postu; „zawito” – pod rygorem terminu zawitego (bez odroczeń); „cujusvis Nominis” – jakiegokolwiek imienia; „Datt” (datum) – dan; „De quo praesens Actis Rell. Actis, qui supra ignarus literar. Crucem S. posuit” – o czym niniejsza relacja (do akt), a [woźny] wyżej wymieniony, nieumiejący pisać, postawił znak Krzyża Świętego.

Streszczenie

26lutego 1768 przed Tomaszem Czarkowskim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Andrzej Drozdowski zeznał, że 22 lutego doręczył do dóbr słobody Łusznowata[?] (klucz humański) pozew Komisji Skarbu Koronnego, położywszy go w izbie na stole Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego. Pozew, dany w Warszawie 6 lutego 1768, wzywał F. S. Potockiego (dziedzica słobody), jej posesora, ks. Stanisława Lubomirskiego, wojewodę bracławskiego (dziedzica Sawrania), Sobańskiego, posesora, Walentego Zatorskiego, gubernatora klucza sawrańskiego, i Jana Bagińskiego, chorążego nadwornego milicji sawrańskiej, by na terminach kondescensji 14 i 17 marca 1768 na gruncie miasta Sawrania stawili się na instancję oficjalistów Skarbu Koronnego Prowincji Ukraińskiej. Chodzi o sprawę przemytu wołów i koni, przepędzonych z zagranicy pod konwojem Furowskiego[?], Tomaszewskiego i Obuchowskiego z pominięciem cła na komorze bohopolskiej. Bagiński ma złożyć świadectwo; posesor słobody Józef Ciechanowski i jej administrator Paprocki[?] mają stawić świadków – poddanych Michajła Pułtoraka, Sawę Krotokotowenka[?], Konstantego Wołdzyna[?] i wójta, a posesor i gubernator Sawrania – mieszczan Michała Czerewatiuka[?] oraz Wasyla i Matwija Bojków[?]. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 95 (skan 0097, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winn. y prze-

4demną Woyciechem Jagełłowiczem protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grod. Winn. stanowszy oczewisto Woźny

6Gnał. Wwo Bracł. y Jnnych Opatrzny Michał Radlin-

7ski in vim Suae verae ac fidelis Rell. palam, publice,

8libereque recognovit, iż on Roku Tysiąc Siedmset, Szeź-

9dziesiąt Osmego Dnia trzynastego Februarii ad affectatio-

10nem Juridicamque requisitionem Urr. Jchmw Panstwa

11Stanisława y Elżbiety z Mierzwińskich Paruszewskich Małż.

12był w Dobrach Wsi Obodnym[?] JWW. Potockich Wwow

13Dziedzicznych w Wwie Bracł. a Powiecie Winnickim leżą-

14cych, gdzie będąc z Szlachtą Sobie przytomną eo majo-

15ris evidentiorisque Testimonii gratia ad hunc actum Sibi

16adhibitis z Urr. Jchmość Pany Antonim Łoniewskim[?] Joze-

17fem Kulickim, u Ur. Wierzyńskiego[?] Gubernatora y całey Gro-

18mady teyże Wsi Rzeczy ruchome nieruchome y Summy

19Pieniężne Urr. Rosnowskich gratuite siedzących aresztował

20y Prawnie przyporęczył w Grzywnach Prawem opisanych

21ktory to Areszt Ur. Gubernator y Gromada iako y Gromada

22Jmieniem JWW. Panow Swoich benevole przyiowszy do-

23wyprawy Prawney dotrzymać deklarowali y submittowali

24się, a tak on Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświad-

25czywszy się, przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu

26Swego uczynił y zeznał Rell. De quo praesens Ejusdem Actis

27Rell. Jgnarus Literarum Ministerialis Crucem Sanctam

28posuit +

29Rella

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „158”, obok skreślone „83” (omyłkowa numeracja; w opracowaniu akt 164). Rekwirenci na marginesie i w tekście wyraźnie „Paruszewskich” (Stanisław i Elżbieta z Mierzwińskich) – zgodnie z aktami 101, 134, 150 (spór Paruszewskich z Rosnowskimi, sąsiadami w Brahiłowie); poprzednia sesja w „Następnym kroku” podała domysł „Łanszewskich”. Nazwa wsi „Obodne[?]” (w Obodnym) – dobra dziedziczne Potockich, wojewodów, w pow. winnickim woj. bracławskiego (może Obodówka? – niepewne). Niepewne: „Łoniewski[?]”, „Wierzyński[?]” (gubernator). „gratuite siedzących” – Rosnowscy siedzą (mieszkają) we wsi bez opłaty (z łaski). Powtórzenie „Gromada iako y Gromada” – tak w rękopisie.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „protunc” – ówczesny, tymczasowy; „in vim Suae verae ac fidelis Rell. palam, publice, libereque recognovit” – w moc swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i swobodnie zeznał; „ad affectationem Juridicamque requisitionem” – na żądanie i prawną rekwizycję; „eo majoris evidentiorisque Testimonii gratia ad hunc actum Sibi adhibitis” – dla większego i wyraźniejszego świadectwa przybranymi do tej czynności; „gratuite” – darmo, z łaski; „przyporęczył w Grzywnach Prawem opisanych” – oddał pod poręczenie pod rygorem grzywien przewidzianych prawem; „benevole” – dobrowolnie; „do wyprawy Prawney” – do prawnego rozstrzygnięcia; „Ministerialis” – woźny; „Jgnarus Literarum … Crucem Sanctam posuit” – nieumiejący pisać postawił Krzyż Święty.

Streszczenie

27lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Michał Radliński zeznał, że 13 lutego 1768 na żądanie Stanisława i Elżbiety z Mierzwińskich Paruszewskich, małżonków, udał się do wsi Obodne[?], dziedzicznej Potockich, wojewodów, w powiecie winnickim; tam w obecności szlachty Antoniego Łoniewskiego[?] i Józefa Kulickiego, u gubernatora Wierzyńskiego[?] i całej gromady, aresztował rzeczy ruchome i nieruchome oraz sumy pieniężne Rosnowskich, mieszkających tam z łaski, i oddał je pod poręczenie pod grzywnami prawnymi. Gubernator i gromada imieniem swoich panów przyjęli areszt i zobowiązali się go dotrzymać do prawnego rozstrzygnięcia. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża. (Ciąg sporu Paruszewskich z Rosnowskimi – por. akty 101, 134, 150.)

Transkrypcja

k. 95v (skan 0098, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winn. y przede-

4mną Woyciechem Jagełłowiczem protunc Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodz. Winn. stanowszy oczewisto Woźny Gnał. Wwa

6y Jnn. Opatrzny Michał Radlinski in vim Suae verae ac fi-

7delis Relationis palam, publice, libereque recognovit, iż On

8Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Szeżdziesiąt, Osmego,

9Dnia Piętnastego Februarii Pozew Grod. Winn. na Mem-

10branie autentycznym pisany odniosł do Dobr Miasta Bra-

11hyłowa, tu w Wwie Bracł. a Powiecie Winn. leżących, y

12tam ten Pozew w Jzbie na Stole położył, o położeniu onego

13y Expensyi od kogo po kogo y w iakiey Sprawie pisany

14był Prawnie publikuiąc do wiadomości podał de Tenore

15tali = Jozef z Obor Kolumna Czosnowski Winnicki Ułanow-

16ski etc. Sta. Wam Urr. Quorumvis Nominum Rosnow-

17skim Małżąkom pozwanym z Sprawy niżey mianowa-

18ney z osob y Dobr Wmciow ogołem wszelakich Powagą JKMci

19a Moią Starościńską przykazuię Władzą, abyście Wmść prze-

20demną Samym, lub Urzędem moim na Roczkach Grodzk.

21Winn. iako nayblizszey Kadencyi przypadaiącey, y Sądzić

22się maiącey sami oblicznie y zawicie staneli na instancyą

23Jnsga Sądowego y Jego Delatorow Urr. Jmć Panstwa Sta-

24nisława y Elżbiety z Mierzwinskich Paruszewskich Małż.

25Aktorow, ktorzy Aktorowie przychylaiąc się do Prawa po-

26spolitego, Manifestu y Aresztu w tey Sprawie zaszłych Wmom

27ratione pokilkakrotnie na Dworek własny w Brahyłowie

28napadania, Słowy[?] diffamowania, do Okien strzylania, Drzwi

29rozbiiania, po Drogach zesiedlszy się, Lżenia, rożnych Osob

30na uszczerbek Honoru y Sławy subordynowania, z własney

31obory nocną porą wieprzow karmnych wypuszczenia

32do Siebie zabierania, y innych Krzywd, iłe w Sąsiedztwie

33będącym niezmiernie poczynienia: iakoto ogrodow w

34czasie

k. 96 (skan 0098, strona prawa – góra)

1w Czasie Zbierania rożnym Bydłem Swoim powypasania,

2Płotow dezolowania, Krzywdę czynienia y zniszczenia,

3Cież[?] Aktorowie, tak o przywrocenie Sławy y Honoru wzię-

4cia, iakoteż Szkod niemałych poczynienia, niemniey do

5zapłacenia w Gospodarskich rzeczach Szkod poczynionych

6co czasu prawa Jnkwizycyami dowiedziono będzie, y o nad-

7grodzenie za Gospodarskie Szkody, y w Proces inwolwowanie

8na Termin wyż oznaczony Wmciow pozywaią, sitis itaque

9parituri Terminum attentaturi et ad praemissa Omnia

10haec et alia Oretenus vobis prolata et pro restitutione

11Honoris judicialiter responsuri. Datum w Winnicy, Ty-

12siąc Siedmset, Szeżdziesiąt Osmego Roku Dnia Piątego

13Februarii. De quo praesens Ejusd. Actis Rell. Actis, qui su-

14pra ignarus scribendy Crucem S. posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „159”, obok skreślone „84” (omyłkowa numeracja; w opracowaniu akt 165). Na marginesie „Paruszyńskich”, w tekście „Paruszewskich” – ta sama rodzina (por. akty 101, 134, 150, 164). Pozew wydany w imieniu starosty winnickiego Józefa z Obór Kolumny Czosnowskiego (winnicki, ułanowski). „Słowy[?] diffamowania” – zniesławianie słowami; „Cież[?] Aktorowie” – niejasne (może „Czem” / „Też”); „wzięcia” – zapewne „(Honoru) odjętego”. „Delatorow” – oskarżycieli przy instygatorze sądowym.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Pozew … na Membranie autentycznym pisany” – pozew na pergaminie; „de Tenore tali” – takiej treści; „Quorumvis Nominum” – jakichkolwiek imion; „Powagą JKMci a Moią Starościńską … Władzą” – powagą króla i moją władzą starościńską; „na Roczkach Grodzk.” – na roczkach (sesjach) sądu grodzkiego; „zawicie” – w terminie zawitym; „na instancyą Jnsga (Instygatora) Sądowego y Jego Delatorow” – na żądanie instygatora sądowego i jego delatorów (powodów); „Aktorowie” – powodowie; „dezolowania” – niszczenia; „Jnkwizycyami” – dochodzeniami (przesłuchaniem świadków); „w Proces inwolwowanie” – wciąganie w proces; „sitis itaque parituri, Terminum attentaturi et ad praemissa omnia haec et alia oretenus vobis prolata et pro restitutione Honoris judicialiter responsuri” – bądźcie więc posłuszni, stawcie się w terminie i odpowiadajcie sądownie na wszystko powyższe i na inne rzeczy ustnie wam przedstawione oraz o przywrócenie czci; „Datum” – dan; „ignarus scribendi Crucem S. posuit” – nieumiejący pisać postawił Krzyż Święty.

Streszczenie

27lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny Michał Radliński zeznał, że 15 lutego 1768 zaniósł do dóbr miasta Brahiłowa (woj. bracławskie, pow. winnicki) pozew grodu winnickiego, położył go w izbie na stole i ogłosił jego treść. Pozew, wydany w Winnicy 5 lutego 1768 w imieniu starosty winnickiego Józefa Czosnowskiego, wzywał Rosnowskich, małżonków, na najbliższe roczki grodzkie winnickie na instancję instygatora i delatorów – Stanisława i Elżbiety z Mierzwińskich Paruszewskich, małżonków. Powodowie, nawiązując do wcześniejszego manifestu i aresztu (akty 101, 164), zarzucają pozwanym kilkakrotne napady na ich dworek w Brahiłowie, zniesławianie słowami, strzelanie do okien, wybijanie drzwi, lżenie ich na drogach, nasyłanie ludzi na uszczerbek ich czci, wypuszczanie nocą z obory i zabieranie karmnych wieprzy, wypasanie bydłem ogrodów w czasie zbiorów, niszczenie płotów i inne krzywdy sąsiedzkie; żądają przywrócenia czci, wynagrodzenia szkód (do ustalenia dochodzeniem) i kosztów procesu. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 96 (skan 0098, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szeżdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Februarii, Dwudziestego Siodmego, Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodz. Winn. stanowszy oczewisto

6Woźny Gnał. Wwa Bracł. y Jnn. Opatrzny Jozef Tar-

7nawski w moc prawdziwey, wierney, y Skuteczney Rell.

8Swoiey iawnie zeznał, iż On Roku Tysiąc Siedmset

9Szeżdziesiąt Osmego Dnia Osmnastego Januarii Pozew

10Grod. Winn. na Membranie autentycznym odniosł do

11Dobr Wsi Rachen Polowych tu w Wwie Bracł. a Po-

12wiecie Winnickim leżących y tam ten Pozew we Dwo-

13rze tameyszym położywszy o położeniu y Expensyi One-

14go Prawnie opowiedział y publikował, ktorego Pozwu

15Tenor sequitur ejusmody = Jozef z Obor Kolumna Czosnow-

16ski Winnicki, Ułanowski etc. Sta. JW. Mikołajowi lub inne-

17go Jmienia Piaskowskiemu Podkomorzemu Krzemień. Dobr

18Wsi Polowych Rachen Dziedzicowi Panu, Ur. Cujusvis No-

19minis Olszyńskiemu Dobr wyżey wyrażonych Dyspozyto-

20rowi Pozwanemu, Starozakonnym Srulowi Szmuylowiczowi

21Arędarzowi

k. 96v (skan 0099, strona lewa)

1Arędarzowi Wsi Glinianca[?] z Kotłami Końmi Pieniędzmi

2Zbiegłemu Starozakonnemu iakiego kolwiek Jmienia y

3Nazwiska adsens Arędarzowi Wsi Rachen wykotcy[?]

4Aresztem innodowanym stawić się maiącym et prae-

5senti citatione penes vos arestan. z Sprawy niżey opisa-

6ney z Osob y Dobr Wmciow ogułem wszelakich Powagą

7JKMci a z Urzędu mego Starościńską przykazuię władzą

8abyście Wmść przedemną Samym lub Urzędem moim

9Grodz. Winn. w ten Czas gdy ta Sprawa z Regestru

10Sobie należytego do Sądzenia przypadnie y przywoła-

11na będzie, sami oblicznie y zawicie staneli y Aresztem

12innodowanych stawili na instancyą Jnsga Sądowego

13y Jego Delat. W. Jmć Pa Jana Ant.[?] Bukojemskiego Podstol.

14Podl.[?] Dobr Części Glinianca[?] Possessora Ur. Jana Witu-

15szyńskiego[?] Michała Stefanowicza Aktorow, ktorzy Akto-

16rowie przychylaiąc się do Prawa Pttego o wykotctwie[?]

17opisanego, niemniey Manifestu y Aresztu w tey Spra-

18wie zaszłych Wmć JW. Piaskowski Podkom. Krzem. y Ur.

19Olszyński Dyspozytorze Wsi Rachen Polowych pozywaią

20oto, abyście Wmć Starozakonnego Srula Szmuylowicza

21Arędarza Glinianieckiego[?] z Ratą y innemi Pieniędzmi

22zbiegłego więcey na Zł. Tysiąc zaniosłego wraz z Staro-

23zakonnym Arędarzem teyże Wsi Rachen iako Szwagrem

24y Wykotcą[?] Wmciow we Dworze poznanych y prawnym

25Aresztem przez Woźnego Jana Balickiego[?] przyporęczonych

26ze wszelką Chudobą, dobytkiem, Maiątkiem Onychże pod

27Winami na sprzeciwiaiących się opisanemi dla wzięcia

28z nich win kryminalnych y Personalnych, tak za

29niegodziwe Wykotctwo[?], iakoteż za nieoddanie y niezapła-

30cenie Summy Tysiąc Złotych Pol. przez Starozakonne-

31go Srula Szmoylowicza W. Bukojemskiemu winney

32y złodzieyskim sposobem zaniesioney wraz z Prowizyą

33od niey należącą do poniesienia win za nieutrzymanie Arę-

34ndarza Rachnowskiego względem popełnionego Wykot-

35ctwa na Wmć wskazać się maiących, o osobliwe zaś

36winy, tak za niewydanie Starozakonnego Srula Szmuy-

37lowicza

k. 97 (skan 0099, strona prawa – góra)

1Szmuylowicza aktualnego złodzieia na zachodzącą rekwi-

2zycyą przy Areszcie, do nadgrodzenia Szkod y Expens

3z Przyczyny Wmci nieuczynienia satysfakcyi wyni-

4kaiących o nadgrodzenia Kosztow y Expens na podroż

5y Prawo łożonych y o inne Pretensye na Termin wyż

6oznaczony pozywaią, na ktorym iako na zawitym

7abyście się stawili y Aresztem innodowanych stanowili.

8Pisan w Winnicy Dnia Trzynastego Januarii Tysiąc

9Siedmset Szeżdziesiąt Osmego Roku. De quo praesens Ejusd.

10Actis Rell. Actis qui supra Crucem S. posuit Jozef

11Tarnawski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „160”, obok skreślone „85” (omyłkowa numeracja; w opracowaniu akt 166). Woźny: w tekście „Jozef Tar-nawski” (litera T podobna do D), w podpisie wyraźnie „Tarnawski”. Ciąg sprawy z aktu 121 (areszt Żydów w Rachnach Polnych na żądanie Bukojemskiego). Wyraz „wykotca/wykotctwo[?]” powtarza się kilkakrotnie – zapewne „wychodźca/wychodźstwo” (zbieg, zbiegostwo z dzierżawy); „Prawo Pttego o wykotctwie opisane” – prawo pospolite o zbiegach. Niepewne: „Jana Ant.[?] Bukojemskiego … Podstol. Podl.[?]” – wg aktu 121 Jan Antoni Bukojemski, podstoli podlaski (skrót „Ant.” zapisany podobnie do „Jod”), „Glinianca[?]/Glinianiecki[?]” (wieś, część dóbr w posesji Bukojemskiego), „Wituszyński[?]”, „Balicki[?]” (woźny, który dokonał aresztu – w akcie 121 odczytany jako „Kalicki[?]”; ta sama osoba). „Starozakonnym Srulowi” – tak w rękopisie (zam. „Starozakonnemu”). Nazwisko Szmujłowicz zapisane „Szmuylowicz/Szmoylowicz”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Tenor sequitur ejusmodi” – treść następuje takowa; „Cujusvis Nominis” – jakiegokolwiek imienia; „adsens” (absens?) – nieobecnemu (zbiegłemu); „Aresztem innodowanym” – objętym aresztem; „et praesenti citatione penes vos arestan(dis)” – i niniejszym pozwem u was aresztowanym; „Powagą JKMci a z Urzędu mego Starościńską … władzą” – powagą króla i moją władzą starościńską; „Jnsga (Instygatora) Sądowego y Jego Delat(orów)” – instygatora sądowego i jego delatorów; „Prawa Pttego” – prawa pospolitego; „Personalnych” – osobistych; „Prowizya” – procent; „De quo praesens Ejusdem Actis Relatio … qui supra Crucem S. posuit” – o czym niniejsza relacja do tychże akt; wyżej wymieniony postawił znak Krzyża Świętego.

Streszczenie

27lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny Józef Tarnawski zeznał, że 18 stycznia 1768 doręczył do dworu we wsi Rachny Polne (pow. winnicki) pozew grodu winnickiego, wydany 13 stycznia 1768 w imieniu starosty winnickiego Józefa Czosnowskiego. Pozwanymi byli: Mikołaj Piaskowski, podkomorzy krzemieniecki, dziedzic Rachen Polnych, jego dyspozytor Olszyński, zbiegły Żyd Srul Szmujłowicz, arendarz wsi Gliniańce[?] (zbiegł z ratą, kotłami, końmi i pieniędzmi), oraz arendarz z Rachen (Aron – akt 121), jego szwagier i wspólnik ucieczki. Powodami byli Jan Antoni Bukojemski, podstoli podlaski, posesor części Gliniańców[?], oraz Jan Wituszyński[?] i Michał Stefanowicz. Na podstawie prawa o zbiegach oraz wcześniejszego manifestu i aresztu żądali, by pozwani stawili w sądzie obu Żydów, rozpoznanych we dworze w Rachnach i aresztowanych przez woźnego Jana Kalickiego[?] (tu „Balickiego”), z całym ich mieniem, do ukarania karami kryminalnymi; domagali się zwrotu 1000 zł z procentem, które Srul Szmujłowicz, winien Bukojemskiemu, wyniósł „złodziejskim sposobem”, ukarania dziedzica za nieutrzymanie arendarza rachnowskiego, kar za niewydanie Srula na rekwizycję oraz zwrotu szkód i kosztów podróży i procesu. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 97 (skan 0099, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winn. y przede-

4mną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodz. Winn. stanowszy oczewisto Woźny

6Gnał. Wwa Kijows. y Jnn. Opatrzny Mikołay Derka-

7czewski w Moc wierney Rell. Swoiey iawnie y Dobrowol-

8nie zeznał iż On Roku y miesiąca teraznieyszego, Dnia

9Dwudziestego Czwartego Pozew Grod. Winn. na Membra-

10nie autentycznym pisany odniosł do Dobr Wsi Dołżka[?]

11y tam ten Pozew we Dworze tameyszym w Jzbie na Sto-

12le położywszy, o położeniu y Expensyi onego wszystkim

13przytomnym do wiadomości podał, ktorego Pozwu Tenor

14sequitur ejusmodi Jozef z Obor Kolumna Czosnowski Win-

15nicki Ułanowski etc. Sta Rotmistrz Chorągwi Pancerney

16Woysk Koronnych W. Jmć Panu Piotrowi Karwowskiemu

17Komornikowi Granicz. Warszaw. Dobr Dołżka[?] Possessorowi Po-

18zwanemu z Sprawy niżey mianowaney y Dobr Wmci

19ogołem wszelakich Powagą JKMci a moią Starościńską

20przykazuię władzą abyś Wmć przedemną Samym, lub

21Urzędem moim Grodz. Winn. na Roczkach, iak nayblizey

22Sądzących się, w ten czas gdy ta Sprawa z Regestru So-

23bie należytego do Sądzenia przypadnie y przywołana

24będzie Sam oblicznie y zawicie stanoł na instancyą Jn-

25sgra Sądowego y Jego Delatorow JOXcia Adama Swiatopełka

26Czetwertyńskiego Starościca Wayłowskiego[?] Dobr Wsi

27Uhłowaty[?] Possessora, tudzież Urr. Stanisława Korzeniowskiego

28Cześnikowicza

k. 97v (skan 0100, strona lewa)

1Cześnikowicza Lubow.[?] \Jana/ Kotowskiego[?] y Jozefa Miedziakowskiego[?]

2Aktorow, ktorzy przychylaiąc się do Prawa Pttego y Pro-

3testacyi w tey Sprawie zaniesioney Wmci pozywaią do

4przysłuchania się Winom Prawnym za gwałtowney na

5dobrowolney Drodze Poddanych Uhłowackich[?] przy teraz-

6nieyszey na Wołyniu Karystyi tamże z Zbożem do prze-

7dania jeżdżących y powracaiąc we Wsi Dołżku[?] dla Za-

8mieci nocuiących niekomu nic niewinnych bez

9żadney racyi zastąpienie Koni Czworo, Rublow Czter-

10dzieście wartuiących z Sańmi y Saniami dwoma

11Weretą Powrozow do Sznurowania dwa Soli Złotych

12Sześć kupioney y gotowych Pieniędzy Złotych Czterdzie-

13ści Pięć niesłuszne zabranie tychże Koni ustawicznemi

14podrożami nużenie y na wielokrotne rekwizycye wy-

15dać rekuzowanie, co większa Honoru JO. Aktora niesłu-

16sznie[?] branie y innych Krzywd czynienie na Wmci exem-

17planiter ukazać się maiącym, do przywrocenia tych

18że rzeczy gwałtownie zabranych wraz z nawiązką

19do nadgrodzenia Dni roboczych od tychże Koni czyli Kla-

20czy do kompensowania Szkod y Expens prawnych z tąd

21pochodzących y o inne pretensye na Termin wyż ozna-

22czony citans. Sis pariturus et judicialiter responsurus

23Pisan w Winnicy Dnia Dwudziestego Lutego Tysiąc Siedm-

24set Szeżdziesiąt Osmego Roku, De quo praesens Ejusd. Actis

25Rell. Actis ignarus scribendi Crucem S. posuit Miko-

26łay Derkaczewski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „161”, obok skreślone „86” (omyłkowa numeracja; w opracowaniu akt 167). Reszta k. 97v (dolna 1/3) i cała k. 97a (skan 0100, strona prawa; folio dopisane „97a”) – puste, przekreślone zygzakiem („Z”). Niepewne: nazwa wsi „Dołżek/Dołżka[?]” (Dobr Wsi Dołżka, we Wsi Dołżku), „Uhłowata[?]” (Dobr Wsi Uhłowaty, Poddanych Uhłowackich), tytuł Czetwertyńskiego „Starościc Wayłowski[?]” (na marginesie „St. W.”), nazwiska „Kotowski[?]”, „Miedziakowski[?]” i skrót „Lubow.[?]”; „\Jana/” – imię dopisane nad linią. Na marginesie „K. G. W.” = Komornik Graniczny Warszawski. „Karystya” – drożyzna, nieurodzaj (tu: na Wołyniu, dokąd poddani wozili zboże na sprzedaż). „Wereta” – gruby worek/płachta.

Nazwisko Korzeniowski potwierdza akt 168 (równoległy pozew Jana Korzeniowskiego, łowczego drohickiego[?], przeciw temu samemu Karwowskiemu).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Tenor sequitur ejusmodi” – treść następuje takowa; „Rotmistrz Chorągwi Pancerney Woysk Koronnych” – tytuł starosty Czosnowskiego; „na instancyą Jnsgra (Instygatora) Sądowego y Jego Delatorow” – na żądanie instygatora sądowego i jego delatorów; „Prawo Pttego” – prawo pospolite; „Protestacya … zaniesiona” – wniesiona protestacja; „exemplariter” – dla przykładu, surowo; „citans” – pozywający (podpis pozwu); „Sis pariturus et judicialiter responsurus” – bądź posłuszny i odpowiadaj sądownie; „ignarus scribendi Crucem S. posuit” – nieumiejący pisać postawił Krzyż Święty.

Streszczenie

27lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa kijowskiego Mikołaj Derkaczewski zeznał, że 24 lutego doręczył do dworu we wsi Dołżek[?] pozew grodu winnickiego, wydany 20 lutego 1768 w imieniu starosty winnickiego Józefa Czosnowskiego, rotmistrza chorągwi pancernej. Pozwany Piotr Karwowski, komornik graniczny warszawski, posesor Dołżka[?], ma stanąć na roczkach grodzkich winnickich na instancję ks. Adama Świętopełka Czetwertyńskiego, starościca wayłowskiego[?], posesora wsi Uhłowata[?], oraz Stanisława Korzeniowskiego, cześnikowica lubowskiego[?], Jana Kotowskiego[?] i Józefa Miedziakowskiego[?]. Zarzut: gdy poddani uhłowaccy wracali z Wołynia, dokąd z powodu drożyzny wozili zboże na sprzedaż, i nocowali w Dołżku z powodu zamieci, bez żadnej przyczyny zatrzymano ich i zabrano im czworo koni (warte 40 rubli) z dwojgiem sań, weretą, dwoma powrozami, sól za 6 zł i 45 zł gotówką; konie męczono ciągłymi podróżami, a mimo wielokrotnych rekwizycji odmówiono ich zwrotu, z ujmą dla czci księcia. Powodowie żądają zwrotu rzeczy z nawiązką, wynagrodzenia dni roboczych koni (klaczy), szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 97av (skan 0101, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szeżdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grod. Winn. stanowszy oczewisto Woźny Gnał.

6Wwa Kijows. y Jnn. Opatrzny Mikołay Derkaczewski w

7Moc wierney Rell. Swoiey iawnie y dobrowolnie zeznał

8iż On Roku y Miesiąca teraznieyszego Dnia Dwudzie-

9stego Czwartego Pozew Grod. Winn. na Membranie auten-

10tycznym pisany odniosł do Dobr Wsi Dołżka[?] y tam ten

11Pozew we Dworze tameyszym w Jzbie na Stole położyw-

12szy o położeniu y Expensyi Onego wszystkim przytomnym

13do wiadomości podał ktorego Pozwu Tenor sequitur Ejus-

14mody Jozef Kolumna z Obor Czosnowski Winnicki Uła-

15nowski etc. Sta Rotmistrz Chorągwi Pancerney Woysk Kor.

16W. Jmć Panu Piotrowi Karwowskiemu Komornikowi Granicz.

17Warszaw. Dobr Dołżka[?] Possessorowi pozwanemu z Spra-

18wy niżey Mianowaney y Dobr Wmci ogułem wszelakich

19Powagą JKMci a moią Starościńską przykazuię władzą

20abyś Wmć przedemną Samym lub Urzędem moim Grod.

21Winn. na Roczkach iak nayblizey Sądzących się w ten

22czas gdy ta Sprawa z Regestru Sobie należytego do Sądze-

23nia przypadnie y przywołana będzie Sam oblicznie y za-

24wicie stanoł na instancyą Jnsgra Sądowego y Jego Delat.

25W. Jmć Pana Jana Korzeniowskiego Łowcz. Drohic.[?] Dobr

26Ferdynandowa do Klucza Ostropolskiego należących za-

27stawnego y dożywotniego a zas Wsi Rzepieczney[?] Arę-

28downego Possessora, tudzież Ur. Stanisława Korzeniowskiego

29Cześnikowicza Lubow.[?] Aktorow, ktorzy przychylaiąc się

30do Prawa Pttego y protestacyi w tey Sprawie zaniesioney

31Wmci pozywaią do przysłuchania się Winom Prawnym

32za gwałtowne na dobrowolney Drodze violata Securitate

33Publica Parobkow Dworskich W. Aktora z Podwodami

34z Dobr Ferdynandowa do Wsi Rzepieczney[?], po Jagły,

35Proso[?] y inny Transport jadących nikomu nic nie-

36winnych dla zamieci we Wsi Dołżka nocuiących bez

37żadney Racyi okrutnie zbicie, Klaczy, Sani, Siermięgy

38Dwoch, Wereta, Rękawic, y Chomąta, Dnia Szostego tego

39miesiąca zabranie y nakilkokrotne rekwizycye wydać

40rekuzowanie

k. 98 (skan 0101, strona prawa – góra)

1rekuzowanie y innych Krzywd poczynienie na Wmci exempla-

2riter ukazać się maiącym do przywrocenia tychże rzeczy gwałto-

3wnie zabranych wraz z Nawiązką do nadgrodzenia Karencyi

4Dni roboczych od Klaczy y uczynienia zawodu w Transpor-

5cie do kompensowania Szkod y Expens Prawnych z tąd pocho-

6dzących y o inne pretensye na Termin wyż oznaczony ci-

7tans sis pariturus et judicialiter responsurus, pisan w

8Winnicy Dnia Dwudziestego Lutego Tysiąc Siedmset Sześć-

9dziesiąt Osmego Roku, De quo praesens Ejusdem Actis Rell. Woźny

10nie umieiący pisać znak Krzyża S. kładnie Mikołay Derkaczew-

11ski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „162” bez skreślonej drugiej numeracji (w opracowaniu akt 168). Sprawa równoległa do aktu 167 (ten sam woźny, ten sam pozwany, ta sama wieś Dołżek[?], zamieć, 6 lutego 1768); tu wyraźnie „Korzeniowski” – poprawia odczyt „Kozieniowski[?]” w akcie 167. Niepewne: „Łowcz. Drohic.[?]” (na marginesie „Ł. D.” – łowczy drohicki?), „Cześnikowicz Lubow.[?]” (lubowski? lubaczowski?), wieś „Rzepieczna[?]” (dzierżawiona przez J. Korzeniowskiego), „Proso[?]” (wyraz zapisany „Pszeny”/„Proso” – zboże, po które jechały podwody; może „pszenicę”). Ferdynandów – wieś w kluczu ostropolskim (Ostropol na Wołyniu), trzymana przez J. Korzeniowskiego zastawem i dożywotnio. „Karencya Dni roboczych” – utrata (brak) dni roboczych klaczy; „zawod w Transporcie” – zawód, szkoda w przewozie.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Tenor sequitur Ejusmodi” – treść następuje takowa; „na instancyą Jnsgra Sądowego y Jego Delat(orów)” – na żądanie instygatora sądowego i jego delatorów; „violata Securitate Publica” – z naruszeniem bezpieczeństwa publicznego; „exemplariter” – surowo, dla przykładu; „citans” – pozywający; „sis pariturus et judicialiter responsurus” – bądź posłuszny i odpowiadaj sądownie; „De quo praesens Ejusdem Actis Relatio” – o czym niniejsza relacja do tychże akt.

Streszczenie

27lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa kijowskiego Mikołaj Derkaczewski zeznał, że 24 lutego doręczył do dworu we wsi Dołżek[?] pozew grodu winnickiego z 20 lutego 1768, wydany w imieniu starosty winnickiego Józefa Czosnowskiego. Pozwany Piotr Karwowski, komornik graniczny warszawski, posesor Dołżka[?], ma stanąć na roczkach na instancję Jana Korzeniowskiego, łowczego drohickiego[?], zastawnego i dożywotniego posesora Ferdynandowa w kluczu ostropolskim oraz dzierżawcy wsi Rzepieczna[?], i Stanisława Korzeniowskiego, cześnikowica lubowskiego[?]. Zarzut: 6 lutego, z naruszeniem bezpieczeństwa publicznego, parobków dworskich jadących z podwodami z Ferdynandowa do Rzepiecznej[?] po jagły, proso[?] i inny transport, którzy z powodu zamieci nocowali w Dołżku, okrutnie pobito i zabrano im klacz, sanie, dwie siermięgi, weretę, rękawice i chomąto; mimo kilkakrotnych rekwizycji nie oddano rzeczy. Powodowie żądają zwrotu z nawiązką, wynagrodzenia straconych dni roboczych klaczy i szkody w transporcie, szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża. (Sprawa równoległa do aktu 167.)

Transkrypcja

k. 98 (skan 0101, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną Woycie-

4chem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grod. Winnickiego postanowiwszy się osobiście Starozakonny

6Zus Jtkowicz Swym y całey Synagogi Kahału Lityńskie-

7go Jmieniem przed Aktami niniejszemi Grodz. Winn. meli-

8orando Defectum anteriorem hac in re subsecutarum Mani-

9festationum solennie naprzeciwko JW. Jgnacemu Swidzinskiemu

10Staroście Lityns. Panu, tudzież Ur. Hieronimowi Duntenowi

11Ekonomowi Sttwa Lityns. iakoteż Ur. Stankiewiczowi, Kon-

12dworskiemu[?] y innym Cujusvis Gratialistom JW. Sty Lityns.

13Urzędowi Mieyskiemu, iakoto Kiryłowi Woytowi Pawłowi

14Małczenkowi[?], Omelkowi Mielnikowi, y całey Gromadzie

15Miasta Lityns. y odważnym Ułanom Kozakom, Jch Pułkow-

16nikom, Kapralom, Dziesiętnikom, Assawułom[?], y innym

17pod iakim kolwiek pretextem na usłudze Dworskiey zostaiącym

18Ludziom idque sumuvendo[?] omnimode Jndemnitati Sue et

19totius Synagogae Litt. skarży y manifestuie się w niżey opi-

20sany Sposob y oto: iż JW. Swidzinski Sta Lit. maiąc wszelką

21moc nad Starostwem Lit. za Przywileiami zeszłego Nayjaś-

22nieyszego Krola Jmci Augusta trzeciego Jure Communicativo

23na tez Starostwo cum approbatione supra utroq conjuges

24Jllustres Magnificos Swidzinskie pozwolone, ktorey władzy Swo-

25iey y mocy używaiąc abusive nietylko z nispcony[?] Kahał

26iey[?] y owieżywie[?] obciążony nieprzestał uciemiężać, iako da-

27wnieysze swiadczą manifesta, ale też w raz bardziey kro-

28niących Swoiey całości trapi y niszczy, częścią przez na-

29rzucania Arend, częścią przez pobrane Skrypta y membrany

30od Zydow

k. 98v (skan 0102, strona lewa)

1od Zydow przez Kontraktow za Arędy wypłacić Summy

2nine[?] przymuszania a z wypłaconych ani Kwitu ani Skry-

3ptow nieoddanie, częścią też przez poduszczenie wyż wymian-

4kowanych Obwinionych Ekzekucyami trapienia y Rozpu-

5stwu całey Włości rożnych Krzywd czynie Synagodze Lit.

6niezabronienia, przez co wniwecz obroceni a nie maiąc z

7nikąd żadney pomocy ad Asyllum Sacro-Sanctae Justi-

8tiae z uskarzeniem na nieznośne Swoie krzywdy udaie się,

9y z Sądow JKMci Assessorskich Dekret uskramiaiący wszelkie

10Abusus z dołożeniem Salvum conductum a vi JW. Sty

11wyprokurować musieli; poktorym wyprokurowanym

12zamiast ulgi większą ieszcze sobie przynieśli klęsk[?] [...]

13bo JW. Obżałł. z tąd powziowszy do Kahału Lit. większą ies-

14cze nienawiść, znowu narzucaniem Arend pomieniony

15Kahał bardziey ieszcze niż przedtym niszczy y nie prawie

16niemaiących Starozakonnych Abramka Zyska Hodowane-

17go y Abramka Aronowicza, wraz z Kahałem Dobr Wsiow

18Woiaczyna y Sosenki Arędę wyciągnioną trzymać przy-

19muszą. Ur. zas Dunten Ekonom Lit. oskarżony Zusia

20Jtkowicza z Warszawy z Dekretem Assessorskim przybyłe-

21go do Siebie wołać kazał, a zawoławszy nie uważaiąc na

22Salwę w Dekrecie wyrażoną, nayprzod łaić, odgrażać

23się, potym bić chcieć, y pewnieby był Okaleczył gdy-

24by Ur. Olszewski tey nie wyperswadował Złości, y

25Zydka z Ręk Onemu niewydarł, ktoryto Ur. Dunten

26Obwiniony na ten czas prócz innych wielu nie-

27uczciwych y dla uszanowania Akt wyrazić się nie-

28mogących te wymowił słowa = Zydzie zabiię, lecz y

29dam Trzy Czerwone złote, a widząc tak wielką obe-

30lgę Swoią Starozakonny Comparens wynieść y schro-

31nić się musiał, dlatego y dla wyż pomienionych

32przyczyn Contra praenominatos Jnculpatos, tam de va-

33riis illatis Sibi injuriis, quam etiam de nullitate

34Scriptorum iterum iterumque Suo et totius Sy-

35nagogae Litinensis Nomine manifestowawszy się

36prosił mnie Urzędu o przyięcie do Akt, tey Kopii co

37y otrzymał Zus Jtkowicz po Hebraysku podpisany.

38Rell.[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „163” bez skreślonej drugiej numeracji (w opracowaniu akt 169). Manifestant „Zus Jtkowicz” (Zusia Jtkowicza) – w akcie 120 ta sama osoba jako Zuś Ickowicz (obwiniony przez starostę lityńskiego); ciąg sporu kahału lityńskiego ze starostą Ignacym Świdzińskim (akty 120, 135). Wsie „Woiaczyn” i „Sosenka” (Dobr Wsiow Woiaczyna y Sosenki) – zapewne te same, co „Woniaczyn[?]” i „Soszne[?]” w akcie 120 (porzucone arendy starostwa lityńskiego) – tu odczyt pewniejszy. Fragmenty trudne: „z nispcony[?] Kahał iey[?] y owieżywie[?] obciążony” (sens: wcześniej zniszczony i obciążony kahał), „Summy nine[?]”, „klęsk[?]”, „Kondworskiemu[?]” (może „Koniuszemu dworskiemu”), „Małczenko[?]”, „Assawułom[?]” (osawułom), „sumuvendo[?]” (zapewne „submovendo” lub „consulendo”). Pod tekstem dopisek (paraf/„Rell.[?]”) przy kustoszu. „Salwa w Dekrecie wyrażona” = salvus conductus (glejt) dla Żydów z dekretu asesorskiego.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „meliorando Defectum anteriorem hac in re subsecutarum Manifestationum” – poprawiając wcześniejszy brak manifestacji zaszłych w tej sprawie; „Cujusvis Gratialistom” – jakimkolwiek gracjalistom (dzierżawcom z łaski); „idque … omnimode Jndemnitati Suae et totius Synagogae” – i to (dbając) wszelako o bezszkodność swoją i całej synagogi; „Jure Communicativo … cum approbatione supra utrosque conjuges Illustres Magnificos Swidzinskie” – prawem kommunikatywnym (wspólnym dla obojga małżonków), z aprobatą dla obojga jaśnie wielmożnych małżonków Świdzińskich; „abusive” – nadużywając; „ad Asylum Sacro-Sanctae Justitiae” – do schronienia przenajświętszej Sprawiedliwości; „Abusus” – nadużycia; „Salvum conductum a vi JW. Starosty” – glejt (bezpieczny przejazd) od przemocy starosty; „Contra praenominatos Inculpatos, tam de variis illatis Sibi injuriis, quam etiam de nullitate Scriptorum iterum iterumque Suo et totius Synagogae Litinensis Nomine” – przeciw wyżej wymienionym obwinionym, tak o różne wyrządzone sobie krzywdy, jak i o nieważność zapisów, raz po raz swoim i całej synagogi lityńskiej imieniem.

Streszczenie

27lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Żyd Zuś Ickowicz (Jtkowicz) imieniem swoim i całej synagogi (kahału) lityńskiej zamanifestował się – uzupełniając wcześniejsze manifesty – przeciw Ignacemu Świdzińskiemu, staroście lityńskiemu, Hieronimowi Duntenowi, ekonomowi starostwa, Stankiewiczowi i innym gracjalistom starosty, urzędowi miejskiemu Lityna (wójtowi Kiryłowi, Pawłowi Małczenkowi[?], Omelkowi Mielnikowi), całej gromadzie miasta oraz ułanom, kozakom i ich pułkownikom, kapralom, dziesiętnikom i osawułom w służbie dworskiej. Starosta, władający starostwem na mocy przywilejów Augusta III (prawem wspólnym obojga małżonków Świdzińskich), nadużywa władzy: uciska zniszczony już kahał narzucaniem arend, wymuszaniem kontraktów i wypłat bez kwitów, egzekucjami i pozwalaniem włości na krzywdy Żydów. Kahał uzyskał w sądach asesorskich JKM dekret ukracający nadużycia wraz z glejtem (salvus conductus), lecz to tylko wzmogło nienawiść: starosta dalej narzuca arendy i zmusza Abramka Zyska Hodowanego i Abramka Aronowicza wraz z kahałem do trzymania arendy wsi Wojaczyn i Sosenka. Ekonom Dunten wezwał do siebie manifestanta, przybyłego z Warszawy z dekretem asesorskim, i mimo glejtu łajał go, odgrażał się i chciał bić – okaleczyłby go, gdyby Olszewski nie wyrwał mu Żyda z rąk – mówiąc „Żydzie, zabiję, lecz i dam trzy czerwone złote”; manifestant musiał uciekać i się ukryć. Protestuje o te krzywdy i o nieważność wymuszonych zapisów; podpisał się po hebrajsku.

Transkrypcja

k. 99 (skan 0102, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grod. Winn. Comparens Pter Ur. Jmć Pan Antoni

6Nadwodzki Pisarz Komory Bohopol. Ceł JKMci y Rzeczy

7pltey Swym y WWch Jchmościow Panow Marcina Rakowskie-

8go Superintendenta, y Jozefa Jakubowskiego Generalne-

9go Rewizora tychże Ceł JKMci y Rzeczypltey Komor Pro-

10wincyi Ukraińskiey Jmieniem naprzeciwko W. Jozefowi

11Bebnowskiemu Kommissarzowi Dobr Ruskich[?] JW. Bielin-

12skiego Sty Czyrskiego, tudzież Ur. Michałowi Łazowskie-

13mu, iakoteż Wasiwym[?] Popadenkowi, Denysowi y innym

14Kozakom Siczy Zaporozkiey do Osob kilkunastu w Gra-

15nicach Polskich znayduiącym się manifestuie y pro-

16testuie się o niewinną wezę[?] WW. Officyalistow Skarbu

17Koronnego Prowincyi Ukraińskiey y Onym niesłusz-

18ne o woły y Konie przez Komorę Bohopol. przemyco-

19ne Sprawy do Przeswietney Kommissyi Skarbu Kor. in-

20tentowanie, a zas naprzeciwko Ur. Łazowskiemu y pomienio-

21nym Uściwym[?] Kozakom Siczy Zaporozkiey o uczynie-

22nie rożnych pogrozek na Zdrowie y Zycie, tak Ur.

23Manifestanta, iakoteż na Osoby WW. Superintendenta

24y Rewizora Generalnego y o inne Pretensye czasu

25Prawa wyrazić się maiące, a tak tenże Ur. Comparens

26zapobiegaiąc całości Skarbu Kor. oraz zdrowia y Zycia

27Swego y wyż wyrażonych Jmieniem powtore mani-

28festowawszy y protestowawszy się salva melioratione

29hujus Manifestationis per citationem Correctione si opus

30fuerit, hanc veram Copiam actis connotari prosit

31co y otrzymał Antoni Nadwodzki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „164” (w opracowaniu akt 170). Ciąg sprawy o przemyt wołów i koni przez komorę bohopolską (akty 157, 162, 163). Tu nazwiska oficjalistów wyraźne: Antoni Nadwodzki (pisarz komory bohopolskiej), Marcin Rakowski (superintendent), Józef Jakubowski (generalny rewizor ceł) – poprawiają odczyty „Jukowski[?]” i tytuł Rakowskiego w akcie 162. Józef Bebnowski – por. akt 119 („Bebnowski[?]”, 164 woły). Niepewne: „Dobr Ruskich[?]”, „Sty Czyrskiego” (starosta czerski?), „Łazowski[?]” (zapisane „Łazowskiemu”, potem skrót „Łaz̃kiemu”), „Wasiwym[?]/Uściwym[?]” (wyraz powtarza się: „Wasiwym Popadenkowi”, „Uściwym Kozakom” – może „wszystkim”?), „wezę[?]” (zapewne „wezwę” – wezwanie, pozew; albo „winę”). Kozacy Siczy Zaporoskiej – kilkunastu, przebywający „w Granicach Polskich”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „Ceł JKMci y Rzeczypltey” – ceł królewskich i Rzeczypospolitej; „Superintendent” – nadzorca (ceł); „Generalny Rewizor” – główny rewizor ceł; „intentowanie” – wytaczanie (sprawy); „salva melioratione hujus Manifestationis per citationem (et) Correctione si opus fuerit” – z zastrzeżeniem poprawy niniejszej manifestacji przez pozew i sprostowania, jeśli zajdzie potrzeba; „hanc veram Copiam actis connotari petiit” – prosił o wpisanie tej prawdziwej kopii do akt; „mpp.” – manu propria.

Streszczenie

27lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Antoni Nadwodzki, pisarz komory bohopolskiej ceł JKMci i Rzeczypospolitej, i imieniem swoim oraz Marcina Rakowskiego, superintendenta, i Józefa Jakubowskiego, generalnego rewizora ceł komór Prowincji Ukraińskiej, zamanifestował się przeciw Józefowi Bebnowskiemu, komisarzowi dóbr Bielińskiego, starosty czerskiego[?], Michałowi Łazowskiemu[?] oraz Kozakom Siczy Zaporoskiej – Popadence, Denysowi i innym (kilkunastu przebywającym w granicach Polski). Zarzuca Bebnowskiemu bezpodstawne wytoczenie oficjalistom Skarbu sprawy przed Komisją Skarbu Koronnego o woły i konie przemycone przez komorę bohopolską, a Łazowskiemu i Kozakom – pogróżki na zdrowie i życie manifestanta, superintendenta i rewizora generalnego. W obronie całości Skarbu Koronnego oraz zdrowia i życia swego i swoich mocodawców powtórnie się zamanifestował, z zastrzeżeniem poprawy przez pozew; podpisał się.

Transkrypcja

k. 99 (skan 0102, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn.

4y przedemną

k. 99v (skan 0103, strona lewa)

1y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namie-

2snikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens Pter Ur.

3Jmć Pan Jozef Plisowski[?] Nomine et ex Speciali Commis-

4so JWW. Franciszka y Ludowiki z Denhoffow Ledochowskich

5Starostow Włodzim. Dobr Klucza Tetijowskiego z Przyległo-

6sciami Dziedzicow Małżąkow Solennie naprzeciwko WW. Janowi

7Oycu Chorążemu Nadwornemu Litt. y Jozefowi Staroście

8Wysockiemu Synowi Krasickim, Elżbiecie z Rejow Kra-

9sickiey Starościnie Mereckiey, Jgnacemu Cieszkowskiemu

10Podcz. Czersk.[?] Wielhorskim, Bełżeckim Matce Chorążynie

11Zwinogrodz. y Synom, Moszyńskim, Ziebrowskim[?] Ka-

12penhausom, y innym Dobr Klucza Żywotowskiego Dzie-

13dzicom y Possessorom, niemniey Urr. jakich kolwiek

14Jmion Zaleskiemu Gubernatorowi Żywotowskiemu, Hoło-

15towskiemu[?], Szygockiemu[?], Sitkowieckiemu Administra-

16torom, Gurskiemu Półkownikowi Telyjnieckiemu[?], od-

17ważnym Jwanowi Palijowi Chorążemu, Kozakow Żywotow-

18skich Leskowi Plasenkowi Atamanowi, Andrijowi Szcze-

19rbie[?] Assawule tychże Kozakow, Hrytkowi Opatrnego[?] Sy-

20nowi Osieczańskiemu[?], Ułasowi Makarenkowi, Jwano-

21wi Skokowi Standarnego[?] Synowi, Maxymowi Wasylen-

22kowi, Jakowowi Tyterenkowi[?], Antonowi Dypłowego Sy-

23nowi, Olexie Liniecckiemu[?] Kozakowi z Kniawy[?], y innym

24Kozakom zbroynym z całey Zywotowszczyzny zgroma-

25dzonym nawyolencyą przysposobionym skarzył y

26Manifestował się oto, iż Jchmość Obżałowani nie uwa-

27żaiąc, że Sprawa w Przeswietnym Trybunale Kor. Lubel.[?]

28o Granice między Dobrami JWW. Principałow Tetijow-

29szczyzna a Dobrami Jchmościow Obżałowanych Kluczem

30Żywotowskim rozpoczęta nie wypłukowana[?] w Lasy

31własne Tetijowskie w dziennie Podwody z Dobr Swoich

32Żywotowszczyzny wypędzać, Lasy wycinać, wycięte za-

33bierać, y do Dobr Swoich zaprowadzać nieprzestaią, zgo-

34ła w nim zupełne wrządzenie[?] następi, Lasy Dębowe

35skruż[?] wyciąć w Pnie y Pole obrocić zamyslaią, iakoż

36Roku przeszłego, Dnia Dwudziestego Czwartego Grudnia

37Podwod

k. 100 (skan 0103, strona prawa)

1Podwod więcey Osmiudziesiąt z Sitkowiec, y Hołotek[?]

2w Assystencyi Kozakow kilkudziesiąt, w Lasy Tetijow-

3skie wiechawszy, nayprzod Leśniczego Juskowieckie-

4go[?] złapali Onego pod Wartą: aby znać do Tetyjowa

5niedawały trzymali, potym narąbawszy dosyć Drzewa

6Dębowego y ponakładawszy z Lasow jadąc, pomienio-

7nego Leśniczego z Sobą prowadzili, nareszcie iuz w

8Gruntach Swoich wypuszczaiąc onego, zabiawszy[?]

9nieżyciu odgrażali się. Dnia Dwudziestego Szostego

10Grudnia Roku przeszłego powtornie Podwod Sitkowiec-

11kich Czterdzieści w Lasy Tetyjowskie wiechawszy Sa-

12nie y Konie przy Straży niby na Granicę Swoim

13zostawili Sami zas Piechtą z Siekirami w Lasy Te-

14tyjowskie wszedłszy Dęby w pień wycinali Pobereżni-

15kow Kładnickich[?] z Lasow wypędzili, nareszcie dosyć

16narąbawszy, na Podwody zabrali, y do Sitkowiec zapro-

17wadzili; Dnia Dwudziestego Osmego Stycznia Roku

18tegoż pod Czas Obiazdu[?] Lasow przez Jmci Pana Mikła-

19szewskiego[?], Podwod tylez w Lasach Tetyjowskich Dę-

20by wycinaiących znaydowało się, a wycięte na Swo-

21ie Granice przeprowadzali. Dnia Dwudziestego Dzie-

22wiątego Miesiąca y Roku tegoż Jmć Pan Porucznik

23z Kompanią Kilku przez Las Tetyjowski przejezdża-

24iąc ze Wsi Hołotek[?] Podwod piętnascie Dęby wycina-

25iących zastał, ktorzy maiąc ieden Spizy, drudzy Drą-

26gi Osmalone pomienionego Porucznika z Kompa-

27nią bić, y zabić rzucili się, y za niechaiącemi uganiali

28się, nareszcie Pawła Zawadę Poddanego Juskowie-

29ckiego przydybawszy, okrutnie drągami zbili; w Roku

30teraznieyszym Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmym

31Dnia Dwudziestego Pierwszego Stycznia Podwod Sitko-

32wieckich więcey Trzydziestu w Lasy Tetyjowskie

33wiechawszy Dęby wycinali, a wycięte na Sami wkła-

34dali; nareszcie Pawła Zawadę trochę wyzdrowiałego

35w Lesie

k. 100v (skan 0104, strona lewa)

1w Lesie tymże zaskoczywszy na dobrowolney Drodze

2tegoż powtornie niewinnie zbili y okrutnie zmordowa-

3li, Siekirę odebrali, Drzewa zas wycięte y ponakładane

4do Sitkowiec zawiezli; Dnia Dwudziestego Trzeciego

5Lutego, Roku teraznieyszego Parobkow Żydowskich

6z Lasu z Drwami jadących koło Krzyża[?] Siana[?] Juskow-

7wieckiego zaskoczywszy do Żywotowa onych z Drwa-

8mi Onych zaprowadzono, y tam koło Młynu porzu-

9cać kazano, tak dalece ustawicznościami w Lasy na-

10jezdzaiąc, Lasy doszczętu niszczą, iakoteż Poddanym

11Tetyjowskim rozne krzywdy wyrządzaią, y uciemię-

12żaią. Uręż[?] niniejszy Protestans Jmieniem JWW.

13Principałow, o wszystkie wyż wyrażone Krzywdy

14naprzeciwko wyż wspomnianym solennie a powtornie

15manifestuie y protestuie się. Et in verificationem

16Jmpor. Tenże Compns stawił przedemną Urzędem

17Woźnego Gnała Opatr. Andrzeja Przegorzewskiego, kto-

18ry z przytomną Sobie Szlachtą Urr. Jchmć Panami Ja-

19nem Sosnowskim, y Franciszkiem Domarańskim[?]

20zieżdżał w Lasy Tetyjowskie, gdzie więcey nad Trzy

21Tysiące Dębow co naylepszych świeżo y dawna

22ściętych przez Ludzi Klucza Żywotowskiego y całą

23Dębinę wniwecz obroconą zrujnowaną y spustoszo-

24ną przez wyż wyrażonych Ludzi Klucza Żywotowskie-

25go widział y oglądał y tu do Akt przybywszy praw-

26dziwey wizyi Swoiey uczynił Rell. prosząc tak Compa-

27rens Protestacyi, iako y Woźny Wizyi Rell. do Akt o przy-

28ięcie Comparens Jozef Plisowski[?]. Woźny nieumieiący

29pisać, krzyżem S. podpisuie się Andrzey Przegorzewski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „165” (w opracowaniu akt 171). Seria sporów o lasy tetyjowskie Ledóchowskich (por. akty 20, 32, 108–109). Woźny Andrzej Przegorzewski (w akcie 108 „Przegorzeński[?]”) i świadek Jan Sosnowski – ci sami co w akcie 108; drugi świadek tu „Franciszek Domarański[?]” (w akcie 108 „Domaradzki”) – zapewne ta sama osoba. Plenipotent „Józef Plisowski[?]” (Pliszowski?) – w aktach 32 i 108 inny plenipotent (Hłaszyński/Flaszyński). Niepewne: „Podcz. Czersk.[?]” (tytuł Cieszkowskiego), „Ziebrowskim[?]”, „Hołotowski[?]”, „Szygocki[?]”, „Półkownikowi Telyjnieckiemu[?]”, „Szczerba[?]”, „Opatrnego[?]”, „Osieczański[?]”, „Standarnego[?]”, „Tyterenko[?]”, „Liniecki[?] z Kniawy[?]”, wieś „Hołotki[?]” (Hołotek), „Juskowiecki” (= Justkowce, por. akt 108), „Kładniccy[?] pobereżnicy”, „Mikłaszewski[?]”, „Obiazd[?]” (objazd), „wypłukowana[?]” (zapewne „wyprokurowana/wypłacona” – sens: sprawa nierozstrzygnięta), „wrządzenie[?]” (zrządzenie, zniszczenie), „skruż[?]”, „zabiawszy[?]”, „Krzyża Siana[?]”, „Uręż[?]” (zapewne „Urzędownie”/„Ur. Jmć”). Na marginesie lewym przy k. 100v nota ołówkiem „3000”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „Nomine et ex Speciali Commisso” – imieniem i ze szczególnego zlecenia; „Trybunał Kor. Lubel.” – Trybunał Koronny Lubelski; „Pobereżnicy” – strażnicy leśni; „Spizy” – włócznie; „Drągi osmalone” – opalane drągi; „Et in verificationem Impor(tatorum)” – a dla poświadczenia wniesionych (zarzutów); „Woźny Gnał. Opatr.” – opatrzny woźny generalny; „Rell. wizyi” – relacja z wizji (oględzin).

Streszczenie

27lutego 1768 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Józef Plisowski[?], plenipotent Franciszka i Ludwiki z Dönhoffów Ledóchowskich, starostów włodzimierskich, dziedziców klucza tetyjowskiego, zamanifestował się przeciw dziedzicom i posesorom klucza żywotowskiego – Janowi Krasickiemu, chorążemu nadwornemu litewskiemu, i jego synowi Józefowi, staroście wysockiemu, Elżbiecie z Rejów Krasickiej, starościnie mereckiej, Ignacemu Cieszkowskiemu, Wielhorskim, Bełżeckim (matce, chorążynie zwinogrodzkiej, i synom), Moszyńskim, Ziebrowskim[?], Kappenhausom i innym – oraz ich oficjalistom (Zaleskiemu, gubernatorowi żywotowskiemu, administratorom Hołotowskiemu[?], Szygockiemu[?], Sitkowieckiemu, pułkownikowi Gurskiemu), chorążemu Iwanowi Palijowi i Kozakom żywotowskim (ataman Leszko Plasenko, osauł Andrij Szczerba[?] i in.). Mimo toczącej się w Trybunale Koronnym sprawy granicznej między Tetyjowszczyzną a kluczem żywotowskim, obwinieni stale wysyłają podwody do lasów tetyjowskich, wycinają i wywożą dęby: 24 XII 1767 ponad 80 podwód z Sitkowiec i Hołotek[?] z kilkudziesięcioma Kozakami pojmało leśniczego justkowieckiego i grożąc mu śmiercią zabrało drzewo; 26 XII – 40 podwód sitkowieckich wycinało dęby i wypędziło pobereżników; 28 I 1768 podczas objazdu lasów przez Mikłaszewskiego[?] zastano wyrąb; 29 I porucznik z kompanią natknął się na 15 podwód z Hołotek[?], których ludzie z włóczniami i opalanymi drągami rzucili się na nich i okrutnie pobili poddanego justkowieckiego Pawła Zawadę; 21 I 1768 ponad 30 podwód znów wycinało dęby, a Zawadę ponownie pobito i zabrano mu siekierę; 23 II parobków żydowskich wiozących drwa zaprowadzono do Żywotowa i kazano porzucić drwa przy młynie. Woźny generalny Andrzej Przegorzewski z szlachtą Janem Sosnowskim i Franciszkiem Domarańskim[?] oglądał w lasach tetyjowskich ponad 3000 ściętych najlepszych dębów i całą zniszczoną dębinę i złożył relację z wizji; woźny, niepiśmienny, podpisał się krzyżem.

Transkrypcja

k. 100v (skan 0104, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y

4przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-

5snikiem protunc Burgrabstwa Grodz. Winn. stanow-

6szy oczewisto Woźny Gnał. Wwa Bracł. y Jnn. Opatrzny

7Michał

k. 101 (skan 0104, strona prawa)

1Michał Radlinski w moc wierney y Skuteczney Rell. Swo-

2iey iawnie, oczewisto, y dobrowolnie zeznał, iż On Roku

3przeszłego Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Siodmego, Dnia

4Trzydziestego Octobris maiąc przy Sobie Stronę Szlachty

5Ludzi wiary godnych Urr. Jchmw Panow Franciszka

6Kwiatkowskiego, Stanisława Woynowskiego[?] majoris

7ac evidentioris Testimonii gratia Sibi adhibitos był w

8Dobrach Kutyszczach we Dworze gdzie będąc, a zastaw-

9szy Ur. W. Jmć Pana Jozefa Kiełczewskiego[?] u Onegoż

10Ur. Cujusvis Nominis Tupaczewskiego[?], Antoniego

11Skrzypkowskiego, tudzież niewiernego Jtka Szynkara[?]

12Officioso innodavit Aresto, ktory Areszt W. Kiełczewski[?]

13benevole przyiowszy, onych do rozprawy Prawney

14dotrzymać deklarował, y Submittował się, w czym po-

15mieniony Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświadczyw-

16szy się, po zaszłym Areszcie, nieodstępnie Pozew tamże

17we Dworze w Jzbie, na Stole położył, o położeniu kto-

18rego wszystkim do wiadomości podał de Tenore tali =

19Jozef Kolumna z Obor na Wielkim Czosnowie Czosnow-

20ski Winnicki Ułanowski etc. Sta. W. Jozefowi Kiełczewskie-

21mu Staroście Kahorł.[?] Dobr Kutyszczy[?] Possessorowi po-

22zwanemu, tudzież Ur. Cujusvis Nominis Tupaczew-

23skiemu, Skrzypkowskiemu, Służącym, niemniey Nie-

24wiernemu Jtkowi Szafarowi[?] itidem pozwanym y Are-

25sztem innodowanym z Osoby y Dobr Wmci ogułem wszyst-

26kich się maiącym z Osoby y Dobr Wmci ogułem wszelakich

27Powagą JKMci, a moią Starościńską przykazuię Władzą

28abyś Wmć przedemną Samym, lub Urzędem moim

29Grod. Winn. na Roczkach Grod. Winn. blizko przypada-

30iących vel his deficiens in aliis proxime subsequen-

31tibus Sam oblicznie stanoł, iakoteż wyż wyrażonych A-

32resztem innodowanych stawił, na instancyą Jnsgra

33Sądowego y Jego Delatt. WW. Stanisława

34Gallicza Podcz. Sorz.[?] Dobr Wsi Lemieszowki Possessora, tu-

35dzież Urr. Antoniego Brudzyńskiego[?], Adama Drańskiego[?]

36Pawła Piaseckiego, Karola Łaberkowskiego[?] Aktorow

37ktorzy przychylaiąc się do Prawa pospolitego Manife-

38stow y Aresztu Wmci Pozywaią, o nienależyte zabierania

39Bydła

k. 101v (skan 0105, strona lewa)

1Bydła rożnego Ludzi Lemieszowskich przeieżdżaiących

2w prawdzie przez Kutyszczyki[?] zdzierania y to wszystko

3pro Commodo Sui, czyliteż wyż wyrażonych, Aresztem

4innodowanych obracania ad plurimos Rigores tak

5ustnych, iako przez uproszonych WW. Przyiacioł, tak

6Bydła z pasznie Swego y Potlemieszo[?] zaiętego, iakoteż po-

7branych gwałtownie rzeczy od Ludzi Opientki[?] czyli Hru-

8by[?] zbieraiących, czapki, Pasy, etc. nieoddawania, Siana

9na Kopni[?] Dwieście z Gruntu Lemieszow[skiego] wziętego nie-

10przywrocenia, a zatym niniejszi Aktorowie do zapłace-

11nia wraz z Nawiązką zabranych Wieprzow z Maciora-

12mi Dziesięciu Poddanego Panka Bereźnika, iakoteż

13Dworskich kilkadziesiąt Wieprzow z Maciorami rożnemi

14czasy zaiętych, a za kilkukrotną rekwizycyą nieoddanych

15niemniey Ur. Jaworskiego Pomiorga[?], Drańskiego Kilku

16Wieprzow, iakoteż Zabranego Siana, niemniey wskaza-

17nia Win Prawnych, na Niewiernego Jtka za Grabież

18y Zdzierstwo Poddanych Lemieszow. y bicie, krwawie-

19nie Onych, y o inne Krzywdy y Wiolencye na wyż o-

20znaczony Termin Cit. Act. pozywaią, Sis pariturus

21Terminum attentaturus et ad praemissa omnia judicia-

22liter responsurus. Datt w Winnicy Dnia Dwudziestego

23Szostego Octobris Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Siod-

24mego Roku, De quo praesens Ejusd. Actis Rell. Actis qui

25supra Michał Radlinski ignarus Litt. Crucem S. posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „166” (w opracowaniu akt 172). Od 29 II 1768 wpisy znów przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem pro tunc. Pozwany „Kiełczewski[?]” (zapis „Kietczewskiego/Kiełczewskiego”, na marginesie skrót) – zapewne ten sam, co „Kietczewski[?]” w akcie 147 (myto od podwód); tytuł „Staroście Kahorł.[?]” niejasny. Niepewne: „Woynowski[?]”, „Tupaczewski[?]”, Żyd „Jtko Szynkar[?]/Szafar[?]” (w dwóch miejscach różny zapis), „Podcz. Sorz.[?]” (tytuł Gallicza; na marginesie „P. S.”), „Brudzyński[?]”, „Drański[?]”, „Łaberkowski[?]”, „Kutyszczyki[?]”, „Potlemieszo[?]”, „Opientki[?] czyli Hruby[?]”, „na Kopni[?]” (na kopy?), „Jaworskiego Pomiorga[?]”. W formule pozwu powtórzone „z Osoby y Dobr Wmci ogułem” – dittografia pisarza. Wieś Lemieszówka (Lemieszowki, Ludzi Lemieszowskich), dobra w posesji Gallicza – sąsiadująca z Kutyszczami.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „majoris ac evidentioris Testimonii gratia Sibi adhibitos” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „Officioso innodavit Aresto” – urzędowym aresztem objął; „benevole” – dobrowolnie; „de Tenore tali” – takiej treści; „Cujusvis Nominis” – jakiegokolwiek imienia; „vel his deficiens in aliis proxime subsequentibus” – albo, gdyby te nie doszły do skutku, na następnych najbliższych; „Delat(ores)” – delatorzy, oskarżyciele; „pro Commodo Sui” – na swoją korzyść; „ad plurimos Rigores” – mimo wielu upomnień; „Cit(ationis) Act(ores)” – powodowie pozwu; „Sis pariturus, Terminum attentaturus et ad praemissa omnia judicialiter responsurus” – bądź posłuszny, stawaj w terminie i na wszystko powyższe odpowiadaj sądownie; „ignarus Litt(erarum) Crucem S. posuit” – nieumiejący pisać postawił znak krzyża.

Streszczenie

29lutego 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny Michał Radliński zeznał, że 30 października 1767 w asystencji szlachty Franciszka Kwiatkowskiego i Stanisława Woynowskiego[?] udał się do dworu w Kutyszczach i tam aresztował u Józefa Kiełczewskiego[?], posesora Kutyszcz, jego sług Tupaczewskiego[?] i Antoniego Skrzypkowskiego oraz Żyda Itka (szynkarza[?]); Kiełczewski przyjął areszt i zobowiązał się dotrzymać go do rozprawy. Następnie woźny położył w izbie pozew starosty winnickiego Józefa Czosnowskiego z 26 października 1767, wzywający pozwanych na roczki grodzkie winnickie na instancję Stanisława Gallicza[?], posesora wsi Lemieszówka, oraz Antoniego Brudzyńskiego[?], Adama Drańskiego[?], Pawła Piaseckiego i Karola Łaberkowskiego[?]. Zarzuty: zabieranie bydła ludziom lemieszowskim przejeżdżającym przez Kutyszcze i obracanie go na swój pożytek mimo upomnień, zabieranie im rzeczy (czapek, pasów), zabranie 200 kop siana z gruntu lemieszowskiego, zajęcie 10 wieprzy z maciorami poddanego Panka Bereźnika i kilkudziesięciu wieprzy dworskich oraz wieprzy Jaworskiego i Drańskiego, a także grabież, zdzierstwo i krwawe bicie poddanych lemieszowskich przez Żyda Itka. Powodowie żądają zwrotu z nawiązką i kar prawnych. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 101v (skan 0105, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winn. y prze-

4demną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem ptunc

5Burgrabstwa Grod. Winn. stanowszy oczewisto Woźny

6Gnał. Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Piotr Kramarenko

7in Vim Suae verae ac fidelis Rell. palam, publice, libe-

8reque recognovit, iż On Roku Tysiąc Siedmset Szeżdzie-

9siąt Osmego, Dnia Dwudziestego Szostego Februarii Po-

10zew Grodzki Winn. odniosł do Dobr Wsi Kobrynowey Sło-

11body do Łysianki[?] należących y tam ten Pozew we Dworze

12na Stole położywszy od kogo był Prawnie publikuiąc do

13wiadomości przywiodł de Tenore tali = Jozef z Obor Kolumna

14Czosnowski

k. 102 (skan 0105, strona prawa)

1Czosnowski Winnicki Ułanowski etc. Sta JOX. Alexandrowi

2Jabłonowskiemu Wwdzie Nowogr. Dobr Klucza Łysian-

3skiego[?] y Słobody Kobrynowey Dziedzicowi y Posseso-

4rowi Pozwanemu z Sprawy niżey wyrażoney z Osoby

5y Dobr Wmci Ogułem wszelakich Powagą JKMci a Moią

6Starościńską przykazuię władzą, abyś Wmć przedemną

7Samym, lub Urzędem moim Grod. Winn. na Roczkach

8Grod. Winn. w ten Czas, gdy ta Sprawa z Regestru Sobie

9należytego do Sądzenia przypadnie y przywołana będzie

10Sam oblicznie y zawicie stanoł, na instancyą Jnsgra Sądo-

11wego y Jego Delatt. W. Szymona Stogowskiego[?] Miecznikowicza[?]

12Bełzk. Sty Chrustynieckiego Aktora, ktory przychylaiąc

13się do Prawa Pttego y Aresztu w tey Sprawie zaszłego Wmci

14Pozywa do wydania zbiegłych Jwana Szutenka[?] Fedora

15Połyhwy[?], Jako-Mnyszka[?] Mikity Hromowenka[?] Wasyla Sotnenka[?], Jako-

16wa Hubaczuka[?] Janka Hubaczuka, Pawła Hubaczuka y Fe-

17dora, Michayła Hubaczukow, Braci rodzonych, Stepana

18Hrynkowenka, Ojca Fedora Zniewahy[?] Michayła Hrynko-

19wenka, Jwana Hrynkowenka, Andrija Hrynkowenka,

20Synow Braci rodzonych, Fedora Gubyny[?], Kondrata Su-

21lima, Ziemstwo[?] Zasiedziałych z Żonami, Dziećmi, Końmi,

22Wołami, Krowami, Owcami et cum tota Supellectili do-

23mestica z Dobr Chrustinice[?] do Dobr Wmci Słobody Kobrynowo

24ki[?] do Miasta Łysianki[?] należących zbiegłych y tam będą-

25cych Aresztem innodowanych, a w niewydaniu Onychże

26do zapłacenia Taxy Prawem y Konstytucyami za każdego

27z Osobna opisaney, do nadgrodzenia Szkod y Expens Praw-

28nych z tąd pochodzących na wyż oznaczony Termin Wmci

29tenże Act. pozywa Sis pariturus Terminum attentaturus

30et ad Omnia judicialiter responsurus. Pisan w Winnicy

31Die Undecima Januarii Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

32Roku. De quo praesens Actis Rell. Actis ignarus scribendi Cru-

33cem posuit Piotr Kramarenko +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „167” (w opracowaniu akt 173). Nazwa dóbr Jabłonowskiego zapisana „Zysianki/Zysiańskiego” – pierwsza litera to zapewne „Ł” z ligaturą: Łysianka[?] (klucz łysiański ks. Jabłonowskich na Kijowszczyźnie); wieś „Kobrynowa Słoboda” (Słobody Kobrynowey; „Słobody Kobrynowo-ki[?]”). Powód: nazwisko „Stogowski[?]” (lub „Gogowski”), tytuł „Miecznikowicz[?] Bełzk.” (na marginesie „M. B.” – miecznik/miecznikowicz bełski) i „Sty Chrustynieckiego[?]”; dobra „Chrustinice[?]”, skąd zbiegli poddani. Imiona i przezwiska zbiegów w dużej części niepewne: Szutenko[?], Połyhwa[?], „Jako-Mnyszka[?]” (może Jakow Mnyszko), Hromowenko[?], Sotnenko[?], Hubaczuk[?] (bracia: Jakow, Janko, Paweł, Fedor, Michajło), Hrynkowenko (ojciec Stepan, synowie Fedor Zniewaha[?], Michajło, Iwan, Andrij), Fedor Gubyna[?], Kondrat Sulima. „Ziemstwo[?] Zasiedziałych” – zapewne „ziemstwem zasiedziałych” (osiadłych). Daty pozwu: 11 I 1768, doręczenia: 26 II 1768.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „in Vim Suae verae ac fidelis Relationis palam, publice, libereque recognovit” – w moc swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i swobodnie zeznał; „de Tenore tali” – takiej treści; „cum tota Supellectili domestica” – z całym sprzętem domowym; „Taxa Prawem y Konstytucyami … opisana” – kara pieniężna za zbiegłego poddanego, określona prawem i konstytucjami sejmowymi; „Sis pariturus, Terminum attentaturus et ad Omnia judicialiter responsurus” – bądź posłuszny, stawaj w terminie i na wszystko odpowiadaj sądownie; „Die Undecima Januarii” – dnia jedenastego stycznia; „ignarus scribendi Crucem posuit” – nieumiejący pisać postawił krzyż.

Streszczenie

29lutego 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Piotr Kramarenko zeznał, że 26 lutego 1768 doręczył do dworu we wsi Kobrynowa Słoboda, należącej do Łysianki[?], pozew grodu winnickiego wydany 11 stycznia 1768 w imieniu starosty Józefa Czosnowskiego. Pozwany ks. Aleksander Jabłonowski, wojewoda nowogródzki, dziedzic klucza łysiańskiego[?] i Kobrynowej Słobody, ma stanąć na roczkach na instancję Szymona Stogowskiego[?], miecznika(-owicza) bełskiego, starosty chrustynieckiego[?]. Powód, powołując się na prawo i dokonany areszt, żąda wydania osiadłych poddanych, którzy z żonami, dziećmi, końmi, wołami, krowami, owcami i całym dobytkiem zbiegli z dóbr Chrustinice[?] do Kobrynowej Słobody (Łysianki) i tam zostali aresztowani: Iwana Szutenki[?], Fedora Połyhwy[?], Mikity Hromowenki[?], Wasyla Sotnenki[?], braci Hubaczuków (Jakowa, Janka, Pawła, Fedora, Michajła), Stepana Hrynkowenki z synami (Fedorem Zniewahą[?], Michajłem, Iwanem, Andrijem), Fedora Gubyny[?], Kondrata Sulimy i innych, a w razie niewydania – zapłaty taksy przewidzianej konstytucjami za każdego oraz zwrotu szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 102 (skan 0105, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną

k. 102v (skan 0106, strona lewa)

1y przedemną Janem Jedleckim Jnstigatorem y Namiesni-

2kiem ptunc Burgrabstwa Grod. Winn. Comparens Pter

3Ur. Jmć Pan Hieronim Dunten Ekonom Starostwa Lityń.

4iak tylko powziął wiadomość o niesłusznie zaniesionym

5przed Aktami Grodz. Winn. z nigdy niedowiedzioną circum-

6skrypcyą Pko JW. Jmć Panu Jgnacemu Swidzinskie-

7mu Staroście Lityń. y teraznieyszemu Manifestanto-

8wi oraz wszystkim Prawie obywatelom Lityńskim, na

9Dniu Dwudziestym Siodmym Februarii Roku teraznieyszego

10przez Niewiernego Zusia Jtkowicza Obywatela Lityń. Ma-

11nifeście tak nie odwłocznie zabiegaiąc całości Honoru

12y Fortun JW. Manifestantis Principała, tudzież y Swoiey

13własney, a oraz y wszystkich Obywatelow Lityń. krzywdzie

14sollenniter przeciw temuż Niewiernemu Zusiowi Jtkowiczo-

15wi zaraz manifestował się y protestował oto: iż prze-

16rzecżony niewierny obratowany ⊕ używaiąc abusive Sal-

17vum Conductum Dekretem Przeswietnego Sądu Kommis-

18syi Assesorskiey y Prokuracya[?] Postępeństwa Zwierzchno-

19ści Starościńskiey Sobie pozwolonego, nie kontentuiąc

20się tym, iż pozwany o Satysfakcyą Długu Skarbowego

21do Zwierzchności Skarbowey hardzie odpowiadaiąc y dalszą

22kłutnią odkaraiąc Długu Sprawiedliwie Skarbowi od niego

23należącego zapłacić niechciał nadto uzurpuiąc Sobie wol-

24ność Sub Protectione Salvi conductus opisywać czyli Ho-

25nor zmyślać nigdy niewyprobowane Kalumnie y glu-

26zować nie Sobie y całey Synagodze Lityń. niewinnych

27Ludzi ważył się wyż mianowanym manifestem Swoim

28irrealia non nulla tak JW. Manifestantis Principałowi

29w wyciąganiu iakowychsci Skryptow na Summy od Sy-

30nagogi Żydow Lityń. brania Summ niejakich bez Kwi-

31tow buntowania Obywatelow Lityń. przeciw Żydom Ka-

32hału Lityń. y inne niesłuszne y nigdy niedowiedzione

33Kalumnie, iakoteż przeciw teraznieyszemu Manifestanto-

34wi y wszystkim Obywatelom Lityń. unosić, zmyślić, y

35opisać, pretensye w Samey zas rzeczy szukaiąc Pretexta

36ut Subponitur

k. 103 (skan 0106, strona prawa – góra)

1ut subponitur: aby pomienieni Obywatele Lityń. nie mo-

2gli bydz stawieni przeciw Kahałowi Lityń. w następu-

3iącym Sądzie Kommissyinym na inkwizycyą uzur-

4powane przez co unikaiąc Sprawiedliwości Sądu wy-

5biegi niesłuszne wynaydować dla Siebie y Synagogi

6Żydow Lityń. usiłuie JW. Manifestantis Principała

7w dalsze y Expensa Prawne wprowadzać zamyśla y wszy-

8stkich Obywatelow Lityń. krzywdzić Sposoby wynay-

9duie, a tym Samym przeciw wszelkiey Sprawiedliwo-

10ści y Prawu Ktemu postępuie w Peny Prawne popada

11o ktorych na przerzeczonym Obratowanym wskazanie

12deklaruiąc teraznieyszy manifestans JW. Principała

13Swego jure acturum velle, oraz ostrzegaiąc wolność

14stawienia Obywatelow Lityń. niczym nienotowanych

15na inkwizycyą następuiących Sądow Kommissyi-

16nych niniejszy Manifest Swoy Solenny zanosi y

17oświadcza Hieronim Dunten.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „168” (w opracowaniu akt 174). Bezpośrednia odpowiedź na manifest kahału lityńskiego z 27 II 1768 (akt 169, Zuś Ickowicz przeciw Świdzińskiemu i ekonomowi Duntenowi); por. też akty 120, 135. Zuś Ickowicz zapisany tu „Jtkowicz”. „obratowany” – tak w rękopisie (zapewne „obżałowany” albo „obrażony”); „circumskrypcya” – oszustwo, podejście; „glu-zować” – zapewne „szkalować/lżyć”[?]; „irrealia non nulla” – niektóre rzeczy nierzeczywiste (zmyślenia); „Prokuracya[?] Postępeństwa” – miejsce niepewne; „odkaraiąc[?]”, „Kompanyi[?]”, „nad to ciecze[?]” – niepewne. Dopisek na marginesie (oznaczony krzyżykiem ⊕) wstawiony w tekście po słowie „obratowany”: Zuś miał uzurpować sobie funkcję rabina lityńskiego i jako rabin został wpisany do dekretu komisji asesorskiej, choć nim nigdy nie był i nie miał przywileju.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „circumscriptio” – podejście, oszustwo; „sollenniter” – uroczyście; „abusive” – nadużywając; „Salvus conductus” – glejt, list żelazny; „Sub Protectione Salvi conductus” – pod osłoną glejtu; „irrealia non nulla” – niejedne rzeczy nieprawdziwe; „ut subponitur” – jak się przypuszcza; „inkwizycya” – przesłuchanie świadków; „Peny Prawne” – kary prawne; „jure acturum velle” – że zamierza dochodzić prawem.

Streszczenie

29lutego 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Hieronim Dunten, ekonom starostwa lityńskiego, i – dowiedziawszy się o manifeście wniesionym 27 lutego przez Żyda Zusia Ickowicza, obywatela lityńskiego (akt 169) – w obronie czci i majątku starosty lityńskiego Ignacego Świdzińskiego, swojej oraz wszystkich mieszczan lityńskich zamanifestował się przeciw niemu. Zarzuca, że Ickowicz nadużywa glejtu (salvus conductus) z dekretu Komisji Asesorskiej; pozwany o spłatę długu skarbowego hardo odpowiada zwierzchności i nie chce płacić; uzurpował sobie funkcję rabina lityńskiego i jako rabin wpisał się do dekretu asesorskiego, choć nim nie był i nie miał przywileju; w swoim manifeście pod osłoną glejtu wymyślił oszczerstwa przeciw staroście (wyciąganie zapisów na sumy od synagogi, branie pieniędzy bez kwitów, podburzanie mieszczan przeciw kahałowi) i przeciw manifestantowi i mieszczanom. Celem ma być uniemożliwienie stawiania mieszczan lityńskich jako świadków przeciw kahałowi w nadchodzącym sądzie komisyjnym, uchylanie się od sprawiedliwości i narażanie starosty na koszty. Manifestant zapowiada dochodzenie kar prawnych i zastrzega wolność stawiania nieposzlakowanych mieszczan lityńskich na inkwizycję przed sądami komisyjnymi; podpisał się.

Transkrypcja

k. 103 (skan 0106, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y prze-

4demną Janem Jedleckim Jnstigatorem y Namiesnikiem

5ptunc Burgrabstwa Grod. Winn. Compns Pter Ur. Jmć Pan

6Stanisław Kaniewski[?] nne et ex Speciali Commisso JWW. Jozefa

7Kraycznego Kor. Starosty Leżayskiego Opiekuna Fran-

8ciszka Wwdzica Poznań. Małoletniego Piotra Sty Ozna-

9Tyńskiego[?] Potockich y Jnnych Obywatelow Wwa Bracł.

10Quorum subveniendo integritati, a convenendo nieslu-

11szney Jmpetycyi y Wezie[?] Grekow Kupcow solennie

12Pko Kupcom y Bractwu Niżyńskim Macedońskim

13Bracławskim y Jnnym Grekom Principałom tudzież

14Sławetnemu Anatazemu Mikołajowemu aeci[?] Pleni-

15potentowi tychże Grekow manifestuie się oto, iż tenże

16Sławetny Anatazy Mikołajow Grek, niebędąc prawdzi-

17wym Kupcem, ani nigdy niekupcząc Towarami

18ani z niemi przechodząc przez Ukrainę żadney penitus

19Pretensyi ex vi Kupiectwa Swego niemaiąc do JWW.

20Jchmościow

k. 103v (skan 0107, strona lewa)

1Jchmościow Obywatelow Wwa Bracł. y Kijow. iedynie ma-

2iąc Plenipotencyą od drugich Grekow ważył się

3wszystkich Grekow Kupcow assumere Onus vindican-

4di Pretensyi y Przysięgi in Suplementum Jnquisitionum

5za wszystkich Kupcow, mniey Sobie ważąc Prawo pospo-

6lite, ktore każe, że każdy Jnjuriatus Actor powinien

7ex personali Comparitione Sui in Causa facti acti ex

8Terminis manifesta praevia Contestatione coram Actis

9et Relatione edita Jnkwizycyami per Testes dowodzić

10et Super Jncorruptionem Testium poprzysiądz Swo-

11ich Pretensyi gdzie y na ktorym mieyscu każdy Ku-

12piec, komu kiedy y Jle Pieniędzy dał, ktorego Roku

13dowodzić Regestrem, econtra tenże Sławetny Anatazy So-

14bie postępuie, gdy żadnych Jntergatoryow Pretensyi

15Swoich Spisanych do Sądu nie podaie, Swiadkow

16do Dowodzenia nie wprowadza, ale jakie Regestra na

17jakie Summy Urr. Officyalistowie Komor Ukraińskich

18na ktorych Obywatelow z Swoich Regestrow Spiszą y

19utworzą na te bez bytności Grekow Principałow Swoich

20Sławetny Anatazy bez żadney konsyderacyi Prawa do

21Przysięgi zabiera się y staie y na cudze pretensye

22przysięgać chce, zaczym tenże Ur. Manifestans zapo-

23biegaiąc takowey inkonweniencyi Praktyce nie praw-

24ney Prawu pospolitemu przeciwney Pko temuż Sławet. Ana-

25tazemu Mikołajowemu Plenipotentowi y wyż wyrażo-

26nym Grekom Kupcom Jego Principałom de inusitata

27Praxi Spraw ich Praktykowanie de indebita Vexa po-

28wtornie manifestuie się S. S.[?] Kaniewski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „169” (w opracowaniu akt 175). Ciąg sprawy kupców greckich z oficjalistami komór ukraińskich (por. akty 157, 162, 163, 170 – Komisja Skarbu, komora bohopolska): Grecy dochodzą pretensji wobec obywateli woj. bracławskiego i kijowskiego na podstawie rejestrów oficjalistów komór, a ich pełnomocnik Anatazy Mikołajow chce przysięgać za wszystkich. Niepewne: nazwisko plenipotenta „Kaniewski[?]” (podpis „S. S. Kaniewski”), „Ozna-Tyńskiego[?]” (starostwo małoletniego Piotra Potockiego – może „Sty Szczyrzyckiego”/„Ostrzeszowskiego”? – nieustalone), „Franciszka Wwdzica Poznań.[?]” (zapewne Franciszek Potocki, wojewodzic poznański?), „Wezie[?]” (wexie = vexa, nękaniu), „aeci[?]” (actualnemu?). Bractwo greckie „Niżyńskie” – greckie bractwo kupieckie w Niżynie; „Macedońskim” – kupcy macedońscy. Uwaga: „Jnjuriatus Actor” – powód pokrzywdzony.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Quorum subveniendo integritati” – przychodząc z pomocą ich całości (interesom); „a convenendo (praeveniendo) niesłuszney Jmpetycyi” – zapobiegając niesłusznemu oskarżeniu; „penitus” – zupełnie; „ex vi Kupiectwa” – z tytułu kupiectwa; „assumere Onus vindicandi Pretensyi” – przyjąć na siebie ciężar dochodzenia pretensji; „in Suplementum Inquisitionum” – w uzupełnienie inkwizycji (dowodu ze świadków); „ex personali Comparitione Sui in Causa facti acti ex Terminis manifesta praevia Contestatione coram Actis et Relatione edita” – przez osobiste stawiennictwo w sprawie o czyn, po uprzednim zamanifestowaniu przed aktami i ogłoszeniu relacji; „per Testes” – przez świadków; „Super Incorruptionem Testium” – na nieprzekupność świadków; „Intergatorya (interrogatoria)” – pytania (punkty) dowodowe; „econtra” – przeciwnie; „inkonweniencya” – niestosowność; „de inusitata Praxi … de indebita Vexa” – o niezwykłą praktykę … o niesłuszne nękanie; „mp.” – manu propria.

Streszczenie

29lutego 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Stanisław Kaniewski[?] imieniem Józefa Potockiego, krajczego koronnego, starosty leżajskiego, opiekuna małoletniego Piotra Potockiego, oraz innych obywateli województwa bracławskiego (i kijowskiego), w obronie ich interesów i przeciw niesłusznym roszczeniom, zamanifestował się przeciw kupcom i bractwu greckiemu (niżyńskiemu, macedońskiemu, bracławskiemu) oraz ich plenipotentowi Anatazemu Mikołajowowi. Zarzuca, że Anatazy, choć nie jest prawdziwym kupcem i nigdy nie przechodził z towarami przez Ukrainę, mając pełnomocnictwo tylko od niektórych Greków, chce dochodzić pretensji i przysięgać za wszystkich kupców. Tymczasem prawo wymaga, by każdy pokrzywdzony powód osobiście stawał, po uprzedniej manifestacji dowodził przez świadków i rejestrem, gdzie, komu, kiedy i ile pieniędzy dał. Anatazy nie składa sądowi spisanych punktów pretensji ani nie stawia świadków, a gotów przysięgać na cudze pretensje według rejestrów sporządzonych przez oficjalistów komór ukraińskich bez obecności samych Greków. Manifestant protestuje przeciw tej niezwykłej i bezprawnej praktyce oraz nękaniu; podpisał się.

Transkrypcja

k. 103v (skan 0107, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt Osmego

2Miesiąca Februarii Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Janem Jedleckim Jnsgrem y Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grod. Winn. Compns Pter W. Jmć Pan

6Paweł Rakowski Miecz. Winn. będąc mocno pokrzyw-

7dzonym od W. Jmć Pa Jakuba Zarzyńskiego[?] Cześnikowicza

8Sieradz. ato w nie dotrzymaniu Kontraktu między ni-

9nieyszym żalącym się z iedney, a W. Obżałowanym z

10Drugiey

k. 104 (skan 0107, strona prawa)

1Drugiey Strony względem Potażu Roku Tysiąc Siedmset

2Sześćdziesiąt Siodmego Dnia Czternastego Januarii Spi-

3sanego solennie naprzeciwko temuż W. Zarzyńskiemu[?]

4manifestuie się y protestuie o to, iż W. Zarzyński[?] wziow-

5szy Czerwonych Złotych Sześćset u niniejszego Manifestan-

6ta na Szapuntow Potażu Sto pięćdziesiąt, każdy Szapunt

7rachować się maiący po Czerwonych Złotych Cztery, a

8opisawszy się, tenże Potaż Swoiemi podwodami przysta-

9wić do Kazimierza, iednak niedotrzymuiąc tego opi-

10sania Swego, dał tylko Szapuntow Osmdziesiąt Cztery

11y Lytch[?] Osmnaście, Podwod zas lubo dał Pawłonnych[?]

12Siedmnaście pod Potaszu[?] Siedmnaście, iednak na

13Expens naymnieyszego Szelunga ad mentem Kontra-

14ktu nie dał, a tak niniejszego Kwerulanta do znaczney

15Expensy przyprowadził bo musiał złotych Pięćset na

16wspomniane podwody dać y Expensować, a tak z przy-

17czyn wyż wyrażonych nieznośną ponosi krzywdę, kto-

18rą Prawnie chcąc windykować powtornie manifestuie

19się Paweł Rakowski M. W.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „170” (w opracowaniu akt 176). Nazwisko obwinionego zapisane „Zarzyński/Zarczyński” (na marginesie „Zarzyńskim C. S.” – cześnikowic sieradzki); por. dzierżawcę „Zarczyński” w akcie 54 – możliwe, że ta sama rodzina; stąd [?]. „Szapunt” = szyfunt (niem. Schiffpfund), jednostka wagi stosowana w handlu potażem (ok. 160 kg); „Lytch[?]” – zapewne lispunt (Liespfund, 1/20 szyfunta) – odczyt niepewny. „Pawłonnych[?]” i „pod Potaszu[?]” – niepewne (sens: dał 17 podwód pod potaż). Kazimierz – zapewne Kazimierz nad Wisłą (port spławu zboża i potażu do Gdańska). „Szelung” – szeląg. Na prawym marginesie k. 104 znak ołówkiem „15”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „ad mentem Kontraktu” – zgodnie z myślą (treścią) kontraktu; „Kwerulant” – skarżący się; „windykować” – dochodzić (prawnie).

Streszczenie

29lutego 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Paweł Rakowski, miecznik winnicki, i zamanifestował się przeciw Jakubowi Zarzyńskiemu[?], cześnikowicowi sieradzkiemu, o niedotrzymanie kontraktu na potaż zawartego 14 stycznia 1767. Zarzyński wziął od manifestanta 600 czerwonych złotych na 150 szyfuntów potażu (po 4 czerwone złote za szyfunt) i zobowiązał się dostarczyć potaż własnymi podwodami do Kazimierza; dostarczył jednak tylko 84 szyfunty i 18 lispuntów[?], a dając 17 podwód, nie pokrył zgodnie z kontraktem ani szeląga kosztów, tak że manifestant musiał wydać na podwody 500 złotych. Rakowski, ponosząc z tego krzywdę, zapowiada dochodzenie jej prawem; podpisał się.

Transkrypcja

k. 104 (skan 0107, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szeżdziesiąt [Dziewiątego skreślone] Szeżdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Februarij Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winn. y

4przedemną Janem Jedleckim Jnsgrem y Namiesnikiem

5protunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego Compns Pter

6Ur. Jmć Pan Jozef Zybkiewicz[?] Jmieniem W. Jmć Pana

7Stanisława Kordysza Cześn. Winn. Dobr Mikulińce Dzie-

8dzica przestrzegaiąc całości Zdrowia y Zycia Poddanych

9Mikulinieckich niżey wyrażonych W. Principała Pko

10JWW. Marcinowi y Katarzynie z Nikłowskich[?] Dydyńskim

11Kasztell. Lubaczow. Mał. Dobr Dziepłowiec[?] cum attinentiis

12Possessorom, Ur. Jozefowi lub innego Jmienia Mirowskie-

13mu tychże Dobr Ekonomowi, niemniey Ur. jakiego kolwiek

14Jmienia Rudnickiemu Leśniczemu, Kiełbasie[?] y innym

15Pobereżnikom y Kozakom kilku oręznym po imionach

16y przezwiskach niewiadomym protestuie się o to: iż tenże

17Leśniczy z Pobereżnikami y Kozakami Dnia onegday-

18szego

k. 104v (skan 0108, strona lewa)

1onegdayszego, to iest Dwudziestego Siodmego Miesiąca bie-

2żącego napadłszy na pracowitych Fedora Rybaka, Petra Sza-

3teckiego[?] y Jwana Słobodziannika Poddanych Mikulinie-

4ckich nic Sobie niewinnych Drwa w Lesie własnym Mi-

5kulinieckim rąbiących tak okrutnie zbili, y Spisami

6pokłoli; że ledwo ich żywych krwią zbroczonych Podzie-

7jnni[?] postyszawszy odgłos jęczenia na Sanie położywszy

8do Domow poprzywozili, osobliwie zas Pracowitego Pe-

9tra Szateckiego[?], tak Głowę iego Spisami poprzecinali

10y poprzeli, że całą Drogę wiozący krwią zbroczył, przy-

11wieziony do Domu Chatupę całą wszystkie Bieliznę w

12Domu niemogąc Krwi zatamować tąż krwią zlał, tak,

13że żadnego mieysca niebyło w ktorymby krew niestała,

14ktorą ledwo Dnia drugiego zatamować możono, ten nie-

15należyty piętnując uczynek, oświadczali się że Pobereżniki

16y Kozacy, że takie mieli od JW. Pana Swoiego rozkaz, gdy

17zas pod niebytność W. Principała Comparentis do JW.

18Jmci Pa Kasztelana Lubacz. w Dziepłowcach[?] od czasu nie-

19małego znayduiącego się o zbicie y pokłucie wyż wy-

20rażonych Ludzi od Zwierzchności Dworu Mikulinieckiego

21zachodziła Rekwizycya JW. Jmć Pan Kasztelan Listownie dla

22uznania Ludzi zbitych y poranionych zesłania Swoiego

23Podstawcy[?] oświadczył, czego w Samey istocie nieuczy-

24nił, o uczynienie zas Sprawiedliwości z Ludzi, lub nie-

25uczynieniu nic niewzmiankował, o takowe tedy krzyw-

26dę tenże Comparens nomine, quo supra iterate protestował

27się Jozef Zybkiewicz[?]. Et in verificationem Jmpor. Ludzi

28zbitych y pokaleczonych z przyczyny ich stanąć przed

29Urzędem niemocy niestawi, ale Woźnego Gnała Kiryła Za-

30iąca, ktory z Rekwizycyi W. Stanisława Kordysza Cześn.

31Winn. y wyż wyrażonych pobitych y zranionych, w

32przytomności Urr. Jchmw Panow Tomasza Murzynowskiego[?]

33y Andrzeja Ziglkiewicza[?] dla lepszey wiary Sobie przyda-

34nych zieżdżał na Grunt Dobr Wsi Mikulińce, gdzie w

35Chatupie Pracowitego Fedora Rybaka, tegoż Rybaka le-

36żącego widział na ktorym oglądał te razy, iakoto Głowę

37na lewey Stronie, rękę lewą porżnowszy[?] od Szyi aż do Dło-

38ni

k. 105 (skan 0108, strona prawa)

1dłoni, Bok także cały lewy aż do kolana y Piersi całe po-

2przek Ratyszczami zbite zasiniałe y krwią pozaskarza-

3zayszłe[?], Na Petrze Szateckim[?], w Chatupie iego będąc, teraz

4widział w Głowie po srzodku Ranę iedną głęboką, drugą

5ranę w Głowie z tyłu nad karkiem przez pół głowy prze-

6ciętą głęboką z naruszeniem kości całego w krwi leżącego,

7Jzbę całą, Ławki, Stoły, Piec, krwią zlaną, Bieliznę wszystkę

8w Chatupie, iakoto Koszulę, Poremniki[?], rądna tąż krwią

9iego zbroczone, na ktorych kawałami krew leżała. Na

10Jwanie Słobodziannikowi w Jzbie iego widział w Głowie

11z przodu nad czołem raz ieden Spisą pchnięty, Rękę

12lewą y Bok lewy, łaty[?], zbite, y krwią ociekłe widział

13y oglądał, po ktorym widzeniu y oglądaniu Ran, y

14Razow, Słyszał od tychże rannych, y zbitych Ludzi, że te

15pobicie y poranienie od Pobereżnikow y Kozakow Dzieplo-

16wieckich nastąpiło, w czym wszystkim Szlachtą Sobie

17przytomną oświadczywszy się z tamtąd odjechał y tu

18przybywszy przedemną Urzędem uczynioney Wizyi

19zeznał Rell. Kiryło Zaiąc Woźny pisać nie umieiąc

20czyni znak Krzyża Swiętego kładnie Kiryło Zaiąc +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „171” (w opracowaniu akt 177). W nagłówku daty pisarz napisał omyłkowo „Dziewiątego” i skreślił, poprawiając na „Sześćdziesiąt Osmego”. Niepewne: nazwisko plenipotenta „Zybkiewicz[?]” (lub Zytkiewicz), „z Nikłowskich[?]”, dobra „Dziepłowce[?]” (Dziepłowiec, w Dziepłowcach, Dzieplowieckich), „Kiełbasie[?]” (pobereżnik – może przezwisko), „Podzie-jnni[?]” (zapewne „podziemni/podwórni” – sąsiedzi), „Podstawcy[?]”, „Murzynowski[?]”, „Ziglkiewicz[?]”, „porżnowszy[?]”, „pozaskarzazayszłe[?]” (zaskorupiałe?), „Poremniki[?]”, „rądna[?]”, „łaty[?]”. Po akcie, na dole k. 105 i na całym skanie 0109 (k. 105v–106) – wielkie kaligraficzne „Zamknięcie” (zamknięcie akt miesiąca lutego); od k. 107 (skan 0110 prawa) – nagłówek „MENSIS MARTIUS” i akt rękopiśmienny nr 172. K. 106v (skan 0110 lewa) – również „Zamknięcie … Mensis Martius”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „cum attinentiis” – z przynależnościami; „Kasztell. Lubaczow. Mał.” – kasztelanowie lubaczowscy, małżonkowie; „nomine, quo supra, iterate protestował się” – imieniem jak wyżej ponownie protestował; „Et in verificationem Impor(tatorum)” – a dla potwierdzenia wniesionego; „Woźny Gnał.” – woźny generalny; „Spisy” – włócznie; „Ratyszcza” – drzewca (włóczni); „Rell. Wizyi” – relacja z oględzin.

Streszczenie

29lutego 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Józef Zybkiewicz[?], imieniem Stanisława Kordysza, cześnika winnickiego, dziedzica Mikulińców, w obronie zdrowia i życia jego poddanych zaprotestował przeciw Marcinowi i Katarzynie z Nikłowskich[?] Dydyńskim, kasztelanom lubaczowskim, posesorom dóbr Dziepłowce[?], ich ekonomowi Józefowi Mirowskiemu, leśniczemu Rudnickiemu, pobereżnikowi Kiełbasie[?] i kilku uzbrojonym Kozakom. 27 lutego 1768 leśniczy z pobereżnikami i Kozakami napadł w lesie mikulinieckim na poddanych Fedora Rybaka, Petra Szateckiego[?] i Iwana Słobodziannika, rąbiących tam drwa, okrutnie ich pobił i pokłuł włóczniami; sąsiedzi, słysząc jęki, przywieźli ich ledwie żywych na saniach do domów; Szatecki miał głowę tak pocięty, że krwią zalał całą chałupę i krwawienie zatamowano dopiero nazajutrz. Napastnicy oświadczali, że mieli taki rozkaz od pana. Kasztelan, zawiadomiony listownie, obiecał przysłać kogoś do oględzin rannych, lecz tego nie uczynił i nie wspomniał o ukaraniu winnych. Ranni nie mogli stawić się osobiście; woźny generalny Kiryło Zając, ze szlachtą Tomaszem Murzynowskim[?] i Andrzejem Ziglkiewiczem[?], obejrzał w Mikulińcach rannych: Rybaka z ranami głowy, rozciętą lewą ręką od szyi do dłoni oraz zbitym lewym bokiem i piersiami; Szateckiego z dwiema głębokimi ranami głowy z naruszeniem kości, leżącego we krwi; Słobodziannika z raną od włóczni nad czołem i zbitym lewym bokiem i ręką; ranni zeznali, że pobili ich pobereżnicy i Kozacy dziepłowieccy. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 107 (skan 0110, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Martii Pierwszego, Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz-

4kiemi Winnickiemi, y przedemną Janem Jedleckim

5Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Gro-

6du Winnickiego, Comparens Perter Ur. Jmć Pan Miko-

7łai Zawadzki Jmieniem y Wyraźney woli W. Jmć

8Pana Stanisława z Kozarzewa Borzęckiego Cze-

9śnika Wyszogrodz. Dobr Wsi Jhnatek y inn. Posseso-

10ra Pryncypała Swego na Pko JW. Jgnacemu Swi-

11dzinskiemu Star. Lityns. Panu, Ur. jakiego kol-

12wiek Jmienia Perekładowskiemu Dyspozytorowi

13Wsi Kisielowa tegoż JW. Sty Lityns. Swiadczy y

14Manifestuie się o To, iż JW. Obżałowany a Osob-

15liwie Ur. Perekładowski przyiechawszy z Ludźmi

16do Dobr Wsi Werbołodyniec[?], z Jhnatek Possessyi W.

17Comtis Prpała podległey y namowiwszy Wasyla Mar-

18czuka z Jhnatek, Ostapa Kuśnierza y Hawryła

19Musijczuka z Werbołodyniec[?] w Nocy z Żonami

20Dziećmi Chudobą y Całym Gospodarstwem

21zabrał, y wprzod do Wsi Kisielowa, przy Konwo-

22iu, gdzie Dni Kilka przechowuiąc trzymał a po-

23tym do Dobr Wsi Woniaczyna na Słobodę

24zaprowadził. O czym gdy się W. Comtis Prpał.

25dowiedzieć mogł, gdzie y w ktorych Dobrach

26wyż rzeczeni Poddani znayduią, przyiechawszy

27Sam z Rekognicyą do JW. Sty Lityns. o wyda-

28nie Onych iako swoich własnych upraszał

29y lubo JW. Sta Wasyla Marczuka, Hawryła

30Musijczuka

k. 107v (skan 0111, strona lewa)

1Musijczuka samych tylko Chłopow do Miasta Li-

2tyna sprowadzić kazał, że wraz Żony Dzieci

3Chudoba y inne Rzeczy Gospodarskie na Gruncie

4Dobr Wsi Woniaczyna zostały, w przod Kwit ni-

5by z Oddanych Poddanych z Żonami Dzieć-

6mi y Chudobą na Wym Comtis Prypale wy-

7mogł a potym gdy W. Comtis Prpał po Żo-

8ny y Chudobę tychże Poddanych posłał, nietyl-

9ko Żon y Chudoby Onych niewydał, O czem

10ieszcze przez Subordynacyą Pracowitego Wa-

11syla Marczuka ut Supponitur zmowić dys-

12ponował y tak Wasyla Marczuka Zięcia

13iako y Ostapa Kuśnierza Teścia z Żonami

14Dziećmi y Chudobą nie wydawszy do tych Czas

15u Siebie trzymaią. O co wszystko Ur. Comtis

16Nomine Cujus Supra Pko wyż wyrażonym

17Obżałowanym iako tez O nieważność Kwitu

18niby z wydanych Poddanych nastąpionego po-

19wtornie Manifestuie się M. Zawadzki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „172” – pierwszy akt marca 1768 (k. 107, nagłówek „MENSIS MARTIUS”); od tego miejsca nowa, kaligraficzna ręka pisarska. Przed k. 107 – „Zamknięcie” akt lutego (skany 0109–0110 lewa). Mocodawca: Stanisław z Kozarzewa Borzęcki, cześnik wyszogrodzki, posesor wsi Ihnatki (Jhnatek) – por. J. Borzęckiego w aktach 115–116. Wieś „Werbołodyńce[?]” (do Dobr Wsi Werbołodyniec; z Werbołodyniec) – odczyt niepewny; wieś Woniaczyn (starostwo lityńskie) – potwierdza odczyt z aktu 120 (w akcie 169 zapisane „Woiaczyn”). „Wasyla Mar-czuka” – w pierwszym wierszu koniec wyrazu słabo widoczny, ale dalej dwukrotnie „Wasyla Marczuka”. Na prawym marginesie k. 107 ołówkiem „Sava”. „Zięć … Teść” – Wasyl Marczuk zięciem Ostapa Kuśnierza.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Comparens Personaliter” – stawający osobiście; „Comtis Prpał (Comparentis Principał)” – mocodawca stawającego; „Rekognicya” – tu: uznanie, okazanie (dowód własności poddanych); „ut Supponitur” – jak się przypuszcza; „Subordynacya” – namowa, podstawienie; „Nomine Cujus Supra” – imieniem jak wyżej; „mp.” – manu propria.

Streszczenie

1marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Mikołaj Zawadzki imieniem Stanisława z Kozarzewa Borzęckiego, cześnika wyszogrodzkiego, posesora wsi Ihnatki i innych, i zamanifestował się przeciw Ignacemu Świdzińskiemu, staroście lityńskiemu, oraz Perekładowskiemu, dyspozytorowi wsi Kisielów w starostwie lityńskim. Perekładowski przyjechał z ludźmi do wsi Werbołodyńce[?] (w posesji Borzęckiego), namówił poddanych Wasyla Marczuka z Ihnatek oraz Ostapa Kuśnierza i Hawryła Musijczuka z Werbołodyniec[?] i nocą zabrał ich z żonami, dziećmi, dobytkiem i całym gospodarstwem, najpierw do Kisielowa, gdzie trzymał ich pod konwojem kilka dni, a potem na słobodę do wsi Woniaczyn. Borzęcki, dowiedziawszy się o tym, pojechał osobiście do starosty z dowodem i prosił o wydanie poddanych; starosta kazał sprowadzić do Lityna tylko samych mężczyzn – Marczuka i Musijczuka – a żony, dzieci i dobytek zostały w Woniaczynie; wcześniej wymógł na Borzęckim kwit, jakoby poddani zostali wydani. Gdy Borzęcki posłał po żony i dobytek, nie tylko ich nie wydano, lecz podburzono Marczuka do ucieczki, i tak Marczuka i jego teścia Ostapa Kuśnierza z rodzinami i dobytkiem do dziś zatrzymują. Manifestant protestuje o to i o nieważność kwitu; podpisał się.

Transkrypcja

k. 107v (skan 0111, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Marca Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygato[rem]

5y Namiesnikiem Burgr. Grodu Winn. Stanowszy

6Oczywisto Woźny Generał Wwa Podol. y inne Opatr.

7Paweł Osadczuk[?] w moc wierney Relacyi Swoiey

8iawnie zeznał iż On Roku teraznieyszego Ty-

9siąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Dnia Dwu-

10dziestego Dziewiątego Februarii na Affektacyą

11y Prawną Rekwizycyą W. Stanisława z Koza-

12rzowa Borzęckiego Cześn. Wyszogr. maiąc przy

13sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urod.

14JchMć Panow Macieia Grodeckiego y Woycie-

15cha Łusińskiego[?] Majoris evidentiorisque testimonii

16gratia

k. 108 (skan 0111, strona prawa)

1gratia sobie do tego Aktu wziętych, był w Dobrach Wsi

2Woniaczynie do Sttwa Lityńskiego należącey y w

3Zamku Lityńskim gdzie będąc Pracowitych Ostapa

4Szeruka[?] Kuśnierza z Werbołodyniec[?] y Wasyla Marczuka

5Zięcia onego z Jhnatek Possessyi W. Affektanta do

6Dobr Wsi Woniaczyna zbiegłych y tam będących

7z Żonami Dziećmi Końmi Wołami Chudobą y całym

8Sprzętem Domowym w Grzywnach Prawem opisanych

9każdego z osobna Aresztował y przyporęczył. Ktory Areszt

10tak Woyt y Gromada Woniaczynieckiego[?] iako y Ur. Gubér-

11nator Zamku Lityńskiego za pomienionych Zbiegow

12Jmieniem JW. Pryncypała Swego benevole przyiow-

13szy do rozprawy Prawney dotrzymać deklarowali, y sub-

14mittowali się, w czym Woźny Szlachtą sobie przytomną

15oświadczywszy się z tamtąd powrocił y tu do Akt przybyw-

16szy przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu Swego uczy-

17nił y zeznał Relacyą. de quo praesens Actis Relatio, Actis

18qui supra Jgnarus Literarum Crucem S. posuit Paw[eł]

19Osadczuk[?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „173” (w opracowaniu akt 179). Bezpośredni ciąg aktu 178 (manifestacja Borzęckiego): woźny aresztował w Woniaczynie i w zamku lityńskim zbiegłych poddanych Ostapa Kuśnierza i jego zięcia Wasyla Marczuka. Niepewne: nazwisko woźnego „Osadczuk[?]” (dwa razy, w podpisie urwane), „Łusiński[?]”, „Szeruka[?]” (przezwisko/nazwisko Ostapa – tu „Szeruka Kuśnierza”), wieś „Werbołodyńce[?]” (tu zapisane „Werbołożyniec”?), „Woniaczynieckiego[?]”. Woźny generalny województwa podolskiego. Na prawym marginesie ołówkiem „3”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Majoris evidentiorisque testimonii gratia” – dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „Affektacya y Prawna Rekwizycya” – żądanie i prawne wezwanie; „przyporęczył w Grzywnach Prawem opisanych” – oddał pod poręczenie pod grzywnami prawnymi; „benevole” – dobrowolnie; „submittowali się” – zobowiązali się; „de quo praesens Actis Relatio … Ignarus Literarum Crucem S. posuit” – o czym niniejsza relacja do akt; nieumiejący pisać postawił znak krzyża.

Streszczenie

1marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa podolskiego Paweł Osadczuk[?] zeznał, że 29 lutego 1768, na żądanie Stanisława z Kozarzewa Borzęckiego, cześnika wyszogrodzkiego, w asystencji szlachty Macieja Grodeckiego i Wojciecha Łusińskiego[?], udał się do wsi Woniaczyn (starostwo lityńskie) i do zamku lityńskiego i tam aresztował zbiegłych z dóbr Borzęckiego poddanych – Ostapa Szeruka[?] Kuśnierza z Werbołodyniec[?] i jego zięcia Wasyla Marczuka z Ihnatek – z żonami, dziećmi, końmi, wołami, dobytkiem i całym sprzętem domowym, oddając ich pod poręczenie pod grzywnami prawnymi. Wójt i gromada woniaczyniecka oraz gubernator zamku lityńskiego imieniem starosty przyjęli areszt i zobowiązali się go dotrzymać do prawnego rozstrzygnięcia (por. akt 178). Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 108 (skan 0111, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt, Osmego

2Miesiąca Marca Pierwszego, Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz-

4kiemi Winnickiemi y przedemną Janem

5Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

6Burgrabstwa Grodu Winnickiego

7Comparens Personaliter W. Jmć Pan

8Jan Chorzewski Sędzia Ziemski

9Czernichowski przestrzegaiąc Całości Swo-

10iey na przeciwko Wielm. Joannie seu alius

11Nominis

k. 108v (skan 0112, strona lewa)

1Nominis z Jasiłkowskich[?] Primi Voti Toma-

2szewskiey Secundi Voti Steckiey Podsędkowey

3Ziemskiey Włodzimirskiey Manifestuie się w ten ni-

4żey Opisany Sposob y o to, iż Taż W. Jmć Pani Te-

5raznieysza Stecka iescze na ten Czas będąc in

6viduali Statu po Smierci S. P. niegdy W. Toma-

7szewskiego Sutkownika[?] Jmci Małżonka Swego Pier-

8wszego Spisawszy Kontrakt Resignationis na Dobra

9Wieś Połonne cum attinentiis w Wwtwie Wołyńs. a

10Powiecie Łuckim leżące y Jnne bez uwiadomie-

11nia y Rezerwy W. Manifestanta na też Dobra Dona-

12cyą w tymże Grodzie Łuckim in Personam W. Ma-

13nifestanta zeznała, nie dawszy należytey Jnforma-

14cyi tak o Stanie tych Dobr iakoteż Długach

15Prawach y Jnnych wszelkich Pretensyach do tych

16Dobr ściągaiących się, bez ktorey aby W. Ma-

17nifestans dalszey na potym nie poniosł

18Szkody y owszem Ktorey kolwiek wynikaiącey

19Prawną nie był wyprowadzony Jnwolucyą

20de Diligentia Sui Manifestuie się Sal-

21va Praesentis Manifestationis Melioratione Jan

22Chorzewski Sędzia Ziemski Czernichow.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „174” (w opracowaniu akt 180). Na marginesie tytuł obwinionej „Podsędkowey Ziem. Łuckiey[?]”, w tekście wyraźnie „Podsędkowey Ziemskiey Włodzimirskiey” – rozbieżność; za tekstem: podsędkowa włodzimierska. Niepewne: nazwisko rodowe „Jasiłkowskich[?]” (Jasitkowskich?), „Sutkownika[?]” (tytuł/urząd pierwszego męża – może „Podstolica” lub „Skarbnika”?), „in viduali (= viduali) Statu” – w stanie wdowim. Por. akt 160: Jan Chorzewski, pisarz grodzki winnicki, nieżyjący – tu inny Jan Chorzewski, sędzia ziemski czernihowski. Dobra Połonne w pow. łuckim woj. wołyńskiego (nie mylić z miastem Połonne).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Comparens Personaliter” – stawający osobiście; „seu alius Nominis” – albo innego imienia; „Primi Voti … Secundi Voti” – z pierwszego męża … z drugiego męża; „in viduali Statu” – w stanie wdowim; „Kontrakt Resignationis” – kontrakt rezygnacji (zrzeczenia się, odstąpienia) dóbr; „cum attinentiis” – z przynależnościami; „Donacya … in Personam W. Manifestanta” – darowizna na osobę manifestanta; „Involucya” – uwikłanie (w proces); „de Diligentia Sui” – o swą staranność (dla zabezpieczenia się); „Salva Praesentis Manifestationis Melioratione” – z zastrzeżeniem poprawy niniejszej manifestacji.

Streszczenie

1marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Jan Chorzewski, sędzia ziemski czernihowski, i w obronie swoich interesów zamanifestował się przeciw Joannie z Jasiłkowskich[?], primo voto Tomaszewskiej, secundo voto Steckiej, podsędkowej ziemskiej włodzimierskiej. Gdy była jeszcze wdową po pierwszym mężu Tomaszewskim, spisała kontrakt rezygnacji dóbr wsi Połonne z przynależnościami w powiecie łuckim woj. wołyńskiego i innych, a następnie, bez wiedzy i zastrzeżenia manifestanta, zeznała w grodzie łuckim donację tych dóbr na jego osobę, nie udzieliwszy mu należytej informacji o stanie dóbr, długach, prawach i wszelkich pretensjach z nimi związanych. Aby nie ponieść z tego szkody ani nie zostać wciągniętym w proces, manifestant zastrzega się dla swego bezpieczeństwa, z prawem poprawy manifestacji; podpisał się.