Akty 261–300

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 171 (skan 0174, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Piętnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz-

4kiemi Winnickiemi y przedemną Janem Jedle-

5ckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgra-

6bstwa Grodu Winnickiego Comparens Persona-

7liter Ur. JmćPan Stanisław Nowicki Jmieniem

8JJWW. JchmćPP. Franciszka y Ludwiki z Denho-

9ffow Ledochowskich Star[ostów] Włodzimirskich

10Małż[onków] Dobr Kossowa y Pohrebow do Klucza Tety-

11iowskiego należących Dziedzicow na pro W. JmćPanu

12Panu Stanisławowi Wroblewskiemu Miecz-

13nikowi Wędyńskiemu Skarży y Manifestuie się

14oto Jż Wiell. Obżałow[any] Po następionym[?] iuż

15Sądu Polubownego na Gruncie Dobr Kossowa

16Die Decima Februarij Anno Currenti Ferowanym[?]

17[...]wanym Dekrecie ktorym nakazano wiest[?]

18aby Wiell. Obżałow[any] podług Jnwentarza Pługi

19Woły Zboża rożne y Jnne Gospodarskie

20rzeczy

k. 171v (skan 0175, strona lewa)

1rzeczy Remanentem Sobie Wiell. Obżałow[anemu] Jnwen-

2tarzem podawczym oddane a przy Exempcyi

3Tychże Dobr Kossowa y Pohrebow tak iako odebrał

4na Gruncie zostawił Przeciw Wiell. Obżałow[any] idąc w brew

5Prawu y Dekretowi wyż wspomnionemu dosyć

6dla siebie dyskretnie ferowanemu sprzeciwiwszy się

7na Terminie Rumacyi Jnwentarzem Podawczym

8Remanentem Zboż rożnych Sobie Wiell. Obżałow[anemu]

9przy objęciu w Possessyą Dobr pomienionych Koss-

10owa y Pohrebow Zastawną zostawionych teraz o-

11nych na Gruncie oddać in toto niechciał y nie oddał

12iako to Żyta w Ziarnie Czetwertyiow Sto y Gary[?]

13osm Jęczmienia w Snopach kop Dwadzieścia

14y Snopow Czterdzieście Jw. Comparentis Pryncy-

15pałowi powinnych zostawić iako Remanent opis-

16owa y Dekret nakazał Soli Beczek trzy, Wołow

17Pary, Pługa nie oddanych Skarbowych In-

18super przez niesprawiedliwe iakowe wynalaski

19u Poddanego Kossowskiego Stratyą uczyniwszy

20wołow parę, na pasiece y Jatowki[?] Bydła

21nierogatego Sztuk cztery Kirowę[?] Jedną u chwa-

22ła Maydanika Podobnym Sposobem Stratyą

23Zboża rożnego kop Czterdzieście, Żyta[?] kadłu-

24bow dwa zabrawszy y na Swoy Pożytek obro-

25ciwszy ieszcze rożnemi sposobami u wodząc

26tak nie znośnych Krzywd uczynionych ani

27nadgrodzić ukrzywdzonym Poddanym Jako

28Judicialiter przed tym Compromissu przyrzekł

29y Assekurował się w spolnie ani żadney Satys-

30fakcyi Coin puncto[?] uczynić Oświadczasię zgoła

31nie chcący Ztąd goniąc JJWW. Comparentis

32Pryncypałow niewinnie y nie Sprawiedliwie

33w Process y Expensa Prawne Prowadzi y po-

34ciąga Zatym Niniejszy Comparens widząc

35JJWW. Pryncypałow Swoich pokrzywdzenie

36oczywiste Krzywd teroli[?] Wiell. Obżałow[any]

k. 172 (skan 0175, strona prawa)

1Wiell. Obżałowani od Satysfakcyi uchilaiąc się tudzież

2nie uczynienie zadosyć Dekretowi y Krzywd Poddanym

3przez uciemiężenie Zbytne odięciem onym Chudoby

4y zubożenie, powtornie pro wyż wyrażonemu Obżał[owanemu]

5Manifestuie się y Protestuie się Stanisław Nowicki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „253” – w opracowaniu akt 261. Dobra Kossów i Pohreby w kluczu tetyjowskim – wyraźnie (potwierdza odczyty „Kossów[?]”, „Pohreby[?]” z aktów 20 i 32). Niepewne: nazwisko rodowe Ludwiki („z Dunin[ow][?] Stow[?]” – ciąg nieczytelny), tytuł Wróblewskiego „Miecznik Wieluński[?]” (w nagłówku „M. W.”), „Po następionym[?]”, „Ferowanym[?]”, „wiest[?]”, „Gary[?]” (miara zboża), „Jatowki[?]”, „Kirowę[?]” (krowę?), „Żyta[?] kadłubow”, „Coin puncto[?]”, „teroli[?]”. Dekret sądu polubownego z 10 II 1768 wydany na gruncie dóbr Kossów. Uwaga (sesja 08:58 UTC): odczyt „z Dunin[ow][?]” w w. tekstu najpewniej = „z Denhoffów” – por. akt 309 („Ludovicae de Denhoff”).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Die Decima Februarij Anno Currenti” – dnia 10 lutego roku bieżącego; „Sąd Polubowny” – sąd kompromisarski; „Inwentarz Podawczy” – inwentarz przekazania dóbr; „Remanent” – pozostałość (inwentarz) do zwrotu przy oddaniu dóbr; „Exempcya Dóbr” – wykup (wyzwolenie) dóbr z zastawu; „Termin Rumacyi” – termin ustąpienia z dóbr; „Czetwerty” – ćwierci (miara zboża); „kopa” – 60 snopów; „Insuper” – ponadto; „Majdanik” – robotnik majdanu (potażowego); „Judicialiter” – sądownie; „Kompromis” – ugoda (sąd polubowny); „Assekurował się” – zobowiązał się; „mp” – własnoręcznie.

Poprawka (rewizja przed plikiem zbiorczym, 11 X 2026; sprawdzone na skanie 0174): nazwisko rodowe Ludwiki – „z Denho-/ffow” (dawniej „z Dunin[ow][?] Stow[?]”); w rękopisie „Miecz-/nikowi Wędyńskiemu” – Stanisław Wróblewski, miecznik WENDEŃSKI (jak w aktach 20, 32, 358), nie „wieluński”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Stanisław Nowicki w imieniu Franciszka i Ludwiki Ledóchowskich, starostów włodzimierskich, dziedziców dóbr Kossów i Pohreby w kluczu tetyjowskim, zamanifestował przeciw Stanisławowi Wróblewskiemu, miecznikowi wendeńskiemu. Mimo dekretu sądu polubownego wydanego 10 lutego 1768 na gruncie Kossowa, który nakazywał mu przy wykupie dóbr z zastawu zostawić według inwentarza przekazania pługi, woły, zboża i inne rzeczy gospodarskie, Wróblewski na terminie ustąpienia z dóbr nie oddał remanentu: 100 ćwierci i 8 garcy[?] żyta w ziarnie, 20 kop i 40 snopów jęczmienia, 3 beczek soli, pary wołów, pługów; ponadto poprzez niesprawiedliwe wymysły zabrał poddanemu kossowskiemu parę wołów, z pasieki cztery sztuki bydła nierogatego[?], krowę majdanikowi, 40 kop zboża i dwa kadłuby żyta[?], obracając je na swój pożytek; nie wynagrodził krzywd poddanym, choć zobowiązał się do tego sądownie przy kompromisie, i wciąga mocodawców w procesy i koszty. Komparent manifestuje o uchylanie się od zadośćuczynienia, niewykonanie dekretu oraz ucisk i zubożenie poddanych.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 172 (skan 0175, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Dwudziestego Pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz-

4kiemi Winnickiemi, y Przedemną Janem Jed-

5leckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgra-

6bstwa Grodu Winnickiego, Stanowszy Oczewisto

7Woźny Generał Woiewodztwa Bracł[awskiego] y Jnnych

8opatrzny Wawrzyniec Jarzyński w moc wier-

9ney y Stateczney Relatiej Swoiey, iawnie zeznał

10Jż on Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

11Miesiąca Marca, Czternastego Dnia, na affekta-

12cyą y prawną rekwizycyą JW. Konstantego y

13Augusty z Grabskich[?] Platerow Woiewodow Msci-

14sławskich[?] Małżonkow Dobr Klucza Daszowskiego Dzie-

15dziców, maiąc przy sobie Stronę Szlachty Urodz.

16Jmć Panow Mateusza Jaworskiego y Jana

17Korzywieckiego[?], dla tym większey wiary, Wagi

18y pewności prawnie sobie do tego aktu uży-

19tych, był w Dobrach Wsi Masiłowka[?] zwaney

20nowo osiadłey, w Kluczu Łysiańskim, Lytua-

21cyiny[?] w Possessyi Wiell. Jozefa Ostaszew-

22skiego będącey, gdzie będąc prawowitych

23Lewka Traczа[?] z Synem Jwana, Marka Baran-

24ca, Jwana Mochmoluka[?], Hryćka Piechlatego[?]

25Trochima Siemiroda[?], Poddanych Daszow-

26skich dziedzicznych, do wyż wyrzeczoney wsi

27Masiłowki[?] z żonami Dziećmi, Chudobą

28y Sprzętem

k. 172v (skan 0176, strona lewa)

1y Sprzętem gospodarskim zbiegłych, tamże na Gru-

2ncie y we Dworze Wiell. Ostaszewskiego Possessora

3teyże teyże Wsi wtakiże[?] za każdego z osobna Prawem

4pospolitym oznaczoney Arestował y prawnie przy-

5poręczył, Ktory arest pomieniony Wiell. JmćPan

6Pan Ostaszewski Possessor benevole przyiowszy

7onych poddanych do rozprawy prawney dotrzy-

8mać deklarował, A po zaszłym Areszcie tenże Wo-

9źny nie odstępnie Pozew Grod[zki] Winn[icki] autentyczny

10tamże we Dworze w Jzbie na stole położył, opowie-

11dzenia onego y Essencyi prawnie uwiadomił de

12co qui sequitur verborum tenore. Joseph Kolumna[?]

13Czosnowski Winn[icki] Ułan[owski] etc. Starosta

14JO. Xięciu Jmci Josephowi Jabłonowskiemu Woi[ewodzie]

15Nowogr[odzkiemu] Dobr Klucza Łysiańskiego Dziedzi-

16cowi y Wiell. Josephowi Ostaszewskiemu Dobr

17Słobody Masiłowka[?] zwaney, w tymże Kluczu leżącey

18quovis Juris titulo Possessorowi pozwanym, oraz

19prawowitym Lewkowi Traczowi z Synem Jwa-

20nowi, Markowi Barancowi, Jwanowi Mochmo-

21lukowi[?], Hryćkowi Piechlatemu[?], Trochimowi Semi-

22rodowi[?], Poddanym Daszowskim, ex hoc aresto

23stawić się maiącym. Z osob y Dobr W[aszych] ogułem

24wszystkich powagą JKMci a władzą moią

25Starościńską przykazuię Władzą, abyście WW.

26na Roczkach Grodzkich Winnickich Sądowych iak

27nay bliżey przypadaiących lub w ten czas gdy ta

28Sprawa z Regestru sobie należytego do Sądze-

29nia przypadnie y przywołana będzie, Sami ob-

30licznie y Zawicie Stanęli, oraz wyrażonych pod-

31danych arestem innodowanych[?] stawili

32na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego delato-

33rów JJWW. Jmć PP. Konstantego y Augusty z Grab-

34skich[?] Platerow Woiew[odów] Mścisł[awskich] Małżonkow Dobr

35Klucza Daszowskiego Dziedziców y Wiell.

36Jana Graczewskiego[?] Kommissarza tychże Dóbr Jana

37Wolskiego

k. 173 (skan 0176, strona prawa)

1Jana Wolskiego Ekonoma tychże Dobr Aktorow, kto-

2rzy Aktorowie przychilaiąc się do Prawa pospolitego

3y arestu w tey sprawie wyniesionego WW. przy-

4wodzą do stawienia y wydania prawowitych Lewka

5Tracza z Synem Jwana Mochmoluka[?], Trochima

6Semiroda[?] z Dobr Daszowa, Marka Baranca, Hry-

7ćka Piechlatego[?] ze Wsi Kupczyniec[?] do Dobr Dasz-

8owa należącey, z Żonami Dziećmi Chudobą y Sprzę-

9tem Gospodarskim, do Dobr WW. Słobody Masi-

10łowka[?] zwaney w Kluczu Łysiańskim leżącey, zbiegłych

11y tam bytem osiadłych, aresztowanych quiet[?] prae-

12senti Citatione penes Vos arestantur, a w niewyda-

13niu do zapłacenia za każdego z osobna takiey

14Prawem pospolitym opisaney, do nadgrodzenia

15szkod, y Expens z tąd pochodzących na wyż

16mianowany Termin pozywani Jestescie, sitis

17itaque Juri parituri, terminum attentaturi et

18Judicialiter responsuri Datt[um] w Winnicy Dnia

19Dwudziestego Drugiego Februarij Roku Tysiąc

20Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, De quo praesens

21ejusdem Ministerialis Relatio Ministerialis

22qui supra ignarus Litt[erarum] crucem posuit Waw-

23rzyniec Jarzyński +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „254” – w opracowaniu akt 262. Woźny Wawrzyniec Jarzyński – znany z 44-1-3. Platerowie – Konstanty i Augusta z Grabskich[?] (nazwisko rodowe niepewne), wojewodowie mścisławscy[?] (tytuł skrócony „Woiew. Mścisł.”), dziedzice klucza daszowskiego (Daszów). Klucz łysiański – ks. Józef Jabłonowski, wojewoda nowogródzki. Nazwy niepewne: słoboda „Masiłówka[?]” (zapis „Masiłowka/Maszylota”), „Lytuacyiny[?]”, wieś „Kupczyńce[?]”; imiona i przezwiska poddanych (Tracz[?], Mochmoluk[?], Piechlaty[?], Siemirod/Semirod[?]); świadek „Korzywiecki[?]”; komisarz „Graczewski[?]”. Przydomek starosty „Kolumna[?]” – por. akt 224. Data wpisu: 21 III 1768 (wpisy z 16–20 III brak – przerwa w aktach).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Rel. na R. G. W.” – relacja (pozwu) na roczki grodzkie winnickie; „cum aresto” – z aresztem; „affektacya y prawna rekwizycya” – żądanie i wezwanie prawne; „przyporęczył” – oddał pod poręczenie; „benevole” – dobrowolnie; „qui sequitur verborum tenore” – następującej treści; „quovis Juris titulo Possessor” – posesor z jakiegokolwiek tytułu prawnego; „ex hoc aresto stawić się mającym” – mającym się stawić z tytułu tego aresztu; „Sami oblicznie y Zawicie” – osobiście i pod rygorem terminu zawitego; „arestem innodowanych” – objętych aresztem; „qui praesenti Citatione penes Vos arestantur” – którzy niniejszym pozwem są u was aresztowani; „sitis itaque Juri parituri, terminum attentaturi et Judicialiter responsuri” – macie więc być posłuszni prawu, termin zachować i sądownie odpowiedzieć; „ignarus Litterarum crucem posuit” – niepiśmienny postawił krzyż.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

21marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Wawrzyniec Jarzyński zeznał, że 14 marca 1768, na żądanie Konstantego i Augusty z Grabskich[?] Platerów, wojewodów mścisławskich[?], dziedziców klucza daszowskiego, ze szlachtą Mateuszem Jaworskim i Janem Korzywieckim[?], był w nowo osiadłej wsi (słobodzie) Masiłówka[?] w kluczu łysiańskim, w posesji Józefa Ostaszewskiego, i tam we dworze zaaresztował zbiegłych tam z żonami, dziećmi, dobytkiem i sprzętem poddanych daszowskich: Lewka Tracza[?] z synem Iwanem, Marka Baranca, Iwana Mochmoluka[?], Hryćka Piechlatego[?] i Trochima Siemiroda[?], oddając ich pod poręczenie; Ostaszewski dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się dotrzymać poddanych do rozstrzygnięcia sądowego. Następnie woźny położył we dworze pozew grodu winnickiego (dat. 22 lutego 1768, w imieniu starosty J. Czosnowskiego), wzywający ks. Józefa Jabłonowskiego, wojewodę nowogródzkiego, dziedzica klucza łysiańskiego, i Józefa Ostaszewskiego na najbliższe roczki grodzkie winnickie, z obowiązkiem stawienia aresztowanych poddanych, na żądanie instygatora i powodów – Platerów, Jana Graczewskiego[?], komisarza, i Jana Wolskiego, ekonoma dóbr daszowskich – o wydanie zbiegłych poddanych (z Daszowa i ze wsi Kupczyńce[?]), a w razie niewydania – o zapłatę kary za każdego z nich i zwrot szkód i kosztów. Woźny postawił krzyżyk.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 173 (skan 0176, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego, Stanowszy Oczewisto Woźny

7Generał Woiewodztwa Bracławskiego y Jnn[ych]

8Opatrzny Alexander Cadowski[?] w moc Stateczney

9Rel[aty]i Swoiey, iawnie ustnie y Dobrowolnie Zeznał

10Jż on

k. 173v (skan 0177, strona lewa)

1Zeznał Jż on Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego

2Dnia Szesnastego Septembris, Pozew Grodzki Winnicki

3na Membranie autentycznym pisany odniosł do

4Dobr Wsi Czebotarki, tu w Woiewodztwie Bracł[awskim]

5y Powiecie Winnickim leżących, y tam ten Pozew

6we Dworze tameyszym w Jzbie na stole położyw-

7szy, od kogo po kogo y w iakiey Sprawie pisany był

8prawnie opowiedział, y publikował de Tenore tali.

9Jozef z Bor[u] Kolumna Czosnowski Winnicki y

10Ułanowski Starosta, Wam Wiell. Kazimierzowi

11Czyli innego Jmienia Sagatowskiemu Dobr Wsi

12Czebotarki Possessorowi pozwanemu, Urod. Janowi

13Czyli innego Jmienia Lipińskiemu tychże Dobr

14Dyspozytorowi tudzież Całey Gromadzie y Kozakom

15Czebotarskim, a osobliwie tym ktorzy kiedykolwiek w tak

16mnieyszych naiazdow będący przez Jnkwizycyą obwinie-

17ni zostaną pozwanym, y stawić się maiącym z sprawy

18niżey mianowaney z osoby Dobr Wm. ogułem

19wszelakich powagą JKMci a moią Starościń-

20ską przykazuię Władzą, abyś Wm. przedemną

21samym lub Urzędem moim Gr[odzkim] Winnickim

22na Roczkach Gr[odzkich] Winn[ickich] iak nayblizey Sądzić się

23maiących, w ten czas gdy ta Sprawa z Regestru

24sobie należytego do Sądzenia przypadnie y przywo-

25łana będzie, Sam oblicznie y Zawicie Stanął, y are-

26stem innodowanych stawił, na Jnstancyą Jnstyga-

27tora Sądowego y Jego Delatora JW. Wiell. Jgnacego

28Poniatowskiego Generała Leutnanta Woysk Koronn[ych]

29Dobr Wsi Sołtykowki[?] Zastawnego Possessora, Urod.

30Jana Ostrowskiego y tegoż Jmienia Wierskiego[?], tudzież

31Całey Gromady Sołtykowskiey[?] Aktorow, ktorzy przychi-

32laiąc się do Prawa pospolitego Protestacyi Arestu

33Wizyi Obdukcyi y Jnnych Dokumentow swoich

34niemniey

k. 174 (skan 0177, strona prawa)

1niemniey Samey Słuszności Wm. względem bez

2przyczyny na Dobra Wieś y Grunta Sołtykowski[?] na-

3padania Ludzi rozpędzania, bicia, Kaleczenia, kalecze-

4nia po Drogach Zastępowania, zasadzek urządze-

5nia, inszych raźnienia, ana Jnszych Zdrowie

6y Życie Czyhanie, y odgrażania się, Kun[?] zboż zabierania

7Z Fant y odzienia Ludzi zdzierania, do odpowiadania

8Za te wszystkie gwałty y naiazdy nieprzyiacielskie do

9poniesienia Win Prawem opisanych pro Cuiuslibet

10Facto ac delicto distinctim na każdą osobę uskarżaią

11maiących pozywaią, sitis igitur parituri Termino

12attentaturi et ad promissa Omnia fusius vobis ore-

13tenus proponenda Judicialiter responsuri Datt[um]

14w Winnicy Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt

15Siedmego, Dnia Siodmego Septembris. A po położeniu

16Pozwu tegoż Dnia Roku y Miesiąca nie odstępnie

17tenże Woźny w tychże Dobrach Wsi Czebotarce

18in praesentia Urr. PP. Antoniego Szymańskiego

19y Michała Leberskiego[?], dla tym większey wiary

20na tora[?] do tego aktu użytych Urod. Lipińskiego Gubernatora[?]

21Czebotarki[?] y całą Gromadę, a zaś Woyta

22w Woyta y Całey Gromady[?] u Urod. Lipińskiego

23arestował, y w Grzywnach Prawem opisanych

24prawnie przyporęczył. Ktoren Arest Strony

25obydwie Jmieniem Wiell. Sagatowskiego Pana

26Swego, benevole przyiowszy arestowanych

27do rozprawy Prawney dotrzymać deklarowali

28y Submittowali się, w czym on Woźny Szlachtą

29sobie przytomną oświadczywszy się, y tu ad Acta

30powrociwszy prawdziwą Pozwu y Arestu

31Swego uczynił Rel[aty]ą De quo praesens Ejusdem

32Ministerialis Rel[aty]a Woźny nie umieiący

33pisać Krzyż składnie Alexander Cadowski[?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „255” – w opracowaniu akt 263. Wpis z 22 III 1768 relacji z czynności dokonanych już 16 IX 1767 (pozew z 7 IX 1767) – późne zeznanie relacji. Nazwisko woźnego „Cadowski[?]” (zapis „Cadowski/Czadowski”), wieś powodów „Sołtykowce[?]/Sołtykówka[?]” (zapis „Sołtykowki”, „Sołtykowskiey”, „Sołtykowski”), „Wierskiego[?]”, świadek „Leberski[?]”. Fragment o areszcie („Lipińskiego Gubernatora[?] … Woyta”) niejasny – przepis orientacyjny. Ignacy Poniatowski – generał lejtnant wojsk koronnych (zastawny posesor Sołtykowiec[?]).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Relatio na R. G. W.” – relacja (pozwu) na roczki grodzkie winnickie; „cum aresto” – z aresztem; „na Membranie autentycznym” – na oryginalnym pergaminie; „de Tenore tali” – takiej treści; „Sam oblicznie y Zawicie” – osobiście i pod rygorem terminu zawitego; „arestem innodowanych” – objętych aresztem; „pro Cuiuslibet Facto ac delicto distinctim” – za każdy czyn i przestępstwo z osobna; „sitis igitur parituri, Termino attentaturi et ad promissa Omnia fusius vobis oretenus proponenda Judicialiter responsuri” – macie więc być posłuszni, termin zachować i na wszystko powyższe, obszerniej ustnie wam przedstawione, sądownie odpowiedzieć; „in praesentia” – w obecności; „w Grzywnach Prawem opisanych przyporęczył” – oddał pod poręczenie pod grzywnami przewidzianymi prawem; „Submittowali się” – poddali się (zobowiązali).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

22marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Aleksander Cadowski[?] zeznał, że 16 września 1767 zawiózł do wsi Czebotarka w województwie bracławskim, powiecie winnickim, oryginalny pozew grodu winnickiego na pergaminie i położył go we dworze na stole. Pozew, wystawiony 7 września 1767 w Winnicy w imieniu starosty Józefa Czosnowskiego, wzywał Kazimierza Sagatowskiego, posesora Czebotarki, Jana Lipińskiego, dyspozytora tych dóbr, oraz całą gromadę i kozaków czebotarskich (zwłaszcza tych, których dochodzenie wskaże jako uczestników najazdów) na najbliższe roczki grodzkie winnickie, na żądanie instygatora i powodów: Ignacego Poniatowskiego, generała lejtnanta wojsk koronnych, zastawnego posesora wsi Sołtykowce[?], Jana Ostrowskiego, Wierskiego[?] i gromady sołtykowskiej[?], którzy – powołując się na protestacje, areszt, wizję i obdukcję – pozywali o bezprzyczynowe najazdy na wieś i grunty, rozpędzanie, bicie i kaleczenie ludzi, napady na drogach, zasadzki, czyhanie na zdrowie i życie, groźby, zabieranie koni[?] i zboża, zdzieranie z ludzi fantów i odzieży oraz o kary za każdy czyn. Zaraz potem woźny w obecności szlachty Antoniego Szymańskiego i Michała Leberskiego[?] zaaresztował w Czebotarce u Lipińskiego wójta i całą gromadę, oddając ich pod poręczenie pod grzywnami; strony w imieniu Sagatowskiego dobrowolnie przyjęły areszt. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 174v (skan 0178, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Dwudziestego drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz-

4kiemi Winnickiemi y przedemną Janem

5Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Bur-

6grabstwa Grodu Winnickiego Stanowszy Ocze-

7wisto Woźny Generał Woiewodztwa Podolskiego

8y Jnn[ych] Opatrzny Dominik Działkiewicz[?] w moc

9Wierney y Stateczney Rel[acyi] Swoiey Jawnie ustnie

10y Dobrowolnie Zeznał. Jż on Roku teraźnieyszego

11Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Dnia dwu-

12dziestego drugiego Marca, Pozew autentyczny od

13Kommissyi Warszawskiey Skarbu Koronnego

14odniosł do Dobr Wsi Tiutki, y tamten Pozew

15we Dworze tameyszym W Jzbie na Stole położyw-

16szy, opowiedzenia onego od kogo po kogo y w iakiey

17Sprawie pisany był prawnie opowiedział de

18Tenore tali. Nos Commissarij per Legem Publicam

19in Conventu Generali Anno nunc Currenti Var-

20saviae Celebrato ad dijudicandam infra scri-

21ptam Causam designati Vobis Jll[ust]ri Magnifico

22Josepho Kolumna Czosnowski Capit[aneo] Vin[nicensi] et

23Ułanoviensi, Magnifico et ejusdem nominis

24Tłuchowski[?] Vel[?] Regalis Tuitionis[?] Vigore

25Jurium sibi Venientium Possessoribus de

26personis Bonisq[ue] Vestris generaliter omnibus

27Causaque infra scripta mandamus ut Coram

28Nobis Judicioq[ue] Nostro Commissoriali

29Lege Comitiorum extra ordina-

30riorum

k. 175 (skan 0178, strona prawa)

1ordinariorum praefixa Locoq[ue] hic Varsaviae pro

2Die Vigesima Octava aprilis non obstanteq[ue] Contu-

3matia Cuiusvis Partis dijudicari designato seu tunc

4dum et quando Causa Praesens Contra Vos insti-

5tuta ad dijudicandum Ratione tenutae Bonor[um] Tiutki

6inciderit personaliter ac peremptorie Compareatis

7ad Jnstantiam Generosi Michaelis Kurnatowski

8Suprafatorum Bonor[um] Tiutki Privilegiati Tenutarij

9Actoris Qui Vos citant idq[ue] pro eo Quatenus Vos

10Supra dictam Tenutam Tiutki cum attinentiis Il-

11legaliter Juri Generosi Actoris Subiectam in rem et per-

12sonam Eius tradatis et dimitatis Calculum de perceptis

13proventibus praestatis et Generosi Actori eosd[em] Proven-

14tus ab Actu Privilegij Eidem servientis restituatis

15ratione vero illegalis Usurpationis Poenas luatis

16Sitis igitur adhoc et ad alia fusius Vobis in Termino

17Termini proponenda et producenda parituri et

18Judicialiter responsuri Datum Varsaviae Feria secunda

19post Dominicam Laetare Quadragesimalem proximam

20Anno Domini Millesimo Septingentesimo Sexagesimo

21Octavo, De Quo praesens Ejusdem Min[isteria]lis Rel[ati]o Min[isteria]lis

22ignarus Scribendi Crucem S[anctam] posuit Dominik

23Działkiewicz[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „256” – w opracowaniu akt 264. Sprawa Tiutek: Kurnatowski vs starosta Czosnowski (por. akty 192, 205 – tam „Kurnatowski”; tu imię Michał wyraźne). Woźny województwa podolskiego „Dominik Działkiewicz[?]” (zapis „Dziatkiewicz/Działkiewicz”). Pozew Komisji Skarbu Koronnego z sejmu („Commissarij per Legem Publicam in Conventu Generali … Varsaviae Celebrato” – komisarze wyznaczeni ustawą sejmu nadzwyczajnego 1767–1768), termin 28 IV 1768 w Warszawie. Data pozwu: poniedziałek po niedzieli Laetare 1768 (Laetare – 13 III; poniedziałek – 14 III), doręczenie i zeznanie tego samego dnia 22 III – pośpiech. Niepewne: skrót w nagłówku „T. Z. P.” = Towarzysz Znaku Pancernego (potwierdzone w akcie 265), drugi pozwany „ejusdem nominis Tłuchowski[?] Vel Regalis Tuitionis[?]” (zapewne „Józef Tłuchowski, z tytułu królewskiego”[?]), „dimitatis” (dimittatis).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Nos Commissarij per Legem Publicam in Conventu Generali Anno nunc Currenti Varsaviae Celebrato ad dijudicandam infra scriptam Causam designati” – My, komisarze wyznaczeni ustawą publiczną na sejmie walnym, w roku bieżącym w Warszawie odprawionym, do osądzenia niżej opisanej sprawy; „mandamus ut Coram Nobis Judicioque Nostro Commissoriali … pro Die Vigesima Octava aprilis … personaliter ac peremptorie Compareatis” – nakazujemy, abyście przed nami i naszym sądem komisarskim na dzień 28 kwietnia … stawili się osobiście i zawiście; „non obstante Contumatia Cuiusvis Partis” – mimo niestawiennictwa którejkolwiek strony; „Ratione tenutae Bonorum Tiutki” – w sprawie tenuty (dzierżawy królewskiej) dóbr Tiutki; „Privilegiatus Tenutarius” – tenutariusz z przywileju (królewskiego); „pro eo Quatenus Vos supra dictam Tenutam Tiutki cum attinentiis illegaliter … in rem et personam Eius tradatis et dimittatis, Calculum de perceptis proventibus praestatis … eosdem Proventus ab Actu Privilegii … restituatis, ratione vero illegalis Usurpationis Poenas luatis” – o to, abyście wyżej wymienioną tenutę Tiutki z przynależnościami, bezprawnie [zajętą], oddali i ustąpili powodowi, złożyli rachunek z pobranych dochodów, zwrócili mu te dochody od daty jego przywileju, a za bezprawne przywłaszczenie ponieśli kary; „Datum Varsaviae Feria secunda post Dominicam Laetare” – dano w Warszawie w poniedziałek po niedzieli Laetare (IV niedziela Wielkiego Postu).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

22marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa podolskiego Dominik Działkiewicz[?] zeznał, że tego dnia zawiózł do wsi Tiutki oryginalny pozew Komisji Skarbu Koronnego w Warszawie i położył go we dworze na stole. Pozew łaciński, wystawiony w Warszawie w poniedziałek po niedzieli Laetare 1768 przez komisarzy wyznaczonych ustawą sejmu walnego, wzywał Józefa Kolumnę Czosnowskiego, starostę winnickiego i ułanowskiego, oraz Tłuchowskiego[?] (posesorów z tytułu praw królewskich[?]) do osobistego stawiennictwa przed sądem komisarskim w Warszawie 28 kwietnia 1768 na żądanie Michała Kurnatowskiego, uprzywilejowanego tenutariusza dóbr Tiutki, by bezprawnie zajętą tenutę Tiutki z przynależnościami oddali powodowi, złożyli rachunek z pobranych dochodów i zwrócili je od daty przywileju, a za bezprawne przywłaszczenie ponieśli kary. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk. Por. akty 192, 205.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 175 (skan 0178, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod-

4zkiemi Winnickiemi y przedemną Stanisławem

5Nowickim ad hunc Actum uproszonym Subdele-

6gat[em]. Stanowszy Oczewisto Woźny Generał Wo-

7iewodztwa Podol[skiego] y Jnn[ych] Opatrzny Dominik

8Działkiewicz[?] w moc Wierney Rel[acyi] Swoiey

k. 175v (skan 0179, strona lewa)

1Swoiey Jawnie ustnie y Dobrowolnie Zeznał

2Jż on Roku teraźnieyszego Tysiąc, Siedmset, Sześć-

3dziesiąt, Osmego, Dnia Dwudziestego Drugiego

4Marca, Był w Kancellaryi Grodzkiey Winnickiey

5gdzie będąc Pozew od Skarbu Koronnego Warsza-

6wskiego na Membranie autentycznym pisany

7tamże w Jzbie na stole położył, y o położeniu onego

8od kogo po kogo y w iakiey Sprawie pisany był

9prawnie opowiedział, de Tenore Sequenti. My

10Kommissarze Rady Ekonomiczney Skarbu Koron-

11nego. Wam Wielmożnym Jakubowi Jakiego Jmie-

12nia Ostrowskiemu Regentowi, Tomaszowi Czarkowskiemu

13Horodniczemu Bracławskiemu, Namiesnikowi

14Janowi Jedleckiemu, pod ten czas Subdelegatowi akt

15Grodzkich Winnickich, Z osob y Dobr Waszych

16ogułem wszystkich rozkazuiemy, abyście WMM.

17przed nami i Sądem naszym Kommissyi Rzeczy

18pospolitey Skarbu Koronnego, w Cztery od położenia

19tego Pozwu tygodnie w Warszawie podług Kolei

20Prawem opisaney od przeciwszej maiącey, osobi-

21ście Prawnie y Zawicie Stawili się, ato na Jnstancyą y

22prawne poparcie Wiell. Michała Kurnatowskiego

23Towarzysza Znaku Pancernego Woysk Koro-

24nnych powoda ktory stosuiąc się do Manifestu Uczy-

25nionego lub Uczynić mianego, pozywa do wi-

26dzenia y przysłuchania się Was a osobliwie

27bić[?] Urodzony Jedlecki za pogniewanie[?] Kopiy

28Manifestu pod Dniem drugim Miesiąca Marca

29Roku teraz bieżącego, do akt Grodu Winni-

30ckiego Jmieniem Wielmożnego powoda przez

31Urodzonego Bogackiego[?] przeciwko Jaśnie

32Wielmożnemu Jozefowi Czosnowskiemu Staroście

33Winnickiemu podanego, Wymazanie zniesie-

34nia[?] tego Prawo przysobie przywodzących Wiel-

35możnemu Powodowi Należące przysłanie Słowa

36obowiązkowego

k. 176 (skan 0179, strona prawa)

1Słowa obowiązkowego Znaczenia y szkodzących Sprawie

2niniejszego powoda namiejscu wymazanych mimo

3Zwyczaju y prawo, winy na Waszmościow, Skazania nad

4to Kopie oddrowanego[?] Manifestu Kompurgowanie[?]

5duch[?] Swoich osobiście na Skazaniu[?] na Kostach y wydat-

6kach Prawnych Ukarać, y to co okoliczność tey spra-

7wy Wyciągać będzie postanowić stawicie się WMM.

8mocą terminu dopilnuiecie y na to wszystko co

9przeciwko Wam Sądownie wniesiono będzie

10odpowiedź iod powiedzie Dan w Warszawie Dnia

11Jedynastego Miesiąca Marca Roku Pańskiego Ty-

12siąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego. De Quo praesens

13Ejusdem Min[isteria]lis Rel[ati]o Min[isteria]lis ignarus Scribendi Cru-

14cem S[anctam] posuit Dominik Działkiewicz[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „257” – w opracowaniu akt 265. Ważne: ponieważ pozwanymi są urzędnicy grodu (w tym sam namiestnik Jan Jedlecki), relację przyjął Stanisław Nowicki, „ad hunc Actum uproszony Subdelegat” (subdelegat poproszony do tego aktu). Pozwani: Jakub Ostrowski, regent (grodzki winnicki), Tomasz Czarkowski, horodniczy bracławski (por. namiestnicy 44-1-4: T. Czarkowski od 11 II), Jan Jedlecki, namiestnik, wówczas subdelegat akt grodzkich winnickich. Zarzut: zniekształcenie (wymazanie słów) w kopii manifestu Kurnatowskiego przeciw staroście Czosnowskiemu, podanego 2 III 1768 przez Bogackiego[?] – por. akty 192, 205, 264. Potwierdza tytuł Kurnatowskiego: „Towarzysz Znaku Pancernego Woysk Koronnych” (= „T. Z. P.” w nagłówkach aktów 264–265). Odczyty niepewne w środku k. 175v–176: „bić[?]”, „za pogniewanie[?] Kopiy” (zapewne „za pogwałcenie”), „Wymazanie zniesienia[?]”, „oddrowanego[?]”, „Kompurgowanie[?] duch[?]”, „na Skazaniu[?]”, „iod powiedzie”; nagłówek „Ostrowskich[?]”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „ad hunc Actum uproszony Subdelegat” – zastępca urzędu grodzkiego poproszony specjalnie do tej czynności; „Komisarze Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego” – Komisja Skarbu Koronnego; „Regent” – kierownik kancelarii grodzkiej; „Horodniczy” – urzędnik zamkowy; „Subdelegat akt grodzkich” – urzędnik delegowany do przyjmowania wpisów; „w cztery tygodnie podług Kolei Prawem opisaney” – w terminie czterech tygodni według kolejności spraw ustalonej prawem; „Towarzysz Znaku Pancernego” – towarzysz chorągwi pancernej; „De Quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio. Ministerialis ignarus Scribendi Crucem Sanctam posuit” – o czym niniejsza relacja woźnego; woźny nieumiejący pisać postawił krzyż.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

22marca 1768 przed Stanisławem Nowickim, subdelegatem poproszonym do tej czynności, woźny generalny województwa podolskiego Dominik Działkiewicz[?] zeznał, że tego dnia był w kancelarii grodzkiej winnickiej i położył tam na stole oryginalny pozew Komisji Skarbu Koronnego na pergaminie, wystawiony w Warszawie 11 marca 1768. Pozew wzywał Jakuba Ostrowskiego, regenta, Tomasza Czarkowskiego, horodniczego bracławskiego, i namiestnika Jana Jedleckiego, wówczas subdelegata akt grodzkich winnickich, do osobistego stawiennictwa przed Komisją Skarbu w Warszawie w ciągu czterech tygodni na żądanie Michała Kurnatowskiego, towarzysza znaku pancernego wojsk koronnych – zwłaszcza Jedleckiego, za zniekształcenie kopii manifestu podanego 2 marca 1768 do akt grodu winnickiego w imieniu Kurnatowskiego (przez Bogackiego[?]) przeciw staroście winnickiemu Józefowi Czosnowskiemu: wymazanie słów istotnych dla sprawy powoda wbrew zwyczajowi i prawu. Powód żąda ukarania pozwanych, kosztów i wydatków prawnych. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk. Por. akty 192, 205, 264 (spór o Tiutki).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 176 (skan 0179, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Dwudziestego trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod-

4zkiemi Winnickiemi y przedemną Janem

5Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

6Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens

7Personaliter Urod. JmćPan Jan Antoni Jed[?]

8Bukoiemski Podstoli Podlaski Dobr Części Wsi

9Łuki Zabokrzyckiey Dziedzic postrzegaiąc

10Wszelkiey Całości Substancyi Swoiey, ażeby przez

11napastliwe bydła, Owiec, na grunciu Części Łuki

12Zabokrzyckiey porzucenie, y nawielokrotne od-

13dawanie, odebrać niechcenie nieponiosł szkody,

14Przychilaiąc się we wszystkim do prawa pospolitego

15y Manifestu przed Aktami Grod[zkimi] Winn[ickimi] Dnia

16Dwudziestego Szostego Januarij Roku Tysiąc,

17Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Już przez tegoż

18niniejszego

k. 176v (skan 0180, strona lewa)

1Uczynionego, Solennie naprzeciwko Wiell. Janowi

2Feliksowi Franciszce z Zabielskich[?] Kopczyńskim

3Subdeleg[atowi] Grod[zkiemu] Winn[ickiemu] skarży y protestuie się

4oto. Jż Wiell. Kopczyńscy maiąc żadney większy

5fundament Kłutnia[?], teraz tu Manifestantem

6podobni Czynili Krolu[?], że ktorego uprosiwszy

7uonego mały Czas przesiedzenia na Części Łuki Zabo-

8krzyckiey Comparentis Dziedziczney deklaruiąc

9na Swięto Swiętych Trzech Krolow Rzymskich

10w Roku Teraźnieyszym Tysiąc, Siedmset, Sześćdzie-

11siąt, Osmym, bez nay mnieyszey rożnicy[?] ustą-

12pić z chudobą, podług ktorych obowiązkow

13lubo sami wyiechali, przecież napaść iako

14wor[?] y ubutnie[?] bydło Rogate y nierogate, owce,

15gięsi[?], y Kury nieprzysposobiwszy paszy ani zosta-

16wiwszy Ludzi, do dozoru szczegulnie na napaść

17w samę Zimę porzucili, Ztąd ieszcze dolegliwości[?]

18Sztuk kilka małego bydła odeszło, Uprosiw-

19szy niniejszy Comparens Przyiaciół z swoiey

20Strony do Wiell. Kopczyńskich posyłał

21obliguiąc ażeby nieroszczone[?] pretensyi do Com-

22parenta, iako swoie Zabrali, bądź Staranie

23y Dozor Chudobie uczynili, ale na Wielokro-

24tne rekwizycye iedną odebrał rezolutyą że

25niechay y pozdycha odbierać nie będziemy

26owszem odrzekamy się wcym widząc iedyny

27sposob napastuiącey ubutnie[?], przeto pokazuiąc

28swoią niewinność y oświadczaiąc tak znaczną

29Expens, ktorą na Sustentowanie bydła rogatego

30y nie rogatego, owiec y dozor Ma Ludzi z swoiey

31służeni[?] Urod. Comparens erogował, a chcąc

32we wszystkim żeby posteriori Tratu[?] wod-

33powiedzi choć nie winnie swoie bespieczeństwo

34zo Całemiem[?] zachować. Więc też Woły, Krowy,

35Byczki, cielęta, Owce, iako niżey osobliwym

36Regestrem

k. 177 (skan 0180, strona prawa)

1Regestrem po latach Maściach y Cenie wyrażone, bę-

2dą prezentowawszy do Taxy Akt Grodzkich Winni-

3ckich et de promptitudine in diligentia Sui Jtera-

4ta praenominatis Jnculpatis ratione Jmpensarum Omni-

5um Manifestatur vice Jan Bukoiemski. Et in Conti-

6nenti tenże Comparens przypędziwszy Woły, krowy,

7Cielęta, Owce do Kancellaryi prosił mnie Urzędu

8o przydanie Woźnego y Szlachty Dwoch do otaxowa-

9nia w Łuce Zabokrzyckiey porzuconego Bydła, ktorego

10Ja Urząd annuendo Affectationi przydałem Woźnego

11Generała W[oie]w[ó]dz[twa] Bracł[awskiego] y Jnn[ych] Opatrz[nego] Jozefa Tar-

12nawskiego ktory wraz z Ur. Kazimierzem Martynowskim[?]

13y Janem Sawickim Woła pstrego bez zębow Sta-

14rego za Złł Pol[skich] Szesnaście, Woła białego Slepe-

15go na Obie oczy Osm Lat maiącego za Złł Dzie-

16więć, Woła gniadego pstrego Lat Dwanaście

17maiącego za Złł Dwadzieścia Cztery, Woła

18Siwego Lat Sześć[?] maiącego Za Złł Dwadzieścia Osm,

19Woła Gniado pstrego Lat dziewięć maiącego za Złł

20Dwadzieścia Osm, Woła płowego Sześć lat

21maiącego za Złł Dwadzieścia Cztery, Wołka

22gniadego Lat pięć maiącego Za Złł Dwadzieścia

23Cztery, Woła Rudego Sześć Lat maiącego za Złł

24Dwadzieścia Cztery, Byka Czarnego Lat Cztery

25maiącego za Złł Osm, Byka płowo pstrego

26Lat trzy maiącego za Złł Osm, Byczka gnia-

27do pstrego Lat dwie maiącego za Złł Cztery Kro-

28wę Siwą pstrą Lat Osm, maiącą za Złł Szesna-

29ście, Byka Pstrego Siwego Trzy Lata maiącego Za

30Złł trzy, Byczka Siwego trzy Lat maiącego

31za Złł Cztery Grosze Dziewięć, Byczka Siwo

32walego[?] Lat trzy maiącego Za Złł trzy Byczka

33Gniadego Cztery Lat maiącego Za Złł trzy, By-

34ka Czerwonego trzy Lat maiącego za Złotych

35Trzy, Jałowkę Gniadą Trzy Lat maiącą Za

36Złotych trzy, Jałowkę Gniadą trzy Lat maiącą

37za Złł trzy

k. 177v (skan 0181, strona lewa)

1za Złł trzy, Jałowkę Siwą Pięć Lat maiącą za Złł

2Osm, Byczka gniadego trzy lat maiącego za Złł ieden,

3Krowę Siwą pięć Lat maiącą za Złł Osm, Jałowkę

4Rudę Lat trzy maiącą, za Złł Cztery, Jałowkę Czer-

5woną pięć Lat maiącą za Złł Cztery Jałowkę Siwen-

6ką trzy Lat maiącą za Złł. Sześć, Krowę gnia-

7dą płową Cztery Lat maiącą za Złł, Dziewięć, Jałow-

8kę Siwą pięć Lat maiącą za Złł Sześć, Krowę gnia-

9dą pstrą Sześć Lat maiącą za Złł Osm, Krowę

10białą Dwanaście Lat maiącą za Złł Dziewięć, Ja-

11łowkę Gniadą pstrą Cztery Lat maiącą za Złł Pię-

12tnaście, Krowę Czerwoną pstrą Sześć Lat maiącą

13za Złł Dziewięć, Bugaia Siwego Lat Siedm

14maiącego za Złł Szesnaście, Owiec Matek wszyst-

15kich Dwadzieścia y Dwie po Złł Dwa, Baran-

16kow Siedm po Złł iednym y Groszy Dziewięć, Jarek[?] wsz-

17ystkich Sześć po Złł iednym y Groszy Dziewięć, Klacz

18Gniadą Lat Piętnaście za Złł Dwanaście z Źrebicą

19Gniadą Dwie Lat maiącą za Złł Dwanaście Klacz

20Gniadą Lat Cztery maiącą za Złł Dwadzieścia

21Murkę[?] z Bykiem za Złł ieden, Murkę[?] z Capkiem[?] za

22Groszy Osmnaście. Kur Dziewięcioro po Złł iednym y

23Groszy Dziewięć, ktore to rzeczy otaxowawszy Pra-

24wdziwey Taxy waloru y Ceny Przedemną y A-

25ktami Zeznali wraz y Woźny Prawdziwey Taxy

26uczynił Relacyą de quo Praesens Min[isteria]lis Rel[ati]o Min[isteria]lis

27Jgnarus Scribendi Crucem Sanctam posuit Jozef

28Tarnawski +. y Tenże Comparens prezentowawszy By-

29dło y otaxowawszy do Siebie odebrał, z ktorego ode-

30brania praesens Officium Kwituie, Jan Bukoiemski

31mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „258” – w opracowaniu akt 266. Komparent Jan Antoni Bukojemski, podstoli podlaski, dziedzic części Łuki Zabokrzyckiej – por. akt 133 (wysiedzenie posesji w Łuce Zabokrzyckiej, Bukojemski), 166. Pozwani Kopczyńscy – Jan Feliks (subdelegat grodzki winnicki – por. akty 259–260) i Franciszka z Zabielskich[?]. Kopczyńscy na prośbę uzyskali krótkie „przesiedzenie” na części Łuki do Trzech Króli 1768, po czym wyjechali, porzucając bydło. Lista bydła z taksą (k. 177–177v) czytelna, choć liczebniki wieku i kwoty miejscami niepewne. Niepewne: „Jed[?]” przy imionach, „Kłutnia[?]”, „Krolu[?]”, „wor[?] y ubutnie[?]”, „gięsi[?]” (gęsi), „dolegliwości[?]”, „nieroszczone[?]”, „służeni[?]”, „posteriori Tratu[?]”, „zo Całemiem[?]”, „Martynowskim[?]”, „Siwo walego[?]”, „Murkę[?] z Capkiem[?]” (kozę z koźlęciem?), „Assiduitione[?]” w nagłówku.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „una cum Ostentatione et Taxa Bydła” – wraz z okazaniem i oszacowaniem bydła; „przesiedzenie” – czasowe zamieszkanie, posiadanie; „Swięto Swiętych Trzech Krolów” – 6 stycznia; „Sustentowanie” – utrzymanie, wyżywienie; „erogował” – wydatkował; „po latach, maściach y cenie” – według wieku, umaszczenia i ceny; „et de promptitudine in diligentia Sui iterata praenominatis Inculpatis ratione Impensarum Omnium Manifestatur vice” – i o swojej gotowości i staraniu ponownie przeciw wyżej wymienionym obwinionym o wszystkie poniesione koszty manifestuje; „Et in Continenti” – i zaraz potem; „annuendo Affectationi” – przychylając się do prośby; „Bugaj” – buhaj; „Jarka” – młoda owca; „Złł” – złote polskie; „praesens Officium Kwituie” – kwituje niniejszy urząd.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stawił się osobiście Jan Antoni Bukojemski, podstoli podlaski, dziedzic części wsi Łuka Zabokrzycka, i powołując się na swój manifest z 26 stycznia 1768, zaniósł protestację przeciw Janowi Feliksowi i Franciszce z Zabielskich[?] Kopczyńskim (Jan – subdelegat grodzki winnicki). Kopczyńscy, którzy uprosili u niego krótki pobyt na jego części Łuki i zobowiązali się ustąpić z dobytkiem na Trzech Króli 1768, wyjechali, lecz porzucili w środku zimy bez paszy i dozoru bydło rogate i nierogate, owce, gęsi i kury; kilka sztuk padło. Mimo wielokrotnych wezwań przez przyjaciół Kopczyńscy odpowiedzieli, że nie odbiorą bydła, „niech i pozdycha”. Komparent, nie chcąc odpowiadać za szkody, a ponosząc koszty utrzymania i dozoru, przedstawił bydło do taksy i manifestował o koszty. Zaraz potem przypędził bydło do kancelarii; urząd przydał woźnego Józefa Tarnawskiego, który z Kazimierzem Martynowskim[?] i Janem Sawickim oszacował ok. 40 sztuk bydła (woły po 9–28 zł, byki, byczki, krowy, jałówki, buhaja za 16 zł), 22 owce (po 2 zł), 7 baranków i 6 jarek, trzy klacze ze źrebicą, kozy[?] i 9 kur. Po taksie komparent odebrał bydło i pokwitował urząd. Woźny postawił krzyżyk.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 177v (skan 0181, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Dwudziestego Trzeciego Dnia

k. 178 (skan 0181, strona prawa)

1Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickie-

2mi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-

3snikiem Burgrabstwa Grodu Winn[ickiego] Stanowszy Oczewisto

4Woźny Generał W[oie]w[ó]dz[twa] Bracł[awskiego] y Jnn[ych] Opatrz[ny] Błażey

5Taszycki w moc wierney Rel[acyi] swoiey dobrowolnie Ze-

6znał iż On Roku y Miesiąca na Akcie wyrażonych Dnia

7Pierwszego Pozew Grodzki Winn[icki] na papierze Stęplowanym

8odniosł do Dobr Miasta Zwinogrodki, y tam ten

9Pozew w Jzbie na Stole we Dworze położywszy, opowie-

10dzenia onego prawnie opowiedział, ktorego Kontext ta-

11kowy. Jozef Kolumna z Bor[u] Czosnowski Winn[icki] Uła-

12now[ski] etc. Starosta. JW. Feliksowi Sołtykowi Staro-

13ście Zwinogr[odzkiemu] y W. Kerczyńskiemu[?] Łow[czemu] Owr[uckiemu][?] ieśliby

14do tey Sprawy należał pozwanym z sprawy niżey miano-

15waney z Osoby y Dobr WWmć ogułem wszelakich

16Powagą JKMci y moią Starościńską przykazuię Władzą

17abyś WMć przedemną samym lub Urzędem moim Z[?]

18Grod[zkim] WMć w ten Czas gdy ta Sprawa z Regestru

19Sobie należytego do Sądzenia przywołana będzie o-

20blicznie y Zawicie Stanął na Jnstancyą Jnstygatora

21Sądowego y Jego Delat[ora] JW. Jana Hrabi Krasi-

22ckiego Chor[ążego] Nadwor[nego] Wiell. Xięst[wa] Litt[ewskiego] Aktora, ktory

23przychylaiąc się do Prawa Pospolitego y Arestu w

24tey Sprawie Zaszłego WMć o wydanie Roboczych

25Leśka Komara y Hryćka Pastucha[?] z Dobr Czołno-

26wicy[?] JW. Aktora Dziedzicznych zbiegłych a w Do-

27brach Wsi Smordziacza[?] Słobodą zwaney do Staro-

28stwa Zwinogr[odzkiego] należących z Żonami Dziećmi y

29wszelką Chudobą osiadłych y znayduiących się, a

30w niewydaniu do poniesienia win Prawnych na WMć

31wskazać się maiących, wrocenie szkod z tąd pocho-

32dzących y Expens na Prawo łożonych na Termin

33oznaczony iesteś pozwany. Pisan w Winnicy Dnia Dwu-

34dziestego Siodmego M[iesią]ca Lutego Roku Tysiąc, Siedm-

35set, Sześćdziesiąt, Osmego, Woźny pisma nie umieiąc

36y Znak Krzyża Swiętego pokłada Błażey Taszycki +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „259” – w opracowaniu akt 267. Nagłówek „Relta na R. od JW. Krasickiego Ch. L.[?] po JW. Sołtyka S. Z. o Poddanych”. Powód: hr. Jan Krasicki („Jana Hrabi Krasickiego” – potwierdzone w akcie 268), chorąży nadworny litewski – por. akt 235 („Joannis Vexilliferi Magni Ducatus Lituaniae” – tam odczyt „chorąży wielki litewski[?]”; prawdopodobnie ten sam). Pozwani: Feliks Sołtyk, starosta zwinogrodzki, i Kerczyński[?], łowczy owrucki[?]. Woźny – Błażej Taszycki, poddani – Leśko Komar i Hryćko Pastuch[?], dobra powoda – Czołnowica[?] (poprawione wg aktu 268). Niepewne: słoboda „Smordziacza[?]” (zapis „Smerdiacza”). Pozew na papierze stemplowanym.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Relacya na Roczki” – relacja pozwu na roczki grodzkie; „na papierze Stęplowanym” – na papierze stemplowym (opłaconym); „Kontext” – treść; „oblicznie y Zawicie” – osobiście i pod rygorem terminu zawitego; „Delator” – oskarżyciel; „Roboczy” – chłopi pańszczyźniani; „Słoboda” – nowa osada zwolniona czasowo od powinności; „winy Prawne” – kary przewidziane prawem (za przetrzymywanie zbiegłych poddanych).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Błażej Taszycki zeznał, że 1 marca 1768 zawiózł do miasta Zwinogródka i położył we dworze na stole pozew grodu winnickiego na papierze stemplowym. Pozew, wystawiony w Winnicy 27 lutego 1768 w imieniu starosty Józefa Kolumny Czosnowskiego, wzywał Feliksa Sołtyka, starostę zwinogrodzkiego, i Kerczyńskiego[?], łowczego owruckiego[?] (jeśli do sprawy należy), na roczki grodzkie winnickie na żądanie instygatora i powoda hr. Jana Krasickiego, chorążego nadwornego litewskiego, który – powołując się na areszt w tej sprawie – domagał się wydania chłopów pańszczyźnianych Leśka Komara i Hryćka Pastucha[?], zbiegłych z jego dziedzicznych dóbr Czołnowica[?] i osiadłych z żonami, dziećmi i dobytkiem w słobodzie Smordziacza[?] należącej do starostwa zwinogrodzkiego, a w razie niewydania – o kary prawne, zwrot szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 178 (skan 0181, strona prawa)

k. 178v (skan 0182, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

6Stanowszy Oczewisto Woźny Generał W[oie]w[ó]dz[twa] Bracł[awskiego]

7y Jnn[ych] Opatrz[ny] Błażey Taszycki w moc wierney Rel[acyi] swo-

8iey dobrowolnie Zeznał iż On Roku teraźnieyszego y Miesią-

9ca na akcie wyrażonego na Prawną Rekwizycyą JW. Ja-

10na Hrabi Krasickiego Chor[ążego] Nadwor[nego] W. X. Litt[ewskiego]

11maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych

12Urr. JchmćPanow Jozefa Kraszkowskiego[?] y Michała Ka-

13mińskiego[?] dla tym większey wiary Sobie użytych

14naprzod Dnia pierwszego Marca był w Dobrach Wsi

15Krasiłowa[?] gdzie Prawowitych Jaśka Ostrowerchego[?]

16Wasyla Szpaczuka[?], Wasyla Tychomskiego[?] z Synami

17Żonatemi Dwoma Jacka Dawhała[?] z Synami Żonate-

18mi Dwoma, Michała Hołownika[?] Semena Dmy-

19truka, Fedka Burłaki[?] z Synami dwoma, Andrusz-

20ka Dudnikowego Syna, Fedka Sydorycznego[?], Mitka

21Dypkanika[?] Semena Głuchego Cekowę[?] żonę z Sy-

22nami Żonatemi y Corkami, Michałczyka[?] Rudę[?] z

23Synami Jakima Nikona Kostiwego[?] Zięcia tegoż

24Dnia y Roku wspomnionym Woźny z Szlachtą

25był w Dworach Wsi Wesołym Kącie także do Sta-

26rostwa Białocerkiewskiego należący y tam Robo-

27czych Semena Debernaka[?] Hryćka Wytkowe-

28go[?] Zięcia z Żonami Dziećmi wszelką Chudobą y

29Sprzętem domowym w Grzywnach Prawem Opisa-

30nych każdego z osobna u Woytow tameyszych

31y całey Gromady arestował, y Prawnie przyporę-

32czył ktore aresta dobrowolnie były przyięte y arest-

33towani C.[?] do rozprawy Prawney y Jmi być maią

34dotrzymani także wyż wyrażony Woźny z tąż Szla-

35chtą był w Dworach Wsi Smerdziacza[?] Słoboda zwa-

36ney do Starostwa Zwinogr[odzkiego] należący, tam u Gubern[atora][?]

37go tameyszego Dnia Trzeciego także miesiąca Marca

38Roboczych Leśka Komara y Hryćka Pastucha[?] z Żona-

39mi Dziećmi y całą Chudobą arestował ktoren

40arest nie obwiniż[?] dobrowolnie był przyięty y a-

41restowanych Gubern[ator][?] z Gromadą do rozprawy Pra-

42wney

k. 179 (skan 0182, strona prawa)

1prawney dotrzymać Submittowali się, Ktory to pod-

2dani z Dob[r] Dziedzicznych JW. Rekwirenta Czołnowicy[?]

3zbiegli a w Dobrach wspomnionych aktualnie znayduią

4się y bytem osiedli, w czym Woźny Szlachtą przytomną

5oświadczywszy się Pozew Grodzki Winnicki do wsi Krasi-

6łowki[?] Dnia trzeciego tegoż Miesiąca odwiozł y tam we Dwo-

7rze w Jzbie na stole położywszy opowiedzenia onego prawnie

8opowiedział, ktorego Kontext takowy. Jozef Kolumna z

9Bor[u] na Czosnowie[?] Czosnowski Winn[icki] Ułanow[ski] etc. Sta[rosta]

10JW. Jerzemu Wandalinowi Mniszchowi K. K.[?] Starośćie[?]

11Białocer[kiewskiemu] pozwany z Sprawy niżey mianowaney z osob

12y Dobr Wmci ogułem wszelakich powagą JKMci

13y moią Starościńską przykazuię Władzą abyś Wmć

14przedemną samym lub Urzędem moim Grodz[kim]

15Winnickim w ten czas gdy ta Sprawa z Regestru

16sobie należytego do Sądzenia przypadnie oblicznie y Za-

17wicie Stanął na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Je-

18go Delatora JW. Jana Hrabi Krasickiego Chorą-

19żego Nadwornego Wiell. Xięstwa Litt[ewskiego] aktora ktory przychi-

20laiąc się do Prawa y Arestu w tey Sprawie zaszłego

21Wmci o wydanie Prawowitych Leśka Komara y Hryćka

22Pastucha[?] z Dobr Dziedzicznych Czołnowicy[?] JW. Aktora

23z Żonami Dziećmi y całą Chudobą zbiegłych a w Do-

24brach Wsi Krasiłowce y Wesołym Kącie osiadłych y aktual-

25nie znayduiących a w niewydaniu do poniesienia win

26prawnych na Wmci wskazać się maiących o wrocenie

27Expens na prawo łożonych y Jnnych Szkod pochodzących

28na Termin oznaczony iesteś pozwany pisan w Win-

29nicy Dnia Dwudziestego Siodmego Miesiąca Lutego Roku

30Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, y tak tenże

31Woźny do Akt tuteyszych przybywszy przed Urzędem

32niniejszym Arestow y pozwu uczynił y zeznał Rel[aty]ą

33y nie umieiący pisać Krzyż S[więty] położył Błażey Taszycki +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „260” – w opracowaniu akt 268. Akt równoległy do 267 – rozstrzyga: powód to „JW. Jan Hrabia Krasicki” (w akcie 267 odczytane „Arabi[?]” – poprawione), chorąży nadworny litewski; woźny to Błażej Taszycki (w 267 „Bazyli” – poprawione); zbiegli z dóbr „Czołnowica[?]” (w 267 „Ciołnowa[?]”); drugi zbieg „Hryćko Pastuch[?]” (w 267 „Stryjko[?] Pastuszek[?]”). Pozwany Jerzy Wandalin Mniszech – tytuł „K. K.[?]” (może kasztelan krakowski? – Jerzy August Mniszech był marszałkiem nadwornym koronnym; w nagłówku „M. N. K.[?]”), starosta białocerkiewski. Imiona i przezwiska poddanych w Krasiłowie[?] niepewne. Przydomek starosty „z Bor[u] na Czosnowie[?]” niepewny.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Relta Pozwu … cum Aresto Poddanych” – relacja pozwu z aresztem poddanych; „Rekwizycya” – wezwanie; „Roboczy” – chłopi pańszczyźniani; „w Grzywnach Prawem Opisanych … przyporęczył” – oddał pod poręczenie pod grzywnami prawnymi; „Submittowali się” – zobowiązali się; „Kontext” – treść; „oblicznie y Zawicie” – osobiście i pod rygorem terminu zawitego; „winy prawne” – kary za przetrzymywanie zbiegów.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Błażej Taszycki zeznał, że na żądanie hr. Jana Krasickiego, chorążego nadwornego litewskiego, ze szlachtą Józefem Kraszkowskim[?] i Michałem Kamińskim[?]: 1 marca 1768 we wsi Krasiłów[?] oraz we wsi Wesoły Kąt (starostwo białocerkiewskie) zaaresztował u wójtów i gromad licznych zbiegłych chłopów pańszczyźnianych Krasickiego (m.in. Jaśka Ostrowerchego[?], Wasyla Szpaczuka[?], Wasyla Tychomskiego[?] z synami, Jacka Dawhała[?], Michała Hołownika[?], Semena Dmytruka, Fedka Burłakę[?], Semena Debernaka[?] i in.) z żonami, dziećmi, dobytkiem i sprzętem, pod grzywnami; areszty przyjęto dobrowolnie. 3 marca w słobodzie Smordziacza[?] (starostwo zwinogrodzkie) zaaresztował u gubernatora[?] Leśka Komara i Hryćka Pastucha[?] – wszyscy zbiegli z dziedzicznych dóbr Krasickiego Czołnowica[?]. Tego dnia położył też we dworze w Krasiłówce[?] pozew grodu winnickiego (dat. 27 lutego 1768, w imieniu starosty Czosnowskiego) wzywający Jerzego Wandalina Mniszcha, starostę białocerkiewskiego, na roczki grodzkie o wydanie zbiegłych poddanych osiadłych w Krasiłówce i Wesołym Kącie, a w razie niewydania – o kary prawne i zwrot kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk. Por. akt 267.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 179 (skan 0182, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Marca Dwudziestego trzeciego Dnia.

k. 179v (skan 0183, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

2nickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygato-

3rem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickie[go]

4Comparens personaliter Urod. JmćPan Jozef Kaczorowski

5Nne et ex speciali commisso WW. Jchm. Państwa Anny

6z Chomentowskich Cześnikowy Bracł[awskiej] niegdy W. JmćPana

7Jgnacego Bobra Piotrowskiego Cześnika Bracł[awskiego] Mał[żon]ki

8Pozostałey wdowy Matki y Jana Sędziego Pogranicz-

9nego W[oie]w[ó]dz[twa] Bracł[awskiego] Syna Bobrow Piotrowskich

10Dobr Stryżawki[?] Natawki[?] y Raczkow[?] do Klucza

11Tetiowskiego należących Zastawnych y Dożywotnich

12Possessorow, przestrzegaiąc całości Praw y Dobr W.

13Pryncypałow Swoich Solennissime o pilność y Całość

14onych Manifestuie się w ten sposob. Jż W. Pryncy-

15pałowie Comparentis przez Cały trakt Possessyi

16swoiey nietylko z obowiązku Praw swoich, ale przez

17Całość y przestrzeganie całości Dobr y Gruntow

18swoich, ile tylko sposobow y zabiegow mieć mogli,

19temi wszystkiemi Skutecznie Czyli ograniczenia tychże

20gruntow, a osobliwie Lasow w tym Kluczu będących

21przestrzegali, bronili, y iako nayusilniey Konserwowali

22na żadną swoią potrzebę, oprocz iedney budowli

23y reparacyi gruntowi potrzebney, a tym bardziey

24na stronę nie Szarpali y nie Szarpią. Ale Oboz

25wszystkiego Zwinnego[?] Partyi Ukraińskiey Stoiące

26przez kilka Kompanij pod temi Dobrami przy

27tym Chorągwie leżące Zimowe w Dobrach

28Wołodarskich stepowych mieszkaiące tak na budowanie

29obozu iak też na opał a po tym protestem[?] wpro-

30las[?] Zgonia[?] Ciele[?] rąbali dewolowali, potym Zwierzchność

31Czyli Swoią wolą assygnacye y Słowne Dyspozycye

32JW. Dziedzica Klu[cza] Podanym rożnych Wsi okolicznych Klucza

33Tetiowskiego, a także Postronnym Sąsiadom Klucza

34Wołodarskiego y Terczyckiego[?] na rąbanie y wycię-

35cie Lasow Dobr przerzeczonych Zniemałą Krzyw-

36dą y ubliżeniem Prawa Dożywotniego W. Pryn-

37cypałow

k. 180 (skan 0183, strona prawa)

1W. Pryncypałow Comptis[?] wydaią a co naywiększa Sami Leś-

2niczowie przy nastaniu po kilkunastu Podwodach nie po-

3kazawszy ani dawszy Assygnacyi wyższey Zwierzchności

4Podwody postronne naprowadzaią, Lasy wycinaią, dewo-

5luią Sianożęci zarębuią zawalaią co większa Poddanym

6własnym W. Pryncypałow Comptis[?] w ich własnych

7Lasach przy rąbaniu na budowlę Drzewa zabieraią, gra-

8bią biią, kaleczą, Szpecą[?], na Wsie naieżdżaią w wła-

9snych Ich Domach zniewaga[?] krzywdą W. Possesso-

10rów aggrawuią przytymże nawet z gwałtem podda-

11nych opatrznym[?] Zdaniem nie skonwinkowanych biorą,

12w Zamku Tetyowskim więzą y inne nie wypowiedziane

13krzywdy, przeszkody y Uciski Czynią, y czynić nie prze-

14staią, w czym wszystkim tenże Comparens Jmieniem

15wyż W. Pryncypałow Swoich powtornie Manifestowawszy

16się tę pilność względem ocalenia Dobr Gruntow a oso-

17bliwie Lasow oraz Praw W. Pryncypałow Swoich przed

18Aktami Niniejszemi oświadcza Jozef Kaczorowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „261” – w opracowaniu akt 269. Bobrowie Piotrowscy – por. akt 195 (Ledóchowscy vs Bobrowie Piotrowscy, lasy nad Rosią). Komparent Józef Kaczorowski – zapewne ten sam co plenipotent Sosnowskiego w akcie 236. Nazwy dóbr niepewne: „Stryżawki[?] Natawki[?] y Raczkow[?]” (klucz tetyjowski); „Terczyckiego[?]” (może Torczyckiego – klucz torczycki); fragment o obozie „Zwinnego[?] Partyi Ukraińskiey” (wojsko – dywizja/partia ukraińska) i „protestem[?] wpro-las[?] Zgonia[?] Ciele[?]” – niejasny; „Comptis[?]” (comparentis?), „Szpecą[?]”, „zniewaga[?]”, „opatrznym[?] Zdaniem nie skonwinkowanych” – niejasne. Nagłówek „delacyi[?] lasow y propozycyi” – może „dewolucyi lasów y propozycyi”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Nomine et ex speciali commisso” – imieniem i ze szczególnego zlecenia; „Sędzia Pograniczny” – sędzia do spraw granicznych z Turcją/Tatarami; „Possessorowie Zastawni y Dożywotni” – posiadacze z tytułu zastawu i dożywocia; „Solennissime” – najuroczyściej; „przez cały trakt Possessyi” – przez cały czas posiadania; „Chorągwie leżące Zimowe” – oddziały na leżach zimowych; „dewolować” – pustoszyć; „Assygnacya” – przydział, asygnata (na wyrąb); „skonwinkowany” – przekonany (o winę), skazany; „aggrawować” – obciążać, krzywdzić; „mp” – własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Józef Kaczorowski z zlecenia Anny z Chomentowskich Bobrowej Piotrowskiej, cześnikowej bracławskiej, wdowy po Ignacym Bobrze Piotrowskim, i jej syna Jana, sędziego pogranicznego województwa bracławskiego, zastawnych i dożywotnich posesorów dóbr Stryżawka[?], Natawka[?] i Raczków[?] w kluczu tetyjowskim, zaniósł manifestację „o pilność”: mocodawcy przez cały czas posesji strzegli granic i lasów, używając drewna tylko na niezbędne budowle; tymczasem wojsko (partia ukraińska) stojące na leżach zimowych w dobrach wołodarskich rąbało lasy na budowę obozu i opał, a następnie z asygnacji i ustnych dyspozycji dziedzica klucza (tetyjowskiego) poddani okolicznych wsi i sąsiedzi z kluczy wołodarskiego i terczyckiego[?] wycinali lasy tych dóbr; sami leśniczowie bez asygnacji sprowadzali obce podwody, wycinali lasy, niszczyli łąki, zabierali drewno poddanym posesorów, bili ich, napadali na wsie, a poddanych bez wyroku więzili w zamku tetyjowskim. Komparent manifestuje dla ochrony gruntów, lasów i praw mocodawców.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 180 (skan 0183, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Dwudziestego, Czwartego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkie-

4mi Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnsty-

5gatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Win-

6nickiego Stanowszy Oczewisto Woźny Generał

7Woiewodztwa Bracławskiego y Jnnych Opatrz[ny]

8Antoni Galaczyński w moc wierney Relacyi swo-

9iey Dobrowolnie Zeznał. Jż On Roku Tysiąc

10Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Dnia Dwu-

11dziestego, Trzeciego, Marca Pozew od Kommissyi

12Warszawskiey Skarbowey odniosł do Dobr

13Miasta Niemirowa y tam ten Pozew w Zamku

14tameyszym w Jzbie na Stole położywszy

15o położeniu Onego Prawnie opowiedział

16de Tenore tali. My Kommissarze

17Rady

k. 180v (skan 0184, strona lewa)

1Rady Ekonomiczney Skarbu Koronnego od Rzeczy Pospolitey

2wyznaczeni Wam JW. Jozefowi Potockiemu Kraycze-

3mu Koronnemu y Jnnym Sukcessorom niegdy JW. Sta-

4nisława Potockiego Woiewody Poznań[skiego] Dobr Kluczow

5Niemirowskiego Berszadzkiego y Obodowskiego Dzie-

6dziom, W. Staszyńskiemu[?] Staroście Mierzwickiemu[?]

7Generałowi Woysk Koronnych tychże Dobr Possesso-

8rowi W. Antoniemu Czyli innego Jmienia

9Żołtowskiemu Kommissarzowi, Ur. Franciszkowi Czyli

10innego Jmienia Żołtowskiemu Ekonomowi Dobr

11Kluczow Niemirowskiego y Obodowskiego, na ostatek

12Niewiernym Żydom Kahałom tychże Miast z Osob

13Sprawy niżey wyrażoney y Dobr Waszych ogólnie

14wszystkich nakazuiemy żebyście Wmć przed Na-

15mi y Sądem Naszym Kommissyi Ekonomiczney Skar-

16bu Koronnego w ten Czas gdy ta Sprawa z Regestru

17y wpisu sobie przyzwoitych do sądzenia przywołana bę-

18dzie osobiście Prawnie y Zawicie Stawili się ato na

19Jnstancyą Ur. Jnstygatora Sądu Swego y Jego Dela-

20torow W. Marcina Rakowskiego Komornika Granicznego

21Stolickiego[?] Superintendenta Skarbu Koronnego Pro-

22wincyi Ukraińskiey tudzież Ur. Jozefa Jakubowskiego tey że Prowin-

23cyi Generalnego Rewizora y Jnnych Officialistow Skarbu

24Koronnego Powodow ktorzy przychilaiąc się do Prawa

25Koronnego Uniwersałow y Dyspozycyi Kommissyi Na-

26szey Pozywaią Wmciow do widzenia y przysłuchania

27się iż Wmciowie mianowicie Ur. Żołtowscy Kom-

28missarz y Ekonom Dobr Kluczow Niemirowskie-

29go Obodowskiego y Jnnych Absolutną władzą

30powierzonych Rządow postępuiąc sobie nic

31uważaiąc na Prawo Koronne y Uniwersały Kom-

32missyi Naszey względem Kurrencyi Monety Sreb-

33rney wypadłe y dotąd Obowiązuiące y nie odmienne

34prywatnym domysłem nową iakowoś redukcyą Złot-

35ki Szostki po Groszy Dwadzieścia Sześć, Szosta-

36ka Starego po Groszy Dziewięć w Dobrach

37pomienionych Rządom Waszmościow

38powierzonych rozgłosić y One

39promulgować

k. 181 (skan 0184, strona prawa)

1y one promulgować y prawem[?] z Arędy[?] Czynszow

2y Jnne wpodobney Kurrencyi wybierać tenże

3Ludziom Dworskim płacić wszystkimże[?] podobnież

4Żydowskim Arędarzom przekupniom wszelkiey funty[?]

5tyi[?] Ludziom od wszystkich w generalności tak podda-

6nych pomienionych Dobr, iakoteż y przeieżdżaiących

7otrzyże[?] z mnieyszoney Kurrencyi pomienioney monety

8brać wydawać dozwoliliście, y owszem sami nakazali

9się ktorym to od Wmciow pozwanych nay pierwey wyni-

10kłym postemplem[?] Cała w okolicy Ukraina zgorszona

11Została dotego miar sprawiedliwych Skarbowych prawem

12Koronnym w rowności nakazanych w tychże Dobrach

13nie przestrzegali owszem tychże miar fałszywych y nie cecho-

14wanych po wszystkich dworach y karczmach szynkow-

15nych y Jnnych dozwalacie. A gdy Wiell. Rakowski Su-

16perintendent Skarbu Koronnego Prowincyi Ukraińskiey

17przeiazd Dobra przeieżdżaiący takowe bez prawia tak wzglę-

18dem obniżoney prywatnie Redukcyi iakoteż y miar nie

19sprawiedliwych zobowiązkow y z przyiętych funkcyi

20swoiey do Wmci Urod. Żołtowskiego Ekonoma Niemiro-

21wskiego przez ludzi Skarbowych Czynił rekwizycyą y wey[?] do

22liczności[?] na piśmie pisanych Zgdał[?] ukarania publicznego

23obwołania zakazu y poskromienia Wmci Urod. Żołtowski

24Ekonom nietylko ze sprawie Miary rekwizycyi dopełnić

25niechciałeś ale owszem nie chcąc wiedzieć o obowiązkach

26funkcyi Wiell. Superintendenta absolutnie wzgardliwie

27postępuiąc sobie tak natęgoż Wiell. Superintendenta

28iakoteż y ludzi Skarbowych przegroziłeś[?] Czynić miary

29nie sprawiedliwe dla dowiedzenia prawdy do Wmci

30Pozwanego do Dworu przyniesione Swiatłem powydzie-

31rał y czynże ludzi Skarbowych y Wiell. Superintende-

32nta bić rozkazywałeś, przeto pozywaią Wmciow a osobli-

33wie Urod. Żołtowskich Kommissarza y Ekonoma

34iakoteż Żydow Dobr pomienionych do ukarania

35przyzwoitego Zatakowe bez prawia y Swawolę postęp-

36ki do zachowania Scisłego prawa Koronnego y Uniwer-

37sałow Kommissyi Naszey tak względem Kurrencyi

38monety srebrney iakoteż y Miar sprawiedliwych y cecho-

39wanych

k. 181v (skan 0185, strona lewa)

1y Cechowanych do przywrocenia y nadgrodzenia

2wszystkim w Generalności przez wymysłoną Redu-

3kcyą poskiwidowanym[?] iakoteż y Expens prawnych

4zapłaty do postanowienia naprzeciwko Wmci tego

5wszystkiego Co tylko wiele Prawa sprawiedliwość y sprawa

6teraźnieysza wyciągać będzie Stawcie się więc Wmć

7y na wszystko odpowiedzcie Dan w Warszawie dnia

8Dwudziestego Trzeciego Miesiąca Marca, Roku Tysiąc

9Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, de quo Praesens ejusdem

10Min[isteria]lis Rel[ati]o Min[isteria]lis ignarus Lit[erarum] Crucem posuit Anto-

11ni Galaczyński +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „262” – w opracowaniu akt 270. Data pozwu („Dan w Warszawie dnia Dwudziestego Trzeciego Miesiąca Marca 1768”) pokrywa się z dniem doręczenia w Niemirowie – zapewne błąd pisarza (pozew mógł być wystawiony wcześniej, np. 3 III); [?]. Oficjaliści Skarbu: Marcin Rakowski, komornik graniczny „Stolickiego[?]”, superintendent Skarbu Koronnego prowincji ukraińskiej, i Józef Jakubowski, rewizor generalny tejże prowincji – por. akty 162–163, 170, 210. Pozwani: Józef Potocki, krajczy koronny, i sukcesorzy Stanisława Potockiego, wojewody poznańskiego (dziedzica kluczy niemirowskiego, berszadzkiego i obodowskiego), „W. Staszyński[?], Starosta Mierzwicki[?], Generał Wojsk Koronnych” – odczyt nazwiska i starostwa niepewny; Antoni Żołtowski, komisarz, i Franciszek Żołtowski, ekonom dóbr niemirowskich i obodowskich; kahały żydowskie tych miast. Przedmiot: samowolna „redukcja” (obniżenie) kursu monety srebrnej – złotówka szóstka po 26 gr, szóstak stary po 9 gr – wbrew uniwersałom Komisji Skarbu, oraz fałszywe, niecechowane miary w dworach i karczmach. Wiele odczytów niepewnych w środkowej części (k. 181).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Komisarze Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego od Rzeczypospolitej wyznaczeni” – Komisja Skarbu Koronnego; „Superintendent Skarbu Koronnego Prowincyi Ukraińskiey” – nadzorca celny prowincji; „Rewizor Generalny” – kontroler; „Kurrencya Monety Srebrney” – kurs (wartość) monety srebrnej; „Redukcya” – obniżenie wartości; „Szóstka, Szóstak” – moneta sześciogroszowa; „Miary cechowane” – miary z urzędowym znakiem; „Rekwizycya” – wezwanie urzędowe; „de quo praesens ejusdem Ministerialis Relatio. Ministerialis ignarus Literarum Crucem posuit” – o czym niniejsza relacja woźnego; niepiśmienny woźny postawił krzyż.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Antoni Galaczyński zeznał, że 23 marca 1768 zawiózł do miasta Niemirów i położył w zamku na stole pozew Komisji Skarbu Koronnego. Pozew wzywał Józefa Potockiego, krajczego koronnego, i innych sukcesorów Stanisława Potockiego, wojewody poznańskiego, dziedziców kluczy niemirowskiego, berszadzkiego i obodowskiego, Staszyńskiego[?], starostę mierzwickiego[?], generała wojsk koronnych, posesora tych dóbr, Antoniego Żołtowskiego, komisarza, Franciszka Żołtowskiego, ekonoma dóbr niemirowskich i obodowskich, oraz kahały żydowskie tych miast przed Komisję Skarbu na żądanie instygatora i oficjalistów Skarbu – Marcina Rakowskiego, superintendenta prowincji ukraińskiej, i Józefa Jakubowskiego, rewizora generalnego. Zarzuty: Żołtowscy, rządząc absolutnie, wbrew uniwersałom Komisji o kursie monety srebrnej ogłosili własną „redukcję” (złotówka szóstka po 26 gr, szóstak stary po 9 gr), pobierali czynsze i dozwalali arendarzom i kupcom przyjmować monetę po zaniżonym kursie, czym zgorszyli całą okolicę Ukrainy; nie przestrzegali miar skarbowych, tolerując fałszywe, niecechowane miary w dworach i karczmach; gdy superintendent Rakowski przez ludzi skarbowych wezwał ekonoma Żołtowskiego do poprawy, ten wzgardliwie odmówił, groził, wydarł przyniesione miary i kazał bić ludzi skarbowych. Powodowie żądają ukarania, przestrzegania praw o monecie i miarach, wynagrodzenia poszkodowanych i zwrotu kosztów. Woźny postawił krzyżyk.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 181v (skan 0185, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Dwudziestego Szostego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego. Comparens Personaliter

7W. JmćPan Jan Bał Miedzwiecki Stolnik Mści-

8sławski Nomine et ex Parte W. JmćPana Franciszka

9Rokickiego Łowczego Smoleńskiego solennie pro

10W. JmćPanu Wielohurskiemu Podstolemu Ł.[?]

11Dobr Żurawki[?] Dziedzicowi skarży y Manifestuie się

12oto że wyż wyrażony W. Obżałowany Grunta

13y Lasy Jałtuszkowskie[?] y Bohaiowskie[?] w Possessyi W.

14Rokickiego gwałtownie wdarszy się nietylko one

15posiadał ale y Poddaństwo W. Rokickiego zabiera w

16Jch własnych Lasach bić kaleczyć chudobę mordy dro-

17gami obciąża y oni[?] na onegoż gruntach zebrane[?]

18Grodu prowadzi prowadzi y wniewinny[?] czasie[?]

19swędza[?] y wprowadza, ktore krzywdy przychilaiąc

20się do dawnych Manifestow is idem nomine quo

21Supra pro temus[?] W. Obżałowanemu Maa Kontra[?]

22ejusdem manifestationem Remanifestat Et in

23Continenti Jdem Modernus Comparens ktora z Kancellaryi[?]

24w Grodzie Winnickim presentowana nomine

25tegoż W. Rokickiego Łowczego Smoleńskiego wyże[?]

k. 182 (skan 0185, strona prawa)

1wyrzekł[?] y wydaney teyże Kluczy[?] iako przez Siebie

2odebraney Kancellaryą Grodzką Winnicką y

3Urząd Jey Kwitował, Jd totum actis annotari

4prosił Jan Bał Miedzwiecki Stolnik Mściski[?] mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „263” – w opracowaniu akt 271. Nagłówek „una cum Extradictione[?] Ekstraktu[?]” – odczyt niepewny. Tytuł komparenta – tu wyraźnie „Stolnik Mścisławski” (por. akty 259–260 – „Podstoli/Stol. Mścisławski[?]”: potwierdzenie – stolnik mścisławski). Rokicki – por. akt 244 (Sołohubówka). Nazwy niepewne: „Wielohurski, Podstoli Ł.[?]” (zapis „Wielohurskiemu Podst. Łow.[?]”), dobra „Żurawka[?]”, lasy „Jałtuszkowskie[?] y Bohajowskie[?]”. Środkowa część o krzywdach i końcowa formuła o wydaniu z kancelarii (kluczy? kopii?) – niejasne; przepis orientacyjny.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Nomine et ex Parte” – imieniem i ze strony; „is idem nomine quo Supra” – tenże imieniem jak wyżej; „Maa Kontra ejusdem manifestationem Remanifestat” – przeciw jego manifestacji remanifestuje się; „Et in Continenti Idem Modernus Comparens” – i zaraz potem tenże obecny komparent; „Id totum actis annotari prosił” – prosił o wpisanie tego wszystkiego do akt; „Kwitował” – pokwitował.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, Jan Bał Miedzwiecki, stolnik mścisławski, w imieniu Franciszka Rokickiego, łowczego smoleńskiego, zaniósł manifestację (i remanifestację wobec manifestu przeciwnika) przeciw Wielohurskiemu, podstolemu [?], dziedzicowi Żurawki[?]: obwiniony wdarł się gwałtownie w grunty i lasy jałtuszkowskie[?] i bohajowskie[?] w posesji Rokickiego, posiada je, a poddanych Rokickiego w ich własnych lasach bije, kaleczy, zabiera bydło i obciąża. Zaraz potem komparent pokwitował kancelarię grodzką winnicką z wydania (?) przedstawionego wcześniej w imieniu Rokickiego dokumentu i prosił o wpisanie do akt. (Odczyt częściowy.)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 182 (skan 0185, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Dwudziestego Szostego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego.

6Osobiście postanowiwszy się W. JmćPan Jozef

7Odrowąż Bobrowski Podcz[aszy] Jnowłodzki[?] JW. Fran-

8ciszka Bielinskiego Starosty Czerskiego Kommissa-

9rz y Plenipotens, Swym y tegoż JW. Pryncypała

10Swego Jmieniem strzegąc Całości Substancyi tegoż

11JW. Pryncypała, tudzież honoru swoiego, nie mo-

12głbywszy[?] Subtelnie ułożonych naruszanie wcudzy Jnteres sposobow

13Sposobow y bezprawnie postempionych niżey wyrazi

14się maiących Jchmciow obżałowanych, umyślnie

15na zwłokę Sprawiedliwości postanowionych chcąc

16zapobieżeć, takowe wszak nieprawdziwie[?] nieprzyzwoite[?] Bez-

17prawie, siebie Manifestow Zbytecznie uchyla[?]

18Draźniącemu, takowe solennie naprzeciwko WW.

19y UU. JchmćPP. Marcinowi Rakowskiemu Ko-

20mornikowi Granicznemu Stolickiemu[?] Super-

21intendentowi, Jozefowi Jakubowskiemu Rewizorowi

22Antoniemu Nadwordzkiemu[?] Komory Bohopol[skiej] Pisa-

23rzowi, Jozefowi Tomaszewskiemu Substytutowi

24Stefanowi Kobylinskiemu, Janowi Latalskiemu[?],

25Antoniemu Trochimowiczowi[?] Strażnikom Komory

26Sawrańca[?], alias vocabuli Bohopol y Jnnym Celnym

27Skarbu y Rzeczy Pospolitey Prowincyi Ukraińskiey

28Officialistom, Strony W. Franciszkowi Bergia[?]

29Srowi[?] Biedrzyckiemu Viceregentowi Grod[zkiemu]

30Winn[ickiemu]

k. 182v (skan 0186, strona lewa)

1Grod[zkiemu] Winn[ickiemu] y Dobr Sawrania Dnia Dwudziestego

2Marca Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

3z mocy Dekretu Kommissyi Ekonomiczney Skarbu

4Koronnego Dnia Dwudziestego Osmego Listopada Roku

5Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego w War-

6szawie ferowanego na Kondescensyą, ziechałemu

7Sędziemu nie[?] Usłużliwemu tey że Stronie przychilnemu

8zanosi oświadczenie w ten sposob. Jż WW. y UU. Offic-

9ialistowie Skarbu Koronnego przewiedziawszy[?] że Sprawa

10przez JW. Bielinskiego St[arostę] Czerskiego o nym odebra-

11nie y skonfiskowanie Wołow iedynie tylko dla Trze-

12ciey Części nienastąpienie[?] wytoczona y z Kommissyi

13Warszawskiey na Kondescensyą do Dobr Sawrania

14Locum ac i delicti[?] dla wyprowadzenia Jnkwizycyi

15z Swiadkow wiary godnych w proceß niewątpliwych[?]

16dążących odesłana, gdyby torem zwyczaynym prakty-

17tyki podług Prawa, Sprawiedliwości y Opisow

18Dekretu Kommissyi Skarbowey przez onych

19promowana była, Zapewne by prędszą

20eliberacyą[?] Sprawiedliwości y nadgrodę Stronie

21skrzywdzoney przyniosła, ktych[?] nic nie użytych

22nauniknienie Sprawiedliwości zażyli Sposo-

23bow, gdy naprzod wiele wciągnowszy[?] do tey Spra-

24wy niepotrzebnych przez uformowanie

25sobie rożnemi y od rożnych Jchmościow o rożne

26pretensye od tey Sprawy daleko a kolorata[?] Punktow

27do interrogatoriów in numero Trzydzieści Siedm w tak

28małey Sprawy tey okoliczności napisawszy Stronie

29Powodowey JW. Bielinskiemu Staroście Czerskiemu

30Kommunikowali ktore gdy Plenipotenci Strony

31Powodowey przyznaynie[?] patrnie[?] Czyniącey przeczytali

32rozstrzygli y wymiarkowali że więcey daleko niepotrze-

33bnych bo y inszy interes zamykaiących się[?] ni podług

34Manifestow Terminow ani nawet okoliczności

35do tey Sprawy sciągaiących się iedynie tylko honor

36y nie skazytelna Summienia nigdy nie poszlakowane

37W. Bobrowskiego

k. 183 (skan 0186, strona prawa)

1W. Bobrowskiego Podcz[aszego] Jnowł[odzkiego] przez Zadanie onemu pursuryi[?]

2tyczących Drugich Punktow Jmć Ur. Kwiatkiewiczowi[?] Eko-

3nomowi Targowickiemu całą Sprawę niewchodzącemu Jnnych

4Zaś JchmćPP. Urod. Zarowskiemu[?] z Opisaniem Życia y Zwyczaiu[?]

5iego onegoż a Jnsze iesce[?] JchmćPP. Kozakom Zaporoskim

6Spisane postrzegli natychmiast do Sądu Urzędow Kon-

7descensii przywiodłszy Exkluzyi tychże Punktow doprasza-

8li się y domawiali na ten Czas W. Biedrzycki z Strony WW. y UU.

9Officialistow Sprowadzony Sędzia Uważliwy Stronie swey

10przychilney Punktow pomienionych Jnbistrze[?] z przyczyn

11wyrażonych niepowinnych nie mogł exkludować JW.

12Bielinskiego St[arosty] Czersk[iego] wznawszy Responsoria odpisać

13nakazał, Co gdy uspokoiono Zostało JW. Starosta Czer[ski]

14Pars minipaliter[?] agens Regestr Swiadkow Liczbę Sze-

15ściu ile in Causa Civili WW. y UU. Officialistow Licz-

16bę Dwunastu wynoszących ad Exceptiam[?] Sui Jnteres-

17sa do Sądu Urzędow Kondescensyi podawszy, opostanowienie

18równey Liczby tychże Swiadkow z Strony o-

19biey a nie o Exeepcyą[?] onych dopraszali się, w ktorych

20kontrowersyach Stronom Sąd tenże na ustęp[?] pusz-

21czać kazał, atak między Sędziami na rowności Liczby

22Swiadkow Discrepantia Sententiarum gdy nastąpi-

23ła, Urząd Grod[zki] Przemyski z Strony JW. Bielinskie-

24go Sprowadzony Liczbę Sześciu ile in Causa Civili

25dla każdey Strony Deklarował na ten Czas W. y Ur.

26Officialistowie Skarbowi unikaiąc rozsądzenia Spra-

27wy tę do Przeswietney Kommissyi raszyli[?], Urząd Zaś

28Grodzki Przemyski zapatrzywszy się na Dekret

29Kommissyi z ktorego ziechał że Appellacya non

30percisa[?] tego raszenia[?] dopuścić musiał, Urząd Zaś

31Grodzki Winnicki z Strony WW. y Ur. Officia-

32listow Skarbowych Sprowadzony Liczbę tychże

33Swiadkow Dziesięciu wynalazłszy do gadzinie[?]

34Stronie Swoiey Zprzyczyny że tak okoliczności

35Jnteressu wyciągała postanowiłszy JW. Bielinskie-

36mu St[aroście] Czersk[iemu] aby taki Liczbę Dziesięciu Swiadkow

37podał

k. 183v (skan 0187, strona lewa)

1podał, nakazał, wczym uważliwość dla Swiadkow siebie

2już Starosta Czerski zobaczywszy Mocze[?] Zatożył[?] ktora

3nie dopuszczona, a tak podeyrzewany[?] przez Urząd Grod[zki]

4Przemyski dla Officialistow Skarbowych Appellacyi

5tenże Urząd Przemyski z Jurysdykcyi ufundowaney[?]

6gdy wyniosł a Zamną[?] Strona JW. Bielinskiego St[arosty]

7Czer[skiego] na ten Czas Urząd Grodzki Winn[icki] Sądy swo-

8ie iakowsiś[?] odwołać na iutro, na Zaiutrz Zaś przy-

9woławszy też Stronę Swoie WW. y UU. Officia-

10listow Skarbowych Remissę prolonguiących[?] y iuż

11przez Urząd Grod[zki] Przemyski odesłanych Zadosyć

12uczynić Sentencyi swoiey o wprowadzeniu Swiadkow

13Dziesięciu wznowszy do Exepcyi Swiadkow w Re-

14gestrze JW. Bielinskiego Spisanym a przytym ieszcze

15przed nastąpioną Remissą do Sądzenia dla Exep-

16cyi lecz tylko dla postanowienia Liczby onym po-

17danym Spisanych przystąpił et sine Attendentia

18Partis prywatnie tychże Swiadkow tymże

19Officialistom iuż odesłanym dozwolił, Exepo-

20wać, y Sam w Akcie Swoim tychże Swiadkow

21rzeczy dobrze wiadomych aby w powiedzieniu[?] przym[?]

22Czasie Sprawiedliwego nie dali Swiadectwa, Za-

23dosyć Czyniąc Zadaniu Officialistow Skarbo-

24wych iuż odesłanych wpiszę[?] y rzeczy nie praktyko-

25wane na ten Czas wyraził Smiał, y dworzył się[?] a

26Zatym tenże W. Comp[aren]s Zapobiegaiąc takowym bezpra-

27wnym Jchmciow Obżał[owanych] Postępkow, aby z tąd uszczy-

28rbienia[?] iakowego nie poniosł wraz z JW. Pryncypa-

29łem Swoim powtornie a Solennie Swym

30JW. Bielinskiego St[arosty] Czerskiego Pryncypała

31Swego Jmieniem naprzeciwko tymże Jchmciow

32Obżał[owanym] tak Stronie iako y Jch Urzędowi Kondescensyi

33Manifestuie się Jozef Odrowąż Bobrowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „264” – w opracowaniu akt 272. Długa, wywodowa manifestacja pisana kaligraficznie, ale z licznymi niejasnymi zwrotami – przepis częściowo orientacyjny. Sprawa: Franciszek Bieliński, starosta czerski, vs oficjaliści Skarbu (komora bohopolska/sawrańska) o skonfiskowanie mu wołów – por. akt 210 (Rakowski vs Bieliński, przemyt wołów) i akty 162–163, 170. Dekret Komisji Skarbu (Warszawa, 28 XI 1767) odesłał sprawę na kondescensję do dóbr Sawrań („locum delicti”), która odbyła się od 20 III 1768; ze strony oficjalistów sprowadzono wiceregenta grodzkiego winnickiego Franciszka Biedrzyckiego, ze strony Bielińskiego – urząd grodzki przemyski. Spór o liczbę świadków (Bieliński – 6, oficjaliści – 12; gród przemyski uznał po 6, gród winnicki – 10) i o 37 punktów interrogatoriów niedotyczących sprawy (m.in. pytania o życie i zwyczaje komparenta, pytania do kozaków zaporoskich). Komparent – Józef Odrowąż Bobrowski, podczaszy inowłodzki[?], komisarz i plenipotent Bielińskiego. Nazwiska niepewne: Nadwordzki[?] (zapewne Nadwodzki – por. akty 162–163), Latalski[?], Trochimowicz[?], Kwiatkiewicz[?] (ekonom targowicki), Zarowski[?]. „Sawrańca[?] alias vocabuli Bohopol” – komora sawrańska zwana inaczej Bohopol. Ciąg dalszy sprawy – akty 273–274 (manifestacja Dionizego Gurdzieja[?], kupca rosyjskiego, przeciw Biedrzyckiemu).

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Komisarz y Plenipotens” – pełnomocnik; „Komora” – urząd celny; „Substytut” – zastępca; „Strażnik Komory” – strażnik celny; „Viceregent Grodzki” – zastępca regenta kancelarii grodzkiej; „Kondescensya” – zjazd sądu na miejsce (tu: do Sawrania, „locum delicti” – miejsce przestępstwa); „Jnkwizycya” – przesłuchanie świadków; „Interrogatoria” – pytania do świadków; „Exkluzya Punktów” – wyłączenie pytań; „Responsoria” – odpowiedzi strony; „pars … agens” – strona działająca; „in Causa Civili” – w sprawie cywilnej; „Discrepantia Sententiarum” – rozbieżność zdań (sędziów); „Remissa” – odesłanie sprawy (do Komisji); „Appellacya non percisa[?]” – apelacja nieprzecięta (?); „Exepcya Świadków” – zarzuty wobec świadków; „sine Attendentia Partis” – bez obecności strony; „mp” – własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stawił się osobiście Józef Odrowąż Bobrowski, podczaszy inowłodzki[?], komisarz i plenipotent Franciszka Bielińskiego, starosty czerskiego, i w imieniu swoim i mocodawcy, broniąc jego majątku i swojego honoru, zaniósł manifestację przeciw oficjalistom Skarbu prowincji ukraińskiej – Marcinowi Rakowskiemu, komornikowi granicznemu[?], superintendentowi, Józefowi Jakubowskiemu, rewizorowi, Antoniemu Nadwodzkiemu[?], pisarzowi komory bohopolskiej, Józefowi Tomaszewskiemu, substytutowi, strażnikom komory sawrańskiej alias bohopolskiej (Stefanowi Kobylińskiemu, Janowi Latalskiemu[?], Antoniemu Trochimowiczowi[?]) – oraz przeciw Franciszkowi Biedrzyckiemu, wiceregentowi grodzkiemu winnickiemu, sędziemu kondescensji przychylnemu stronie Skarbu. Sprawa Bielińskiego o odebranie i konfiskatę wołów została dekretem Komisji Skarbu (Warszawa, 28 XI 1767) odesłana na kondescensję do Sawrania; od 20 marca 1768 oficjaliści przewlekali ją: wnieśli 37 punktów interrogatoriów niezwiązanych ze sprawą, godzących w honor Bobrowskiego (pytania o jego życie, pytania do kozaków zaporoskich), sędzia Biedrzycki odrzucił wniosek o ich wyłączenie; w sporze o liczbę świadków (6 wobec 12) gród przemyski (ze strony Bielińskiego) przyznał po 6, a gród winnicki – 10; wobec rozbieżności oficjaliści odesłali sprawę (remisą) do Komisji, a Biedrzycki, mimo remisy, następnego dnia dopuścił prywatnie, bez obecności strony, świadków Skarbu i zapisał w akcie rzeczy niepraktykowane. Komparent, chcąc zapobiec szkodzie, manifestuje przeciw stronie przeciwnej i urzędowi kondescensyjnemu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 183v (skan 0187, strona lewa)

k. 184 (skan 0187, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Dwudziestego Szostego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkie-

4mi Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego Comparens personaliter Sta-

7tetny[?] Denis Gurdziey[?] Kupiec Rossyiski widząc

8się być ukrzywdzonym przez niżey wyrażonego

9JmćObżałowanego ochrono[?] całości Substancyi Swoiey

10Solennie naprzeciwko W. JmćPanu Franciszkowi

11Biedrzyckiemu Vice gerentowi Grodzkiemu Winnickie[mu]

12manifestuie się oto. Jż W. Biedrzycki ziechawszy na

13Kondescensyą do Dobr Miasta Sawrania Dnia

14Siedmnastego Marca Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdzie-

15siąt, Osmego, z mocy Dekretu Kommissyi Ekono-

16miczney Skarbu Koronnego Dnia Trzeciego Listopada

17Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmego, w War-

18szawie między teraźnieyszym Manifestuiącym się z Je-

19dney a W. Rakowskim Superintendentem y Jnnemi

20Officialistami Skarbu Koronnego Prowincyi Ukrain-

21skiey o zabranie y skonfiskowanie Wołow Sześćdziesiąt

22Dziewięć ferowanego, nie dosyć maiąc nad krzywdę[?]

23Manifestantowi uczynioney Jż po zapisaniu Kompa-

24rycyi y nakazaniu opisania Jnterrogatoriow tychże

25Jnterrogatoriow ze Strony Officialistow Skarbowych

26Extra Contenta Manifestationum Terminorum y Rep-

27tylow[?] uprzez Manifestanta Exkludowanych spisanych

28pro Dekretowi postąpiwszy nie exkludował y ow-

29szem Responsoria odpisać kazawszy do podania

30Swiadkow Strirzit[?], atak gdy teraźnieyszy Manifestans

31Regestr Swiadkow Liczbę Sześciu wynoszących gdy do

32Sądu podał W. Biedrzycki na ten Czas Sędzia

33Kondescensyiny przychiliwszy się do Regestru

34Swiadkow Liczbę Dziesięć maiącego przez Off-

35icyalistow

k. 184v (skan 0188, strona lewa)

1Officyalistow Skarbowych podanego niniejszemu

2Komparentowi tyleż Swiadkow podać nakazał

3atych Swiadkow pierwey podanych do Siebie

4przywołanych y dobrze wyexaminowanych z przyczyn

5sobie wiadomych wyexcypował, a gdy Sposobność

6Comparens Stawienie Swiadkow Jnszych rzeczy

7dobrze wiadomych nie miał Wiell. Biedrzycki

8Sędzia Uważliwy w ydaci[?] dopuścił ale ieszcze na

9większe pokrzywdzenie goniec tegoż Dekretu[?] Czy

10aktu swego nakilkokrotną rekwizycyą y w

11rożnych mieyscach zanoszone prozby wydać

12niechciał y do tych Czas niewydał, a zatym

13tenże Comparens Zapobiegaiąc Uszczerbkowi

14Swoiemu solennie naprzeciwko temuż W.

15Biedrzyckiemu Vices gerentowi Grodzkiemu

16Winnickiemu Sędziemu Kondescenzy powtor-

17nie manifestuie się oświadczając[?] oto prawnie

18Czynić nie zaniechać prosił o przyięcie tego

19pisi[?] Co y otrzymał Comparens nie umieiący pi-

20sać Krzyż kładnie Denis Gurdziey[?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „265” – w opracowaniu akt 273. Komparent: „Statetny[?] Denis Gurdziey[?]” – kupiec rosyjski (w nagłówku „Sttgo[?] Denysa Gurdzieja”); nazwisko i przydomek („Stateczny”?) niepewne. Sprawa paralelna do aktu 272 (Bieliński): ta sama kondescensja w Sawraniu (tu dzień 17 III 1768), ta sama sprawa – zabranie i konfiskata 69 wołów przez oficjalistów Skarbu (Rakowski i in.); dekret Komisji Skarbu datowany tu „trzeciego listopada 1767” (w akcie 272 – 28 listopada; jedna z dat błędna lub różne dekrety [?]). Kupiec Gurdziej był zapewne właścicielem/przewoźnikiem wołów (por. akty 162–163, 170, 210 – przemyt wołów przez komorę bohopolską). Niepewne: „Strirzit[?]”, „Reptylow[?]”, „w ydaci[?]”, „goniec tegoż Dekretu[?]”, „pisi[?]”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „Vicegerent Grodzki” – wiceregent (zastępca) grodzki; „Kondescensya” – zjazd sądu na miejsce sporu; „Komparycya” – stawiennictwo stron; „Interrogatoria” – pytania do świadków; „Extra Contenta Manifestationum, Terminorum” – poza treścią manifestów i pozwów; „Exkludować” – wyłączyć; „Responsoria” – odpowiedzi; „wyexcypował” – odrzucił (wyłączył) świadków przez zarzuty; „Rekwizycya” – wezwanie, żądanie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stawił się osobiście Denis (Dionizy) Gurdziej[?], kupiec rosyjski, i zaniósł manifestację przeciw Franciszkowi Biedrzyckiemu, wiceregentowi grodzkiemu winnickiemu. Biedrzycki, przybywszy 17 marca 1768 na kondescensję do miasta Sawrań na mocy dekretu Komisji Skarbu Koronnego (Warszawa, listopad 1767) w sprawie między komparentem a superintendentem Rakowskim i innymi oficjalistami Skarbu prowincji ukraińskiej o zabranie i konfiskatę 69 wołów, nie wyłączył interrogatoriów Skarbu wykraczających poza treść manifestów i pozwów, kazał odpisać na nie, a gdy komparent podał rejestr 6 świadków, przychylił się do rejestru Skarbu (10 świadków) i nakazał komparentowi podać tyle samo; świadków komparenta, już przesłuchanych, odrzucił, a gdy komparent nie mógł stawić innych, nie dopuścił ich; ponadto mimo wielokrotnych żądań nie chciał wydać dekretu (aktu) kondescensji i dotąd go nie wydał. Komparent, niepiśmienny, postawił krzyżyk. Por. akt 272.

Transkrypcja

k. 184v (skan 0188, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Dwudziestego Szostego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego. Stanowszy Oczewisto Wo-

7źny Generał Woiewodztwa Bracławskiego

8y Jnnych opatrzny Jan Tarański[?] w moc

9prawdziwey wierney y Stateczney relacyi

10ustnie y dobrowolnie Zeznał Jż on Roku

11teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

12Osmego, Dnia Dwudziestego Czwartego

13Marca

k. 185 (skan 0188, strona prawa)

1Czwartego, Marca na Affektacyą y Prawną Rekwizycyą

2W. Jego Pana Daniela Jaszczewskiego[?] Miecznika Owruc[kiego][?]

3maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary Go-

4dnych Urr. Jchmć Panow Jana Dąbrowskiego y Mi-

5chała Błaskiego[?] Majoris Evidentiorisq[ue] Testimo-

6nij Gratia Sibi adhibitos był w Dobrach Wsi Wiel-

7kiey Rusawce gdzie będąc Niewiernego Chaima A-

8brahama[?] tameyszego u Dyspozytora Woyta y Całey

9Gromady tameyszey w Grzywnach Prawem Opisanych

10arestował y przyporęczył, ktory Arest Woyt Dyspozy-

11tor y Gromada Cała Jmieniem JW. Potockiego St[aros]ty

12Snatyńskiego[?] Pana Swoiego dobrowolnie przyiowszy

13wzmiankowanego Arestowanego do rozprawy Prawney

14dotrzymać deklarowali y Submittowali się w czym

15woźny Szlachtą Sobie przytomną oświadczy-

16wszy się z tamtąd odjechał y tu ad Acta przyby-

17wszy y przedemną Urzędem Arestu Swoiego ze-

18znał Rel[aty]ą de quo praesens Ejusdem Min[isteria]lis Rel[ati]o.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „266” – w opracowaniu akt 274. Niepewne: nazwisko rekwirenta („Jaszczewskiego[?]” – zapis „Faszczewskiego/Jaszczewskiego”), tytuł „Miecznika Owruc.[?]” (w nagłówku „M. O.”), woźny „Tarański[?]”, świadek „Błaski[?]”, imię ojca/przydomek Żyda („A-/brahama[?]”), tytuł Potockiego („St[aros]ty Snatyńskiego[?]” – może śniatyński). Wielka Rusawa – wieś (dobra Potockich). Relacja bez formuły podpisu woźnego (kończy się „de quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio”). Przyczyna aresztu nie podana.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Arest … ex Parte” – areszt ze strony (na żądanie); „Affektacya y Prawna Rekwizycya” – żądanie i wezwanie prawne; „Majoris Evidentiorisque Testimonii Gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „w Grzywnach Prawem Opisanych arestował y przyporęczył” – zaaresztował i oddał pod poręczenie pod grzywnami przewidzianymi prawem; „Submittowali się” – zobowiązali się; „de quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego.

Streszczenie

26marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Jan Tarański[?] zeznał, że 24 marca 1768, na żądanie Daniela Jaszczewskiego[?], miecznika owruckiego[?], ze szlachtą Janem Dąbrowskim i Michałem Błaskim[?], był we wsi Wielka Rusawa i zaaresztował tamtejszego Żyda Chaima Abrahamowicza[?] u dyspozytora, wójta i całej gromady pod grzywnami prawnymi; wójt, dyspozytor i gromada w imieniu swego pana, Potockiego, starosty śniatyńskiego[?], dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać aresztowanego do rozstrzygnięcia sądowego.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 185 (skan 0188, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Dwudziestego Osmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejsze-

4mi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemną

5Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-

6snikiem Burgrabstwa Grodu Winnicki-

7go Comparens Personaliter Wiel-

8możny JmćPan Maciey Dłużniewski

9Podczaszy Płocki przychilaiąc się ze

10wszystkim do dawnieyszych Mani-

11festow Swoich o Krzywdy y

12nie Dobor poczynionych niewnieyszane[?]

13Sprawiedliwości

k. 185v (skan 0189, strona lewa)

1Sprawiedliwości y Dokumentow Sobie Comparentowi

2służących Solennie naprzeciwko JOX. Jmć Antoniemu

3Włodzimirowi[?] naypierwiey Czetwertyńskiemu

4y Angeli z Czerwińskich[?] Starostom Worowskim[?]

5Rodzicom, Kaietanowi Podkomorzemu JkMci[?]

6Synowi Czetwertyńskim Dobr Miasta Komar-

7groda Dziedzicom Jurysdatorom Swoim

8skarży y protestuie się oto. Jż JOXżna Czetwer-

9tyńska Swobliwie[?] Sama Jmieniem JOXa St[aros]ty

10Worow.[?] Męża swoiego vigore Specialis Ple-

11nipotentiae Czyniąca w Roku Tysiąc Siedmset

12Sześćdziesiąt, Piątego, in Januario we Lwowie Za-

13ciągnowszy Summy Tysięcy Sześciu, Dzie-

14więćset, Dwadzieścia, Osmiu Złł Pol[skich] Za ktory

15Dobra korrespondujące wypuścić sprawiedli-

16wie bez żadnego uszczerbienia deklarowała,

17lecz na Czas oznaczony Zostawszy W. Jmć Pana

18Kawieckiego[?] do Spisania Kontraktu y wymowa

19dzenia[?] Jnwentarza na Grunt Dobr Miasta

20Komargroda, ktory nie Zachowawszy Punktow

21Skryptem opisanych Zewalką[?] krzywdą W. Kom-

22parenta y wyciągnieniem Jntraty lubo wypa-

23dł[?] przecież JOXta ani Opisu Kontraktu ani

24wyrażenia Jnwentarza niedotrzymuiąc, ale

25y na W. Komparenta Exepowana[?], tak w pier-

26wszym Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt,

27Piątym, y w Drugim Tysiąc, Siedmset, Sześć-

28dziesiąt, Szostym, niemniey y w Trzecim, Ty-

29siąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmym do

30siebie Summę Cum detrimento Comptis od-

31bierać kazali, y więcey Złł Pol[skich] Tysiąc, Pięć-

32set Gotowego Grosza Zabrali, z grasowania

33przez Haydamakow gradobicia nie stro-

34dzaiu[?] Scundum[?] obloquentiam[?] Kon-

35traktu nie Zapłacili nie dobrali na Żydach

36Chłopach

k. 186 (skan 0189, strona prawa)

1na Żydach Chłopach Zbiegach y własney gron-

2towey naraperaycy[?] y Jnne expensy więcey nad

3Dwa tysiące Złł Pol[skich] wynoszącey W. Komparen-

4towi słusznie należącey y opisaney nie przywrocili

5szy expensy parady[?] Dała względem otrzymania

6assekurowanego possessyi przyrzeczoney ataż

7Czterdzieści Ziedrzaiąc[?] Defnytowa[?] y tam pobilka[?]

8niedziel ludzi na Złł Pol[skich] Czterysta wynoszącey[?]

9wcale[?] nie benifikuiąc, poźniey zaś w Roku tym, Ty-

10siąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmym Dnia Trzynas-

11tym Decembris JOX. Kaietan Czetwertyński Pod-

12komorzy JkMci[?] ziezdzaiąc do Komargroda W. Niniey-

13szego Komparenta Summy Kapitalney w złocie

14wagnym[?] Czerwonych Złł Czterysta Osimnaście[?]

15pożyczywszy iako Skrypt Oryginalny Swiadczy

16za niedziel Dwie oddać Zupełnie deklarował się[?] ktorey

17zdotąd[?] W. Comparentowi nie oddał przez ktorą zwłokę

18niniejszy Comparens znaczny maiąc detryment

19y szkodę tudzież opuszczenie bespiecznieyszey przy

20godnieyszey possessyi iuż deklarowaney w czym

21widząc się Summopere laesus et Jnjuriatus, ile wię-

22cey na Jedynaście Tysięcy Krzywdy wynoszącey

23przeto Zachowuiąc Całość Swoiey Sumli[?] iakoteż

24przychilaiąc się do Skryptu obowiązkow w Roku

25przeszłym Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Siodmym

26Dnia Trzynastego Decembris na Summę

27wyżey wyrażoną Sobie Comparentowi danego

28y służącego bierze się do Possessyi Dobr Miasta

29Komargroda według dawnego Zwyczaiu po

30zwolenia tymże Skryptem assekurowanego

31tum de Continuanda ulteriori Economice

32Bonorum Komargrod Possessione praemi[ssis]

33iis omnibus de diligentia ac promptitudine

34Sui iterata Manifestatur vice salva manente Melioratione

35M. Dłużniewski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt Opusa (sesja 11 X 2026, 07:36 UTC). W rękopisie numer „267” – w opracowaniu akt 275. Pismo pochyłe, wiele skrótów i niejasnych zwrotów – przepis częściowo orientacyjny. Pozwani: ks. Antoni (w tekście „Antoni Włodzimierz[?]”) Czetwertyński i Aniela z Czerwińskich[?], „Starostowie Worowscy[?]” (tytuł nieodczytany pewnie – w nagłówku „Star. Włodzim.[?]”), rodzice, oraz syn Kajetan, podkomorzy [JKMci?], dziedzice Komargrodu – por. akty 184, 198 (Czetwertyńscy, Komargród). Kontrakt: we Lwowie w styczniu 1765 księżna zaciągnęła u komparenta 6928 zł pol., za co miała wypuścić mu dobra (dzierżawę Komargrodu); w kolejnych latach (1765–1767) odbierano mu sumy, zabrano 1500 zł gotówką, nie uwzględniono szkód od hajdamaków i gradobicia, nie zwrócono nakładów ponad 2000 zł. 13 XII 1767 ks. Kajetan pożyczył od komparenta 418[?] dukatów w złocie na dwa tygodnie i nie oddał. Szkoda – ponad 11 000 zł. Niepewne liczne wyrazy: „niewnieyszane[?]”, „Swobliwie[?]”, „Kawieckiego[?]”, „Zewalką[?]”, „Exepowana[?]”, „stro-dzaiu[?] Scundum[?] obloquentiam[?]”, „naraperaycy[?]”, „parady[?]”, „Ziedrzaiąc[?] Defnytowa[?] … pobilka[?]”, „wagnym[?]”, „Osimnaście[?]”, „Sumli[?]”.

Objaśnienia i tłumaczenia łaciny: „Jurysdatorowie” – zbywcy prawa (wydzierżawiający); „vigore Specialis Plenipotentiae” – na mocy szczególnego pełnomocnictwa; „in Januario” – w styczniu; „cum detrimento Comparentis” – ze szkodą komparenta; „hajdamacy” – zbrojne bandy kozacko-chłopskie; „Summopere laesus et Injuriatus” – najbardziej pokrzywdzony i znieważony; „Skrypt Oryginalny” – oryginał zobowiązania; „bierze się do Possessyi … według dawnego Zwyczaju” – przystępuje do posiadania dóbr zgodnie z dawnym zwyczajem; „tum de Continuanda ulteriori Economice Bonorum Komargrod Possessione, praemissis iis omnibus, de diligentia ac promptitudine Sui iterata Manifestatur vice, salva manente Melioratione” – także o kontynuowanie dalszej gospodarczej posesji dóbr Komargród, ze względu na to wszystko, o swej pilności i gotowości ponownie manifestuje, z zastrzeżeniem poprawy; „mp” – własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28marca 1768 przed Janem Jedleckim, instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa winnickiego, stawił się osobiście Maciej Dłużniewski, podczaszy płocki, i powołując się na wcześniejsze manifesty, zaniósł protestację przeciw ks. Antoniemu Czetwertyńskiemu i Anieli z Czerwińskich[?] Czetwertyńskiej, starostom [?], oraz ich synowi Kajetanowi, podkomorzemu, dziedzicom miasta Komargród. W styczniu 1765 we Lwowie księżna, działając z pełnomocnictwa męża, zaciągnęła u komparenta 6928 zł pol., zobowiązując się wypuścić mu w zamian dobra (dzierżawę Komargrodu); jednak plenipotent Kawiecki[?], spisując kontrakt i inwentarz, nie dochował warunków, a Czetwertyńscy w latach 1765–1767 kazali sobie oddawać sumy ze szkodą komparenta, zabrali ponad 1500 zł gotówką, nie uwzględnili strat od grasowania hajdamaków i gradobicia ani długów Żydów, chłopów i zbiegów, i nie zwrócili nakładów ponad 2000 zł. 13 grudnia 1767 ks. Kajetan Czetwertyński, przybywszy do Komargrodu, pożyczył od komparenta 418[?] dukatów w złocie na dwa tygodnie i dotąd nie oddał. Komparent, pokrzywdzony na ponad 11 000 zł, na mocy skryptu z 13 grudnia 1767 przystępuje do dalszej posesji dóbr Komargród według dawnego zwyczaju i manifestuje o swojej pilności, z zastrzeżeniem poprawy.

Transkrypcja

k. 186v (skan 0190, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Dwudziestego Osmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi, y przedemną Janem Jedleckim

5Instygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winnickiego, Stanowszy Osobiście Woźny General

7Woiewodztwa Podolskiego y Jnnych, Szlachetny Stanisław Dą-

8browski, Słowno, otwarcie Relacyą Swoią do Xiąg Niniey[szych]

9zeznał, iż On Roku wyż naznaczonego, wyrażonego Dnia

10Dwudziestego Szostego Marca, na affektacyą y Pra-

11wną Rekwizycyą, W. Jmć Pana Michała Lisowskiego

12Ł. P.[?] wraz z przydanemi Sobie Szlachtą Urodz[onymi] Jchmć

13Pany Wawrzyńcem Sokołowskim[?] y Jerzym Horode-

14ckim, był w Dobrach Wsi Popijowce, y tam będąc

15zastawszy Urodz[onego] Żurakowskiego[?] Dyspozytora tey

16wsi, Prawowitych Wasyla Saraluka[?] y Iwana z Dobr

17Słotynan[?] z Części W. Rekwirenta Dziedziczney, do Dobr

18JW. Potockiego Woiewody Kijowskiego Popijowki

19w Woiewodztwie Bracławskim a Powiecie Winnic-

20kim sytuowanych, z Żonami Dziećmi y Całą Chudobą

21Zbiegłych, y tam bytem Osiadłych, ze Wszystkiemi

22Ich Dobytkiem y Sprzętem arestował, y do wy-

23dania Prawnie przy poręczył, który Arest

24wyż wyrażony Dyspozytor Imieniem JW. Pana

25Swego przyiowszy, do rozprawy Prawney dotrzy-

26mać deklarował y Submitował się, a tak on Woźny

27Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się z tam tego

28Powrócił y tu ad Acta przybywszy Prawdziwego

29Arestu Swego uczynił y zeznał. Rella de quo

30Persona Ejusdem Ministerialis Rellatio, qui supra scriben-

31di ignarus Crucis Signum Fecit. [+]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: instygator Jan Jedlecki – jak w aktach równoległych. Skrót tytułu requirenta „Ł. P.” niepewny (może: łowczy podolski / łowczyc podolski?) – zostawiono [?]. Nazwisko zbiegłego poddanego czytane „Saraluca/Saraluka” – niepewne. Nazwa wsi, z której zbiegli – „Słoty=nan” (z łącznikiem w środku), odczyt niepewny. Nazwisko dyspozytora: Żurakowski lub Żurałowski[?]. „Popijowka” w nagłówku i w tekście (miejscownik „w Popijowce”) – wieś w pow. winnickim. „dotrzymać” rozdzielone na granicy wierszy „dotrzy-/mać”.

Objaśnienia: „affektacya y prawna rekwizycya” – prośba i formalne wezwanie strony; „rekwirent” – strona żądająca czynności (tu Lisowski); „przy poręczył do wydania” – woźny oddał aresztowanych pod odpowiedzialność dyspozytora do czasu ich wydania; „dotrzymać … y submitował się” – dyspozytor zobowiązał się utrzymać areszt do rozstrzygnięcia sądowego. Łacina: „ad Acta” – do akt; „Rella de quo Persona Ejusdem Ministerialis Rellatio, qui supra scribendi ignarus Crucis Signum Fecit” – (właściwie: „Rellatio … personaliter” – formuła) „O czym relacja osobista tegoż woźnego, który nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża”.

Streszczenie

28marca 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa podolskiego Stanisław Dąbrowski zeznał, że 26 marca, na prośbę Michała Lisowskiego (Ł. P.[?]), w asyście szlachty Wawrzyńca Sokołowskiego[?] i Jerzego Horodeckiego, był we wsi Popijówka (dobra Potockiego, wojewody kijowskiego, w województwie bracławskim, pow. winnickim). Zastawszy tam dyspozytora Żurakowskiego[?], aresztował poddanych Wasyla Saralukę[?] i Iwana, zbiegłych z żonami, dziećmi i całym dobytkiem z dziedzicznej części dóbr Słotynan[?] należącej do Lisowskiego i osiadłych w Popijówce. Dyspozytor w imieniu Potockiego przyjął areszt i zobowiązał się utrzymać go do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Transkrypcja

k. 186v (skan 0190, strona lewa)

k. 187 (skan 0190, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Marca Dwudziestego Osmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Instyga-

5torem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego,

6Stanowszy Osobiście Woźny General Woiewodztwa Podol-

7skiego y Jnnych, Szlachetny Stanisław Dembrowski[?], Słowno

8otwierney relatiji Swoiey dobrowolnie zeznał, iż on Roku

9na Akcie wyrażonego, Dnia Dwudziestego Szostego Marca,

10na affektacyą y Prawną Rekwizycyą Wielm[ożnych] Jmć Panow

11Józefa y Ignacego Jaszowskich[?] Cześn[ików] Dobrzyn[skich][?] wraz z przyda-

12nemi Sobie Szlachtą Urodz[onymi] Pany Wawrzyńcem Sokołowskim[?]

13Jerzym Horodeckim był w Dobrach wsiach Krzyżopolu y Pod-

14metach[?] J. O. X. Jmć Czetwertyńskiego Podkom[orzego] JKMci Dzie-

15dzicznych, gdzie będąc zastawszy Woitów tychże Całey Groma-

16dy, Prawowitego Tymka Przeżutka[?] z Dobr Piaseczney No-

17wey y Iwana z Piaseczney Starey W. Rekwirentów Dziedzi-

18cznych, do Dobr Krzyżopola y Podmet w Woiewodztwie Bracław[skim]

19Sytuowanych z Żonami Dziećmi Chudobą y Całym

20Sprzętem Zbiegłych, y tam bytem osiadłych, Cum Omni

21Ejus Supellectili arestował, y ad Extraditionem prawnie

22przy poręczył, z tamtąd powróciwszy na affektacyą

23Tyże[?] Cum supra scriptis nobilibus Die eadem

24był w Dobrach Wsi Popijowce do Klucza Tulczyń-

25skiego należących JW. Potockiego W[oie]w[o]dy Kijow[skiego] Dzie-

26dzicznych, Gdzie będąc Prawowitego Matiasza[?] Furmana

27z Dobr Kulaw[?] zbiegłego y tam osiadłego z Żoną Dzie-

28ćmi Chudobą y Całym Sprzętem Domowym, u Urodz[onego]

29Żurakowskiego[?] Dyspozytora tych wsi u Woyta y Całey

30Gromady Arestował y do wydania prawnie przy

31poręczył, który to Arest na wyż wzmiankowanych

32Chłopow tak Woyt Krzyżopolski y Podmecki[?] y Cała Gro-

33mada, jako też Urodz[ony] Dyspozytor Popijowski Jmieniem

34Panow Swoich benewole przyiowszy do rozprawy Pra-

35wney dotrzymać Deklarowali y Submitowali się,

36a tak on

k. 187v (skan 0191, strona lewa)

1Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświad-

2czywszy się z tamtąd powrócił y tu ad Acta przyby-

3wszy Prawdziwego arestu Swego uczynił y ze-

4znał. Rella de quo Persona Ejusdem Ministerialis Rella[tio] Ministerialis

5qui supra Scribendi Ignarus Crucis Signum posuit. [+]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwisko woźnego tu „Dembrowski” – zapewne ten sam Stanisław Dąbrowski (Dębrowski), woźny z aktu 276 (te same osoby przydane: Wawrzyniec Sokołowski[?] i Jerzy Horodecki, ten sam dzień 26 marca, ta sama Popijówka i ten sam dyspozytor). Nazwisko rekwirentów „Jaszowskich[?]” (w tekście „Jaszowskiego”, w nagłówku nieczytelne, może „Łaszewskiego”) i tytuł „Cześn. Dobrzyn.” – niepewne. „Podmet/Podmetach” – nazwa niepewna (forma przymiotnikowa „Podmecki”). Nazwisko poddanego „Przeżutka[?]”, imię „Matiasz[?]”, nazwa dóbr „Kulaw[?]” – niepewne. „Tyże[?]” (= tegoż/tychże) – odczyt niepewny.

Objaśnienia: „Cum Omni Ejus Supellectili” – z całym jego sprzętem (dobytkiem); „ad Extraditionem” – do wydania (zbiegłych właścicielowi); „Cum supra scriptis nobilibus Die eadem” – z wyżej wymienioną szlachtą tegoż dnia; „benewole” (łac. benevole) – dobrowolnie; „submitować się” – poddać się, zobowiązać; „Rella de quo … qui supra Scribendi Ignarus Crucis Signum posuit” – o czym relacja osobista tegoż woźnego, który nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża. „Klucz tulczyński” – zespół dóbr Potockich z centrum w Tulczynie.

Streszczenie

28marca 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny Stanisław Dembowski (Dąbrowski)[?] zeznał, że 26 marca, na prośbę Józefa i Ignacego Jaszowskich[?], cześników dobrzyńskich[?], w asyście szlachty Wawrzyńca Sokołowskiego[?] i Jerzego Horodeckiego, był we wsiach Krzyżopol i Podmety[?] (dobra ks. Czetwertyńskiego, podkomorzego JKM, w województwie bracławskim). Tam u wójtów i gromad aresztował poddanych rekwirentów: Tymka Przeżutka[?] z Piasecznej Nowej i Iwana z Piasecznej Starej, zbiegłych z rodzinami i dobytkiem. Tego samego dnia w Popijówce (klucz tulczyński Potockiego, wojewody kijowskiego) u dyspozytora Żurakowskiego[?], wójta i gromady aresztował zbiegłego Matiasza[?] Furmana z dóbr Kulaw[?]. Wójtowie, gromady i dyspozytor przyjęli areszt do rozprawy sądowej. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyżyk.

Transkrypcja

k. 187v (skan 0191, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Dwudziestego Osmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Instygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego Comparens personaliter

7Urodz[ony] Jmć Pan Jan Malczewski[?] nomine et ex

8speciali Commisso Wmć Pana Franciszka Sokołow-

9skiego Kommissarza Generalnego JW. Piotra

10Potockiego St[arosty] Śniat[yńskiego][?] pro Wiel[możnemu] Jmć Panu Janowi

11Antoniemu Jele[?] Bukoiemskiemu manifestuie y

12protestuie się w ten niżey opisany sposób y o to iż[?]

13niesłusznie od niczego niebędąc obligowanym

14śmiał y ważył się cum laesione JWielm. Pocieja Stra-

15żnika Lit[ewskiego] opisać z swego własnego domysłu,

16ponieważ tylko obligowany był, aby pro

17Swiętey Kapitule Kamienieckiey uczynił

18Manifest, ale Wmć Pan Bukoiemski w Uczy-

19nionym manifeście pro pomienioney Kapi-

20tule, co tymże samym niemniey niesłusznie JOW.

21Strażnika Lit[ewskiego] opisał, zaczym o tak laesive

22opisanie pro wyż Rzeczonemu obwinionemu

23manifestuiący się y protestuiąc prosząc Comparens

24sui copiam actis connotari. Co y otrzymał Pan

25Malczewski[?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nagłówek na marginesie częściowo niepewny. Nazwisko komparenta „Malczewski[?]” (może Malinowski) – dwukrotnie w tekście, odczyt niepewny. „Sokołowskiego” potwierdzone w nagłówku i w akcie 280. Skrót tytułu Piotra Potockiego (w rękopisie ok. „St. Śn.”) – rozwinięty jako starosta śniatyński wg aktu 280 („Capitanei Sniatynensis”); odczyt skrótu niepewny. Słowo przed „Bukoiemskiemu” czytane „Jele”/„Jcie” – niejasne (może skrót „J[a]ś[nie]” lub drugie imię) – [?]. „y o to iż[?]” – zapis skrócony. „laesione”, „laesive” – w rękopisie „lesione”, „Lesive”.

Objaśnienia: „Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „nomine et ex speciali Commisso” – w imieniu i ze szczególnego polecenia; „cum laesione” – z uszczerbkiem (dla czci); „laesive opisanie” – krzywdzące, obraźliwe opisanie; „pro” (w rękopisie skrót „Pro”, „pno”) – przeciw (contra); „prosząc Comparens sui copiam actis connotari” – stawający prosił, by kopię (manifestu) wpisać do akt. „Kapituła kamieniecka” – kapituła katedralna w Kamieńcu Podolskim. Strażnik litewski – urząd wojskowy Wielkiego Księstwa Litewskiego (tu: Pociej).

Streszczenie

28marca 1768 r. w grodzie winnickim Jan Malczewski[?], w imieniu i z polecenia Franciszka Sokołowskiego, komisarza generalnego Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego[?], zaniósł manifest przeciw Janowi Antoniemu Bukojemskiemu. Zarzucił mu, że miał jedynie obowiązek złożyć manifest przeciw kapitule kamienieckiej, a w tym manifeście bez potrzeby i z własnego domysłu krzywdząco opisał Pocieja, strażnika litewskiego. Manifest wpisano do akt.

Transkrypcja

k. 187v (skan 0191, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Dwudziestego Osmego Dnia.

k. 188 (skan 0191, strona prawa)

1Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz-

2kiemi Winnickiemi y przedemną Janem

3Jedleckim Instigatorem y Namiesnikiem Bur-

4grabstwa Grodu Winnickiego, Przychodząc Oso-

5biście Urodz[ony] Jmć Pan Franciszek Kunicki[?] Skar-

6bu Koronnego Prowincyi Ukraińskiey Plenipotent

7nomine et ex speciali Commisso WW. y Urodz[onych]

8Marcina Rakowskiego Kommornika Granicznego

9Halickiego Superintendenta, Józefa Jakubowskiego

10Rewizora Generalnego, Antoniego Nadwodzkiego

11Pisarza Komory Bohopol[skiej], Officialistów Prowincyi

12Ukraińskiey Skarbu Koronnego, Solenny naprzeciw-

13ko JWielm. Franciszkowi Bielińskiemu Staroście

14Czerskiemu, Wielm. Józefowi Bobrowskiemu Tegoż

15JW. St[arost]y Czerskiego Kommissarzowi, Urodz[onym] Michałowi

16Łazowskiemu[?], Janowi Tomaszewskiemu, Maciejowi

17Obuchowskiemu, y Janowi Krzyżkiemu[?], Tudzież

18Uczciwemu Denysowi Gurdziejowi Kozakowi y Ku-

19pcom Zaporoskim, niemniey Pracowitym Juśkowi

20Boykowi z Chmielnika, Hrytkowi Taranowi z Biel-

21ska Mosłowieckiego[?], Matwiejowi Paykowi[?] z Tegoż Biel-

22ska, Wasylowi Jarosienkowi[?] także z Tegoż Bielska,

23Iwanowi Nahocie[?] z Tegoż Bielska, Hayduckom[?]

24od wołow Zaporoskim, Następnie Wielm. Kazimie-

25rzowi Gniewoszewskiemu[?] Wice Gerentowi Grod[zkiemu] Prze-

26myskiemu[?], Sprawy niżey wyrażoney Sędziemu

27Uważliwemu, Zanosi Manifest w ten sposób, y o to,

28Iż wspomnieni WW. Officialistowie Skarbu

29Koronnego Prawnie dopełnić wyroku Prześwietney

30Kommissyi y nastąpione między JW. Bielińskim

31Starostą Czerskim y Jnnemi, tudzież między Urodzo-

32nym Denysem Gurdziejem Kozakiem y Kupcem

33Zaporoskim y WW. Officialistami Skarbu Koronn[ego]

34w Roku

k. 188v (skan 0192, strona lewa)

1w Roku przeszłym Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt,

2Siedmym, Dekreta dla Zupełnego dowodu Prawdy

3nietylko w wypełnioney Dwoma przechodami

4wołów w Sawrani y Kuni przemycie, ale y w

5Jnnych okolicznościach z pomienioney przemyty

6wynikłych Zarzutów na Terminach Kondescen-

7syi Jedney Dnia Czternastego Marca, Drugiey

8Dnia Siedmnastego Tegoż Miesiąca, Roku teraź-

9nieyszego podług przepisu Prawa Koronnego y os-

10nowy pomienionych Dekretów ze strony Swo-

11iey Regestr Swiadków Jednych Szlachty y Posse-

12syonatów, Drugich Strażników Skarbowych

13Szlachty, Ludzi Przysięgłych niewolowanych[?]

14okoliczności względem oświadczoney lub nie na

15Komorze Solucyi naywiadomszych, Trzecich

16Ludzi Gospodarzów w Potrzebie Zawiedziałych[?]

17w Liczbie Dziesięciu podług Sentencyi Urzędu

18Grodzkiego Winnickiego do Sądu Kondescen-

19syjalnego podali, atak strona Powodowa

20wyż wyrażona, Mianowicie Wiel. Bobrowski

21Kommissarz JWiel. Starosty Czerskiego Regest[r]

22ze strony Swoiey Swiadków nietylko że w Liczbie

23Sześciu podał, ale do tego Ludzi bynaymniey w Rze-

24czy[?] nie Zawiedziałych[?] y w Aktualną potrzebność

25przemyty wchodzących, Jakoto przez Jnnych

26Swiadków judicialiter deductum było, Iż Pan

27Jan Krzyżki[?] będący w służbie Urodz[onego] Michała Ła-

28zowskiego[?] Pryncypalnego[?] wołów Sawrani y Kuni

29Konwoia podczas przechodu w Granice Polskie

30Tegoż Urodz[onego] Łazowskiego[?] Części Jedney wołów

31Sawrani, y Kuni, w Miasteczku Bohopolu na Jar-

32marku[?] przestroiwszy się po Kozacku mieniąc

33się być Szaferem[?] Koszowego Siczowego[?] Ma nie

34zapłacenia

k. 189 (skan 0192, strona prawa)

1Ma nie zapłacenia Komory, też woły Kunie[?] y Zało-

2wieśdawał[?] być z Koszowego, y że Jch daley do Polskiey

3pędzić niemyśli, chowiał w Dni Kilku z Jmiż wołmy

4Sawrańskiemi y Kunni[?] bez Zapłacenia Komory z Boho-

5pola razem z Urodz[onym] Łazowskim[?] uszedł. Z Drugim zaś

6Juśkowi Boykowi z Chmielnika, Hrytkowi Taranowi,

7Matwiejowi Paykowi[?], Wasylowi Jarosienkowi[?], Iwanowi

8Nahocie[?], wszystkim Czterem z Bielska Mosłowieckiego[?] na

9Zaporożu Zastyn[?], Iż Aktualnie przy pomienionych

10wołach byli Hayduckami[?], y Swoie woły Kardy[?] z nich

11przy wołach JW. Starosty Czerskiego y Kozackich

12razem przemycone mieli, w czym pod czas[?] między

13Urzędami Kondescensoryalnemi różnicy, wprzód

14Założoney przez Stronę pryncypaliter Powodową od

15Sentencyi Urzędu Grod[zkiego] Winnickiego, Racyi aprzez[?]

16Tenże Urząd nie dopuszczoney, ponieważ Urzędowi

17Grod[zkiemu] Przemyskiemu[?] Założoney, wzaiem WW. Officiali-

18stów od Sentencyi przez Zmnieyszenie Swiadków

19daleko uciążliwszey mocy z dalszego do Prześwietney

20Kommissyi Skarbu Koronnego uczynić admisse[?].

21Przeto Urodz[ony] Comparens Jmieniem Jako wyżey

22WW. Officialistów Skarbu Koronnego w pilności Zadosyć

23uczynienia wyż pomienionym Dekretom niemniey

24w Wyśledowaniu[?] odkrycia prawdy y wszelkich potrzeb-

25nych dowodów tak Prowentów Skarbowych Jakoteż y Osób

26WW. Officialistów Skarbu Koronn[ego] a w Szczegulności

27Jmieniem Urodzonego Józefa Jakubowskiego Rewizora

28Generalnego Prowincyi Ukraińskiey Skarbu Koronn[ego]

29względem uczernienia Honoru w Responsoriach ze

30Strony JW. Bielińskiego Starosty Czerskiego ad Pun-

31ctum Trzydzieste Piąte[?] odpisanych jako nayuro-

32czyściey[?] Manifestuie się Zupełnie, o co gdzie Sprawa będzie

33należała Tymże WW. Officialistom Zachowując Czynienie[?].

34Franciszek Kunicki[?]

35Rett[a] [parafa]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwisko plenipotenta „Kunicki[?]” – w tekście i w podpisie, odczyt niepewny (może Kanicki). Nazwiska: Łazowski[?] (może Ładowski), Krzyżki[?], Mosłowiecki/Bielsko[?], Payk[?], Jarosienko[?], Nahota[?] – niepewne; „Hayduckom[?]” (= hajdukom, poganiaczom wołów). Wicegerent „Kazimierz Gniewoszewski[?]” i tytuł „Grod. Przemyskiemu[?]” – odczyt niepewny (dwukrotnie „Przemyskiemu”). Fragment k. 189 w. 1–2 („też woły Kunie[?] y Załowieśdawał[?] być z Koszowego”) – nie w pełni zrozumiały; sens: przebrany za Kozaka podawał woły za należące do koszowego Siczy i deklarował, że nie pędzi ich dalej do Polski. „Szaferem[?] Koszowego Siczowego[?]” – odczyt i sens niepewne (szafarz/sługa koszowego atamana Siczy Zaporoskiej). „pod czas[?]”, „Racyi aprzez[?]”, „admisse[?]”, „Czynienie[?]”, „Trzydzieste Piąte[?]” – niepewne. Wymieniono pięciu poganiaczy, a tekst mówi „wszystkim Czterem” – zapewne bez Juśka Boyka z Chmielnika. Por. akty 162–163, 170, 210, 270, 272, 273 (ta sama sprawa wołów Gurdzieja i Bielińskiego).

Objaśnienia: „Plenipotent” – pełnomocnik; „nomine et ex speciali Commisso” – w imieniu i ze szczególnego polecenia; „Kondescensja” – zjazd sądu na miejsce sporu; „Possesyonaci” – posiadacze dzierżaw; „Solucya na Komorze” – opłata cła w komorze celnej; „judicialiter deductum” – sądownie wykazane; „przemyta” – przemyt; „Konwoy” – eskorta, transport wołów; „Hayduk” – poganiacz bydła; „Koszowy Siczowy” – koszowy (ataman) Siczy Zaporoskiej; „Responsoria” – odpowiedzi strony na zarzuty; „ad Punctum” – na punkt (artykuł); „pryncypaliter” – głównie, jako strona główna; „uczernienie Honoru” – zniesławienie. Komora bohopolska – komora celna w Bohopolu nad Bohem, na granicy z ziemiami zaporoskimi.

Streszczenie

28marca 1768 r. w grodzie winnickim Franciszek Kunicki[?], plenipotent urzędników Skarbu Koronnego prowincji ukraińskiej (superintendenta Marcina Rakowskiego, rewizora generalnego Józefa Jakubowskiego i pisarza komory bohopolskiej Antoniego Nadwodzkiego), zaniósł manifest. Był on skierowany przeciw Franciszkowi Bielińskiemu, staroście czerskiemu, jego komisarzowi Józefowi Bobrowskiemu, Michałowi Łazowskiemu[?] i innym, kupcowi zaporoskiemu Denisowi Gurdziejowi, poganiaczom wołów z Bielska[?] i Chmielnika oraz wicegerentowi Kazimierzowi Gniewoszewskiemu[?], sędziemu tej sprawy. Urzędnicy skarbowi, wypełniając dekrety Komisji Skarbu z 1767 r., przedstawili na kondescensjach 14 i 17 marca 1768 r. dziesięciu świadków: szlachtę, strażników skarbowych i gospodarzy. Strona Bielińskiego podała tylko sześciu, i to ludzi niezorientowanych. Świadkowie wykazali, że Jan Krzyżki[?], sługa Łazowskiego, przebrany po kozacku podawał się za sługę koszowego Siczy. Woły pędzone przez Sawrań i Kunię ukrywał kilka dni, a potem bez opłaty cła uszedł z Bohopola. Poganiacze przemycali przy wołach Bielińskiego i kozackich także własne woły. Manifestant protestuje też przeciw różnicom w postępowaniu sądów kondescensyjnych i przeciw zniesławieniu rewizora Jakubowskiego w 35[?] punkcie odpowiedzi Bielińskiego. Zastrzega prawo do dalszego dochodzenia przed Komisją Skarbu.

Transkrypcja

k. 189v (skan 0193, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Dwudziestego Osmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktamy Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Instygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winnickiego, Stanowszy Osobiście Woźny Generał

7Woiewodztwa Bracławskiego y Jnnych Opatrzny Ma-

8ciey Szczygielski, który wmoc prawdziwey Słuszney

9Rell[acyi] Swoiey Jawnie ustnie y dobrowolnie zeznał, iż on

10Roku Teraźnieyszego Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Os-

11mego, Dnia Dwudziestego Piątego Marca, Po-

12zew Główny Trybunału Koronny Lwowski na

13Membranie Authentycznym pisany, odniosł

14do Kancellaryi Grodzki Winnicki, który na stole

15położywszy, o położeniu y o treści onego Prawnie

16opowiedział, y do wiadomości podał, którego Pozwu

17Tenor Sequitur. Ejusmodi. Stanislaus August Dei

18Gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithuaniae, Ru-

19ssiae, Prussiae, Samogitiae, Kijoviae, Volhyniae, Podoliae,

20Podlachiae, Livoniae, Smolensciae, Severiae, Czernichoviaeque.

21Vobis Generosis Antonio Joanni binominis Bukojem-

22ski, et Joanni Sołowski[?] De personis Causa Infra scripta

23Bonisque vestris generaliter omnibus mandamus,

24ut Coram nobis seu Judicio nostro Ordinario Tri-

25bunali Regni Leopoliensi, tunc dum et quando Causa

26Praesens ex Regestro sibi Competenti Inscriptio-

27nemque Admissionem habente ad Judicandum

28vocata et acclamata Legittime Inciderit Persona-

29liter Peremptorieque Comparetis, ad Instantiam

30Instigatoris Judicii nostri Ejusque Delatoris Magni-

31fici Francisci Sokołowski Subdapiferi Laticoviensis,

32Qui vos inhaerendo Manifestationibus suis Coram Actis

33Authenticis Regni factis citant ad videndum audien-

34dum

k. 190 (skan 0193, strona prawa)

1audiendum attendendumque Vos et quidem Gene-

2rosum Bukojemski ad Repositionem Instantane-

3am Literarum Missilium in Ordine inferendae

4Manifestationis ad Acta Publica ex parte Illustris Magnifici

5Capitanei Sniatynensis Contra Reverendum Capitulum

6Camenecense Podoliae per se Actorem[?] ad Tracti[?] negotia

7Juridica tuentem et directurum, tum Cedulae ijsdem

8adjunctae tantum modo renitentiam et non Acce-

9ptationem Inventorii per se Actorem in Fundo

10Bonorum Pieczara Tractus, Ejusdem in Rem dicti

11Capituli conscripti explanandumque[?] nostro Coram Judicio

12stringi in Causaque per Illustrem Magnificum Pociey

13Excubiarum M[agni] D[ucatus] Litt[huaniae] Praefectum Intuitu Laesivae

14Manifestationis ad Acta Publica Regni illationis Contra

15se Actorem et vos met Citatos ac alios ad eadem Judi-

16cia Intentatae modernum Actorem evinci ac Sole-

17mniter[?] Ipsos respondere Sententiam damna Causatae

18Litisque Expensas refundi, Ceteraque pro Causae prae-

19sentis Exigentia Contra Vos Statui decernendi Sen-

20tentiari. Citamini Igitur Sitis parituri Termino

21attentaturi et Judicialiter ad Praemissa et alia

22fusius vobis proponenda responsuri. Datum

23Leopoli Feria Secunda post Dominicam

24Reminiscere quadragesimalem Proxima

25Anno Domini Millesimo, Septingesimo,

26Sexagesimo, Octavo, de quo Praesens Ejusdem

27Ministerialis Rellatio qui supra ignarus

28Scribendi Crucem Sposuit[?] Maciey Szczygielski

29Woźny [parafa]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nagłówek „Rell. na T. K. L.” – zapewne „Relacya na Trybunał Koronny L[wowski]” (w tekście wyraźnie „Lwowski”, „Leopoliensi”, „Datum Leopoli”). Nazwisko drugiego pozwanego „Joanni Sołowski[?]” (w rękopisie „Soliowski”/„Lołowski”) – niepewne. „Laticoviensis” – podstoli latyczowski (Latyczów); por. akt 278, gdzie Franciszek Sokołowski występuje jako komisarz generalny Potockiego. „Capitanei Sniatynensis” – starosta śniatyński (Potocki; w akcie 278 skrót „St. Szcz.” należy zapewne czytać „St. Śniat.”). Fragmenty „per se Actorem[?] ad Tracti[?] negotia”, „explanandumque[?]”, „Solemniter[?]”, „Sposuit[?]” (= posuit) – odczyt niepewny.

Objaśnienia i tłumaczenie łaciny: „Tenor Sequitur Ejusmodi” – treść następuje taka. Pozew: „Stanisław August z Bożej łaski król polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, inflancki, smoleński, siewierski i czernihowski. Wam, urodzonym Antoniemu Janowi dwojga imion Bukojemskiemu i Janowi Sołowskiemu[?], co do osób, w sprawie niżej opisanej i co do wszystkich waszych dóbr, nakazujemy, abyście przed nami, czyli przed naszym zwyczajnym sądem Trybunału Koronnego we Lwowie, gdy sprawa niniejsza z właściwego rejestru, mająca wpis i przyjęcie do sądzenia, zostanie prawnie wywołana, stawili się osobiście i zawicie, na instancję instygatora naszego sądu i jego delatora, wielmożnego Franciszka Sokołowskiego, podstolego latyczowskiego, który was, trzymając się swoich manifestacji wniesionych do akt autentycznych Królestwa, pozywa, abyście widzieli, słyszeli i uważali, jak wy, a mianowicie urodzony Bukojemski, zostaniecie zmuszeni do natychmiastowego zwrotu listów posyłanych w sprawie manifestacji, która miała być wniesiona do akt publicznych przez jaśnie wielmożnego starostę śniatyńskiego przeciw przewielebnej kapitule kamienieckiej na Podolu (sprawy prawne prowadzi i kieruje nimi powód). Chodzi też o dołączoną do nich cedułę: o sprzeciw i nieprzyjęcie inwentarza, sporządzonego przez powoda w gruncie dóbr klucza Pieczara na rzecz tejże kapituły; rzecz ma być wyjaśniona przed naszym sądem. W sprawie wytoczonej przez jaśnie wielmożnego Pocieja, strażnika Wielkiego Księstwa Litewskiego, z powodu krzywdzącej manifestacji wniesionej do akt publicznych Królestwa przeciw powodowi, wam pozwanym i innym, macie uwolnić od niej obecnego powoda i uroczyście sami odpowiadać. Macie zwrócić szkody, koszty sprawy i procesu; sąd orzeknie też wszystko inne, czego wymaga ta sprawa. Jesteście więc pozwani: stańcie w terminie, by usłyszeć i sądownie odpowiedzieć na powyższe i inne szerzej wam przedstawione zarzuty. Dan we Lwowie w poniedziałek po najbliższej niedzieli postnej Reminiscere roku Pańskiego 1768” (= 7 marca 1768). „de quo Praesens Ejusdem Ministerialis Rellatio, qui supra ignarus Scribendi Crucem posuit” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie umiejąc pisać postawił krzyż. „Excubiarum M. D. Litt. Praefectus” – strażnik W. Ks. Litewskiego. „Membrana” – pergamin.

Streszczenie

28marca 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Maciej Szczygielski zeznał, że 25 marca złożył w kancelarii grodzkiej winnickiej pergaminowy pozew główny Trybunału Koronnego we Lwowie i ogłosił jego treść. Pozew, dany we Lwowie 7 marca 1768 r. w imieniu króla Stanisława Augusta, wzywa Jana Antoniego Bukojemskiego i Jana Sołowskiego[?] przed Trybunał na instancję instygatora i delatora Franciszka Sokołowskiego, podstolego latyczowskiego. Sokołowski żąda, by Bukojemski natychmiast zwrócił listy dotyczące manifestacji, którą starosta śniatyński miał wnieść przeciw kapitule kamienieckiej. Żąda też rozstrzygnięcia sprzeciwu wobec inwentarza dóbr Pieczara, który powód sporządził dla kapituły. Ponadto pozwani mają uwolnić powoda od odpowiedzialności w sprawie, którą wytoczył Pociej, strażnik litewski, za krzywdzącą manifestację, sami w niej odpowiadać oraz zwrócić szkody i koszty. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 190v (skan 0194, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Marca Dwudziestego Osmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Instygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego, Stanowszy Osobiście Woźny

7Generał W[oie]w[ództ]wa Bracł[awskiego] y Jnnych Opatrzny Generał[?]

8Czyżowski, wmoc prawdziwey Relatiji Swoiey dobro-

9wolnie zeznał, Jż on Roku Teraźnieyszego Dnia

10Dwudziestego Trzeciego Februarii, Maiąc przy so-

11bie Stronę Szlachty Urodz[onych] Jchmć PP. Woyciecha Słabuszew-

12skiego[?] y Grzegorza Uniżowskiego[?] był w Dobrach Mieście

13Niemirowie JW. Potockich W[oie]wodziców Poznańs[kich]

14dziedzicznych, gdzie będąc na rekwizycyą Urodz[onego]

15Jmć Pana Jana Sławińskiego Summę Złł Pol[skich]

16Tysiąc Dwieście przez Urodz[onego] Józefa Archipowicza[?]

17przedtym Towarzysza Milicyi Narodowey JW.

18Jmć Pana Potockiego Woiewody Poznańskiego

19Kahałowi Niemirowskiemu pożyczoną z przyczy-

20ny Zaciągnionego rzetelnego u Urodz[onego] Rekwirenta

21długu y Ustąpienia zawodnego Prawa, a z tąd na

22Dwieście Złotych Pol[skich] Tegoż Urzywdzenia[?] tak

23u niewiernych Kahalnych Niemirowskich jako

24też u W. Żołtowskiego Gubernatora do rozpra-

25wy prawney przyporęczył, który arest dobrowol-

26nie przyjęty iest, Czym tenże Woźny rzetelną zeznał

27Relatyą.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: imię woźnego zapisane „Generał” (po „Opatrzny”) – może błąd pisarza lub skrót imienia; nazwisko „Czyżowski” czytelne. Nazwiska szlachty przydanej: Słabuszewski[?], Uniżowski[?] – niepewne. Nazwisko „Archipowicza[?]” – niepewne. „Tegoż Urzywdzenia[?]” – sens: (200 zł) z tytułu poniesionej krzywdy/szkody (może „ukrzywdzenia”); odczyt niepewny. W nagłówku skrót „ex Rne[?]” (zwykle „ex pte” = ex parte). Brak formuły o krzyżu – relacja zakończona „rzetelną zeznał Relatyą”.

Objaśnienia: „Kahał” – gmina żydowska (zarząd gminy); „Kahalni” – członkowie zarządu kahału; „niewierni” – określenie Żydów w języku epoki; „Milicya Narodowa” – prywatne wojsko magnackie (milicja Potockich); „Towarzysz” – szeregowy rangi szlacheckiej w chorągwi; „Ustąpienie zawodnego Prawa” – cesja prawa (wierzytelności), które okazało się zawodne; „przyporęczyć” – oddać pod odpowiedzialność do czasu rozprawy; „Gubernator” – zarządca dóbr (tu dóbr niemirowskich Potockich); „Woiewodzice Poznańscy” – synowie wojewody poznańskiego (Stanisława Potockiego, zm. 1760; por. akt 270).

Streszczenie

28marca 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Czyżowski zeznał, że 23 lutego 1768 r., w asyście szlachty Wojciecha Słabuszewskiego[?] i Grzegorza Uniżowskiego[?], był w Niemirowie, mieście dziedzicznym Potockich, synów wojewody poznańskiego. Na żądanie Jana Sławińskiego aresztował tam sumę 1200 zł, którą Józef Archipowicz[?], dawny towarzysz milicji Potockiego, wojewody poznańskiego, pożyczył kahałowi niemirowskiemu. Archipowicz[?] był bowiem dłużnikiem Sławińskiego i scedował na niego zawodne prawo; 200 zł z tej sumy dotyczy szkody poniesionej przez Sławińskiego[?]. Areszt oddano pod odpowiedzialność starszych kahału i gubernatora Żołtowskiego do rozprawy; przyjęto go dobrowolnie.

Transkrypcja

k. 190v (skan 0194, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Marca, Dwudziestego Dziewiątego Dnia.

k. 191 (skan 0194, strona prawa)

1Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod[zkiemi]

2Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

3Instygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

4Grodu Winnickiego, Comparens Personaliter

5Urodz[ony] Jmć Pan Woyciech Krasnosielski[?] Jmie-

6niem y z wyraźney Woli Wmć Pana Michała

7Bożyca[?] Jełowickiego Łowczego[?] Powiatu Łuckiego, Dobr

8Klucza Medowskiego[?] Zastawnego y Dożywotnego

9Possessora, Pryncypała Swoiego, przychilaiąc się do

10Dawnieyszych Manifestów Eo nomine Coram actis

11praesentibus uczynionych, Solennie przed temiż

12Aktami przestrzegaiąc Całości Dobr y Substancyi

13tegoż Wiel. Pryncypała Swoiego naprzeciwko JO.

14Xiążęciu Jmci Stanisławowi lub Jnnego Jmienia

15Jabłonowskiemu W[oie]w[o]dzie Poznańskiemu, Dobr Klu-

16cza Lipowieckiego podług Prawa Swoiego Possessorowi

17Czyli Dziedzicowi Panu, osobliwie Urodz[onemu] Jmć

18Panu Dominikowi Dąbrowskiemu tegoż Klucza

19Lipowieckiego y Wsi Kozanki Ekonomowi, niem-

20niey Ludziom Gromadnym Wsi Kozanki y Wo-

21żakom[?] wolnym[?] bez[?], nawiedziony[?] różno przybranym

22y Licencyowanym, pro Jmionach y przezwiskach

23Urodz[onemu] Dembrowskiemu wiadomym, Zali Manife-

24stuie, y Protestuie się w takowy sposób y o to, Jż Urodz[ony] Dą-

25browski Ekonom iako tylko wszedł na dyspozycyą Eko-

26nomiy Klucza Lipowieckiego y Wsi Kozanki in Con-

27finiis z dobrami Klucza Medowskiego[?] Wiel.

28Comparentis Pryncypała będących, tak Zaraz

29Absolutnie przestępuiąc[?] a Sit[?] różnemi Czasy Lu-

30dzi Poddanych Klucza Lipowieckiego y ze Wsi

31Kozanki naroż[?] na wiolencya Wszystkie[?] Zi-

32emiowac[?]

k. 191v (skan 0195, strona lewa)

1Ziemiowac[?], Którzy z przydanemi Sobie Kozakami w

2Oręż uzbroionemi, nietylko w Lasy Klucza Medow-

3skiego prawie Co tydzień po kilka krotnie wpadaią,

4Lasy wycinaią gwałtownie, ale nawet Ludzi Klucza

5Medowskiego y pobereżników w tych że Lasach Za-

6stawszy, Łapaią, biią, obdzieraią, Jako y niedaw-

7nemi Czasy to ponawiaiąc Rolnego Hryćka Kras-

8nowaia[?] pobereżnika Czuchowskiego[?], w lesie Złapawszy,

9herendyśnie[?] Zbili, y Zamierzwego[?] w Lesie zostawili,

10Którego dla ciężkiego zbicia y dla obdukcyi do Gro-

11du przywieść niepodobna, na Urodz[onego] Posłedniego[?]

12Leśniczego Medowskiego, y na Jnnych Pobereżni-

13ków y Ludzi Wiel. Comparentis Pryncypała

14biciem, y zabiciem odgrażaią, y Lasu[?] Dębowina na

15Kilka Tysięcy temi Czasy wycięli, Staw przy Trak-

16cie Pohrebyskim ku Lipowcowi y Daley Jdącym

17spuścili, y Rybę gwałtownie złowiwszy do siebie

18zabrali, Młyn przy tymże Stawie będący spusto-

19szyli, w drugim mieyscu także na Młyn na-

20szedłszy, woły z zbożem mlonym[?] y żelaza Młyńskie

21Zabrali, y na Kilka Tysięcy szkody w Młynach

22Stawie y Jntraie[?] uczynili, dlaczego Jdem

23Generosus Comparens obviando Totalitati

24Substantiae Principalis sui tam praecludendo[?]

25Tantis violentiis Atrocitatis[?] vice ratione permissorum[?]

26ac aliarum Violentiarum nomine Ejusdem Principalis

27sui Manifestowawszy się, Zaszedł przedemną

28Urzędem Woźnego Gen[era]ł[nego] opatrznego Jana

29Żytowskiego, który wraz z Urodz[onymi] Jmć Panami

30Jędrzejem Czerwińskim, y Stefanem Zawadz-

31kim na affektacyą y Prawną Re-

32kwizycyą

k. 192 (skan 0195, strona prawa)

1Rekwizycyą Wiel. Michała Bożyca[?] Jełowickiego

2Łowczego Łuckiego, Zjechał do Dobr Bohdanówki,

3gdzie będąc widział w Chałupie Rolnego Hryćka

4Krasnowaia[?] Leżącego Crudeliter Zbitego y do zgonu nie

5niepodobnego[?], potym Zjechał do Lasu na Gruncie

6Oczytkowskim[?] będącego, y tam widział z Dębowiny[?]

7Tysiąca Sztuk[?] wyciętych Pnie, Które wycięcie

8Lasu y Zbicie wspomnionego Hryćka Krasnowaia[?]

9Poddanego Bohdanowieckiego, także Spuszczenie

10Stawu, wyłowienie Ryb, y Zdezelowanie[?] Młynów,

11Zabranie różnych w nich rzeczy, y ze Zbożem woza[?],

12mieniono być przez Ludzi y Kozaków Klucza Lipowie-

13ckiego y ze Wsi Kozanki. Et in verificationem prae-

14missorum Jdem Comparens Wołów Parę Sześcia[?]

15iednego Siwo Perystego[?] Drugiego Rysego[?] u Pod-

16danego z Kozanki podczas gwałtownego wycinania

17Lasu odebranych Coram Officio prezentował,

18a prezentowane, on Woźny Szlachtą Sobie przytomną

19oświadczywszy się przedemną Urzędem taką wyra-

20żoney wizyi Zbitego Ciała, wycięcie Lasu, Spuszcze-

21nie Stawu uczynił y zeznał Rell[acyą]. Subinde Urodz[ony]

22Comparens Woły Prezentowane Urzędu

23niniejszego z Wyrzeczenia[?] Kawirowawszy[?] do siebie

24odebrał, prosząc tak Comparens Manifestaiących

25Kopię iako y Woźny wizyi Rell[acyą] actis Conno-

26tari[?], Co y otrzymali. Woyciech Krasnosielski[?]

27Ministerialis ignarus scribendi Crucem posuit.

28Jan Żytowski [+]

29Maa [parafa]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwisko komparenta zapisane „Krasno…ski” (raz czytane jako „Krasnobielski”, w podpisie „Krasnosielski”) – [?]. „Bożyca[?]” (przydomek Jełowickich) i tytuł „Łowczego (Powiatu) Łuckiego” – w pierwszym miejscu słowo tytułu niewyraźne, w drugim czytelne „Łowczego Łuckiego”; nagłówek na marginesie niepewny. Nazwa klucza „Medowskiego[?]” (Medów/Miedów?) – niepewna. Wieś „Kozanka” – odczyt prawdopodobny. Fragment k. 191 „y Wożakom[?] wolnym[?] bez[?], nawiedziony[?] różno przybranym” oraz koniec strony „naroż[?] na wiolencya Wszystkie[?] Ziemiowac[?]” – nieczytelne w pełni, sens: ludzie najemni/wolni, różnie zebrani i „licencjonowani” (z pozwoleniem ekonoma) dopuszczali się gwałtów. Nazwisko poddanego „Krasnowaia[?]” (Krasnowaj?), „Czuchowskiego[?]”, leśniczego „Posłedniego[?]”, grunt „Oczytkowskim[?]” – niepewne. Opis maści wołów („Sześcia[?] … Siwo Perystego[?] … Rysego[?]”) – niepewny. Łacińska formuła „tam praecludendo[?] … permissorum[?]” – częściowo niepewna.

Objaśnienia: Wojewodą poznańskim był w 1768 r. ks. Antoni Barnaba Jabłonowski (tak w pozwie, akt 291) – pisarz podał imię „Stanisław” z zastrzeżeniem „lub innego imienia”. „przychilaiąc się do Dawnieyszych Manifestów Eo nomine” – nawiązując do wcześniejszych manifestów w tej samej sprawie; „Zastawny y Dożywotny Possessor” – posiadacz dóbr z tytułu zastawu i dożywocia; „lub Jnnego Jmienia” – formuła zastrzegająca ewentualne inne imię pozwanego; „Ekonom” – zarządca dóbr; „pobereżnik” – strażnik lasu/granic; „obdukcya” – oględziny obrażeń w grodzie; „Crudeliter” – okrutnie; „Et in verificationem praemissorum” – a na dowód powyższego; „Coram Officio” – przed urzędem; „Subinde” – następnie; „kawirować” – dać zabezpieczenie (kaucję); „actis connotari” – wpisać do akt; „Ministerialis ignarus scribendi Crucem posuit” – woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż. Łacina: „Generosus Comparens obviando Totalitati Substantiae Principalis sui … ac aliarum Violentiarum nomine Ejusdem Principalis sui” – urodzony stawający, zapobiegając (uszczerbkowi) całości majątku swego mocodawcy i zapobiegając tak wielkim gwałtom … i innym gwałtom, w imieniu tegoż mocodawcy.

Streszczenie

29marca 1768 r. w grodzie winnickim Wojciech Krasnosielski[?], w imieniu Michała Bożyca[?] Jełowickiego, łowczego łuckiego, zastawnego i dożywotniego posesora klucza medowskiego[?], zaniósł manifest. Był on skierowany przeciw ks. Stanisławowi Jabłonowskiemu, wojewodzie poznańskiemu, posesorowi klucza lipowieckiego, jego ekonomowi Dominikowi Dąbrowskiemu oraz gromadzie i ludziom ze wsi Kozanka. Według manifestu, od objęcia ekonomii przez Dąbrowskiego ludzie z klucza lipowieckiego i Kozanki wraz z uzbrojonymi Kozakami niemal co tydzień najeżdżają lasy klucza medowskiego, wycinają je i biją pobereżników. Poddanego Hryćka Krasnowaja[?] ciężko pobili i zostawili w lesie, a leśniczemu i innym grożą śmiercią. Wycięli dębinę wartą kilka tysięcy, spuścili staw przy trakcie pohrebyskim ku Lipowcowi i wyłowili ryby, spustoszyli młyny i zabrali woły ze zbożem oraz żelaza młyńskie. Woźny generalny Jan Żytowski, z Jędrzejem Czerwińskim i Stefanem Zawadzkim, przeprowadził wizję w Bohdanówce: widział ciężko pobitego Hryćka i pnie około tysiąca wyciętych dębów. Komparent okazał w urzędzie parę wołów odebranych poddanemu z Kozanki podczas wyrębu i za kaucją[?] zabrał je z powrotem. Manifest i relację wpisano do akt.

Transkrypcja

k. 192v (skan 0196, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Dwudziestego Dziewiątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Instygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winnickiego, Comparens Personaliter Urodzony

7Jmć Pan Kazimierz Piotrowski przybywszy do

8akt niniejszych in Diligentia sui naprze-

9ciwko Urodzonemu Jmć Panu Andrzejowi

10Odolanowskiemu Manifestował się, o to iż Jmć

11Obżałowany Zaciągnąwszy Długu u niniey-

12szego Manifestanta ieszcze w Roku Tysiąc

13Siedmset, Sześćdziesiąt Pierwszym Złł Pol[skich] Czterdzieści

14Cztery, pro wygody[?] Skryptem oddać w krótkim

15Czasie asekurował się, a potym przez Czas nie

16mały oddanie uwodził, w Roku prze-

17szłym Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Siedmym,

18Komplanacyą tenże dług Konfirmował,

19y Wypłacić na Trzech Królach w Roku teraź-

20nieyszym pod utratą Kierei Zieloney Wil-

21kami podszytey iuż dobrze wytartey w zastaw

22Urodz[onemu] Manifestantowi, a zaraz do Termi-

23nu Urodz[onemu] Stefanowi Czerniawskiemu Daney[?],

24Który że na terminie, a nietylko po terminie

25w Niedziel Kilku tenże Jmć Obżałowa-

26ny ani

k. 193 (skan 0196, strona prawa)

1obrałł[?] ani wyrzecza[?] ani długu w całości

2połowie y wypłacić niechce, tedy Urodz[ony] Com-

3parens admentem Komplanacyi z Jmcią

4Obżał[owanym] nastąpioney y opisu w tey Kompla-

5nacyi wyrażonego, tę wspomnioną Kieryię

6w Depozycie u Urodz[onego] Stefana Czerniawskiego

7będącą, odebrawszy tegoż Urodz[onego] Stefana

8Czerniawskiego z oddania niniejszey Ma-

9nifestacyi Kwituiąc, Coram Officio Praesenti Prezentował,

10a po prezencie iterata vice w tym Manifestowawszy się, prze-

11demnie Urzędu o przysłanie Woźnego Gen[era]ł[nego] do Sza-

12cowania tey Kierei, którego Ja Urząd Annuendo Affe-

13ctationi przydałem opatrznego Wawrzyńca Sokalskiego[?],

14Który w przytomności y z uproszonemi Sobie Szlachtą Urodz[onymi]

15Antoniego Pawłowskiego y Stefana Lewskiego[?] do akt

16wspomnianą Kieryię Ciemno Zieloney y Francus-

17kiego Sukna Wilkami prostemi podszytą, już bar-

18dzo zchodzoną y wytartą za Złł Pol[skich] Siedmdziesiąt

19dwa oszacował, a tak oszacowaną Jdem Compa-

20rens Urząd niniejszy z oddania y wyrzeczenia Kwituiąc

21do siebie odebrał, prosząc tak Urodz[ony] Comparens Ma-

22nifestacyi, iako y Woźny Taxy Rell[acyi] actis Connotari,

23y Otrzymali. Kazimierz Piotrowski [parafa]

24Ministerialis ignarus Scribendi Crucem Sanct-

25am posuit. Wawrzyniec Sokalski[?] [+]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwisko woźnego w podpisie „Sokulski/Sokalski” – ujednolicono jako Sokalski[?] wg aktu 299; podobnie nazwisko na marginesie (formuła kolacjonowania) niepewne. „pro wygody[?]” – niepewne (może „pro potrzeby”). „obrałł[?] ani wyrzecza[?]” – sens: (pozwany) ani nie odebrał (kierei przez spłatę), ani się jej nie zrzekł. „Lewskiego[?]” – niepewne. „Daney[?]” – końcówka niewyraźna. W tekście „przedemnie Urzędu” (pisarz).

Objaśnienia: „in Diligentia sui” – dla swego zabezpieczenia (zachowania terminu); „Skrypt” – pisemne zobowiązanie dłużne; „Komplanacya” – ugoda; „na Trzech Królach” – na święto Trzech Króli (6 stycznia) 1768; „Kiereia” – długie wierzchnie okrycie (płaszcz) podbite futrem; „Wilkami podszyta” – podbita futrem wilczym; „Depozyt” – przechowanie; „Coram Officio Praesenti” – przed obecnym urzędem; „iterata vice” – powtórnie; „Annuendo Affectationi” – przychylając się do prośby; „Taxa” – oszacowanie; „Ministerialis ignarus Scribendi Crucem Sanctam posuit” – woźny, nie umiejąc pisać, postawił znak świętego krzyża.

Streszczenie

29marca 1768 r. w grodzie winnickim Kazimierz Piotrowski zaniósł manifest przeciw Andrzejowi Odolanowskiemu. Odolanowski pożyczył od niego w 1761 r. 44 zł na skrypt i długo zwlekał ze spłatą. W 1767 r. potwierdził dług ugodą i zobowiązał się zapłacić na Trzech Króli 1768 r. pod utratą zastawionej, mocno wytartej zielonej kierei podbitej wilkami, oddanej w depozyt Stefanowi Czerniawskiemu. Mimo upływu terminu i kilku tygodni nie zapłacił. Piotrowski, zgodnie z ugodą, odebrał kiereję od Czerniawskiego (kwitując go) i okazał ją w urzędzie. Woźny Wawrzyniec Sokalski[?], w obecności szlachty Antoniego Pawłowskiego i Stefana Lewskiego[?], oszacował kiereję z ciemnozielonego sukna francuskiego na 72 zł. Piotrowski zatrzymał ją, a manifest i relację z taksy wpisano do akt.

Transkrypcja

k. 193v (skan 0197, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Dwudziestego Dziewiątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod-

4zkiemi Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Instygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego Comparens Personaliter

7Wiel. Michał Zabłocki Łowczy Żydaczowski przy-

8chilaiąc się do uczynioney Manifestu y Prezenty

9Dnia Dwudziestego Piątego Marca, Roku teraź-

10nieyszego Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego

11Coram Actis Praesentibus Zaniesionych, przeciwko JW.

12Józefowi Sosnowskiemu Pisarzowi W[ielkiego] X[ięstwa]

13Litewskiego, tudzież quorumvis[?] interest Urodz[onemu] Tchorzew-

14skiemu Kommissarzowi, Kurczewskiemu[?] Komen-

15dantowi, Smietanie, Janeckiemu, Gruszeckiemu, Gwiaz-

16dowskiemu, Swirskim, Sarneckiemu, Leśniczemu

17Wisłockiemu y Jnnym, Solennie Manifestuie się

18y Remanifestuie się w niżey opisany sposób y o to, iż

19Jako JW. Sosnowski y Urodz[ony] Tchorzewski Kommissarz

20niemaiąc żadnego względu na Prawo pospo-

21lite o Ubespieczeniu y Swobodach Dobr y Possessyi

22Szlacheckich opisane, owszem pomienionego

23Urodz[onego] Kurczewskiego[?] z Szlachtą przerzeczonemi

24y Kozakami osob Piędziesiąt maiącemi zbroinie

25y gwałtownie na wieś Jurkówkę Dnia Pięt-

26nastego Marca, Roku teraźnieyszego Tysiąc

27Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Ordynowani,

28y naiechali

k. 194 (skan 0197, strona prawa)

1Ordynowany naiechał Szarak[?], Który violento modo

2wpadłszy na Dwór Wiel. Manifestanta, Małżonkę

3nullo habito respectu imbecillis Status Słowami zelżywe-

4mi łaiąc z pokoju własnego rugowali, Jnne Zam-

5knięcia odbiwszy, Strzelbę y Jnne różne rzeczy zna-

6czne[?] pozabierali, Ludzi y Kozaków bili, y na wieś

7wypadłszy Ludzi niesłusznemi daninami ukrzywdzali[?],

8y takie poczyniwszy exorbitancye do szkody znaczney

9y Expensy Manifestanta przyprowadzili, o co

10wszystko teraźnieyszy Obżałowany iure agere y eman-

11dowaćsię[?] ab obiectis oświadczaiąc tę Zaniesioną ad

12acta publica Manifestatię. Michał Zabłocki mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwisko manifestanta w tekście i w podpisie wygląda na „Żabołłcki/Zabołocki”; nagłówek „Ł. Ż.” – łowczy żydaczowski. Ujednolicono jako Michał Zabłocki, łowczy żydaczowski, wg aktów równoległych 225, 236, 240–242 (spór z Sosnowskim o Jurkówkę). Nazwisko komendanta czytane „Karczewski/Kurczewski” – ujednolicono wg aktu 285 (Mikołaj Kurczewski[?]), [?]. „Tchorzewski” – potwierdzone w akcie 285. „quorumvis[?] interest” – w rękopisie „quorumis”. „Szarak[?]” – nazwisko (lub przezwisko) dowódcy napadu, niepewne. „ukrzywdzali[?]” (w rękopisie „ukrzywdzili”/„uiemieżali”?), „emandować się[?]” (= emendować? – dochodzić zadośćuczynienia) – niepewne. Tekst w pierwszej osobie liczby mnogiej przechodzi chaotycznie („Ordynowani y naiechali” / „Ordynowany naiechał”) – zapis zgodny z rękopisem. Słowo „teraźnieyszy Obżałowany” – prawdopodobnie błąd pisarza zamiast „Manifestant”.

Objaśnienia: „Prezenta” – okazanie (dowodów) w urzędzie; „quorum interest” – (i innym), których to dotyczy; „Prawo pospolite o Ubespieczeniu y Swobodach Dobr” – ogólne prawo o bezpieczeństwie i wolnościach dóbr szlacheckich; „violento modo” – gwałtownym sposobem; „nullo habito respectu imbecillis Status” – nie mając żadnego względu na słabą (niewieścią) kondycję; „rugować” – usuwać; „exorbitancye” – wykroczenia, bezprawia; „iure agere” – dochodzić prawnie; „ab obiectis” – od zarzutów (przeciwnika); „mpp” (manu propria) – własnoręcznie. Pisarz W. Ks. Litewskiego – Józef Sosnowski, pisarz polny litewski (por. akt 225).

Streszczenie

29marca 1768 r. w grodzie winnickim Michał Zabłocki, łowczy żydaczowski, nawiązał do swego manifestu i prezenty z 25 marca 1768 r. Zaniósł manifest i remanifest przeciw Józefowi Sosnowskiemu, pisarzowi litewskiemu, jego komisarzowi Tchorzewskiemu, komendantowi Kurczewskiemu[?], Śmietanie, Janeckiemu, Gruszeckiemu, Gwiazdowskiemu, Świrskim, Sarneckiemu, leśniczemu Wisłockiemu i innym. Według manifestu Sosnowski i Tchorzewski, łamiąc prawo o bezpieczeństwie dóbr szlacheckich, wysłali 15 marca 1768 r. Kurczewskiego[?] ze szlachtą i Kozakami (ok. 50 osób) zbrojnie na wieś Jurkówkę. Napastnicy wpadli do dworu, zelżyli i wyrzucili z pokoju żonę manifestanta, wyłamali zamknięcia i zabrali strzelbę i inne rzeczy. Bili też ludzi i Kozaków, a chłopów we wsi obciążyli niesłusznymi daninami. Zabłocki zastrzega sobie prawo do dochodzenia szkód sądownie.

Transkrypcja

k. 194 (skan 0197, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Dwudziestego Dziewiątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Instyga-

5torem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winnickiego, Comparentes Personaliter Urodzeni

7Jchmć PP. Mikołay Kurczewski[?], Antoni Grusze-

8cki Swym y Antoniego Gruszeckiego Stryia Swego Jmieniem

9iako tylko po okrutnym zbiciu wyszedłszy z aresztu[?]

10mogli, tak Zaraz adeundo Acta Praesentia z postrze-

11żeniem Całości Substancyi honoru y Życia, z wielkim

12Żalem y iako nayżałośniey naprzeciwko Wiel. Jmć Panu

13Michałowi Zabłockiemu Łowczemu Żydacz[owskiemu] do Dobr

14Jurkówki JWiel. Sosnowskiego Pisarza Pol[nego] W. X[ięstw]a

15Litt[ewskiego] Dziedzicznych wdzieraiącemu się indebite et Ille-

16galiter Possessorowi Manifestuie się y Protestuie się w niżey

17opisany sposób y o to, Jż Wiel. Obżałowany niemaiąc

18żadney

k. 194v (skan 0198, strona lewa)

1niemaiąc żadney bacżności na Prawo y Sąsiedzkie

2Przyiaźni, ale idąc w Brew Sprawiedliwości y Prawom,

3naprowadziwszy Przybranych wrożny Oręż blizko

4sta Kozaków nayprzód Urodz[onego] Kurczewskiego[?] niniejszego

5Manifestanta z ramienia JWiel. Jmć Pana Sosnowskiego

6Pisarza Pol[nego] Wielk[iego] X[ięstw]a Lit[ewskiego] Pana Swego, dla pilnosci[?] Ca-

7łości Dobr Jurkówki tegoż JW. Sosnowskiego Dziedzicznych,

8w Lasach, Polach, Kilku Kozakami Zesłanego, tymże Kozakom

9od siebie Wiele Zebranym dawszy moc y władzę do uczynie-

10nia krzywd y bicia ciężkiego, Urodz[onego] Manifestanta Złapaw-

11szy we dworze na Dziedzinie stoiącego, nic sobie niewin-

12nego Kańczukami, Rusznicami bić po Głowie y Twarzy,

13nahaiami, pod Boki Dutami[?], tak trzymaiąc we dworze

14Spisami[?], Rany ciężkie zadawać, do pustczał[?], Z tąd wło-

15czywszy po wsi Kozakom wodzić licencyował, y okrutnie

16zbitego, Zekrwawionego, y Zranionego zeszedł[?] z oczu[?]

17śmiał, Powtore Urodz[onego] Gruszeckiego Manifestantis Stryia

18dla wysiadywania Possessyi na JWiel. Pisarza Pol[nego] po-

19dług nabytego Prawa od JO. Xcia Jmć Lubomirskiego Woiewo-

20dy Bracł[awskiego] ex radzonego[?] y zestanego, tymże Kozakom od

21JO. Xcia Jmć Czetwertyńskiego Star[osty] Dan.[?] sprowadzonym

22bez niewinnie, albowiem podług umowy z W. Jmć Panem

23Tchorzewskim Kommissarzem JW. Pisarza Polnego sam

24dobrowolnie wysiadywać Possessyą pozwolił, takoż Spisa-

25mi[?] tak, Kańczukami y nahaiami bić, Rany iako niżey

26Wizyia y Obdukcya oświadczy, zadawać kazał, na

27ostatek niekontent lężącego[?] tym tak Ciężkim zbiciem

28Urodz[onego] Gruszeckiego niniejszego Manifestanta

29Stryia Swego, który beznadziei[?] Życia zostaie,

30y dla słabości nie iest do akt przywieziony, Zało-

31wiedawszy[?] się y daniem sobie znać dowiedziawszy-

32chcącego[?] Złapać Kozakom kazał, y Z tąd iak iakiego

33złodzieia bez wieś prowadzili, a przyprowadziwszy

34do Dworu, w Kłodę Zabić kazał, Zabitego w Kłodę

k. 195 (skan 0198, strona prawa)

1Zabitego w Kłodę bić nahaiami y z butów obedrzeć dopu-

2ścił, Przy którym to biciu y nastaniu Kozaków rzeczy Urodz[onego]

3Kurczewskiego[?] Manifestanta niniejszego Zginęły[?]: Kontusz Zielony,

4Żupan Karmazynowy, Wart[ości] Czerwonych Osm, Pas Srebrny

5z przążkami Wart[ości] Złł Cztery, Ładownica Łosią skó-

6rą oprawna z krzyżem Kawalerskim, narożnikami,

7wypustkami, Walkiem, z Srebrnemi Łańcuszkami, y Prze-

8tyczkami, na co wszystko wyszło Srebra tak Dwadzieścia

9Siedm y Pół Łuta, à quator Czyni Złł Sto Piętnaście Gro-

10szy Dwadzieścia Cztery, Pistoletów Parę Jedno[?] w mosiądz opra-

11wną Wart[ości] Czerwonych Cztery, Szablę w Czapę oprawną

12Wart[ości] Złł Czterdzieście, Pochewkę od Garnitura Srebrem

13y Złotem z Jedwabiem Haftowaną Wart[ości] Złł Dwanaście,

14Chustkę Wart[ości] Złł Cztery, Kaftan Kurzubaiowy[?] z Guzika-

15mi Czternaście Wart[ości] Złł Trzy zabrać licencyował, tudzież

16Urodz[onego] Gruszeckiego Konia Gniadego z Kulbaką porządnie

17nawiązaną, Uzdzienicą, Uzdeczką, Opróż[?] Sukna Wer-

18derowego Dwie iedna nowe, Drugą Zaś przytartą,

19troche, Botów Parę iedne, y Szable do Siebie wziął,

20y do tych czas ani per praesentationem do akt tych

21wszystkiego niepodał, ani na rekwizycyą Urodz[onych]

22Komparentów oddać niechce, y owszem trzymaiąc

23w areszcie Urodz[onego] Kurczewskiego[?] Siebie obżałowanego

24z wszystkich pretensyi y zabranych rzeczy tegoż Urodz[onego]

25Manifestanta do zakwitowania przymusił, owszem wszy-

26stko y nieważność kwita Jmć Obżał[owanemu] z Pretensyi

27danego, Jdem Comparens Contra Eundem praenominatum

28tum Inculpatum oświadczaiąc się swoich krzywd

29Drogą Prawa dochodzić, iterata Manif[estacyą] et Pro-

30testatą[?] Vice Marcin[?] Kurczewski[?] Comparens

31nieumieiący pisać Znakiem Krzyża Swię-

32tego podpisuie się. Antoni Gruszecki mpp

k. 195v (skan 0199, strona lewa, górne ok. 75%)

1Eo Continenti Stanowszy Oczywisto Woźny Generał

2W[oie]w[ó]dz[twa] Bracł[awskiego] y Jnn[ych] Opatrzny Antoni Kamiński

3wmoc wierney y słuszney Rell[acyi] Swoiey iawnie

4y dobrowolnie zeznał, iż on Roku teraźnieyszego Tysiąc

5Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Dnia Dwudziestego

6Szostego Marca na affektacyą y Prawną Rekwizycyą

7Urodz[onego] Antoniego Gruszeckiego Synowca, Ziezdzał do Dobr

8wsi Wiel.[?], gdzie Ziechawszy maiąc przy sobie Stronę

9Szlachty Urodz[onych] Jchmć PP. Franciszka Klementowskiego y Jana

10Wisłockiego na Urodz[onym] Antonim Gruszeckim Stryiu Urodz[onego]

11Affektanta Ran w Głowie Sześć, Nos przebity, Oczy popod-

12bijane, iako w drugich mieyscach przebito, Rękę lewą, Skory[?]

13Boki, y Całego Zbitego, y Zsiniałego y Smierci Bliskiego, a Zaś

14w Kancellaryi Grodzkiey Winnickiey tenże Woźny maiąc przy

15sobie takoż Stronę Szlachty Urodz[onych] Jchmć PP. Michała Bira-

16kowskiego[?] y Franciszka Klementowskiego Widział y oglą-

17dał na Urodz[onym] Kurczewskim Prezentowane rany, iako to

18w Głowie przebitych Cztery, w nodze lewey razów

19Pchniętych Głębokich Dwa, Plecy nahaiami, Rusz-

20nicami mocno Zbite, Rękę lewą wskroś przebitą

21Spisą[?] na wylot, spodnie Krwią Zbroczone, y Spisą[?]

22pokłote[?], w czym toż Stronę Szlachty Sobie przytomną

23Oświadczywszy się przedemną Urzędem tak wizyi

24iako y Obdukcyi prawdziwey, uczynił y zeznał

25Relatyą, Dequo praesens Ministerialis Rellatio qui supra

26Jgnarus Literarum Crucem Sanctam posuit. Antoni

27Kamiński mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: [Relacja woźnego A. Kamińskiego z wizji i obdukcji – k. 195v.] Nazwa wsi, w której leżał stryj Gruszeckiego, zapisana skrótem „Wiel.”/„Widł.” – [?]. Nazwiska szlachty przy wizji: Klementowski (potwierdzone w akcie 289), Birakowski[?] – niepewne; „Wisłocki” – por. leśniczy Wisłocki w akcie 284. „Skory[?]”, „Spisą[?]”, „pokłote[?]” – niepewne. Woźny podpisał się „mpp”, choć formuła mówi, że nie umiał pisać i postawił krzyż. imię komparenta w tekście „Mikołay”, w podpisie (formuła krzyżyka) wygląda na „Marcin[?]” – rozbieżność w rękopisie, zostawiono [?]. Nazwisko „Kurczewski” (raz „Karczewski”) – [?]; ta sama osoba co komendant w akcie 284. W nagłówku na marginesie dopisek „cum obductione et Visione razów”, ale relacji wizji/obdukcji nie wpisano (por. tekst: „iako niżey Wizyia y Obdukcya oświadczy”). Liczne słowa niepewne: „wyszedłszy z aresztu[?]”, „dla pilnosci[?]”, „Dutami[?]”, „Spisami[?]”, „do pustczał[?]”, „zeszedł[?] z oczu[?]”, „ex radzonego[?]”, „Star. Dan.[?]”, „lężącego[?]”, „Załowiedawszy[?]”, „chcącego[?]”, „Zginęły[?]”, „Kurzubaiowy[?]”, „Opróż[?]”, „Protestatą[?]” – oznaczone. „à quator” – wg rękopisu (zapewne „a quo” = co czyni). Suma za srebro (27,5 łuta = 115 zł 24 gr) – wg rękopisu.

Objaśnienia: „adeundo Acta Praesentia” – udając się do niniejszych akt; „indebite et Illegaliter” – bezpodstawnie i bezprawnie; „Possessor” – posiadacz (tu: wdzierający się do Jurkówki); „Kańczuk, nahaika” – bicze; „Rusznica” – broń palna; „Kłoda” – dyby, kloc do zakuwania nóg więźnia; „Ładownica z krzyżem kawalerskim” – ładownica ozdobiona krzyżem orderowym; „Łut” – jednostka wagi (ok. 12,7 g), srebro liczone wg wagi; „Czerwony złoty” – dukat; „Kulbaka” – siodło; „Uzdzienica” – uzda; „sukno werderowe” – sukno z Werderu (Żuławy); „Kaftan” – krótkie okrycie; „Botów para” – para butów; „per praesentationem” – przez okazanie; „Contra Eundem praenominatum tum Inculpatum” – przeciw temuż wymienionemu i obwinionemu; „iterata Manifestacya et Protestatia” – powtórny manifest i protestacja.

Streszczenie

29marca 1768 r. w grodzie winnickim Mikołaj (Marcin?) Kurczewski[?] i Antoni Gruszecki (także w imieniu swego stryja Antoniego Gruszeckiego) zanieśli manifest przeciw Michałowi Zabłockiemu, łowczemu żydaczowskiemu, którego nazywają bezprawnym posesorem wsi Jurkówka, dziedzictwa Józefa Sosnowskiego, pisarza polnego litewskiego. Zabłocki z blisko setką uzbrojonych Kozaków pojmał na dziedzińcu dworu Kurczewskiego, przysłanego przez Sosnowskiego dla pilnowania dóbr. Kurczewskiego bito kańczukami, rusznicami i nahajkami, zraniono, włóczono po wsi i trzymano w areszcie. Następnie kazał pojmać stryja Gruszeckiego, który z umowy z komisarzem Tchorzewskim pilnował posesji Sosnowskiego (nabytej od ks. Lubomirskiego, wojewody bracławskiego). Gruszeckiego prowadzono przez wieś jak złodzieja, zakuto w kłodę, bito i zdarto z niego buty; leży w ciężkim stanie i nie mógł przybyć do akt. Zabrano rzeczy Kurczewskiego (kontusz, żupan, pas, ładownicę ze srebrem, pistolety, szablę i inne) oraz konia z siodłem i odzież Gruszeckiego; Zabłocki ich nie zwraca. Kurczewskiego w areszcie zmuszono do pokwitowania z pretensji – manifestanci uznają kwit za nieważny i zapowiadają dochodzenie krzywd na drodze prawa. Woźny generalny Antoni Kamiński zeznał, że 26 marca, na prośbę Antoniego Gruszeckiego (bratanka), oglądał we wsi Wiel.[?] stryja Gruszeckiego: sześć ran na głowie, przebity nos, podbite oczy, cały pobity i bliski śmierci. W kancelarii grodzkiej oglądał rany Kurczewskiego: cztery rany głowy, dwie głębokie rany kłute na lewej nodze, zbite plecy i lewą rękę przebitą na wylot.

Transkrypcja

k. 195v (skan 0199, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Dwudziestego Dziewiątego

3Dnia.

k. 196 (skan 0199, strona prawa)

1Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

2Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

3Instygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

4Grodu Winnickiego, Comparens personaliter Wiel.

5Jmć Pan Ludwik Jurkowski[?] Jmieniem y z wyraźney woli

6JO. Xcia Jmci Kaietana Ludwika Czetwertyńskiego Podkom[orzego]

7JKMci, ubespieczaiąc wszelką Całość onego, Solennie

8naprzeciwko Wiel. Jmći Panu Maciejowi Dłużniewskiemu

9Podcz[aszemu] Płockiemu Manifestuie się w niżey opisany Sposób

10y o to, Jż Wiel. Obżał[owany] maiąc Sobie wyrażoną od JO.

11Comparentis Pryncypała Wyraźnym Kontraktem

12Miasteczko Komargród, y wytrzymawszy podług Kontraktu tych

13Dobr Miasteczka Komargrod poczyniowanym Kontra-

14ktem pewny Arędowney Possessyi, śmiał y wszystkę

15Jntromissyą na Siebie nullo Jure brać y nie z nawał[?]

16Kiedy[?], A zatym Wiel. Comparens Jmieniem JO.

17Pryncypała Swego pro wyż wyrażonemu Obżałowa-

18nemu tak o niesłusznie powzięty Possessyi brania

19Jntromissyą, iakoteż o nieważność teyże Jntromissyi

20powtórnie manifestuie się. Ludwik Jurkowski[?] mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwisko komparenta „Jurkowski[?]” (w tekście i podpisie „Jurkowski/Jurlewski”) – niepewne. W nagłówku skrót przed tytułem („Maa nne”/„mid”) – niepewny. Fragment „maiąc Sobie wyrażoną … Wyraźnym Kontraktem Miasteczko Komargród” – składnia zgodna z rękopisem (prawdopodobnie: mając sobie wypuszczone kontraktem). „poczyniowanym[?]”, „nie z nawał[?] Kiedy[?]” – niepewne. Por. akt 275 – manifestacja Dłużniewskiego przeciw Czetwertyńskim o dzierżawę Komargrodu.

Objaśnienia: „Arędowna Possessya” – posiadanie dzierżawne (arenda); „Intromissya” – wwiązanie (wprowadzenie w posiadanie dóbr przez woźnego); „nullo Jure” – bez żadnego prawa; „Podkomorzy JKMci” – podkomorzy królewski (dworski); „mpp” – własnoręcznie.

Streszczenie

29marca 1768 r. w grodzie winnickim Ludwik Jurkowski[?], w imieniu ks. Kajetana Ludwika Czetwertyńskiego, podkomorzego JKM, zaniósł manifest przeciw Maciejowi Dłużniewskiemu, podczaszemu płockiemu. Dłużniewski trzymał miasteczko Komargród w dzierżawie z kontraktu z Czetwertyńskim. Po upływie posesji arendownej bezprawnie wziął na siebie intromisję (wwiązanie) do tych dóbr. Komparent manifestuje się powtórnie przeciw bezprawnemu zajęciu posesji i o nieważność tej intromisji (por. akt 275).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 196 (skan 0199, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Trzydziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim In-

5stygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego, Comparens Personaliter

7Urodz[ony] Jmć Pan Jgnacy Swirski z wyraźney

8Woli Jaśnie Wiel. Jmć Pana Józefa Sosnow-

9skiego Pisarza Polnego W. X[ięstw]a Lit[ewskiego] Pana

10tudzież

k. 196v (skan 0200, strona lewa)

1Pana, tudzież Urodz[onych] Jchmć PP. Mikołaia Kurczewskiego[?],

2Antoniego Gruszeckiego, Józefa, Jgnacego y Antoniego

3Swirskich, niemniey Prawowitych Mikołaia Podlec[kiego][?]

4[?]nka[?] y Jnn[ych] Jmieniem Czyniący, widząc bydź JWiel.

5Pryncypała swego y Jego Ludzi od niżey wyrażonych

6obżał[owanych] ciężko y tak krzywdę nieznośnie ponoszącego, iako

7w czonym[?], Solennie naprzeciwko Wiel. Jmć Panu

8Michałowi Zabłockiemu Łowczemu Żydacz[owskiemu] y Jnn[ym],

9tudzież odważnym[?] Setnikowi, Atamanowi, Esawułowi

10y Jnn[ym] Kozakom JO. Xcia Jmć Janusza Czetwertyńskiego

11Podkom[orzego] JKMci na niżey wyrażone acta iętym[?] Manifes-

12tuie się y protestuie, w ten niżey opisany sposób y o to

13Jż Jmć obwiniony wydrwiwszy[?] dostatecznie oprócz[?] wpiera-

14nia[?] y liczenia Summy od JW. Pryncypała Comparentis z Kon-

15traktu sobie przywyście[?] Trienium należącey, mniey

16na to baczący, owszem przestąpiwszy wszystkie Praw

17Koronnych obręby, o niżey wyrażonych akcyach od Jmci

18popełnionych opisanych y mocno obwarowanych,

19ponawiaiąc bardziey pierwsze nienależyte postę-

20pki oblatowaniem Kontraktu w Ziemstwie Latyczow-

21skim, a nie w swoiego Woiewodztwa ubi Bona consistunt

22aktach, ato chcąc aby wiadomość terminu z kontra-

23ktu liczenia Sumy Jmci Obwinionemu ukryta

24była, kiedy y iakiey przy Termin skończeniasię Posse-

25ssyi przypadał, nie dość maiąc na tym, asłyszał[?]

26y był wiadomym dokumentu, że JO. Xże Lubomirski W[oie]w[o]da

27Bracławski z przedawszy Dobra Wieś Jurkówkę JWiel.

28Sosnowskiemu Pisarzowi Polnemu W. X[ięstw]a Lit[ewskiego]

29Jmć Obwinniony y tu swego użytego razem staran-

30nością dożywszy zatym usiłował sposobu, ato prze-

31nanie[?] bespieczeństwa iakowegoś Sumy swoiey na

32Dobrach Jurkówce przez Plenipotentów JO. Xcia

33Lubomirskiego W[oie]w[o]dy Bracławskiego Sobie na Skrypt

k. 197 (skan 0200, strona prawa)

1Sobie na Skrypt od tegoż JO. Xięcia dany Zapisany

2prolonguiąc wymógł, y bespieczeństwo rzeczoney Summy

3na Skrypcie wyrażoney pierwey ostrzeżony na wszelkich

4Dobrach JO. Xcia Jmć W[oie]w[o]dy Bracławskiego, potym Sub-

5reptitie tęż Securitatem od WW. Plenipotentów JO. Xcia

6W[oie]w[o]dy Bracł[awskiego] favorem Jmć Obwinionego uwiedzionych

7przeniesienia oney Summy do kontraktu nie należącey

8na Dobrach Jurkówce nienależycie ostrzedz postarał się,

9niesłusznemi Zaś czasy na obięcie Possessyi Dobr rzeczo-

10nych Jurkówki JWiel. Sosnowski gdy zesłał Ludzi swoich

11do uspokoienia Jmci z Dobr Części rzeczonych tenże Ob-

12żałowany ostentowawszy się wprzody z łatwością wszelką

13ustąpienia JWiel. Dziedzicowi z Dobr Jurkówki z omnią[?]

14Szczęścia[?] y indulciat[?] Temporis sobie uprosiwszy do Kuma-

15cyi Dni kilka, co tenże Jmć miasto rumacyi pozwoloney

16sobie Temi Czasy przez Dni kilka używszy iako mógł na ukrzy-

17wdzenie wynalesć JWiel. Comparentis Pryncypała

18w Substancyi sposobów, udał się do JO. Xięcia Jmci

19Janusza Czetwertyńskiego Podkom[orzego] JKMci pod Pretekstem

20aby mógł swoie nieprawne y pretensyi[?] y utrzy-

21mać się nienależycie przy Possessyi Dobr Jurkówki

22prosił o pomoc Ludzi do utrzymania przy Possessyi z Sci-

23entium[?] zhaczonego[?] skazonego[?] wyjścia[?] y wypędzenia siedzą-

24cych Possessya na JWiel. Sosnowskiego Pisarza Polnego

25W. X[ięstw]a Litewskiego Pana y Dziedzica Dobr tychże Jur-

26kówki, zebrawszy dużą liczbę Ludzi JO. Xcia Janusza

27Czetwertyńskiego, tudzież swoich y Jnn[ych] nocną porą

28y śpiących raptowo w pare[?] gwałtownie z pomnio-

29nemi Ludźmi na Dobra Jurkówkę, y Dwor tamecznego

30Wiel. Pana naiechał, rozkazawszy gdzie Ludzi JWiel.

31Pisarza we Dworze zasypiaiących y po wsi iuż spiących

32iakoto Urodz[onych] Jchmć PP. Mikołaia Kurczewskiego[?]

33kaprały[?] wziąć, a iedni[?] związawszy z ręce y nogi Spi-

34sami kłuć, bić, krwawić, Gruszeckiemu ran cztery

35z wygłowie[?] zadać, oczy popodbiiać Spisami, kłuć, ucha

36poprzebiiać, a Antoniego Gruszeckiego Rusznica-

37mi

k. 197v (skan 0201, strona lewa)

1Rusznicami y rutyszczami[?] bić, krwawić, w kłodę do

2więzienia zabiiał, przysłanych umyślnych od JWiel.

3Sosnowskiego Ludzi y Szlachtę dla pilnowania Lasów,

4Gruntów y Całości Dobr Pańskich przez Wiel. Jmć

5Obwinionego teraz barbziey[?] upadaiących y umyślnie

6Gronta, Lasy pobliższym wioskom oddawał, y od wsi Jur-

7kówki Dziedzicznych odłączał, y oddalał, tych Ludzi bić,

8wyganiać, inkarcerować, inkarcerowanych więzić, wpiąty[?]

9bić chciał, zmuszać się[?] strzyło[?] z innemi wyganiać, rzeczy,

10Fanty y rożne mobilia zabierać, a innych niczym

11niewiedzących y przyieżdżaiących tylko łapać, podobnież

12bić, kaliczyć, inkarcerować y więzić, rzeczy różne brać,

13Ludzi nocny pory poprzestraszać y rozpędzać, Wieś y

14Dobra JWiel. Pisarza diezdować[?], y uniwersał[?] tak Pod-

15danych Tegoż iako y Dobra Jego obracać, hałasy,

16tumulty, wiolencye niezwyczayne y rożnicy nie

17tylko w pomienionych Dobrach ale y całey okolicy

18tych Dobr Czynić y wyrządzać we Dworze y Wsi

19Ludzi JW. Pisarza poraniwszy y skaleczywszy, wygnać,

20Konie, Kulbaki, Odzienie, Fanty, Siermięgi, Sołomy[?], pazu-

21rogi[?], y inne rzeczy, y na Rzeczka[?] brać y zabierać, zabrane

22w Kancellaryi nie prezentowawszy, na rekwizycyą

23nie oddać, przez które to swoie zuchwałość widocznie

24Czynienie y absolutnych postępków swoich Chłopom

25innym Ludziom do wyż wyrażonych Dobr, y tychże

26Dobr należących Gruntów Lasów dezolacyi Czynić, Lasy

27wywozić, Rzeczką[?] psuć, w niwecz obracać, nienależycie wy-

28dawać, dał, iakoż sam nasamprzód Wiel. Zabłocki

29JO. Xciu Januszowi Czetwertyńskiemu wiele[?] pewne

30pozwolenia Ludzi swoich do wygnania JWiel. Sosnow-

31skiego siedzących Possessyą Gruntu Zało niemało

32Temuż JO. Xciu dał, y do wsi Hopczuka[?] Zatamuiący

33niby Kotasny[?]: choć ub co tenże niebył Dożywo-

34wany[?] w nas swoim domysłem odważył się inno-

35krzywdy czynić licencyować, y umyślnie nato

36ordynowawszy

k. 198 (skan 0201, strona prawa)

1ordynowawszy zecił y rozkazał, a którędo wyż wy-

2rażone krzywdy y inne inkwietacyami dowiedzą[?] się[?] ma-

3iące Tenże Urodz[ony] Comparens nne quorum supra

4Manifestowawszy y protestowawszy się iterata vice

5Konie w Kancellaryi od W. Zabłockiego u Ludzi

6JWiel. Sosnowskiego w Zamku będących zabranych

7y przed Urzędem niniejszym prezentowanych

8do siebie wyrzekł z abranych[?] odebranych y do siebie wyrze-

9czonych Officium Praesens Kwituie, zostawuiąc Sobie

10tey Manifestacyi Sobie poprawienia ieżeli tego potrzeba będzie.

11Et in verificationem Praemissorum stanowszy oczywisto Wo-

12źny Generał W[oie]w[ó]dz[twa] Bracł[awskiego] y Jnn[ych] opatrzny Antoni

13Kamiński wmoc wierney Rell[acyi] Swoiey dobrowolnie

14zeznał, iż on Roku na Akcie wyrażonym Dnia Szesnas-

15tego[?] Marca na affektacyą y prawną rekwizycyą

16Wiel. Jmć Pana Józefa Sosnowskiego Pisarza W. X[ięstw]a

17Litewskiego z przytomną sobie Szlachtą Urodz[onych] Jchmć

18Pany Franciszkiem Klementowskim y Janem Wysłoc-

19kim by dla tym większey wiary sobie Kretymi[?] będąc

20Dobrach wielkich[?] gdzie będąc widział na Urodz[onych]

21Swirskich wyżey po Jmionach wyrażonych znaki

22zbicia, naprzód Plecach, całym ciele siniało, rutyszkami[?],

23samopałami, zadane, iednemu kark ołuczony[?], włosy

24z Głowy wyrwane, y inne razy, na niektórych do Kance-

25laryi dla słabości ziechać od zbicia Swiadkowie[?] widział

26y oglądał, które razy y siniaki aż boleiąc mienili sobie

27od Ludzi W. Zabłockiego JO. Xcia Jmć bydź zadane, co

28widziawszy y pewnie oglądawszy toż Stroną Szlachty

29sobie przytomną oświadczywszy się, Tenże Woźny z tamtąd

30odiechawszy przed Urzędem niniejszym prawdziwy

31Wizyi swoiey uczynił y zeznał Rellacyą. Dequo

32Praesens Ejusdem Ministerialis Rellatio, czego wszystkiego tako

33Urodz[ony] Comparens Manifestacyi iako y Woźny

34Wizyi Rell[acyą] actis connotari prosili co y otrzymali.

35Comparens nieumieiący pisać krzyż kładzie

36Jgnacy Swirski [+] Woźny nieumieiący Pisać

37Krzyż kładzie Antoni Kami-

38nski

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: akt długi, pisany pośpiesznie, z wieloma niejasnymi zwrotami – przepis miejscami orientacyjny (#PARTIAL). Niepewne m.in.: „Podlec[kiego][?] [?]nka[?]” (imiona/nazwiska prawowitych – poddanych), „w czonym[?]”, „odważnym[?] Setnikowi” (może „Sotnikowi”), „acta iętym[?]”, „wydrwiwszy[?] … oprócz[?] wpierania[?]”, „przywyście[?] Trienium”, „asłyszał[?]”, „przenanie[?]”, „z omnią[?] Szczęścia[?] y indulciat[?] Temporis”, „Kumacyi/rumacyi” (= rumacji, ustąpienia), „z Scientium[?] zhaczonego[?] skazonego[?] wyjścia[?]”, „w pare[?]”, „kaprały[?]”, „z wygłowie[?]”, „rutyszczami/rutyszkami[?]”, „barbziey[?]”, „wpiąty[?]”, „zmuszać się[?] strzyło[?]”, „diezdować[?]”, „uniwersał[?]”, „Sołomy[?], pazurogi[?]”, „Rzeczka[?]”, „Hopczuka[?]”, „Kotasny[?]”, „Dożywowany[?]”, „Kretymi[?]”, „wielkich[?]”, „ołuczony[?]”, „Swiadkowie[?]”, „Szesnastego[?]”. Data wizji (16 marca) poprzedzałaby najazd z 15 marca opisany przez Zabłockiego w akcie 284 – możliwe też „Dwudziestego Szostego”; zostawiono [?]. Nazwiska szlachty przy wizji (Klementowski, Wysłocki) jak w akcie 285 (tam „Wisłocki”). Por. akty 284–285 (ta sama sprawa Jurkówki).

Objaśnienia: „Pisarz Polny W. X. Lit.” – urzędnik wojskowy Wielkiego Księstwa Litewskiego; „Setnik (Sotnik), Ataman, Esauł” – stopnie w nadwornych oddziałach kozackich; „ubi Bona consistunt” – gdzie dobra są położone (kontrakt powinien być oblatowany w aktach województwa położenia dóbr, a nie w ziemstwie latyczowskim); „Trienium” – trzylecie (okres posesji); „Subreptitie” – podstępnie; „Securitas” – zabezpieczenie (sumy); „rumacya” – ustąpienie z dóbr; „indultum Temporis” – zwłoka; „inkarcerować” – uwięzić; „inkwietacye” – niepokojenie; „iterata vice” – powtórnie; „Officium Praesens Kwituie” – kwituje obecny urząd (z oddania koni); „Et in verificationem Praemissorum” – a na potwierdzenie powyższego; „Dequo Praesens Ejusdem Ministerialis Rellatio” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; „actis connotari” – wpisać do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30marca 1768 r. w grodzie winnickim Ignacy Świrski zaniósł manifest w imieniu Józefa Sosnowskiego, pisarza polnego litewskiego, oraz Mikołaja Kurczewskiego[?], Antoniego Gruszeckiego, Józefa, Ignacego i Antoniego Świrskich i poddanych. Był on skierowany przeciw Michałowi Zabłockiemu, łowczemu żydaczowskiemu, oraz setnikowi, atamanowi, esaułowi i Kozakom ks. Janusza Czetwertyńskiego, podkomorzego JKM. Zabłocki trzymał wieś Jurkówkę z kontraktu z ks. Lubomirskim, wojewodą bracławskim, który sprzedał ją Sosnowskiemu. Kontrakt oblatował w ziemstwie latyczowskim zamiast w aktach województwa, gdzie leżą dobra, i podstępnie przeniósł zabezpieczenie swej sumy na Jurkówkę. Gdy ludzie Sosnowskiego przybyli objąć posesję, wyprosił kilka dni zwłoki, a w tym czasie uzyskał pomoc ludzi ks. Czetwertyńskiego. Nocą z nimi najechał dwór i wieś: wiązał, bił i kłuł spisami ludzi Sosnowskiego, Gruszeckiego zakuł w kłodę, zabierał konie, siodła, odzież i rzeczy. Wyganiał też ludzi pilnujących lasów, rozdawał grunty i lasy okolicznym wsiom i niepokoił całą okolicę. Komparent odebrał konie zabrane przez Zabłockiego i okazane w urzędzie. Woźny Antoni Kamiński z Franciszkiem Klementowskim i Janem Wysłockim zeznał, że na prośbę Sosnowskiego oglądał na Świrskich ślady pobicia: sine plecy i ciało, wyrwane włosy i inne rany, które według nich zadali ludzie Zabłockiego.

Transkrypcja

k. 198v (skan 0202, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Trzydziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim In-

5stygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winnickiego, Stanowszy Oczywisto Woźny General

7Woiewodztwa Bracławskiego y Jnn[ych] opatrzny Antoni

8Kamiński wmoc wierney Rell[acyi] swoiey iawnie y dobrowol-

9nie zeznał, iż on Roku na Akcie wyrażonego Dnia

10Trzydziestego Marca na affektacyą y prawną re-

11kwizycyą JWiel. Józefa Sosnowskiego Pisarza Pol[nego]

12Wiel[kiego] X[ięstw]a Lit[ewskiego] z przytomną sobie Szlachtą Urodz[onymi] Jchmć

13Pany Franciszkiem Klementowskim y Józefem Swirskim

14zchodził do Kancelaryi Grodzkiey Winnickiey, gdzie będąc

15rekwirował Kopiji Protestacyi W. Michała Zabłockiego

16Ł[owczego] Żydaczowskiego pro JW. Jmć Panu Sosnowskiemu P[isarzowi] W[ielkiego]

17X[ięstw]a Litewskiego Dnia Dwudziestego Osmego Marca przez

18Urodz[onych] Jchmć Panów Józefa Kaczorowskiego y Woy-

19ciecha Borzechowskiego Palestrantów Grodzkich Winn[ickich]

20pilnie sub hoc actu Rewerendowany[?] wydania, a gdy pomie-

21niona Kopia actu superius ex Praemisso należyta nie była, y

22nie naydowana[?] wprzód[?], demonsperata[?] illa copia dowi-

23dziedy[?] podana, protestowawszy prosił Urzędu Tenże

24Woźny o przyięcie Rekwizycyi nienaydowania[?] tey

25tey Kopyi o przyięcie do akt czakonotowanie[?] co y otrzy-

26mał. Dequo Praesens Ejusdem Ministerialis Rellatio

27Ministerialis qui Supra Scribendi [ignarus] Crucem

28Sanctam posuit. [+]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: fragment „pilnie sub hoc actu Rewerendowany[?] wydania, a gdy pomieniona Kopia actu superius ex Praemisso należyta nie była, y nie naydowana[?] wprzód[?], demonsperata[?] illa copia dowidziedy[?] podana” – odczyt niepewny, sens: kopii protestacji (do której wydania zobowiązali się palestranci Kaczorowski i Borzechowski) nie znaleziono w kancelarii i nie wydano. „Klementowskim” – jak w aktach 285, 287. „Rewerendowany[?]” (= rewersem zobowiązany?). „czakonotowanie[?]” (= connotowanie, wpisanie). W formule końcowej brak słowa „ignarus” – dopisano w nawiasie.

Objaśnienia: „Rekwizycya” – formalne żądanie (tu wydania kopii akt); „Palestranci Grodzcy” – praktykanci kancelarii/adwokaci przy grodzie (por. akt 236 – Kaczorowski, Borzechowski); „sub hoc actu” – pod tym aktem; „actu superius ex Praemisso” – z aktu wyżej wymienionego; „Dequo Praesens Ejusdem Ministerialis Rellatio” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; „qui supra Scribendi [ignarus] Crucem Sanctam posuit” – który, nie umiejąc pisać, postawił znak świętego krzyża.

Streszczenie

30marca 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Antoni Kamiński zeznał, że tego dnia, na żądanie Józefa Sosnowskiego, pisarza polnego litewskiego, w obecności szlachty Franciszka Klementowskiego i Józefa Świrskiego, udał się do kancelarii grodzkiej winnickiej. Zażądał tam wydania kopii protestacji Michała Zabłockiego, łowczego żydaczowskiego, przeciw Sosnowskiemu z 28 marca 1768 r., którą przez palestrantów grodzkich Józefa Kaczorowskiego i Wojciecha Borzechowskiego zobowiązano wydać. Kopii nie znaleziono i nie wydano, więc woźny poprosił o przyjęcie do akt tej rekwizycji i protestacji. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 199 (skan 0202, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Marca, Trzydziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Insty-

5gatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Win-

6nickiego Stanowszy Osobiście Urodz[ony] Jmć Pan

7Franciszek Klementowski Jmieniem y z wyraźny

8woli JWiel. Jmć Józefa Sosnowskiego Pisarza Polnego

9Wielkiego Xięstwa Lit[ewskiego] Brzeskiego y Rzeczyckiego[?]

10Starosty, Praecavendo omnimode Integritati Substan-

11tiae Illustris Principalis Sui, a widząc wielce Substancyi

12y Gruntach zbyt ukrzywdzonego, cum magna

13Querimonia tym Solennissime naprzeciwko JO. X[iążęciu]

14Jmć Januszowi Czetwertyńskiemu Podkomo-

15rzemu JKMci, Dobr Horyszków Dziedzicowi

16Panu, niemniey Jakich kolwiek Jmion Urodz[onemu]

17Szumarskiemu[?] Pułkownikowi, tudzież Sotniko-

18wi, Atamanowi, Esawułowi y Jnn[ym] Odważnym Kozakom

19do osob kilkudziesiąt wrożny Oręż przybranym

20do naiechania Dobr pomienionych JWiel.

21Manifestantis Pryncypała Dziedzicznych y

22Hałasów Czynienia wyraźnie ordynowanym

23Querituris[?] Manifestat et protestatur, o to, iż JO.

24X[iążę] Jmć obżałowany bez żadnego wzgledu na

25Prawo Pospolite, które wyraźnie Ludzi broni

26y wszelkich amonicyi[?] do uczynienia krzywd

27Gwałtów y naiazdów dawać Zabrania,

28ale JO. X[iążę] Jmć pominowszy te wyraźne pra-

29wo, mniey szanuiąc Sąsiedztwa JWiel. Pisarzem

30Pol[nym] przyiaźń na Żarną[?] rekwizycyą Wiel.

31Jmć

k. 199v (skan 0203, strona lewa)

1Wiel. Jmć Pana Michała Zabłockiego Łowczego

2Żydacz[owskiego] Kozaków swoich nadwornych w Oręż

3przybranych w Prochi y kule opatrzonych

4do naiechania Dobr Dworu atakowania

5y niżey wyrażonych krzywd Czynić dawszy

6użyt się[?], Którzy ordynowani naiechawszy

7wieś Jurkówkę JWiel. Manifestanta Pryncy-

8pała Dziedziczną, Strzelaiąc z Strzelby y z Ręczny-

9gęsto kulami Dwór atakowali, w którym

10zastawszy Urodz[onych] Jchmć Panów Mikołaja

11Kurczewskiego[?] do pilnowania Gruntów

12Lasów od JW. Jmć Pana Pisarza Pol[nego]

13zesłanego, y Antoniego Gruszeckiego ad mon-

14tem[?] Juriam[?] Illustri Manifestantis Princi-

15pali Servientium do wysiadywania Posse-

16ssyi oblokowanego[?] bez niewinni[?] kwaldi-

17ssime[?] zbili, y tiranissime Spisami popodkałali,

18z Sukien, Butów kosztu[?] poobdzierali, y wiele

19rożnych rzeczy w Czasie Sprawy Osobli-

20wym Regestrem Specyfikować się maiących

21pobrali, tudzież wiele Jnnych Szlachty po-

22bili, w kłodę zabijali, z butów poobnażali,

23y wiele niezliczonych krzywd poczynili,

24nikogo[?] nie przestaiąc w Ludzi Gromad-

25zkich Odzienia, Płótna, Siekiery, y rożne fanty

26biorąc, wieś ruinuiąc, Ludzi biiąc y wyganiaiąc,

27Gwałty y codziennie pokoi tumulty

28Czynią, y Czynić nie poprzestaią, owszem co

29dnia większey a większey krzywd we wsi Jur-

30kówce przymnażaiąc, Dziełaiąc, a dla tego krzyw-

31dy Wieliczne[?], Bicie Szlachty y Danie z broy-

32nych Kozaków, Jdem Comparens Jmie-

33niem tegoż JWiel. Pryncypała Swego

34naprzeciwko wyżey wyrażonemu JO. X[iążęciu] Jmć

k. 200 (skan 0203, strona prawa)

1JO. X[iążęciu] Jmć Obżał[owanemu] y Jmć wyżey wyrażonym

2Powtórnie zostawiwszy hujus mihi[?] Salvam

3meliorationem si opus fuerit manifestuie y

4protestuie się, prosząc o przyięcie do akt. Fran-

5ciszek Klementowski mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwisko komparenta potwierdzone podpisem „Franciszek Klementowski” (w aktach 285, 287, 288 czytane z [?]). Tytuły Sosnowskiego „Brzeskiego y Rzeczyckiego[?] Starosty” – drugi człon niepewny. „Horyszków” – potwierdzone w akcie 306. „Szumarskiemu[?]” – niepewne. „Querituris[?]”, „amonicyi[?]”, „na Żarną[?] rekwizycyą”, „dawszy użyt się[?]”, „ad montem[?] Juriam[?]”, „oblokowanego[?]”, „bez niewinni[?] kwaldissime[?]” (= crudelissime?), „kosztu[?]”, „nikogo[?]”, „Wieliczne[?]”, „hujus mihi[?]” – odczyt niepewny. „Z Ręczny-” (= z ręcznych [strzelb]) – urwane na końcu wiersza.

Objaśnienia: „Praecavendo omnimode Integritati Substantiae Illustris Principalis Sui” – zabezpieczając na wszelki sposób całość majątku swego jaśnie wielmożnego mocodawcy; „cum magna Querimonia … Solennissime” – z wielką skargą … najuroczyściej; „Manifestat et protestatur” – manifestuje się i protestuje; „Kozacy nadworni” – prywatna milicja magnacka; „Prochi y kule” – proch i kule; „tiranissime” – najokrutniej; „Specyfikować się maiących” – które mają być wyszczególnione (w osobnym rejestrze w czasie sprawy); „Salvam meliorationem si opus fuerit” – z zastrzeżeniem poprawy (manifestu), jeśli zajdzie potrzeba; „mpp” – własnoręcznie.

Streszczenie

30marca 1768 r. w grodzie winnickim Franciszek Klementowski zaniósł manifest w imieniu Józefa Sosnowskiego, pisarza polnego litewskiego, starosty brzeskiego i rzeczyckiego[?]. Był on skierowany przeciw ks. Januszowi Czetwertyńskiemu, podkomorzemu JKM, dziedzicowi dóbr Horyszków, jego pułkownikowi Szumarskiemu[?] oraz sotnikowi, atamanowi, esaułowi i kilkudziesięciu uzbrojonym Kozakom. Według manifestu książę, lekceważąc prawo pospolite i przyjaźń sąsiedzką, na prośbę Michała Zabłockiego, łowczego żydaczowskiego, wysłał nadwornych Kozaków z prochem i kulami na wieś Jurkówkę, dziedziczną Sosnowskiego. Kozacy ostrzelali dwór, okrutnie pobili i pokłuli spisami Mikołaja Kurczewskiego[?] i Antoniego Gruszeckiego, obdarli ich z odzieży i butów i zabrali rzeczy. Bili też innych szlachciców, zakuwali ich w kłodę, zabierali chłopom odzież, płótno i siekiery, a wieś niszczą i niepokoją codziennie. Komparent zastrzega sobie prawo poprawy manifestu (por. akty 284–288).

Transkrypcja

k. 200 (skan 0203, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego.

2Miesiąca Marca Trzydziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkie-

4mi Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego, Comparens Personaliter

7Urodz[ony] Jmć Pan Józef Hołownia Bystrzycki

8nomine W. Jmć Pana Stanisława Bożeca

9Jełowickiego Miecznika Łuckiego, Dobr Wsi

10Arbijówki[?] w Kluczu Szarogrod[zkim] ugore Prawa[?]

11Sobie służącego Possessora, przed aktami niniey-

12szemi postrzegaiąc wszelkiey Całości Substancyi

13tegoż Wiel. Pryncypała Swoiego Oraz Gruntów

14y Lasów wsi wspomnioney Arbijówki Solennie

15na przeciwko W. Jmć Panu Janowi lub Jnnego Jmie-

16nia Mroczkowskiemu Dobr Wsi Mironówki

17w tymże Kluczu Szarograd[zkim] iłż[?] Possessorowi Panu,

18niemniey poddanym wsi Mironówki Ma-

19nifestował et de Diligentia protestował się, o to,

20Jż Wiel. Mroczkowski trzymaiąc Dobra

21wieś Mironówkę w Possessyi swoiey in Conti-

22guitate z dobrami Arbijówką będącą a nie obse-

23ruiąc Jura vicinitatis ważył się multoties Ludzi

24swoich Poddanych Mironowieckich na Grun-

25ta własne y Lasy wsi Arbijówki Possessyi

26Wiel. Comparentis Pryncypała podług

k. 200v (skan 0204, strona lewa)

1podległe nasyłać, a nasławszy Lasy y Zapusty

2Dębowe wycinać, iakoż et hisce temporibus

3Zabrawszy się pod wod[zą] Kilkunaście Poddani

4Mironowieccy Cum Armorum genere na te

5Lasy naiechali, Drzewa Dębowego niemało

6wycięli, y gdy Pobereżnicy Obieżdżaiące Lasy za-

7stali z drzewem wyciętym, iuż na Saniach będą-

8cym, y onych iako o swoy Las przytrzymać chcieli,

9tedy ci nastaniem porwawszy się do kijów y orę-

10ża, który natenczas przy sobie mieli, Tychże Pobere-

11żników w[?] bili, kaleczyli, rzeczy rożne onym pozabi-

12rali, nie dość natym, ale ieszcze y Urodz[onego] Droho-

13mireckiego Dyspozytora Arbijowskiego tamże

14w Lesie będącego z pobereżnikami, drugim

15razem zastawszy y oskoczywszy Drągami

16zbili y Ledwie Osmierci nie przyprawili. Dlaczego

17Jdem Generosus Comparens zapobiegaiąc tako-

18wym Złym Jnkonweniencyom oraz postrzega-

19iąc wszelkiey Całości Pryncypała Swoiego tako

20o Nasyłanie na Lasy Arbijowskie, wycięcie onych,

21iakoteż o zbicie Pobereżników y Urodz[onego] Drohomire-

22ckiego Dyspozytora Arbijowieckiego, iterata

23vice Manifestowawszy się, In verificationem

24permissorum[?] stawił przedemną Urzędem Woź-

25nego G[ene]ł[alnego] opatrznego Jana Żytowskiego, który

26na affektacyą y prawną Rekwizycyą W.

27Jmć Pana Stanisława Bożeca Jełowickiego Mie-

28cznika Łuckiego, Una cum nobilibus Genero-

29sis Joanne Dnistrzański[?] et Antonio Bochowski[?]

30Majoris Evidentionis[?] Testimonij był na Gru-

31ncie y w Lasach Arbijowskich, gdzie będąc wi-

32dział Las dębowy znacznie zcięty y zdezelo-

33wany, które wycięcie tego Lasu mienili

34bydź uczynione przez Ludzi ze wsi Miro-

35nowki

k. 201 (skan 0204, strona prawa)

1Mironowki. Co widziawszy y oglądawszy Szlachtą

2Sobie przytomną oświadczywszy się przybywszy

3ad acta przedemną Urzędem uczynił y zeznał

4prawdziwey Wizyi Rell[acyą], prosząc tak Urodz[ony]

5Comparens Manifestacyi iako y woźny wizyi Rell[acyi]

6actis Connotari y Otrzymali. Józef Hołownia Bystrzycki

7Ministerialis Jgnarus Scribendi Crucem posuit. [+]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwa wsi „Arbijówka[?]” (w rękopisie „Arbijowki”, „Arbijowskie”, „Arbijowieckiego”) – niepewna; „Mironówka” – czytelne. „w Kluczu Szarogrod. ugore Prawa[?]” – niepewne (może „iure Prawa”); „iłż[?] Possessorowi” – niepewne. „pod wod[zą]” – zapis skrócony „podwod”, może „podwód” (z podwodami, tj. z wozami/saniami). „Tychże Pobereżników w[?] bili” – nad linią dopisek „Tapht”[?]. Nazwiska szlachty przy wizji „Joanne Dnistrzański[?] et Antonio Bochowski[?]” – niepewne. „Majoris Evidentionis[?]”, „permissorum[?]” (= praemissorum) – niepewne. Por. akt 282 – Michał Bożyc Jełowicki, łowczy łucki, i woźny Jan Żytowski.

Objaśnienia: „Possessor” – posiadacz (dzierżawca lub zastawnik) dóbr; „in Contiguitate” – w sąsiedztwie, przyległe; „nie obserwuiąc Jura vicinitatis” – nie przestrzegając praw sąsiedzkich; „multoties” – wielokrotnie; „Zapusty Dębowe” – młode zarośla dębowe; „et hisce temporibus” – i w tych czasach (niedawno); „Cum Armorum genere” – z bronią; „Pobereżnicy” – strażnicy lasów i granic; „Dyspozytor” – zarządca wsi; „Jnkonweniencye” – niedogodności, krzywdy; „iterata vice” – powtórnie; „In verificationem praemissorum” – na potwierdzenie powyższego; „Una cum nobilibus Generosis … Majoris Evidentiae Testimonij” – wraz z urodzonymi szlachcicami … dla większego świadectwa oczywistości; „zdezelowany” – zniszczony; „actis Connotari” – wpisać do akt.

Streszczenie

30marca 1768 r. w grodzie winnickim Józef Hołownia Bystrzycki, w imieniu Stanisława Bożyca Jełowickiego, miecznika łuckiego, posesora wsi Arbijówka[?] w kluczu szarogrodzkim, zaniósł manifest przeciw Janowi Mroczkowskiemu, posesorowi sąsiedniej wsi Mironówka w tym samym kluczu, i jego poddanym. Mroczkowski, nie przestrzegając praw sąsiedzkich, wielokrotnie nasyłał poddanych na grunty i lasy Arbijówki, gdzie wycinali dębinę. Ostatnio kilkunastu uzbrojonych poddanych z Mironówki wycięło dużo dębów. Gdy pobereżnicy chcieli zatrzymać drewno już załadowane na sanie, chłopi pobili ich kijami, poranili i zabrali im rzeczy. Innym razem napadli i pobili drągami dyspozytora Arbijówki Drohomireckiego, który ledwie uszedł z życiem. Woźny generalny Jan Żytowski, z Janem Dnistrzańskim[?] i Antonim Bochowskim[?], oglądał w lasach Arbijówki znacznie wycięty i zniszczony las dębowy; wskazano, że wycięli go ludzie z Mironówki.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 201 (skan 0204, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Trzydziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodu Winnickiego, Stanowszy Oczywisto Wo-

7źny Generał Woiewodztwa Bracławskiego y

8Jnnych opatrzny Jan Żytowski authentica-

9tus Juratus praesenti Officio bene notus wmoc

10prawdziwey Relacyi Swoiey Zeznał, iż on Roku

11Teraźnieyszego Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt,

12Osmego Dnia Dwudziestego Dziewiątego Marca

13Pozew Grodzki Winnicki na membranie auten-

14tycznym y orginalny odniosł do Dobr Miasta

15Lipowca, y tam ten pozew w Zamku wsieni[?] na

16Stole położywszy, o położeniu y Essencyi onego odło-

17go[?] y oblogo[?], y Wszelkiey sprawie pisany był praw-

18nie publikował y do wiadomości przywiódł.

19De Tenoritate[?] Józef Kolumna Czosnowski

20Winnicki Ułanowski etcetera Starosta JOXciu

21Jmć Antoniemu Jabłonowskiemu Woiewodzie

22Poznańskiemu iako Panu Dobr Miasta Lipo-

23wca y Wsi Kozanki y Jnnych, tudzież Urodz[onemu]

24quorum vis nominum Dąbrowskiemu Ekono-

25mowi Klucza Lipowieckiego Kommissarzo-

26wi

k. 201v (skan 0205, strona lewa)

1Kommissarzowi, Pułkownikowi Nadwornemu Koza-

2ckiemu y Całey Gromadzie Lipowieckiey y Kozanieckiey

3po Jmionach y przezwiskach wiadomym Pozwanym

4z osob y Zewszystkich Generaliter Dobr Waszmościów Leżących

5Ruchomych y Sum pieniężnych Pewnego Jmci gdzie

6amoweą[?] Starościńską przykazuię ażebyście Wasz-

7mość przedemną Samym lub Sądem y Urzędem moim

8Grodzkim Winnickim na Rokach Grodzkich Win-

9nickich naonczas pierwszy Kadencyi Sądzących się lub

10wtenczas gdy ta sprawa z Regestru Sobie należytego

11do Sądzenia przypadnie y przywołana będzie Sami

12obliczenie[?] y Zawicie Stanęli na Jnstancyą Jnstyga-

13tora Sądowego y Jego Delatorow JW. Jmć Michała

14Bozenia[?] Jełowickiego Starosty[?] Dobr Klucza Medow-

15skiego Zastawnego y Dożywotniego Possessora,

16Urodz[onego] Stanisława Szczepkowskiego[?] Ekonoma Me-

17dowskiego, Antoniego Wysockiego Leśniczego Lasów

18Oczytkowskich, Józefa Zawadzkiego y Jnnych al-

19torum, Którzy przychilaiąc się do prawa pospoli-

20tego do dawnych Procesów, Pozwów przy Pozwów[?]

21wizyi zbitego y skaleczonego Hryćka Krasnoiaja[?]

22Pobereżnika y Manifestu hac Vice Zaniesionego

23Waszmościów pozywaią, Jż Waszmość Urod[zony] Dąbro-

24wski nieuważaiąc na Prawo pospolite postponum[?]

25do Jura Vicinitatis z Dobr Miasta Lipowca y wsi

26Kozanki in Contiguitate z Dobrami JW. Starosty Bra-

27cławskiego[?] Oczytkowem y Medowem będącemi Ludzi roż-

28nych z Wszelkim przysposobionych orężem do spustosze-

29nia y Zruynowania Lasów Oczytkowskich nasyłaiąc,

30Dębów Szpnia[?] kilka Tysięcy wycięli, Karabelczą[?] Lu-

31dzi nasłowawszy[?] drodze nie sobie niewinnych ia-

32dących z Lipowca bijecie, Kaliczycie, Obdzieracie, Stawy

33spuszczacie, Ryby wyławiacie, Młyny Ruinowacie, żelaza

34Młyńskie Zabieracie, Gwałty y Tumulty rożne Czynić,

35Biciem y Zabiciem Urod[zonego] Wysockiego Leśniczego grożąc

36dalsze Krzywdy przez Gromadę Lipowiecką y Kozaniecką

37Czynić, pozwalaliście, iakoż prezentowanie dla[?] prezenta

38w Grodzie Winnickim Ewidentna dobrowolney ciała

39Zbiwszy y skaleczywszy Robotnego Hryćka Krasnoiaja[?]

40ledwiełe żyiącego nadrodze porzuciwszy, o dobra[?] mo

41obiszcze[?] Ewidencyie y wiele poczynione krzywd

42Dy actor[?]

k. 202 (skan 0205, strona prawa)

1Krzywdy do Kompensowania y nadgrodzenia

2tychże szkód y Win prawnych z tąd pocho-

3dzących na Termin wyż wznaczony Waszmość

4pozywaią y przypozywaią. Litis parituri

5Terminum attentaturi et ad praemissa

6Omnia judicialiter Responsuri. Pisan w

7Winnicy Dnia Dwudziestego Drugiego

8Marca Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdzie-

9siąt, Osmego. Ministerialis ignarus Scribendi

10Signum Crucis posuit Jan Żytowski [+]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: pozew pisany pośpiesznie, wiele miejsc niepewnych – przepis częściowo orientacyjny (#PARTIAL). Wystawca pozwu – starosta winnicki Józef Kolumna Czosnowski: nazwisko poprawione wg formuły równoległej w akcie 294 („Józef Kolumna Czosnowski Winnicki etc. Starosta”); w tym akcie zapis niewyraźny; tytuł starosty ułanowskiego – por. akty 192, 205. Tytuł Jełowickiego w nagłówku i w tekście (Ł. Ł.[?], „Starosty[?]”, „Starosty Bracławskiego[?]”) – niepewny; w akcie 282 łowczy łucki. Wojewoda poznański wymieniony tu jako ks. Antoni Jabłonowski (por. akt 282, gdzie pisarz podał „Stanisław lub innego imienia”). Nazwisko ekonoma „Szczepkowskiego[?]”, leśniczego „Wysockiego” (odczyt prawdopodobny), poddanego „Krasnoiaja[?]” (por. akt 282 „Krasnowaja[?]”) – niepewne. „w Zamku wsieni[?]”, „odłogo[?] y oblogo[?]”, „amoweą[?]”, „obliczenie[?]”, „postponum[?]”, „Szpnia[?]”, „Karabelczą[?]”, „nasłowawszy[?]”, „o dobra[?] mo obiszcze[?]”, „Dy actor[?]” – nieodczytane pewnie. Data pozwu (22 marca) wcześniejsza niż manifest z 29 marca (akt 282) – wg rękopisu.

Objaśnienia: „Rok (Roki) Grodzkie” – sesja sądu grodzkiego; „authenticatus Juratus praesenti Officio bene notus” – uwierzytelniony, zaprzysiężony, dobrze znany obecnemu urzędowi; „membrana” – pergamin; „Essencya” – treść; „Kadencya” – kadencja (sesja) sądu; „z Regestru Sobie należytego” – z właściwego rejestru spraw; „Zawicie” – zawiście, pod rygorem zaocznego wyroku; „Delatorowie” – oskarżyciele, wnoszący sprawę wraz z instygatorem; „Jura Vicinitatis” – prawa sąsiedzkie; „in Contiguitate” – w sąsiedztwie; „Litis parituri Terminum attentaturi et ad praemissa Omnia judicialiter Responsuri” – abyście stanęli w sprawie, pilnowali terminu i sądownie odpowiedzieli na wszystkie powyższe zarzuty; „Ministerialis ignarus Scribendi Signum Crucis posuit” – woźny, nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30marca 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Jan Żytowski zeznał, że 29 marca zaniósł pergaminowy pozew grodzki winnicki do miasta Lipowca i położywszy go na stole w zamku ogłosił jego treść. Pozew wystawiony w imieniu starosty winnickiego Józefa Kolumny Czosnowskiego wzywa przed sąd grodzki winnicki ks. Antoniego Jabłonowskiego, wojewodę poznańskiego, pana Lipowca i wsi Kozanka, jego ekonoma i komisarza klucza lipowieckiego Dąbrowskiego, pułkownika nadwornego kozackiego oraz gromady Lipowca i Kozanki. Instancję wnoszą instygator i delatorowie: Michał Bożyc Jełowicki (zastawny i dożywotni posesor klucza medowskiego), ekonom medowski Stanisław Szczepkowski[?], leśniczy lasów oczytkowskich Antoni Wysocki, Józef Zawadzki i inni. Zarzuty: ludzie z Lipowca i Kozanki, wbrew prawu sąsiedzkiemu, uzbrojeni wycięli kilka tysięcy dębów w lasach oczytkowskich, bili i obdzierali niewinnych podróżnych, spuszczali stawy i łowili ryby, niszczyli młyny i zabierali żelaza młyńskie, grozili leśniczemu oraz ciężko pobili pobereżnika Hryćka Krasnoja[?]. Pozwani mają odpowiadać o zwrot szkód. Pozew pisany w Winnicy 22 marca 1768 r. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż (por. akt 282).

Transkrypcja

k. 202 (skan 0205, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Trzydziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi

4Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną

5Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namies-

6nikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego,

7Stanowszy Oczywisto Woźny Generał

8Woiewodztwa Bracławskiego y Jnn[ych] opat-

9rzny Michał Radliński in Officio Jura-

10tus[?] Ministerialis ac fidelis Rell[acyą] Palam publice libe-

11reque recognovit, iż on Roku Teraźniey-

12szego Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt Osmego,

13Dnia Dwudziestego Osmego Marca był

14w Dobrach Mieście Berdyczowie[?] w

15Woiewodztwie Kijowskim a Powiecie Żyto[mirskim]

16Leżących, gdzie będąc eidem Pozew Kommi-

17ssyi Skarbowey Warszawski Kommorze[?]

18Skarbowey, Drugi w Dobrach Wsi

19Pobereżny[?] tegoż dnia y Roku wiadomy Essen-

20cyi

k. 202v (skan 0206, strona lewa)

1Essencyi Pisanych od Słowa pełnego y wiadomy

2Sprawie, przedawie[?] opowiedział, którego Sequ-

3entis. My Kommissarze Rady Ekonomic-

4zney Skarbu Koronnego od Rzeczypospolitey

5Wyznaczeni Wam Wiel. y Urodz[onym] Mar-

6cinowi Rakowskiemu Super intenden-

7towi, Józefowi Jakubowskiemu Rewizorowi,

8Antoniemu Nadwodzkiemu Pisarzowi,

9Józefowi Tomaszewskiemu, Janowi Latal-

10skiemu, Stefanowi Kobylińskiemu, An-

11toniemu Trochimowiczowi Strażnikom

12Komory Sawran y Bohopol y Jnnego

13oryginalnych terminach wyrażonym

14Officialistom Celney JKMci y Rzeczypospo-

15litey Kronie[?], Wiel. Franciszkowi Biedrzy-

16ckiemu Vice gerentowi Grod[zkiemu] Winn[ickiemu]

17Sędziemu Kondescencyi uciemiężliwemu[?],

18Pozwanym sprawy niżey mianowaney

19z osób y Dobr Wmć ogułem wszelkich

20nakazuiemy, abyście przed Sądem Na-

21szym Kommissyi Ekonomiczney Skar-

22bu Koronnego w Warszawie na Kaden-

23cyi Majowey, wtenczas gdy ta spra-

24wa z Regestru sobie należytego do są-

25dzenia przypadnie y przywołana będzie,

26Sami obliczenie y Zawicie Staneli na

27Instancyą Jnstygatora Sądow naszego

28y Jego Delatora Statecznego Danila[?] Gur-

29dzieja Kupca Rossyiskiego aktora, który

30actor przychilaiąc się do Prawa Pospoli-

31tego Wmć Pozywa alias racy[?] dogotowy[?]

32Sprawy y Dekretu przypozywa o Ska-

33sowanie

k. 203 (skan 0206, strona prawa)

1o Skasowanie Publikaty na niniejszym

2Aktorze[?] w Dobrach Sawrania na Terminie

3Kondescensyi Dnia Siedmnastego Marca

4Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego

5obwołaney niesprawiedliwie otrzymaney

6do naKazania Inkwizycyi z Swiadków

7przez teraźnieyszego actora w Regestrze

8liczby Sześciu Zamykaiącym podanym a

9przez Wierność Waszą niesprawiedliwie

10wyexcypowanych, Wierność twoią Wiel.

11Biedrzycki Sędzia Uważliwy o winy

12Prawne zaniewydanie Dekretu Czyli Aktu

13Kondescensyonalnego uważliwie następ-

14nego y do reprodukcyi tegoż Aktu przed

15Sądem Naszym, w sprawie zaś pryncypal-

16ney o Zapłacenie Wołow Sześćdziesiąt Dzie-

17więć Aktorowi niesprawiedliwie zabranych

18na termin wyż oznaczony Pozywa. Lity

19Parituri et Judicialiter respensuri. Dat[um]

20w Warszawie Roku Tysiąc, Siedmset Sześ-

21dziesiąt, Osmego, Dnia Dwudziestego Dru-

22giego Marca, de quo Praesens Ministerialis Rell[atio]

23Ministerialis ignarus Literarum Crucem

24Sposuit[?] Michał Radliński [+]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwisko woźnego „Radliński” (w podpisie „Radlinski”). Miejsca doręczenia: „w Dobrach Mieście Berdyczowie[?]” (odczyt nazwy niepewny; „Bordycz.”) w woj. kijowskim, pow. żytomierskim, oraz „w Dobrach Wsi Pobereżny[?]” – niepewne. „eidem Pozew … Kommorze[?] Skarbowey” – sens: pozew doręczony urzędnikom komory skarbowej. Imię powoda w pozwie zapisane „Danila[?]” (w nagłówku i w aktach 273, 279 – Denis/Dionizy) – zostawiono [?]. „Kronie[?]”, „uciemiężliwemu[?]” (= uważliwemu), „alias racy[?] dogotowy[?]”, „Aktorze[?]”, „Sposuit[?]” – niepewne. Por. akty 272–273 i 279 (spór o 69 wołów i kondescensję w Sawraniu).

Objaśnienia: „in Officio Juratus Ministerialis ac fidelis Rellatio Palam publice libereque recognovit” – przysięgły woźny urzędowy w wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; „Kommissya Rady Ekonomiczney Skarbu Koronnego” – Komisja Skarbu Koronnego (od 1764), sąd w sprawach celnych i skarbowych; „Kadencya Majowa” – sesja majowa; „Jnstygator Sądow naszego y Jego Delator” – oskarżyciel publiczny sądu i wnoszący sprawę; „Publikata” – ogłoszenie (wyroku/aktu); „Kondescensya” – zjazd sądu na miejsce; „Inkwizycya z Swiadków” – przesłuchanie świadków; „wyexcypowanych” – odrzuconych (świadków); „reprodukcya Aktu” – przedstawienie aktu w sądzie; „Lity Parituri et Judicialiter responsuri” – abyście stanęli w sprawie i sądownie odpowiedzieli; „Datum” – dan; „de quo Praesens Ministerialis Rellatio … ignarus Literarum Crucem posuit” – o czym niniejsza relacja woźnego, który nie znając liter, postawił krzyż.

Streszczenie

30marca 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Michał Radliński zeznał, że 28 marca doręczył w mieście Berdyczów[?] (woj. kijowskie, pow. żytomierski) oraz we wsi Pobereżna[?] pozew Komisji Skarbu Koronnego z Warszawy. Pozew, dany w Warszawie 22 marca 1768 r., wzywa przed Komisję na kadencję majową urzędników Skarbu Koronnego: superintendenta Marcina Rakowskiego, rewizora Józefa Jakubowskiego, pisarza Antoniego Nadwodzkiego, Józefa Tomaszewskiego i strażników komór sawrańskiej i bohopolskiej Jana Latalskiego, Stefana Kobylińskiego i Antoniego Trochimowicza. Wzywa też Franciszka Biedrzyckiego, wicegerenta grodzkiego winnickiego, sędziego kondescensji. Instancję wnosi instygator i delator Denis (Danił[?]) Gurdziej, kupiec rosyjski. Żąda on skasowania publikaty ogłoszonej 17 marca 1768 r. na kondescensji w Sawraniu, gdzie odrzucono jego sześciu świadków. Od Biedrzyckiego żąda kar za niewydanie dekretu kondescensyjnego i przedstawienia aktu przed Komisją, a w sprawie głównej – zapłaty za 69 niesłusznie zabranych wołów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż (por. akty 272, 273, 279).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 203 (skan 0206, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Trzydziestego Dnia.

k. 203v (skan 0207, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod-

2zkiemi Winnickiemi y przedemną Janem

3Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

4Burgrabstwa Grodu Winnickiego Osobi-

5ście Stanowszy Przewielebny W. Bogu Jmć

6Xiądz Antoni Bajński[?] Rektor Kollegium

7Winnickiego Societatis Jesu, Swym Całego Zgro-

8madzenia tegoż Kollegium Winn[ickiego] y Wiel.

9Kazimierza Rylskiego Franciszka Adama

10y Woyciecha Rylskich, Józefa y Agnieszki

11z Rylskich Korsaków[?] Małżonków, Mariam-

12bino[?] Małż[onków] Andrzeja y Teressy z Rylskich

13Kuprockich[?] Małż[onków] Antoniego y Rozalii z Ril-

14skich Przemyckich Małż[onków], Katarzyny w

15Stanie Pańienskim Zostaiącey Rylskiey

16Braci y Siostr stryiecznych między sobą

17Rodzonych, Józefa y Wiktoryi z Zdrożyckich[?]

18Wysockich Małż[onków], Józefa y Franciszki z Fra-

19nnickich[?] Zawiszów Małż[onków], Woyciecha

20Rzeczyckiego[?] y Tomasza Pruchnickiego[?]

21Braci y Siostr między sobą Cioteczno rodzo-

22nych, niegdy Wiel. Woyciecha Rylskiego

23Woyskiego Żyt[omierskiego] Pisarza Grod[zkiego] Kijow[skiego] Dobr

24Jurkówiec Dziedzica naturalnych Suk-

25cessorów Jmieniem Solennie naprzeciwko Wiel.

26Marcinowi y Katarzynie z Niłosławskich

27Dydzińskim[?] Kasztel[anom] Lubaczew[skim] Małż[onkom]

28y Wiel. Stanisławowi y Urszuli itidem

29z Niłosławskich Szczeniawskim[?] Szkt[?] Trześ[?]

30Małż[onkom] Antoniemu y Joannie także

k. 204 (skan 0207, strona prawa)

1także z Niłosławskich Kruszyńskim[?] Lecz Teraz Frontka[?]

2wel[?] Małż[onkom] Stronie, niemniey Wiel. Piotrowi Sza-

3włowskiemu Pisarzowi Grod[zkiemu] Lwow[skiemu] Sędziemu

4Kondescensoryalnemu Uważliwemu ze Strony

5Obżałowanych Sprowadzonemu y tejże Stronie

6przychilnemu Skarży y Żali się w niżey opisa-

7ny sposób y o to, Jż Jchmć Obżałowani wiedząc

8dostatecznie Dobra Wieś Jurkówkę przez na-

9stąpione Prawne Dekretami utwierdzone y nie

10wzruszone Rezygnacye od dawna bydź przypadłe

11do Klucza Czerlenkowskiego[?] iednak w przeciwko

12wszelkiey Oczewistości pieniu[?] upodobawszy Spra-

13wę niniejszych Należyciel[?] niesłusznie Zapo-

14zwawszy Dekret na Kondescensyą Zyskał przes

15karalitier[?] który Zyskawszy upatrzywszy Kon-

16dlasiebie przymyślną kiedy Zalazł się dla więk-

17szey w Burze Konfederacyi Ze Strony Swoiey

18Officyalisty sprowadzić żadnym niemogli

19Sposobem Jchmć Obżałowani chcąc skutec-

20znie in turbido procari[?] Wiel. Piotra Szaw-

21łowskiego Pisarza Grod[zkiego] Lwow[skiego] ex Officio ze Stro-

22ny Swoiey sprowadzili Gdzie gdy Jchmć Ma-

23nifestuiący się z przyczyny niemiania Swo-

24iego Officyalisty Limity doprasza[ć] się[?] Wiel.

25y Wiel. Obżałowani zato nie pozwoliw-

26szy podali się pod rozsądzenie Wiel. Piotra

27Szawłowskiego Pisarza Grod[zkiego] Lwow[skiego] ze Strony

28Swoiey Sprowadzonego przedstempnie[?] przy-

29musili nicioko[?] postarali się Dufaiąc ni-

30niejszi Manifestantes sprawiedliwey ypra-

31wney Sprawie Swoiey, aż po Wiel. Piotrze

32Szawłowskim Pisarzu Grodzkim Lwow[skim] pom[...]

33abusu

k. 204v (skan 0208, strona lewa)

1pomrzytalnosci[?] spodziewaiąc się podali się

2pod Sąd onego Sprawiedliwych y nieparcy-

3alnych wyroków pewni będąc, Lecz kiedy

4Manifestatis autentycznemi Transakcyami

5Szczególnie dowodzili, że Dobra Wieś Jurkówka

6dla nastąpionych Rezygnacyi nie nienale-

7żą do Klucza Czerlenkowskiego[?], a dla tym Prawie

8nabytemu niniejszych Obżałowanych nie pod-

9padaią, Wiel. Piotr Szawłowski Pisarz Grod[zki]

10Lwow[ski] Sędzia Kondescensoryalny uważliwy

11nie uważaiąc na Rezygnacyą, Donacyą, Dekreta

12Trybunał[skie] Zapis Kompesacyalny Collegio Vine[nsi][?]

13Służący Competentiam y Dziedzictwo Wiel. Ob-

14żałowanym nie słusznie y przeciwko Dokum-

15entom przysądził, a Collegio Vin[icensi] Soc[ietatis] Jesu

16legaliter[?] Za Zapisaniem Kompensacyalnym

17też Dobra Wieś Jurkówce posiedzonej[?] fakt[?]

18Ewikcyą przeciwko Prawu y Sprawiedliwości

19pro wolnie do Jurkówiec nie należących niniey-

20szych Obwinionych Czynić nakazał, Manife-

21stantow od Kompensacyi oddziel[i]c[?] lubo przy-

22musił Dobra Te same Jurkówce w nienale-

23żytą Possessyą Wiel. Obżałowanym podał

24y Manifestuiącychsię Processem niesłu-

25sznie obarczył. A zatym Przewielebny Com-

26parens tak swoie Wiel. Urzędnie iako też de-

27in subsistentia pomienionego Dekretu

28Kondesceny[?] tuo et quos supra nnô pro

29tym że wyżey obżałł[owanym] powtórnie Mani-

30festowawszy się oświadcza się prawnie

31o to Czynić nie zaniedba Ksiądz

32Antoni Bajński[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: akt pisany pośpiesznie, wiele miejsc niejasnych – przepis częściowo orientacyjny (#PARTIAL). Nazwisko rektora „Bajński[?]” (w podpisie „Bajinski/Bażyński”) – niepewne. Skrót kolegium „Collegii Viner.[?]” = Vinicensis (winnickie kolegium jezuitów). Nazwisko obwinionego „Szawłowski[?]” – w tekście kilkakrotnie, odczyt prawdopodobny, ale niepewny (może „Szczawiński”). Lista spadkobierców Rylskich i innych: Korsakowie[?], „Mariambino[?]” (niejasne – może imię lub przydomek), Kuprocki[?], Przemyccy, Zdrożyccy[?], Frannickich[?], Rzeczycki[?], Pruchnicki[?] – niepewne. Obwinieni z Niłosławskich: Dydzińscy[?], kasztelanowie lubaczewscy; Szczeniawscy[?] („Szkt Trześ”[?] – tytuł niejasny); Kruszyńscy[?] „Lecz Teraz Frontka[?] wel[?]” – niejasne. Nazwa klucza „Czerlenkowskiego[?]” – niepewna. Liczne zwroty niepewne: „pieniu[?]”, „Należyciel[?]”, „przes karalitier[?]”, „Kon-dlasiebie przymyślną kiedy Zalazł się dla większey w Burze Konfederacyi” (aluzja do zamieszania konfederackiego), „in turbido procari[?]”, „przedstempnie[?]”, „nicioko[?]”, „pomrzytalnosci[?]” (= bezstronności?), „posiedzonej[?] fakt[?]”, „oddziel[i]c[?]”, „Kondesceny[?]”. Por. akty 225, 236, 284–289 (spór o Jurkówkę: Zabłocki – Sosnowski).

Objaśnienia: „Kollegium Winnickie Societatis Jesu” – kolegium jezuitów w Winnicy; „Sukcessorowie naturalni” – spadkobiercy ustawowi; „Woyski Żytomierski, Pisarz Grodzki Kijowski” – urzędy Wojciecha Rylskiego; „Kasztelan Lubaczewski” – kasztelan lubaczowski; „Rezygnacya, Donacya” – zrzeczenie się i darowizna (dóbr); „Zapis Kompensacyalny” – zapis wyrównawczy (kompensata); „Competentia” – prawo, uprawnienie; „Ewikcya” – obowiązek obrony posiadania (rękojmia); „Kondescensya” – zjazd sądu na miejsce sporu; „Limita” – odroczenie; „nieparcyalne wyroki” – bezstronne wyroki; „in subsistentia Dekretu” – w sprawie utrzymania (mocy) dekretu; „Burza Konfederacyi” – zamieszanie konfederacji (barskiej, 1768).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30marca 1768 r. w grodzie winnickim ks. Antoni Bajński[?], rektor kolegium winnickiego Towarzystwa Jezusowego, w imieniu kolegium oraz naturalnych spadkobierców Wojciecha Rylskiego (wojskiego żytomierskiego, pisarza grodzkiego kijowskiego, dziedzica Jurkówki) zaniósł manifest. Spadkobiercami są m.in. Kazimierz, Franciszek Adam i Wojciech Rylscy, ich siostry z mężami oraz krewni cioteczni. Manifest skierowano przeciw Marcinowi i Katarzynie z Niłosławskich Dydzińskim[?], kasztelanom lubaczowskim, oraz innym małżeństwom z Niłosławskich (Szczeniawskim[?], Kruszyńskim[?]). Skierowano go też przeciw Piotrowi Szawłowskiemu[?], pisarzowi grodzkiemu lwowskiemu, sprowadzonemu przez stronę przeciwną jako sędzia kondescensji. Wieś Jurkówka dawno przeszła, na mocy rezygnacji potwierdzonych dekretami, do klucza czerlenkowskiego[?]. Mimo to obwinieni uzyskali dekret na kondescensję i w zamieszaniu konfederackim sprowadzili przychylnego sobie sędziego. Manifestantom, którzy nie mogli sprowadzić swojego urzędnika, nie dano odroczenia. Szawłowski[?], lekceważąc rezygnacje, donację, dekrety trybunalskie i zapis kompensacyjny kolegium, przysądził obwinionym prawo i dziedzictwo Jurkówki. Kolegium nakazał ewikcję, wprowadził obwinionych w posesję i obciążył manifestantów procesem. Rektor zapowiada dochodzenie praw (por. akty 284–289).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 205 (skan 0208, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Trzydziestego Pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod[zkiemi]

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim

5Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrab-

6stwa Grodu Winnickiego, Stanowszy

7Oczywiście Woźny Generał W[oie]w[ództ]wa Bracł[awskiego]

8y Jnnych Opatrzny Grzegorz Bukłarowski[?] wmoc

9wierney Rell[acyi] Swoiey iawnie y dobrowolnie

10zeznał, Jż on Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt,

11Osmego, Dnia Siodmego, Marca Pozew Grodzki

12Winnicki na Membranie Autentycznym

13pisany odniosł do Dobr Miasta Smiły[?]

14y tam ten pozew w Jzbie na Stole położył,

15o położeniu y Essencyi onego od kogo pole-

16go[?] y w iakiey Sprawie pisany był praw-

17nie publikuiąc do wiadomości podał de

18tenore tali. Józef Rober[?] Kolumna Czosnow-

19ski Winnicki etc. Starosta JOXciu Jmci

20Stanisławowi Lubomirskiemu Woiewodzie

21Bracł[awskiemu] Dobr Miasta Smiły[?] y wsiów

22Lebedyna[?], Leboloski[?], Szpołow[?] y Jnnych Dziedzi-

23cowi, tudzież Wmć Panu Józefowi lub

24Jnnego Jmienia Bucharowskiemu[?] Dobr

25Wsi Steckowiec[?] Suo Juris titulo Possessorowi

26Pozwanym z Sprawy niżey pisaney z osob

27y Dob[r] Gen[era]l[ite]r wszystkich powagą Jmć mnie

28a moią

k. 205v (skan 0209, strona lewa)

1a moią Starościńską przykazuię władzą, abyście

2Wmć przedemną Samym lub Urzędem

3moim Grodzkim Winn[ickim] na Rokach Grod[zkich]

4Winn[ickich] na kadencyi ich nayblizszey lub

5wtenczas gdy ta sprawa z Regestru Sobie

6należytego do sądzenia przypadnie y przy-

7wołana będzie Sami obliczenie y Zawiście sta-

8neli, arestom innowdowanych[?] Stawili qui

9et praesenti citatione arestantur[?] ex[?] actore na

10Jnstancio Jnstygatora Sądowego y Jego Del[atorki]

11Wmć Pani Julianny Strutyńskiey Sta-

12rościny Horodelskiey Dobr Klucza Żorniskiego[?]

13Dziedziczney Pani pozostałey wdowy ak-

14torki, która przychylaiąc się do Prawa pos-

15politego y Arestu w tey sprawie Zaszłego

16Wmć do wydania Prawowitych Semena

17Marynicza[?] woyta z Jwankowki[?], Hrycka Ba-

18ziuka[?], Jwana Wołoszyna[?], Jwana Brata Woy-

19towego, Fedka Simonenka[?], Andryja Pilipa[?], Tkacza

20Tymka Paramara[?], Jwana Werbnego[?], Fedka Łos-

21nowskiego[?], Chwedka nowaka[?] rowaka[?], Andrzeja

22Tkacza, Zacharka Ojca[?] y Jwana Syna

23Jwana Rozmaitego[?] z Zięciem, Jwana Łabacza[?]

24Jwana Krawca, Łukę Tkacza Dacka Szewczuka[?]

25Jlka Kwiatubenka[?] z Dobr Klucza Żorniskiego[?] do Dobr

26Miasta Smiły[?] y Wsiów Lebedyna[?], Szpoły[?] y Soboto-

27wa[?] do skarbu należących, tudzież y do wsi Steckowiec[?]

28w Possessyi będącey W. Bucharewskiego[?] z Żonami

29Dziećmi Chudobą y Całym Sprzętem zbiegłych domo-

30wym y tam bytem osiadłych z naydalszych[?] zie[mi][?]

31Psiens[?], a w nie wydania do Zapłacenia Zakładów[?]

32Lege Publica postanowionych, tudzież do nadgrodzenia

33Szkody y Expens Prawnych z tąd pochodzących na

34Termin wyż oznaczony Wmć pozywa. Litis

35Parituri

k. 206 (skan 0209, strona prawa)

1Parituri Terminum attentaturi et ad praemissa et

2alia Judicialiter responsuri. Dat[um] Vinnicie Anno

3Millesimo Septingesimo Sexagesimo Octavo

4Dnia Dziewiątego Februarii De quo Praesens Ministerialis

5Rell[atio] Ministerialis qui supra scribendi ignarus Crucem

6Sanctam posuit. [+]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwisko woźnego „Bukłarowski[?]” (w rękopisie „Bukłarowski/Bakłarowski”) – niepewne. Nazwa miasta „Smiły[?]” (Śmiła – dobra Lubomirskich) i wsi „Lebedyna[?]” (Lebedyn), „Leboloski[?]”, „Szpołow/Szpoły[?]” (Szpoła), „Sobotowa[?]” (Subotów), „Steckowiec[?]” (Steckówka?) – odczyty niepewne, ale zgodne z dobrami Lubomirskich nad Taśminem (Śmiła, Lebedyn, Szpoła, Subotów). Nazwisko posesora „Bucharowski/Bucharewski[?]” – niepewne. Tytuł Strutyńskiej „Starościny Horodelskiey” – potwierdzony w akcie 324; nazwa klucza „Żorniskiego[?]” niepewna. Imiona i nazwiska zbiegłych poddanych – w większości niepewne (oznaczone [?]); lista ok. 20 osób. „Rober[?]” – drugie imię starosty (może „Robert”). „arestom innowdowanych[?] … arestantur[?] ex[?] actore” – formuła niejasna. „z naydalszych[?] zie[mi][?] Psiens[?]” – nieczytelne. Por. akt 291 (formuła pozwu starosty Czosnowskiego).

Objaśnienia: „Pozew Grodzki … na Membranie Autentycznym” – pozew na pergaminie; „Essencya” – treść; „de tenore tali” – takiej treści; „Starościńska władza” – władza starosty grodowego; „Roki Grodzkie” – sesja sądu grodzkiego; „Zawiście” – pod rygorem zaocznego wyroku; „Jnstygator Sądowy y Jego Delatorka” – oskarżyciel publiczny i wnosząca sprawę; „Prawowici” – poddani (chłopi) przypisani do dóbr; „z Chudobą” – z dobytkiem; „Zakłady Lege Publica postanowione” – kary (wadia) ustanowione prawem pospolitym za niewydanie zbiegłych; „Litis Parituri Terminum attentaturi et ad praemissa et alia Judicialiter responsuri” – abyście stanęli w sprawie, pilnowali terminu i sądownie odpowiedzieli na powyższe i inne zarzuty; „Datum Vinnicie” – dan w Winnicy; „De quo Praesens Ministerialis Rellatio … qui supra scribendi ignarus Crucem Sanctam posuit” – o czym niniejsza relacja woźnego, który nie umiejąc pisać, postawił znak świętego krzyża.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31marca 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Grzegorz Bukłarowski[?] zeznał, że 7 marca 1768 r. zaniósł do miasta Śmiła[?] pergaminowy pozew grodzki winnicki, położył go na stole w izbie i ogłosił jego treść. Pozew, wystawiony w imieniu starosty winnickiego Józefa Kolumny Czosnowskiego i dany w Winnicy 9 lutego 1768 r., wzywa przed sąd grodzki winnicki ks. Stanisława Lubomirskiego, wojewodę bracławskiego, dziedzica Śmiły i wsi Lebedyn[?], Szpoła[?] i innych, oraz Józefa Bucharowskiego[?], posesora wsi Steckówka[?]. Instancję wnosi wdowa Julianna Strutyńska, starościna horodelska, dziedziczka klucza żorniskiego[?]. Żąda wydania jej zbiegłych poddanych: wójta Semena Marynicza[?] z Iwankówki[?] i około dwudziestu innych, którzy z żonami, dziećmi i dobytkiem osiedli w dobrach Śmiły i okolicznych wsiach oraz w Steckówce[?]. W razie niewydania żąda zapłaty kar przewidzianych prawem oraz zwrotu szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 206 (skan 0209, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Trzydziestego Pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod-

4zkiemi Winnickiemi y przedemną Janem Jedlec-

5kim Jnstygatorem y Namiesnikiem Bur-

6grabstwa Grodu Winnickiego, Comparens

7Personaliter Urodzona Jmć Pani Konstancya

8z Gruszeckich Primo Urodz[onego] Jgnacego Mozelew-

9skiego[?] Secundo Urodz[onego] Aleksandra Rutkowskiego

10Tertio autem Voto Urodz[onego] Józefa Wielogurskiego

11Pozostała Małżonka wdowa[?], Solennie przeciwko

12Wiel. Stefanowi Mysłowskiemu[?], tudzież Urodz[onym]

13Stanisławowi, Józefowi[?], Janowi y Teofili

14Wielogd[?] Wonckiey[?] Małżonce, a Sukcessorom y potom-

15kom z niegdy WW. Stefana y Zofii z Gruszeckich

16Mysłowskich[?] spłodzonym y Jnnym w powtórnym

17lub w Trzecim Małżeństwie z tegoż W. Stefana

18Mysłowskiego[?] Vice regenta in Ante[?] Grodz[kiego]

19Łuckiego[?] potomkom Mysłowskim[?], skarży

20y Manifestuie się oto, Jż tako tenże Wiel. Stefan

21Mysłowski[?] stante vita niegdy Wielmożney Maryan-

22ny z Łaganowskich Gruszeckiey iako y ante Salvis[?]

23iszcze zeyścia Swiętey Pamięci Wiel. Hieronima

24Gruszeckiego, a Komparentki niniejszey Rodziców

25wziąwszy tak Summę Zupełną Posagową Jntercyzą

26oznaczoną z Rąk, iako y Jnne Summy in Domum

27Gruszeccianam Spadłe pozabierawszy, y Dobra

28wszy[?] res mobiles et immobiles, ac sese moventes, tudzież

29dokumenta papiery wszelkie Fortuny Oycyskiey

30y Macierzyskiey

k. 206v (skan 0210, strona lewa)

1y Macierzyste obeymuiące po Smierci zwyż wspomnia-

2nych Rodziców gwałtownie uczyniwszy się opieku-

3nem zabrał y przytłumił[?], a Urodz[oney] Komparentce nie

4tylko Summy Jntercyzą w Posagu oznaczoney Tysięcy

5Trzech nie oddał y nie wyliczył, ale owszem appara-

6ment wszelki dla oneyże iako Corki od Matki zosta-

7wiony, tudzież Rzeczy y Sprzęt niegdy Wiel. Urodz[onego] Ale-

8ksandra Rutkowskiego Komparentki pierwszego[?] Mał-

9żonka Pancerzów Dwa, Namiot, obuch oprawny w Blachę,

10Pałasz Złoty pozłocisty, y Rząd Kulbaki w srebro

11oprawny, Sobie wziął, y do tych czas na Rekwizycyą

12tak samey Komparentki iako y Corki z tymże Urodz[onym]

13Aleksandrem Rutkowskim spłodzoney nie oddał tylko

14razem z Rzeczami y Summami gdy zwyż wyrażeni ob-

15żałowani iako pozostali po niegdy Urodz[onym] Stefanie Mysło-

16wskim[?] a Szwagrze Komparentki Sukcessorowie zupeł-

17nie wziąwszy[?] tak wielkiego pokrzywdzenia niniejszey

18Komparentki iako Corki onychże Rodzoney temiż

19Dobrami y Summami podzielili się. Przeto Niniejsza

20Komparentka et in interesse Posteritati de praejudicio

21et absoluta Tutela Wiel. Stefana Mysłowskiego[?] de

22nullitate et invaliditate Działu nastąpionego między

23Konsukcessorami zwyż wyrażonemi iako y z pomi-

24nieniem Komparentki uspokoienia od wszystkich

25przynależytego Statego[?] itero[?] tak Swym iako y Sukce-

26sorki niegdy Wiel. Aleksandra Rutkowskiego a Małżonka

27Swego Jmieniem przeciwko zwyż wzmiankowanym Zaskar-

28ża[?] et Manifestatur. Konstancya Wielogurska

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwisko obwinionego „Mysłowski[?]” (w nagłówku „Mysłowskiemu/Myszowskiemu”) – niepewne. Nazwisko pierwszego męża „Mozelewskiego[?]” – niepewne. Lista obwinionych sukcesorów – „Stanisławowi, Józefowi[?], Janowi y Teofili Wielogd[?] Wonckiey[?] Małżonce” – niejasna (może: Stanisławowi, Józefowi, Janowi i Teofili z Wielogórskich[?] … małżonce). „Vice regenta in Ante[?] Grodz. Łuckiego[?]” – tytuł Stefana Mysłowskiego niepewny. „z Łaganowskich” (por. akt 296 „Łaganowski”) – odczyt prawdopodobny. „ante Salvis[?] iszcze zeyścia” – niejasne (sens: jeszcze przed zgonem). „przytłumił[?]” (w rękopisie „przytłowat”), „wszy[?]”, „wziąwszy[?]”, „Statego[?] itero[?]”, „Zaskarża[?]” – niepewne. W tekście „pierwszego Małżonka” przy Rutkowskim, choć wcześniej wymieniony jako drugi mąż – wg rękopisu. Pozwani i manifestantka spokrewnieni: Zofia z Gruszeckich Mysłowska[?] była siostrą manifestantki („Szwagier”).

Objaśnienia: „Primo … Secundo … Tertio autem Voto” – z pierwszego, drugiego, trzeciego małżeństwa; „Jntercyza” – umowa przedślubna (majątkowa); „in Domum Gruszeccianam” – na dom (rodzinę) Gruszeckich; „res mobiles et immobiles, ac sese moventes” – rzeczy ruchome i nieruchome oraz same się poruszające (inwentarz żywy); „Fortuna Oycyska y Macierzyska” – majątek ojcowski i macierzysty; „apparament” – wyprawa; „Pancerz, Namiot, Obuch, Pałasz, Rząd Kulbaki” – rynsztunek wojskowy i jeździecki; „Konsukcessorowie” – współspadkobiercy; „et in interesse Posteritati de praejudicio … de nullitate et invaliditate Działu” – w interesie potomności, o uszczerbek … o nieważność i bezskuteczność działu (majątku); „absoluta Tutela” – samowolna opieka; „et Manifestatur” – i manifestuje się.

Streszczenie

31marca 1768 r. w grodzie winnickim Konstancja z Gruszeckich, primo voto Mozelewska[?], secundo voto Rutkowska, tertio voto Wielogórska, zaniosła manifest przeciw Stefanowi Mysłowskiemu[?], wicerejentowi grodzkiemu łuckiemu[?], oraz jego spadkobiercom z małżeństwa z Zofią z Gruszeckich i z następnych małżeństw. Mysłowski[?] jeszcze za życia jej matki Marianny z Łaganowskich i przed śmiercią ojca Hieronima Gruszeckiego zabrał sumę posagową i inne sumy należne Gruszeckim. Po ich śmierci gwałtem uczynił się opiekunem i przejął ich ruchomości, nieruchomości i dokumenty. Manifestantce nie wypłacił 3000 zł posagu z intercyzy i nie wydał wyprawy po matce. Zabrał też rzeczy jej męża Aleksandra Rutkowskiego: dwa pancerze, namiot, obuch okuty blachą, pozłacany pałasz i rząd na konia w srebrze. Spadkobiercy Mysłowskiego[?] podzielili te dobra i sumy między siebie z jej pominięciem. Manifestantka, także w imieniu córki z Rutkowskim, protestuje przeciw samowolnej opiece i domaga się uznania działu za nieważny.

Transkrypcja

k. 206v (skan 0210, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Trzydziestego Pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jn-

5stygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winnickiego, Comparens Personaliter Urodz[ona] Jmć

7Pani Konstancya z Gruszeckich Primo Urodz[onego] Jgnacego

8Mozelowskiego[?] Secundo Urodz[onego] Aleksandra Rutkow-

9skiego, Tertio autem Voto Urodz[onego] Józefa Wielogurskiego

10pozostała Małżonka Wdowa, Solennie przeciwko WW.

11y Urodz[onym] Annie Urodz[onego] Cieszalskiego[?], Katarzynie Urodz[onego]

12Szawałskiego[?] Małżonkom, Konstancyi, Bogumile, Rozalyi,

13Franciszkowi, Jakubowi Łaganowskim

k. 207 (skan 0210, strona prawa)

1Łaganowskim z niegdy Urodz[onego] Józefa Łaganowskiego

2y Urodz[oney] Mysłowskiey[?] spłodzonym Synom y Corkom

3a Braci y Siostrom Swoim Wuieczno Rodzonym

4skarży y Manifestuie się oto, Jż wzwyż wyrażeni

5obżał[owani] Dobra Miasto y Hutę Budyłowską[?] trzy-

6maiąc Prowent wszelki równie z Prawa natury

7po niegdy Urodz[oney] Maryannie z Łaganowskich Urodz[onego]

8Hieronima Gruszeckiego Małżonie, a Komparen-

9tki Matce rodzoney, tey że Komparentce iako ie-

10dyney po onychże Sukcessorce przynależytey brali

11y biorą, Dobra y Sukcessyą wszelką z Jmienia rów-

12nie na Komparentkę spadłą ciągnące siebie za iedynych[?] Sukce-

13ssorów pokładuiąc[?], od Sukcessorum Stryieczkich[?]

14y od osób rożnych pobrali, Zamiany poczynili, porze-

15dali[?] Dekreta w rożnych Sądach y Urzędach cum

16praejudicio Komparentki et alienatione praeparanda[?]

17uzyskali, Zatym niniejsza Komparentka iż w Ceterata[?]

18Documentis lubo dotychczas o tey pokrzywdzenie

19Swoie żadney nie uczyniła akcyi, lecz teraz suffra-

20gando[?] Discrimen Substancyi Swoiey Macierzy-

21stey y Spadkowey de non Subsistentia Dekretów

22Kontraktów, Donacyi, Zapisów, Cessyi, Kwitów

23wszelkich uti cum praejudicio Juris naturae

24wrodzonym Komparentki z nim[?] będących Statych[?]

25[...] wzwyż wspomnionym Zaskarża

26y Zastrzega przeciwko zwyż wspomnionym Zaskar-

27żytur[?] et Manifestatur. Konstancya Wielogurska

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwiska mężów obwinionych: „Annie Urodz. Cieszalskiego[?]” (może „Guzdalskiego”), „Katarzynie Urodz. Szawałskiego[?]” (może „Kuwalskiego”) – niepewne. „Mozelowskiego[?]” – jak w akcie 295 („Mozelewskiego”). „Mysłowskiey[?]” – matka obwinionych (w akcie 295 Stefan Mysłowski[?]); pokrewieństwo: obwinieni są dla manifestantki „wujeczno rodzonymi” (dzieci brata matki, Józefa Łaganowskiego). Nazwa dóbr „Miasto y Hutę Budyłowską[?]” – niepewna. „za iedynych[?] Sukcessorów pokładuiąc[?]”, „Stryieczkich[?]”, „porzedali[?]”, „praeparanda[?]”, „w Ceterata[?]”, „suffragando[?]”, „z nim[?] będących Statych[?]”, „Zaskarżytur[?]” – niepewne; jeden fragment przedostatniego wiersza nieodczytany [...].

Objaśnienia: „Wuieczno Rodzeni” – krewni po wuju (dzieci brata matki); „Prowent” – dochód z dóbr; „z Prawa natury” – z prawa naturalnego (dziedziczenia); „Sukcessorka” – spadkobierczyni; „cum praejudicio Komparentki et alienatione” – z uszczerbkiem dla stawającej i z alienacją (zbyciem dóbr); „Discrimen Substancyi” – zagrożenie majątku; „de non Subsistentia Dekretów, Kontraktów, Donacyi, Zapisów, Cessyi, Kwitów” – o nieważność dekretów, kontraktów, darowizn, zapisów, cesji, kwitów; „cum praejudicio Juris naturae” – z naruszeniem prawa natury.

Streszczenie

31marca 1768 r. w grodzie winnickim Konstancja z Gruszeckich, primo voto Mozelewska[?], secundo voto Rutkowska, tertio voto Wielogórska, zaniosła manifest przeciw swoim kuzynom, dzieciom Józefa Łaganowskiego i Mysłowskiej[?]: Annie (żonie Cieszalskiego[?]), Katarzynie (żonie Szawałskiego[?]) oraz Konstancji, Bogumile, Rozalii, Franciszkowi i Jakubowi Łaganowskim. Obwinieni trzymają miasto i hutę Budyłów[?] i pobierają dochody, które z prawa natury należą się jej jako jedynej spadkobierczyni matki, Marianny z Łaganowskich Gruszeckiej. Uważając się za jedynych spadkobierców, zabrali sumy od innych krewnych i osób, dokonali zamian i uzyskali w różnych sądach dekrety z jej szkodą. Manifestantka, która dotąd nie wszczęła sprawy, zastrzega teraz nieważność wszystkich dekretów, kontraktów, darowizn, zapisów, cesji i kwitów naruszających jej prawo do majątku macierzystego (por. akt 295).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 207 (skan 0210, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca Trzydziestego Pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz-

4kiemi Winnickiemi y przedemną Janem

5Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

6Burgrabstwa Grodu Winnickiego.

7Comparens personaliter Urodz[ony] Jmć Pan Jan

8Małkowski praecavendo indemnitati Sub-

9stantiae

k. 207v (skan 0211, strona lewa)

1substantiae ac satisfaciendo legi ac usui Camerae

2Suae Regiae Majestatis Manifestatur[?] oto, Jż Urodz[ony] Com-

3parent maiąc woły własne z Dobr[?] płacił[?] w Celnicz[?]-

4wa Kamerze[?] Oczywiście extra Regnum niegoniący

5ale w własnym Królestwie Polskim na Jarmar-

6ku w Tulczynie[?] Urodz[onemu] Jmć Panu Kopczyńskiemu

7sprzedał, zaczym super sui introemisie[?] Królo-

8estwa Polskiego venditionem po przysięgę biorą-

9się[?] tera[z][?] de realitate sui protestatur.

10Et in Continenti Jdem Modernus Comparens

11prosit do przysięgi przez siebie wykonać się ma-

12iącey sprzydanie[?] Woźnego y tak w przytomności

13Generała Opatrznego Wawrzyńca Romańskiego[?]

14tudzież Urodz[onego] Szymona Pruchnickiego y Jana Szewc[zyń]-

15skiego[?] Juramentem Solito praestit[it] Lessis ad Imaginem

16Crucifixi Domini gentibus[?] wykonał następującey Roty:

17Jako woły nakomorze w Celnicy[?] opłaciwszy

18Stolnie[?] na Jarmarku w Tulczynie[?] wszystkie przedał

19y żadnego Woły z tego mieysca nie wygnał, którego

20to Juramentu praevia[?] Manifestacione przez siebie

21wykonanego Actis Connotari prosił co y otrzy-

22mał. Comparens nieumieiący Pisma Krzyż

23kładzie Jan Małkowski [+]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: tekst pisany pośpiesznie, z licznymi niejasnościami – przepis częściowo orientacyjny (#PARTIAL). Miejsce sprzedaży „w Tulczynie[?]” (w rękopisie „w Tulowie/w Tulczynie”) – niepewne. Nazwisko kupującego „Kopczyńskiemu” – odczyt prawdopodobny. Nazwisko woźnego „Romańskiego[?]” (por. akt 300 – woźny Wawrzyniec Romański[?]) – niepewne. „Szewc[zyń]skiego[?]” – niepewne. Fragmenty „z Dobr[?] płacił[?] w Celnicz[?]-wa Kamerze[?]”, „super sui introemisie[?] … venditionem po przysięgę biorąc się[?]”, „sprzydanie[?]”, „Lessis” (= Levatis?) „ad Imaginem Crucifixi Domini gentibus[?]”, „Stolnie[?]”, „praevia[?]” – odczyt niepewny. Sens: komparent zeznaje pod przysięgą, że opłacił cło na komorze i sprzedał woły na jarmarku w kraju, a nie wypędził ich za granicę.

Objaśnienia: „in diligentiam Juramenti” – dla zachowania terminu (pilności) przysięgi; „praecavendo indemnitati Substantiae ac satisfaciendo legi ac usui Camerae Suae Regiae Majestatis” – zabezpieczając się przed szkodą majątkową i czyniąc zadość prawu i zwyczajowi komory (celnej) JKM; „extra Regnum” – za granicę Królestwa; „de realitate sui protestatur” – zaświadcza o prawdziwości (swego zeznania); „Et in Continenti” – i zaraz; „Modernus Comparens” – obecny stawający; „Juramentem Solito praestitit Levatis ad Imaginem Crucifixi Domini digitis” – złożył zwykłą przysięgę z palcami wzniesionymi ku wizerunkowi Ukrzyżowanego Pana; „Rota” – formuła przysięgi; „Actis Connotari” – wpisać do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31marca 1768 r. w grodzie winnickim Jan Małkowski, chroniąc się przed szkodą i dla zadośćuczynienia prawu i zwyczajowi komory celnej JKM, oświadczył, że swoich wołów nie pędził za granicę Królestwa, lecz po opłaceniu cła sprzedał je w kraju, na jarmarku w Tulczynie[?], Kopczyńskiemu. Na potwierdzenie złożył zaraz zwykłą przysięgę przed krucyfiksem, w obecności woźnego generalnego Wawrzyńca Romańskiego[?] oraz Szymona Pruchnickiego i Jana Szewczyńskiego[?], według roty: woły opłacił na komorze, wszystkie sprzedał na jarmarku w Tulczynie[?] i żadnego stamtąd nie wygnał. Jako niepiśmienny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 207v (skan 0211, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Marca, Trzydziestego Pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod-

4zkiemi Winnickiemi y przedemną Janem

5Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

6Burgrabstwa Grodu Winnickiego Stano-

7wszy Oczywisto Woźny Generał W[oie]w[ód]z[twa] Bracł[awskiego]

8y Jnnych opatrzny Wawrzyniec Romań-

9ski[?] authenticatus Juratus Officio praesenti

10nostro in vim sui vera ac fidelis Relati-

11onis zeznał, Jż on Roku Teraźnieyszego Tysiąc

12Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Miesiąca Mar-

13ca Drugiego Dnia Pozew Autentyczny Try-

14bunału Koronnego Lwowski wydany Jeden do Dobr

15wsi

k. 208 (skan 0211, strona prawa)

1do Dobr wsi Stefanówki[?], drugi do Dobr

2Cyrenajówki[?] Dnia tegoż Ejusdem tenoris pisane

3odniosł y tże pozwy we dworach na stole położywszy

4o położeniu y Essencyi onychże od kogo położone

5y w iakiey Sprawie pisane były prawnie

6publikuiąc do wiadomości przywiódł, których

7pozwów tenor ejusmodi. Stanislaus Augustus

8Dei Gratia Rex Poloniae Magnus Dux Litt[huaniae]

9Russiae Prussiae Masoviae Samogitiae Livoniae

10Kijoviae Volhyniae Podoliae Podlachiae

11Severiae Bracl[aviae] Czernichoviaeque. Vobis Illustri-

12ssimis Januszo Swatopełk Duci Czetwertyński

13Succamerario Suae Regiae Majestatis tum

14Cajetano Capitaneo Veronicensi[?] pariter Principi

15Czetwertyński Succamerario Suae Regiae Majestatis

16de Personis Causa Jnfra scripta Bonisque Vestris

17generaliter omnibus mandamus ut coram no-

18bis seu Judicio nostro ordinario Generali Tribunali

19Regni Leopoli tunc dum et quando Causa praesens

20ex Regestro sibi Competenti ad judicandum vocata

21acclamataque inciderit Personaliter Peremptorieque

22Compareatis ad Jnstantiam Jnstigatoris Judicii

23nostri Ejusque Delatoris Illustrissimi Antonii Duci[?]

24Swatopełk Czetwertyński Capitanei Danaszy[?]

25actoris qui vos inhaerendo Legibus Regni tum

26Manifestationibus suis vos ad videndum audiendum

27attendendumque ac meliorando quovis anteriorum

28terminorum defectus ad proprias seu vestri

29paratas inscriptiones citat Cassari quibusvis

30Divisionibus[?] et Cum praejudiciis Illustrissimi actoris

31super Substantiam olim Illustrissimi Principis

32Laurentii Czetwertyński Capitanei Ras-

33toviensis

k. 208v (skan 0212, strona lewa)

1Rastoviensis[?] ab Illustrissimo Ignatio Principe

2in Seculo in Religione vero Thaddaeo Scholarum Piarum

3novitio in rem vestri Citatorum subsecutis Do-

4nationibus Cessionibus Quietationibus Resigna-

5tionibus ac quibusvis aliis cum laesione Juris

6naturae Actoris Tutela Illustrissimi Actoris

7a Minorenni Confectis et emanatis Tran-

8sactionibus Comportationem Documento-

9rum Massam Substantiae olim Illustrissi-

10morum Laurentii Swatopełk et Annae

11de Kraniewski[?] Ducum Czetwertyński Capit[aneorum]

12Rast[oviensium][?] Illustrissimi Ignatii minorenn[is][?] [...]nis vestri

13Jurisdatoris Parentum Chachiantium[?] Divi-

14sionem Bonorum Komargrod in Palatinatu

15Braclaviensi et Borowice[?] in Palatinatu

16Volhiniae cum attinentiis Consistentium

17aeque et aequaliter Jure naturae Illustrissi-

18mum Actorem Concernentium una cum

19faciendo Calculo de perceptis Proventibus

20Illustrissimo Actori debito Restitutioneque

21Rerum Variarum Clenodiorum ac Summa-

22rum post Fata olim Illustrissimi Laurentii

23Ducis Swatopełk Czetwertyński Capit[anei] Rast[oviensis][?]

24derelictarum non obstante a minorenni Illu-

25strissimo Ignatio Principe Czetwertyński in

26Seculo in Religione vero Thaddaeo Scholarum

27Piarum novitio Contra legem Publicam in

28[sui] Competentia annorum existente emanata

29Donatione et Cessione integralis Substantiae

30et Satis[?] Parentum suorum in se Devolutae

31Demandari[?] Jisdemque uti illegalibus ac illegi-

32timis Cassari Illustrissimum actorem

33cujus

k. 209 (skan 0212, strona prawa)

1actorem ad Jus naturae et Successionis post Caput

2olim Illustrissimi Laurentii Swatopełk Ducis

3Czetwertyński Capit[anei] Rast[oviensis] Patrui sui Restitui

4Sortemque Bonorum Rerum ac Clenodiorum Satis[?]

5olim superius expressi Illustrissimi Lauren-

6tii Principis Derelictorum aeque et aequaliter

7Illustrissimum actorem Concernentem prout naturae

8Ejusdem addivici[?] poenas pro Laesione Juris

9naturae quam vestri crimen[?] afficit[?] imponi[?]

10Bona Lipsiac[?] ascheda[?] Honditorum[?] Bo-

11norum Illustrissimi Feliciani Swatopełk Ducis

12Czetwertyński Capit[anei] Dane[?] Illustrissimi Ac-

13toris Parentis privata vestri ac illegali Com-

14positione a Bonis Janusgrod[?] Earumque attinentiis

15avulsa una cum Calculo pro Re Illustrissimi

16Actoris Restitui Privatasque quasvis Transacti-

17ones praejudiciosas Respectu Bonorum Ejus-

18dem inter vos Citatos Confectas Cassari Ce-

19teraque pro Causae praesentis et negotii exigentia

20super vos Decerni Statui et Sententiari. Ci-

21tamini itaque Litis parituri Terminum at-

22tentaturi et ad praemissa omnia judicial-

23iter responsuri. Dat[um] Leopoli Feria Secunda

24post Dominicam Reminiscere Quadragesima-

25lem Anno Millesimo Septingesimo Sexa-

26gesimo Octavo. De quo praesens Ministerialis

27Rell[atio] Woźny Jgnarus scribendi Crucem

28Sanctam posuit Wawrzyniec Romański[?]

29Vacuum

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: pozew łaciński, pisany pośpiesznie, z licznymi błędami pisarza – przepis częściowo orientacyjny (#PARTIAL). Nazwisko woźnego „Romański[?]” (w podpisie „Romanski”) – odczyt prawdopodobny. Miejsca doręczenia: „Stefanówki[?]” i „Cyrenajówki[?]” (w rękopisie „Cyrenajowki/Czyrenajowki”) – niepewne. Data doręczenia „Drugiego Dnia” marca, a pozew dany „Feria Secunda post Dominicam Reminiscere” 1768 (= 7 marca 1768) – sprzeczność w rękopisie (może „Dwudziestego Drugiego”), zostawiono wg zapisu. Tytuły: „Capitaneo Veronicensi[?]” (Kajetan), „Capitanei Danaszy[?]/Dane[?]” (Antoni, Felicjan), „Capitanei Rastoviensis[?]” (Wawrzyniec) – niepewne. „Annae de Kraniewski[?]” – niepewne. „Borowice[?] in Palatinatu Volhiniae”, „Janusgrod[?]” – niepewne. Fragmenty: „[...]nis vestri Jurisdatoris Parentum Chachiantium[?]”, „Satis[?]”, „Demandari[?]”, „addivici[?]”, „crimen[?] afficit[?] imponi[?]”, „Bona Lipsiac[?] ascheda[?] Honditorum[?]” – nieczytelne lub niezrozumiałe. Na końcu wielkie „Vacuum” – reszta strony pusta. Por. akty 275, 286 (Czetwertyńscy, Komargród).

Objaśnienia i tłumaczenie łaciny (w przybliżeniu): „Stanisław August z Bożej łaski król polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, siewierski, bracławski i czernihowski. Wam, jaśnie oświeconym Januszowi Świętopełkowi księciu Czetwertyńskiemu, podkomorzemu JKM, oraz Kajetanowi, staroście weronickiemu[?], także księciu Czetwertyńskiemu, podkomorzemu JKM, co do osób w sprawie niżej opisanej i co do wszystkich waszych dóbr, nakazujemy, abyście przed nami, czyli przed naszym zwyczajnym sądem Trybunału Generalnego Królestwa we Lwowie, gdy sprawa niniejsza z właściwego rejestru zostanie wywołana, stawili się osobiście i zawicie, na instancję instygatora naszego sądu i jego delatora, jaśnie oświeconego Antoniego księcia Świętopełka Czetwertyńskiego, starosty [?], powoda. Pozywa on was, trzymając się praw Królestwa i swych manifestacji, abyście widzieli i słyszeli, jak zostaną skasowane wszelkie działy i inne czynności z uszczerbkiem dla powoda: donacje, cesje, kwity, rezygnacje i inne transakcje z naruszeniem prawa natury, poczynione na waszą rzecz przez ks. Ignacego, w zakonie Tadeusza, nowicjusza pijarskiego, co do majątku nieżyjącego księcia Wawrzyńca Czetwertyńskiego, starosty rastowieckiego[?]. Ma nastąpić złożenie dokumentów i dział masy majątku po Wawrzyńcu i Annie z Kraniewskich[?] Czetwertyńskich: dóbr Komargród w województwie bracławskim i Borowica[?] na Wołyniu, równo należących powodowi z prawa natury, z obrachunkiem pobranych dochodów i zwrotem rzeczy, klejnotów i sum pozostałych po śmierci księcia Wawrzyńca. Donacja i cesja całego majątku, wydana przez małoletniego Ignacego wbrew prawu pospolitemu o wieku, ma zostać skasowana jako bezprawna, a powód przywrócony do prawa natury i dziedziczenia po swym stryju Wawrzyńcu. Wnosi też o kary za naruszenie prawa natury, zwrot dóbr ojca powoda, Felicjana Czetwertyńskiego, oderwanych od dóbr Janusgród[?] waszą prywatną i bezprawną ugodą, oraz o kasację krzywdzących transakcji. Jesteście więc pozwani: stańcie w terminie i odpowiadajcie sądownie. Dan we Lwowie w poniedziałek po niedzieli postnej Reminiscere roku 1768.” „Scholae Piae” – zakon pijarów; „in Seculo … in Religione” – w świecie (imię chrzestne) … w zakonie (imię zakonne); „Vacuum” – (miejsce) puste.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31marca 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Wawrzyniec Romański[?] zeznał, że 2 marca[?] 1768 r. zaniósł do dworów we wsiach Stefanówka[?] i Cyrenajówka[?] dwa jednobrzmiące pozwy Trybunału Koronnego we Lwowie i ogłosił ich treść. Pozew, dany we Lwowie w poniedziałek po niedzieli Reminiscere (7 marca) 1768 r., wzywa ks. Janusza Świętopełka Czetwertyńskiego i ks. Kajetana Czetwertyńskiego, podkomorzych JKM, na instancję instygatora i delatora ks. Antoniego Świętopełka Czetwertyńskiego. Powód żąda skasowania donacji, cesji i innych transakcji, którymi małoletni ks. Ignacy (w zakonie Tadeusz, nowicjusz pijarski) przekazał pozwanym cały majątek po rodzicach, ks. Wawrzyńcu, staroście rastowieckim[?], i Annie z Kraniewskich[?]. Żąda równego działu dóbr Komargród (woj. bracławskie) i Borowica[?] (Wołyń) z rozliczeniem dochodów, zwrotu rzeczy, klejnotów i sum po stryju Wawrzyńcu, przywrócenia do prawa dziedziczenia, kar za naruszenie prawa natury, zwrotu dóbr ojca Felicjana oderwanych od Janusgrodu[?] prywatną ugodą oraz kasacji krzywdzących transakcji. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż. Po akcie – adnotacja „Vacuum”.

Transkrypcja

k. 209v (skan 0213, strona lewa)

k. 210 (skan 0213, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,

2Miesiąca Aprilis Dziewiątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnicki-

4mi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens personaliter

6Urodzony Andrzey Brudnicki na Fundamencie Specyalney

7Plenipotencyi sobie daney od W[ielmożnego] Jacka Krzewskiego P[odstolego] Z[winogrodzkiego] So-

8lennie przed Aktami niniejszemi Jmieniem Tegoż Wiel.

9Jacka Krzewskiego P[odstolego] Z[winogrodzkiego] Pryncypała Swego, przeciwko Wielmożny[m]

10Zachariaszowi Jaroszyńskiemu Podstolemu Winnicki[m]

11Manifestował się Oto, Jż Wielmożny Oskarżony sprzeci-

12wiwszy się tak Prawu, iakotez Dekretowi Kondescensoriał[nemu]

13w Roku Teraźnieyszym Tysiącznym, Siedmsetnym, Sześć-

14dziesiątym Osmym, Dniu Dwudziestym Siodmym Februarii

15między Tymże W[ielmożnym] Jackiem Krzewskim P[odstolim] Z[winogrodzkim] z iedney, a Tymże

16W[ielmożnym] Jaroszyńskim Podst[olim] Winn[ickim], z drugiey Strony w Do-

17brach Wsi Sokolniach[?] ferowanemu, y wypadłemu, którym

18niiunctum aby na Dniu dzisieyszym przed Aktami Grod[zkiemi]

19Winnickiemi Tenże Wiel. Zachariasz Jaroszyński P[odstoli] W[innicki]

20W. Krzewskiemu Podstol[emu] Zwinogr[odzkiemu] Osmset Dziewięćdzie-

21siąt Siedm Złł Polskich y Groszy Dwadzieścia Pięć

22pod Winą Bannicyi[?] wyliczył y Zapłacił, którego Tenże

23W. Jaroszyński Podst[oli] Winn[icki] Contravenit, y Zadosyć nie

24uczynił, Przeto wspomniony Ryger prawny w Dekrecie

25wyżey wyrażonym na siebie Sciągnął, ad quem attendendum

26Urod[zony] Manifestans powtórnie de Contraventione wyżspo-

27mnionemu Dekretowi Manifestowawszy się, Prosił mnie

28Urzędu o przydanie Woźnego Grattu[?] do Obwołania Winy

29Bannicyi[?] Wieczney, którego Ja Urząd Annuendo affectationi

30przydałem Opatrznego Wawrzyńca Sokalskiego[?], Który w przy-

31tomności Urod[zonych] Jchmć Panów Antoniego Pawłowskiego,

32Szymona Pruchnickiego y Jnn[ych] Wiele Jchmć natenczas

33w Kancellaryi Znaydujących się, Stanowszy in loco Publi-

34cationum solito ad affectationem Tegoż W[ielmożnego] Jacka Krzew-

35skiego Podst[olego] Zwinogr[odzkiego], na Tymże Wiell. Zachariaszu

36Jaroszyńskim Podst[olim] Winn[ickim] pomienioną Winę Bannicyi[?]

37Wieczney względem niezapłacenia Osmset Dziewięć-

38dziesiąt Siedmiu Złł y Groszy Dwudziestu Pięciu

39obwołał y Publikował, po którym obwołaniu y Publikowa-

40niu Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się prze-

41demną Urzędem prawdziwey Publikaty Swoiey uczynił y

42zeznał Relacyą, prosząc tak Comparens Manifestacyi iako

43y Woźny Relacyi Copiam actis Connotari Co y otrzymali. Andrzey

44Brudnicki mpp. Woźny Wawrzyniec Sokalski[?] Krzyż Swięty kładnie [+]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: nazwisko komparenta „Brudnicki” – potwierdzone w akcie 322 (palestrant grodzki winnicki). Tytuł Krzewskiego „P. Z.” rozwinięty jako podstoli zwinogrodzki (w tekście „Podstoll Zwinogr.”). Nazwa wsi „Sokolniach[?]” (może Sokolnicach/Sokołówce) – niepewna. Kara w dekrecie: „pod Winą Bannicyi[?] (Wieczney)” – w rękopisie słowo czytane jako „Bamicy/Banicyi”; odczyt prawdopodobny („banicja wieczna” – kara za niewykonanie dekretu). „Grattu[?]” (= gratis? lub Generała) – niepewne. Nazwisko woźnego „Sokalski[?]” – por. akt 283 („Sokulski[?]”), to zapewne ta sama osoba. Na marginesie pionowo nazwisko kolacjonującego „Siewruski[?]” – niepewne.

Objaśnienia: „Vacat” – (strona) wolna, pusta; „Annus … Mensis Aprilis” – rok 1768, miesiąc kwiecień (nagłówek nowego miesiąca w księdze); „Plenipotencya” – pełnomocnictwo; „Dekret Kondescensorialny” – wyrok sądu na zjeździe w terenie; „niiunctum” (iniunctum) – nakazano; „Contravenit” – sprzeciwił się, nie wykonał; „Ryger prawny” – rygor (kara) prawna; „ad quem attendendum” – na co zważając; „de Contraventione” – o niewykonanie; „Annuendo affectationi” – przychylając się do prośby; „in loco Publicationum solito” – w zwykłym miejscu ogłoszeń; „Publikata” – publiczne ogłoszenie (wyroku, kary); „Obwołanie Winy Bannicyi” – publiczne ogłoszenie kary banicji (wywołania z kraju); „actis Connotari” – wpisać do akt; „mpp” – własnoręcznie.

Streszczenie

9kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Andrzej Brudnicki, pełnomocnik Jacka Krzewskiego, podstolego zwinogrodzkiego, zaniósł manifest przeciw Zachariaszowi Jaroszyńskiemu, podstolemu winnickiemu. Dekret kondescensyjny z 27 lutego 1768 r., wydany we wsi Sokolnie[?], nakazał Jaroszyńskiemu zapłacić tego dnia w grodzie winnickim 897 zł 25 gr pod karą banicji[?]. Jaroszyński nie zapłacił i tym samym ściągnął na siebie rygor dekretu. Na prośbę komparenta urząd przydał woźnego Wawrzyńca Sokalskiego[?], który w obecności Antoniego Pawłowskiego, Szymona Pruchnickiego i innych obecnych w kancelarii ogłosił publicznie w zwykłym miejscu wieczną banicję[?] Jaroszyńskiego za niezapłacenie tej sumy. Manifest i relację wpisano do akt.

Transkrypcja

k. 210v (skan 0214, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,

2Miesiąca Aprilis Dziewiątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y

5Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Compa-

6rens Personaliter Urodz[ony] Jmć Pan Michał Szadkowski z wy-

7raźney Woli y Dyspozycyi JW. Jmć Pana Michała Bożenia

8Jełowickiego S[tarosty][?] Bracł[awskiego], postrzegaiąc Całości JW. Pryncy-

9pała Swego, Takową in diligentiam Zanosi Manifestacyą: Jż

10JW. Pryncypał Manifestanta za poprzedzaiącym Konsen-

11sem Nayiaśnieyszego Króla Jmci Stanisława Augusta Szczę-

12śliwie Panuiącego, maiąc sobie uczynioną Cessyą na Sta-

13rostwo Bracł[awskie] od W. Jmć Pana Stanisława Nowowieyskiego

14przed Aktami Grodu Lwowskiego Sabbatho ante Festum

15Sanctorum Fabiani et Sebastiani Martirum proximo Mille-

16simo, Septingentesimo, Sexagesimo, Octavo, Anno Zeznaną,

17a per consequens admentem novellae Legis za poprzedza-

18iącym wypłaceniem do Skarbu Rzeczypospolitey Kwadra-

19nty[?], List Podawczy na Dworzanina JKMci Urodz[onego] Jmć Pana

20Ostaszewskiego Vicesgerenta Grodzkiego Lat[yczowskiego] do Podania

21Jntromittowania, w Tez Starostwo JW. Pryncypała Com-

22parentis w Prześwietney Kommissyi Skarbowey wyrobiwszy,

23usiłuiąc Zadosyć czynić nowo teraz ostrzeżonemu Prawu

24Konstytucyi Anni Millesimi, Septingentesimi, Sexagesi-

25mi, Quarti, JW. Pryncypał Comparentis po Tegoż Urodz[onego]

26Ostaszewskiego Dworzanina JKMci z Rekwizycyą Ziacha-

27nia, na Podanie Starostwa po kilkokrotnie posyłał, do

28którego że Listy pierwsze w Tym Czasie przechodzące-

29go Woyska Zatrzymane były, na ostatni zaś Respons

30Tylko nastąpił, Jż pierwey się do Prześwietney Kommi-

31ssyi referować będzie, z kąd iaką odbierze Rezolucyą, do-

32piero ziachać rezolwować się, który to List In verificatio-

33nem Teraźnieyszego Oświadczenia przy Oblatam podawszy

34do Akt własnego Grodu Jmieniem Tegoż JW. Pryncy-

35pała Swego, Jteratis Vicibus Zapobiegaiąc dalsze-

36go Ucalenia[?] aby w tym iakowey na potym nie podpa-

37dał JWiel. Pryncypał Sukkubicyi[?] Manifestuie się.

38Michał Szadkowski manu propria.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt: tytuł Jełowickiego w nagłówku i w tekście zapisany skrótem „S.[?] B.” / „S.[?] Bracł.” – odczytany jako starosta bracławski (zgodne z treścią: cesja starostwa bracławskiego od Nowowiejskiego; por. akt 291 „Starosty Bracławskiego[?]”); w akcie 282 ten sam Michał Bożyc Jełowicki tytułowany łowczym łuckim. Pierwsza litera skrótu niewyraźna – [?]. „Kwadranty[?]” (= kwarty) – w rękopisie „Kwadru-pli/Kwadranty”; „Ucalenia[?]” (= uchybienia?), „Sukkubicyi[?]” (= sukkumbencji?) – niepewne. Data cesji: „w sobotę przed świętem śś. Fabiana i Sebastiana męczenników” 1768 = 16 stycznia 1768. Na marginesie podpis kolacjonującego „Siewruski[?]” (jak w akcie 299).

Objaśnienia: „in diligentiam Sui” – dla zachowania swojej pilności (wykazania, że dopełnił obowiązku w terminie); „Konsens” – zgoda królewska na cesję królewszczyzny; „Cessya na Starostwo” – odstąpienie starostwa (królewszczyzny); „Sabbatho ante Festum Sanctorum Fabiani et Sebastiani Martirum proximo” – w sobotę najbliższą przed świętem śś. Fabiana i Sebastiana męczenników (20 stycznia); „admentem novellae Legis” – zgodnie z nowym prawem; „Kwarta” – podatek z królewszczyzn na wojsko, płacony do Skarbu; „List Podawczy” – dokument polecający wwiązanie (intromisję) w posiadanie starostwa; „Dworzanin JKMci” – dworzanin królewski, któremu powierzono intromisję; „Vicesgerent Grodzki Latyczowski” – zastępca starosty w grodzie latyczowskim; „Konstytucya Anni 1764” – konstytucja sejmu konwokacyjnego 1764 r. (m.in. o kwarcie i intromisjach); „Respons” – odpowiedź; „referować się do Kommissyi” – odwołać się do Komisji (Skarbu); „In verificationem” – na potwierdzenie; „per Oblatam podać” – złożyć do wpisu (oblaty); „Jteratis Vicibus” – powtórnie; „manu propria” – własnoręcznie.

Streszczenie

9kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Michał Szadkowski, z woli Michała Bożyca Jełowickiego, starosty bracławskiego[?], zaniósł manifest dla zachowania pilności swego mocodawcy. Jełowicki, za zgodą króla Stanisława Augusta, uzyskał od Stanisława Nowowiejskiego cesję starostwa bracławskiego, zeznaną w grodzie lwowskim 16 stycznia 1768 r. Zgodnie z nowym prawem wpłacił kwartę do Skarbu Rzeczypospolitej i uzyskał w Komisji Skarbowej list podawczy (do wwiązania w starostwo) na dworzanina JKM Ostaszewskiego, wicegerenta grodzkiego latyczowskiego. Wykonując konstytucję z 1764 r., kilkakrotnie posyłał po Ostaszewskiego. Pierwsze listy zatrzymało przechodzące wojsko, a na ostatni Ostaszewski odpowiedział, że najpierw odwoła się do Komisji i przyjedzie dopiero po otrzymaniu jej rezolucji. Komparent złożył ten list do akt na potwierdzenie i powtórnie manifestuje się, aby jego mocodawca nie popadł w jakąkolwiek odpowiedzialność za zwłokę.