Akty 181–220

Transkrypcja

k. 108v (skan 0112, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szeźdźiesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marta, Pierwszego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jn-

5stygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winnickiego, Comparens personaliter Urod. Jmć Pan

7Stefan Czerniewski, eo nomine et ex speciali commis-

8so JWW. Jgnacego y Teofili z Xiążąt Radziwiłłow Mu-

9rawskich Małżonkow, przestrzegaiąc Straty Pryncypa-

10tow Swoich na przeciwko W. Jmć Panu Woyciechowi

11Schabickiemu

k. 109 (skan 0112, strona prawa)

1Schabickiemu[?] Cześn. Nur.[?] Żali się w ten Sposob y o to: Jż

2gdy Wielm. Schabicki[?] obiął Possessyą Swoią Arędowną Do-

3bra Pohrebyszcze, w ktorych zostało Styrt kilka Zboża

4rzeznego[?] za Sekwestrem[?] JW. Pryncypałow teraznieysze-

5go Manifestanta oddzielonych, niewiedzieć za czyim pozwo-

6leniem też same Styrty powymłacał, y gdzie podział a

7części JWW. Pryncypałow teraznieyszego Manta należą-

8cey Kilka Tysięcy uszczyrbku[?] narobił, dlatego aby w tym żadney nie

9mieli Szkody in diligentia Pko temuż nomine cujus su-

10pra Manifestuie się oświadczaiąc tego Prawnie dochodzić.

11Ktory to Manifest do Grodu Winnickiego przyięcia prosił

12y otrzymał Stefan Czerniewski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „175” (w opracowaniu akt 181). Nazwisko obwinionego zapisane „Schabicki/Schabiecki” (na marginesie „Schabickiemu”) – [?]; tytuł „Cześn. Nur.[?]” (cześnik nurski?). Niepewne: „rzeznego[?]” (może „rzeżnego/rżanego” – żytniego), „za Sekwestrem[?]” (może „za Sukcesyą”), „uszczyrbku[?]”. „Pohrebyszcze” – tu wyraźnie; por. akty 20 i 32 (Pohreby[?]/Pohrebyszcze w kluczu tetyjowskim) – czy to te same dobra, nieustalone. Murawscy: Ignacy i Teofila z książąt Radziwiłłów.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „eo nomine et ex speciali commisso” – tym imieniem i ze szczególnego zlecenia; „Possessya Arędowna” – posesja dzierżawna; „Styrta” – stóg (zboża w snopach); „in diligentia” – dla ostrożności (zabezpieczenia się); „nomine cujus supra” – imieniem jak wyżej; „mp.” – manu propria.

Streszczenie

1marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Stefan Czerniewski, imieniem i ze szczególnego zlecenia Ignacego i Teofili z książąt Radziwiłłów Murawskich, małżonków, i zamanifestował się przeciw Wojciechowi Schabickiemu[?], cześnikowi nurskiemu[?]. Gdy Schabicki objął w dzierżawną posesję dobra Pohrebyszcze, pozostało tam kilka stert zboża, oddzielonych (pod sekwestrem[?]) jako własność Murawskich; Schabicki, nie wiadomo za czyim pozwoleniem, wymłócił te sterty i zbożem rozporządził, wyrządzając mocodawcom szkodę na kilka tysięcy. Dla zabezpieczenia się manifestant zapowiada dochodzenie tego prawem; podpisał się.

Transkrypcja

k. 109 (skan 0112, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szeżdziesiąt Osmego,

2Miesiąca Marta, Pierwszego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstyga-

5torem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

6Stanowszy Oczywisto Woźny Generał Wwa Wołyńskiego

7y Jnnych Andrzey Waydecki[?] ktory dla zapisania do

8Ksiąg niniejszych Jawnie ustnie y dobrowolnie zeznał

9Jż on Roku teraznieyszego Tysiącznego Siedmsetnego Sześć-

10dziesiąt Osmego, Dnia Pierwszego[?] Februarii, Pozew Auten-

11tyczny na Membranie Ziemskim pisany odniosł do

12Dobr Miasta Żywotowa Części Wiell. Pozwanego niżey

13mianowanego y tam ten Pozew we Dworze na Stole po-

14łożywszy o położeniu y expensyi onego prawnie opowie-

15dział y publikował, Tenore sequenti, Stanisław Au-

16gust, z Bożey Łaski Krol Polski, Wielki Xiążę Litewski,

17Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Jnflantski, Kijow-

18ski, Wołyński, Podolski, Podlaski, Smoleński, y Czerni-

19chowski, Tobie Wielm. Antoniemu Marcinowi dwoy-

20ga Jmion Lebowieckiemu[?], Skarbnikowi Rzeszowsk.[?] Wiell. Wsze-

21Pozwanemu z osoby y Dobr Generalnie wszystkich Wmci

22władzą naszą Krolewską przykazuiemy, abyś Wmć przed

23Sądem naszym Grodzkim, Krzemienieckim[?], ex vi Scri-

24pti per scriptam manuale in Scripti na Roczkach

25Grodzkich

k. 109v (skan 0113, strona lewa)

1Grodzkich Krzem. od Daty niżey wyrażoney y położenia

2tego Pozwu naypierwey dosądzenia przypadłych, a w nie-

3dosiu[?] tych na Jnnych blisko następuiących, sam oblicz-

4nie y zawicie stanoł, na Jnstancyą Jnsgra Sądowego y Jego

5Delatora, Urodzonego Mateusza[?] Zarochowicza[?] Ak-

6tora, ktory przychiliwszy się do Prawa pospolitego y Oze-

7kuracyi[?] sobie od Wielmości Twoiey daney w Krzemień-

8cu datowaney, de actu w niey wyrażonym, Oryginalney

9Terminu y Zaszłego Procesu, do oddania y zapłace-

10nia Summy Dwoch Set Trzech zł. y groszy Sześciu Pol.

11ad mentem Skryptu wraz z Prowizyą od teyże Sum-

12my należącey po Dziesięć od Sta rachować się maiącey,

13tudzież in Rubricationem Kondemnaty, Jedney na

14Roczkach Grodzkich Krzemienieckich, Kadencyi Marco-

15wey na Wielmości Twoiey otrzymaney, oraz nadgro-

16dzenia Szkod y expens prawnych z tąd pochodzących

17pozywa et Loco peragendae Executionis przypozywa.

18Sis pariturus Terminum attentaturus et judicialiter

19responsurus. Datt w Lwowie[?] Dnia Dwudziestego Piątego

20Marca Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego Ro-

21ku. De quo praesens ejusdem Actis Relatio Actis Jgna-

22rus Literarum Signum Crucis posuit Andrzey

23Waydecki[?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „176” (w opracowaniu akt 182). Pozew królewski (Stanisław August) przed sąd grodzki krzemieniecki, doręczony do dworu w Żywotowie (część Lebowieckiego[?]). Niepewne: nazwisko woźnego „Waydecki[?]” (w tekście raz „Wayski”, w podpisie „Wayderski”), powód „Mateusz[?] Zarochowicz[?]” (na marginesie „Zerochowicza”, nad imieniem dopisek „Kasp.”/„Rapa”?), dopisek marginalny „powodu[?] Wiell. Ziebrowskich od Try-[?]” – sens niejasny (por. Ziebrowscy[?] – współwłaściciele klucza żywotowskiego, akt 171), pozwany „Antoni Marcin Lebowiecki[?]”, „Skarbnik Rzeszowsk.[?]”, „Ozekuracya[?]” (asekuracja – zapis dłużny), „w niedosiu[?]” (w niedojściu), miejsce i data wystawienia pozwu „w Lwowie[?] … 1767” (tak w rękopisie – może omyłka zamiast 1768), dzień doręczenia „Pierwszego[?] Februarii”. Województwo woźnego zapisane „Wwa Wołyńskiego”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Tenore sequenti” – następującej treści; „ex vi Scripti” – z mocy zapisu; „in Rubricationem Kondemnaty” – dla zrubrykowania (wpisania do rejestru wykonawczego) wyroku zaocznego; „Kondemnata” – wyrok zaoczny; „Prowizya po Dziesięć od Sta” – procent 10%; „Loco peragendae Executionis przypozywa” – przypozywa w miejsce przeprowadzenia egzekucji; „Sis pariturus, Terminum attentaturus et judicialiter responsurus” – bądź posłuszny, stawaj w terminie i odpowiadaj sądownie; „De quo praesens ejusdem Actis Relatio … Ignarus Literarum Signum Crucis posuit” – o czym niniejsza relacja; nieumiejący pisać postawił znak krzyża.

Streszczenie

1marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny (województwa wołyńskiego) Andrzej Waydecki[?] zeznał, że w lutym 1768 zaniósł do dworu w Żywotowie, w części Antoniego Marcina Lebowieckiego[?], skarbnika rzeszowskiego[?], autentyczny pozew ziemski na pergaminie i ogłosił jego treść. Pozew w imieniu króla Stanisława Augusta wzywał Lebowieckiego przed sąd grodzki krzemieniecki na najbliższe roczki, na instancję Mateusza[?] Zarochowicza[?], który na podstawie wystawionej mu przez pozwanego w Krzemieńcu asekuracji (zapisu) domaga się zapłaty 203 zł 6 gr z procentem 10%, zrubrykowania kondemnaty uzyskanej na roczkach krzemienieckich kadencji marcowej oraz zwrotu szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 109v (skan 0113, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Pierwszego Dnia,

3Przed Urz. y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnsty-

5gatorem, y Namiesnikiem, Burgrabstwa Grodu Win-

6nickiego, Stanowszy Oczywisto Woźny Gnał. Wwa

7Bracławskiego y Jnnych Opatrzny Andrzey Way-

8decki[?], w moc wierney Rell. Swoiey iawnie y Dobro-

9wolnie zeznał, iż on Roku teraznieyszego Tysiącnego

10Siedmsetnego Sześćdziesiątego Osmego, Dnia Dzie-

11wiątego[?] Februarij, na Affektacyą y Prawną Rekwi-

12zycyą

k. 110 (skan 0113, strona prawa)

1Rekwizycyą Wmć Pana Piotra Karwowskiego

2Komornika Granicznego Warszawskiego Dobr

3Wsi Dołżka Zastawnego Possessora ma-

4iąc przy Sobie Stronę Szlachty Urr. Jana

5Skibińskiego[?] y Jana Adelskiego[?] majoris Evi-

6dentiorisque Testimonij Gratia do tego Aktu

7użytych był w Dobrach Wsi Botwinowce[?]

8Klucza Umańskiego y w Samym Umaniu

9gdzie będąc, Roboczych Jakubichę Wdowę

10z Synem Kiryłem, Jakima Ganczarza

11Jwana Babinego Syna z Dziećmi Żonami

12y całym Onych Sprzętem Domowym oraz By-

13dłem y Całą chudobą z Dobr Wsi Dołżka

14do Dobr Wsi Botwinowki[?] zbiegłych tam ad

15Tunc znayduiących się Aresztował y Prawnie

16przyporęczył, ktory Areszt przez Dyspozycyą Dwor-

17ską y Gromadę tameyszą pomienionych Zbiegow

18do rozprawy Prawney Jmieniem Swoich Panow

19Dotrzymać deklaruiąc iest przyięty, a tak on Wo-

20źny Szlachtą Sobie przytomną Oświadczywszy

21się Zaraz tamże we Dworze w Jzbie na Stole Po-

22zew Grodzki Winn. na Membranie Authen-

23tycznym Pisany położył, o położeniu onego

24Prawnie wszystkim opowiedział de Tenore

25tali Jozef Kolumna z Obor na Wielkim Czo-

26snowie Czosnowski Winn. Ułanow. etc.

27Starosta JW. Franciszkowi Salezyuszowi

28Potockiemu Woiewodzie Kijowsk. Dobr Klucza

29Umańskiego y Wsi Botwinowki[?] Dziedzicowi

30W. Leżyńskiey[?] Łowczyni Podol. y Ur. Zatwar-

31nickiemu ad Tunc Arędownemu czyli Sub-

32arędownemu Possessorowi Wsi Botwinowki[?]

33Pozwanym z Sprawy niżey Mianowaney Powagą JKMci

34y

k. 110v (skan 0114, strona lewa)

1y moją Starościńską przykazuię Władzą Abyście

2Wmć przedemną Samym lub Urzędem moim

3Grodzkim Winn. na Roczkach Grodz. Winn.

4w ten Czas gdy ta Sprawa z Regestru Se-

5bie należytego do Sądzenia przypadnie Sami

6Oblicznie y Zawicie Staneli na Jnstancyą

7Jnstygat. Sądowego y Jego Delat. Wiell.

8Piotra Karwowskiego Komor. Granicz. War-

9szawskiego Dobr Wsi Dołżka Zastawnego

10Possessora Akto. ktory przychilaiąc się do

11Prawa Pospolitego Aresztu zaszłego Wmć

12Pozywa o wydanie wyż w Areszcie wyra-

13żonych Poddanych a w niewydaniu onych

14do Zapłacenia tedy Prawem opisaney y

15nadgrodzenia Expens Prawnych. Sitis Parituri

16Datt w Winnicy Die Sexta Februarij, Mille-

17simo Septingentesimo Sexagesimo Octavo,

18Anno Mrs[?] Jgnarus Scribendi Crucem po-

19suit Andrzey Waydecki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „177” (obok przy nagłówku dopisane „6to”) – w opracowaniu akt 183. Ciąg sporów Piotra Karwowskiego, posesora zastawnego Dołżka (por. akty 167–168, gdzie to on był pozwanym). Woźny – ten sam co w akcie 182; tu wyraźniej „Waydecki” (w akcie 182 odczyt „Wayderski[?]”). Niepewne: „Dnia Dziewiątego[?] Februarii” (data aresztu i doręczenia), nazwiska świadków „Skibiński[?]”, „Adelski[?]”, nazwa wsi „Botwinówka[?]” (Botwinowce/Botwinowki, w kluczu humańskim F. S. Potockiego), „Leżyńska[?]” (łowczyni podolska), „Ganczarz” (Hanczar – garncarz?), „Anno Mrs[?]” (w formule końcowej – niejasne, zapewne „Mensis” lub dittografia). Dołżek – tu „Dobr Wsi Dołżka” wyraźnie (potwierdza akty 167–168).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „majoris Evidentiorisque Testimonii Gratia” – dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „ad Tunc” – ówcześnie; „Subarędowny Possessor” – poddzierżawca; „Taxa Prawem opisana” – kara pieniężna za zbiegłego poddanego (tu „tedy” – zapewne „taxy”); „Sitis Parituri” – bądźcie posłuszni; „Die Sexta Februarii Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo” – dnia 6 lutego 1768; „Ignarus Scribendi Crucem posuit” – nieumiejący pisać postawił krzyż.

Streszczenie

1marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Andrzej Waydecki[?] zeznał, że w lutym 1768, na żądanie Piotra Karwowskiego, komornika granicznego warszawskiego, zastawnego posesora wsi Dołżek, w asystencji szlachty Jana Skibińskiego[?] i Jana Adelskiego[?], udał się do wsi Botwinówka[?] w kluczu humańskim i do samego Humania, gdzie aresztował zbiegłych z Dołżka poddanych – wdowę Jakubichę z synem Kiryłem, Jakima Ganczarza oraz Iwana, syna Babiny – z dziećmi, żonami, sprzętem domowym, bydłem i całym dobytkiem; dyspozycja dworska i gromada przyjęły areszt do prawnego rozstrzygnięcia. Następnie położył w izbie dworu pozew grodu winnickiego (z 6 lutego 1768, w imieniu starosty Józefa Czosnowskiego) wzywający F. S. Potockiego, wojewodę kijowskiego, dziedzica klucza humańskiego i Botwinówki[?], Leżyńską[?], łowczynię podolską, oraz Zatwarnickiego, ówczesnego (pod)dzierżawcę Botwinówki[?], na roczki winnickie o wydanie aresztowanych poddanych, a w razie niewydania – o zapłatę kary przewidzianej prawem i zwrot kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 110v (skan 0114, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego,

2Miesiąca Martii Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkie-

4mi Winn. y przedemną Janem Jedleckim Jnstygator.

5y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn.

6Comparens Pliter Wielebny w Bogu Jmć Xiądz

7Jakob Wolski Paroch Winn. Cerkwi Tytułu Pro-

8tekcyi Nayświętszey Panny Maryi y Procurator

9Klasztoru Wielebnych Panien Bazylianek Winn.

10Przewielebney w Bogu Jmć Panny Athanazyi Sos-

11nowskiey tegoż Zakonu Panien Bazylianek

12Przeoryszy iako y całego Zgromadzenia onegoż

13przed Akt.

k. 111 (skan 0114, strona prawa)

1przed Aktami Niniejszemi Jmieniem w krzywdach

2niżey wyrażonych naprzeciwko JX. Jmci Aleksandrowi Swiato-

3pełkowi Czetwertyńskiemu Podkomorz. Bracław. y Pos-

4sessorowi czyli Dziedzicowi wsi Łatanie[?] Manifestował

5y protestował O To. Jż JX. Jmć Podkomorz. Bracław. wie-

6dząc Dobrze Otym że z Dobr Łatanie[?] w Rocznie

7należy się wypłacać Klasztorowi wyż wspomnionemu

8PP. Bazylianek Winn. po Złł Poll. Trzysta Dwanaście

9y iako Dokumenta y Dekreta świadczą, iż Xiąże

10Jmć Obżałowany in ante wypłacał, iednakże teraz

11uzeszy[?] od lat Sześciu nie wiedzieć z iakowey racyi znać[?]

12ponieważ na Krzywdę tegoż Klasztoru wspomnioney

13Summy Złł Trzysta Dwanaście Poll. należycie nie

14oddawał y nie oddaie, ani też żadney należytości

15Ktora przynależy z Dobr Łatanie[?] pomienionemu

16Klasztorowi przywracać chce, dla czego tenże Compa-

17rens zapobiegaiąc całości[?] pomienionego Klasztoru

18WW. Panien Bazylianek Winn. powtornie o tey Krzyw-

19dzie Jmieniem Całego Zgromadzenia Onegoż Mani-

20festuie prosząc tey manifestacyi Kopią do Akt o

21przyięcie Co y otrzymał Xiądz Jakob Wolski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „178” – w opracowaniu akt 184. Nagłówek marginalny: „P. B.” = Podkomorzemu Bracławskiemu (wcześniejsza notatka sesji: „P. K.[?]” – błędnie). „Comparens Pliter” – skrót „Personaliter” (osobiście). Słowo „Obżałowany” (oskarżony, pozwany) – kształt litery sugerował „Obiałowany”, ale ten sam wyraz w akcie 185 („WW. Obżałowanym”) rozstrzyga odczyt. Niepewne: nazwa wsi „Łatanie[?]” (trzykrotnie, zawsze tak samo – zapewne Łatanie/Latanie, własność lub posesja Czetwertyńskiego), „uzeszy[?]” (może „już”), „znać[?]”, „całości[?]” (w rękopisie „cadsi”), nazwisko kolacjonującego na marginesie „Pszoński[?]” (por. akt 185 „Legi cum Copia Pszoński”).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Maa nne” – manifestacja imieniem; „Comparens Personaliter” – stawający osobiście; „Paroch” – proboszcz (unicki) cerkwi; cerkiew „Tytułu Protekcyi Nayświętszey Panny Maryi” – pod wezwaniem Opieki (Pokrowy) NMP; „Procurator” – pełnomocnik, zarządca spraw klasztoru; „Przeorysza” – przełożona klasztoru; „in ante” – dotychczas, przedtem; „Złł Poll.” – złotych polskich; „Lectum per…” – przeczytane przez… (kolacjonowanie wpisu); „mp” (manu propria) – własnoręcznie.

Streszczenie

1marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stawił się osobiście ks. Jakub Wolski, paroch winnickiej cerkwi Opieki NMP i prokurator klasztoru Panien Bazylianek w Winnicy, w imieniu przeoryszy Atanazji Sosnowskiej i całego zgromadzenia. Zamanifestował przeciw ks. Aleksandrowi Światopełkowi Czetwertyńskiemu, podkomorzemu bracławskiemu, posesorowi lub dziedzicowi wsi Łatanie[?], że choć – jak świadczą dokumenty i dekrety – z dóbr tych należy się klasztorowi corocznie 312 zł pol., które książę dawniej płacił, to od sześciu lat bez żadnej racji tej sumy nie oddaje i nie chce zwracać żadnych należności. Zapobiegając szkodzie klasztoru, ponowił manifestację i prosił o przyjęcie jej do akt, co otrzymał. Na marginesie notka kolacjonującego (Pszoński[?]).

Transkrypcja

k. 111 (skan 0114, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Martii Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winn.

4y przedemną Janem Jedleckim Jnstygator. y Names-

5nikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens Pliter

6Ur. JmćPan Antoni Pozygalski[?] z wyraźney woli JWW.

7Jana Chor.[?] Nadwor. Litt. Oyca, Jozefa Stty Wysockiego[?]

8Syna, Elżbiety z Reiów[?] Stny Mereckiey[?] Hrabiów

9Krasickich, WW. Agnieszki z Zawadyńskich Matki

10Franciszka y Michała Chor.[?] Lwing.[?] Bekierskich[?] Synow

11y inn. wspoł Konsukcessorow Żywotowskich Jmie-

12niem Solennie naprzeciwko WW. Stanisławowi Worcel-

13wi

k. 111v (skan 0115, strona lewa)

1Worcellowi Sędzię[?] Ziemę[?] Halickię[?] tudzież Ludziom y Kozakom

2iego Manifestuie się niemniey Urzędowi Grod. Vicesgerent.

3Halickie[mu] y Jozefowi Choinackiemu[?] Komor. Czernel.[?] y pro-

4testuie O To. Jż W. JmćPan Worcell posiadszy Kondyktem[?]

5z W. JmćPanem Jozefem Choinackim[?] naiprzod Roku Ty-

6siąc Siedmset Pięćdziesiąt Siątego[?], we Srodę po nie-

7dzieli Exaudi nazwaney potym Tysiąc Siedmset Sześć-

8dziesiąt Szostego we Czwartek przed Swiętem Sgo

9Tomasza Dekreta zmownie na ukrzywdzenie JJWW.

10y WW. Comitis Princip. placendo[?] WW. Obżałowanym

11kiedy w Sądzie Trybunału ani wżadnym nieprak-

12tykowane poprzypuszczał, ktoremi WW. Dekretami u-

13pieśliwie[?] y zmownie nastąpionemi Manifesta y Ter-

14mina wszelkie od JJWW. y WW. wspoł Konsukcessorow a

15Comitis Pryncypałow JKo W. Obwinionemu nieprakty-

16kowanie uczynione pokassowane, a na Aktorat W. Worcella

17opowiedzie nakazane, Co JKo W. Obwinionemu y wspom-

18nionym Uwięzliwym[?] Dekretem dawnieyszą[?] zaniesione

19mała[?] w Roku za Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siod-

20mym na zaiutrz po Swięcie Swięty Łucyi w Trybunale

21Koronnym Lwowskim tenże W. Worcell. o utwierdzenie

22wyżey rzeczonych Dekretow prawu y zwyczaiowi prze-

23ciwnych niemniey inkwizycyi bez żadnego prawi-

24dzwnego[?] Processu przez Urząd Grodz. Vicesgerent. Halicki

25in contumatiam podług żądania W. Worcella bez At-

26tendencyi Strony wyprowadzonego Konserwacyą onych

27tudzież o wskazanie win nie praktykowanych na Sa-

28mego tylko JWW. Stte Wysockie[go] wskazanych mimo wszel-

29kie opisy prawa postarał się y takowe Dekreta Pra-

30wu przeciwne na Obarczenie JJWW. y WW. Comitis Princip.

31y wyssacie[?] z Substancyi wyprokurował, nieuważaiąc

32nawet na uniwersał JOX. Karola Radziwiła Konfede-

33racyi Koronney Marszałka wydany ktorym wszystkim Kon-

34federatom w każdym Sądzie Suspensyi ex quo Konfederacyi

35wchodzić powinni przylimitacie mawię[?] Trybunalskie[?] takowy Dekret ta-

36ko się iuż[?] nikt nie skrzywdza[?] Comitis Princip. Pierwobiec[?] iako y niewsze[?]

37zmownie przymusić Sam zaś ex nadzieje[?] pierwszemi Dekretami Skas-

38sowanych Manifestow y Terminow od Urodzonego Comparen-

39tis

k. 112 (skan 0115, strona prawa)

1Comparentis Pryncypałow Wydanych nieprzestanne

2przez Ludzi Swoich Czyni Wielmożnie[?] Jako to codziennie

3prawie do Lasow Sitkowieckich y Ciecierzańskich[?] posył-

4kami[?] Podwod pozyt[?] y w Pień Las Dębowy y Czarne

5Laski w Assystencyi Kozakow swoich zrąbać każe y do

6Dobr Klucza Łukaszowieckiego[?] Wywozić z ktorych La-

7sow nietylko Łukaszowka[?] ale y Wsie do niey należą-

8ce obudowały się bo swego Lasu wcale nie maią Dzie-

9dzicznych Lasu potrzebuiących[?] aby znać nie dali do Pa-

10now Swoich odieżdżaiąc[?] Lasow z łapawszy[?] in Lar-

11ceria[?] biią y obdzieraią tak wspomnieni Kozacy, Koza-

12ka JWW. Starosty Wysockiego z Listem iadącego

13na dobrowolney drodze złupawszy gdy Podwody z Lasu

14Sitkowieckiego do Łukaszowki[?] Drzewo wieźli kilka

15Czasow in Aresztowali y wszystkiego obnażywszy

16wypuścili. Podobnież Kozakow kilka Sitkowieckich

17z Kniażey Krynicy ze Stogi[?] do Domu powracaiących

18na dobrowolney Drodze zastąpili, odarli zbili y kil-

19ka Dni in Aresztowali; Ludzi JWW. Hrabiow Kra-

20sickich na Jarmark iadących biią obdzieraią, na Re-

21kwizycyą zaś Listowną Dyspozytorowie Klucza Ba-

22łabanowskiego[?] y Łukaszowieckiego[?] Ukrzywdzonym

23Żadney Satysfakcyi nieuczynili, owszem pograżaiąc

24się przez Poddanstwo z Klucza Żywotowskiego

25Zmyczyn[?] Wyż wyrażonych grożą się napa-

26ścią[?] na JWW. Starostę Wysockiego y Jnnych wspoł-

27Konsukcessorow. Co Kozacy WW. Obżałowanego po

28drogach zasadzki czynią Ludziom wolnego prze-

29iazdu niepozwalaią Konie Woły zabieraią y od-

30daią za Rekwizycyą niechcą owszem wszystko ninie-

31szy Comparens Jmieniem JJWW. y WW. Pryncypa-

32łow Swoich powtornie tako dekowaią[?] wspom-

33nionych Dekretow iako o poczynione Szkody[?] y Krzyw-

34dy Jmcintu[?] WW. Worcellowi protestuie się y Ma-

35nifestuie. Antoni Pozygalski[?]

36Manu mp[?]

37W. Borzka[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „179” – w opracowaniu akt 185. Długa, gęsto pisana manifestacja; składnia w części środkowej (k. 111v, końcowe wiersze) mętna – odczyt w kilku miejscach orientacyjny. „Comparens Pliter” = Personaliter. Komparent: Antoni Pozygalski[?] (podpis pod tekstem tak samo). Mocodawcy: hrabiowie Krasiccy – Jan, chorąży[?] nadworny litewski (ojciec), Józef, starosta wysocki[?] (syn), Elżbieta z Reiów[?], starościna merecka[?]; Agnieszka z Zawadyńskich (matka) oraz Franciszek i Michał Bekierscy[?] (synowie; tytuł „Chor. Lwing.[?]” nieodczytany) i inni współkonsukcesorowie klucza żywotowskiego (por. akty 171, 182 – Żywotów). Strona przeciwna: Stanisław Worcell (tytuł „Sędzię Ziemę Halickię” – zapewne sędzic ziemi halickiej lub podobnie; odczyt niepewny), jego ludzie i kozacy; ponadto urząd grodzki halicki (wicesgerent) i Józef Choinacki[?], komornik (graniczny?) czernel.[?]. Nazwy: „Sitkowieckich” (lasy wsi Sitkowce), „Łukaszowieckiego[?]” / „Łukaszowka[?]” (klucz i wieś Worcella – odczyt pierwszej litery niepewny), „Bałabanowskiego[?]” (klucz – może Bałabanówka), „z Kniażey Krynicy” (Kniaża Krynica), „Ciecierzańskich[?]”, „Zmyczyn[?]” – niejasne. Daty dekretów: środa po niedzieli Exaudi 1756[?] („Siątego”) i czwartek przed św. Tomaszem 1766; sprawa w Trybunale Koronnym lwowskim nazajutrz po św. Łucji 1767. Podpis na dole „Manu mp[?] W. Borzka[?]” – niepewny (może podpis pisarza lub osoby podającej).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Maa nne” – manifestacja imieniem; „Konsukcessorowie” – współspadkobiercy; „Vicesgerent” – zastępca starosty w grodzie (podstarości); „Kondykt” – zmowa, porozumienie (tu: wejście w porozumienie); „niedziela Exaudi” – 6. niedziela po Wielkanocy; „Comitis Principales” – mocodawcy-hrabiowie (pryncypałowie); „placendo” – dla przypodobania się; „Aktorat” – występowanie w roli powoda; „in contumaciam” – zaocznie; „bez Attendencyi Strony” – bez udziału (obecności) strony; „Konserwacya” – utrzymanie w mocy (dekretów); „uniwersał JOX. Karola Radziwiła Konfederacyi Koronney Marszałka” – uniwersał Karola Radziwiłła „Panie Kochanku”, marszałka generalnego konfederacji radomskiej (1767), nakazujący zawieszenie (suspensję) sądów wobec konfederatów; „ex quo” – skoro, ponieważ; „Larceria” – (z łac. larceria/latrocinium?) rabunek, kradzież; „in Aresztowali” – uwięzili; „Dyspozytorowie” – zarządcy dóbr; „Manu mp” (manu propria) – własnoręcznie.

Streszczenie

1marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stawił się Antoni Pozygalski[?] z woli hrabiów Krasickich – Jana, chorążego[?] nadwornego litewskiego, jego syna Józefa, starosty wysockiego[?], i Elżbiety z Reiów[?], starościny mereckiej[?] – oraz Agnieszki z Zawadyńskich i jej synów Franciszka i Michała Bekierskich[?] i innych współkonsukcesorów dóbr żywotowskich. Zamanifestował przeciw Stanisławowi Worcellowi, jego ludziom i kozakom, a także urzędowi grodzkiemu halickiemu i Józefowi Choinackiemu[?], komornikowi, że Worcell, w zmowie z Choinackim, wyrobił w 1756[?] i 1766 r. zmowne dekrety na szkodę mocodawców, którymi kasowano ich manifesty i terminy, a w 1767 r. w Trybunale Koronnym lwowskim uzyskał zaoczne potwierdzenie tych dekretów i inkwizycji przeprowadzonej bez procesu przez urząd grodzki halicki, z karami nałożonymi na samego starostę wysockiego – wbrew prawu i wbrew uniwersałowi marszałka konfederacji koronnej ks. Karola Radziwiłła o zawieszeniu sądów wobec konfederatów. Ponadto ludzie Worcella z asystencją kozaków niemal codziennie wycinają lasy dębowe i „czarne laski” sitkowieckie (i ciecierzańskie[?]) i wywożą drewno do klucza Łukaszowieckiego[?]; złupili kozaka starosty wysockiego jadącego z listem, aresztowali na kilka dni kozaków sitkowieckich wracających z Kniażej Krynicy, biją i obdzierają ludzi Krasickich jadących na jarmark, robią zasadzki na drogach, zabierają konie i woły; dyspozytorzy kluczy Bałabanowskiego[?] i Łukaszowieckiego[?] nie dali satysfakcji na pisemne rekwizycje, a nawet grożą napaścią na starostę wysockiego i współkonsukcesorów. Komparent ponowił protest o te krzywdy i szkody przeciw Worcellowi.

Transkrypcja

k. 112v (skan 0116, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Marca Pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnsty-

5gatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Win-

6nickiego. Comparans personaliter Urodz. JmćPan Jan

7Witaszyński[?] nnie et ex parte WJmć Pana Szymona

8Borzka Maiora Woysk Koron. Dobr Klucza Ber-

9szadzkiego Arędownego Possessora przychilaiący

10we wszystkim do Kontraktu Arędownego Roku Teraźniey-

11szego Siedmsetnego Sześćdziesiątego Osmego Dnia Ośm-

12nastego[?] Januarij we Lwowie między JWW. An-

13tonim Potockim Starostą Lwowskim[?] z iedney a WWo

14Comptis Pryncypałem drugiey Strony zawartego

15na nie dilligentiam[?] offert Manifestationem.

16Jż Urodzony Comparens zaiechawszy[?] a Die Prima

17Februarij Anni praesentis w Mieście Berszadzie

18cum Attijs[?] Niedziel Cztery usque ad Diem Primam

19Martii natęczas[?] WW. JmćPana Szymona Borz-

20ka Maiora Woysk Koronnych Spokoynie nemi-

21ne Jmpugnante nec contra dicente Wyiedział[?]

22Possessyią de qua expleta Possessione nomine

23Cuius supra iterata Manifestatur vice Compsi nie

24umieiący Pisma Krzyż Kładzie. Jan Witaszyński[?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „180” – w opracowaniu akt 186. Inna, mniej staranna ręka (k. 112v–113). Nagłówek „de Expleta … Possessione” – o wyjechanej (zakończonej) posesji. Niepewne: nazwisko komparenta „Witaszyński[?]” (dwukrotnie), dzień kontraktu „Ośmnastego[?]”, tytuł A. Potockiego „Starostą Lwowskim[?]” (kształt raczej „Łowskim”), „na nie dilligentiam[?]” (zapewne „ad … diligentiam” – dla zachowania staranności), „zaiechawszy[?]”, „cum Attijs[?] Niedziel Cztery” (może „cum actis” lub „przez”), „natęczas[?]”, „Wyiedział[?]” (= wyjechał z posesji). W akcie 185 pod tekstem podpis „W. Borzka[?]” – może związany z tym wpisem. Komparent niepiśmienny – postawił krzyż.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Maa nne … de Expleta … Possessione” – manifestacja imieniem … o dokończonej (wyjechanej) posesji; „Comparans personaliter” – stawający osobiście; „nnie et ex parte” – imieniem i ze strony; „Arędowny Possessor” – dzierżawca; „Comptis Pryncypał” – mocodawca komparenta; „offert Manifestationem” – składa manifestację; „a Die Prima Februarii Anni praesentis” – od 1 lutego roku bieżącego; „usque ad Diem Primam Martii” – aż do 1 marca; „nemine impugnante nec contradicente” – bez niczyjego sprzeciwu i zaprzeczenia; „de qua expleta Possessione nomine Cuius supra iterata Manifestatur vice Comparentis” – o której to zakończonej posesji, imieniem wyżej wymienionego, ponownie manifestuje się w zastępstwie komparenta; „Pisma nie umieiący Krzyż kładzie” – nie umiejąc pisać, kładzie krzyż.

Streszczenie

1marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Jan Witaszyński[?] w imieniu Szymona Borzka, majora wojsk koronnych, dzierżawcy dóbr klucza berszadzkiego. Powołując się na kontrakt dzierżawny zawarty we Lwowie 18[?] stycznia 1768 między Antonim Potockim, starostą lwowskim[?], a Borzkiem, oświadczył, że od 1 lutego do 1 marca 1768 przebywał w mieście Berszadzi i wyjechał (zakończył) posesję w imieniu Borzka spokojnie, bez niczyjego sprzeciwu, o czym ponownie manifestuje. Jako niepiśmienny postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 112v (skan 0116, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Marca Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkie-

4mi Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jn-

5stygatorem

k. 113 (skan 0116, strona prawa)

1Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic-

2kiego. Comparens Personalit. W. JmćPan Jan Chorzewski Sędzia

3Ziemski Czernie. przestrzegaiące całości swoiey na[?] przeciwko WW. Joan-

4nie seu alius Nominis z Jasitkowskich[?] primi Voti Domaszew-

5skiey secundi Voti Steckiey Podsędkowey Ziemskiey Włodzi[mirskiey]

6Manifestuie się w ten niżey opisany Sposob y oto. Jż taż WW.

7JmćPani Teraznieysza Stecka ieszcze natenczas będąc in Vidu-

8ali Statu po Smierci S. P. niegdy WW. Domaszewskiego Puł-

9kownika JKMci Małżonka Swego Pierwszego, Spisawszy

10Kontrakt Resignationis na Dobra Wieś Połonne cum Atti-

11nentiis w Wdztwie Wołyńskim a Powiecie Łuckim Leżące y Jn-

12ne bez uwiadomienia y Prezencyi[?] W. Manifestanta te Dobra Dona-

13cyą w tymże Grodzie Łuckim in Personam W. Manifesta[nta] Zezna-

14ła, niedawszy należytey y Jnformacyi tak o stanie tych Dobr iako-

15też Długach Prawach y Jnnych wszelkich Pretensyach do tych

16Dobr ściągaiących się bez ktorey Aby W. Manif. Dalszey napotym

17nie poniosł Szkody y w żadną[?] zkądkolwiek wynikaiącey Praw-

18ną niebył wprowadzony Jnwolucyą de Diligentia sui Mani-

19festuie się Salva Praesentis Manifestationis Melioratione

20Jan Chorzewski Sędzia Ziemski Czerniechowski.

21Manu Chorongui[?] JW. Komorow-

22skiego S. O.[?] Jndulientia[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „181” – w opracowaniu akt 187. Treść niemal dosłownie powtarza akt 180 (ta sama manifestacja wpisana drugi raz, inną ręką) – tekst równoległy posłużył do rozstrzygnięcia miejsc niepewnych („zkądkolwiek wynikaiącey Prawną … Jnwolucyą”, „W. Manifestanta te Dobra Donacyą”). Ważne korekty do aktu 180: tytuł pierwszego męża to wyraźnie „Pułkownika JKMci” (w akcie 180 odczyt „Sutkownika[?] Jmci”); nazwisko pierwszego męża w tym wpisie ma inicjał „D” – „Domaszewski[?]” (w akcie 180 „Tomaszewski”), nazwisko rodowe „Jasitkowskich[?]” (w 180 „Jasiłkowskich[?]”) – obie formy do weryfikacji; w miejscu „Rezerwy” (180) tu raczej „Prezencyi[?]”. Nagłówek marginalny: „S. Z. C.” = Sędziego Ziemskiego Czernichowskiego; „z Lubiny[?]” – niejasne. Notka pod tekstem „Manu Chorongui[?] JW. Komorowskiego S. O.[?] Jndulientia[?]” – nieodczytana (może adnotacja o wpisaniu ręką osoby z otoczenia Komorowskiego, za pozwoleniem). Notka kolacjonującego na marginesie „Czyżeński[?]” – może ta sama osoba co „Pszoński[?]” w aktach 184–185.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Comparens Personaliter” – stawający osobiście; „seu alius Nominis” – albo innego imienia; „primi Voti … secundi Voti” – z pierwszego męża … z drugiego męża; „in viduali Statu” – w stanie wdowim; „Kontrakt Resignationis” – kontrakt rezygnacji (odstąpienia) dóbr; „cum Attinentiis” – z przynależnościami; „in Personam” – na osobę; „Jnwolucya” – uwikłanie (w proces); „de Diligentia sui” – dla swej staranności (zabezpieczenia); „Salva Praesentis Manifestationis Melioratione” – z zastrzeżeniem poprawy niniejszej manifestacji; „Legi cum Copia” – przeczytałem z kopią (kolacjonowanie); „Manu … Indulgentia[?]” – ręką … za pozwoleniem (?).

Streszczenie

1marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Jan Chorzewski, sędzia ziemski czernihowski, i zamanifestował się przeciw Joannie z Jasitkowskich[?], primo voto Domaszewskiej[?] (Tomaszewskiej?), secundo voto Steckiej, podsędkowej ziemskiej włodzimierskiej: będąc wdową po pierwszym mężu, pułkowniku JKMci, spisała ona kontrakt rezygnacji dóbr wsi Połonne z przynależnościami w powiecie łuckim woj. wołyńskiego i innych, a potem bez wiedzy manifestanta zeznała w grodzie łuckim donację tych dóbr na jego osobę, nie dając mu należytej informacji o stanie dóbr, długach, prawach i pretensjach. Aby nie ponieść szkody ani nie zostać wciągniętym w proces, manifestant zastrzega się, z prawem poprawy manifestacji. Wpis jest powtórzeniem aktu 180.

Transkrypcja

k. 113v (skan 0117, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Marca Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem, y

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Stanow-

6szy oczewisto Woźny Generał Wwa Bracł. y Jnnych opatrz-

7ny Eliasz Zozuliński w moc wierney y Autentyczney Rell.

8Swoiey

k. 114 (skan 0117, strona prawa)

1Rell. Swoiey dobrowolnie Zeznał, Jż On Roku wyż na

2Akcie wyrażonego Miesiąca Februarii Dwudziestego

3Szostego Dnia Pozwow Grodz. Winn. na Membranie Auten-

4tycznym pisany odniosł Do Dobr Wsi Kiszczyńce[?] tu w

5Wwie Bracł. a Powiecie Winn. leżących y tam ten Pozew

6we Dworze na Stole położył O położeniu y essencyi

7Onego od Kogo po Kogo y w iakiey Sprawie pisany

8był pomienionemu[?] opowiedział de Tenore tali Jozef z Obor

9Kolumna Czosnowski Winnicki Ułanowski Sta-

10[rosta] Tobie W. Antoniemu Ginowskiemu Regentowi Ży-

11daczewskiemu pozwanemu z Sprawy niżey mianowaney

12z Osoby y z Dobr Winn. Ogułem wszela-

13kich powagą JKMci a moią Starościńską przykazuię

14Władzą Abyście Wmć przedemną lub Urzędem

15Naszym Grodz. Winn. na Rokach Grodz. Winn.

16od tąd za niedziel Dwie lub w ten Czas gdy ta Sprawa

17z Regestru Sobie należytego do Sądzenia przypad-

18nie y przywołana będzie Sam Oblicznie y zawicie Sta-

19nął, na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Dell. Urod.

20Antoniego Niatuckiego[?] Aktora ktory Aktor przy-

21chylaiąc się do Prawa Pospolitego Manifestow y

22innych Dokumentow Swoich y samey Słuszności

23Wmć do zapłacenia rzeczy ruchomych Zabranych przez

24niegdy S. P. W. Grzegorza Ginowskiego[?] Brata Wmć

25do nadgrodzenia lat w Służbie będących do zasłu-

26żowania po uczynioney Kalkulacyi do odpowiadania

27za wszystkie Krzywdy Oppressye poczynione do Kwi-

28towania y powetowania Wmć Prawnych na Wmć

29wskazać się maiących do nadgrodzenia Szkody

30Expens z tąd pochodzących y na prawo łożonych

31y o wszystkie pretensye Obszernieysz Czasu Prawa łożo-

32nych y Remonstrować się maiące pozywa Abyś

33się więc do Sądzenia uprawiedliwości[?] Datt w Win-

34nicy Dnia Trzydziestego Pierwszego Januarij Ty-

35siąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Roku De quo

36Scens Melius Rell. Miles qui supra Signum Crucis

37Atl[?] posuit Eliasz Zozuliński +

Objaśnienia i tłumaczenia

Uzupełnienie: akt 219 (manifestacja Ginowskiego przeciw temuż powodowi) podaje wyraźnie „Antoni Niatecki, ante hac Dyspozytor Kiszczyniecki” – właściwa forma nazwiska powoda. Akt 217 potwierdza nazwę wsi – Kiszczyńce (włość humańska) – oraz podaje, że zmarły Grzegorz Ginowski był skarbnikiem smoleńskim, a Antoni Ginowski – wiceregentem grodzkim trembowelskim.

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „182” – w opracowaniu akt 188. Górna część k. 113v pusta, przekreślona. Woźny Eliasz Zozuliński – nazwisko wyraźne w podpisie. Niepewne: nazwisko aktora „Niatucki[?]” (w nagłówku marginalnym raczej „Niałecki”), nazwa wsi „Kiszczyńce[?]” (pow. winnicki), „Ginowskiego[?]” w odniesieniu do zmarłego brata Grzegorza (kształt pierwszej litery jak S – „Sinowskiego”, ale tekst mówi „Brata Wmć”, więc zapewne Ginowski), „pomienionemu[?]” (w rękopisie skrót „pmaonie”), „uprawiedliwości[?]” (zapewne „w sprawiedliwości”), „Atl[?]”, skrót nagłówka „na R. Z.[?] G. W.” (na Roki grodzkie winnickie?), nazwiska kolacjonujących na marginesach: „Leon Kossa[?]”, „Pszoński[?]”. Por. akt 189 – relacja Kowalskich przeciw temu samemu Ginowskiemu o zabór.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Rell.” – relacja woźnego; „na Membranie Autentycznym” – na pergaminie, w oryginale; „de Tenore tali” – takiej treści; „Ogułem” – łącznie; „Regent Żydaczewski” – regent (kierownik kancelarii) grodu lub ziemstwa żydaczowskiego; „Jnstygator Sądowy y Jego Delator” – oskarżyciel sądowy i jego donosiciel (powód); „Kalkulacya” – obrachunek; „Remonstrować się” – okazywać, przedkładać dowody; „Datum in Vinnica Die Trigesima Prima Januarii” – dano w Winnicy 31 stycznia; „De quo Sciens Melius Relationem Miles qui supra Signum Crucis posuit” – o czym, lepiej wiedząc, relację [złożył], wyżej wymieniony szlachcic (woźny) postawił znak krzyża.

Streszczenie

2marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Eliasz Zozuliński zeznał, że 26 lutego 1768 zaniósł do dóbr wsi Kiszczyńce[?] w pow. winnickim i położył w dworze na stole pozew grodu winnickiego (z 31 stycznia 1768, w imieniu starosty Józefa Czosnowskiego) wzywający Antoniego Ginowskiego, regenta żydaczowskiego, na roki grodzkie winnickie na instancję instygatora i delatora Antoniego Niateckiego (zapis „Niatucki[?]”), dawnego dyspozytora kiszczynieckiego. Powód domagał się zapłaty za rzeczy ruchome zabrane przez zmarłego Grzegorza Ginowskiego[?], brata pozwanego, wynagrodzenia za lata służby po obrachunku, odpowiedzi za wszelkie krzywdy i opresje, zwrotu szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 114 (skan 0117, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Marca Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickie

k. 114v (skan 0118, strona lewa)

1Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem

2y Namiesnik. Burg. Grodu Winn. Stanowszy Oczywiś-

3cie Woźny Gnał Wwa Bracł. y inn. Opatrz. Eliasz Zozu-

4liński w moc Relacyi Swoiey iawnie dobrowolnie zeznał

5Jż On Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Dnia

6Dwudziestego Szostego Februarii Pozew Grodz. Winn.

7Autentyczny odniosł do Dobr Wsi Kiszczyńce[?]

8y tamten Pozew we Dworze w Jzbie na Stole położył

9O położeniu y essencyi Onego od Kogo po kogo y w

10iakiey Sprawie pisany był Prawnie publikuiąc

11do wiadomości podał Ktorego Pozwu Series takowa

12Jozef z Obor Kolumna Czosnowski Winnicki Ułano-

13wski etc. Sta Rotmistrz Woysk Koronn. Wmć Panu Anto-

14niemu Ginowskiemu po Smierci niegdy W. Grzegorza

15Ginowskiego Brata Swego Rodzonego pozostałey

16Sukcessyi y Dobr Wsi Kiszczyńce[?] Suo Jure titulo[?]

17Possessorowi pozwanemu z Sprawy niżey pisaney

18z Osoby Dobr y Summ pieniężnych Powagą JKMci

19a moią Stty przykazuię władzą. Abyś Wmć prze-

20demną czyli Urzędem moim Grodz. Winn. na Ro-

21czkach Grodz. Winn. Kadencyi iak nayblizszey lub w

22ten Czas gdy ta Sprawa z Regestru należytego do

23Sądzenia przypadnie y przywołana będzie Sam Ob-

24licznie y Zawicie Stanoł, na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego

25y Jego Dell. Ur. JmćPP. Alexandra y Adama Kowal-

26skich Braci między Sobą Rodzonych Ur. Maxy-

27miliana Łukaszewicza Aktorow Ktorzy Akto-

28rowie przychylaiąc się do Prawa Pospolit. y Mani[?]

29w tey Sprawie zaniesionego Wmć Pozywaią do przy-

30słuchania się Wmcium[?] Prawnym za zgwałcenie

31bespieczeństwa Prawem dla podrożnych Obwaro-

32wanego O zastąpienie na Dobrowolney Drodze

33zbicie Ur. Alexandra Kowalskiego potym tegoż

34Aktora z Końmi Wozem y wszystkiemi rzeczami

35Do Dobr Wsi Kuszczyńce[?] Do Dworu zapędze-

36nie w areszt więzienie y nadtym Aresztem więzie-

37nie tegoż Urod. Aktora Cały Tydzień trzy-

38manie[?] Woz Konie Suknie Łańcuszek srebrny

39y wszystkie rzeczy na Tysiąc Kilka przez W. niegdy

40S. P. Brata rodzonego Wmć zabranie y do tych Czas

41na wielokrotne Dystyngowanych Ludzi perswa-

42zyi iakoteż Ur. Aktora prozbę nie oddanie wszcze-[?]

43na Honor

k. 115 (skan 0118, strona prawa)

1Honor y życie przechwałki[?] Czynienia ktore te rzeczy przez

2S. P. Brata Swego Rodzonego u Wmć zabrane znaydu-

3ią się. A w niewywroceniu y nie oddaniu tychże pomienionych

4rzeczy bezprawnie Zabranych do nadgrodzenia wraz z wina-

5mi Prawem opisanych na Wmć wskazać się maiącemi,

6tudzież zelżeniu[?] Urod. Aktora o powiedzenie do nadgro-

7dzenia Szkod y Expens na Prawo Erogowanych też Ak-

8torowie Wmć pozywaią. Sis pariturus Terminum At-

9tenturus et Judicialiter responsurus Datt Vinnicae

10Dnia Trzydziestego Pierwszego Januarij Tysiąc Siedm-

11set Sześćdziesiąt Osmego Roku. Woźny qui Supra igna-

12rus scribendi Signum S. Crucis posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Uzupełnienie: akt 218 – reprotestacja A. Ginowskiego (inna wersja: A. Kowalski okradł ojca, ks. Łukasza, parocha kożańskiego[?], i został zatrzymany w Kiszczyńcach jako zbieg; rzeczy zwrócono ojcu za kwitem). Akt 217 potwierdza nazwę wsi – Kiszczyńce (włość humańska); Grzegorz Ginowski – skarbnik smoleński; Antoni Ginowski – wiceregent grodzki trembowelski.

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „183” – w opracowaniu akt 189. Ten sam woźny, ta sama data pozwu i doręczenia co w akcie 188 (ta sama wieś, ten sam pozwany). Akt potwierdza, że zmarły Grzegorz był rodzonym bratem Antoniego Ginowskiego, a Antoni posiadał po nim sukcesję i wieś Kiszczyńce[?] (tak w akcie 188). Nazwa wsi zapisana „Kiszczynnie” (dwukrotnie) i raz „Kuszczynnie” – odczyt pierwszej sylaby niepewny. Niepewne także: „Suo Jure titulo[?]”, „y Mani[?]” (manifestu?), „Wmcium[?] Prawnym” (może „Wyrokom”), „trzymanie[?]”, „wszcze-[?]”, „przechwałki[?]”, „zelżeniu[?]”, nazwisko kolacjonującego „M. Psarski[?]” – możliwe, że to ten sam co „Pszoński[?]” w aktach 184–185 i 188.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Series” – treść, tok (pozwu); „Suo Jure titulo” – własnym tytułem prawnym; „Kadencya” – sesja sądowa; „Jnstygator Sądowy y Jego Delator” – oskarżyciel sądowy i powód; „bespieczeństwo dla podrożnych Prawem obwarowane” – prawne bezpieczeństwo podróżnych (gwałt na drodze publicznej); „Dystyngowani Ludzie” – osoby znaczniejsze (pośrednicy); „Expensa na Prawo Erogowane” – koszty wyłożone na proces; „Sis pariturus, Terminum attenturus et Judicialiter responsurus” – bądź posłuszny, stań w terminie i odpowiadaj sądownie; „Datum Vinnicae” – dano w Winnicy; „qui supra ignarus scribendi Signum S. Crucis posuit” – wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił znak Krzyża Świętego.

Streszczenie

2marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Eliasz Zozuliński zeznał, że 26 lutego 1768 zaniósł do dóbr wsi Kiszczyńce[?] i położył w izbie dworu pozew grodu winnickiego (z 31 stycznia 1768, w imieniu starosty Józefa Czosnowskiego) wzywający Antoniego Ginowskiego, posiadacza sukcesji po zmarłym rodzonym bracie Grzegorzu i wsi Kiszczyńce[?], na roczki grodzkie winnickie z powództwa braci Aleksandra i Adama Kowalskich oraz Maksymiliana Łukaszewicza. Powodowie zarzucali, że nieżyjący Grzegorz Ginowski naruszył bezpieczeństwo podróżnych: na publicznej drodze napadł i pobił Aleksandra Kowalskiego, zapędził go z końmi, wozem i rzeczami do dworu w Kiszczyńcach[?], więził przez cały tydzień i zabrał mu wóz, konie, suknie, srebrny łańcuszek i inne rzeczy wartości kilku tysięcy; rzeczy te mimo próśb i perswazji znacznych ludzi nie zostały oddane i znajdują się u pozwanego. Żądali zwrotu rzeczy lub ich wartości z karami prawnymi, zadośćuczynienia za zniewagę oraz zwrotu szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 115 (skan 0118, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnsty-

5gatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnic.

6Stanowszy, oczewisto Woźny Generał Woiewództwa

7Bracł. y Jnnych opatrzny Daniel Budachowski[?] in Vim

8suae Veri ac fidelis Rell. palam publice liberequae recogno-

9vit. Jż On Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Dnia

10Dwudziestego Piątego Februarij ad affectationem Juri-

11dicamque requisitionem JWW. Katarzyny z Potockich Ko-

12sakowskiey Kasztel. Kamińskiey y WW. Felicyanny Łypin-

13skiey[?] Cześnikowey Łomżyńskiey Dobr Klucza Kopaiow-[?]

14skiego Possessorki, maiąc przy sobie Stronę Szlachty Lu-

15dzi Wiary godnych Urodzonych Stefana Gołembiowskiego[?]

16Mikołaja Jabłońskiego[?] Magno Evidentiorisque testimonij

17gratia sibi adhibitas, był w Dobrach Wsi Brylim[?]

18do Wsi Wachnowskiey de Klucza Brytawskiego[?] na-

19leżących gdzie będąc Pracowitych Jwana Juchimowe-

20go Syna z Dobr Wsi Kobylney do Bryckiego[?] z Żoną

21mi Dziećmi Wołami Końmi Krowami Owcami

22zbiegłych y tam osiadłych u Woyta y Gromady W.

23Brylim

k. 115v (skan 0119, strona lewa)

1w Brylim[?] aresztował, a tamtąd z Pomienioną Szlachtą do

2Dobr Wsi Rastowki[?] Dnia Dwudziestego Piątego Februarij An-

3no Praesenti zjachawszy Roboczych Jwana Babenka[?] Pastu-

4chowego[?] Syna tudzież z Żonami Dziećmi Końmi Wo-

5łami Owcami Krowami et tota Suppellectile Domesti-

6ca z Wsi Swodzowiec[?] do Kossakowskiey Należącey do Dobr

7Wsi Rastowki[?] zbiegłych y tam bytem Osiadłych w Grun-

8tach Prawnych u Woyta y Gromady Rastowieckiey[?]

9Aresztował, Ktory Areszt tak w Brylim[?] Jako y Rasto-

10wie[?] Woytowie y Gromada benevole przyiąwszy ad decisionem Ju-

11dicialem Causae dotrzymać declarowali się, a tak on

12Woźny Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się z tam-

13tąd ta ad Acta Stanowszy przedemną Urzędem Wyznał

14y Zeznał Prawdziwey Aresztu Relacyi eiusque praemissis[?]

15Miles Rell. Miles ignarus scribendi Crucem posuit.

16Daniel Budachowski[?] Woźny. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „184” (przy nagłówku skreślone „4” – ślad drugiej numeracji) – w opracowaniu akt 190. Woźny: w tekście „Bedachowski”, w podpisie wyraźniej „Budachowski” – nazwisko niepewne. Mocodawczyni: Katarzyna z Potockich Kossakowska, kasztelanowa kamieńska (w nagłówku „Kossakowskiey”; w tekście przeniesienie „Ko-/sakowskiey”). Niepewne nazwy: wieś „Brylim[?]” (trzykrotnie tak samo, podkreślona; może Bryłów/Bryliwce), „klucz Brytawski[?]” (Brytawka obok Wachnówki), „Kobylna[?]” („z Dobr Wsi Kobylney”), „do Bryckiego[?]”, „klucz Kopaiowski[?]”, „Rastówka[?]” / „Rastowiecki[?]”, „Swodzowce[?]”; nazwiska świadków „Gołembiowski[?]”, „Jabłoński[?]”, poddanego „Babenko[?]”, „Pastuchowy[?]”, cześnikowej „Łypińska[?]”. Składnia relacji urwana (wiele miejsc to formuły łacińskie).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „in Vim suae Veri ac fidelis Relationis palam publice libereque recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; „ad affectationem Juridicamque requisitionem” – na żądanie i prawne wezwanie; „Magno Evidentiorisque testimonii gratia sibi adhibitas” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „Anno Praesenti” – roku bieżącego; „et tota Suppellectile Domestica” – z całym sprzętem domowym; „benevole” – życzliwie; „ad decisionem Judicialem Causae dotrzymać” – dochować do sądowego rozstrzygnięcia sprawy; „Miles ignarus scribendi Crucem posuit” – szlachcic (woźny), nie umiejąc pisać, postawił krzyż; „Legit cum copia” – przeczytał z kopią (kolacjonowanie).

Streszczenie

2marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Daniel Budachowski[?] zeznał, że 25 lutego 1768, na żądanie Katarzyny z Potockich Kossakowskiej, kasztelanowej kamieńskiej, i Felicjanny Łypińskiej[?], cześnikowej łomżyńskiej, posesorek klucza kopajowskiego[?], w asystencji szlachty Stefana Gołembiowskiego[?] i Mikołaja Jabłońskiego[?], był we wsi Brylim[?] należącej do Wachnówki w kluczu brytawskim[?] i aresztował tam u wójta i gromady poddanego Iwana, syna Juchima, zbiegłego z wsi Kobylna[?], z żoną, dziećmi, wołami, końmi, krowami i owcami. Tego samego dnia we wsi Rastówka[?] aresztował u wójta i gromady Iwana Babenkę[?], syna pastucha[?], z rodzinami, dobytkiem i całym sprzętem domowym, zbiegłych ze wsi Swodzowce[?] należącej do Kossakowskiej. Wójtowie i gromady przyjęli areszt do sądowego rozstrzygnięcia sprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 115v (skan 0119, strona lewa)

1[tekstu aktu nie wpisano; poniżej strona pusta, przekreślona dużym znakiem „Z”]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). Sam nagłówek marginalny bez tekstu; przy nagłówku liczba „15” (zapewne druga, skreślana numeracja), bez numeru głównego. Dalsza część k. 115v i górna połowa k. 116 puste, przekreślone. Jak inne wpisy niewprowadzone (por. akty 71, 91) – zachowany w ciągłej numeracji opracowania. Nazwiska „Jabłonowskich[?]” i „Ciemniewskiego[?]” niepewne.

Objaśnienia: „Rell.” – relacja woźnego; „pro” – przeciw.

Streszczenie

Wpis rozpoczęty, lecz niewprowadzony: zachował się tylko nagłówek marginalny relacji (woźnego) od Wielmożnych Jabłonowskich[?] i innych przeciw W. Ciemniewskiemu[?]; tekstu relacji nie wpisano, a pozostałą część strony przekreślono.

Transkrypcja

k. 116 (skan 0119, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Marca, Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winnickiego. Stawiwszy się osobiście Urod. JmćPan Ma-

7ciey Boyarski[?] z Strony Jmieniem y z obowiązku[?] zle-

8cenia Urod. JmćPana Michała Kurnatowskiego Towarzy-

9sza z znaku Pancernego Woysk Koronn. z Dobr Wsi

10Tiutki zwanych w Wdztwie Bracł. a Powiecie Winnic.

11Leżących uprzywileiowanego Donataryusza postępuiące-

12go[?] na Konstytucyach y Uchwałach Rzpltey Koron.

13tudzież przychilaiącego się do dowodow niżey opi-

14sanych utrzymaiących, naprzeciwko JW. Józefo[wi]

15Czosnowskiemu Winnickiemu Ułanowskiemu Stte

16Dobr Wsi Tiutek uprzywileiowanemu, tudzież WJmć

17Panu

k. 116v (skan 0120, strona lewa)

1Panu Józefowi Duchowskiemu[?] Podczaszemu Trembow.[?]

2Tyże Wsi Tiutki Arędownemu Possessorowi to nay wo-

3czywiey[?] za nesi[?] oświadczeniu y uznaniu Stałowych[?] okolicz-

4ności Jż Jmć Obżałowani osobliwie JW. Czosnowski

5Winnicki y Ułanowski Stta Krom wybranych przez

6siebie rzeczy Tiutek od Lat blisko Kilkunastu z znacz-

7nych Użytkow y Korzyści z Dzierżawy Tyże Wsi Wyni-

8kaiących z dawna mogące o nutanie[?] iey przez osobnie

9od Stwa Winnickiego wcześnie tylko oiclowo[?] zdane[?]

10w Lustracyi wypadłe przywileie do wodnie[?] bez

11wiadomym niedosyć że tez Wieś do Jnnych Wsi Stwa

12Winnickiego Właściwych od wiekow nienależącą przy-

13łączyć usiłuią wytłumania[?] spod przywoitego Pra-

14wa sobie przywłaszcze[?] y natenkoniec do Lustra-

15cyi Lat Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Piątego pierw-

16szey y Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego ostat-

17niey nad wyraz gotowey[?] wszelakich Praw po-

18dać Ważyli się, Lecz y teraz daley prawnemi y dzi-

19wynalazkami[?] wyż mianowanego W. JmćPana

20Michała Kurnatowskiego nowego Donataryi[?]

21ufsa[?] przywileiem od Jego K. Mci łaskawie da-

22nym przychodzącego oddalić do Possessyi Dobr

23Mianowanych Urzędownym podaniem y Jn-

24tromissyi niedopuścić a stąd w nakłady y kosz-

25ta sporow Prawnych niemniey wycieńczenia

26substancyi WW. zaleczyć[?] Pryncypała w-

27prawadzić[?] esmilitey[?] wszczynaiących się nadto Doku-

28mentami na Osobę Swoią dawniey wyprodtemi[?]

29Ktore to Dokumenta (: ieżeli gdzie znayduią się :)

30Jako

k. 117 (skan 0120, strona prawa)

1Jako nieprawnie[?] przeciwne prawom wyiednanie zyskane y wy-

2starane tak o nieważność onych Jmieniem Często-

3wanego[?] W. Kurnatowskiego, ten wyżey oświad-

4czaiący się zali[?] y Manifestuie się zastrzegaiąc się dawnie-

5szemi y dopiero wypadłym przywileiami przynależące

6Jmieniem tegoż WW. Pryncypała gdzie będzie z prawa

7y Słuszności należało o te postępki Prawnie czynić

8zastrzegaiące do tego WW. Donataryuszowi wolne

9powtorzenie tego Manifestu podług potrzeby. Ma-

10ciey Boyarski[?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „185” (obok skreślone „16” – druga numeracja) – w opracowaniu akt 192. Górna połowa k. 116 pusta, przekreślona. Pismo pośpieszne, składnia mętna – przepis środkowej części (k. 116v) w wielu miejscach orientacyjny; sens ogólny pewny. Tiutki – wieś starostwa winnickiego (por. 44-1-3, akty 391–392 – lustracja Tiutek); tu M. Kurnatowski jako nowy donatariusz z przywileju królewskiego. Niepewne: nazwisko komparenta „Boyarski[?]” (w tekście i w podpisie), nazwisko dzierżawcy „Duchowski[?]” i jego urząd „Podczaszy Trembow.[?]”, liczne wyrazy oznaczone [?] (m.in. „oiclowo”, „wytłumania”, „dzi-/wynalazkami”, „esmilitey”, „wyprodtemi”, „Często-/wanego”).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Mana nne” – manifestacja imieniem; „Towarzysz znaku Pancernego” – towarzysz chorągwi pancernej; „Donataryusz” – obdarowany (tu: przywilejem królewskim na dobra królewszczyzny); „Lustracya” – urzędowy opis dóbr królewskich (tu lustracje z 1765 i 1767); „Jntromissya” – wwiązanie w posiadanie; „Arędowny Possessor” – dzierżawca; „Obżałowani” – oskarżeni; „(: ieżeli gdzie znayduią się :)” – nawias w oryginale; „zastrzegaiąc wolne powtorzenie Manifestu” – z zastrzeżeniem prawa ponowienia manifestacji.

Streszczenie

2marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Maciej Boyarski[?] w imieniu Michała Kurnatowskiego, towarzysza znaku pancernego wojsk koronnych, uprzywilejowanego (nowego) donatariusza wsi Tiutki w pow. winnickim woj. bracławskiego, zamanifestował przeciw Józefowi Czosnowskiemu, staroście winnickiemu i ułanowskiemu, oraz Józefowi Duchowskiemu[?], podczaszemu trembowelskiemu[?], dzierżawcy Tiutek. Zarzucił, że starosta od kilkunastu lat czerpie znaczne pożytki z Tiutek, próbuje przyłączyć tę wieś – od wieków nienależącą – do innych wsi starostwa winnickiego, wprowadził ją do lustracji z 1765 i 1767 r., a teraz różnymi wybiegami usiłuje nie dopuścić Kurnatowskiego do posesji i intromisji na mocy przywileju królewskiego, narażając go na koszty procesów, opierając się na dawnych dokumentach, które manifestant uznaje za nieprawne i nieważne. Zastrzegł prawa swego mocodawcy i możliwość ponowienia manifestacji.

Transkrypcja

k. 117 (skan 0120, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jn-

5stygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego Stanowszy oczewisto Woźny

7Gnał Wwa Bracł. y Jnnych opatrzny Stani-

8sław Łobędziński w moc wierney Rell. zeznał. Jż

9On Roku teraznieyszego, Dnia Dwudziestego Dru-

10giego Januarij z Rekwizycyi Wiell. Jakuba Zarem[?]-

11skiego Cześnika Sieradz. Swym y JWW. Adama

12Mniszka Chor. Nadwor. Kor. zaniesioney zieżdżał

13do Dobr Wsi Bryckiego[?] gdzie będąc tak prowo-

14tego[?] Jaśka Semeniszka[?] Poddanego Łosynskiego[?]

15z Żoną Dziećmi y całą Chudobą z Dobr Łosenki[?]

16zmer[?] Andryia Janenka poddanego Bryckiego[?]

17tamże do Dobr Bryckiego[?] wymieszonego[?] Ktory

18zaniosł Jagieł Korcy sześć Długu Arendarskiego

19Złł Dwadzieścia

k. 117v (skan 0121, strona lewa)

1Złotych Dwadzieścia Czynszu Złotych Dwadzieścia

2Sześć tudzież Pracowitego Andrzeia Janenka Poddane-

3go Bryckiego[?] Wyżey Aresztował u Woyta y Gro-

4mady tameyszey a to w przytomności Urodzon. Stanie-

5wskiego[?] y Sitkowskiego do tego Akta użytych Ktory

6Areszt dobrowolnie iest przyięty a tak on Woźny

7Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się z tą-

8mąd[?] y tu Aresztu zeznał Relacyą de quo

9Scense[?] eius Miles Rell. Miles qui supra se po-

10suit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Uzupełnienie: wg aktów 201 i 220 cześnikiem sieradzkim był Jakub Zarczyński – odczyt „Zarem[?]ski” w tym akcie to zapewne Zarczyński.

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „186” (obok skreślone „17” – druga numeracja) – w opracowaniu akt 193. Nagłówek marginalny „Arest Poddanych w Brylim[?]” – ta sama nazwa co w akcie 190; w tekście wieś zapisana „Bryckiego” (por. akt 190 – „do Bryckiego[?]”), zapewne ta sama miejscowość (forma przymiotnikowa?). Mocodawcy: Jakub Zaremski[?], cześnik sieradzki („Swym” – zapewne „swoim imieniem”), i Adam Mniszech, chorąży nadworny koronny (nagłówek: „JW. Mniszka Chor. Kor.”). Składnia środkowej części (wyliczenie aresztowanych i długów) niejasna; niepewne: „prowotego[?]” (pracowitego?), „Semeniszka[?]”, „Łosynskiego[?]” / „Łosenki[?]”, „zmer[?]” (może „u męża”?), „wymieszonego[?]” (osiadłego?), „Staniewskiego[?]”, „z tąmąd[?]” (z tamtąd), „Scense[?]” (zapewne „Sciens”). Data aresztu wyraźnie 22 stycznia 1768.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Rell.” – relacja woźnego; „Gnał Wwa Bracł.” – generał (woźny generalny) województwa bracławskiego; „Chudoba” – dobytek; „Jagieł Korcy sześć” – sześć korców jagieł (kaszy jaglanej); „Dług Arendarski” – dług wobec arendarza; „Czynsz” – czynsz poddańczy; „de quo Sciens eius Miles Relationem, Miles qui supra se posuit” – o czym, wiedząc o tym, szlachcic (woźny) relację [złożył], wyżej wymieniony szlachcic postawił [krzyż]; „Legit cum Copia Idem” – kolacjonował z kopią ten sam (co w poprzednim akcie).

Streszczenie

2marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Stanisław Łobędziński zeznał, że 22 stycznia 1768, na żądanie Jakuba Zarczyńskiego (w tekście „Zarem[?]ski”), cześnika sieradzkiego, i Adama Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, zjechał do wsi Brycki[?] (Brylim[?]) i w obecności szlachty – Staniewskiego[?] i Sitkowskiego – aresztował u wójta i gromady zbiegłych poddanych: Jaśka Semeniszka[?], poddanego łosyńskiego[?], z żoną, dziećmi i całym dobytkiem z dóbr Łosenki[?], a także Andrzeja Janenkę, który miał zaległości: sześć korców jagieł i 20 zł długu arendarskiego oraz 26 zł czynszu. Areszt przyjęto dobrowolnie. Woźny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 117v (skan 0121, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnsty-

5gatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Win-

6nickiego. Comparens pliter Urod. JmćPan Woyciech Be-

7rezowski Vicesgerent Pogranicz[?] Kijow[?] Jmieniem W.

8JmćPana Pawła Berezowskiego Vicesgerenta Grodz. Win-

9nickiego solennie na p[rzeci]wko WJmć Panu Kazimierzowi

10Gniewkowskiemu Vicesgerentowi Grodz. Przemyskiemu[?]

11Protestuie się o to. Jż JmćPan obżałow. obiowszy w Posse-

12ssyą Wieś Szabarzowkę[?] y obtokowawszy[?] na Dyspozycyi

13Urod. Zepolnickiego[?], Ktoren z Urod. Sławińskim Dyspo-

14zytorem W. Vicesgerenta Grodz. Winnickiego Właś[?] ni-

15maty[?] pięć tegoż Szabarzawki[?] ut supponitur wym[?]-

16ził[?], Ktorem wymiodawszy[?] z Bezr[?] Mierzkowi Arę-

17darowi Szabarzawskiemu y rzeczy niemało, wziowszy[?]

18parę Koni z Wozem wziął, Ktorego Michał Fraki[?]

19potkawszy

k. 118 (skan 0121, strona prawa)

1potkawszy[?] dorożnie[?] wziął y nie chcącego nieprzytrzymał[?], po-

2tym Urod. Zepolnicki[?] Owsa Kop Dwadzieścia Sześć, Hreczki Kop

3Dwadzieścia osiem Wiell. Comptis Brata niesłusznie wziął y

4nie oddał, tak że Kur, Kaczek Kilkanaście Stołow, Stołkow, Okien,

5Klamek, Skobłow, y żarnego[?] naczynia, tudzież pieniędzy Złotych

6Osm bez przyczyny niewydał, Ogrodnine wszelką na trzech

7Ogrodach zasiane, iako to Marchew, Pasternak, Buraki, Ogor-

8ki, Kapustę, Bulwę[?], Rzepę, Mak y inne Jarzyne na swoy

9y Wiell. Gniewkowskiego pożytek obrocił, za Ludźmi Starosci-

10ńskiemi[?] uganiał się, bił, rozpędzał, y z dworu, czyli swego domy-

11słu czyli też z rozkazu Pana swego nieuważaiąc na Dokument

12od Wiell. JmćPana Cieszkowskiego[?] Pułkow. Bełz.[?] Kommissarza JW.

13Woy. Kijowskiego W. Vicesgerentowi Wmć dany Ktorym Kon-

14serwacya Pasieki y wszelkiego Bydła rogatego y nierogate-

15go, Drobiu y Zboża tenże W. Cieszkowski[?] pozwolił, a ten wygnał.

16Ktory po Wsi tułać się musieli, przez co niemało Szkody było,

17bo Kotna y ielczycy[?] Gospodarskich poginęło, Urod. Zatwar-

18dnicki[?] Woźnego y Szlachtę z Aresztem przybytych bić przy-

19wabiał[?] nie pomnicz[?] nato że za Dwa Roki Szkody, swoy[?] Wiell.

20Vicesgerentowi Kalkulacyi zbranych prowentow nieuczynił

21y zaboże[?] potracone Masło, Ser, Wełnę, Kaczynie[?] Nasienie[?], za-

22stonie[?], dotych iescze niezapłacił, Kury, Gęsi, wyiadł y nie

23nikurtacił[?], Krowe przez niedozor utopił Wołami Pańskiemi

24y Parobkami sobie robił, y Parobka z Bezr[?] pomieszkawszy[?]

25a onego zabrawszy wygnał, z nim pił a nieyż[?] nieszczęsni[?]

26dzierżał[?], Robocze zaś Jwan Stroż z Synem Stepanem Żyta

27Kop Dwadzieścia Cztery y Prosa Kopę, bo tylko Jmć nienależą-

28cego niesłusznie wzięli y ocięcie[?] Urod. Sławińskiego nie dozna-[?]

29nie dali; bo z nim wraz pijali a Niewierny Moszko Arędarz

30Szabarzewski[?] Kryiomo z Bezr[?] Comptis Brata u Urod. Sławin-

31skiego pobrawszy iescze Jzbę[?] Furmanką[?] Złotych Dwu-

32dziestu wartuiącą[?] a Sługę W. Vicesgerenta niesłusznie zagra-

33bił[?] y nazelżywszy niedał, Kury, Gęsi, Kaczki, Dworskie

34Urod. Sławińskiego brał chce[?] miał przytem aby onemu

35Porcyi[?] niedawał obiecuiąc[?] Urod. Sławińskim dawał w dym[?]

36dobrym

k. 118v (skan 0122, strona lewa)

1dobrym sobie kompensował, Gdał[?] zaś Złotych Wydzierżawionych[?]

2Wiell. Vicesgerentowi Winn. Winnych dotąd nie oddaie,

3a Jntraty[?] zaległe W. Gniewkowski onemu wybierać pozwala, na

4Rekwizycyą Kilkakrotne Listowne od W. Pawła Berezow-

5skiego W. Kazimierz Gniewkowski satysfakcyi nie uczynił

6y nigdy nie odpisał, W roku wyż wyrażonego zboża Ogrodo-

7wy, Drobiu y rzeczy niekazał Urod. Zepolnicki[?] Braty[?]

8y za pieniądze Bydła nierogatego Winnickim dawać

9zakazał, Ktory maiąc rozkaz Ukropami też nierogate

10Bydło parzyli, przez co Sztuk Kilkanaście zdechło Wieprze

11Karmne, a przez zabronienie Braki[?] nachodzone, staraniem Wiell.

12Vicesgerenta Winn. aby nie pozdychali zabezpieczenie przez[?]

13dać musiał, Pasieki zaś małe wszystkie Ludzie Szabarz[?]-

14owscy[?] Wybili w Zboża Ludzie wstawieni Szkodę czynili, Pa-

15sieki rozebrali ktora ogrodzona była Dworskiemi Parobka-

16mi, Pasiecznika zbuntowali, Ktoren Pszczoły popędził[?] nam[?] na-

17czynie do Pasieki należące potracił, Oco wszystko ninieyszy

18Protestans powtore protestuie się zostawiaiąc salvo tey Pro-

19testacyi poprawienia. Woyciech Berezowski V. G. K.[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „187” – w opracowaniu akt 194. Długie wyliczenie szkód, pisane pośpiesznie, z mętną składnią – przepis w wielu miejscach orientacyjny (#PARTIAL). Pewne: komparent Wojciech Berezowski (podpis „V. G. K.[?]” – może wicesgerent grodzki kijowski lub pograniczny), mocodawca Paweł Berezowski, wicesgerent grodzki winnicki (zapewne brat – „Comptis Brata”), obżałowany Kazimierz Gniewkowski, wicesgerent grodzki (przemyski[?]); dyspozytor obżałowanego – Zepolnicki[?] (Zatwardnicki[?] – może ta sama osoba, odczyt niepewny), dyspozytor Berezowskiego – Sławiński; arendarz Moszko (Mierzko?) „Szabarzawski”; poddani Iwan Stróż z synem Stepanem; dokument od Cieszkowskiego[?], pułkownika bełskiego[?], komisarza wojewody kijowskiego. Nazwa wsi „Szabarzówka[?]” (formy: Szabarzowkę, Szabarzawki, Szabarzawskiemu, Szabarzewski) – niepewna. Na zakończenie aktu 193 (k. 117v) i w tym akcie kolacjonujący „Laskowski” – czytelnie (prawdopodobnie ten sam co wcześniejsze „Pszoński[?]”, „Psarski[?]”).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Protta nne” – protestacja imieniem; „V. G. W.” – Vicesgerens Grodzki Winnicki (zastępca starosty w grodzie); „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „ut supponitur” – jak się przypuszcza; „Comptis Brat” – brat komparenta (mocodawca); „Kopa” – 60 snopów; „Hreczka” – gryka; „Konserwacya” – zachowanie, utrzymanie (tu: zgoda na zatrzymanie pasieki, bydła, drobiu i zboża); „Kalkulacya prowentow” – rozliczenie dochodów; „Ukrop” – wrzątek; „Wieprze karmne” – tuczniki; „salvo … poprawienia” – z zastrzeżeniem poprawy (protestacji).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Wojciech Berezowski w imieniu Pawła Berezowskiego, wicesgerenta grodzkiego winnickiego (swego brata), zaprotestował przeciw Kazimierzowi Gniewkowskiemu, wicesgerentowi grodzkiemu (przemyskiemu[?]). Zarzucił, że Gniewkowski, objąwszy w posesję wieś Szabarzówkę[?] i oddawszy ją pod dyspozycję Zepolnickiego[?], dopuścił do licznych krzywd: zabrano bez racji parę koni z wozem, 26 kop owsa i 28 kop gryki należących do Pawła Berezowskiego, drób, sprzęty (stoły, stołki, okna, klamki, skoble), 8 zł, ogrodowiznę z trzech ogrodów (marchew, pasternak, buraki, ogórki, kapustę, rzepę, mak); wbrew dokumentowi Cieszkowskiego[?], komisarza wojewody kijowskiego, pozwalającemu wicesgerentowi zachować pasiekę, bydło, drób i zboże, wygnano jego ludzi i bydło, przez co poginęły kotne sztuki; dyspozytor nie rozliczył prowentów z dwóch lat, nie zapłacił za masło, ser, wełnę, utopił krowę, używał pańskich wołów i parobków; poddani (Iwan Stróż z synem) zabrali 24 kopy żyta i kopę prosa; arendarz Moszko podstępnie zabrał rzeczy dyspozytora Sławińskiego; ludzie parzyli wrzątkiem świnie (zdechło kilkanaście tuczników), wybili pasieki, rozebrali ogrodzenie i zbuntowali pasiecznika. Gniewkowski na listowne rekwizycje nie dał satysfakcji. Komparent ponowił protestację z zastrzeżeniem jej poprawy.

Transkrypcja

k. 118v (skan 0122, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnsty-

5gatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Win-

6nickiego. Comparens Pliter Urod. JmćPan Stanisław Nowic-

7ki z wyraźney woli JW. JmćPP. Franciszka y Ludwi-

8ki z Dorohostayskich[?] Ledóchowskich Stów Włodzimirskich

9Małż. Dobr Matwijchi[?], Słyżawki[?] y Zacełow[?] do Klucza

10Jstyowskiego[?] należących Dziedzicow Jmieniem naprzeciwko Wiell.

11Annie z Chometowskich Cześnikowey Bracł. niegdy W. Jgna-

12cego Bobra Piotrowskiego Cześnika Bracł. Małż. pozostały

13w Dowie

k. 119 (skan 0122, strona prawa)

1w Dowie, Matce y Janowi Sędzicowi Pogranicznemu Wwa Bracł. Sy-

2nowi Bobrom Piotrowskim Skarży Żali y Protestuie się, o to. Jż

3[Ob]żałowani będąc Dożywotni Dobr Makowiski[?], Słyżawki[?]

4y Zacełow[?] Possessorowie przez wymyślne Sposobow wynalaz-

5ki przez obywanie nadzwyczaynych powinności pomie-

6nionych Dobr Poddanych nietylko y Uciemiężenie Lasy do tych

7Dobr należące tak Czarne iako y Dębowy, przez Trakt

8Dzierżawy Swoiey zbytecznym używaniem Gorzelni ustawicz-

9nym paleniem Wniwecz spustoszone y zruynowane, a oczysz-

10cza[?] nietylko Poddaństwo do Dobr Wołodarki za Rzeką Roś

11Leżącey z Dyspozycyi y pozwolenia Wiell. Obżał. Dębina[?]

12wycinaią Lasy Czarne y Dębowe na pełtoraz[?] bezmyślnie[?] y

13obawiania się[?] Wywożą, ale nawet Popom w okolicy Zagra-

14nicznym y obcym Jmć to Asygnacyami, to Słownie pozwa-

15laiąc wolnego Wrębu do Pomienionych Lasow niebronią

16iescze potrzywaiące Swoie Cłyny[?] nieby chcąc pilnieść swoiey

17obrony iakowe pokazać napadszy Poberczników[?] Skarbo-

18wych JW. Comptis Pryncypałow podług zwyczaiu obcho-

19dzących odwierniaiących[?] się zagranicznych Panstw iedne-

20go złapawszy, Lefski[?] Matwiyowszczy[?] do Wsi zaprowadziw-

21szy niewiedzieć z iakiey przyczyny ciż Wiell. Obżał. więcey

22Stu Kijow dać kazawszy, zbitego wygnać ze Dworu Dyspo-

23nowali a zważaiąc Poddani Wiell. Obżał. żadney ostrasz-

24ności na obronę Lasow niewidząc iedni przez zuchwałe

25drogi przez przewożnicę[?] do Dobr Wołodarki za Roś

26y Jnnych różnemi Sposobami przemienstwem[?] możliwości

27Wiell. Obżał. Wywożą y Wydaią. Zaczym ninieyszy Comparens

28zapobiegaiąc dalszemu Tychże Lasow spustoszeniu y owsze[?]

29wdzieiczne[?] prawie wycinanie powtornie na p[rzeci]wko wyż wyra-

30żonym Obżał. Manifestuie y Protestuie. Stan. Nowicki mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „188” (obok skreślone „19”) – w opracowaniu akt 195. Komparent: w tekście kształt „Krowicki/Nowicki”, podpis wyraźnie „Stan. Nowicki”. Ledóchowscy – por. akt 171 (Ledóchowscy przeciw kluczowi żywotowskiemu, wycięcie dębów). Niepewne nazwy dóbr: „Matwijcha[?]” (Matwijchi; Matwiyowszczy[?] – może Matwijówka), „Słyżawka[?]” (Słyzawki, Słyżawki – może Stryżawka?), „Zacełów[?]”, „klucz Jstyowski[?]” (nieodczytany), w drugim wyliczeniu „Makowiski[?]” zamiast Matwijchi; „Dębina[?]”. Pewne: Wołodarka nad rzeką Roś (w kluczu sąsiednim, za granicą dóbr). Zmarły mąż obżałowanej: Ignacy Bobr Piotrowski, cześnik bracławski; syn Jan – sędzic pograniczny województwa bracławskiego (odczyt „Sędzicowi” niepewny). Składnia środkowej części mętna, wiele wyrazów [?].

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Maa nne” – manifestacja imieniem; „S. W.” – starostów włodzimierskich; „Comparens Personaliter” – stawający osobiście; „Dożywotni Possessorowie” – dożywotni posiadacze; „Trakt Dzierżawy” – czas trwania dzierżawy; „Lasy Czarne” – lasy liściaste mieszane (nie dębowe), olszyny itp.; „Asygnacya” – pisemne zezwolenie (na wyrąb); „Wręb” – wyrąb; „Pobercznicy Skarbowi” – strażnicy (dozorcy) leśni lub celni dóbr; „Kije” – kara chłosty; „Comptis Pryncypałowie” – mocodawcy komparenta; „mp” (manu propria) – własnoręcznie.

Streszczenie

2marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Stanisław Nowicki, z woli Franciszka i Ludwiki z Dorohostajskich[?] Ledóchowskich, starostów włodzimierskich, dziedziców dóbr Matwijcha[?], Słyżawka[?] i Zacełów[?] w kluczu Jstyowskim[?], zamanifestował przeciw Annie z Chometowskich, wdowie po Ignacym Bobrze Piotrowskim, cześniku bracławskim, i jej synowi Janowi, sędzicowi pogranicznemu[?] województwa bracławskiego, dożywotnim posesorom tych dóbr. Zarzucił, że przez nadzwyczajne powinności uciskają poddanych, a lasy czarne i dębowe zniszczyli ciągłym paleniem w gorzelni; z ich pozwolenia poddani z Wołodarki za rzeką Roś wycinają i wywożą lasy, także popom z okolicy i obcym pozwalają na wolny wyrąb; ludzie obżałowanych napadli na strażników leśnych mocodawców, jednego złapali, zaprowadzili do wsi, kazali dać mu ponad sto kijów i pobitego wypędzić. Poddani, nie widząc żadnej ochrony lasów, wywożą drewno różnymi drogami. Komparent, zapobiegając dalszemu pustoszeniu lasów, ponownie manifestował i protestował.

Transkrypcja

k. 119 (skan 0122, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca

k. 119v (skan 0123, strona lewa)

1Miesiąca Marca, Drugiego Dnia Przed Urzędem y

2Aktami Niniejszemi Grodz. Winnickiemi y przedemną Ja-

3nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

4Grodu Winnickiego Stanowszy oczewisto Woźny Generał W-

5Wa Bracł. y Jnnych opatrzny Jan Janicki[?] Ktory in vim

6sui veri ac fidelis Rell. palam publice recognovit. Jż on

7Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

8Dnia Dwudziestego Siodmego Februarij maiąc przy sobie

9Stronę Szlachty Ludzi Wiary godnych do tego Aktu użytych

10Urod. Michała Leszczyńskiego y Józefa Malinowskiego był

11w Dobrach Miescie Niemirowie gdzie będąc na Affektacyą

12y Prawną Rekwizycyą WJchmć Państwa Jana Feliksa y

13Franciszki z Zalewskich Kopeżyńskich Subdelegatow Grodz.

14Winnickich Małż. Dobr Wsi Łuki[?] Zabołotychy[?] Dziedzi-

15cow, Urod. Józefa Bogackiego Chorąż. Milicyi Nadworney

16Niemirowskiey oraz w dwarnych[?] Kozakow Saurinkami[?]

17nazwanych Procka[?] Haze[?] Atamana Klyma Rechuna[?]

18Jwana Staszą[?], Korniia Kerpuia[?], Jwana Siromachę,

19Andryia Zaporozca Pismennego Andryia Mekytę[?], Semena

20Subotynca[?] Pinka[?] Barabaszy[?] Petra Dowhania y Kuze-

21ra[?] Zaporozca u Zamku Niemirowskim u W. JmćPana

22Franciszka Żołtowskiego Cześnika Kowalskiego Gubernatora

23oraz Woyta y Mieszczan tameyszych iako Jnwazorow w

24Grzywnach Prawem opisanych ad decisionem Causae

25Aresztował y prawnie przyporęczył, Ktory Areszt W.

26JmćPan Żołtowski, tudzież Woyt y Gromada Niemirowska

27benevole Jmieniem JJWielmożnych Panow swoich przy-

28iowszy wspomnionych wyż wyrażonych dotrzymać dekla-

29rowali y Submittowali się a tak on Woźny Szlachtą so-

30bie przytomną oświadczywszy się ztamtąd powrocił y o tym

31Areszcie przedemną Urz. uczynił y zeznał relacyą Woźny

32nie umieiący pisać znakiem Krzyża S. podpisuiący się Jan Jani-

33cki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „189” (obok skreślone „20”) – w opracowaniu akt 196. Nagłówek i pierwsze dwa wiersze na k. 119 (dół), właściwy tekst na k. 119v. Woźny – podpis „Jan Janicki” (w tekście „Jan Janicki”, odczyt niepewny). Rekwirenci: Jan Feliks i Franciszka z Zalewskich Kopeżyńscy – subdelegaci (subdelegat i żona) grodu winnickiego, dziedzice wsi „Łuki Zabołotychy[?]” (por. akt 197: „Łuki Zabołotyckiey[?]”). Listę kozaków nadwornych niemirowskich (tzw. „Saurinki[?]”) przepisano wiernie, imiona i przezwiska w kilku miejscach niepewne. Niemirów – dobra Potockich (gubernator zamku Franciszek Żołtowski, cześnik kowalski). „Jnwazorowie” – napastnicy; przyczyna aresztu (napad na dobra Kopeżyńskich?) w tekście nie wyłożona.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie i publicznie zeznał; „Milicya Nadworna” – prywatne wojsko magnackie; „Ataman” – dowódca oddziału kozackiego; „Pismenny” – pisarz (kozacki); „Gubernator” – zarządca zamku i dóbr; „Jnwazorowie” – napastnicy (sprawcy najazdu); „w Grzywnach Prawem opisanych” – pod karami pieniężnymi przewidzianymi prawem; „ad decisionem Causae” – do rozstrzygnięcia sprawy; „przyporęczyć” – oddać pod poręczenie; „benevole” – życzliwie; „Submittować się” – poddać się, zobowiązać.

Streszczenie

2marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Jan Janicki[?] zeznał, że 27 lutego 1768, w asystencji szlachty Michała Leszczyńskiego i Józefa Malinowskiego, był w mieście Niemirowie i na żądanie Jana Feliksa i Franciszki z Zalewskich Kopeżyńskich, subdelegatów grodzkich winnickich, dziedziców wsi Łuki Zabołotychy[?], aresztował jako napastników (pod karami prawnymi, do rozstrzygnięcia sprawy) Józefa Bogackiego, chorążego milicji nadwornej niemirowskiej, oraz kozaków nadwornych zwanych „Saurinkami[?]” – Procka[?], atamana Klyma Rechuna[?], Iwana Staszę[?], Kornija Kerpuja[?], Iwana Siromachę, Andrija Zaporożca pisarza, Andrija Mekytę[?], Semena Subotynca[?], Pinka Barabaszę[?], Petra Dowhania i Kuzera[?] Zaporożca – poręczając ich u Franciszka Żołtowskiego, cześnika kowalskiego, gubernatora zamku niemirowskiego, oraz u wójta i mieszczan niemirowskich. Żołtowski, wójt i gromada przyjęli areszt w imieniu swoich panów i zobowiązali się dochować aresztowanych. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 119v (skan 0123, strona lewa)

k. 120 (skan 0123, strona prawa)

1Podstolicowi Bracł. de Diligentia

2Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

3Miesiąca Marca, Drugiego Dnia.

4Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winnickiemi

5y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namies-

6nikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Comparens Perso-

7naliter WJmćPan Jan Feliks binominis Kopeżyński Subdele-

8gat Grodz. Winnicki, procurando[?] diendo[?] integritati Fortunae suae

9naprzeciwko WJmćPanu Stanisławowi Miedzwieckiemu Pod-

10stolicowi Bracł. takowe zanosi Manifestacyą, Jż teraznie-

11szy Zalecaiący[?] in Anno praeterito Die Vicesima octava Julii

12podnosząc Summę z Łuki Zabołotychiey[?] od tegoż W. Miedzwie-

13ckiego wziął Złotem Czerwonych Dwa Sto Dziewięćdziesiąt y

14Pięć między Ktoremi Szesnaście niewaznych było, każdego

15odebrał po Złotych Osmnaście y Rublow Pięćdziesiąt, każde-

16go po Złotych Poll. Osm. Ktorey Summy tak w Złocie iako

17tey Monecie wspomnioney inaczey oddać nie mogł iak każ-

18dy Czerwony Złoty po Złotych Szesnaście y Groszy Dwadzieścia

19Dwa y puł Rubla każdego po Złotych Siedm, na ktorey Sum-

20mie Szkodować Musiał więcey Złoty Poll. Trzechset, prze-

21to de Diligentia sui o tak znaczney szkodzie na wspomnioney

22Summie poniesioney iterum Manifestuie. Jan Feliks Kopeżyński mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „190” (obok skreślone „21”) – w opracowaniu akt 197. Nagłówek na dole k. 119v; tekst na k. 120 rozpoczyna się powtórzeniem końca nagłówka („Podstolicowi Bracł. de Diligentia”). Komparent – ten sam Jan Feliks Kopeżyński, subdelegat grodzki winnicki, co w akcie 196 (wieś „Łuki Zabołotycha[?]”). Niepewne: „procurando[?] diendo[?]” (zapewne formuła „providendo integritati Fortunae suae” – dbając o całość swego majątku), „Zalecaiący[?]” (może „Manifestujący”), „Dwa Sto Dziewięćdziesiąt y Pięć” (= 295 dukatów? zapis „Dwa Sto” niejasny), nazwa „Łuki Zabołotychiey[?]”. Notka pod nagłówkiem na k. 119v „Lass[?] Tomu[?]” – nieodczytana.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „de Diligentia” – dla zachowania staranności (zabezpieczenia się); „binominis” – dwojga imion; „providendo integritati Fortunae suae” – dbając o nienaruszalność swego majątku; „in Anno praeterito Die Vicesima octava Julii” – w roku ubiegłym 28 lipca (1767); „Czerwony Złoty” – dukat; „niewazne” – nie mające pełnej wagi (lekkie) monety; „iterum Manifestuie” – ponownie manifestuje; „mp” – własnoręcznie.

Streszczenie

2marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Feliks Kopeżyński, subdelegat grodzki winnicki, dbając o swój majątek, zamanifestował przeciw Stanisławowi Miedzwieckiemu, podstolicowi bracławskiemu: 28 lipca 1767, podejmując od niego sumę za (z) Łuki Zabołotychy[?], otrzymał 295[?] dukatów, w tym 16 niepełnej wagi, liczonych po 18 zł, oraz 50 rubli liczonych po 8 zł; tymczasem pieniądze te mógł dalej wydać tylko po 16 zł 22 gr za dukat i po 7 zł za półrubla, przez co poniósł szkodę ponad 300 zł pol. O tę szkodę dla zabezpieczenia się ponownie manifestował i podpisał się własnoręcznie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 120 (skan 0123, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickie-

4mi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy oczewisto

6Woźny Gnał Wwa Bracławskiego y Jnnych opatrzny Olexa

7Radliński w moc wierney Relacyi swoiey dobrowolnie zeznał.

8Jż On

k. 120v (skan 0124, strona lewa)

1Jż On Roku na Akcie wyrażonego Miesiąca Februarij Dnia Dwudzieste-

2go Dziewiątego[?] Pozew Głowny Trybunalski Koronn. Lwow. Autentyczny

3odniosł do Dobr Miasta Januszgroda y tam ten Pozew w Dworcu[?] mieszkal-

4nym[?] na Stole położywszy opowiedzenie onego prawnie opowiedział

5temi Słowy. Stanislaus Augustus Dei gratia Rex Poloniae Mag-

6nus Dux Lituaniae Russiae Prussiae Masoviae Samogitiae Livoniae

7Kijoviae Volhyniae Podoliae Podlachiae Smolensiae Severiae Braćła[?]-

8viae[?] Czerniechoviaeque. Tibi Illmo Antonio Swiatopełk Duci Czetwer-

9tyński Capitaneidae Darniczewicz[?] Villae[?] de Causa intrascripta Bo-

10nis[?] Juris[?] Ter[?] omnibus Mandamus ut coram Judicio nostro Ordi-

11nario Gnali Tribunalis Regni Leopoliensi tunc dum et quando Causa praesens

12ex Regestro sibi competenti ad Judicandum vocata ordinatque

13legitime inciderit. pareas peremptorieque compareas ad Instantiam Instig.

14Judicii Nostri Ejusque Delatoris Illmi Janusii Thomae binominis

15Swiatopełk Ducis Czetwertyński Succamerarii Nostri Curialis Re-

16gnorum[?] Komargrod[?] Berowice[?] cum Attinentiis vigore Juri-

17um quaesitorum Haeredis Actoris, Qui citat in herendo[?] Legibus

18Regni Manifestatum Juribus Suis Caetibusque[?] Citat ad videndum

19Audiendum Attentandumque te vigore Tui Actoris indebite

20circumscriptionis Juriumque Legalium intercitu[?] haereditatis[?]

21Bonorum Komargrod[?] Berowice[?] cum Attinentiis et aliorum quae-

22sitorum in dubium Vocationis ad mentem Legis primi[?]

23Transactiones circumscriptivas et Jura quaesita praefatorum

24Bonorum incl[i]tum[?] vacantis[?] Actori nondum[?] Conser[vandas?] Here-

25ditatem Editarum[?] Bonorum Legaliter per Illmum Ac-

26torem quaesitam indubitatam decerni, caeterumque in causa

27perpetuum silendum Tibi Citato imponi in Libris[?] ex

28pensis condemnari caeteraque pro Causae praesentis exigentia

29statui sententiam[?] citatis. Sis igitur pariturus Terminumque

30Attentaturus et ad praemissa ac alia Judicialiter responsu-

31rus. Datt Leopoli Die Undecima[?] Nona Januarij Millesi-

32mo Septingentesimo Sexagesimo octavo Anno de quo

33Ins[?] Miles Relat. Miles ignarus Literarum Crucem posuit

34Olexa Radliński +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „191” (obok skreślone „22”) – w opracowaniu akt 198. Relacja polska z wpisanym łacińskim pozwem Trybunału Koronnego (kadencja lwowska) w imieniu króla Stanisława Augusta. Formuły pozwu przepisane w części środkowej orientacyjnie (#PARTIAL) – pismo pośpieszne, skróty łacińskie. Pewne: woźny Ołeksa Radliński (por. akty 41–43, 116, 132 – woźny Radliński), miejsce doręczenia – miasto Januszgród (por. akty 76, 96), pozwany – ks. Antoni Światopełk Czetwertyński, delator (powód) – ks. Janusz Tomasz Światopełk Czetwertyński, tytułowany „Succamerarius Noster Curialis” (podkomorzy nadworny? – odczyt dalszego słowa niepewny; w nagłówku „P. B. K.[?]”). Dobra sporne: „Komargrod[?] Berowice[?]” (dwukrotnie tak samo; Komargród w pow. bracławskim?). Niepewne: „Darniczewicz[?]” (tytuł pozwanego – „Capitaneidae …”), dzień doręczenia „Dwudziestego Dziewiątego[?]” (luty 1768 – rok przestępny), data pozwu „Die Undecima[?] Nona Januarii” (zapewne „Decima Nona” – 19 stycznia), nagłówek marginalny „W.[?] Led[?] Ge[?]” (nieodczytany).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Stanislaus Augustus Dei gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lituaniae, Russiae…” – Stanisław August z Bożej łaski król polski, wielki książę litewski, ruski… (pełna tytulatura); „Tibi … mandamus ut coram Judicio nostro Ordinario Generali Tribunalis Regni Leopoliensi … compareas” – tobie nakazujemy, abyś stanął przed naszym zwyczajnym sądem Trybunału Głównego Koronnego we Lwowie, gdy sprawa z właściwego rejestru zostanie wywołana; „ad Instantiam Instigatoris Judicii Nostri Ejusque Delatoris” – na wniosek instygatora naszego sądu i jego delatora (powoda); „cum Attinentiis” – z przynależnościami; „vigore Jurium quaesitorum” – na mocy nabytych praw; „ad videndum, audiendum attentandumque” – abyś widział, słyszał i uczestniczył; „indubitatam decerni” – aby uznano za niewątpliwą; „perpetuum silentium imponi” – aby nałożono wieczne milczenie (zakaz dalszych roszczeń); „expensis condemnari” – aby zasądzono koszty; „Sis igitur pariturus terminumque attentaturus et ad praemissa ac alia judicialiter responsurus” – bądź więc posłuszny, stań w terminie i odpowiadaj sądownie na powyższe i inne; „Datum Leopoli” – dano we Lwowie; „Miles ignarus Literarum Crucem posuit” – szlachcic (woźny), nie znając pisma, postawił krzyż.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Ołeksa Radliński zeznał, że 29[?] lutego 1768 zaniósł do miasta Januszgród i położył na stole w dworze autentyczny pozew Trybunału Głównego Koronnego lwowskiego, wydany we Lwowie 19[?] stycznia 1768 w imieniu króla Stanisława Augusta. Pozew wzywał ks. Antoniego Światopełka Czetwertyńskiego przed Trybunał na instancję instygatora i delatora ks. Janusza Tomasza Światopełka Czetwertyńskiego, który – powołując się na swoje nabyte prawa dziedziczne do dóbr Komargród[?] i Berowice[?] z przynależnościami – domagał się uznania krzywdzących (obchodzących prawo) transakcji pozwanego za nieważne, potwierdzenia swego dziedzictwa jako niewątpliwego, nałożenia na pozwanego wiecznego milczenia i zasądzenia kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 120v (skan 0124, strona lewa)

k. 121 (skan 0124, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Drugiego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnicki-

4mi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy oczewisto Woź-

6ny Gnał Wwa Bracł. y Jnnych opatrzny Jakub Mazu-

7renko w moc wierney Relacyi swoiey zeznał. Jż On Roku tera-

8znieyszego Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Dnia Dwudzies-

9tego Siodmego Februarij z Rekwizycyi Urod. Jgnacego Rada-

10nowicza[?] Jmieniem JW. Alexandra z Koszarowa[?] Borzęckiego

11Podstolego Koron.[?] Przemyskiego y Cetl.[?] Starosty zaniesio-

12ney ziechał do Dobr JKMci Bracławia gdzie będąc Starozą-

13konnego Szmuyła przedtym w Pryłuce[?] a teraz w Bracławiu

14Mieszkaiącego y Domostwo swoie Maiącego, we Dworze

15tameyszym Aresztował y Szlachtą sobie przytomną

16Urodzonemi Janem Swiderskim y Józefem Badowskim[?] do

17tego Akta użytemi oświadczywszy się tamże w Jzbie na

18Stole Pozew Grodz. Winnicki albo raczey przypozew poło-

19żył y zostawił. Ktory pisany był w te Słowa Jozef z Obor

20Kolumna Czosnowski Winnicki y Ułanowski Starosta

21Tobie JW. Stanisławowi Nowowieyskiemu Starościcowi Bracł.

22Pozwanemu y Przypozwanemu Starozakonnemu Szmuy-

23łowi przedtym w Pryłuce[?] a teraz w Bracławiu Domostwem

24Mieszkaiącemu Słuchaczowi[?] Moiemu Powagą JKMci a

25moią Starościńską przykazuię Władzą Abyś Wmć przedemną

26lub Urzędem Grodzkim Winnickim na Roczkach te-

27go Urzędu naybliżey przypadaiących y Sądzących się w ten

28czas gdy Sprawa z Regestru Sądowego Rękoymskiego[?] Spraw

29Grodzkich Winnickich y Wpisu Wiell. Piaskowskiego Kom-

30mendanta Znaku Pancernego Wiell. Chorąż. Winnickiego[?]

31pro Wiell. teraznieyszemu Powodowi zapłacenie Sum-

32my przypadnie y przywołana będzie Sam Oblicznie y Zawi-

33cie Stanął na Jnstancyą Jnstyg. Sądowego y Jego Dell. JW. Alexan-

34dra z Koszarowa[?] Borzęckiego Podstolego Koronnego[?]

35Przemyskiego

k. 121v (skan 0125, strona lewa)

1Przemyskiego y Dz[...]skiego[?] Stty Aktora Ktory przychilaiąc

2się do Prawa Pospolitego y samey Słuszności Wmć Poz[y]-

3wa albo raczey do gotowey Sprawy gotowego wpisu przeciwko

4tobie promowanego przypozywa ostawieniu[?] Starozakonnego

5Szmuyła przedtym w Dobrach Pryłuce[?] a teraz w Dobrach JKMci

6Bracławiu Mieszkaiącego y Domostwo swoie Maiącego y

7przymuszeniu onego do zapłacenia Summy Złotych Poll. Czte-

8rysta wraz z Prowizyą Wiell. Piaskowskiemu winney tym

9Sposobem ewinkowania siebie Aktora od Jmpetycyi tegoż

10Wiell. Piaskowskiego Przypozwany iedno[?] Pisan w Winnicy

11Dnia Osmnastego Februarij Tysiącznego Siedmsetnego

12Sześćdziesiątego Osmego Roku Woźny nie umieiący pisać

13Krzyż Kładzie Jakub Mazurenko +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „192” (obok skreślone „23”) – w opracowaniu akt 199. Nagłówek na dole k. 120v. Sens: Borzęcki, pozwany wcześniej przez Piaskowskiego (wpis w rejestrze rękojemskim[?] grodu winnickiego) o sumę 400 zł, przypozywa Stanisława Nowowiejskiego, starościca bracławskiego, i Żyda Szmujłę, aby go „ewinkowali” – uwolnili od tej pretensji (zapewne właściwymi dłużnikami są Nowowiejski i Szmujło). Niepewne: „Rada-/nowicza[?]”, „z Koszarowa[?]” (przydomek Borzęckiego), tytuły „Podstoli Koron.[?] Przemyski”, „Cetl.[?] Starosta” / „Dz[...]skiego[?] Stty” (dwie różne formy skrótu tytułu starościńskiego), „Pryłuka[?]” (Pryłuce/Prytuce – wcześniejsze miejsce zamieszkania Szmujły), „Badowski[?]”, „Słuchaczowi[?]”, „Rękoymskiego[?]” (rejestr rękojemski), „Chorąż. Winnickiego[?]”, „ostawieniu[?]”, „iedno[?]”. Piaskowski – komendant znaku pancernego (por. akty 102, 166 – Piaskowski).

Objaśnienia: „Rell. na R. G. W.” – relacja na roczki grodzkie winnickie; „ewinkowanie od Jmpetycyi” – ewikcja, uwolnienie od pretensji (roszczenia) innej osoby; „Przypozew” – pozew dodatkowy, wzywający osobę trzecią do sprawy już toczącej się; „gotowa Sprawa gotowego wpisu” – sprawa już wpisana do rejestru i gotowa do sądzenia; „Starozakonny” – Żyd; „Prowizya” – odsetki; „Znak Pancerny” – chorągiew pancerna; „Krzyż Kładzie” – stawia krzyż zamiast podpisu.

Streszczenie

2marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Jakub Mazurenko zeznał, że 27 lutego 1768, na żądanie Ignacego Radanowicza[?] w imieniu Aleksandra z Koszarowa[?] Borzęckiego, podstolego przemyskiego[?] i starosty, zjechał do dóbr królewskich Bracławia, aresztował w tamtejszym dworze Żyda Szmujłę, dawniej mieszkającego w Pryłuce[?], a teraz osiadłego w Bracławiu, i w obecności szlachty Jana Świderskiego i Józefa Badowskiego[?] położył w izbie przypozew grodu winnickiego (z 18 lutego 1768, w imieniu starosty Józefa Czosnowskiego). Przypozew wzywał Stanisława Nowowiejskiego, starościca bracławskiego, i Szmujłę na roczki grodzkie winnickie, gdy z rejestru rękojemskiego[?] przypadnie sprawa z wpisu Piaskowskiego, komendanta znaku pancernego, przeciw Borzęckiemu o zapłatę sumy; Borzęcki żądał, aby Nowowiejski stawił Szmujłę i zmusił go do zapłaty Piaskowskiemu 400 zł pol. z odsetkami, uwalniając tym samym Borzęckiego od pretensji Piaskowskiego. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 121v (skan 0125, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygato-

5rem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnicki-

6go, Stanowszy oczewisto Woźny Generał Wwa Podolskiego

7y Jnnych opatrzny Łukasz Osadczak Ktory w moc wierney

8Relacyi swoiey dobrowolnie zeznał. Jż On Roku wyż na Akcie

9wyrażonego Dnia Drugiego Marca Pozew Grodzki Winnic.

10Autentyczny odniosł do Dobr Miasta Lityna y tam ten

11Pozew we Dworze na Stole położywszy opowiedzeniu onego

12prawnie Publikuiąc do Wiadomości przywiodł w ten spo-

13sob. Jozef z Obor Kawalkim[?] Czosnowie Kolumna Czosnow-

14ski Winnic. Ułanowski etc. Stta Wam JW. Jgnacemu Swi-

15dzińskiemu Stcie Lityńskiemu Dobr Wsi Woniaczyna

16y Kisielow do Starostwa Lityńskiego należących uprzy-

17wileiowanemu Possessorowi Panu, tudzież Urod. Porchtadowskie[?]-

18mu tychże Wsiow Dyspozytorowi Pozwanym y Jnnym

19Słuchaczom Maiącym

k. 122 (skan 0125, strona prawa)

1Stawić się maiącym, z osob y Dobr Wmć wszelakich Powagą JK-

2Mci a moią Starościńską przykazuię Władzą, abyście przed Sądem

3moim lub Urzędem Grodzkim Winnic. na Roczkach Sądzą-

4cych się w ten czas gdy ta Sprawa z Regestra sobie należytego

5do Sądzenia przywołana będzie Sami oblicznie y Zawicie

6Stawili się Na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Delat.

7W. JmćPana Kajetana Zutkiewskiego[?] Podstol.[?] Zwinogrodzk.

8Dobr Wsiow Werbowodyniec[?] y Jgnatek[?] dożywotniego y W.

9Stanisława z Korzarowa[?] Borzęckiego Cześn. Wyszogrodz.[?] do-

10żywotniego Possessorow Aktorow, Ktorzy przychilaiąc się do Pra-

11wa Pospolitego Manifestu y Aresztu Wmć Pozywa do

12wydania Prawowitych Ostapa Szczuka[?] Kaśmira[?] z Wer-

13bowodyniec[?] Wasyla Mozeruka[?] Zięcia z Jgnatek[?] z Żonami Dzieć-

14mi Bydłem y całym Sprzętem Domowym z Dobr Wiell.

15Aktorow zbieżonych do Dobr Wsi Woniaczyna zbiegłych

16y tam bytem osiadłych Arestem Jnnodowanych[?] (qui et Jpsi

17Citatione pone suo[?] Arestantur) y do przysłuchania się Win

18Prawnych, tak na Wsi JW. Stty Lityńskiego zaniedbanie[?]

19y w Expens Prawnych W. Aktora wprowadzenie,

20Jakoteż y na Wsi[?] Urod. Porchtadowskim[?] Dyspozytorze Wsi

21Kisielow za zamowienie Pomienionych Poddanych y Wozy[?]

22z Całym Sprzętem Domowym z Ludźmi pasieczanii[?] y za-

23branie, w skazaniu[?] win należących, do Kompensowania Szkody

24Expens Prawnych z tąd pochodzących tam pro Causae

25praesentis Exigentia na Termin wyznaczony, Przywaią[?]

26bądźcie Gotowi y na wszystko co wam Sądownie Zarzucą od-

27powiedzieć[?]. Datt w Winnicy Dnia Pierwszego Marca,

28Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Roku, Miles qui

29Supra Scribendi Jgnarus Crucis Signum posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „193” (obok skreślone „24”) – w opracowaniu akt 200. Pozwany Ignacy Świdziński, starosta lityński – por. akty 169, 174, 178–179 (Woniaczyn potwierdzony; akt 120). Woźny – generał województwa PODOLSKIEGO (nie bracławskiego). Aktorzy: Kajetan Zutkiewski[?] (tytuł „Podstol.[?] Zwinogrodzk.” – podstoli lub podstolic zwinogrodzki) i Stanisław z Korzarowa[?] Borzęcki, cześnik wyszogrodzki[?] – dożywotni posesorzy wsi Werbowodyńce[?] i Ignatki[?]; por. akt 199 – Aleksander „z Koszarowa[?]” Borzęcki (zapewne ten sam przydomek). Niepewne: „Kawalkim[?] Czosnowie” (w formule tytulatury starosty zwykle „na Wielkim Czosnowie”), „Porchtadowski[?]” (dyspozytor Woniaczyna i Kisielów), imiona i przezwiska poddanych („Ostap Szczuk[?] Kaśmir[?]”, „Wasyl Mozeruk[?]”), „Jnnodowanych[?]”, „pone suo[?]”, „zaniedbanie[?]”, „pasieczanii[?]”, „Przywaią[?]” (zapewne zniekształcone „Przeto”).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Extradycya Poddanych” – wydanie (zbiegłych) poddanych; „Słuchacze” – osoby podległe, poddani (w formule pozwu: „pozwanym i innym słuchaczom”); „Jnstygator Sądowy y Jego Delator” – oskarżyciel sądowy i powód; „Prawowici” (poddani) – należący prawnie do powodów; „bytem osiadli” – osiedleni na stałe; „qui et ipsi Citatione praesenti Arestantur” – którzy także niniejszym pozwem zostają aresztowani; „Wina Prawna” – kara przewidziana prawem; „pro Causae praesentis Exigentia” – stosownie do potrzeby niniejszej sprawy; „Miles qui supra Scribendi Ignarus Crucis Signum posuit” – wyżej wymieniony szlachcic (woźny), nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża.

Streszczenie

2marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa podolskiego Łukasz Osadczak zeznał, że tegoż dnia zaniósł do miasta Lityń i położył na stole w dworze pozew grodu winnickiego (z 1 marca 1768, w imieniu starosty Józefa Czosnowskiego) wzywający Ignacego Świdzińskiego, starostę lityńskiego, uprzywilejowanego posesora wsi Woniaczyn i Kisielów (starostwo lityńskie), oraz Porchtadowskiego[?], dyspozytora tych wsi, na roczki winnickie z powództwa Kajetana Zutkiewskiego[?], podstolego[?] zwinogrodzkiego, i Stanisława Borzęckiego, cześnika wyszogrodzkiego[?], dożywotnich posesorów wsi Werbowodyńce[?] i Ignatki[?]. Powodowie żądali wydania prawowitych poddanych – Ostapa Szczuka[?] Kaśmira[?] z Werbowodyniec[?] i Wasyla Mozeruka[?], zięcia, z Ignatek[?] – zbiegłych z żonami, dziećmi, bydłem i całym sprzętem do Woniaczyna i tam osiadłych, wymierzenia kar za ich zatrzymanie, ukarania dyspozytora za przyjęcie zbiegów oraz zwrotu szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 122 (skan 0125, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca

k. 122v (skan 0126, strona lewa)

1Miesiąca Marca, Trzeciego Dnia

2Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

3Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstyga-

4torem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickie-

5go. Stanowszy oczewisto Woźny Gnał Wwa Bracł. y Jn-

6nych Opatrzny Wawrzyniec Sokalski w moc wierney

7Rell. swoiey zeznał. Jż On Roku y Miesiąca na Akcie wy-

8rażonych Dnia Drugiego Pozew Grodzki Winnicki odniosł

9do Dobr Krzyżowki[?] y tam ten Pozew we Dworze położywszy

10opowiedzeniu onego prawnie opowiedział temi Słowy. Jozef

11Kolumna z Obor Czosnowski Winnicki Ułanowski Stta

12Rotmistrz Znaku Pancernego JKMci Woysk Koronnych

13y Rzeczy Pospolitey Wiell. Jakubowi Zarczyńskiemu Cze-

14śnikowi Sieradzkiemu pozwanemu z Sprawy niżey pisaney

15z osoby y Dobr generaliter wszystkich powagą

16JKMci a moią Starościńską przykazuię Władzą aby

17Wmość przedemną Samym lub Urzędem moim Grodzkim

18Winnickim Oblicznie y zawicie Stanął na Jnstancyą

19Jnstygatora Sądowego y Jego Delatora Wiell. Pawła

20Rakowskiego Miernika Winnickiego Aktora, kto-

21ry Aktor przychilaiący się do Prawa pospolitego, tudzież

22do Kontraktu między sobą, Aktorem z iedney a Wmo-

23ścią z drugiey Strony opodal[?] Roku Tysiącznego

24Siedmsetnego Sześćdziesiątego, Siodmego Dnia Czter-

25nastego Januarij spisanego niemniey do Manifestu

26w tey Sprawie uczynionego pozywa Wmość o oddał-

27nie[?] Dwuset Sześciu Dziesiąt Czerwonych Złotych

28wraz z prowizyą, niemniey o powrocenie pięciąt[?]

29Złotych na expens. pędzło[?], to iest na opłacenie spra-

30wy[?] Mostowego Grobelnego erogowanych, tudzież

31y o inne pretensye w czasie Sprawy remonstrować się

32maiące Pozywa Wmość Sis itaque pariturus Termi-

33num Attentaturus et ad praemissa omnia Judicia-

34liter responsurus Datum w Winnicy Tysiąc Siedm-

35set, Sześćdziesiąt, Osmego Roku, Dnia Dwudziestego Sio-

36dmego

k. 123 (skan 0126, strona prawa)

1Siodmego Februarij de quo Scens Miles Rell.

2Miles qui Supra ignarus Literarum Crucem po-

3suit Wawrzyniec Sokalski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Uzupełnienie: akt 220 podaje nazwisko wyraźnie – Jakub Zarczyński, cześnik sieradzki, dzierżawca Sosenki.

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „194” (obok skreślone „25”) – w opracowaniu akt 201. Nagłówek na dole k. 122 (w pierwszym odczycie nagłówka „Rakowskiego … Zaręczyńskiego[?]”); w tekście wyraźnie „Pawła Rakowskiego Miernika Winnickiego” (mierniczy winnicki). Nazwisko pozwanego „Zarczyński[?]” (w tekście „Zatczyńskiemu/Zarczyńskiemu”) – cześnik sieradzki; por. akt 193 „Jakuba Zarem[?]skiego Cześnika Sieradz.” – zapewne ta sama osoba, właściwa forma nazwiska do ustalenia (Zarczyński/Zaremski?). Niepewne: nazwa dóbr „Krzyżówka[?]”, „opodal[?]” (może „pod datą”), „oddałnie[?]” (oddanie), „pięciąt[?]” (pięćdziesiąt?), „pędzło[?]”, „sprawy[?] Mostowego Grobelnego” (opłata mostowego i grobelnego – myto za przejazd przez most i groblę).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Rell. na R.” – relacja na roczki; „Miernik” – mierniczy (urzędnik ziemski, wytyczający granice); „Czerwone Złote” – dukaty; „Prowizya” – odsetki; „Mostowe, Grobelne” – opłaty za przejazd przez most i groblę; „erogowane” – wyłożone; „remonstrować się” – okazywać, przedkładać; „Sis itaque pariturus, Terminum attentaturus et ad praemissa omnia Judicialiter responsurus” – bądź więc posłuszny, stań w terminie i na wszystko powyższe odpowiadaj sądownie; „de quo Sciens Miles Relationem, Miles qui supra ignarus Literarum Crucem posuit” – o czym, wiedząc, szlachcic (woźny) złożył relację, wyżej wymieniony, nie znając pisma, postawił krzyż.

Streszczenie

3marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Wawrzyniec Sokalski zeznał, że 2 marca 1768 zaniósł do dóbr Krzyżówka[?] i położył w dworze pozew grodu winnickiego (z 27 lutego 1768, w imieniu starosty Józefa Czosnowskiego, rotmistrza znaku pancernego) wzywający Jakuba Zarczyńskiego, cześnika sieradzkiego, na instancję instygatora i delatora Pawła Rakowskiego, mierniczego winnickiego. Powód, powołując się na kontrakt zawarty między stronami 14 stycznia 1767 i na swój manifest, domagał się zapłaty 260 dukatów z odsetkami, zwrotu 50[?] zł wyłożonych na opłaty mostowego i grobelnego oraz innych pretensji. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 123 (skan 0126, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Marca Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winn.

4y przedemną Janem Jedleckim Jnstygat. y Namies-

5nikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Stanowszy

6Oczywisto Woźny Gnał Wwa Bracł. y inne Opatrz.

7Michał Radliński in vim sui veri ac fidelis

8Relationis palam publice libereque ac per expressum

9recognovit Jż On Roku y Dnia wyż na Akcie wy-

10rażonych Pozew na Membranie Autentycznym pi-

11sany odniosł do Dobr Wsi Części Sołchobowki[?]

12y tam ten Pozew w Jzbie na Stole położywszy o

13położeniu y essencyi onego po kogo od kogo y w ia-

14kiey Sprawie pisany był Prawnie publikował

15y o wiadomości przywiodł de tenore sequenti Jozef z Obor

16Kolumna Czosnowski Winn. Sądowy[?] Ułanowski etc.

17Stta Wam Wiell. Zachariaszowi Jaroszyńskiemu y W.

18Franciszkowi Rolickiemu[?] Łowczemu Smoleńs. Dobr

19Części Wsi Sołchobowki[?] Praw swoich Possesso-

20rom z Osoby y Dobr Wmć generaliter wsze-

21lakich powagą JKMci a moią Starościńską

22przykazuię władzą Abyście WW. przedemną Sa-

23mym lub Sądem y Urzędem moim Grodz. Winn.

24na Roczkach iako naybliższych przypadaią-

25cych w ten Czas gdy ta Sprawa z Regestru

26Sobie należytego do Sądzenia przypadnie

27y przywołana będzie Sami Oblicznie y

28zawicie

k. 123v (skan 0127, strona lewa)

1y Zawicie staneli na Jnstancyą Jnstra Sądo-

2wego y Jego Dell. Wiell. Antoniego Kopystyn-

3skiego Stolnika Przemyskiego[?] Aktora Ktory przychy-

4laiące się do Prawa Pospolitego y samey Słusz-

5ności WW. Wmć Pozywa do Satysfakcyi uczynienia

6Dekretowi Kadencyi Generalnemu Collocationis

7wypadłemu do wypłacenia Arędy od Sgo[?] Jana

8Zatrzymaney una cum provisione, do oddania

9Pól Stawiszczi[?] y Lasu Ktore proprio casu od W.

10Kopestyńskiego Sit.[?] Przewę[?] poodbierali nec non

11prosaciendo[?] calculo ex eodem fundo do zapłacenia

12prowentow z tychże gruntow pochodzących tako-

13odesłaney[?] Lasu z ktorego do Wsi Buchawiwki[?]

14Arędarzowi Swernu[?] Buchaiowskiemu[?] po kilka

15dziesiąt Fur do Arędy daią iako też o Stawienie

16Brodzkiego[?] Dyspozytora y Morducha Żyda

17Arędarza Sołchobowskiego[?] y innych wiele Kroza-

18kow[?] do tychże Aktow należących tudzież y o In-

19ne wiolencye przychylaiące się do Dawnych Tran-

20zakcyi Hac in Causa poczynionych na Termin

21wyż Oznaczony pozywaią Sitis pariturus Termi-

22num attentaturus et ad praemissa hic et etiam

23Judicialiter responsuri Pisany w Winnicy Dnia Dru-

24giego Marca Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

25Roku de quo Sciens eiusdem Miles Rell. Miles Jgnarus

26Liter. Crucem S. posuit Michał Radliński +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „195” (bez skreślonej drugiej numeracji) – w opracowaniu akt 202. Od tego aktu nowa, rozwlekła i niestaranna ręka (k. 123–124v). Środkowa część pozwu (k. 123v: wyliczenie żądań) przepisana orientacyjnie – #PARTIAL. Pewne: woźny Michał Radliński (por. akt 132), pozwani – Zachariasz Jaroszyński i Franciszek Rolicki[?], łowczy smoleński, posesorzy części wsi „Sołchobówka[?]” (formy: Sołchobowki/Sałchobowki – nazwa niepewna); powód – Antoni Kopystyński (w nagłówku i w tekście także „Kopestyński”), tytuł „Stolnik Przemyski[?]”. Niepewne: „Winn. Sądowy[?]” (w tytulaturze starosty – może „Winnicki, Sądowy” omyłkowo), „od Sgo[?] Jana” (od św. Jana – termin arendy?), „Pól Stawiszczi[?]”, „Sit.[?] Przewę[?]”, „prosaciendo[?]” (pro faciendo), „Buchawiwki[?]”, „Swernu[?] Buchaiowskiemu[?]”, „Brodzkiego[?]”, „Krozakow[?]” (Kozaków?). Kolacjonujący: „M. Psroński[?]” – por. „Pszoński[?]” (akty 184–185, 188), „Psarski[?]” (akt 189).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „in vim sui veri ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; „de tenore sequenti” – następującej treści; „Dekret Kadencyi Generalney Collocationis” – dekret (sądu) kadencji generalnej o kolokacji (ustaleniu kolejności zaspokojenia wierzycieli z dóbr); „Aręda” – dzierżawa (karczmy, propinacji), czynsz dzierżawny; „una cum provisione” – wraz z odsetkami; „proprio casu” – samowolnie; „nec non pro faciendo calculo ex eodem fundo” – a także dla dokonania obrachunku z tegoż gruntu; „hac in Causa” – w tej sprawie; „Sitis parituri, Terminum attentaturi et ad praemissa hic et etiam Judicialiter responsuri” – bądźcie posłuszni, stańcie w terminie i odpowiadajcie sądownie na powyższe; „de quo Sciens eiusdem Miles Relationem, Miles ignarus Literarum Crucem S. posuit” – o czym, wiedząc, tenże szlachcic (woźny) złożył relację; nie znając pisma, postawił Krzyż Święty.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Michał Radliński zeznał, że tegoż dnia zaniósł do wsi Sołchobówka[?] (części tej wsi) i położył w izbie na stole pozew grodu winnickiego (z 2 marca 1768, w imieniu starosty Józefa Czosnowskiego) wzywający Zachariasza Jaroszyńskiego i Franciszka Rolickiego[?], łowczego smoleńskiego, posesorów części Sołchobówki[?], na roczki winnickie na instancję Antoniego Kopystyńskiego, stolnika przemyskiego[?]. Powód domagał się wykonania dekretu kadencji generalnej o kolokacji: wypłacenia zatrzymanej arendy wraz z odsetkami, zwrotu pól i lasu samowolnie mu odebranych oraz obrachunku i zapłaty prowentów z tych gruntów, a także zadośćuczynienia za las, z którego wywożono drewno (po kilkadziesiąt fur) do wsi Buchawiwka[?], stawienia dyspozytora Brodzkiego[?] i Żyda Morducha, arendarza sołchobowskiego[?], oraz za inne gwałty, zgodnie z dawnymi transakcjami w tej sprawie. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 123v (skan 0127, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Marca Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz.

4Winn. y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem

5y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

6Stanowszy

k. 124 (skan 0127, strona prawa)

1Stanowszy Oczewisto Woźny Gnał Wwa Bracł. y Jnnych

2opatrzny Woyciech Kubowicz[?] w moc wierney Rell. swoiey jaw-

3nie zeznał. Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedmset, Sześć-

4dziesiąt Osmego, Dnia pierwszego Marca Pozew alias Przypozew

5Grodzki Winnicki Autentyczny odniosł do Dobr Wsi Radzyn[?]

6y tam ten Pozew we Dworze w Jzbie na Stole położywszy o

7Essencyi onego Prawnie wszystkich uwiadomił, de tenore tali.

8Jozef Kolumna z Obor Czosnowski Winnicki y Ułanowski Stta

9Wiell. Mariannie Łaskiey[?] Podczaszynie Podolskiey przedtym Dobr

10Woroszyłowki[?] zastawney Possessorce Pani Pozwaney Urod. Caje-

11tanowi[?] Sędziszewskiemu[?] Gubernatorowi przedtym Woroszyłowskie[?]-

12mu y Jnnym w oryginalnych Terminach wyrażonym Pozwanym

13przypozwanym, y Stawić się Maiącym z Sprawy niżey wyrazo-

14ney z Osob y Dobr Wmć generaliter wszystkich przykazuię, abyście

15Wmć przedemną Samym lub Urzędem moim Grodzkim

16Winnickim na Roczkach Grodzkich Winnickich sądzą-

17cych się podług tego Pozwu naybliższey do Sądzenia przypa-

18daiących w ten czas gdy ta Sprawa z Regestru sobie na-

19leżytego do Sądzenia przypadnie, y przywołana będzie Sa-

20mi Oblicznie y Zawicie Staneli na Jnstancyą Jnstygatora

21Sądowego y Jego Delat. W. Mateusza Bąkowskiego Stol.

22Halickiego Dobr Klucza Woroszyłowskiego[?] Dziedzica tu-

23dzież Kłubonowicza[?] y Jnnych Mieszczan y

24Poddaństwa Woroszyłowskiego[?] w oryginalnych Terminach Wyrazo-

25nych, Wszystkiey Pana swego Czynionych Aktorow Ktory

26przychilaiący się do Prawa Pospolitego y Słuszności tudzież Pozw[ow]

27y Jnszych swoich Wmć do poniesienia Win Prawnych, za niesłuszną

28Jnkarceracyą Ela[?] Aronowicza Arędarza Woroszyłowskiego[?], Pie-

29niędzy Kilka Tysięcy extorsive wzięcie, Kurów pozabieranie,

30Poddanych Woroszyłowskich Angaryowanie, Lasow pustoszenie,

31y innych Szkod Poczynione Wmć w Lasku[?] Dobr Woroszyłow-

32skich Ludziom Chrześcianom y Żydom Krzywd y wiolencyi po-

33czynienie, do powrocenia Pieniędzy niesłusznie wziętych do nad-

34grodzenia Szkod y Expens Prawnych, do Stawienia wiolatorow

35Arestem innodowanych caeteraque pro Causae huius exigentia

36exercibas[?] neyatij[?] emergentib. na wyż oznaczony Termin

37Pozywaią

k. 124v (skan 0128, strona lewa)

1Pozywaią czyli raczey do Gotowey Sprawy Gotowych Termi-

2now, y Wpisow przez JW. Komorowskiego Starostę Ochockiego[?]

3przedtym[?] Dobr tychże Dziedzica poczynionych przypozywa-

4ią. Sitis pariturus et Judicialiter responsuri Datt w Winnicy

5Die Vicesima tertia Februarij Millesimo Septingentesimo

6Sexagesimo Octavo Anno De quo Sciens eiusdem Miles

7Rell. Miles ignarus Literar. Crucem S. posuit Woyciech

8Kubowicz[?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „196” – w opracowaniu akt 203. Ta sama rozwlekła ręka co w akcie 202; w części końcowej pozwu (k. 124) przepis orientacyjny – #PARTIAL. Niepewne: nazwisko woźnego „Kubowicz[?]” (w podpisach „Kabowicz/Kubrowicz”), wieś doręczenia „Radzyn[?]” (zapis „Radzyp.”), nazwa klucza i wsi „Woroszyłowski[?] / Woroszyłówka[?]” (zapis „Weroszyłowski” – identyfikacja z Woroszyłówką pod Tywrowem prawdopodobna), pozwana „Łaska[?]” (zapis „Laski” – podczaszyna podolska; w nagłówku zapisano chyba „St. H.” – może omyłka), „Cajetan[?] Sędziszewski[?]” (gubernator), „Kłubonowicz[?]” (mieszczanin), „Ela[?] Aronowicz” (arendarz), „Lasku[?]”, „exercibas[?] neyatij[?]” (zapewne „exigentibus necessitatibus emergentibus”), „Starostę Ochockiego[?]” (Komorowski – dawny dziedzic dóbr; por. akt 187 – „JW. Komorowskiego S. O.[?]”). Tytuł Bąkowskiego „Stol. Halickiego” (stolnik halicki) – czytelny.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Pozew alias Przypozew” – pozew, czyli przypozew (wezwanie do sprawy już toczącej się); „w oryginalnych Terminach wyrażeni” – wymienieni w pierwotnych pozwach (terminach); „Jnkarceracya” – uwięzienie; „extorsive” – przez wymuszenie; „Angaryowanie” – obciążanie poddanych nadzwyczajnymi powinnościami (angarie); „wiolatorowie Arestem innodowani” – sprawcy gwałtu objęci aresztem; „caeteraque pro Causae huius exigentia … emergentibus” – i inne, stosownie do potrzeby tej sprawy i wynikających okoliczności; „do Gotowey Sprawy Gotowych Terminow y Wpisow … przypozywaią” – przypozywają do sprawy już gotowej, z gotowymi terminami i wpisami (rejestrowymi); „Sitis parituri et Judicialiter responsuri” – bądźcie posłuszni i odpowiadajcie sądownie; „Datum … Die Vicesima tertia Februarii Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno” – dano 23 lutego 1768 roku.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Wojciech Kubowicz[?] zeznał, że 1 marca 1768 zaniósł do wsi Radzyn[?] i położył w izbie dworu pozew, czyli przypozew grodu winnickiego (z 23 lutego 1768, w imieniu starosty Józefa Czosnowskiego) wzywający Mariannę Łaską[?], podczaszynę podolską, dawną zastawną posesorkę Woroszyłówki[?], jej gubernatora Kajetana Sędziszewskiego[?] i innych pozwanych na roczki winnickie z powództwa Mateusza Bąkowskiego, stolnika halickiego, dziedzica klucza woroszyłowskiego[?], oraz mieszczan (m.in. Kłubonowicza[?]) i poddanych woroszyłowskich. Zarzucano pozwanym niesłuszne uwięzienie Ela[?] Aronowicza, arendarza woroszyłowskiego, wymuszenie od niego kilku tysięcy złotych, zabór drobiu, obciążanie poddanych nadzwyczajnymi powinnościami, pustoszenie lasów i inne szkody, krzywdy i gwałty wyrządzone chrześcijanom i Żydom; żądano zwrotu pieniędzy, wynagrodzenia szkód i kosztów oraz stawienia sprawców – przypozywając do sprawy już wszczętej przez dawnego dziedzica dóbr, Komorowskiego, starostę ochockiego[?]. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 124v (skan 0128, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami, Niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem

5y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Stano-

6wszy Oczewisto Woźny Gnał Wwa Bracł. y innych opatrzny

7Woyciech Kubowicz[?] w moc wierney Relacyi swoiey iawnie

8zeznał. Jż On Roku teraznieyszego Tysiącznego Siedmsetne-

9go Sześćdziesiątego, Osmego, Dnia Dwudziestego Czwartego[?]

10Februarij Pozew Grodzki Winnicki Autentyczny odniosł

11do Dobr Miasteczka Tomaszpola, y tam ten Pozew w Zam-

12ku w Jzbie na Stole położywszy o Essencyi onego prawnie

13wszystkich uwiadomił. de tenore tali, Jozef Kolumna z

14Obor Czosnowski Winnicki y Ułanowski Starosta, JOXciu

15Jmci Stanisławowi Lubomirskiemu Woiewodzie Bracł.

16Wiell. Leonardowi Szczytkowskiemu[?] Podsędkowi Ziemskie[mu]

17Bracławskiemu, Jozefowi Urbanowskiemu Skarbnikowi

18Wołyńskiemu, Jerzemu Mietelskiemu Woyskiemu Żytom.[?]

19Adamowi Bukarowi Cześnikowi Nowogrodzkiemu Dobr y

20Całey Substancyi tegoż JOXcia Jmci Woiewody Bracł. Kredy-

21torom y Plenipotentom, pozwanym z Sprawy niżey wyra-

22żoney z Osob y Dobr Wmciow gnaliter wszystkich przykazuię

23Abyście Wmć przedemną Samym lub Urzędem moim

24Grodzkim

k. 125 (skan 0128, strona prawa)

1Grodzkim Winnickim na Roczkach Grodzkich Winnickich po

2Dacie y położeniu tego Pozwu naybliższey do sądzenia przypada-

3iących w ten czas gdy ta Sprawa z Regestru sobie należytego do

4Sądzenia przypadnie, y przywołana będzie Sami oblicznie y za-

5wicie staneli. Na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego

6Delatora W. Mateusza Bąkowskiego Stolnika Halickiego

7Dobr Klucza Woroszyłowskiego[?] ad praesens Dziedzica, Akto-

8ra, ktory Aktor przychilaiący się do Prawa Pospolitego, tudzież

9Kontraktu Resignationis Dobr Woroszyłowki[?], Lityski[?] y innych

10między Wmcią JO. Xiążęciem Woiewodą Bracł. z iedney a JWW.

11Jozefem na Lipnicy[?] y Orawie Hrabią Komorowskim Stą

12Ochockim[?], Jurisdatorem swoim, z drugiey Strony w Lwowie

13Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Szostego Dnia Dwudzie-

14stego Trzeciego Januarij zawartego do Ewikcyi y przysta-

15chania się[?] Wmciow do Ewikcyi y zastąpienia Wiell. Aktora

16z mocy pomienionego Kontraktu od Sprawy y Jmpetycyi

17tak Wiell. Białostockich, iakoteż Jchmciow XX. Jezuitow

18Collegium Winnickiego y innych JO. Xcia Jmci Woiewody

19Bracł. Kredytorow z Pułapami[?] swemi do Dobr Lity-

20ski[?] y inne Wiell. Aktora należące respiciących się, obowią-

21zać y tychże Kredytorow z Pułapami[?] onych do Wtasznych[?]

22teraznieyszych Dobr JO. Xcia Wdy Bracł. ad extradycyą

23tacey[?] Dokumentow ex Archiwia Woiewodzy do Dobr tychże

24Woroszyłowski[?] cum attinentiis należących, iakoto Graniczny[ch]

25y innych Dziedzictwo Dobr pomienionych Ewinkuiących mu-

26nimentow ad mentem Częstorzonego[?] Kontraktu pro re ll.[?]

27Aktora nadanie, Szkod exstitis expensas[?] nadgrodzenia y we

28wszystkich okolicznościach tey Sprawy podług potrzeby y

29obowiązku Kontraktu zyście[?] y determinowania, na wyż ozna-

30czony Termin Pozywa, albo raczey do gotowego Termina

31przez JW. Starostę Ochockiego[?] Jurisdatora swego w tey

32Sprawie wydanego, gotowego wpisu przypozywa Sitis pari-

33turi et Judicialiter responsuri Datt w Winnicy Dnia

34Dwudziestego Trzeciego Februarij Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

35siąt

k. 125v (skan 0129, strona lewa)

1siąt Osmego Roku de quo Sciens Ejusdem Miles Rell. Miles ig-

2narus Literarum Crucem S. posuit Woyciech Kubowicz[?] Wo-

3źny. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „197” (obok skreślone „28”) – w opracowaniu akt 204. Ten sam woźny i ten sam powód co w akcie 203; tu jaśniej: Mateusz Bąkowski, stolnik halicki, obecny dziedzic klucza woroszyłowskiego[?], nabył dobra od Józefa hr. Komorowskiego, starosty ochockiego[?] (swego „jurisdatora” – poprzednika prawnego), który z kolei zawarł kontrakt rezygnacji tych dóbr (Woroszyłówka[?], Lityska[?] i in.) z ks. Stanisławem Lubomirskim, wojewodą bracławskim, we Lwowie 23 I 1766. Bąkowski przypozywa Lubomirskiego i jego plenipotentów-kredytorów o ewikcję (obronę) od pretensji Białostockich, jezuitów winnickich i innych wierzycieli Lubomirskiego. Środkowa część (k. 125) z licznymi niepewnościami – #PARTIAL. Niepewne: „Dwudziestego Czwartego[?]” (dzień doręczenia), „Szczytkowski[?]” (podsędek bracławski), „Żytom.[?]” (wojski żytomierski), „na Lipnicy[?] y Orawie” (przydomek Komorowskich – właściwie „na Liptowie i Orawie”), „Ochocki[?]”, „przystachania się[?]”, „z Pułapami[?]” (może „z pretensjami” lub „z pułapami” – sumami), „Wtasznych[?]”, „tacey[?]”, „Częstorzonego[?]” (= często rzeczonego), „pro re ll.[?]”, „zyście[?]”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „pro Evictione” – o ewikcję (obowiązek zbywcy obrony nabywcy przed roszczeniami osób trzecich do nabytych dóbr); „ad praesens Dziedzic” – obecny dziedzic; „Kontrakt Resignationis” – kontrakt rezygnacji (zbycia) dóbr; „Jurisdator” – poprzednik prawny, od którego nabyto prawo (dosł. „dawca prawa”); „Jmpetycya” – pretensja, roszczenie; „Collegium Winnickie XX. Jezuitów” – kolegium jezuickie w Winnicy; „respicere” – dotyczyć, odnosić się (tu: „respiciących się” – roszczących sobie prawo); „ex Archivio Woiewodziński” – z archiwum wojewody; „munimenta” – dokumenty zabezpieczające prawo (graniczne, dziedziczne); „ad mentem … Kontraktu” – zgodnie z intencją kontraktu; „Sitis parituri et Judicialiter responsuri” – bądźcie posłuszni i odpowiadajcie sądownie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Wojciech Kubowicz[?] zeznał, że 24[?] lutego 1768 zaniósł do miasteczka Tomaszpol i położył w izbie zamkowej przypozew grodu winnickiego (z 23 lutego 1768, w imieniu starosty Józefa Czosnowskiego) wzywający ks. Stanisława Lubomirskiego, wojewodę bracławskiego, oraz kredytorów i plenipotentów jego dóbr – Leonarda Szczytkowskiego[?], podsędka ziemskiego bracławskiego, Józefa Urbanowskiego, skarbnika wołyńskiego, Jerzego Mietelskiego, wojskiego żytomierskiego[?], i Adama Bukara, cześnika nowogrodzkiego – na roczki winnickie z powództwa Mateusza Bąkowskiego, stolnika halickiego, obecnego dziedzica klucza woroszyłowskiego[?]. Powód, powołując się na kontrakt rezygnacji dóbr Woroszyłówka[?], Lityska[?] i innych, zawarty we Lwowie 23 stycznia 1766 między wojewodą a Józefem hr. Komorowskim, starostą ochockim[?], poprzednikiem prawnym Bąkowskiego, żądał, by pozwani bronili go (ewinkowali) przed pretensjami Białostockich, jezuitów kolegium winnickiego i innych wierzycieli wojewody, wydali z archiwum wojewody dokumenty graniczne i dziedziczne dotyczące tych dóbr oraz wynagrodzili szkody i koszty – przypozywając ich do sprawy już wszczętej przez Komorowskiego. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 125v (skan 0129, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Marca Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem

5y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Compa-

6rens personaliter JW. Jozef Kolumna Czosnowski Winnic-

7ki y Ułanowski Starosta, przedtymże Urzędem y Aktami na-

8przeciwko Urod. Michałowi Kurnatowskiemu iako tylko

9otrzymaną[?] Przywileiu na Wieś nazywaiącą się Tiutki iakoby

10lenie[?] Prawnym dowiedziawszy[?] się, tak zaraz zapobiegaiąc

11całości Praw Starostwu Winnickiemu służących Manifes-

12tuie się w ten sposob. Jż lubo tenże Urodzony Kurnatowski

13dostateczni[?] uwiadomiony o wspomnioney Wsi Tiutkach

14Zawsze od Lat Kilkuset do Starostwa Winnickiego należą-

15cey y przez Starostow Winnickich nieprzerwanie aż do tego

16czasu trzymaney, żadną Konstytucyą od Rzeczy[?] iakoby[?] branych[?]

17przez różnych Jchmciow na tęż Wieś Tiutki Przywileiow

18mniey zważaiąc że zatemiż[?] branemi iakoby Przywileiami

19do Possessyi Tyże Wsi Tiutki niebrali się, ani też oney try-

20mali, Jntromissyi żadney w Xięgi niezapisywali, iakoby Przy-

21wiley na nieodrzeczoną[?] Wieś Tiutki in Corpore Starostwa Win-

22nickiego będącą, za opaczną informacyą y doniesieniem od

23Nayiaśnieyszego Krola teraz szczęśliwie Panuiącego wziął

24y List Podawczy promulgował, a przez to naruszenia dawnych

25y teraznieyszych Przywileiow Starostwu Winnickiemu słu-

26żących uczynił, w Expensa Prawne niesłuszne y niena-

27leżne[?] JW. Manifestanta wprowadził, Sumnienie[?] y ważąc[?] Dla

28czego

k. 126 (skan 0129, strona prawa)

1czego JW. Manif. zapobiegaiąc upadkowi y krzywdzie Pra-

2wom Starostwa Winnickiego y należytości Wspomnianey Wsi

3Tiutki służącym, przeciwko temuż Urod. Kurnatowskiemu

4stałowe[?] nienaruszyć[?] iakoby Przywileia wzięcia, o nieważność one-

5go iterum atque iterum Manifestuie się. Salva eiusdem Ma-

6nifestationis augendi diminuenda sive in aliam formam reducenda de Jure reserva-

7ta potestate et facultate. Jozef Kolumna Czosnowski St.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „198” (obok skreślone „29”) – w opracowaniu akt 205. Kontrmanifestacja starosty winnickiego wobec manifestacji M. Kurnatowskiego z 2 III 1768 (akt 192). Tekst miejscami mętny; niepewne: „otrzymaną[?]”, „lenie[?] Prawnym” (może „terminie prawnym”), „dostateczni[?]”, „od Rzeczy[?] iakoby[?] branych[?]” (fragment niejasny), „zatemiż[?]”, „nieodrzeczoną[?]” (może „nieodłączną”), „niena-/leżne[?]”, „Sumnienie[?] y ważąc[?]”, „stałowe[?] nienaruszyć[?]”. W formule końcowej nad „augendi” dopisano interlinearnie „diminuendae”. Notka marginesowa: „Lectt per Eundem cum paragrapho” – kolacjonowane przez tego samego, z parafą.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Maa” – manifestacja; „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „List Podawczy” – list (mandat) królewski nakazujący wwiązanie w dobra (podanie); „promulgować” – ogłosić; „in Corpore Starostwa” – w obrębie (składzie) starostwa; „za opaczną informacyą” – na podstawie fałszywej informacji (formuła o przywileju uzyskanym podstępnie – „obreptitie et subreptitie”); „iterum atque iterum Manifestuie się” – raz po raz (ponownie) manifestuje; „Salva eiusdem Manifestationis augendi, diminuendi sive in aliam formam reducendi de Jure reservata potestate et facultate” – z zastrzeżeniem prawnej możności i prawa rozszerzenia, zmniejszenia lub przekształcenia tej manifestacji w inną formę.

Streszczenie

3marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Józef Kolumna Czosnowski, starosta winnicki i ułanowski, i – dowiedziawszy się, że Michał Kurnatowski uzyskał przywilej na wieś Tiutki – zamanifestował się przeciw niemu dla ochrony praw starostwa winnickiego. Oświadczył, że Tiutki od kilkuset lat należały do starostwa winnickiego i były nieprzerwanie trzymane przez starostów; dawniejsi uzyskujący na nie przywileje nigdy nie objęli posesji ani nie zapisywali intromisji; tymczasem Kurnatowski, dobrze o tym wiedząc, wyjednał u panującego króla na podstawie fałszywej informacji przywilej na wieś będącą w składzie starostwa, ogłosił list podawczy, przez co naruszył dawne i obecne przywileje starostwa i naraził starostę na niesłuszne koszty procesowe. Starosta ponownie manifestował o nieważność tego przywileju, z zastrzeżeniem prawa rozszerzenia, zmniejszenia lub zmiany formy manifestacji; podpisał się.

Transkrypcja

k. 126 (skan 0129, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem

5y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego.

6Comparens personaliter Urodzony JmćPan Gabriel Orański[?]

7Nomine et expeciali Commisso WJmć Pana Franciszka To-

8maszewskiego Pisarza Komory Targowickiey in Diligen-

9tia Manifestuie się w ten niżey opisany Sposob, y o to.

10Jż co w Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Szostym

11na Kadencyą Majową Sądow Pogranicznych Wwa

12Bracł. z Państwem Rossyjskim Wiell. Manifestan[s]

13impetaty[?] intentował Akcyą Sławetnemu Michało-

14wi Bohdanowiczowi Kupcowi Zagranicznemu Bałtc[?]-

15kiemu, o zapłacenie Cła Skarbowi Koronnemu na

16Komorę Targowicką należącego, od Wołow w kray Polski

17przez tegoż Kupca prowadzonych, y tegoż Cła Wiell. Ar-

18tomiemu[?] Pisarskiemu[?] zamowionych[?], a potym przez tegoż

19Kupca zabranych, teraz od Sprawy z tymże Micha-

20łem Bohdanowiczem, auctum[?] et ad fore Sądow Po-

21granicznych Wwa Bracł. recedit, y Termin swoy hac

22in Causa Wydany annihilat, oco tenże Comparens

23nomine Principalis sui iterata vice y Diligentia Ma-

24nifestatur. Gabriel Orański[?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „199” (obok skreślone „30”) – w opracowaniu akt 206. Komparent: „Gabriel Orański[?]” (zapis podobny do „Osiński”); por. akty 83, 90, 98 (Orański – do weryfikacji). Niepewne: „impetaty[?]” (może „impetrował” – wniósł akcję), „Bałtc[?]kiemu” (kupiec z Bałty – miasta na pograniczu tureckim), „Ar-/tomiemu[?] Pisarskiemu[?] zamowionych[?]” (fragment niejasny – może „Arendarzowi Pisarskiemu zamówionych” lub nazwisko osoby, której zamówiono cło), „auctum[?]” (może „actum” lub „a foro”). Sens: pisarz komory odstępuje od sprawy wytoczonej w 1766 r. przed sądami pogranicznymi z Rosją i kasuje wydany termin.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Maa nne … in Diligentia Sui” – manifestacja imieniem … dla zachowania swej staranności (zabezpieczenia się); „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „Nomine et speciali Commisso” – w imieniu i ze szczególnego zlecenia; „Sądy Pograniczne Wwa Bracł. z Państwem Rossyjskim” – komisje (sądy) graniczne województwa bracławskiego rozstrzygające sprawy z poddanymi Rosji; „Kadencya Majowa” – sesja majowa; „intentował Akcyą” – wytoczył powództwo; „Sławetny” – tytuł mieszczański (tu kupca); „Cło Skarbowi Koronnemu na Komorę Targowicką należące” – cło należne skarbowi koronnemu w komorze celnej w Targowicy; „ad fore[?] Sądów … recedit” – odstępuje (od sprawy) przed sądami; „Termin … annihilat” – unieważnia termin; „iterata vice” – ponownie; „mp” – własnoręcznie; „Lectt per Eund.” – kolacjonowane przez tego samego.

Streszczenie

3marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Gabriel Orański[?] w imieniu i ze szczególnego zlecenia Franciszka Tomaszewskiego, pisarza komory celnej targowickiej, i dla jego zabezpieczenia oświadczył: Tomaszewski wytoczył w 1766 r. na majowej kadencji sądów pogranicznych województwa bracławskiego z Rosją powództwo przeciw Michałowi Bohdanowiczowi, kupcowi zagranicznemu z Bałty, o zapłatę cła należnego skarbowi koronnemu w komorze targowickiej od wołów pędzonych przez tegoż kupca do Polski (cła zamówionego[?] i następnie przez kupca zabranego); obecnie odstępuje od tej sprawy przed sądami pogranicznymi i unieważnia wydany w niej termin. Komparent ponowił manifestację i podpisał się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 126 (skan 0129, strona prawa)

k. 126v (skan 0130, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstyga-

5torem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

6Comptns pliter WJmć Pan Tadeusz Miastkowski Miecznik Urzę-

7dow. Wiell. niegdy Jozefa y Agaty z Bobrowskich Miastkowskich

8Miecznikow Urzędow. Małż. legitime spłodzony Syn, pro Wiell.

9Jchmciom Państwu Janowi y Helenie z Bobrowskich Rusz[?]-

10kowskim Podczym M.[?] Małż. Manifestuie się, oto. Jż ciż

11Jchmść obżałowani Dobra Wieś Sutnice[?] Część Wiell. Mani-

12festanta Dziedziczne nieuważaiąc nato że Wiell. niegdy Jozef

13Miastkowski Miecznik Urzędow. też Dobra swoim własnym

14sumptem per varios ac fructus[?] Juris ochraniał, y win-

15dykował, a ci obżałowani żadnego Jurza[?] do tak wielkiey

16oney Substancyi Jnteressow in varijs Subseliis toczących

17się nieprzyłożyli, iednak od wielu Lat absoluta potestate

18posiadaiąc universos usus fructus et proventus z onych

19partycypuią, y chociaż oteż Dobra Selnice[?] Gerere Rodzi-

20cow Manifestatis z Jchmść obżałowanemi zaczęty pro-

21cess, y przez ninieyszego Manifestanta ponowiony został,

22przecież Wiell. Manifestantowi iako naturalnemu Dzie-

23dzicowi diffugiis varijs allaborando Wydzielić onych

24zbraniaią się, y niemniey podobnież tenże Wiell. Rusz[?]-

25kowski Summy rzeczy y ruchy pozostałe niegdy Wiell. Mary-

26anny z Zabokrzyckich Primo Bobrowskiey Secundo vero

27Voto Wolskiey Babki Comptis[?] Rodzoney niesłusznie

28zabrawszy. Tychże Wiell. Manifestantowi alteriusdem na-

29turali Successori ad repetitas Requisitiones oddać ze-

30chcieli[?] Zbraniaią, rzeczy Manifestantis Własne usiarnie[?] Goto-

31wym Summy y rzeczy rozne iako osobnym Regestrem

32specifikowano wcząsie[?] wczasie[?] Sprawy będzie Jn bona fide

33u Wiell. Manifestanta przyczytały[?] dotąd nieoddaie z wiel-

34kim wszystkiem Wiell. Manifestanta Krzywdzi Qua prop-

35ter in Diligentia sui Pridem Magnificus Comparens

36contra Eosdem quos supra iterata Manifestatur vice Tadeusz Miastkowski

37mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „200” (obok skreślone „31”) – w opracowaniu akt 207. Nagłówek rozpoczyna się na dole k. 126, kończy w nagłówku k. 126v („pro Wiell. … P. M.”). Nazwisko obżałowanych zapisane „Rapłowski/Rapkowski” (trzykrotnie podobnie), ale imiona „Jan y Helena z Bobrowskich”, tytuł w skrócie „Podcz. M.” (w akcie 208 rozwinięty: „Podczaszym Mścisławskim”; w aktach 143–149 odczytano „podczaszy mielnicki” – do weryfikacji) i powiązanie z Zabokrzyckimi wskazują na Ruszkowskich z aktów 143–149 (Ruszkowski – podczaszy mielnicki, żona Helena z Bobrowskich, córka Antoniego i Marianny Bobrowskich; spór o klucz zabokrzycki) – stąd odczyt „Ruszkowski[?]”. Manifestant Tadeusz Miastkowski, syn Józefa i Agaty z Bobrowskich, wnuk Marianny z Zabokrzyckich 1° Bobrowskiej 2° Wolskiej – kuzyn Heleny Ruszkowskiej. Tekst mętny i rozwlekły – #PARTIAL. Niepewne: „Sutnice[?]” / „Selnice[?]” (nazwa wsi zapisana dwukrotnie odmiennie), „per varios ac fructus[?]” (zapewne „per varios actus Juris”), „Jurza[?]” (grosza?), „Gerere[?]” (może „Generalnie” lub „ze strony”), „usiarnie[?]”, „przyczytały[?]”, „zechcieli[?]”; tytuł „Miecznik Urzędow.” – miecznik urzędowski (Urzędów – ziemia lubelska).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „legitime spłodzony Syn” – prawy syn; „sumptem” – kosztem; „per varios actus Juris ochraniał y windykował” – różnymi czynnościami prawnymi bronił i dochodził; „in varijs Subselliis” – w różnych sądach; „absoluta potestate” – samowładnie; „universos usus fructus et proventus” – wszystkie pożytki i dochody; „diffugiis variis allaborando” – zabiegając różnymi wykrętami; „alteriusdem naturali Successori” – (również) naturalnemu następcy; „ad repetitas Requisitiones” – na powtarzane wezwania; „in bona fide” – w dobrej wierze; „Quapropter in Diligentia sui … iterata Manifestatur vice” – dlatego dla swego zabezpieczenia ponownie manifestuje się; „Magnificus Comparens contra Eosdem quos supra” – wielmożny komparent przeciw tymże co wyżej.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Tadeusz Miastkowski, miecznik urzędowski, prawy syn zmarłych Józefa i Agaty z Bobrowskich Miastkowskich, i zamanifestował przeciw Janowi i Helenie z Bobrowskich Ruszkowskim[?], podczaszym mścisławskim[?]. Zarzucił, że obżałowani od wielu lat samowładnie posiadają i czerpią wszystkie pożytki z części wsi Sutnice[?], dziedzicznej manifestanta, choć to jego ojciec własnym kosztem bronił i dochodził tych dóbr w różnych sądach, a oni nic do tego nie łożyli; mimo procesu zaczętego przez rodziców manifestanta i przez niego ponowionego, wykrętami odmawiają wydzielenia mu jego części. Ponadto Ruszkowski[?] niesłusznie zabrał sumy, rzeczy i ruchomości po zmarłej Mariannie z Zabokrzyckich, 1° voto Bobrowskiej, 2° voto Wolskiej, babce manifestanta, i mimo powtarzanych wezwań nie chce ich oddać (wyszczególnione w osobnym rejestrze). Manifestant ponowił manifestację dla zabezpieczenia się i podpisał ją.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 127 (skan 0130, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstyga-

5torem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

6Comptns pliter Wiell. JmćPan Tadeusz Miastkowski Miecz-

7nik Urzędow. Wiell. niegdy Jozefa y Agaty z Bobrow-

8skich Miastkowskich Miecznikow Urzędow. Małż. le-

9gitime Spłodzony Syn, ostrzegaiące wszelkiey całości

10Substancyi swoiey oraz niezliczone Krzywdy swoie przed

11Aktami publicznemi oświadczaiące pro Wiell. Jchmciom

12Panom Janowi y Helenie z Bobrowskich Ruszkow[?]-

13skim Podczaszym Mścisławskim Małżonkom, Jerzemu[?]

14Witkińskiemu[?], Kazimierzowi Turskiemu, Woyciechowi

15Pasterskiemu[?] y Jnnym w osobnych Tranzakcyach wy-

16rażonym Solennissime Skarży y protestuie się oto.

17Jż ciż obżałowani praecipue ac principaliter Wiell.

18Ruszkowski[?] Podcz. Mścisł. z niegdy[?] się z Wiell. Wielin-

19skim[?] na ostatnią zgubę y upadek Substancyi

20Manifestantis iedzie[?] do Dobr Wsi Zabokrzycza Czę-

21ści Wiell. Manifestanta Dziedzicznych do siebie ob-

22ł[?]żonych nie wcale nienależących niesłusznie y nie

23sprawiedliwie Jnteressuiącey[?], oraz one nienależycie

24posiadaią, Chałupy po Kisielu y Andrzeiu Zafigar[?]-

25nym Poddanych Manifestatis Dziedzicznych

26Własnych pierwey wyznie[?] bez żadnego Prawa wdar-

27szy się Jeden Drugiemu indebite ustępuią, Grun-

28ta y Lasy nienależycie odzieraią się, y też Lasy wielkie

29Czarne Dębniną[?] Rozpusztą[?] aco Większa na Życie y zdro-

30wie Manifestanta Czuwaiące[?] naiazdy, Tumulty, gwał-

31ty y niezliczone wiolencyie in dies et noctes oraz

32przeprzeli[?] Czynią y czynie nieprzestaią Ludzi Mani-

33festantis

k. 127v (skan 0131, strona lewa)

1festantis Własnych tak rzeczmi Czyli iakoteż in

2officioso acta[?] będących Wiey Kaliczy[?] Tranzakcyami

3rzeczmi Honor Wiell. Manifestanta crudo Calamo

4oczerniaią, y Jnne Krzywdy fusius in tractu Causae

5Jnquizycyami y Jnnemi dokumentami dowieść

6się Maiące czynią ratione quorum omnium Pridem

7Mgcus Comparens contra Eosdem quos supra Mani-

8festatur et protestatur vicibus. Tadeusz Miastkowski

9mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „201” (obok skreślone „32”) – w opracowaniu akt 208. Druga manifestacja T. Miastkowskiego tego samego dnia (por. akt 207) – tu wyraźnie „Podczaszym Mścisławskim” i wieś „Zabokrzycze” (część dziedziczna manifestanta) – por. akty 143–149 (spór Ruszkowskich o niedzielny klucz zabokrzycki; tam tytuł odczytany „podczaszy mielnicki” – do weryfikacji). Nazwisko obżałowanych zapisane „Rupłowski/Rupkowski” – odczyt „Ruszkowski[?]” przyjęty na podstawie zbieżności osób (Helena z Bobrowskich) i miejsca (Zabokrzycze). Tekst rozwlekły i miejscami niezrozumiały – #PARTIAL. Niepewne: „Jerzemu[?] Witkińskiemu[?]” (zapis „Mateuszem Jerzorem Witinskiemu”?), „Pasterskiemu[?]”, „z niegdy[?] się z Wiell. Wielinskim[?]” (może „zmówiwszy się z Wielmożnym Wielińskim”), „iedzie[?]”, „ob-ł[?]żonych”, „Jnteressuiącey[?]”, „Zafigarnym[?]”, „wyznie[?]”, „Dębniną[?] Rozpusztą[?]”, „Czuwaiące[?]”, „przeprzeli[?]”, „in officioso acta[?] … Wiey Kaliczy[?]”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „Solennissime” – najuroczyściej; „praecipue ac principaliter” – szczególnie i przede wszystkim; „indebite” – bezprawnie; „in dies et noctes” – dniem i nocą; „crudo Calamo” – okrutnym (ostrym) piórem; „fusius in tractu Causae” – obszerniej w toku sprawy; „ratione quorum omnium” – z racji tego wszystkiego; „Pridem Magnificus Comparens contra Eosdem quos supra Manifestatur et protestatur vicibus” – wyżej wymieniony wielmożny komparent przeciw tymże co wyżej manifestuje się i protestuje (wielokrotnie).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Tadeusz Miastkowski, miecznik urzędowski, syn Józefa i Agaty z Bobrowskich, i dla ochrony swego majątku zaprotestował przeciw Janowi i Helenie z Bobrowskich Ruszkowskim[?], podczaszym mścisławskim, oraz Jerzemu[?] Witkińskiemu[?], Kazimierzowi Turskiemu, Wojciechowi Pasterskiemu[?] i innym. Zarzucił, że zwłaszcza Ruszkowski[?], w porozumieniu z Wielińskim[?], na zgubę jego majątku bezprawnie trzyma i użytkuje dziedziczną część manifestanta we wsi Zabokrzycze, wdarł się do chałup jego poddanych (po Kisielu i Andrzeju Zafigarnym[?]), rozdaje grunty i lasy, niszczy wielkie lasy czarne i dębowe, dopuszcza się najazdów, tumultów i niezliczonych gwałtów dniem i nocą, zagrażając życiu i zdrowiu manifestanta, uciska jego ludzi, a w pismach i transakcjach oczernia jego honor. Pozostałe krzywdy miały być wykazane w toku sprawy inkwizycjami i dokumentami. Manifestant ponowił protestację i podpisał się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 127v (skan 0131, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzki-

4mi Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego Comptns pliter Wiell. JmćPan

7Tadeusz Miastkowski Miecznik Urzędow. Wiell.

8niegdy S. P. Jchmciow Państwa Jozefa y Agaty z

9Bobrowskich Miastkowskich Miecznikow Urzędow.

10Małż. legitime Spłodzony Syn, swym y Wiell.

11JmćPana Michała Miastkowskiego Miecznika Urzędow.

12Brata swego Rodzonego Młodszego Jmieniem przy-

13chilaiące się do dawnieyszych respectu infrascrip-

14tor[um] poczynionych Tranzakcyi oraz Prawo Ko-

15smne[?] y samą słuszność przygotowanych[?] swoim

16za fundament biorące takowe pro Wiell. JmćPanu Jo-

17zefowi Komorowskiemu Pułkownikowi Authoramen-

18tu cudzoziemskiego Woysk Koronnych, tudzież

19JW. JmćPanu Jozefowi Potockiemu Krayczemu Ko-

20ronnemu Urod. JmćPanu Janowi Bułuszewskie[?]mu

21Plenipotentowi tychże JWW. Potockich, solennie

22zanosi Manifestacyą, oto. Jż ci Jchmść obżałowani

23a mianowicie Wiell. Komorowski naypierwiey

24zagarnienie

k. 128 (skan 0131, strona prawa)

1zagarnienie Substancyi Wiell. ninieyszych Manifestantow

2y idące ad am[?] premeditate et consulto z tyże Substancyi

3pozytkowanie y Korzystać chcąc namowiwszy czyli zmó-

4wiwszy się z Urod. Bułuszewskim[?] społne z sobą Jnteressa

5prawne y Ekonomiczne Dobr Klucza Niemirowskie-

6go Piczarskiego[?] y Obodnickiego[?] JWW. Potockich

7w bliskości Dobr Zabokrzycza Terlewa[?] y Jnnych Wiell.

8Manifestanta ab Avis pro Avis Dziedzicznych

9trzymaiącym iakowyści Skrypt Umowe in Socii[?]

10Manifestantibus na zgubę Totaliter uczyniwszy Tran-

11zakcyi to iest Kontraktu Resignatt w Roku blisko

12przeszłym Tysiącznym, Siedmsetnym, Sześćdziesią-

13tym, Siodmym, Dnia Szesnastego Januarij, tudzież

14Donacyi Kwitu y Jnnych w Grodzie Lwow. zeznania Wiell.

15Manifestanta rzeczmi Solicytacyami niesłusznie pod-

16wiodł, czyli raczey podsiedli, iednak że Dobra Zabokrzycze

17Deklaracyami uwiodszy, przecież za Radą Przyiaciół

18Jnnych Wiell. Manifestantem przychilnych Rewersa

19Dwa to iest ieden sub Acta Grodz. w Lwowie Dnia Pięt-

20nastego[?] Januarij, Roku teyże Tysiąc, Siedmset, Sześć-

21dziesiąt, Siodmego, na Summe Czterdzieści Pięć Tysięcy

22Pięćset Sześćdziesiąt y Dwa Złotych Poll. niby pro pre-

23tio Dobr Zabokrzycza, y Woyciechowski[?], bez naymnieyszego

24wyprowadzenia Jntrat Jnwentarzow Spisania y Onych

25podpisania naznaczony, ac pro Re tychże Wiell. Manifes-

26tantow Obmierzony[?], Drugi itidem w Lwowie Rewers

27czyli Reskrypt sub eodem Actu że za Dobra Terlewa[?]

28niewcale Etenże Wiell. Komorowski nie dał, y tenże

29Rewers Aktami Grodz. Lwow. sub Actu Eodem

30Donacyi y Jnne Tranzakcyi roborował, Wiell. Ko-

31morowski ex nullo dato et accepto podpisawszy, ie

32uczynił tylko deklaracyami Samemi że taka znacz-

33ne Dobra Wiell. Manifestantow podstępnie naten

34czas

k. 128v (skan 0132, strona lewa)

1czas Kontentował y utwierdził, a potym gdy Wiell. Ma-

2nifestans tak pomienione Rewersa w Akta Grodz.

3Winnicz. propria Distractus w Roku itidem przeszłym

4Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmym, Miesiąca

5Junij Piątego Dnia ostrzegaiące Całości Substancyi

6swoiey bez uczynienia Satysfakcyi zupełney zapar-

7niosły[?] y przez Wiell. Komorowskiego niezakrycie oczy-

8niosły[?], Sposobem oblaty wnieśli y tranzakcyas. ut

9Juris et Exigentia regaliz[?] oratis[?] uczynili, nad też Do-

10bra extra forum et districtum Donacyą y Jnne tran-

11zakcyi na osobę JWW. Potockiego Krayczego Koron-

12nego ut supponitur ostatkowym postępie tenże Wiell.

13Komorowski niewiedzącego, przed Aktami Grodz.

14Halickiemi indebite poczynił, Urod. zaś Bułuszew[?]-

15ski przytym Jnteressie chcąc, y dla siebie Korzystać

16do Donacyi na Dobra Zabokrzycha[?], iako też za-

17tail niesłusznie Wiell. Michała Miastkowskiego Bra-

18ta Comparentis rodzonego primitiva Jura Stabilitura

19Jam per minorem Michaelem Miastkowski accepta Saty-

20sfactione recognita niejako z niego usetuiący[?] protestu-

21iące podsiedli, aco nayniesprawiedliwiey Wiell. Komo-

22rowski y Urod. Bułuszew[?]ski pod pozorem Plenipo-

23tencyi JWW. Potockich a specifice JW. Potockiego

24Krayczego Koronnego ut expressum niewiadomego

25iedynie dla pozytku swego w Proces uwikłać usiło-

26wali y usiłuią. Dlaczego Pridem Mcus Comptns

27Eosdem quo supra nomine ratione tum de nullitate

28et invaliditate pomienionych Tranzakcyi na Dobra

29Zabokrzycze Woyciechowski[?] Terlewa[?] y Jnne Wiell. Komo-

30rowskiemu poczynionych a przez niego JW. Potoc-

31kiemu Krayczemu Koronnemu bez fundamentu zbytych

32wspomnianemi Rewersami oczewiście inwalidowa-

33nych y Jnne Krzywdy iteratis Manifestuie się vicib[us]

34Salva Manente Melioratione Tadeusz Miastkowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „202” (obok skreślone „33”) – w opracowaniu akt 209. Trzecia manifestacja T. Miastkowskiego tego dnia (por. akty 207–208); tu przeciw Józefowi Komorowskiemu, pułkownikowi regimentu autoramentu cudzoziemskiego wojsk koronnych (por. akty 187, 203–204 – Komorowski, starosta ochocki[?] – może inna osoba), Józefowi Potockiemu, krajczemu koronnemu, i Janowi Bułuszewskiemu[?], plenipotentowi Potockich. Sens: Komorowski podstępnie wyłudził od Miastkowskiego kontrakt rezygnacji (16 I 1767) i donację dóbr Zabokrzycze, Terlewa[?] i Wojciechówka[?], dając tylko rewersy (na 45 562 zł, bez inwentarzy) i deklaracje, a następnie zbył te dobra na rzecz J. Potockiego, krajczego koronnego, zeznając donację w grodzie halickim (extra forum). Tekst bardzo rozwlekły i miejscami niezrozumiały – #PARTIAL. Niepewne: „Bułuszewski[?]” (zapis „Bułusiemski/Bułujemski”), „Kosmne[?]”, „ad am[?]”, „Piczarskiego[?] y Obodnickiego[?]” (klucze Potockich obok Niemirowa – może Pieczarski i Obodnicki), „Terlewa[?]”, „Woyciechowski[?]” (Wojciechówka?), „in Socii[?]”, „Piętnastego[?]”, „Obmierzony[?]”, „zaparniosły[?] / oczyniosły[?]”, „regaliz[?] oratis[?]”, „usetuiący[?]”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „respectu infrascriptorum” – w odniesieniu do niżej opisanych; „Authorament cudzoziemski” – wojsko zaciężne organizowane na wzór obcy (piechota, dragonia, artyleria), w odróżnieniu od autoramentu narodowego; „premeditate et consulto” – z premedytacją i rozmysłem; „ab Avis pro Avis Dziedziczne” – dziedziczne od dziadów pradziadów; „Kontrakt Resignationis” – kontrakt zbycia dóbr; „Rewers” – zobowiązanie pisemne, skrypt dłużny; „pro pretio” – jako cena; „ex nullo dato et accepto” – bez żadnego dania i przyjęcia (bez rzeczywistej zapłaty); „roborować” – wpisać do akt dla nadania mocy; „extra forum et districtum” – poza właściwym sądem i okręgiem; „ut supponitur” – jak się przypuszcza; „indebite” – bezprawnie; „primitiva Jura Stabilitura” – pierwotne prawa (dokumenty) utwierdzające; „Jam per minorem Michaelem Miastkowski accepta Satisfactione recognita” – przez małoletniego Michała Miastkowskiego, po przyjęciu zapłaty, uznane (?); „de nullitate et invaliditate” – o nieważność i bezskuteczność; „Salva Manente Melioratione” – z zachowaniem prawa poprawy.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Tadeusz Miastkowski, miecznik urzędowski, w imieniu własnym i młodszego rodzonego brata Michała, i zamanifestował przeciw Józefowi Komorowskiemu, pułkownikowi autoramentu cudzoziemskiego wojsk koronnych, Józefowi Potockiemu, krajczemu koronnemu, i Janowi Bułuszewskiemu[?], plenipotentowi Potockich. Zarzucił, że Komorowski, w zmowie z Bułuszewskim[?], zarządcą sąsiednich kluczy Potockich (niemirowskiego i in.), chcąc zagarnąć dziedziczne dobra Miastkowskich – Zabokrzycze, Terlewa[?] i Wojciechówka[?] – podstępnie nakłonił manifestanta do zawarcia kontraktu rezygnacji (16 stycznia 1767) i zeznania donacji i kwitu w grodzie lwowskim, dając w zamian jedynie dwa rewersy (jeden na 45 562 zł pol. jako rzekomą cenę Zabokrzycza i Wojciechówki[?], bez spisania inwentarzy; drugi dotyczący Terlewy[?]) i deklaracje, bez żadnej rzeczywistej zapłaty; gdy Miastkowski w czerwcu 1767 oblatował te rewersy w grodzie winnickim, Komorowski bez jego wiedzy zeznał w grodzie halickim donację tych dóbr na rzecz krajczego Potockiego, a Bułuszewski[?] zataił prawa młodszego brata Michała. Obaj, zasłaniając się pełnomocnictwem Potockich, usiłują uwikłać manifestanta w proces. Manifestant zaprotestował o nieważność tych transakcji i inne krzywdy, z zastrzeżeniem poprawy, i podpisał się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 129 (skan 0132, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem

5y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Sta-

6wiwszy się Osobiście WJmć Pan Marcin Rakowski Komor-

7nik Graniczny Halicki Superintendent Komor Graniczn[ych]

8Ukraińskich Skarbu Koronnego, Swym y Urodzonych

9Jchmciow Panow Jozefa Jakubowskiego Generalnego tey że Pro-

10wincyi Rewizora, tudzież Antoniego Nadwodzkiego Komo-

11ry Bohopolskiey Ceł Koronnych Pisarza y wszytkich Officyalis-

12tow Jmieniem, przychilaiące się do pierwszych Manifestow

13y Protestacyi Jmieniem W. Comparenta zaniesionych y

14one approbuiące Solenny naprzeciwko JW. JmćPanu Franciszkowi

15Bielińskiemu Staroście Czerskiemu, tudzież Urod. JmćPanu

16Jozefowi Bobrowskiemu tegoż JW. Starosty Czerskiego

17Kommissarzowi, Urod. Michałowi Łazowskiemu[?] destyno-

18wanemu dla skupienia za Granicą Wołow Kommissarzowi

19Urodz. będącemu tey Kolwiek Jmion Tomaszewskiemu y Obu-

20chowskiemu, Uczciwemu Dynysowi Andreiowi Kozakowi

21Siczy Zaporozkiey y Jnnym Kozakom Zaporozkim w spo-

22łeczności przemyty Wołow Koni y Jałowic z Urod. Michałem

23Łazowskim[?] teyże Konwoiu Pryncypałem wchodzącym,

24na ostatek, naprzeciwko Uczciwemu Petrowi Popadenko-

25wi Pisarzowi y Jnnym Kozakom Siczy Zaporozkiey po Jmie-

26nach Jemu[?] Jmiennie niewiadomym w Granicach Polskich de Osob[?]

27Kilkunastu znaiduiącym się zanosi Manifest y Protes-

28tacyą w ten sposob y oto. Jż W. Comparens przez Czas

29Kilkaletny w Skarbie Koronnym czynioney Służby

30swoiey żadney niepodległaiące[?] hańbie[?], owszem uwadze[?]

31wiernych y niepostułowanych[?] Skarbowi Koronnemu

32usług swoich gradatim doniniey[?] przy Superintenden-

33cyi Komor Ukraińskich przyszedłszy Stopniu teyże

34funkcyi z Prawa Kom. Jnstrukcyi Ustawa Cłowey y Dys-

35pozycyi

k. 129v (skan 0133, strona lewa)

1pozycyi P. Kommissyi Skarbu Koronnego iako zwierzchności

2swoiey włożone nasiebie obowiązki dokładnie znaiące y

3one pełnić zawsze Skarbowi Koronnemu wiernością y pilno-

4ścią wykonywać obligowany będąc, odebrawszy Roku przesz-

5łego w Kwartale Juliuszowym z Komory Bohopolskiey Rapport

6o przemycie Wołow Jałowic y Koni pod Konwoiem wyżey

7wyrażonych Urod. JmćPana Michała Łazowskiego[?] z Zagra-

8nicy do Polski wprowadzonych, też w Kluczu w Starostwie

9Czmielnickim[?] przy arestowane zatrzymane wtey Okolicz-

10ności od P. Kommissyi Skarbu Koronnego decyzyą y dyspo-

11zycyą, ponieważ te Woły Konie y Jałowice tak z oryginalnych

12samych ze Jmienia K. K.[?] Łazowskiego[?] Tomaszewskiego y Obu-

13chowskiego dokumentow iako też zwyż wprowadzonych na miejscu

14przechodów w Granice Polskie przez Urod. Jałowskiego[?] Rewizo-

15ra Generalnego przysięgłey Jnkwizycyi iawnie y oczywiście

16za Komorę Bohopolską[?] bespłatnie y przemyconemi pokazały się,

17przeto W. Comptns Stałowych[?] przezornym fundamentow do

18pełniaiące w tym zakresie Praw Koronnych dyspozycyą z

19zwierzchności swoiey też Woły Jałowice y Konie[?] oprocz

20na własne potrzeby, y to tako wszytkim Jałowic dowie[?]

21dziana będzie niesłusznie przez Urod. Bobrowskiego y To-

22maszewskiego Rapporty [y] szczerze[?]: zapadłey te Konfiskacyi

23dznawszy[?] y one Właściwie y kiszkę[?] Wszelkiego arendu-

24nysłe[?] Lubelskiey będącego nabędą na Szydło powietrza prze-

25Brudzburgią[?] Chmielnickiey Szlachty y Wiernego Otakowaniu[?]

26iedne Urod. Bobrowskiemu odkupił powrocił, resztę zaś przez

27otkupionych Komu innemu in satisfactionem Skarbu

28Koronnego przedać dysponował, ale JW. Bieliński Starosta

29Czerski na pełną[?] przysięgę Wiarę W. Comparenta y współ

30Kolegow Jego Skarb Koronny Officyalistow żadnego

31maiące względu, dawszy Wielkiey Kredyt opaczney y zma-

32dey[?] niedyskretney[?] cessyiz[?] in deresse Remonstracyi Urod. Bobro-

33wskiego Kommissarza swego y Łazowskiego[?] pomienionego Bydła

34y Koni Przynależnego Konwoia Jntentowanym od P.

35Kommissyi Skarbu Koronnego Processem y żądaniem nie-

36sprawiedliwych Officyalistom Skarbu Koronnego, że przy-

37sięgę Krzywoprzysięzcy[?] y niesprawiedliwą przy Officyalistow Skarbu Koron-

38nego Wincy[?] niestarytemi[?] Honor Obeżrzenie y potrzymanie[?] usto-

39wał

k. 130 (skan 0133, strona prawa)

1wał przeto W. Comparens naprzeciw temuż JW. Sta-

2roście Czerskiemu y Urod. Bobrowskiemu y Łazowskiemu

3o takowe poprzysiężonego sumienia pokrzywdzenia a zaś na-

4przeciw Uczciwym Petrowi Popadenkowi Dynysowi An-

5dreiowi y innym Kozakom Zaporoskim w Granicach Pol-

6skich znaiduiącym się nietylko o podobney wzgardzie ale oraz

7y o Zgrożenie na W. Comparenta y Urod. Jakubowskiego Rewi-

8zora Generalnego na zdrowie y życie przechwałki zapo-

9biegaiące Całości swoiey y współ Officyalistow Skarbu

10Koronnego honoru zdrowia y życia iako nayuroczyściey

11manifestuie się zupełnie o to gdzie z prawa będzie

12należało zachowuiąc Sobie czynienie. M. Rakowski K. G. Sut.[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „203” (obok skreślone „34”) – w opracowaniu akt 210. Ciąg sprawy przemytu wołów przez komorę bohopolską (por. akty 162–163, 170 – Rakowski, Jakubowski, Nadwodzki, Kozacy zaporoscy, Łusznowata[?]). Tekst k. 129v bardzo gęsty, pośpieszny i w wielu miejscach niezrozumiały – przepis orientacyjny (#PARTIAL); sens ogólny pewny. Pewne: M. Rakowski – komornik graniczny halicki, superintendent komór granicznych ukraińskich Skarbu Koronnego; J. Jakubowski – rewizor generalny prowincji; A. Nadwodzki – pisarz komory bohopolskiej; F. Bieliński – starosta czerski; J. Bobrowski – jego komisarz; kozacy zaporoscy: Dynys Andrej, Petro Popadenko (pisarz). Niepewne: „Łazowski[?]” (konwojent stada; zapis „Lazowski/Łazowski”), „Tomaszewski y Obuchowski” (towarzysze konwoju?), „Starostwo Czmielnickie[?]” (Chmielnik?), „Jałowski[?] Rewizor Generalny” (zapewne omyłka zamiast Jakubowski), ciąg słów w środku k. 129v („arendunysłe Lubelskiey … Brudzburgią … Otakowaniu”) – nieodczytany, oddany przybliżenie, „K. G. Sut.[?]” w podpisie (może „K. G. H. Sup.” – komornik graniczny halicki, superintendent).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Superintendent Komor Granicznych Ukraińskich” – zwierzchnik komór celnych na pograniczu ukraińskim; „Rewizor Generalny” – główny kontroler celny; „Kwartał Juliuszowy” – kwartał lipcowy (III kwartał 1767); „Rapport” – raport; „Konwoi” – eskorta, konwój (stada bydła); „przemyt” – przepęd bez opłaty cła; „Jnkwizycya przysięgła” – zaprzysiężone przesłuchanie świadków; „gradatim” – stopniowo; „Komisja Skarbu Koronnego” – centralny urząd skarbowy Korony (od 1764); „Ustawa Cłowa” – taryfa celna; „in satisfactionem Skarbu Koronnego” – na zaspokojenie Skarbu Koronnego; „Remonstracya” – przedstawienie, wywód; „Sicz Zaporoska” – siedziba Kozaków zaporoskich.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stawił się Marcin Rakowski, komornik graniczny halicki, superintendent komór granicznych ukraińskich Skarbu Koronnego, w imieniu własnym, Józefa Jakubowskiego, rewizora generalnego, Antoniego Nadwodzkiego, pisarza komory bohopolskiej, i wszystkich oficjalistów; potwierdzając wcześniejsze manifesty, zaprotestował przeciw Franciszkowi Bielińskiemu, staroście czerskiemu, jego komisarzowi Józefowi Bobrowskiemu, Michałowi Łazowskiemu[?], komisarzowi do skupu wołów za granicą i przywódcy konwoju, Tomaszewskiemu i Obuchowskiemu, kozakom zaporoskim Dynysowi Andrejowi, Petrowi Popadence, pisarzowi, i innym. Oświadczył, że w III kwartale 1767 otrzymał raport komory bohopolskiej o przemycie wołów, jałowic i koni wprowadzonych z zagranicy pod konwojem Łazowskiego[?]; bydło zostało aresztowane i zatrzymane decyzją Komisji Skarbu Koronnego, ponieważ dokumenty i zaprzysiężona inkwizycja rewizora generalnego wykazały przepęd bez opłaty cła; część skonfiskowanego bydła odkupił Bobrowski, resztę przeznaczono na sprzedaż na rzecz Skarbu. Tymczasem starosta czerski, nie bacząc na przysięgę i wiarę urzędników skarbowych, dał wiarę nieuczciwym przedstawieniom swoich komisarzy, wytoczył oficjalistom proces przed Komisją Skarbu i znieważył ich honor; kozacy zaporoscy zaś grożą zdrowiu i życiu Rakowskiego i rewizora Jakubowskiego. Komparent uroczyście manifestował o krzywdę swego sumienia i honoru oraz o pogróżki, zastrzegając dalsze kroki prawne.

Transkrypcja

k. 130 (skan 0133, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Marca Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz.

4Winn. y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem

5y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn.

6Comparens pliter Urod. JchmćPan Andrzey Da-

7niłecki[?] Jmieniem y z wyraźney woli JW. JmćPana

8Antoniego Potockiego Stty Lwowsk.[?] ac in Dili-

9gentia eiusdem Juris Magni Principalis sui

10manifestuie się iż de Continuata et expleta

11Dobr Klucza Berszadzkiego tu w Woiewodz.

12Bracł. sytuowanych tegoż JW. Pryncypała Ma-

13nifestantis vigore Jurium eidem servientium

14Possessa et Jnterrupta[?] Possessione Jterata Mani-

15festantur vice. A. Daniłecki mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „204” (bez skreślonej drugiej numeracji) – w opracowaniu akt 211. Pismo zatarte plamami, odczyt nazwiska komparenta „Daniłecki[?]” (w podpisie „A. Daniłecki”, w tekście „Andrzey Da-/niłecki”) – niepewny. Tytuł A. Potockiego „Stty Lwowsk.[?]” – por. akt 186 (kontrakt dzierżawny klucza berszadzkiego z S. Borzkiem; tam także „Starostą Lwowskim[?]”). Ta manifestacja dotyczy zapewne powrotu klucza berszadzkiego w posesję Potockiego po zakończeniu dzierżawy Borzka (1 III 1768). Niepewne: „Jnterrupta[?]” (logicznie raczej „non interrupta” – nieprzerwanej), „Jterata” (= iterata). Notka kolacjonującego zatarta („Legit cum Copia …”).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Maa nne … in diligentia de Expleta Possessione” – manifestacja imieniem … dla zabezpieczenia, o dokończonej (wyjechanej) posesji; „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „in Diligentia eiusdem Magnifici Principalis sui” – dla zabezpieczenia tegoż wielmożnego mocodawcy swego; „de Continuata et expleta … Possessione” – o kontynuowanej i dokończonej posesji; „vigore Jurium eidem servientium” – na mocy praw mu przysługujących; „iterata vice Manifestatur” – ponownie manifestuje; „mp” – własnoręcznie.

Streszczenie

7marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Andrzej Daniłecki[?] w imieniu i z wyraźnej woli Antoniego Potockiego, starosty lwowskiego[?], i dla jego zabezpieczenia ponownie zamanifestował o kontynuowanej (nieprzerwanej) i dokończonej posesji dóbr klucza berszadzkiego w województwie bracławskim, przysługującej Potockiemu na mocy jego praw. Podpisał się własnoręcznie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 130 (skan 0133, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca

k. 130v (skan 0134, strona lewa)

1Miesiąca Marca Siodmego Dnia.

2Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Win-

3nickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygato-

4rem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Com-

5parens Personaliter JmćPan Michał Stefanowicz Nne

6et ex personali speciali Comptis Urod. Jozefa Archipowi-

7cza dla Słabości zdrowia y zbicia od niżey wyraża-

8iące się maiącego Acta Castr. Capitt. Vinn. adire nie mo-

9gącego. Solennie naprzeciwko WJmć Panu Antoniemu

10Puszczewiczowi[?] Kl.[?] Dobr Kłebani[?] zastawnemu

11Possessorowi, niemniey Kozakom tegoż skarży żali

12manifestuie się y protestuie się w ten niżey opisany

13sposob y oto. Jż tenże W. Obżałowany maiąc iako-

14woś pretensyą do Urod. Archipowicza nayzam-

15przod od W. Bayrzykowskiego[?] Czwonij Kurskiego[?] z Ko-

16pijowki[?] iadącego do Bitaszowki[?] w Kluczu Czetwer-

17tynowskim zostaiącey za Jnteressem swoim po

18Dług do Odebrania kilkuset Złł Poll. niespo-

19dziewaiące się nic dla siebie przyiechawszy do Spus-

20tu Kłebańskiego[?] na Groble do Tulczyna należą-

21cego a zastawszy Urod. JmćPana Wroblewskiego

22Przyiaciela y Kolegę pod znakiem JW. Stty Bra-

23tyńskiego[?] wraz służącego z tymże Urod. Wroble-

24wskim trochę zabawiwszy się Chłopiec będący w Szu-

25dzie[?] W. Puszczewicza[?] dał znać do Dworu a tak

26W. Puszczewicz[?] z Kozakami wypadłszy Konie przy-

27trzymuiące Kozakom Chłopca z Sani ściągnąć kazał

28przyprowadzonego do Dworu Dysciami[?] Nahaiami

29porendissime[?] zbit aprmowawszy[?] iakieś Sobie preten-

30syą do Urod. Comptis Pryplca[?] że iakoby na Urod. Ob-

31żałowanego z W. Bayrzykowskim[?] szemrali czego in

32verum naturam niebyło mowiąc hec defformalia[?]

33zbicie bicie iako Jnkwizycyami dowiedzione będzie

34A ia zapłacę post hec per Acta tak zbitego, Człowie-

35ka Comptis Pryplca[?] ledwo na Sanie anewit[?] y przez Dni

36Trzy na Smiertelney pościeli leżał y Dotych

37Czas

k. 131 (skan 0134, strona prawa)

1y do tych czas w łopijowce[?] leży, a zatym przychilaiące się

2do Prawa pospolitego niemniey y Konstytucyi surowie

3opisaney tak o zbicie y prawie Smiertelnych ran za-

4danie Nażalow[?] Lic[?] ciemanie[?] do Bicia niemniey y o

5inne pretensye Pridem Comparens Contra Praefata:

6in Culpata iterata manifestatur Vice offerendo has in-

7jurias et Laesiones honoris sua[?] Magnificum Princi-

8patum jure Vindicaturum Ville[?] salva huius Mani-

9festationis melioratione Vel per citationes dendas

10Correctione. Et in Verificatione praemissorum Stanow-

11szy Oczywisto Woźny General Woiewództwa Bracł.

12y Jnnych opatrzny Andrzey Hamelik Ktory in Vim

13suae Veri ac fidelis relationis palam publice libereque

14recognovit Jż on Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osme-

15go Dnia pierwszego Marca maiąc przy sobie Stronę

16Szlachty Ludzi Wiary godnych Urz. JmćPanow Piotra

17Ostrowskiego y Michała Jerlechiego[?] majoris evidenti-

18orisque testimonii gratia sibi ad hunc actum adhibitos

19z tąż pomienioną Szlachtą ziezdżał do Dobr wsi Kopijow[?]-

20ki tu w Woiewodztwie Bracł. a powiecie Winnickim

21leżących gdzie będąc widział y oglądał na Urz. Jozefie

22Archipowiczu przez Ciężkie zbicie nos Giembo[?] y uszy-

23krwią zastałe[?] Ręce Głowe y Całego z Siniałego[?] y Krwią

24oblanego tudzież Nogie prawą polanami y raty[?]-

25czami[?] zbitą y Krwią zastałą Sukienie[?] podarte y poszar-

26pane y Krwią zbroczone Ktore to rany y okrutne

27zbicie mienił być zadane przez W. Puszczewicza[?] y Koza-

28kow onegoż Wiolatorow. Co widziawszy y oglądawszy

29Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się ztamtąd

30powrocił y tu ad Acta przybywszy prawdziwey Wizyi

31dowody[?] uczynił y zeznał Relacyą prosząc tak Comparens

32Manifestacyi tako y Woźny Wizyi Relacyą Actis con-

33notari co y otrzymali. Michał Stefanowicz mp Woźny

34nieumieiący pisać znakiem Krzyża Swiętego podpi-

35suiąc się Andrzey Hamelik +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „205” – w opracowaniu akt 212. Nagłówek na dole k. 130 („Maa nne Urod. Jozefa Archipowicza pro W. Szcze-/czewiczowi[?] una cum vigore”) – obżałowany w nagłówku zapisany jakby „Szczeczewicz”, w tekście „Puszczewicz/Pusrzewicz” (kilkakrotnie) – odczyt nazwiska niepewny. Pismo rozwlekłe, wiele miejsc niejasnych – #PARTIAL. Niepewne: „Kłebań[?]” (Kłebani – dobra zastawne obżałowanego, ze spustem/stawem i groblą należącą do Tulczyna), „Bayrzykowski[?]”, „Czwonij Kurski[?]”, „Kopijówka[?]” (wieś w pow. winnickim, gdzie leżał pobity), „Bitaszówka[?]” (w kluczu czetwertyńskim – może Bratasówka?), „JW. Stty Bratyńskiego[?]” (pod którego znakiem służył Wróblewski), „Pryplca[?]” (zapewne „pryncypała”), „Jerlechi[?]”, liczne wyrazy formuł łacińskich zniekształcone przez pisarza („porendissime”, „hec defformalia”, „anewit”, „Ville”).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „una cum vigore” – wraz z mocą (tj. z dołączoną relacją woźnego); „Comparens Personaliter … Nomine et ex personali speciali Commisso” – stawający osobiście w imieniu i z osobistego szczególnego zlecenia; „Acta Castrensia Capitanealia Vinnicensia adire non valentis” – niemogącego udać się do akt grodzkich starościńskich winnickich; „Spust” – upust stawu; „Znak” – chorągiew (wojskowa); „Nahaje” – bicze kozackie; „in verum naturam” – w rzeczywistości; „Pridem Comparens contra Praefatum inculpatum iterata manifestatur vice” – wyżej wymieniony komparent przeciw wspomnianemu obwinionemu ponownie manifestuje; „offerendo has injurias et laesiones honoris … jure vindicaturum” – oświadczając, że te krzywdy i obrazę honoru będzie dochodził prawem; „salva huius Manifestationis melioratione vel per citationes dandas correctione” – z zastrzeżeniem poprawy tej manifestacji lub jej korekty przez pozwy; „Et in Verificatione praemissorum” – a na potwierdzenie powyższego; „in Vim suae veri ac fidelis relationis palam publice libereque recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; „majoris evidentiorisque testimonii gratia sibi ad hunc actum adhibitos” – przybranych do tego aktu dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „Wizya” – urzędowe obejrzenie ran (obdukcja); „Actis connotari” – zapisać do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Michał Stefanowicz w imieniu Józefa Archipowicza, który z powodu ran i słabości nie mógł sam przybyć, i zamanifestował przeciw Antoniemu Puszczewiczowi[?], zastawnemu posesorowi Kłebani[?], i jego kozakom. Archipowicz, jadąc w interesie (po odbiór długu kilkuset złotych) z Kopijówki[?] do Bitaszówki[?] w kluczu czetwertyńskim, zatrzymał się przy spuście stawu kłebańskiego[?] na grobli należącej do Tulczyna, gdzie spotkał znajomego Wróblewskiego, towarzysza chorągwi; chłopiec ze służby Puszczewicza[?] dał znać do dworu, a ten z kozakami wypadł, kazał ściągnąć Archipowicza z sań, zaprowadzić do dworu i okrutnie zbić dyscyplinami i nahajami pod pretekstem, że Archipowicz z Bayrzykowskim[?] mieli na niego szemrać; pobity ledwie żywy trafił do sań, trzy dni leżał na śmiertelnej pościeli i dotąd leży w Kopijówce[?]. Manifestant, powołując się na prawo pospolite i konstytucje, zapowiedział dochodzenie krzywd. Na potwierdzenie woźny generalny województwa bracławskiego Andrzej Hamelik zeznał, że 1 marca 1768, w asystencji szlachty Piotra Ostrowskiego i Michała Jerlechiego[?], oglądał w Kopijówce[?] (pow. winnicki) Józefa Archipowicza: nos i uszy zakrwawione, ręce, głowę i całe ciało posiniaczone i zalane krwią, prawą nogę zbitą polanami, odzież podartą i zakrwawioną; pobity wskazał jako sprawców Puszczewicza[?] i jego kozaków. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 131v (skan 0135, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Marca Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winn.

4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Stanow-

6szy Oczewiście Woźny Generał Woiewództwa Bracławskiego

7y Jnnych opatrzny Woiciech Habaczewski[?] ktory w moc Swo-

8iey Prawdziwey y Skuteczney Rell. Swoiey dobrowolnie

9zeznał Jż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

10siąt Osmego Dnia Szostego Marca Pozew Grodzki Winn.

11na Membranie Autentycznym pisany odniosł do Dobr

12Wsi Lulińce[?] y tam ten Pozew w Dworze w Jzbie na Stole

13położywszy o położeniu y Essencyi onego od kogo po kogo

14y w iakiey Sprawie był pisany prawnie Publikuiące do

15wiadomości podał de Tenore Verborum Sequenti. Jo-

16zef Kolumna z Obor na Wielkim Czosnowie Czosnowski

17Winnicki Ułanowski etc. Starosta Wiell. JchmćPaństwu

18Stanisławowi y Maryiannie z Wyrzykowskich[?] Primo Kre-

19chowieckiey[?] Mundo[?] Jn post Voto Bilskiey Bilskim tudzież

20W. Marcinowi Bilskiemu Cześ. Bydg.[?] Smiecznym[?] Czarnikow[?]

21Małż. Pozwanym niemniey Urod. Lipskiemu Olszew-

22skiemu y Jnnym Sługom y Officyalistom także Poddanym

23y Kozakom w Areszcie wyrażonym Pozwanym y Sta-

24wić się maiącym z Osoby y Dobr Waszmościow Genera-

25liter wszystkich Powagą JKMci y moią Starościńską

26przykazuię Władzą abyście Wmć przedemną Samym

27lub Sądem y Urzędem moim Grodz. Winn. na Roczkach

28Grodzkich Winn. teraz przypadaiących y Sądzących vel

29his deficientibus in aliis Proxime Subsequentibus Sami Obli-

30cznie y zawicie Staneli Jakoteż wyż wyrażonych Wiola-

31torow w Areszcie wyrażonych Stawili na Jnstancyą

32Jnstygatora Sądowego y Jego Dell. Wiell. JmćPana Stani-

33sława Mikołaja[?] Gallicza Podczaszego Parnaw.[?] Jędrzeia Galic[?]-

34bowskiego Tadeusza Żeleźnickiego Pułkownika Labryków[?]-

35skiego

k. 132 (skan 0135, strona prawa)

1Łabyborskiego[?] Akt. Ktorzy Aktorowie przychilaiące się do

2Prawa pospolitego Manifestow y Arestow w tey Sprawie

3zaszłych Wmciow Pozywaią O gwałtowne wdarcie się w Gran-

4ta[?] Lemieszowskie Własne w Spokoyney Possessyi y Używaniu

5Wiell. Aktor. od Lat kilku Dziedzicznie zostaiące Sian z tychże

6Gruntow pozabieranie, Za wypas wołow na tychże Grun-

7tach Lemieszowskich Pieniędzy niesłusznie branie Pożytkow

8wszelkich przywłaszczenie Stawu w Granicy Aktor. zaięcie

9Ludzi bicie Pasiek poruinowanie a swoich kilka Budynkow

10zbudowanie Urz. Jakubowskiemu Koni parę pod Wsią

11Lemieszowką wzięcie Złodzieystwa Sztuk do y Poddany Lemi-

12szowskim niesłusznie pozadawanie[?] onych ze Arestowanie

13A zatym Ciż Akt. do poniesienia Win Prawnych per-

14sonalnych y Krymenalnych pro qualitate Cujuslibet

15facti Demeritis przywrocenie gwałtownie odiętych Gruntow

16Używania Dawna Spokoynym będących zapłacenia

17Zabranych Koni y Sian oraz z Używania tey uczynienia

18Kalkulacyi zebranych wszelkich pożytkow y Pieniędzy

19y o Jnne pretensye w Manifestach wyrażone fusius ore-

20tenus proponowaćsię[?] maiące Pozywaią Sitis Parituri Ter-

21minum attentaturi et praemissum[?] Judicialiter Responsu-

22ri Datt w Winnicy Die Vigesima Nona Februarij Anno

23przeszłi[?] De quo Sciens Miles Rell. Miles ignarus Scribendi

24Signum S. Crucis posuit Woiciech Habaczewski[?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „206” – w opracowaniu akt 213. Ciąg sporu o Lemieszówkę (por. akt 172: Stanisław Gallicz[?], posesor Lemieszówki, przeciw Kiełczewskiemu; tam tytuł „podczaszy sorz.[?]”, tu „Podcz. Parnaw.[?]” – może podczaszy parnawski). Pismo pośpieszne, liczne zniekształcenia – #PARTIAL. Niepewne: nazwisko woźnego „Habaczewski[?]” (podpis podobny), wieś doręczenia „Lulińce[?]” (zapis „Lulinia”), nazwisko rodowe „z Wyrzykowskich[?]”, „Primo Krechowieckiey[?]”, „Mundo[?]” (zapewne „secundo” zniekształcone), tytuł Marcina Bilskiego „Cześ. Bydg.[?]” (cześnik bydgoski?), „Smiecznym[?] Czarnikow[?]” (może „Stolnicz. Czernihow.” – niejasne), „Stanisława Mikołaja[?]”, „Jędrzeia Galic[?]bowskiego”, „Pułkownika Labryków[?]skiego / Łabyborskiego[?]” (współaktorzy; por. akt 172 – Karol Łaberkowski[?]), „pozadawanie[?]”, „Anno przeszłi[?]” (rok – zapewne omyłka; data 29 II wskazuje rok bieżący 1768), „praemissum[?]”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Rell. na R. G. W.” – relacja na roczki grodzkie winnickie; „de Tenore Verborum Sequenti” – w następującym brzmieniu; „Primo … secundo voto” – z pierwszego … z drugiego męża; „vel his deficientibus in aliis Proxime Subsequentibus” – albo, gdyby te nie doszły do skutku, na następnych najbliższych; „Wiolatorowie” – sprawcy gwałtu; „Winy personalne y kryminalne pro qualitate cujuslibet facti demeritis” – kary osobiste i kryminalne stosownie do rodzaju każdego czynu; „fusius oretenus proponowane” – szerzej ustnie przedstawione; „Sitis parituri, Terminum attentaturi et praemissis Judicialiter responsuri” – bądźcie posłuszni, stańcie w terminie i odpowiadajcie sądownie na powyższe; „Datum … Die Vigesima Nona Februarii” – dano 29 lutego; „De quo Sciens Miles Relationem, Miles ignarus Scribendi Signum S. Crucis posuit” – o czym, wiedząc, szlachcic (woźny) złożył relację; nie umiejąc pisać, postawił znak Krzyża Świętego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Wojciech Habaczewski[?] zeznał, że 6 marca 1768 zaniósł do wsi Lulińce[?] i położył w izbie dworu pozew grodu winnickiego (z 29 lutego 1768, w imieniu starosty Józefa Czosnowskiego) wzywający Stanisława i Mariannę z Wyrzykowskich[?] (primo voto Krechowiecką[?]) Bilskich, Marcina Bilskiego, cześnika bydgoskiego[?], oraz ich sługi i oficjalistów – Lipskiego, Olszewskiego i innych – a także aresztowanych poddanych i kozaków, na roczki winnickie, z powództwa Stanisława Gallicza, podczaszego parnawskiego[?], Jędrzeja Galic[?]bowskiego, Tadeusza Żeleźnickiego i pułkownika Łabyborskiego[?]. Powodowie zarzucali gwałtowne wdarcie się w grunty lemieszowskie, od kilku lat spokojnie przez nich posiadane, zabór siana, pobieranie opłat za wypas wołów na tych gruntach, przywłaszczenie pożytków, zajęcie stawu na ich granicy, bicie ludzi, zniszczenie pasiek i postawienie własnych budynków, zabranie Jakubowskiemu pary koni pod Lemieszówką, aresztowanie poddanych lemieszowskich; żądali kar osobistych i kryminalnych, przywrócenia gruntów, zapłaty za konie i siano, rozliczenia pożytków i innych pretensji. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 132 (skan 0135, strona prawa)

1[tekstu aktu nie wpisano; poniżej strona pusta, przekreślona długą kreską]

k. 132v (skan 0136, strona lewa)

1[górna część strony pusta, przekreślona dużym znakiem „Z”]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). Sam nagłówek marginalny (bez numeru rękopisu) pod końcem aktu 213; tekstu nie wpisano, a dalsza część k. 132 i górne ok. 70% k. 132v pozostały puste i przekreślone. Jak inne wpisy niewprowadzone (akty 71, 91, 191) – zachowany w ciągłej numeracji opracowania. Nazwiska „Jakubowski[?]” (zapis „Jakubo-/[w]skiego”, może „Szelewskiego”) i „Kropiwnicki” – odczyt częściowo niepewny. Może chodzić o Jakubowskiego, któremu zabrano konie pod Lemieszówką (akt 213).

Objaśnienia: „Rell. na R.” – relacja (woźnego) na roczki; „Ur.” – urodzony; „pro” – przeciw.

Streszczenie

Wpis rozpoczęty, lecz niewprowadzony: zachował się tylko nagłówek marginalny relacji na roczki od Urodzonego Jakubowskiego[?] przeciw Urodzonemu Kropiwnickiemu; tekstu nie wpisano, a pozostałe miejsce na k. 132 i 132v przekreślono.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 132v (skan 0136, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Marca Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi

4Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemną Janem

5Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrab-

6stwa Grodu Winnickiego Comparens Personaliter Ur.

7JmćPan Antoni Kaszucki[?] Nne et ex speciali Commisso

8JW. JmćPana Franciszka Salezego Potockiego Wdy

9Generała Ziem Kijowsk. Dobr Włości Umańskiey

10Dziedzica

k. 133 (skan 0136, strona prawa)

1Dziedzica, tudzież WJmć Pana Rafała Despota

2Mładanowicza Podstolego Smoleńs. tyże Dobr Uma-

3nia[?], Solennissime naprzeciwko Wielebnemu Oycu Janowi

4Warynickiemu przedtym Mytkowieckiemu[?], a teraz Ła-

5szczynieckiemu[?] Parochowi, Swiecący[?] manifestuie y Prote-

6stuie się oto. Jż Wielebny Oyciec Warynicki zostaiąc przedtym

7na Parochii we Wsi Mitkowcu[?] dobr Klucza Mankowie[?]-

8ckiego należącey, Possessyi WJmć Pana Krzysztofa

9Michałowskiego Podczaszego Bracławskiego podległy

10mimo inne nieprzystoyne akcye Stanowi y Osobie Duchowney

11nieprzyzwoite (: za ktore Dekretem Przeswiętnego Konsystorza

12Metropolitańskiego Ritus Graeci Latino Uniti od teyże Parochyi

13odsądzony został :) naybardziey Karczmy pilnuiące, y nad

14zwyczaynie wygorzałce[?] się zapiiaiąc gdy u Staro Zakonne[go]

15Srula Leybowicza natenczas Arendarza Mytkowieckiego,

16oprocz Dawniey wypłaconego Długu niemało napił tedy przy

17odiezdzeniu od Parochyi powtornie z tymże Arendarzem obra-

18chowawszy się, został mu Winien rzetelnego Długu Rublow

19Dwanaście y Grzywien pięć w ktorym Długu zaraz dał Byka

20y Krowę w Rublach Trzech a Drugie Rublow Sześć y Grzywien

21pięć Skryptem Swoim Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

22Drugiego Dnia drugiego Junij w Mytkowcu[?] Danym, podpi-

23sem ręki swoiey y Wielebnego Oyca Piotra Warynickiego

24Parocha Rudnickiego[?] Brata Swego, przy obrachunku będą-

25cego stwierdzonym, w Krotkim czasie bez żadney Kłutni[?]

26y pozwow oddać opisał się, Ale bynaymniey zapłacenia

27tego Długu niestarał się, a Staro Zakonny Srul z Aren-

28dy Mytkowieckiey odeiechał, Więc tenże Srul za Dług

29sobie winny Skryptem asekurowany, niektorą chudobę

30był zabrał, ale na perswazyą WJmci Xiędza Romana Wy-

31howskiego natenczas Officiała Metropolitańskiego Bracł.

32y przyrzeczenie oddania Długu, też chudobę nazad przywroci[ł].

33Gdy Wielebny obżałowany chciał pooddalenia się z Arendy[?]

34tegoż Srula, winnego Długu niezapłacił, tedy lubo za u[...]

35niem się Srulowym pomieniony WJXdz Official Bracł.

36Roku tegoż Dnia Dziesiątego Julij z Umania do Jmć Obżało-

37towanego zamiast Pozwu Pisał y do Swego Sądu stanąć

38Kazał

k. 133v (skan 0137, strona lewa)

1stanąć Kazał, iednakże Jmć obżałowany ani do Sądu niesta-

2nął, ani Długu nie uspokoił. Lecz za nastaniem po Srulu

3na Arendę Mytkowiecką od Dnia Dwudziestego Czwartego

4Junij Anni ejusdem Staro Zakonnego Szewla Abramo-

5wicza, nawiedzaiące Często[?] nowego Arendarza znie-

6wu u tegoż znaczną Kwotę napił, pierwszy żadney

7satysfakcyi niechciał aż dopiero za Dokumentem

8WJmci Xiędza Moczyńskiego natenczas Pisarza Kon-

9systorskiego y Kommissarza Delegowanego Roku Tysiąc

10Siedmset Sześćdziesiąt Trzeciego Dnia Siedmnastego

11Maja w Mytkowce danym, ledwie do porachunku przy-

12stąpił, po ktorym uczynionym, zostawszy winien rzetel-

13nego Długu Rublow Czternaście y tenże Dług Skryptem

14Ręcznym z przypisem po rusku ręką własną iako

15dobrowolnie danym, na Dzień Swiętego Jllii Proroka

16pod wolnym zaborem niezawodnie wypłacić asse-

17kurował się, poty iednak zwłoczył aż pokiż[?] z obu Wsi

18Wspoźne[?] Państwo nie wyprowadził. Quibus Stantibus

19pomieniony Srul Leybowicz do Dobr Kozinowki[?] Pos-

20sessyi Dożywotniey WJmć Pana Mezakowskiego[?] Cheru[?]-

21żego[?] Trembowelskiego, a Szewel Abrahamowicz do

22Dobr Pienażkowiec[?] Possessyi W. Laszcza wyprowadzili

23się, y przez lat kilka swoich Długow Skryptami

24asekurowanych oddania doczekać się niemogące,

25tandem gdy w Roku przeszłym Tysiącznym Siedmset-

26nym Sześćdziesiątym Siedmym w Miesiącu Czerwcu

27pomieniony Srul Arendarz Kozinowski[?] iadąc do Doho-

28tawki[?] na Jarmark zdybawszy się na drodze z Wiele-

29bnym Oycem Warynickim parą Wołami z Wozem za-

30płaty[?] y Dług upominał się, a niemogąc przy-

31żadney satysfakcyi z pomocą Urod. Smiałowskiego Dys-

32pozytora Kozinowskiego[?] we Wsi Rohuli[?] Possessyi

33tegoż W. Mezakowskiego[?] Woły z wozem przytrzymał.

34Ale samego obżałowanego bynaymniey nie aresztował

35tylko ten w Skutku Sędzę ustawicznie gwałtem

36zapierał się w tym Szewel dowiedziawszy się do Kozinow[?]-

37ki przybiegł y spolnie bez żadney wiolencyi też

38Woły z Wozem iako od Dłużnika wymuszaiącego się

39y niewiedzieć

k. 134 (skan 0137, strona prawa)

1y niewiedzieć gdzie znayduiącego się wziowszy do

2Urzędu Mankowskiego[?] zaprowadzili, gdzie tenże Urząd

3przerzeczone rzeczy Roku tegoż Dnia Siedmnastego Julij

4za Rublow Dwadzieścia ieden Grzywnę iedną y Kopiyek[?]

5dwie szacował, to wszystko Długu wyż namienionym

6Żydom winny oprocz Kosztow niewystarczyło. Po

7ktorey tak Srul do Wsi Tanskiego Possessyi W. Sie-

8wierzyńskiego[?], a Szewel do Wsi Rossanego[?] miasta

9Possessyi W. Winnickiego na Arendę przenieśli się.

10Teraz tenże Obżałowany nieuważaiące że takowo[?] pod

11Dziedzica ex vi Prawa y Kontraktow do Dobr

12y Arędarzow Possessorskich Jnteressować się niemoże,

13iednakże pominowszy W. Possessorow niewinnie

14y napaśnie nietylko W. Mładanowicza Podstol.

15Smoleńs. o Sędzią[?] Komissarza Łanińskiego[?]

16Bracł. ciekowyście[?] niby zabor potrząsanie[?] y inkarce-

17racyą niesłusznie zapozwawszy niewiedzieć iakim

18sposobem :) gdyż Zydzi na pierwszy Termin Dnia

19Czternastego Octobris Pozwem oznaczony do Winnicy

20dla iustyfikacyi stawali, ale ani Sądow, ani Strony

21niezastali :) niesłusznie monitorium otrzymał ale owszem[?]

22Kżza[?] w Manifest swoy Anno praesenti zaniesiony nienale-

23życie samego JW. Dziedzica o niczym niewiadomego wkil-

24kakilkach[?] obiekcyach implikował o ktorą niesłuszną inwo-

25lucyą y napaśną do Sądu ciwolucyą[?] Czyli wcale idem

26Comparens Nomine quo Supra powtornie do Akt ninie-

27szych zanosi cum reprotestatione Manifestacyą Ata-

28ni[?] Kaszucki[?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „207” – w opracowaniu akt 215. Długa, rozwlekła i niestarannie pisana manifestacja (ta sama ręka co akty 202–214); przepis orientacyjny w wielu miejscach – #PARTIAL. Pewne fakty: mocodawcy – F. S. Potocki, wojewoda kijowski, dziedzic włości humańskiej, oraz Rafał Despot Mładanowicz, podstoli smoleński (dzierżawca dóbr humańskich – „tyże Dobr Umania[?]”); obżałowany – ks. Jan Warynicki, dawniej paroch w Mytkowcach[?] (klucz „Mankowiecki[?]” – zapewne Mańkówka, posesja K. Michałowskiego, podczaszego bracławskiego), odsądzony od parafii przez konsystorz metropolitalny unicki, teraz paroch w Łaszczyńcach[?]; jego brat ks. Piotr Warynicki, paroch „Rudnicki[?]”; arendarze – Srul Lejbowicz (później w Kozinówce[?], potem we wsi Tańskie[?]) i Szewel Abramowicz (później w Pieniążkowcach[?], potem w Rossanem[?]); ks. Roman Wyhowski, oficjał metropolitalny bracławski; ks. Moczyński, pisarz konsystorski; Śmiałowski, dyspozytor kozinowski[?]. Komparent – Antoni Kaszucki[?] (tak w podpisie tu i w akcie 216, gdzie występuje jako plenipotent F. Leżeńskiego i F. S. Potockiego). Niepewne liczne nazwy: „Mytkowce[?]”, „Mankowiecki[?] / Mankowski[?]”, „Łaszczyńce[?]”, „Rudnicki[?]”, „Kozinówka[?]”, „Mezakowski[?] Cheruży[?] Trembowelski”, „Pienażkowce[?]”, „Dohotawka[?]”, „Rohule[?]”, „Tańskie[?]”, „Siewierzyński[?]”, „Rossane[?]”, „Łaniński[?]”; skrót w nagłówku „P. Ł.[?]” (Parochowi Łaszczynieckiemu?).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Re Maa” – reprotestacja, manifestacja (ponowna); „Comparens Personaliter Nomine et ex speciali Commisso” – stawający osobiście w imieniu i ze szczególnego zlecenia; „Paroch” – proboszcz unicki; „Konsystorz Metropolitański Ritus Graeci Latino Uniti” – konsystorz metropolitalny obrządku greckiego zjednoczonego z łacińskim (unicki); „Arendarz” – dzierżawca karczmy; „Rubel, Grzywna, Kopiejka” – waluta rosyjska używana na Ukrainie; „Skrypt” – zobowiązanie dłużne; „asekurować się” – zobowiązać się; „Official Metropolitański” – sędzia duchowny metropolity; „Dzień św. Eliasza Proroka” (Illi) – 20 lipca (2 sierpnia n.s.); „Quibus Stantibus” – w tym stanie rzeczy; „tandem” – wreszcie; „Monitorium” – upomnienie (sądowe); „Jnkarceracya” – uwięzienie; „Jnwolucya” – wplątanie (w proces); „cum reprotestatione” – z kontrprotestacją.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stanął osobiście Antoni Kaszucki[?] w imieniu Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego, dziedzica włości humańskiej, i Rafała Despota Mładanowicza, podstolego smoleńskiego, i zaprotestował przeciw ks. Janowi Warynickiemu, dawnemu parochowi w Mytkowcach[?] (klucz Mańkowiecki[?], posesja K. Michałowskiego, podczaszego bracławskiego), obecnie parochowi łaszczynieckiemu[?]. Ksiądz, który m.in. za pijaństwo i przesiadywanie w karczmie został przez konsystorz metropolitalny unicki odsądzony od parafii, zadłużył się u arendarza Srula Lejbowicza (12 rubli i 5 grzywien; część spłacił bykiem i krową, resztę 6 rubli 5 grzywien skryptem z 2 VI 1762, podpisanym też przez jego brata ks. Piotra Warynickiego), a następnie u nowego arendarza Szewla Abramowicza (14 rubli, skrypt z przypisem po rusku). Mimo perswazji oficjała ks. Romana Wyhowskiego i wezwań do sądu duchownego długów nie spłacił. W czerwcu 1767 Srul, spotkawszy księdza na drodze na jarmark do Dohotawki[?], z pomocą dyspozytora Śmiałowskiego zatrzymał we wsi Rohule[?] jego parę wołów z wozem, które urząd mańkowiecki[?] 17 VII 1767 oszacował na 21 rubli 1 grzywnę i 2 kopiejki – co nie pokryło długów. Teraz ks. Warynicki, choć nie może pozywać dziedzica w sprawach arendarzy, niesłusznie pozwał Mładanowicza o rzekomy zabór i uwięzienie (Żydzi stawili się na termin 14 X, ale nie zastali ani sądu, ani strony), uzyskał monitorium i w swoim manifeście bezpodstawnie obwinił samego wojewodę. Komparent ponownie zaprotestował przeciw temu niesłusznemu wplątaniu w proces.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 134 (skan 0137, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Marca Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winn.

4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens

6Urod.

k. 134v (skan 0138, strona lewa)

1Comparens Urod. JmćPan Antoni Kaszucki[?] Nne

2et ex speciali Commisso JW. JmćPana Franciszka

3Leżeńskiego Łowczego y Deputata na Trybunał Koron-

4ny Wwa Podolskiego Dobr Stanisławczyka JW. Jmci

5Pana Potockiego Wdy Generała Ziem Kijowskich

6Dziedzicznych Zastawnego Possessora, tudzież WJmci

7Pana Franciszka Kuryłowicza Kurcewicza Cześ.

8Żytomirskiego Ekonoma Klucza Brahiłowskiego

9Jmieniem Solennissime naprzeciwko WJmci Panu Jozefo-

10wi z Lubrańca Dąbskiemu Sędzicowi Ziemskiemu Latyczow.

11Stcie Pargoźnickiemu[?] Porucznikowi Chorągwi War-

12skiey[?] Woysk Koronnych, tudzież Urod. Antoniemu

13Miłoszewskiemu, zaradzi y manifestuie y remanifestuie

14się oto. Jż Jchmość obżałowani mimo wiadomość tak

15Zwierzchności Zamku Brahiłowskiego, iako też Dworu

16Stanisławczykowskiego, ponaymywawszy Ludzi Stanisła-

17wczykowskich w Podwody iescze w Roku Tysiącznym Siedm-

18setnym Sześćdziesiątym Piątym pod Potasz y niektorym

19zadatek podawawszy z takowym opisem Kontraktu, aby-

20ciż Ludzie z Potaszem na Zielone Swięta o trawie w Dro-

21gę ruszali, ale sami spraciwawszy się swemu Kontrak-

22towi na Termin Oznaczony gotowego Potaszu nie mieli

23Dopiero w głęboką Jesień, Siedy[?] y Paszy trzeba było kupić

24y rozcieczdrogi[?] następowała tychże Ludzi w pomienioną podroż

25iść w Podwody, niedotrzymuiące w ym opisu Kontraktu, niedosy-

26muiąc swego obowiązku, wziętą pieniądze zupełnie oddawa-

27li ale Jchmć obżałowani upierzymuiące się przy bardzo tanim

28naięciu iako w czasie Wiosnianym Paszę pod nogami maią-

29cym, żadną miarą pieniędzy odebrać niechcieli ale kon-

30cznie iść w Drogę przymusili ktorą Kontrowersyą a Dą-

31bt[?] zwłoczyli ktym Czasem iedni naiemnicy na Słobodę

32powchodzili y Drudzy przez pozdychanie Wołow z Dopu-

33stu

k. 135 (skan 0138, strona prawa)

1z Dopustu Boskiego tak zubożeli, że teraz ani złotych pie-

2niędzy oddać, ani Czym w Drogę iść, sposobu nie

3maią Co sami Jchmć obżałowani dowodnie widzą

4niewinność Pryncypałow Comparentis Manifestem

5swoim Die Vigesima tertia Februarii Anno currenti[?]

6Continenti zaniesionym tudzież Pozwem do Grodu

7Winnickiego wydanym inkwietuią Jako tedy mimo

8wiadomość Zwierzchności Zamkowey y Dworskiey

9te Podwody naięte y pieniądze dawane były tak też

10Comparens Nne quo Supra przychilaiące się do Daw-

11nieyszych Manifestow Jmieniem JW. Dziedzica

12poc[?] in puncto przeciwko wszystkim Jchmcim bez

13wiadomości Zamkowey pieniądze daiącym zanie-

14sionych że swoie powtornie ratione praemissorum

15tum de indebita Vexa et circum scriptione zanosi Mani-

16festacyą Antoni Kaszucki[?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „208” – w opracowaniu akt 216. Nagłówek i formuła wstępna na dole k. 134 (po akcie 215), tekst właściwy na k. 134v–135. Ten sam komparent co w akcie 215 – Antoni Kaszucki[?]. Stanisławczyk – dobra F. S. Potockiego w kluczu brahiłowskim, w zastawnej posesji F. Leżeńskiego (por. akty 153–154 – seria stanisławczykowska; akt 183 – „Leżyńska[?] łowczyni podolska”). Obżałowany Józef z Lubrańca Dąbski – sędzic ziemski latyczowski, „Stcie Pargoźnickiemu[?]” (starościc?), porucznik chorągwi (warszawskiej[?]) wojsk koronnych. Niepewne: „de indebita Vsa[?]” (zapewne „Vexa” – bezprawnym uciskiem), „Pargoźnickiemu[?]”, „Warskiey[?]”, „Siedy[?]”, „rozcieczdrogi[?]” (roztopy?), „Dąbt[?]”, „Anno currenti[?]” (zapis „Anno ctini”), „poc[?]”. Kuryłowicz Kurcewicz – cześnik żytomierski, ekonom klucza brahiłowskiego.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Re manifestacia” – ponowna (kontr)manifestacja; „Comparens Nomine et ex speciali Commisso” – stawający w imieniu i ze szczególnego zlecenia; „Deputat na Trybunał Koronny” – sędzia Trybunału Koronnego wybrany przez sejmik; „Ekonom” – zarządca dóbr; „Podwoda” – obowiązek dostarczenia wozu z zaprzęgiem do przewozu (tu: najem chłopów z wozami do przewozu potażu); „Potasz” – potaż (węglan potasu z popiołu drzewnego), towar eksportowy; „Zielone Święta” – Zielone Świątki; „naiemnicy na Słobodę powchodzili” – najęci chłopi zbiegli na słobodę (osadę wolną od powinności); „z Dopustu Boskiego” – z dopustu Bożego; „Die Vigesima tertia Februarii Anno currenti” – 23 lutego roku bieżącego; „inkwietować” – niepokoić (procesem); „ratione praemissorum tum de indebita Vexa et circumscriptione” – z racji powyższego, o niesłuszny ucisk i oszukańcze obejście.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Kaszucki[?], w imieniu Franciszka Leżeńskiego, łowczego i deputata na Trybunał Koronny z województwa podolskiego, zastawnego posesora Stanisławczyka (dziedzictwa F. S. Potockiego, wojewody kijowskiego), oraz Franciszka Kuryłowicza Kurcewicza, cześnika żytomierskiego, ekonoma klucza brahiłowskiego, zamanifestował przeciw Józefowi z Lubrańca Dąbskiemu, sędzicowi ziemskiemu latyczowskiemu, porucznikowi chorągwi wojsk koronnych, i Antoniemu Miłoszewskiemu. Obżałowani w 1765 r., bez wiedzy zamku brahiłowskiego i dworu stanisławczykowskiego, najęli chłopów ze Stanisławczyka w podwody do przewozu potażu, dając części zadatek, z umową wyjazdu na Zielone Świątki, gdy jest trawa; sami jednak nie mieli potażu na termin, lecz dopiero głęboką jesienią, gdy trzeba było kupować siano i paszę; chłopi chcieli zwrócić zadatek, ale obżałowani odmówili i przymuszali ich do drogi; w tym czasie część najętych zbiegła na słobodę, inni zubożeli przez padnięcie wołów i nie mają ani pieniędzy, ani czym jechać. Mimo to obżałowani niepokoją mocodawców manifestem z 23 lutego 1768 i pozwem do grodu winnickiego. Komparent, przychylając się do dawniejszych manifestów w imieniu dziedzica, ponownie zaprotestował o niesłuszny ucisk i obejście.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 135 (skan 0138, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Marca Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz-

4kiemi Winnickiemi y Przedemną Janem Jedle-

5ckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego Comparens Personaliter Urod.

7JmćPan Antoni Kaszucki[?] Nne et ex speciali Com-

8misso WJmć Pana Antoniego Ginowskiego Vice

9Regenta Grodzkiego Trembowelskiego Dobr Kiszczy-

10niec y Jnnych do Włości Umańskiey należących

11Wsiow

k. 135v (skan 0139, strona lewa)

1należących Arendownego Possessora Solennis-

2sime naprzeciwko WJmć Xiędzu Jgnacemu Dłu-

3skiemu Kanonikowi Catedralnemu Kamienieckie-

4mu Swiadczy y Manifestuie się oto. Jż WJmć Xiądz

5Dłuski Kanonik Kamieniecki niemaiąc żadney pretensyi

6ani pretextu do S. P. WJmć Pana Grzegorza Ginowskie-

7go Skarbnika Smoleńskiego Sui Comparentis Pryncipali Bra-

8ta rodzonego od Lat kilku zmarłego, z ktorym za życia iego

9ta[?] znać się[?] kiedy doiozł[?] ani żadney niczyniąc relacyi[?]

10ani teraz Quantitatem Summy niespecyfikowawszy, ani Skryptu (: ieśliby się iakowy znaydował :) de Actu

11niewyraziwszy, nie wiedzieć et more Vexatorio W. Pryncypa-

12ła Comparentis lubo nie successive ale za swoie własne

13pieniądze Wieś Kiszczyńce po S. P. Bracie Swoim trzy-

14maiącego do Grodu Winnickiego niewiedzieć o iakie Sum-

15my y kiedy przez S. P. Brata W. Pryncypała Comparen-

16tis niby zaciągnione zapozwał. Lubo zaś niegdy WJmć

17Xiądz Stefan Bogusław Starzyński Scholastyk Katedral-

18ny y Prokurator Przeswietney Kapituły Kamienieckiey (: uti

19ex non nullis Documentis constat :) dał był iakowąś Summę

20tey że Kapituły Kamienieckiey czyli Kościoła Strusowskiego do

21Kapituły Lwowskiey należącego własney pomienione-

22mu niegdy W. Grzegorzowi Ginowskiemu Skarbnikowi Smo-

23leńskiemu, ale za raz tey że samey Summy raz Złł Poll. Sto[?]

24Dziesiąt[?] na Skrypt ręczny Roku Tysiąc Siedmset Sześć-

25dziesiątego Dnia Dwudziestego Januarij w Strusowie

26datowany a zas w Grodzie Trembowelskim Roku tegoż

27we wtorek po Swięcie S. Łucyi Panny y Męczenniczki

28oblatowany, Drugi raz znowu Złł Poll. Pięćdziesiąt

29na Skrypt ręczny Roku tegoż Dnia Dwudziestego trzeciego

30Januarij w Struszowie datowany a zas w Grodzie Trem-

31bowelskim

k. 136 (skan 0139, strona prawa)

1Trembowelskim Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

2Czwartego we Wtorek po Niedzieli Oculi nazwaney

3oblatowany do Niedziel Czterech z obowiązkiem

4oddania wraz z prowizyą y przyczyny niechcenia

5rozrywać Summy pożyczoney, u tegoż S. P. W. Grzego-

6rza Ginowskiego wziowszy, Sam repentinalnie niespo-

7dziane bez Testamentu z tego Swiata zeszedł po kto-

8rym iako post intestatum pozostało Porządny[?] Cugi[?]

9Klejnoty Złota Srebra Cyny Miedzi y wszelką Bra-

10tachę[?] aparencyą oraz Summy gotowe y na mni[?]

11branych znayduiące się, Przeswietna Kapituła

12Kamieniecka do siebie pozabierała, Jako tedy S. P. WJmć

13Xdz Starzyński Scholastyk Kamieniecki Summy przez

14siebie niegdy W. Ginowskiemu pożyczoney tychże

15samych pieniędzy retro Tysiąc Złł odebrał, a Prze-

16świetna Kapituła Kamieniecka wszelkie Summy

17y aparencye post intestatum Jego decessu sobie

18zabrała, tak W. Pryncypał Comparentis idąc

19zwyczaynym Sprawiedliwości torem za poprzedza-

20iącym wytrąceniem Tysiąca Złł wraz z prowizyą

21przeswiętey Pamięci WJmć Xiędza Starzyńskiego

22z Summy przez siebie pożyczoney wszytkich zebrań[?]

23iesli co będzie należało zapłacić nonrecusat, a za się iako

24się do żadnego Długu ani przez Siebie ani przez S. P.

25Brata swego WJmć Xdzu Dłuskiemu Kanonikowi

26Kamienieckiemu winnego nie zna uniego[?] Osoby

27go nieuznaie tak oniewinną[?] w ese[?] Jdem Compa-

28rens Nne W. Pryncypała Swego powtorną do Akt

29niniejszych zanosi Manifestacyą Antoni Kaszu-

30cki[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „209” – w opracowaniu akt 217. Ten sam komparent co w aktach 215–216 (Antoni Kaszucki[?]). Akt potwierdza: Antoni Ginowski – arendowny posesor wsi Kiszczyńce (tu odczyt wyraźny: „Dobr Kiszczyniec”, „Wieś Kiszczyńce”) należącej do włości humańskiej, trzymający ją po zmarłym bracie Grzegorzu, skarbniku smoleńskim (por. akty 188–189, gdzie nazwa „Kiszczyńce[?]” była niepewna – teraz potwierdzona). Tytuł Antoniego tu „Vice Regent Grodzki Trembowelski” (w akcie 188 „Regent Żydaczewski” – do weryfikacji). Środkowa część k. 135v z kilkoma niejasnymi miejscami; niepewne: „ta[?] znać się[?] kiedy doiozł[?]”, „relacyi[?]”, „Sto[?] Dziesiąt[?]” (kwota pierwszej pożyczki – może „Sto Pięćdziesiąt”), „Porządny[?] Cugi[?]” (może „Powozy, Cugi” – zaprzęgi), „Bratachę[?]” (bratyny?), „na mni[?] branych”, „zebrań[?]”, „uniego[?] Osoby go nieuznaie … oniewinną[?] w ese[?]”. Daty skryptów: 20 I i 23 I 1760, oblaty w grodzie trembowelskim we wtorek po św. Łucji (1760) i we wtorek po niedzieli Oculi 1764.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Maa” – manifestacja; „V. G. T.” – Vice[regens] Grodzki Trembowelski; „K. K.” – Kanonik Kamieniecki; „Comparens Personaliter Nomine et ex speciali Commisso” – stawający osobiście w imieniu i ze szczególnego zlecenia; „Sui Comparentis Principali Brat rodzony” – rodzony brat mocodawcy komparenta; „Quantitas Summy” – wysokość sumy; „more Vexatorio” – w sposób szykanujący; „non successive ale za swoie własne pieniądze” – nie z tytułu sukcesji, lecz za własne pieniądze; „uti ex non nullis Documentis constat” – jak wynika z niektórych dokumentów; „Scholastyk Katedralny” – prałat kapituły odpowiedzialny za szkołę katedralną; „niedziela Oculi” – 3. niedziela Wielkiego Postu; „Prowizya” – odsetki; „repentinalnie” – nagle; „post intestatum” – po zmarłym bez testamentu; „aparencya” – sprzęty, rzeczy ruchome; „retro” – z powrotem; „non recusat” – nie odmawia.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Kaszucki[?] w imieniu Antoniego Ginowskiego, wiceregenta grodzkiego trembowelskiego, arendownego posesora Kiszczyniec (włość humańska), zamanifestował przeciw ks. Ignacemu Dłuskiemu, kanonikowi katedralnemu kamienieckiemu. Kanonik, nie mając żadnych pretensji do zmarłego przed kilku laty Grzegorza Ginowskiego, skarbnika smoleńskiego, rodzonego brata mocodawcy, nie określając sumy ani nie powołując się na skrypt, szykanująco pozwał Antoniego – który trzyma Kiszczyńce nie z sukcesji, lecz za własne pieniądze – do grodu winnickiego o rzekome długi brata. Komparent wyjaśnił, że ks. Stefan Bogusław Starzyński, scholastyk i prokurator kapituły kamienieckiej, pożyczył Grzegorzowi sumy z funduszów kapituły (kościoła strusowskiego) na dwa skrypty ręczne ze stycznia 1760, oblatowane w grodzie trembowelskim; po nagłej śmierci Grzegorza bez testamentu kapituła kamieniecka zabrała cały jego majątek (klejnoty, złoto, srebro, cynę, miedź, sprzęty i gotówkę), a ks. Starzyński odebrał już 1000 zł. Ginowski gotów jest zapłacić to, co po potrąceniu tych tysiąca złotych z odsetkami będzie się należało, lecz żadnego długu wobec ks. Dłuskiego – ani własnego, ani brata – nie uznaje. Komparent ponowił manifestację.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 136v (skan 0140, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Marca Siedmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod.

4Winnickiemi y Przedemną Janem Jedleckim Jn-

5stygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego Comparens Personaliter Ur.

7JmćPan Antoni Kaszucki[?] Nne et ex speciali

8Commisso WJmć Pana Antoniego Ginow-

9skiego Vice Regenta Grod. Trembowelskiego

10Dobr Kiszczyniec y Jnnych do Włości Umańskiey

11należących arendownego Possessora Solennissime

12naprzeciwko Alexandrowi y Adamowi Kowalskim

13Wielebnego Oyca Łukasza Kowalskiego Paracha

14Kożańskiego[?] Rithus Graeci Synom żali Manifestu-

15ie się oto. Jż pomieniony Alexander Kowalski od

16Lat Dziesięć przeciwko Boskiemu y naturalne-

17mu Prawu, upatrzonego Czasu Kryiomo Ciki[?]

18gwałtownie wziowszy Koni pięciero wuz Sa-

19niec[?] pieniądze Wosk Obicie Łańcuszek y Jnne

20rzeczy u Oyca Swego Parocha Kożańskiego[?]

21nawet Macierzyńskie Bekiesze[?] Kontusze Pasy

22y rożne rzeczy pozabierawszy y onemi Wuz wy-

23ładowawszy, Swywolnie do Nowoserbii czyli

24do Siczy uciekaiąc gdy do Wsi Kiszczyniec do Pra-

25cowitego Tedora Okolity[?] Poddanego tameyszego

26a Teścia swego rodzonego oraz do Kulinicza[?] Wuia

27Swego y Jnnych Koligacyi, tamże w Kiszczyń-

28cach w Poddanstwie mieszkaiących wstąpił

29y tam

k. 137 (skan 0140, strona prawa)

1y tam Bekiesze y Kontusze Matki swey na męzkie

2suknie dla siebie przerabiać Kazał o czym z oczy-

3wistego podeyrzenia o niepewności onego, iż w czasie

4pro tunc grasuiących Haydamaków do Dworu

5znać dano tedy niegdy W. Grzegorz Ginowski Skar-

6bnik Smoleński Brat W. Pryncypała Comparen-

7tis rodzony Dobr Kiszczyniec Dożywotni Possessor

8na Fundamencie tak Laudow Wwtwa Bracł.

9iako też Dawnieyszych o Zbiegach[?] Konstytucyi

10y ordynansow Hetmańskich, nietylko do Komend[?]

11ale też do Possessorow wydanych przestrzegaiące

12publicznego y w szczegulności dla siebie bespie-

13czenstwa pomienionego Alexandra Kowalskiego

14iako o Kradzież podeyrzanego y za Granicę ucho-

15dzącego dobrowolnie przyznaiącego się przytrzymać kazał,

16poty tylko, poki Oyciec Jego żądaniem znać przez

17Koligacyą nieprzyiechał, za przyiazdem zaś Oycow-

18skim, wszystkie rzeczy zupełnie są oddane

19zbieg wypuszczony, y kwit de plano z wszystkiey

20Dobrowolnie nastąpił, dlaczego dotąd aż obża-

21łowani przez Lat Dziesięć żadney nieczynili re-

22kwizycyi dopiero w kilka lat po Smierci Ro-

23dzonego Principalis Querulantis te sprawiedli-

24we uciekaiącego za Granicę przeięcie z iakowyś

25zabor y niby gwałtowną Detencyą niesłusznie

26imputuiące rzeczy iuż odebrane y zakwitowane

27o ktorych W. Pryncypał Comparenti ani wie

28ani widział ani w tym czasie znaydował się, Ktego[?]

29W. Pryncypała Manifestantis z nienaturzyto[?]-

30cyrkumskrypcyą

k. 137v (skan 0141, strona lewa)

1cyrkumskrypcyą do Grodu ninieyszego Winnicko-

2wie[?] zapozwali o ktore niesłuszne obwiny y niewinności

3w ese[?] tenże Comparens Nne quo Supra pow-

4torną zanosi Manifestacyą Antoni Kaszucki[?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „210” – w opracowaniu akt 218. Odpowiedź (reprotestacja) A. Ginowskiego na pozew braci Kowalskich (akt 189 – relacja woźnego Zozulińskiego o doręczeniu pozwu w Kiszczyńcach). Tu inna wersja zdarzeń: Aleksander Kowalski ok. 1758 okradł własnego ojca, ks. Łukasza Kowalskiego, parocha (unickiego) kożańskiego[?], i uciekając do Nowej Serbii czy na Sicz, zatrzymał się w Kiszczyńcach u teścia i wuja; podejrzany, w czasie grasowania hajdamaków, został zatrzymany przez Grzegorza Ginowskiego na podstawie laudów i konstytucji o zbiegach do czasu przyjazdu ojca, któremu oddano wszystkie rzeczy, a ten dał kwit. Podpis komparenta tu „Kaszucki”, na k. 137v jakby „Hry[?] Kaszucki” (może „Antoni” w skrócie). Niepewne: „Kożański[?]” (parafia ks. Ł. Kowalskiego), „Ciki[?]”, „Saniec[?]”, „Bekiesze[?]”, „Okolity[?]” (teść), „Kulinicza[?]” (wuj), „o Zbiegach[?]”, „Komend[?]”, „Ktego[?]”, „nienaturzyto-[?]”, „Winnickowie[?]”, „w ese[?]”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Re maa” – reprotestacja (ponowna manifestacja); „Popowicz” – syn popa (duchownego unickiego); „Comparens Personaliter Nomine et ex speciali Commisso” – stawający osobiście w imieniu i ze szczególnego zlecenia; „Paroch … Rithus Graeci” – proboszcz obrządku greckiego (unickiego); „Nowoserbia” – Nowa Serbia, kolonia wojskowa w Rosji (od 1752) na pograniczu; „Sicz” – Sicz Zaporoska; „pro tunc” – wówczas; „Hajdamacy” – zbrojne bandy na Ukrainie; „Lauda Wwa Bracł.” – uchwały sejmiku województwa bracławskiego; „ordynanse Hetmańskie” – rozkazy hetmanów; „kwit de plano” – pokwitowanie zupełne; „Principalis Querulantis” – mocodawcy skarżącego się (manifestującego); „Detencya” – zatrzymanie; „imputować” – przypisywać, zarzucać; „cyrkumskrypcya” – oszukańcze obejście (podstęp).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Kaszucki[?] w imieniu Antoniego Ginowskiego, wiceregenta grodzkiego trembowelskiego, arendownego posesora Kiszczyniec (włość humańska), zaprotestował przeciw Aleksandrowi i Adamowi Kowalskim, synom ks. Łukasza Kowalskiego, parocha kożańskiego[?] obrządku greckiego. Oświadczył, że przed dziesięcioma laty Aleksander Kowalski potajemnie zabrał ojcu pięć koni, wóz (sanie[?]), pieniądze, wosk, obicia, łańcuszek, a nawet bekiesze, kontusze i pasy matki, i uciekając do Nowej Serbii czy na Sicz, wstąpił do Kiszczyniec do swego teścia, poddanego Tedora Okolity[?], i wuja Kulinicza[?], gdzie kazał przerabiać suknie matki na męskie. Ponieważ w tym czasie grasowali hajdamacy, Grzegorz Ginowski, skarbnik smoleński, dożywotni posesor Kiszczyniec, na podstawie laudów województwa bracławskiego, konstytucji i ordynansów hetmańskich kazał zatrzymać podejrzanego o kradzież zbiega do przyjazdu ojca; po jego przybyciu wszystkie rzeczy zostały zwrócone, zbieg wypuszczony, a ojciec dał dobrowolnie pełne pokwitowanie. Kowalscy przez dziesięć lat nie zgłaszali żadnych pretensji, a dopiero kilka lat po śmierci Grzegorza niesłusznie pozwali jego brata o rzekomy zabór i gwałtowne uwięzienie, choć rzeczy już odebrano i pokwitowano, a Antoni Ginowski nic o tym nie wiedział i nie był wówczas obecny. Komparent ponowił manifestację.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 137v (skan 0141, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Marca Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winn.

4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Com-

6parens Personaliter Urod. JmćPan Antoni Kaszucki[?]

7nomine et ex speciali Commisso WJmć Pana Antoniego

8Ginowskiego Vice regenta Grodzkiego Trembowelskiego

9Dobr Kiszczyniec y Jnnych do Włości Umańskiey

10[dolna część strony pusta, przekreślona; wielkimi literami: „Vacuum Vacuum”]

k. 138 (skan 0141, strona prawa)

1Umańskiey należących Arędownego Possessora

2Solennissime naprzeciwko Urod. Antoniemu Niateckie-

3mu, a ante hac Dyspozytorowi Kiszczynieckiemu

4Swiadczy manifestuie y Remanifestuie się o To.

5Jż Urod. Niatecki bel lat kilkanaście za Do-

6żywotniey Possessyi S. P. W. Grzegorza Ginowskie-

7go Skar. Smoleń. W. Pryncypała Comptis Brata

8rodzonego będąc na Dyspozycyi w Dobrach Kisz-

9czyńcach nie pilnuiące powinnych usług swoich

10nie tylko wszelkie Gospodarstwo uniwecz obracał

11ale też Staw znaczney Jmportancyi w zimowey po-

12rze spuściwszy dla zarstych[?] mrozow wszystkie

13ryby wypuścił że tylko ptactwo niemi na wios-

14nę nakarmił, przez co znaczny Detryment w pro-

15wentach W. Brata Principalis Comptis uczynił y

16tak nie zdawszy Kalkulacyi zewsi wyniosł się

17ktoremu częścią przez kompassyą Chrześciańską

18częścią zas przez niewiadomość gdzie się znaydował

19niegdy W. Brat Pryncypalis Querelantis tak

20znaczney Krzywdy swoiey supersedował, a zas

21Urod. Obżałowany przez te wszystkie Lata za

22życia y po Smierci przeszłego Pana swego

23żadney nie czyniąc odezwy teraz dopiero post

24praescriptionem Legis kiedy iuż y Regestra po-

25zarzucane y Jndygacya z Gromady przytom-

26na y zupełna o wszystkich Krzywdach nie

27ma wiadomości niby gotowość uczynienia

28Kalkulacyi oświadcza a co naiwiększa a wi-

29zabraniu iakowyściś rzeczy ktorych ani było

30ani nikt niezabierał niewinnie Wielmożne-

31go Pryncypała Comparentis o niczym nie

32wiadomego

k. 138v (skan 0142, strona lewa)

1wiadomego tylko z niektorych relacyi po

2części o Krzywdach Brata Swoiego słyszącego

3do Grodu Ninieyszego Vexatorie zapozwał

4o ktorą niesłuszną wexę oraz o krzywdy y

5uszczerbek przez niego poczynione tenże Compa-

6rens Jmieniem tegoż Pryncypała Swego

7iterum iterumque quam Solennissime Ma-

8nifestatur Antoni Kaszucki[?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „211” – w opracowaniu akt 219. Odpowiedź A. Ginowskiego na pozew Antoniego Niateckiego (akt 188 – tam nazwisko odczytane „Niatucki[?]”; tu wyraźnie „Niatecki”, „ante hac Dyspozytor Kiszczyniecki”). Tekst rozpoczęty na k. 137v (9 wierszy), po czym dolna część k. 137v pozostawiona pusta z dopiskiem „Vacuum Vacuum” i tekst kontynuowany na k. 138. Niepewne: „zarstych[?]” (zapewne „zawziętych/srogich” mrozów), „bel” (= był), „Jndygacya” (indagacja, przesłuchanie), „a wi- zabraniu” (zapewne „o wziętych zabraniu”). Notka kolacjonującego (pionowo, na marginesie k. 138) – nieczytelna poza „Legi cum Copia”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Maa” – manifestacja; „V. G. T.” – Vice[regens] Grodzki Trembowelski; „a ante hac Dyspozytor” – a dawniej dyspozytor (zarządca); „Remanifestować się” – ponownie manifestować; „Jmportancya” – znaczenie, wartość; „Detryment” – szkoda, uszczerbek; „kompassya Chrześciańska” – chrześcijańskie współczucie; „Querelans” – skarżący się; „supersedować” – zaniechać (dochodzenia); „post praescriptionem Legis” – po upływie przedawnienia prawnego; „Jndagacya z Gromady” – przesłuchanie gromady (wiejskiej); „Vexatorie” – szykanująco; „Wexa” – szykana, uciążliwość; „iterum iterumque quam Solennissime Manifestatur” – raz po raz jak najuroczyściej manifestuje; „Vacuum” – puste (miejsce w księdze).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Antoni Kaszucki[?] w imieniu Antoniego Ginowskiego, wiceregenta grodzkiego trembowelskiego, arendownego posesora Kiszczyniec (włość humańska), zamanifestował przeciw Antoniemu Niateckiemu, dawnemu dyspozytorowi kiszczynieckiemu. Niatecki przez kilkanaście lat, za dożywotniej posesji Grzegorza Ginowskiego, skarbnika smoleńskiego, zaniedbywał obowiązki i zrujnował gospodarstwo; w zimie spuścił staw znacznej wartości, wypuszczając wszystkie ryby, które tylko ptactwu posłużyły za karmę, przynosząc wielką szkodę w dochodach, po czym wyniósł się, nie zdawszy rachunków; zmarły Grzegorz z chrześcijańskiego współczucia i z niewiedzy, gdzie dyspozytor przebywa, zaniechał dochodzenia. Teraz, po upływie przedawnienia, gdy rejestry zaginęły, a gromada nie ma już pełnej wiedzy o krzywdach, Niatecki deklaruje gotowość złożenia kalkulacji i szykanująco pozwał do grodu winnickiego Antoniego Ginowskiego, który o sprawach brata wie tylko z relacji, o rzekomy zabór rzeczy, których nikt nie zabierał. Komparent ponownie zamanifestował o tę szykanę oraz o krzywdy i uszczerbek wyrządzone przez Niateckiego.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 138v (skan 0142, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Martii Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkie[mi]

4Winn. y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Na-

5miesnikiem Burgr. Grodu Winn. Comparens Urod. JmćPan Jan

6Pułowt[?] Jmieniem y z zlecenia JW. Adama Myszki Chołon-

7niewskiego K. Ł. B.[?] Dobr Miasta Janowa Dziedzica

8naprzeciwko W. Jakubowi Zarczyńskiemu Cześn. Sieradz.

9Dobr Wsi Sosenki y Jnnych Arędownemu Dzier-

10żawcy Swiadczy y skarży się o To. Jż za Rekwizycyą

11W. Obwinionego JW. Kasztel. Bełsk.[?] dla Obrachowania

12się z Arędy Sosenki Moszka Merdowanego[?] na upew-

13nienie wszelkiey łatwości y przyrzeczenie żadney nie-

14uczynienia krzywdy z Urod. Niniejszym Manifestu-

15ntem do Sosenki posłał, a W. Zarczyński słowa

16nie dotrzymaiąc naypierwiey U. Moszka Kontrakt na

17Arędę Karczemną z postanowieniem mnieyszey Ceny

18w domu u Siebie gwałtownie odebrał, a potym od

19niewiernego Moszka Kwity Regestr y inne Dokumenta przez

20niego brany pozabierał onego w Więzieniu w przytomności

21Manifestanta wsadzić kazał w pretensyach Moszka uspoko-

22ić niechciał y onego znacznie ukrzywdził Gorzałki

23wiecey Dwochset Spustow zabrał, y onemu

24nadgrody

k. 139 (skan 0142, strona prawa)

1nadgrody nieuczynił Długi na Gromadzie będące przez

2W. Zarczyńskiego przyięte, y przez też Gromadę przyzna-

3ne y podpisane nietylko przyiąć niechciał ale y dozna-[?]

4pisania się przymusza Expensy samey niespzymo-

5wał[?] na potrzeby z Smysłem[?] W. Obwinionego Kupowane

6Membrana na Czerwonych Złł Kilkadziesiąt przez

7Moszka danego iuż powyptacenia nie zwrocił, y Jnne

8krzywdy czasu Prawa dowieść się maiące uczynił, Wina[?]

9Prawne na się zaciągnął o ktore uciekaiące się do Prawa

10y Sprawiedliwości powstanie Skargę y oświadczenie

11Jan Pułowt[?] mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026). W rękopisie numer „212” – w opracowaniu akt 220. Pozwany Jakub Zarczyński, cześnik sieradzki – ta sama osoba co w akcie 201 („Zarczyński[?]”) i zapewne w akcie 193 („Zarem[?]ski”); tu nazwisko wyraźne. Sosenka – por. akty 169, 174 (Sosenka w sprawie kahału lityńskiego). Tytuł Chołoniewskiego w nagłówku „K. B.” = Kasztelan Bełski (potwierdzone w aktach 221–222: „Kasztelana Bełskiego”); w tekście „JW. Kasztel. Bełsk.[?]”. Korekta 11 X 2026 (sesja 06:30 UTC) wg aktów 221–222: arendarz „Moszko Merdowany[?]” (nie „Mordkowicz”), „w Więzieniu” (nie „w Jęzwinie”), „Spustow” (nie „Szpastow”); komparent w pozwie (akt 222) zapisany „Jana Pilowta[?]”. Komparent: „Jan Pułowt[?]” (zapis także „Pilowt”). Niepewne: „dozna-/pisania[?]”, „niespzymowa[?]”, „z Smysłem[?]”, „Wina[?]”; kolacjonujący na marginesie „Pierowski[?]”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Maa nne” – manifestacja imieniem; „Arędowny Dzierżawca” – dzierżawca (posesor dzierżawny); „Aręda Karczemna” – dzierżawa karczmy (propinacji); „Rekwizycya” – wezwanie, prośba; „Kwity, Regestr” – pokwitowania i rejestry rozliczeń; „Membrana” – pergamin (tu zapewne dokument na pergaminie, za który zapłacono kilkadziesiąt dukatów); „Czerwone Złote” – dukaty; „czasu Prawa” – w toku procesu; „Wina Prawna” – kara przewidziana prawem; „mp” – własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7marca 1768 przed Janem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Pułowt[?] w imieniu Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana bełskiego, dziedzica miasta Janowa, zamanifestował przeciw Jakubowi Zarczyńskiemu, cześnikowi sieradzkiemu, dzierżawcy wsi Sosenka. Na prośbę Zarczyńskiego wysłano komparenta z arendarzem Moszkiem Merdowanym[?] do Sosenki dla rozliczenia arendy, z zapewnieniem, że arendarzowi nie stanie się krzywda; tymczasem Zarczyński, łamiąc słowo, odebrał gwałtownie w swoim domu Moszkowi kontrakt na arendę karczemną (z postanowieniem niższej ceny), zabrał mu kwity, rejestr i inne dokumenty, kazał go w obecności komparenta uwięzić, nie zaspokoił jego pretensji, zabrał ponad dwieście spustów gorzałki bez zapłaty, nie chciał przyjąć długów gromady uznanych i podpisanych przez gromadę, nie zwrócił kosztów zakupionego dokumentu na pergaminie (kilkadziesiąt dukatów) i wyrządził inne krzywdy, za które zaciągnął kary prawne. Komparent złożył skargę i oświadczenie.