Księga grodzka winnicka 1768 (potoczna) · część 13 z 21
Akty 301–340
Wpisy od 11 kwietnia 1768 do 2 maja 1768
Akt nr 301
Relacja woźnego Dominika Drzatkiewicza[?] o doręczeniu w Tiutkach mandatu (pozwu) Komisji Skarbu Koronnego z instancji Michała Kurnatowskiego, towarzysza znaku pancernego, donatariusza wsi Tiutki, przeciw Józefowi Czosnowskiemu, staroście winnickiemu, o zawładnięcie wsią i odmowę intromisji
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data11 kwietnia 1768, Winnica (doręczenie 11 kwietnia; mandat dan w Warszawie 29 marca 1768; termin 25 kwietnia 1768)
Karty / skanyk. 211 (skan 0214, strona prawa) – k. 211v (skan 0215, strona lewa, górne ok. 60%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 211 (skan 0214, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,
2Miesiąca Aprilis Jedynastego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-
4nickiemi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y
Odczyt: nazwisko woźnego „Drzatkiewicz[?]” (dwukrotnie, wyraźnie „Drzatkiewicz”, ale forma rzadka – może „Drzałkiewicz”) – [?]. Nazwisko świadka „Bigałowskiego[?]” (przeniesione „Bi-/gałowskiego”) – niepewne. „per Scrisivam[?] Citationem” – niejasne (może „Scorsivam” = osobny); „Matris et Querellas” – wg rękopisu (zapewne „Manifestationes et Querelas”); „imitato[?] actu” (= irritato?) – niepewne. Nagłówek: „Rell. Mandatu od W. Kurnatowskiego pro JW. Czosnowskiego S. W.” – mandat Komisji Skarbu. Por. akty 192, 205, 264–265 (Kurnatowski, Tiutki, Czosnowski).
Objaśnienia i tłumaczenie łaciny: „Stanisław August z Bożej łaski król polski … Tobie, urodzonemu Józefowi Czosnowskiemu, staroście naszemu winnickiemu, w sprawie niżej opisanej i co do wszystkich twych dóbr nakazujemy, abyś przed komisarzami i sądem wyznaczonym mocą nowej konstytucji, odbywającym się w Warszawie, w terminie 25 kwietnia roku bieżącego, wyznaczonym przez osobny[?] pozew i obwieszczenia tychże komisarzy Rzeczypospolitej i tobie prawnie doręczonym, stawił się osobiście, prawnie i zawicie, na instancję urodzonego Michała Kurnatowskiego, towarzysza chorągwi pancernej w wojsku Królestwa, uprzywilejowanego donatariusza dóbr wsi Tiutki z przyległościami, powoda. Pozywa on cię, trzymając się swych praw i manifestacji, o to, że ty, nie mając żadnego prawnego tytułu do tej wsi Tiutki, od wieków istniejącej na osobnych przywilejach nadania, przywłaszczyłeś ją sobie w wadliwe posiadanie, a powoda, mającego przywilej, wyparłeś z posiadania i nie pozwoliłeś dworzaninowi, wyznaczonemu przez Komisję Skarbu Koronnego do urzędowego podania, wprowadzić go w to posiadanie. W ten sposób naruszyłeś prawa Królestwa i przywilej powoda. Zabroniłeś też przystępu do akt grodu i urzędu twego winnickiego, zarówno dla wpisania prawnych aktów wynikających z przywileju, jak i manifestów i skarg przeciw tobie, a nadto sprawiłeś, że odmówiono wyszukania i wydania dokumentów w tychże aktach, dotyczących interesu powoda. Przeto jesteś pozwany, abyś widział i słyszał, jak twoje rzekome prawa, jako sprzeczne z prawem publicznym, zostaną skasowane i unieważnione, powód zachowany przy przywileju, a ty zmuszony do ustąpienia z tej wsi na rzecz powoda wraz z obrachunkiem pożytków; za odmowę i utrudnienie intromisji dworzanina i udaremnienie[?] urzędowej czynności dworzanina Skarbu Koronnego, za odmowę dostępu do akt grodu winnickiego i niedokonanie poszukiwań dokumentów, tylekroć tam wystawianych na rzecz powoda, a więc za naruszenie praw publicznych – ukarany i skazany na szkody i koszty procesu. Stań więc w terminie wyznaczonym obwieszczeniami i pozwem komisarskim i odpowiadaj sądownie na wszystko. Dan w Kancelarii Królestwa w Warszawie 29 marca 1768.” „Mandat” – pozew (wezwanie) sądu Komisji; „Aulicus” – dworzanin (królewski), wyznaczony do intromisji; „Usus fructus” – użytkowanie, pożytki; „Innotescentiae” – obwieszczenia.
Streszczenie
11kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa podolskiego Dominik Drzatkiewicz[?] zeznał, że tego dnia zaniósł do dworu we wsi Tiutki mandat i w obecności Michała Bigałowskiego[?] i Łukasza Dobrzańskiego położył go na stole w izbie, ogłaszając treść. Mandat, wydany w Kancelarii Królestwa w Warszawie 29 marca 1768 r. w imieniu Stanisława Augusta, wzywa Józefa Czosnowskiego, starostę winnickiego, przed komisarzy (sąd Komisji Skarbu) w Warszawie na 25 kwietnia 1768 r. Instancję wnosi Michał Kurnatowski, towarzysz chorągwi pancernej, uprzywilejowany donatariusz wsi Tiutki. Zarzuca Czosnowskiemu, że bez prawa zawładnął Tiutkami, wyparł go z posiadania, nie dopuścił do intromisji dworzanina wyznaczonego przez Komisję Skarbu, zabronił dostępu do akt grodu winnickiego dla wpisywania aktów i skarg przeciw sobie i nie pozwolił wyszukać dokumentów. Żąda kasacji praw starosty, zachowania przy przywileju, ustąpienia z wsi z rozliczeniem pożytków oraz kar i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż (por. akty 192, 205, 264–265).
Akt nr 302
Protestacja Szymona Sokołowskiego w imieniu Stanisława Fortunata i Franciszki z ks. Czetwertyńskich Nowowiejskich, byłych starostów bracławskich, przeciw Michałowi Bożycowi Jełowickiemu, staroście bracławskiemu, jego dyspozytorowi Piotrowi Małkowskiemu i innym o łamanie kontraktu rezygnacji starostwa bracławskiego (rumacja do św. Wojciecha), zabór inwentarza, potażu i maydanu, odmawianie służby; z relacją woźnego Wawrzyńca Sokalskiego o areszcie
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data13 kwietnia 1768, Winnica (kontrakt w Bracławiu 3 listopada 1767; cesja w grodzie lwowskim 16 stycznia 1768; areszt w Bracławiu 12 kwietnia 1768)
Karty / skanyk. 211v (skan 0215, strona lewa, od ok. 62%) – k. 212 (skan 0215, strona prawa) – k. 212v (skan 0216, strona lewa) – k. 213 (skan 0216, strona prawa) – k. 213v (skan 0217, strona lewa) – k. 214 (skan 0217, strona prawa, górne ok. 60%)
Językpl, łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 211v (skan 0215, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego
2Miesiąca Aprilis Trzynastego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-
4demną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrab-
5stwa Grodu Winnickiego Comparens perso[na]l[i]ter Urodz[ony] Jmć Pan Szymon
6Sokołowski[?] Jmieniem y z wyraźnego Zlecenia WW. Jchmć Państwa Sta-
7nisława Fortunata, y Franciszki z Xiążąt Czetwertyńskich Nowowiey-
28dzianych, y Żelaznych Dwadzieścia naczynia wszelkie Żelazne
29y Drewniane, do Warsztatów Osmnastu należące, należycie Spo-
30rządzone, kilkanaście Tysięcy kosztuiące, na końcu Szlachetne-
31go Kotaszyńskiego Gramatysty z Gorzałkami do Siebie Chodzącego
32y z Rachunków Rublów Czterdzieści Winnym pozostałego, z Całą
33iego Chudobą, y Jnne rzeczy ruchome, y nieruchome u W. Jełowic-
34kiego Sty Bracł[awskiego] w Sto Tysięcy Czyniących do rozprawy Prawney
35arestował y przyporęczył, który Arest benewole iest przyięty,
36w czym Tenże Woźny Szlachtą Sobie przytomną Oświadczy-
37wszy się, prawdziwą przed Urzędem niniejszym Arestu swego
38uczynił y zeznał Relacyą. Woźny nieumieiąc pisać znak
39Krzyża Swiętego kładnie Wawrzyniec Sokalski [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: akt bardzo długi, pisany drobną, pośpieszną ręką – przepis częściowo orientacyjny (#PARTIAL). Nazwisko komparenta w pierwszym wierszu niewyraźne („Sokołowski[?]”), w zakończeniu protestacji wyraźnie „Szymon Sokołowski”. Tytuł Jełowickiego „S. B.”/„Starosta Bracł.” – potwierdza akt 300 (cesja starostwa bracławskiego od Nowowiejskiego). Liczne nazwiska i słowa niepewne – oznaczone [?] (m.in. „Uleiski[?] Ucichłego[?]”, „podniewarnością[?]”, „niezłączoney[?]”, „exkuzuiąc się[?]”, „Ażkiami”, „Tolu[?]”, „Szelwachu[?]”, „Ab[?] Koniecpolskiego”, „Bradzilisa[?]”, „Jnterpasami[?]”, „Stanaya[?]”, „cierze[?]”, „Osiowskiego[?] Chor. Bracł.”, „Reinę[?]”, „Semenki”, „urniwei[?]”, „taskawi[?] Tylni[?]”, „Szafy pianego[?]”, „mby[?]”, „Medwedowskiey[?]”, „Lejba[?] Żydowskiego[?]”, „Szpakleż/Szpikleż[?]” (= szpichlerz), „Legominę[?]”, „Forysia[?] Zachodnia[?]”, „Krowa Kory[?]” (prosa kory?), „Spychania[?] Zgodnego[?]”, „w Pasem[?]”, „Kosych[?]”, „Sadzu” (= sadzawce), „Grotkowski[?]”, „Salinec[?]”, „Czepkiemu[?], Dzierżyńskiemu[?]”, „Trzeci[?] … zlerałych[?]”, „Rzesi[?]”, „niesą[?]”, „Baczyńskiemu[?]”, „Kotaszyńskiemu[?] Gramatyście w Pereiowcach[?]”, „Grabińskiemu[?] Podstolemu Dobrzyńskiemu”, „Jastrzębińce[?]”, „Stanyryła[?]”, „Łukaszewicza[?]”, „Rzyczewskiego[?]”, „Drzewickiego[?]”, „fermami[?]”, „Salniczka[?]”, „Tychotaza[?]”, „Reuszczenka[?]”, „wykotków[?]” oraz lista Kozaków i oficjalistów na k. 214). Nazwy wsi: Semenki (dzierżawa od chorążego bracławskiego, gdzie przenieśli się Nowowiejscy) – odczyt prawdopodobny. Por. akt 300 (Jełowicki in diligentiam: list podawczy na starostwo bracławskie).
Objaśnienia: „Protestacya” – uroczysty protest wpisany do akt; „immediate przeszli Starostowie” – bezpośredni poprzednicy na starostwie; „Kontrakt in Ordine Resignationis” – kontrakt dotyczący rezygnacji (odstąpienia) starostwa; „Cessya … Konsens JKMci” – cesja królewszczyzny za zgodą królewską; „Rumacya” – ustąpienie z dóbr, wyprowadzka (tu do św. Wojciecha, 23 kwietnia 1768); „Maydan Potaszowy” – zakład wypalania potażu z popiołu drzewnego; „Popiół … Cebrów” – miara popiołu w cebrach; „Potaszówka” – miara/beczka potażu; „Warsztaty” – stanowiska (kotły) w maydanie; „Gorzałka trzeciopróbna” – wódka trzykrotnie destylowana; „Spust” – miara (beczka) gorzałki; „Alembik” – aparat destylacyjny; „Kordygarda” – odwach, areszt zamkowy; „Szelwach” (?) – straż, wartownia; „Czeladź Dworska” – służba dworska; „Pobereżnik” – strażnik lasów i granic; „Gramatysta” – nauczyciel szkółki; „Wielkanoc Polska” – Wielkanoc według kalendarza gregoriańskiego (w odróżnieniu od ruskiej); „Talary bite” – monety srebrne; „Czerwony złoty” – dukat; „Konfuzya” – zawstydzenie, przykrość; „evidentioris Testimonii Gratia” – dla wyraźniejszego świadectwa; „Cum Omni Supellectili” – z całym sprzętem; „Et in Continenti” – i zaraz; „benewole” – dobrowolnie.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
13kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Szymon Sokołowski w imieniu Stanisława Fortunata i Franciszki z ks. Czetwertyńskich Nowowiejskich, poprzednich starostów bracławskich, zaniósł protestację przeciw Michałowi Bożycowi Jełowickiemu, nowemu staroście bracławskiemu, jego dyspozytorowi Piotrowi Małkowskiemu, pisarczykowi Lewandowskiemu, pobereżnikowi Koczanowskiemu[?] i innym. Jełowicki po dwóch latach próśb i za wstawiennictwem swej ciotki, pani Nowowiejskiej, uzyskał kontrakt rezygnacji starostwa (Bracław, 3 XI 1767). Kontrakt dotyczył tylko dóbr – bez ruchomości – i przyznawał Nowowiejskim spokojną rumację do św. Wojciecha 1768 z posłuszeństwem poddanych, prowadzenie maydanu potażowego aż do wyrobienia popiołów, dziesięciu Kozaków na rok i inne warunki. Po uzyskaniu cesji w grodzie lwowskim (16 I 1768) Jełowicki przysłał w lutym Małkowskiego, który zabierał inwentarz i zboża, odmawiał służbę, w nocy 14 II zajął zamek bracławski, zabrał wszystkich Kozaków, uwolnił z aresztu dwóch złodziei, zakazał poddanym posłuszeństwa i podwód, odgrażał się wypędzeniem. Nowowiejscy musieli przenieść się do wsi Semenki, wyproszonej u chorążego bracławskiego, a pani Nowowiejska, obrażana i nękana, wyjechała do ciężko chorego męża. Małkowski zatrzymał bydło, owce, wieprze, ok. 140 spustów gorzałki, płótna, siano, pasiekę, ryby, kotły maydańskie, potaż i popiół (szkoda kilkanaście–kilkadziesiąt tysięcy złotych, łącznie ok. 100 000), sfomentował czeladź do kradzieży i zatamował robotę maydanu. Woźny generalny Wawrzyniec Sokalski z Antonim Rzepką i Janem Rzyczewskim[?] 12 kwietnia 1768 r. w zamku bracławskim aresztował na rzecz protestujących Małkowskiego, Lewandowskiego, Choynowskiego, Drzewickiego[?], licznych Kozaków, oficjalistów i czeladź oraz pozostały inwentarz, gotowy potaż, popiół, pieniądze i inne rzeczy – na sumę 100 000 zł do rozprawy prawnej; areszt przyjęto dobrowolnie.
Akt nr 303
Relacja woźnego Antoniego Kamińskiego o areszcie Chaima, arendarza rusawskiego, we wsi Wielka Rusawa, na rzecz Franciszka Chłopickiego, podstolego mozyrskiego[?], posesora wsi Pieńkówka (klucz tomaszpolski)
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data18 kwietnia 1768, Winnica (areszt 12 kwietnia 1768)
Karty / skanyk. 214 (skan 0217, strona prawa, od ok. 72%) – k. 214v (skan 0218, strona lewa, górne ok. 40%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 214 (skan 0217, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,
2Miesiąca Aprilis Osmnastego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Grodzkiemi Winnickiemi y
4Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-
5stnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Stanowszy
6Oczywiście Woźny Generał W[oie]w[ództ]wa Podol[skiego] y Jnn[ych] Opatrz[ny]
7Antoni Kamiński który in vim sui verae ac fidelis
8Relationis palam Publice Recognovit. Jż On Roku
9Tysiąc
k. 214v (skan 0218, strona lewa)
1Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Dnia Dwunastego
2Aprilis maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary go-
3dnych Urodzonych Jchmć Panów Józefa Ciekawego, y Stani-
4sława Wierzchnowskiego do tego Aktu Użytych, był w Do-
5brach Wsi Rusawie Wielkiey gdzie będąc na affektacyą y
6Prawną Rekwizycyą Wiel. Jmć Pana Franciszka Chłopic-
7kiego Podstolego Mozyrskiego Dobr Wsi Pieńkówki do
8Klucza Tomaszpolskiego należących Possessora Starozako-
9nnego Chaima Arędarza Rusawieckiego Jako Dłużnika
10w Grzywnach Prawem Opisanych Aresztował y prawnie
11do rosprawy przyporęczył, który Arest Dyspozytor Rusa-
12wiecki, Oraz Woyt y Gromada Tameysza dobrowolnie
13przyiowszy, dotrzymać deklarowali y Submittowali się, a tak
14On Woźny Szlachtą Sobie przytomną Oświadczywszy
15się z tamtąd powrócił, y o tym Przedemną Urzędem
16prawdziwą Arsztu uczynił y Zeznał Relacyą. Dequo
17Praesens Ejusdem Ministerialis Relatio Ministerialis qui Supra ignarus
18Scribendi Crucem Sanctam posuit [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: tytuł Chłopickiego „Podstolego Mozyrskiego” – odczyt prawdopodobny (w nagłówku skrót „P. M.”). Nazwiska szlachty: Ciekawy, Wierzchnowski – czytelne. Nagłówek „w Rusawce Wielkiey” = w tekście „we Wsi Rusawie Wielkiey”. Pionowy dopisek na marginesie („Lectum per Eundem”?) – niepewny. Por. akt 274 (inny areszt Chaima w Wielkiej Rusawie).
Objaśnienia: „Starozakonny” – Żyd; „Arędarz” – dzierżawca karczmy/propinacji; „Dłużnik w Grzywnach Prawem Opisanych” – zobowiązany do zapłaty kar (grzywien) przewidzianych prawem; „przyporęczyć” – oddać pod poręczenie do rozprawy; „Submittować się” – zobowiązać się; „in vim sui verae ac fidelis Relationis palam Publice Recognovit” – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie i publicznie zeznał; „Dequo Praesens Ejusdem Ministerialis Relatio … qui supra ignarus Scribendi Crucem Sanctam posuit” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie umiejąc pisać postawił znak świętego krzyża.
Streszczenie
18kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa podolskiego Antoni Kamiński zeznał, że 12 kwietnia, w obecności szlachty Józefa Ciekawego i Stanisława Wierzchnowskiego, we wsi Wielka Rusawa, na prośbę Franciszka Chłopickiego, podstolego mozyrskiego[?], posesora wsi Pieńkówka w kluczu tomaszpolskim, aresztował Żyda Chaima, arendarza rusawskiego, jako dłużnika zobowiązanego do zapłaty grzywien prawnych, i oddał go pod poręczenie do rozprawy. Dyspozytor rusawski, wójt i gromada przyjęli areszt dobrowolnie. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.
Akt nr 304
Manifestacja Stefana Lewskiego w imieniu Jana Kantego Szybalskiego, adiutanta generała Szembeka, komisarza, o pilności (in diligentiam) – nieprzybycie na termin 30 marca 1768 r. do odebrania w trzyletnią zastawną posesję dóbr Andruszówka (woj. bracławskie, pow. winnicki) z powodu roztopów i przechodu wojsk zagranicznych
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data18 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 214v (skan 0218, strona lewa, od ok. 42%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 214v (skan 0218, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,
2Miesiąca Aprilis Osmnastego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-
4nickiemi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem
13cypał maiąc Sobie powierzony Kommiss od JW. Szem-
14beka Miecznika Xięstw Zatorskiego, y Oświecimskie-
15go do odebrania w Possessyą Trzyletnią Zastawną tegoż
16JW. Grafa, Dobra Andruszówkę w W[oie]w[ód]z[t]wie Bracł[awskim] a Po-
17wiecie Winn[ickim] leżące, ale tak dla rozlania wód y dro-
18gi niepomyślney, iakoteż Ciasnego y niebespiecznego
19w tym czasie dla Woyska Zagranicznego przechodu
20na Dzień Trzydziesty Marca Roku Teraźnieyszego Tysiąc
21Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego do odebrania wyż
22rzeczonych Dobr ziachać niemogł, przeto na Dniu
23Oneg[o] dzisieyszym ziechawszy y odebrawszy pomienione Dobra
24w Possessyą in diligentiam Sui manifestuie się Stefan Lewski [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nazwisko mocodawcy „Szybalski” – potwierdzone dopiskiem pod aktem 317 (manifest wpisany pod 18 IV 1768). Tytuł Szembeka „Miecznika Xięstw Zatorskiego y Oświecimskiego” – odczyt prawdopodobny (skrót „Mieczn.”). „Generała Steciuk[?] adiutanta Jkmci Kommissarza” – fragment niejasny (może „Generała Majora, adiutanta, JKMci Kommissarza”). „Oneg[o] dzisieyszym” – wg rękopisu. Stefan Lewski – por. akt 283 („Stefana Lewskiego[?]”). Andruszówka – por. akt 234 (Jakubowscy vs Wąsowiczowie).
Objaśnienia: „nomine et ex parte” – w imieniu i ze strony; „in diligentiam Sui” – dla wykazania swej pilności (by nie ponieść skutków uchybienia terminu); „Kommiss” – zlecenie, pełnomocnictwo; „Possessya Trzyletnia Zastawna” – trzyletnie posiadanie dóbr w zastawie; „Graf” – hrabia (Szembek); „Woysko Zagraniczne” – wojsko obce (rosyjskie) w przemarszu (1768); „rozlanie wód” – roztopy, wylewy wiosenne.
Streszczenie
18kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Stefan Lewski, w imieniu Jana Kantego Szybalskiego, adiutanta i komisarza generała Szembeka, miecznika księstw zatorskiego i oświęcimskiego, złożył oświadczenie dla zachowania pilności. Mocodawca otrzymał od hr. Szembeka zlecenie odebrania w trzyletnią posesję zastawną dóbr Andruszówka w województwie bracławskim, powiecie winnickim. Z powodu wylewów wód, złej drogi oraz ciasnoty i niebezpieczeństwa związanego z przemarszem wojsk obcych nie mógł przybyć na wyznaczony termin 30 marca 1768 r.; przybył i odebrał dobra w posesję dopiero w dniu oświadczenia.
Akt nr 305
Manifestacja Michała Jana Piaskowskiego, wojskiego grabowieckiego, i Józefa Borowskiego, cześnika potockiego[?], posesorów kontraktowych dóbr Łuka, przeciw Maciejowi Zielińskiemu, skarbnikowi[?], o zagłodzenie stada (stadniny), pobicie stadnika i groźby
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Odczyt: tytuł Piaskowskiego „Woyski Grabowiecki” – czytelny (por. akty 248–250, M. J. Piaskowski). „Cześn. Potoc.[?]” – odczyt skrótu niepewny. „Skarb.[?]” przy Zielińskim – w rękopisie skrót „Skary”; niepewne. „Dobra Łukę et R.[?] et Possessione Wiel. Zagurskiego Chorążego Wołyń.” – fragment częściowo niejasny (sens: Zieliński objął w dyspozycję dobra Łuka z posesji Zagórskiego, chorążego wołyńskiego?). „in Ante” – wg rękopisu (może „interim”). „z faworem[?] verbis inhonestis” – niepewne. „Stante desertione[?] publico” – niejasne (może „Stante decreto[?]”). „machinationis —” – w rękopisie przerwa. W podpisie „Mich: Jan: Piaskowski”.
Por. akt 308 – kontrmanifest M. Zielińskiego: według niego wieś Łuka jest dziedziczną Zagórskiego, chorążego wołyńskiego, a Zieliński był tam osadzony jako administrator; Piaskowski – dziedzic części dóbr Kleszczów.
Objaśnienia: „virtute Contractus Possessor” – posesor na mocy kontraktu (dzierżawca); „in Commodum sui” – na swoją korzyść; „Uymłot” – wymłot zboża; „Stadnina, Stadnik” – stado koni i jego dozorca; „verbis inhonestis” – nieuczciwymi (obelżywymi) słowami; „łżyć” – lżyć, znieważać; „Kommenda” – posterunek wojskowy (w Winnicy, mieście JKM); „respectu machinationis in vitam sui” – z racji zamachu na swoje życie; „suo et Cuius supra nomine” – w swoim i wyżej wymienionego imieniu; „Manifestatur” – manifestuje się; „mpp” – własnoręcznie.
Streszczenie
20kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Michał Jan Piaskowski, wojski grabowiecki, w imieniu swoim i Józefa Borowskiego, cześnika potockiego[?] – kontraktowych posesorów dóbr Łuka – zaniósł manifest przeciw Maciejowi Zielińskiemu, skarbnikowi[?]. Zieliński, objąwszy dyspozycję dóbr Łuka (z posesji Zagórskiego, chorążego wołyńskiego[?]), odmówił paszy pozostawionemu tam stadu koni manifestantów i nie wydał zboża, które sam zużywał, przez co kilka koni padło. Gdy Piaskowski przyjechał i upomniał się o szkodę, Zieliński znieważył go, zwoływał gromadę do pobicia, porywał się do strzelby, okrutnie pobił stadnika i sługę Bartnickiego, a w drodze z Winnicy zastąpił Piaskowskiemu i strzelił do niego z pistoletu, tak że ten musiał schronić się do komendy wojskowej w Winnicy; nadal grozi mu śmiercią. Piaskowski manifestuje się o zamach na życie, zniewagę, pobicie stadnika i szkodę w stadzie.
Akt nr 306
Relacja woźnego Antoniego Kamińskiego o areszcie Kozaków ks. Janusza Czetwertyńskiego (sotnik Szemiowski[?], ataman Piechurz[?] i in.) – sprawców najazdu na Jurkówkę – we wsi Horyszków, na rzecz Józefa Sosnowskiego, pisarza polnego litewskiego
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data20 kwietnia 1768, Winnica (areszt 13 kwietnia 1768)
Karty / skanyk. 215 (skan 0218, strona prawa, od ok. 78%) – k. 215v (skan 0219, strona lewa, górne ok. 55%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 215 (skan 0218, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic-
16kowego Syna, Mazurenkowego Syna Chmiela, y Jnnych
17Wielu Kozaków, po Jmionach y przezwiskach lepiey JOX.
18Jmci Wiadomych, Wiolatorów kożdego z osobna w Grzyw-
19nach prawem opisanych Aresztował, y prawnie przyporę-
20czył, który Arest JOX. Jmci Podkom[orzy] JKMci zewszy-
21stkim Onychże Sprzętem, y Chudobą, do rozprawy prawney
22dotrzymać deklarował, y Submittował się, w czym On Wo-
23źny Szlachtą Sobie przytomną Oświadczywszy się z tam-
24tąd powrócił y tu ad acta przybywszy, prawdziwego Areś-
25tu swoiego Uczynił, y Zeznał Relacyą. Dequo praesens Ejusd[em]
26Ministerialis Rell[atio] Ministerialis, qui Supra ignarus Literarum Signum
27Sanctae Crucis posuit Antoni Kamiński [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nazwisko sotnika „Szemiowskiego[?]” (może „Szemorowskiego”), „Piechurza[?] Attamana”, „Ardelego[?] Kapelistę[?]” (może „Kapelistę” = kapelmistrza/muzyka?), „Stepana Orlana[?]”, „Mikiesteszynego[?] Demkowego Syna”, „Mazurenkowego Syna Chmiela” – imiona i przezwiska Kozaków niepewne. Nazwa wsi „Horyszków” – tu czytelna („w Dobrach Wsi Horyszkowie”), potwierdza odczyt „Horyszkow[?]” w akcie 289. Szlachta przy areszcie: Józef Cieszkowski i Antoni Jastrzębski – czytelne. Por. akty 284–289 (najazd na Jurkówkę).
Objaśnienia: „Wiolatorowie” – sprawcy gwałtu (najazdu); „w Grzywnach prawem opisanych” – w karach pieniężnych przewidzianych prawem; „przyporęczyć” – oddać pod poręczenie (dozór) do rozprawy; „Sotnik, Ataman” – dowódcy w nadwornej milicji kozackiej; „in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publice libereque recognovit” – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; „ignarus Literarum Signum Sanctae Crucis posuit” – nie znając liter, postawił znak świętego krzyża.
Streszczenie
20kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Antoni Kamiński zeznał, że 13 kwietnia, na prośbę Józefa Sosnowskiego, pisarza polnego litewskiego, w obecności Józefa Cieszkowskiego i Antoniego Jastrzębskiego, był we wsi Horyszków (woj. bracławskie, pow. winnicki), dziedzicznej ks. Janusza Czetwertyńskiego, podkomorzego JKM. W tamtejszym dworze aresztował sotnika Szemiowskiego[?], atamana Piechurza[?] oraz Kozaków (m.in. Stepana Orlana[?], syna Demka, syna Mazurenka – Chmiela) i wielu innych, sprawców gwałtu (najazdu na Jurkówkę), każdego z osobna w grzywnach prawnych. Ks. Czetwertyński przyjął areszt wraz z ich sprzętem i dobytkiem i zobowiązał się utrzymać go do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż (por. akty 284–289).
Akt nr 307
Relacja woźnego Antoniego Kamińskiego o wizji wyciętych lasów jurkowieckich (Las Czarny, Dąbrowa) na rzecz Józefa Sosnowskiego, pisarza polnego litewskiego
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data20 kwietnia 1768, Winnica (wizja 14 kwietnia 1768)
Karty / skanyk. 215v (skan 0219, strona lewa, od ok. 58%) – k. 216 (skan 0219, strona prawa, górne ok. 25%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 215v (skan 0219, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-
4nickiemi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y
6szy Oczewisto Woźny Generał W[oie]w[ódz]twa Bracł[awskiego] y Jnn[ych] Opatrz[ny]
7Antoni Kamiński, w moc prawdziwey, wierney, y Sku-
8teczney Relacyi Swoiey Jawnie, y dobrowolnie Zeznał.
9Jż On Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego, Dnia
10Czternastego Aprilis ad affectationem Juridicamque re-
11quisitionem, JW. Józefa Sosnowskiego Pisarza Polnego
12Wielkiego Xięstwa Litewskiego, maiąc przy sobie Stro-
13nę Szlachty, Ludzi Wiary godnych, Urodzonych
14Jchmć Panów, Jana Wistockiego[?], y Mikołaja Pawłowskie-
15go, Ziezdżał na Grunt Dobr Jurkówki, JW. Affektanta
16Dziedzi-
k. 216 (skan 0219, strona prawa)
1Dziedzicznych, a zas w Possessyi Wiel. Zabłockiego będą-
2cych, gdzie będąc w Lesie Czarnym, y Dąbrowie, w Którym
3widział więcey iak na Ćwierć mili z Pnia surowo Lasu Czar-
4nego tak do Dobr Horyszkowki JOXcia Jmć Janusza Czet-
5wertyńskiego Podkom[orzego] JKMci, iako y Jnnych Wiosek
6pobliższych Za wiadomością Wiel. Zabłockiego Possesso-
7ra Wsi Jurkówki wyciętego, tudzież Dębów takoż z pnia
8świeżo Spiłowanych[?] Sto Dwanaście, y do rożnych Wiosek
9Za wiadomością tegoż Wiel. Possessora wywiezionych, po
10blizko Wsi przez Chłopów Jurkowieckich pomiecz[?] zdezolo-
11wany, który Las Oglądał, Co widziawszy, y Oglądawszy
12Szlachtą Sobie przytomną Oświadczywszy się, z tamtąd
13powrócił, y tu ad Acta przybywszy prawdziwey Wizyi swo-
14iey Uczynił y Zeznał Relacyą. de quo praesens Ejusd[em] Mi[nisteria]lis
15Rell[atio] Mi[nisteria]lis qui Supra ignarus Literarum Crucem Sanctam
16posuit Antoni Kamiński [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nazwisko pierwszego świadka „Wistockiego[?]” (por. Jan Wysłocki/Wisłocki w aktach 285, 287) – zapewne ta sama osoba; zostawiono [?]. „Horyszkowki” – tu forma zdrobniała nazwy Horyszków (por. akt 306). „Spiłowanych[?]”, „pomiecz[?]” – niepewne. „z Pnia surowo” – wycięty u nasady, świeżo (surowy las).
Objaśnienia: „Wizya” – oględziny przez woźnego z udziałem szlachty; „ad affectationem Juridicamque requisitionem” – na prośbę i prawne wezwanie; „Ćwierć mili” – ok. 2 km (mila polska ok. 7–8 km); „z pnia” – u samego pnia; „zdezolowany” – zniszczony; „de quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio … ignarus Literarum Crucem Sanctam posuit” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie znając liter postawił znak świętego krzyża.
Streszczenie
20kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Antoni Kamiński zeznał, że 14 kwietnia, na prośbę Józefa Sosnowskiego, pisarza polnego litewskiego, w obecności Jana Wistockiego[?] i Mikołaja Pawłowskiego, był na gruncie wsi Jurkówka – dziedzicznej Sosnowskiego, a pozostającej w posesji Michała Zabłockiego. W Lesie Czarnym i Dąbrowie widział ponad ćwierć mili lasu wyciętego z pnia, za wiedzą Zabłockiego, na rzecz Horyszkowa (ks. Janusza Czetwertyńskiego) i innych okolicznych wiosek, a także 112 świeżo ściętych dębów wywiezionych do różnych wsi; las przy wsi zniszczyli też chłopi jurkowieccy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż (por. akty 284–289, 306).
Akt nr 308
Remanifestacja (protestacja) Macieja Zielińskiego i jego matki Heleny Kamieńskiej przeciw Michałowi Piaskowskiemu, wojskiemu grabowieckiemu, dziedzicowi części dóbr Kleszczów, dyspozytorowi Bartnickiemu i ich ludziom o napad na dwór w Łuce, pobicie, strzały z pistoletu i zabór broni
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data20 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 216 (skan 0219, strona prawa, od ok. 30%) – k. 216v (skan 0220, strona lewa, górne ok. 17%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 216 (skan 0219, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-
4demną Janem Jedleckim Jnstygatorem, y Namiestnikiem Bur-
5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens Per[sona]l[i]ter Urodz[ony] Jmć Pan Ma-
6ciey Zieliński iak tylko do Akt niniejszych przybyć mogł, tak zaraz
7postrzegaiąc Substancyi Honoru, a Osobliwie Życia Swego bez-
8pieczeństwa Swym, y Urodz[oney] Heleny Kamieńskiey Matki[?] Swey Jmie-
32mu bić kazał, Żonę Zastępuiącą odwystrzeleniu z pistoletu Kom-
33pta[?] Skrwawił, Dzie-
34ci potrącał, potrącał, y w Liczy będącą bić pięściami[?] sprz[...]
35u poprzestraszał, na Życiu Urodz[onego] Kompta Znaczne przegrożki czynił,
36Ludzi, rzeczy przez odgrażanie porozpędzał, y tym nie ieszcze nie[?]
37kontentuiąc
k. 216v (skan 0220, strona lewa)
1niekontentuiąc Tegoż Dnia Urodz[onego] Kompta iadącego do Miasta JKMci
2Winnicy z Żoną, y Dziećmi tak dla Uniknienia niebespieczeństwa
3Oczewistego, iakoteż użalenia się Przed Aktami w Lesie na drodze
4Zastąpiwszy Szablę, y Pistolety z Wozka Urodz[onego] Kompta Zabrawszy ieden Wy-
5strzelił, Żonę Urodz[onego] Kompta Ciężarną po drodze włoczył, Konie dwa Ugania-
6iący się z Pistoletami Za niemi pozbierał, y tak przodem do Miasta JKMci Win-
7nicy przybiegłszy pewnie[?] u Komendy oskarżył, y do Kurdygardy oddał. Co
8wszystko Przez Prawa Jnkwizycyami dowiedziono będzie, o które Krzywdy
9Urodz[ony] Komptis prawnie Czynić Oswiadczaiąc y Użalenie Swoie actis Connotari
10prosił, co y otrzymał. M. Zieliński [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nagłówek – drugie słowo po „Piaskowskiemu W. G. y” nieczytelne („Jmć Pencatt”?) – [?]. Nazwa dóbr Piaskowskiego „Kleszczów” – potwierdzona w akcie 317. Imiona i przezwiska ludzi Piaskowskiego: Jaminki[?], Stangryt[?] (stangret?), Stadnik[?] (może zawód – stadnik), Hałaczek/Jaliczorek[?], Selmach[?] – niepewne. Fragment pod koniec k. 216 („Żonę Zastępuiącą od wystrzelenia z pistoletu Kompta[?] Skrwawił, Dzieci potrącał … w Liczy[?] będącą bić pięściami[?]”) – częściowo nieczytelny; sens: zranił do krwi żonę, która zasłoniła męża przed strzałem, potrącał dzieci. „dekretnemi[?]”, „pewnie[?]”, „przez Prawa Jnkwizycyami” – niepewne. Por. akt 305 (manifest Piaskowskiego przeciw Zielińskiemu o te same zajścia – wersja przeciwna).
Uwaga: słowo po „Heleny Kamieńskiey” czytane „Matki”, ale w akcie 312 Helena występuje jako żona Macieja („Macieja y Heleny Zielińskich Małż[onków]”) – prawdopodobnie Helena z Kamieńskich, żona komparenta; zapis „Matki” niepewny [?].
Objaśnienia: „Remanifestacya” – kontrmanifest w odpowiedzi na manifest przeciwnika; „Jus pretendi” – prawo do roszczeń; „Komptt/Kompta” – skrót od „Comparens” (stawający); „dyffamować” – zniesławiać; „Ganek” – ganek, przedsionek dworu; „Kurdygarda” – odwach, areszt wojskowy; „Komenda” – posterunek wojskowy w Winnicy; „Jnkwizycya” – dochodzenie, przesłuchanie świadków; „actis Connotari” – wpisać do akt.
Streszczenie
20kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Maciej Zieliński, w imieniu swoim i Heleny z Kamieńskich (w tekście „matki”[?], wg aktu 312 – żony), zaniósł protestację przeciw Michałowi Piaskowskiemu, wojskiemu grabowieckiemu, dziedzicowi części dóbr Kleszczów, jego dyspozytorowi Bartnickiemu i ludziom (Stangryt[?], Stadnik[?], Hałaczek[?], Selmach[?] i inni). Piaskowski, nie mając żadnego prawa do wsi Łuka, dziedzicznej Zagórskiego, chorążego wołyńskiego, przysłał tam Bartnickiego. Ten nękał Zielińskiego – osadzonego z woli Zagórskiego jako administratora i mieszkającego we dworze z rodziną – lżył go, wyzywał na pojedynek i z dobytą szablą zastępował mu drogę przed gankiem. Następnie sam Piaskowski przybył z ludźmi, wpadł do izby, mierzył do Zielińskiego z pistoletów, kazał go bić, zranił do krwi jego żonę, potrącał dzieci i groził mu śmiercią. Tego samego dnia, gdy Zieliński jechał z rodziną do Winnicy, Piaskowski zastąpił mu w lesie drogę, zabrał szablę i pistolety z wozu, strzelił, poturbował ciężarną żonę, zabrał dwa konie, a w Winnicy oskarżył Zielińskiego przed komendą i oddał go do kordegardy. Zieliński zapowiada dochodzenie krzywd (por. akt 305).
Akt nr 309
Relacja woźnego Andrzeja Grzegorzewskiego o doręczeniu w Łukaszówce pozwu Trybunału Koronnego (Lwów) z instancji Franciszka i Ludwiki z Denhoffów Ledóchowskich, starostów włodzimierskich, przeciw Stanisławowi Worcellowi, sędziemu ziemskiemu halickiemu, jego komendantowi kozaków i ludziom o kasację procesu i kary kryminalne
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data20 kwietnia 1768, Winnica (doręczenie 14 kwietnia 1768; pozew dan we Lwowie w poniedziałek po niedzieli Oculi 1768 = 14 marca 1768)
Karty / skanyk. 216v (skan 0220, strona lewa, od ok. 18%) – k. 217 (skan 0220, strona prawa, górne ok. 33%)
Językpl, łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 216v (skan 0220, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-
4nickiemi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y
14Dequo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio Ministerialis qui Supra Igna-
15rus Literarum Crucem Sanctam posuit [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: pozew łaciński pisany pośpiesznie – miejscami orientacyjnie (#PARTIAL). Nazwa wsi doręczenia i gromady „Łukaszówka[?]” (w rękopisie „Lukaszowka/Łukaszówka”) – niepewna; „Jachowica[?]”, „Batałanówka[?]” – niepewne; „Bednarówka” – czytelne. Nazwiska ludzi Worcella: „Brosniowski[?]”, „Rulisky[?]”, „Wołczecki[?]” – niepewne; Jan Matkowski, Adam Doliński, Wasilkowski (komendant kozaków) – czytelne. Delatorowie: „Sąsiecki[?]”, „Łastowiecki[?]” – niepewne; Piotr Rudnicki, Stanisław Lipiński – czytelne. Formuły „Officiosi Arestis Juntar[?]”, „fide Bona Condonari[?]”, „de mareis[?]”, „penalitte[?]” – niepewne; jeden fragment na początku k. 217 nieczytelny [...]. W tytule nagłówka „po[?] W. Worcella” – zapewne „pro”. Por. akt 238 (pozew odwrotny: Worcell vs Ledóchowscy; kozacy tetyjowscy) – tam ci sami ludzie Worcella czytani: Stefan Bosowski[?], Jan Matkowski[?], Józef Sełowski[?], Adam Doliński, a komendant kozaków Ledóchowskiego – Łaskowski[?] (tu Łastowiecki[?]). Tu żona Ledóchowskiego wyraźnie „Ludovica de Denhoff” – rozstrzyga wątpliwość z aktów 238 i 261 (Ludwika z Denhoffów).
Objaśnienia i tłumaczenie łaciny (w przybliżeniu): „Stanisław August … Tobie, wielmożnemu Stanisławowi Worcellowi, sędziemu ziemskiemu halickiemu, panu (dóbr), oraz urodzonym Stefanowi Brosniowskiemu[?], Janowi Matkowskiemu, Józefowi Rulisky[?], Adamowi Dolińskiemu, Ignacemu Wołczeckiemu[?], Wasilkowskiemu – komendantowi kozaków tegoż wielmożnego Worcella – i innym kozakom wymienionym w pierwotnych terminach i aresztach, a także gromadom dóbr Łukaszówka[?], Jachowica[?], Bednarówka i Batałanówka[?], pozwanym, co do osób i wszystkich waszych dóbr nakazujemy, abyście przed naszym zwyczajnym sądem Trybunału Generalnego Królestwa we Lwowie, gdy sprawa zostanie wywołana, stawili się osobiście i zawicie, na instancję instygatora naszego sądu i jego delatorów: jaśnie wielmożnych Franciszka i Ludwiki z Denhoffów Ledóchowskich, starostów włodzimierskich, małżonków, oraz urodzonych Józefa Sąsieckiego[?], Piotra Rudnickiego, Stanisława Lipińskiego, Łastowieckiego[?] i innych powodów wymienionych w pierwotnych terminach. Powodowie pozywają was, abyście widzieli i słyszeli, jak zostanie skasowany proces wydany przeciw powodom wbrew prawom, za którego przeprowadzenie ty, wielmożny Worcellu, masz być ukarany karami kryminalnymi według prawa; o stawienie obwinionych i aresztowanych … którzy i niniejszym pozwem u ciebie są aresztowani; o zmuszenie do skasowania publikacji uzyskanej przez ciebie przeciw powodom o niestawienie urodzonego Łastowieckiego, … i o skasowanie klauzuli … umieszczonej w kwicie, jako uciszonej przez pełne zadośćuczynienie; o nakazanie osobnej odpowiedzi za gwałty dokonane z waszego rozkazu; o zwrot szkód i kosztów procesu i inne. Dan we Lwowie w poniedziałek po niedzieli postnej Oculi roku Pańskiego 1768” (= 14 marca 1768). „Dequo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio … Ignarus Literarum Crucem Sanctam posuit” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie znając liter postawił znak świętego krzyża.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
20kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Andrzej Grzegorzewski zeznał, że 14 kwietnia 1768 r. zaniósł do dóbr Łukaszówka[?] pozew główny Trybunału Koronnego we Lwowie i ogłosił jego treść. Pozew, dany we Lwowie 14 marca 1768 r., wzywa Stanisława Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, jego ludzi (Brosniowskiego[?], Jana Matkowskiego, Rulisky[?], Adama Dolińskiego, Ignacego Wołczeckiego[?]), komendanta kozaków Wasilkowskiego i innych kozaków oraz gromady Łukaszówki[?], Jachowicy[?], Bednarówki i Batałanówki[?]. Instancję wnoszą Franciszek i Ludwika z Denhoffów Ledóchowscy, starostowie włodzimierscy, oraz Józef Sąsiecki[?], Piotr Rudnicki, Stanisław Lipiński, Łastowiecki[?] i inni. Żądają skasowania procesu wydanego przeciw nim bezprawnie, ukarania Worcella karami kryminalnymi, stawienia obwinionych, skasowania publikacji o niestawienie Łastowieckiego[?] i klauzuli w kwicie, osobnej odpowiedzi za gwałty oraz zwrotu szkód i kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż (por. akty 238, 261).
Akt nr 310
Relacja woźnego Andrzeja Grzegorzewskiego o doręczeniu w dobrach Kniaży[?] pozwu Trybunału Koronnego (Lwów) z instancji Tomasza Szeluty[?] Markusa, cześnika mścisławskiego, Piotra Rudnickiego, Grzegorza Masztalerza i Kędrzeckiego[?] przeciw hr. Krasickim, dziedzicom dóbr Żywotów[?] (Cieszkowski, Mierzwińscy, Wielhorscy i in.), Stanisławowi Orańskiemu, stolnikowi czernihowskiemu, i kozakom o pobicie i zranienie
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data20 kwietnia 1768, Winnica (doręczenie 14 kwietnia 1768; pozew dan we Lwowie 14 marca 1768)
Karty / skanyk. 217 (skan 0220, strona prawa, od ok. 37%) – k. 217v (skan 0221, strona lewa, górne ok. 55%)
Językpl, łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 217 (skan 0220, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-
4nickiemi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y
5Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Sta-
6nowszy Oczewiście Woźny Generał W[oie]w[ódz]twa Bracł[awskiego] y Jnn[ych]
7Opatrzny Andrzey Grzegorzewski w moc wierney Relacyi
8Swoiey Jawnie Zeznał, Jż On Roku Tysiąc, Siedmset Sześć-
9dziesiąt Osmego Miesiąca Kwietnia Czternastego Dnia
10Pozew Główny Trybunał[u] Koron[nego] Lwowski autentyczny odniosł
11do Dobr Kniaży[?] w W[oie]w[ódz]twie Bracł[awskim] a Powiecie Winn[ickim] Sytuowa-
12nych y tam ten Pozew we Dworze w Jzbie na Stole położywszy,
13o położeniu y Essencyi Onego od kogo, po kogo, y w Jakiey Spra-
14wie pisany był Prawnie Publikuiąc, do wiadomości przy-
15wiodł, Tenoris Sequentis. Stanislaus Augustus Dei Gra-
16tia, Rex Poloniae, Magnus Dux Litvaniae, Russiae, Prus-
25Dequo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio Ministerialis qui Supra Igna-
26rus Scribendi Crucem Sanctam posuit [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: pozew łaciński – miejscami orientacyjnie (#PARTIAL). Miejsce doręczenia „do Dobr Kniaży[?]” – niepewne. Nagłówek: „od W. Markusza C. M.” – rozwinięte wg tekstu „Markus Pincernae Mscislaviensis” (cześnik mścisławski); przydomek „Szeluta[?]” niepewny. Pozwani Krasiccy: Jan, chorąży nadworny litewski (por. akty 267–268 – hr. Jan Krasicki, chorąży nadworny litewski), Jan, starosta wysocki[?], Elżbieta z Kęgów[?], starościna merzecka[?] („Capit. Merz. … Matri”), i jej syn Franciszek, hrabiowie Krasiccy; Ignacy Cieszkowski, łowczy czernihowski (por. akty 239, 255, 258 – I. Cieszkowski, Żywotów); Mierzwińscy, Wielhorscy, Zebrowscy, Bielińscy, Moszyńscy, Kapenhauzenowie[?] i inni dziedzice klucza żywotowskiego[?] (por. akt 235); Stanisław Orański, stolnik czernihowski (por. akty 226–227, Oratów); Bieńkowski, Gierski, Stępnicki; kozacy: Ułas Makarenko – ataman, Iwan Skok, chorąży (Standarny) Jenen[?], Maksym Wasylenko, Jakow Jyłowenko[?], Anton Dyszluk[?], Ołeksa Łomicki, Łysko Hasrenko[?], Iwan Palij, Andrij Szczerbak, Hryćko Dziadery[?] – liczne odczyty niepewne. „Oratovii[?]” (kozacy orątowscy?), „Superinnixionis[?]” – niepewne.
Objaśnienia i tłumaczenie łaciny (w przybliżeniu): „Stanisław August … Wam, jaśnie wielmożnym: Janowi, chorążemu nadwornemu W. Ks. Litewskiego, Janowi, staroście wysockiemu[?], Elżbiecie z Kęgów[?], starościnie merzeckiej[?], matce, i Franciszkowi, synowi, hrabiom Krasickim, Ignacemu Cieszkowskiemu, łowczemu czernihowskiemu, Mierzwińskim, Wielhorskim, Zebrowskim, Bielińskim, Moszyńskim, Kapenhauzenom[?] i innym dziedzicom klucza dóbr Żywotów[?], a także wielmożnemu Stanisławowi Orańskiemu, stolnikowi czernihowskiemu, oraz Bieńkowskiemu, Gierskiemu, Stępnickiemu i pracowitym … (kozakom) … i innym niżej wypisanym wykonawcom gwałtów, pozwanym co do osób i wszystkich dóbr, nakazujemy, abyście przed naszym zwyczajnym sądem Trybunału Królestwa we Lwowie, gdy sprawa z właściwego rejestru i wpisu zostanie wywołana, stawili się osobiście i zawicie, na instancję instygatora naszego sądu i jego delatorów: wielmożnego Tomasza Szeluty[?] Markusa, cześnika mścisławskiego, Piotra Rudnickiego, Grzegorza Masztalerza i urodzonego Kędrzeckiego[?], dochodzącego głowy (zabójstwa) swego syna, nieżyjącego Kazimierza Kędrzeckiego[?], powodów. Pozywają was – trzymając się manifestacji, aresztów i innych dokumentów – z racji pobicia wielmożnego powoda i zranienia go do krwi, abyście zostali skazani na kary osobiste i kryminalne, zmuszeni do stawienia obwinionych i urzędowo aresztowanych; ciebie zaś, wielmożny Orański, z racji przyzwolenia (puszczenia) twoich kozaków oratowskich[?] na osobę powoda – obłożeni osobną karą; i co do reszty, czego wymaga sprawa, skazani. Stańcie więc w terminie … Dan we Lwowie w poniedziałek po niedzieli postnej Oculi 1768” (= 14 marca 1768). „Caput … vindicantis” – dochodzący głowszczyzny (zapłaty za zabójstwo).
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
20kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Andrzej Grzegorzewski zeznał, że 14 kwietnia zaniósł do dworu w dobrach Kniaża[?] (woj. bracławskie, pow. winnicki) pozew główny Trybunału Koronnego we Lwowie i ogłosił jego treść. Pozew, dany we Lwowie 14 marca 1768 r., wzywa hrabiów Krasickich (Jana, chorążego nadwornego litewskiego, Jana, starostę wysockiego[?], Elżbietę z Kęgów[?] i jej syna Franciszka), Ignacego Cieszkowskiego, łowczego czernihowskiego, i innych dziedziców klucza żywotowskiego[?] (Mierzwińskich, Wielhorskich, Zebrowskich, Bielińskich, Moszyńskich i in.), Stanisława Orańskiego, stolnika czernihowskiego, Bieńkowskiego, Gierskiego, Stępnickiego oraz kozaków (atamana Ułasa Makarenkę i kilkunastu innych). Instancję wnoszą Tomasz Szeluta[?] Markus, cześnik mścisławski, Piotr Rudnicki, Grzegorz Masztalerz i Kędrzecki[?], dochodzący głowszczyzny za zabitego syna Kazimierza. Żądają kar osobistych i kryminalnych za pobicie i zranienie Markusa, stawienia obwinionych, a dla Orańskiego – osobnej kary za puszczenie jego kozaków na powoda. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.
Akt nr 311
Relacja woźnego Michała Radlińskiego o rekwizycji (żądaniu) oblaty dekretu kondescensyjnego wydanego w Sokolnicy[?] między Jackiem Krzewskim a Zachariaszem Jaroszyńskim, podstolim winnickim – na rzecz Jaroszyńskiego; oblaty nie znaleziono
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data20 kwietnia 1768, Winnica (rekwizycja 14 kwietnia 1768; dekret z 27 lutego 1768)
Karty / skanyk. 217v (skan 0221, strona lewa, od ok. 58%) – k. 218 (skan 0221, strona prawa, górne ok. 15%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 217v (skan 0221, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi
4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestni-
6Woźny Generał W[oie]w[ódz]twa Bracł[awskiego] y Jnn[ych] Opatrz[ny] Michał Radliński
7w moc wierney Relacyi Swoiey Jawnie y dobrowolnie
8Zeznał, Jż On Roku na Akcie wyrażonego Dnia Czterna-
9stego Aprilis, na affektacyą y Prawną Rekwizycyą Wiel.
10Zachariasza Jaroszyńskiego P[odstolego] W[innickiego] z przytomną Sobie Szlach-
11tą Urodz[onymi] Jchmć Panami Janem Wielogórskim, Szymonem
12Pruchnickim Zchodził do Kancellaryi Grodzkiey Winn[ickiej] gdzie
13będąc Oblaty Dekretu Kondescensorialnego na Gruncie wsi
14Sokolnice[?] między Wiel. Krzewskim P[odstolim] Z[winogrodzkim] a Wiel. Ja-
15roszyńskim P[odstolim] W[innickim] Roku teraźnieyszego Tysiąc, Siedmset
16Sześćdziesiąt Osmego, Dnia Dwudziestego Siodmego Fe-
17bruarii przez Urząd Grodzki Vicesgerencyalny ferowanego
18rekwirował
k. 218 (skan 0221, strona prawa)
1rekwirował, przez Wiel. Jchmć Panów Antoniego Pirohoskiego[?],
2Jana Nowickiego Palestr[antów] Grod[zkich] Winn[ickich] pilnie Sub hoc Actu
3Rewersowanego[?] oczekanie, ale pomieniona Decreti Obla-
4ta Actu Superius expresso nalezioną niebyła, y nie znaydu-
5iąc się, przeto de non reperta Decreti Oblata Protestowawszy
6się, prosił Urzędu Tenże Woźny o przyięcie Rekwizycyi y do
7akt Zakonotowanie Co y otrzymał de quo praesens Ejusdem
8Ministerialis Rell[atio] Ministerialis qui Supra Crucem posuit [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nazwa wsi „Sokolnice[?]” (tu „Sokolinice”, w akcie 299 „Sokolniach[?]”) – niepewna. Nazwisko palestranta „Pirohoskiego[?]” – niepewne. „Rewersowanego[?] oczekanie” – niepewne (sens: wydanie zobowiązane rewersem). Formuła końcowa skrócona (bez „ignarus scribendi”). Por. akt 299 (manifest Krzewskiego przeciw Jaroszyńskiemu z publikacją banicji) i akt 288 (podobna rekwizycja kopii).
Objaśnienia: „Rekwizycya Oblaty” – żądanie wydania kopii (wpisu do akt) dokumentu; „Dekret Kondescensorialny … przez Urząd Grodzki Vicesgerencyalny ferowany” – wyrok zjazdu sądowego na gruncie wydany przez sąd wicegerenta grodzkiego; „Palestranci Grodzcy” – kanceliści/aplikanci przy grodzie; „sub hoc Actu” – pod tym aktem; „de non reperta Decreti Oblata” – o nieznalezienie oblaty dekretu; „Zakonotowanie” – wpisanie (do akt); „de quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio … Crucem posuit” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który postawił krzyż.
Streszczenie
20kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Michał Radliński zeznał, że 14 kwietnia, na żądanie Zachariasza Jaroszyńskiego, podstolego winnickiego, w obecności szlachty Jana Wielogórskiego i Szymona Pruchnickiego, udał się do kancelarii grodzkiej winnickiej i zażądał oblaty dekretu kondescensyjnego, wydanego 27 lutego 1768 r. na gruncie wsi Sokolnica[?] przez sąd wicegerencki w sprawie Jacka Krzewskiego, podstolego zwinogrodzkiego, z Jaroszyńskim. Oblaty, którą mieli wydać palestranci grodzcy Antoni Pirohoski[?] i Jan Nowicki, nie znaleziono w aktach; woźny zaprotestował o jej nieznalezienie i wpisał rekwizycję do akt (por. akt 299).
Akt nr 312
Relacja woźnego Michała Radlińskiego o obdukcji ran Macieja i Heleny Zielińskich, małżonków, pobitych przez Michała Piaskowskiego, wojskiego grabowieckiego, i jego dyspozytora Bartnickiego
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data20 kwietnia 1768, Winnica (obdukcja tegoż dnia)
Karty / skanyk. 218 (skan 0221, strona prawa, od ok. 30% do ok. 68%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 218 (skan 0221, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickie-
4mi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestni-
6Woźny Generał W[oie]w[ódz]twa Bracł[awskiego] y Jnn[ych] Opatrz[ny] Michał Radliński
7w moc Skuteczney Relacyi Swoiey dobrowolnie Zeznał, Jż On
8Roku wyż na Akcie wyrażonego Dnia Dwudziestego Miesią-
9ca Kwietnia na affektacyą y Prawną Rekwizycyą Urodz[onych]
10Jchmć Państwa Macieia y Heleny Zielińskich Małż[onków] maiąc
11przy sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary godnych Urodz[onych] Jchmć
12Panów Dominika Kowalskiego, y Jana Kemmewskiego[?] był
13w Kancellaryi Grodzkiey Winnickiey gdzie będąc widział y oglą-
14dał Urodz[onego] Zielińskiego Głowę y Twarz Zbitą Siecheniami[?] raza-
15mi, y Spuchłe na prawey ręce raz cięty, a zaś na lewey ręce
16palec wykręcony spuchły, y zsiniały, y Całego Urodz[onego] Kompta
17Siekiermi[?] razami zbitego, takie Tegoż Urodz[onego] Komparenta Żo-
18nę Twarz pięściami zbitą, nogę lewą wykręconą y spuchłą,
19fartuch, y koszulę Skrwawioną y Smiertelnie w Ciąży będą-
20cą zbitą, które to zbicie tak Urodz[onego] Kompta iako y małżonki
21iego przez Wiel. Piaskowskiego, y Urodz[onego] Bartnickiego Dyspo-
22zytora Tegoż bydź słyszał, w czym Szlachtą Sobie przytomną
23Oświadczywszy się prawdziwey Obdukcyi swoiey Uczynił y
24Zeznał Rell[acyą]. Dequo praesens Ejusdem Ministerialis Rell[atio] Ministerialis igna-
25rus Scribendi Crucem Sanctam posuit Michał Radliń-
26ski [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nazwisko drugiego świadka „Kemmewskiego[?]” – niepewne. „Siecheniami[?]”, „Siekiermi[?]” (= siecznymi? lub siekierą zadanymi?) – niepewne. „Spuchłe na prawey ręce raz cięty” – wg rękopisu. Por. akty 305 (manifest Piaskowskiego) i 308 (protestacja Zielińskich) – ta sama sprawa (Łuka).
Objaśnienia: „Obdukcya” – urzędowe oględziny obrażeń ciała przez woźnego ze szlachtą; „Komparent” – stawający; „Dequo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio … ignarus Scribendi Crucem Sanctam posuit” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego, który nie umiejąc pisać postawił znak świętego krzyża.
Streszczenie
20kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Michał Radliński zeznał, że tego dnia, na prośbę Macieja i Heleny Zielińskich, małżonków, w obecności Dominika Kowalskiego i Jana Kemmewskiego[?], oglądał w kancelarii grodzkiej ich obrażenia. U Zielińskiego stwierdził zbitą głowę i twarz, ranę ciętą na prawej ręce, wykręcony, spuchnięty i siny palec lewej ręki oraz pobicie całego ciała; u jego żony, będącej w ciąży – twarz zbitą pięściami, wykręconą i spuchniętą lewą nogę, zakrwawiony fartuch i koszulę. Zieliński oświadczył, że pobili ich Michał Piaskowski i jego dyspozytor Bartnicki. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż (por. akty 305, 308).
Akt nr 313
Relacja woźnego Piotra Zabłockiego o wizji pobicia Bartnickiego, sługi Michała Piaskowskiego, wojskiego grabowieckiego, we wsi Łuka (pobicie przypisane Zielińskiemu i jego kozakom)
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data21 kwietnia 1768, Winnica (wizja 20 kwietnia 1768)
Karty / skanyk. 218 (skan 0221, strona prawa, od ok. 70%) – k. 218v (skan 0222, strona lewa, górne ok. 22%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 218 (skan 0221, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickie[mi]
4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-
6Woźny Generał W[oie]w[ódz]twa Bracł[awskiego] y Jnn[ych] Opatrz[ny] Piotr Zabłocki au-
7thenticatus Juratus Officio praesenti notus in vim suae verae
8ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum
9Zeznał
k. 218v (skan 0222, strona lewa)
1Zeznał. Jż On Roku Teraźnieyszego Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt
2Osmego, Miesiąca Kwietnia Dwudziestego Dnia ex Officio
3Requisitione Wiel. Michała Piaskowskiego Woyskiego Grabo-
4wieckiego maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary go-
5dnych Urodz[onych] Jana Czarneckiego, y Antoniego Lesmilleckiego[?]
6był w Dobrach Wsi Łuce gdzie będąc widział, y oglądał
7na Urodz[onym] Bartnickim głowę kijami zbitą, krwawe na niey
8razy zadane, plecy y Całe ciało okrutnie zbite, na nim
9Ciłaki[?] pozbiiane który to tak okrutne zbicie tegoż Urodz[onego]
10Bartnickiego Sługi Wiel. Piaskowskiego opowiadano że
11tak od samego Urodz[onego] Zielińskiego, iako y od kozaków onegoż
12zadane były, gdzie pomieniony Woźny tey że Wizyi przez Sie-
13bie odprawioney rzetelnę y Skuteczną przedniniejszym Urzę-
14dem Uczynił y Zeznał Relacyą. Woźny ut Supra Jgnarus Scri-
15bendi Crucem Sanctam posuit Piotr Zabłocki [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nagłówek kończy się „Łuc[?]” (może „Łuce” = w Łuce) – niepewne. Nazwisko drugiego świadka „Lesmilleckiego[?]” – niepewne. „Ciłaki[?] pozbiiane” – niejasne (może „siniaki”). Por. akty 305, 308, 312 (Piaskowski – Zieliński, wieś Łuka).
Objaśnienia: „authenticatus Juratus Officio praesenti notus” – uwierzytelniony, zaprzysiężony, znany obecnemu urzędowi; „in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum” – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie; „ex Officio Requisitione” – na urzędowe wezwanie (rekwizycję); „Wizya” – oględziny.
Streszczenie
21kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Piotr Zabłocki zeznał, że 20 kwietnia, na wezwanie Michała Piaskowskiego, wojskiego grabowieckiego, w obecności Jana Czarneckiego i Antoniego Lesmilleckiego[?], oglądał we wsi Łuka sługę Piaskowskiego Bartnickiego: głowę zbitą kijami z krwawymi ranami, plecy i całe ciało okrutnie zbite. Jak mówiono, pobili go sam Maciej Zieliński i jego kozacy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż (por. akty 305, 308, 312).
Akt nr 314
Manifestacja Michała Stefanowicza w imieniu Jana Antoniego Bukojemskiego, podstolego podlaskiego[?], plenipotenta dóbr ukraińskich Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego, przeciw Ignacemu Peszyńskiemu, gubernatorowi berszadzkiemu, i Sokołowskiemu o podstępne nakłonienie do napisania manifestu przeciw kapitule kamienieckiej i Pociejowi oraz o pozew trybunalski
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data21 kwietnia 1768, Winnica (list z Pieczary 29 kwietnia[?] 1767/1768; pozew Sokołowskiego 28 marca 1768)
Karty / skanyk. 218v (skan 0222, strona lewa, od ok. 25%) – k. 219 (skan 0222, strona prawa, górne ok. 20%)
Językpl, łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 218v (skan 0222, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-
4demną Janem Jedleckim, Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrab-
5stwa Grodu Winnickiego Comparens per[sona]l[i]ter Urodz[ony] Jmć Pan Michał Ste-
6fanowicz n[omi]ne et ex parte W. Jmć Pana Jana Antoniego Jele[?] Bukoiem-
7skiego Podstolego Podlaskiego[?] Dobr Ukraińskich JW. Piotra Potockie-
34Swoiego ottiny[?] zaniesprawiedliwe na podstęp szczególnie bez
35Dyspozycyi W. Sokołowskiego Kommissarza pod niebytność
36Comparentis Pryncypała przysłane do zaniesienia Manifestu Contra
37y Urodzonego
k. 219 (skan 0222, strona prawa)
1y Urodzonego Sokołowskiego z Obligowania do Zaniesowania odnie-
2winney prozekucyi, y Urazy tak JW. Pocieja Strażnika Litewskiego, ia-
3ko W. Sokołowskiego Podst[olego] Lat[yczowskiego], niemniey obemissowanie wszel-
4kich Szkod y Expens na prawo łożonych szczególnie Sprzyczyny
5W[ielmożne]go Wymłaczaiących[?] y o Jnne krzywdy z podstępu uczynionego wy-
6nikaiące, czasu Prawa Jnkwizycyą dowieść się maiące, powtórnie
7Nomine Cuius Supra Contra Nominatum in Culpatum Manife-
8stuie się, Salva manente melioratione. Michał Stefanowicz [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: tekst zawiły, miejscami niezrozumiały – przepis częściowo orientacyjny (#PARTIAL). W nagłówku tytuł Bukojemskiego skrót „Ł. P.[?]”, w tekście „Podstolego Podlask.[?]” – rozbieżność, niepewne. „Jele[?]” przed nazwiskiem – jak w akcie 278 (niejasne). Nagłówek „ratione actionis aposcultione[?]” – niejasne. W tekście dwa nazwiska: Peszyński (gubernator berszadzki) i Sokołowski: raz „W. Sokołowski Podstoli Latyczowski … Kommissarz” (= Franciszek Sokołowski z aktów 278, 280), raz „Urodz. Sokołowski” (osoba zmuszona do napisania manifestu – może inna). Data listu z Pieczary „Die Vigesima Nona Aprilis 1768” – sprzeczna z datą aktu (21 IV 1768); może błąd pisarza (Martii?) – zostawiono. Liczne słowa niepewne: „niepomiłł[?]”, „Skary[?]”, „nazruynowanie[?] w Lasce”, „przykazy”, „ottiny[?]”, „obemissowanie”, „Wymłaczaiących[?]”.
Objaśnienia: „Plenipotent Specyalny” – pełnomocnik szczególny; „Gubernator Berszadzki” – zarządca dóbr berszadzkich (Potockich); „Laska Pańska” – łaska pańska; „prozekucya” – ściganie sądowe; „proprio Arbitrio Sui” – z własnej woli; „Kondescensya” – zjazd sądowy w terenie; „emundando innocentiam” – oczyszczając z zarzutów niewinność; „Nomine Cuius Supra Contra Nominatum Inculpatum” – w imieniu wyżej wymienionego przeciw wymienionemu obwinionemu; „Salva manente melioratione” – z zastrzeżeniem prawa poprawy.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
21kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Michał Stefanowicz, w imieniu Jana Antoniego Bukojemskiego, podstolego podlaskiego[?], pełnomocnika dóbr ukraińskich Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego, zaniósł manifest przeciw Ignacemu Peszyńskiemu, byłemu gubernatorowi berszadzkiemu. Bukojemski został 28 marca 1768 r. pozwany do Trybunału Lwowskiego przez Franciszka Sokołowskiego, podstolego latyczowskiego (por. akt 280), w sprawie krzywdzącego manifestu przeciw kapitule kamienieckiej i Pociejowi, strażnikowi litewskiemu. Według manifestanta to Peszyński, bez zlecenia komisarza Sokołowskiego i pod nieobecność Bukojemskiego (był na kondescensji), napisał z Pieczary list z punktami manifestu i zmusił urodzonego Sokołowskiego do jego wniesienia w Winnicy, przez co obraził Pocieja i spowodował niesłuszny pozew; sam zaś wyjechał i umył ręce. Bukojemski oczyszcza się z zarzutów i manifestuje się o szkody i koszty, z zastrzeżeniem poprawy (por. akty 278, 280).
Akt nr 315
Manifestacja Macieja Dłużniewskiego, podczaszego płockiego, in diligentiam – o spokojnym wypełnieniu (expleta) posesji dóbr miasta Komargród z przedmieściami od 23 marca do 20 kwietnia 1768 r.
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
9siedziawszy Possessyą w Dobrach mieście Komargrodzie
10z Przedmieściami, w W[oie]w[ódz]twie Bracł[awskim] a Powiecie Winnickim leżą-
11cych, rigore Jurium sibi Servientium, y wszystkie Dobra wszystkich Jntro-
12missyi, nemine impugnante ac Contradicente Aktualną Cztero-
13niedzielną zaczowszy a Die Vigesima Tertia Martii Anni prae-
14sentis Millesimi, Septingentesimi, Sexagesimi Octavi, ad Diem
15Vigesimam Aprilis Spokoyną przeto de Expleta Eiusdem Possessio-
16ne tam de dilig[enti]a sui Manifestuie się. Maciey Dłużniewski [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: „y wszystkie Dobra wszystkich Jntromissyi” – zapis niejasny (może „y z tey Dobra wszytkiey Jntromissyi” = na mocy intromisji). „tam de dilig[enti]a sui” – skrót. Por. akty 275, 286 (Dłużniewski – Czetwertyńscy, Komargród).
Objaśnienia: „In diligentiam” – dla zachowania pilności (wykazania dopełnienia obowiązku w terminie); „rigore Jurium sibi Servientium” – mocą przysługujących sobie praw; „nemine impugnante ac Contradicente” – bez niczyjego sprzeciwu i zaprzeczenia; „Aktualna Czteroniedzielna Possessya” – rzeczywiste czterotygodniowe posiadanie (wymagane do utwierdzenia intromisji); „de Expleta Possessione” – o wypełnionej (dopełnionej) posesji.
Streszczenie
21kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Maciej Dłużniewski, podczaszy płocki, oświadczył dla zachowania pilności, że na mocy przysługujących mu praw i intromisji przesiedział spokojnie, bez niczyjego sprzeciwu, rzeczywistą czterotygodniową posesję dóbr miasta Komargród z przedmieściami (woj. bracławskie, pow. winnicki) od 23 marca do 20 kwietnia 1768 r., i manifestuje się o dopełnieniu tej posesji (por. akty 275, 286).
Akt nr 316
Manifestacja Stanisława Awiekiewicza[?] w imieniu Michała Tynniewicza Kornełowskiego[?], podczaszego żydaczowskiego, in diligentiam przeciw Miedzwieckiemu, podstoliczowi mozyrskiemu, o niezwrócenie pożyczonych dukatów i pistoletów
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data21 kwietnia 1768, Winnica (pożyczka 1765; zwrot w Dumie[?] 6 marca 1768)
Karty / skanyk. 219v (skan 0223, strona lewa, od ok. 42%) – k. 220 (skan 0223, strona prawa, górne ok. 33%)
Językpl, łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 219v (skan 0223, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickie-
4mi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem
11uspokoienie zupełne Wiel. Pryncypała Jteratis Vicibus pro
12wyż wyrażonemu Obżał[owanemu] in diligentia Manif[estuie] y Protestuie się
13prosząc to wszystko actis Connotari Co y Otrzymał Compa[rens]
14qui Supra Jgnarus Scribendi Signum S[anctae] Crucis posuit. Sta-
15nisław Awiekiewicz[?] [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nazwisko komparenta „Awiekiewicz[?]” (w podpisie „Awiekiewicz/Arkiewicz”) – niepewne. Mocodawca „Michała Tynniewicza[?] Kornełowskiego[?]” (w nagłówku „Michała Kornełowskiego/Korneliowskiego”) – niepewne; tytuł „Podcz. Żydacz.” – podczaszy żydaczowski. Obwiniony „Miedzwiecki, Podstolicz Mozyrski” – por. akty 259–260, 271 (Miedzwieccy, stolnik mścisławski). Fragment k. 220 o rozliczeniu („w Toto Polskich Czarnych Pięć Małych y bardzo Starych” – zapewne pięć małych i bardzo starych pistoletów/monet; „Rubla iednego Krzyżowego”, „w Dum[?] przysłał”) – sens częściowo niejasny. „Zniemato[?] expenso”, „Jurisdiktegia[?]” (= iurisdictio?), „niepomościł[?]” – niepewne.
Objaśnienia: „Czerwony złoty” – dukat; „pistolety paryskie w tumbak oprawne” – pistolety paryskiej roboty w oprawie z tombaku (stop miedzi z cynkiem, imitujący złoto); „rubel krzyżowy” – rubel z wizerunkiem krzyża (moneta rosyjska); „podług kurrency” – według kursu bieżącego; „Satisfatus” – zaspokojony; „Jteratis Vicibus” – powtórnie; „in diligentia” – dla zachowania pilności; „modernus Comparens” – obecny stawający.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
21kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Stanisław Awiekiewicz[?], w imieniu Michała Tynniewicza[?] Kornełowskiego[?], podczaszego żydaczowskiego, zaniósł manifest dla zachowania pilności przeciw Miedzwieckiemu, podstoliczowi mozyrskiemu. W 1765 r. Miedzwiecki pożyczył od Kornełowskiego[?] 15 dukatów, 10 zł oraz parę paryskich pistoletów w pozłacanej oprawie z tombaku na kilka dni i przez półtora roku ich nie oddał, mimo wielu upomnień; Kornełowski[?] wytoczył mu proces w grodzie krzemienieckim. Wreszcie 6 marca 1768 r. Miedzwiecki przysłał zamiast pistoletów (wartych 8 dukatów) pięć małych, bardzo starych, wartych najwyżej 8 dukatów, a pieniądze w różnych monetach (dukaty, ruble) według kursu do sumy ok. 200 zł. Ponieważ Kornełowski[?] nie został w pełni zaspokojony ani co do sumy i pistoletów, ani co do kosztów procesu, komparent powtórnie manifestuje się dla zachowania pilności. Komparent, niepiśmienny, postawił krzyż.
Akt nr 317
Protestacja Macieja Zielińskiego przeciw Michałowi Piaskowskiemu, wojskiemu grabowieckiemu, dziedzicowi części Kleszczowa, jego dyspozytorowi Bartnickiemu i sługom oraz przeciw woźnemu Piotrowi Zabłockiemu o powtórny napad na dwór w Łuce, uwięzienie pod wartą komendy w Winnicy, zabór klaczy i fałszywą relację
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data21 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 220 (skan 0223, strona prawa, od ok. 37%) – k. 220v (skan 0224, strona lewa, górne ok. 22%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 220 (skan 0223, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi
4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem
7Woźnemu Urarotomnemu[?] Jteratis quam Solenniter Protesta-
8tur Vicibus. Maciey Zieliński mpp
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: „Kleszczowa” – tu czytelne (w akcie 308 „Kliszczowa[?]”). „Jamickiemu” – por. akt 308 „Jaminki[?]”. „Ohym[?] Protestacya” – zapewne „o tym” (= akt 308, protestacja z 20 IV). „na Dwór Rzucony[?]” – niejasne. „ze Stami[?]” (= ze stadem?) – niepewne. „Urzyą między niedowiedzionych razów” – niejasne. „ex ante[?] mnie” – niepewne. „Urarotomnemu[?]” – niezrozumiałe (może „Wiarołomnemu” – wiarołomnemu woźnemu). Pod aktem dopisek bez numeru: manifest W. Szybalskiego in diligentia (akt 304) „indukowany” (wpisany) pod dniem 18 kwietnia 1768 – potwierdza nazwisko Szybalski w akcie 304.
Objaśnienia: „Subordynowane osoby” – osoby nasłane; „pod Wartą Kommendy” – pod strażą komendy wojskowej; „Wiolencye” – gwałty; „in rerum natura nieznayduie się” – w rzeczywistości nie istnieje (zarzut fikcyjny); „Jteratis quam Solenniter Protestatur Vicibus” – powtórnie i jak najuroczyściej protestuje; „Jndukowana” – wpisana do akt; „mpp” – własnoręcznie.
Streszczenie
21kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Maciej Zieliński, czując się zagrożony na życiu, zaniósł protestację przeciw Michałowi Piaskowskiemu, wojskiemu grabowieckiemu, dziedzicowi części Kleszczowa, jego dyspozytorowi Bartnickiemu, słudze Jamickiemu, Piotrowi Stangrytowi, Iwanowi Stadnikowi, Selmachowi i innym. Piaskowski, nie mając żadnego prawa do wsi Łuka, po pierwszym napadzie z pistoletami (protestacja z 20 kwietnia – akt 308) ponownie najechał dwór, wcześniej zaś niesłusznie oskarżył Zielińskiego i osadził go pod wartą komendy w Winnicy; gdy ten się oczyścił i wrócił, Piaskowski znów wpadł do dworu z ludźmi uzbrojonymi w pistolety, chciał go bić, rozpędził ludzi, zabrał jego klacz wartą 7 dukatów i odprowadził do Kleszczowa. W swoim manifeście (akt 305) Piaskowski fałszywie twierdził, że z braku paszy padło kilka koni Borowskiego, a niedowiedzione rany Bartnickiego przypisał Zielińskiemu i postarał się, by woźny Piotr Zabłocki złożył o nich relację (akt 313). Zieliński protestuje przeciw obwinionym i przeciw woźnemu Zabłockiemu. Pod aktem dopisano, że manifest W. Szybalskiego (akt 304) wpisano pod dniem 18 kwietnia 1768 r.
Akt nr 318
Protestacja Józefa Plisowskiego w imieniu wdowy i synów Feliksa Bułkierskiego, chorążego zwinogrodzkiego, dziedziców Osicznej, przeciw Ignacemu Cieszkowskiemu, podczaszemu czernihowskiemu, jego oficjalistom i kozakom (wyrąb lasu osiczańskiego, pobicie Michałka Hawrańka) oraz przeciw Stanisławowi Worcellowi, sędziemu ziemskiemu halickiemu, i jego kozakom (wyrąb lasu dębowego, pojmanie posłańców)
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data21 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 220v (skan 0224, strona lewa, od ok. 37%) – k. 221 (skan 0224, strona prawa, górne ok. 55%)
Językpl
Transkrypcja
k. 220v (skan 0224, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego Dnia,
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic-
4kiemi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Na-
Objaśnienia: „Działy między wspol konsukcessorami” – działy majątkowe między współspadkobiercami; „Siermięga” – sukmana chłopska; „Spisa” – włócznia, pika; „decyzya Przyiacielska, pomiarkowanie Gruntu” – polubowne rozstrzygnięcie i rozgraniczenie gruntu przez przyjaciół (arbitrów); „Animować” – zachęcać; „Expensa prawne” – koszty procesu; „Podwody” – podwody, wozy z zaprzęgiem; „w pień ciąć” – wycinać do szczętu; „mpp” – własnoręcznie.
Streszczenie
21kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Józef Plisowski, z woli wdowy i synów Feliksa Bułkierskiego (Bołkierskiego), chorążego zwinogrodzkiego, dziedziców Osicznej, zaniósł protestację przeciw Ignacemu Cieszkowskiemu, podczaszemu czernihowskiemu, jego oficjalistom (Srockiemu[?], Rusztowskiemu[?], Liminskiemu[?], Petrykowskiemu, Martynowskiemu) i kilkudziesięciu kozakom i leśniczym, a także przeciw Stanisławowi Worcellowi, sędziemu ziemskiemu halickiemu, Kropilnickiemu oraz kozakom i poddanym kluczy łukaszowieckiego i batałanowskiego. Cieszkowski, wbrew działom między współspadkobiercami, od dawna krzywdzi grunty i lasy osiczańskie: niedawno jego ludzie z bronią napadli w lesie osiczańskim Michałka Hawrańka, pchnęli go spisą w nogę i okrutnie pobili, innym zabrali sukmany, siekiery i konie; las dębowy każe wycinać i wywozić do Żywotowa. Umówiony na 7 kwietnia polubowny zjazd przyjaciół dla rozgraniczenia nie doszedł do skutku, bo Cieszkowski nie przybył. Worcell zaś w zeszłym miesiącu wysłał nocą ok. 200 podwód z kozakami, kazał wyciąć do szczętu las dębowy osiczański i zwieźć do Łukaszówki, a jego kozacy pojmali i trzymali związanych kozaków jadących z listami do Osicznej. Komparent powtórnie protestuje.
Akt nr 319
Relacja woźnego Onufrego Michalskiego o doręczeniu w Rużycznej pozwu grodzkiego winnickiego z instancji Agnieszki z Zawadyńskich[?] Bołkierskiej, chorążyny zwinogrodzkiej, jej synów i innych (Naworski[?], Barański, Maciejowski, Torkelski[?], Jagiełłowicz, Burbiński[?]) przeciw Ignacemu Cieszkowskiemu, podczaszemu czernihowskiemu, i jego ludziom o niewykonanie dekretu kondescensyjnego w Osicznej i nowe gwałty
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data21 kwietnia 1768, Winnica (doręczenie 2 kwietnia 1768; pozew pisany w Winnicy 30 marca 1768)
Karty / skanyk. 221 (skan 0224, strona prawa, od ok. 58%) – k. 221v (skan 0225, strona lewa, górne ok. 50%)
Językpl
Transkrypcja
k. 221 (skan 0224, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi
4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestni-
21demną Samym lub Urzędem Grodzkim Winnickim, wten
22czas gdy ta Sprawa z Regestru Sobie należytego przypadnie,
23y przywołana będzie, Sami obliczenie y Zawicie Staneli,
24na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Delat[orki] Wiel. Agnieszki
k. 221v (skan 0225, strona lewa)
1Agnieszki z Zawadyńskich[?] Bełkierskiey Chor[ążyney] Zwinogr[odzkiey]
2y Sukcessorów z niegdy Wiel. Felixem Bełkierskim Chor[ążym]
3Zwinogr[odzkim] Spłodzonych, Antoniego Naworskiego[?] Waw-
4rzyńca Barańskiego, Maciejowskiego, Jakuba Torkelskiego[?]
5Woyciecha Jagiełłowicza, tegoż Jmienia Burbińskiego[?] y Jn-
6nych Aktorów, którzy przychylaiąc się do Prawa Pospolitego,
7Arsztu, Manifestów, y Całego Processu, Wmć Wiel. Cieszkowski
8o Uczynienie Zadosyć Dekretowi Kondescensoryalnemu na Grun-
9cie Dóbr Wsi Osieczny, przez Urząd Grodzki Winn[icki] Vicesge-
10rencyalny, nastąpionemu, niemniey wskazanie Winy za
11Sprzeciwienie się Onemu Osobliwych na zniesienie Processu
12iakoteż do poniesienia Osobistych, y pieniężnych, za popeł-
13nione denovo Wiolencye, wycięcie Lasów, bicie y obdziera-
14nie Ludzi Osiczańskich, Koni Zabieranie, Podkłucie Robo-
15tnego[?] Hawrahi[?], o nienależytą Eksekucyą[?], y Cyrkumskrypcyą[?] Wiel.
16Aktorki, o stanowienie Wiolatorów, arestem Jnnodowa-
17nych[?] tudzież o niewstrzymanie onych, y o Jnne krzywdy y Wio-
18lencye Jnkwizycyami dowieść się maiące, na Termin Ozna-
19czony Pozywaią; y oraz miasto maiący odprawić się
20Exekucyi przypozywaią. Pisan w Winnicy Dnia Trzydzieste-
21go Marca, Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego Wo-
22źny nieumieiący pisać Znak Krzyża Swiętego kładnie
23Onufry Michalski [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nazwisko rodowe chorążyny „z Zawadyńskich[?]” (w akcie 235 „z Zawadzkich”) – niepewne; nazwisko Bełkierska/Bułkierska/Bołkierska – zapis zmienny, ujednolicone jako Bołkierscy. Wystawca pozwu: „Józef Kolumna z Ober[?] Czosnowski Winnicki Ułanowski etc. Starosta” (por. akty 291, 294). Pozwani: Ignacy Cieszkowski, podczaszy czernihowski; Józef Petrykowski, Dominik Ruszkowski (por. akt 318 – „Rusztowski[?]”), Antoni Srocki, Martynowski; kozacy Palij, Kusztaba, Litwinczuk, Iwan Makowiec[?], Tomasz Siemiaskowski[?]. Współpowodowie: Antoni Naworski[?], Wawrzyniec Barański, Maciejowski, Jakub Torkelski[?], Wojciech Jagiełłowicz, Burbiński[?] (może oficjaliści/poddani Bołkierskich). „Podkłucie Robotnego[?] Hawrahi[?]” – por. akt 318 (Michałko Hawraniek pchnięty spisą). „Eksekucyą[?] y Cyrkumskrypcyą[?]”, „Jnnodowanych[?]” (= innodowanych, aresztowanych), „miasto maiący odprawić się Exekucyi” – niepewne. Wieś doręczenia „Rużyczna” – por. akt 239, 255 („Żywotów/Rożyczna”).
Objaśnienia: „Pozew Grodzki” – wezwanie przed sąd grodzki; „Powagą JKMci y moią Starościńską … władzą” – formuła pozwu starosty grodowego; „Dekret Kondescensoryalny … przez Urząd Grodzki Vicesgerencyalny” – wyrok zjazdu sądowego na gruncie wydany przez sąd wicegerenta grodzkiego; „Wina” – kara; „denovo” – na nowo; „Jnkwizycya” – postępowanie dowodowe (przesłuchanie świadków); „przypozywać” – dodatkowo pozywać.
Streszczenie
21kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Onufry Michalski zeznał, że 2 kwietnia 1768 r. zaniósł do wsi Rużyczna pozew grodzki winnicki i położywszy go w izbie na stole ogłosił. Pozew, wystawiony w imieniu starosty winnickiego Józefa Kolumny Czosnowskiego (Winnica, 30 marca 1768), wzywa Ignacego Cieszkowskiego, podczaszego czernihowskiego, Józefa Petrykowskiego, Dominika Ruszkowskiego, Antoniego Srockiego, Martynowskiego oraz kozaków Palija, Kusztabę, Litwinczuka, Iwana Makowca[?], Tomasza Siemiaskowskiego[?] i innych, na instancję instygatora i delatorki Agnieszki z Zawadyńskich[?] Bołkierskiej, chorążyny zwinogrodzkiej, jej synów z Feliksem Bołkierskim oraz Antoniego Naworskiego[?], Wawrzyńca Barańskiego, Maciejowskiego, Jakuba Torkelskiego[?], Wojciecha Jagiełłowicza, Burbińskiego[?] i innych. Powodowie żądają wykonania dekretu kondescensyjnego wydanego przez sąd wicegerencki na gruncie wsi Osiczna, kar za jego niewykonanie, kar osobistych i pieniężnych za nowe gwałty – wyrąb lasów, bicie i obdzieranie ludzi osiczańskich, zabór koni, pchnięcie robotnego Hawrańka[?] – oraz za nienależytą egzekucję, a także stawienia aresztowanych sprawców. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż (por. akt 318).
Akt nr 320
Relacja woźnego Leśka Mychałowicza o areszcie Żyda Erszka (Herszka) Michlewicza, mieszczanina żywotowskiego, w zamku w Żywotowie (dobra Ignacego Cieszkowskiego) na rzecz Ksawerego Jełowickiego, starosty szczurowieckiego[?], obersztlejtnanta wojsk koronnych
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data21 kwietnia 1768, Winnica (areszt 9 marca 1768)
Karty / skanyk. 221v (skan 0225, strona lewa, od ok. 52%) – k. 222 (skan 0225, strona prawa, górne ok. 8%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 221v (skan 0225, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego, Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic-
4kiemi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-
18z Żoną Dziećmi, Chudobą, y Całym Sprzętem w Grzywnach
19prawem Opisanych Aresztował, y prawnie przyporęczył, któ-
20ry ten Arest Wiel. Cieszkowski Podczaszy Czerniechowski bene-
21wole przyiowszy, ze wszystkim Sprzętem, y Chudobą, pomie-
22nionego Erszka dotrzymać Deklarował, y Submittował się,
23w czym On Woźny Szlachtą Sobie przytomną Oświadczyw-
24szy się, z tamtąd powrócił, y tu ad Acta praesentia przybywszy
25Przedemną
k. 222 (skan 0225, strona prawa)
1Przedemną Urzędem Prawdziwego Aresztu Swego Uczynił, y
2Zeznał Relacyą. Dequo praesens Ministerialis Relatio Ministe-
3rialis qui Supra Jgnarus Literarum Crucem Sanctam posuit
4Lesko Michałowicz [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: tytuł Jełowickiego „Starosty Szczurowieckiego[?]” (w nagłówku skrót „S. S.”) – odczyt niepewny. Nazwiska szlachty „Zadzieckiego[?]”, „Brulińskiego[?]” – niepewne. Imię woźnego „Lesko” (Leszek/Ołeksa?) – czytelne; nazwisko w tekście „Mychałowicz”, w podpisie „Michałowicz”. Imię Żyda w nagłówku „Erszka Michlowicza”, w tekście „Erszka Michlewicza”.
Objaśnienia: „Niewierny” – określenie Żyda w języku epoki; „Obywatel Żywotowski” – mieszczanin Żywotowa; „w Grzywnach prawem Opisanych” – w karach przewidzianych prawem; „przyporęczyć” – oddać pod poręczenie do rozprawy; „benewole” – dobrowolnie; „Obersztlejtnant” – podpułkownik; „Dequo praesens Ministerialis Relatio … Jgnarus Literarum Crucem Sanctam posuit” – o czym niniejsza relacja woźnego, który nie znając liter postawił znak świętego krzyża.
Streszczenie
21kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa wołyńskiego Lesko Mychałowicz zeznał, że 9 marca 1768 r., na prośbę Ksawerego Jełowickiego, starosty szczurowieckiego[?], podpułkownika wojsk koronnych, w obecności szlachty Antoniego Zadzieckiego[?] i Jana Brulińskiego[?], był w mieście Żywotów, dziedzicznym Ignacego Cieszkowskiego, podczaszego czernihowskiego, i w tamtejszym zamku aresztował Żyda Erszka (Herszka) Michlewicza, mieszczanina żywotowskiego, z żoną, dziećmi i całym dobytkiem, w grzywnach prawnych. Cieszkowski przyjął areszt dobrowolnie i zobowiązał się utrzymać go do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.
Akt nr 321
Manifestacja Franciszka Garlińskiego w imieniu Ksawerego Jełowickiego, starosty szczurowieckiego[?], zastawnego posesora dóbr Samczyńce[?], Horodnica i Świątec[?], przeciw Michałowi Jełowickiemu, staroście bracławskiemu, jego komisarzowi Makowskiemu i in. o wypędzenie z posesji (expulsję) mimo niezwrócenia 63 000 zł zastawu
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data21 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 222 (skan 0225, strona prawa, od ok. 10%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 222 (skan 0225, strona prawa)
1Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic-
4kiemi y Przedemną Janem Jedleckim, Jnstygatorem y Na-
38z tychże Dóbr Wygnać y wyrugować gwałtem, y przez Jnterim[?]
39Jmać y Wiązać, o które to gwałtowne wyrugowanie
40z Dóbr, oniechcenie Roborować Kontraktu, iako oważey Spe-
41cyfikowane krzywdy, Najazd y bezprawie, nomine Cuius
42Supra Jdem Compens Contra Eosd[em] Jnculpatos praenominatos,
43Salva manente huius Manifesti si Opus fuerit melioratione
44Jterata Manifestatur et Protestatur Vice. F. Garliński mpp
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nazwy dóbr „Samczyniec[?], Horodnicy, y Swiątcy[?]” – niepewne (Samczyńce? Horodnica, Świątec?). Tytuł Ksawerego Jełowickiego – por. akt 320 („Starosty Szczurowieckiego[?]”). Nazwiska obwinionych: Makowski (komisarz; por. akt 302 – Piotr Małkowski, dyspozytor bracławski Jełowickiego – może ta sama osoba?), Krajewski, Piotrowski, bracia Michniewiczowie. „na niżey Woyskowym[?] Wiolatorom” – niepewne. „na porzer[?] prawie” (= na papierze prostym?), „porwalewszy[?]”, „Załaczywać[?]” (= zajeżdżać?), „przez Jnterim[?] Jmać” – niepewne. Podpis „F. Garlenski”.
Objaśnienia: „Zastawny Possessor” – posiadacz dóbr w zastawie (za pożyczoną sumę); „praecavendo Omnimode Jntegritati Substantiae Ejusdem Principalis sui” – zabezpieczając na wszelki sposób całość majątku swego mocodawcy; „Roborować Kontrakt” – umocnić (wpisać do akt) kontrakt; „Expulsya, wyrugowanie” – usunięcie z posiadania; „Szlachta Subordynowana” – szlachta nasłana; „nomine Cuius Supra … Contra Eosdem Jnculpatos praenominatos … Jterata Manifestatur et Protestatur Vice” – w imieniu wyżej wymienionego przeciw tymże wymienionym obwinionym, z zastrzeżeniem poprawy manifestu, powtórnie manifestuje się i protestuje; „mpp” – własnoręcznie.
Streszczenie
21kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Franciszek Garliński, w imieniu Ksawerego Jełowickiego, starosty szczurowieckiego[?], podpułkownika wojsk koronnych, zastawnego posesora dóbr Samczyńce[?], Horodnica i Świątec[?] (woj. bracławskie, pow. winnicki), zaniósł manifest przeciw Michałowi Jełowickiemu, staroście bracławskiemu, jego komisarzowi Makowskiemu, Krajewskiemu, Piotrowskiemu, braciom Michniewiczom i innym – ok. 20 uzbrojonym szlachcicom i oficjalistom. Michał Jełowicki wziął od mocodawcy 63 000 zł pod zastaw tych dóbr, obiecując nie czynić żadnych przeszkód, lecz kontraktu nie chciał umocnić w aktach lwowskich. Wkrótce zaczął przez nasłaną szlachtę i komisarza wdzierać się w posesję: odpędzał służbę kijami i rózgami, zabierał zboże, wódkę, bydło i inne rzeczy, a w końcu zbrojnie wygnał z dóbr dyspozytora mocodawcy. Komparent manifestuje się o wyrugowanie, odmowę umocnienia kontraktu, najazd i krzywdy, z zastrzeżeniem poprawy.
Akt nr 322
Relacja woźnego Jana Tarhańskiego o rekwizycji (żądaniu wydania) w kancelarii grodu winnickiego relacji pozwu Komisji Skarbu Koronnego, położonego przez Michała Jełowickiego, starostę bracławskiego – dokumentu nie znaleziono
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
25pisać nieumieiący Znak Krzyża Swiętego kładnie Jan Tar-
26hański [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nazwisko woźnego „Tarhański” (w akcie 274 czytane „Tarański[?]”). „Siedlińskiego[?]” – niepewne; „Józefa Plesowskiego” – por. akt 318 (Józef Plisowski). „Kommissyi Skarbowey[?]” – w rękopisie skrót „Kommissyi Skar[...]” (przy łamaniu wiersza). Andrzej Brudnicki – por. akt 299 („Andrzey Brudnicki[?]”) – tu potwierdzone jako palestrant grodzki; Michał Stefanowicz – por. akt 314.
Objaśnienia: „Rekwizycya” – żądanie (tu wydania relacji z akt); „majoris evidentioris testimonii Gratia” – dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „Tranzakcya” – wpis do akt; „Protokuły Burgrabski y Regentowski” – księgi brulionowe (protokoły) burgrabiego i regenta grodzkiego; „Rewerendowana” – (zobowiązana) rewersem do wydania; „de non reperta Eadem Transactione” – o nieznalezienie tejże tranzakcji.
Streszczenie
25kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Jan Tarhański zeznał, że tego dnia, na prośbę Michała Jełowickiego, starosty bracławskiego, w obecności Dominika Siedlińskiego[?] i Józefa Plesowskiego, zażądał w kancelarii grodzkiej winnickiej wydania relacji z doręczenia pozwu Komisji Skarbu Koronnego przeciw Jełowickiemu. Wpisu, który palestranci grodzcy Michał Stefanowicz i Andrzej Brudnicki zobowiązali się wydać z protokołów burgrabskiego i regenckiego (pod datą 30 marca), nie znaleziono; woźny zaprotestował o jego nieznalezienie. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.
Akt nr 323
Manifestacja Wawrzyńca Łopatyńskiego przeciw Józefowi Zakrzewskiemu, łowczemu bydgoskiemu, posesorowi miasta Łysianka, o niedotrzymanie kontraktu na osadzenie słobody Jabłonówka (2777 zł 3 gr) i wyrugowanie z dóbr przed upływem trzylecia oraz o zatrzymanie zboża, bydła i sprzętów
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data27 kwietnia 1768, Winnica (kontrakt w Łysiance 1 stycznia 1766; oblata w grodzie winnickim 4 lutego 1768)
Karty / skanyk. 222v (skan 0226, strona lewa, od ok. 46%) – k. 223 (skan 0226, strona prawa, górne ok. 48%)
Językpl
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 222v (skan 0226, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Siodmego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickie-
4mi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestni-
16Wołów, y rożnego Bydła, Rogatego, y nierogatego, y wszelkich
17Sprzętów, y dobytków, gospodarskich, niemniey y o Jnne pre-
18tensye czasu Prawa Osobliwszym Regestrem Specyfikować
19się maiące, tudzież o zabranie gwałtowne nocną porą
20Ludzi przez Wiel. Ortyńskiego[?] Podczaszego Zwinogr[odzkiego] z Dobr
21Jabłonowki p[rze]ciwko Wyż Wyrażonemu Obżałowan[emu] quam
22Solennissime Manifestuie się Comparens pisać nieumie-
23iący Znakiem Krzyża Swiętego Podpisuie się Wawrzyniec
24Łopatyński [+]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: „Zakrzewskiemu Łowczemu Bydgoskiemu” – odczyt prawdopodobny (nagłówek „Ł. B.”). „Jabłonowki Słobody” – osada (słoboda) w kluczu łysiańskim. Fragment „bardziey nie Ji[?] straty pusat[?]” – niezrozumiały. „JO. Dziedzic wyrugować[?]” – sens: dysponował wyrugowanie (być może z woli jaśnie oświeconego dziedzica). „Chirzewskiego[?]” – komisarz łysiański, nazwisko niepewne. „Ortyńskiego[?] Podczaszego Zwinogr.” – niepewne. Data: kontrakt 1 I 1766 (trzyletni), oblata 4 II 1768.
Objaśnienia: „Cum attinentiis” – z przyległościami; „Kontrakt Trzyletni Wydawny” – kontrakt dzierżawny na trzy lata; „Jntraty” – dochody; „Słoboda” – nowo zakładana osada z czasowymi wolnościami dla osadników; „Osadzenie” – zasiedlenie (osadzenie osadników); „Oblatowany” – wpisany do akt; „Kwitować” – pokwitować (przyjęcie sumy); „Specyfikować” – wyszczególnić; „quam Solennissime” – najuroczyściej.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
27kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Wawrzyniec Łopatyński zaniósł manifest przeciw Józefowi Zakrzewskiemu, łowczemu bydgoskiemu. Zakrzewski, posesor miasta Łysianka z przyległościami na mocy trzyletniego kontraktu, po roku wydzierżawił Łopatyńskiemu słobodę Jabłonówka w kluczu łysiańskim do osadzenia za 2777 zł 3 gr (kontrakt spisany w Łysiance 1 I 1766, oblatowany w grodzie winnickim 4 II 1768) i pokwitował odbiór sumy. Po upływie trzylecia, ustępując z dóbr, kazał bez względu na umowę wyrugować Łopatyńskiego z Jabłonówki, a obecny komisarz łysiański Chirzewski[?] zatrzymał jego zboże, bydło, konie, woły, ruchomości i sprzęty – szkoda ok. 600 rubli. Ponadto Ortyński[?], podczaszy zwinogrodzki, zabrał nocą z Jabłonówki ludzi. Łopatyński, niepiśmienny, postawił krzyż.
Akt nr 324
Manifestacja Józefa Jelickiego[?] w imieniu Samuela Ilnickiego, cześnika buskiego, przeciw Juliannie z Koszczewskich[?] Strutyńskiej, starościnie horodelskiej, o niewypłacenie pożyczki 3000 zł z prowizją (skrypt z Rajek[?] z 24 XII 1766) i o szkodę na redukcji monety
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data27 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 223 (skan 0226, strona prawa, od ok. 50%) – k. 223v (skan 0227, strona lewa, górne ok. 7%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 223 (skan 0226, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Siodmego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic-
4kiemi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiest-
27kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Józef Jelicki[?], w imieniu Samuela Ilnickiego, cześnika buskiego, zaniósł manifest przeciw Juliannie z Koszczewskich[?] Strutyńskiej, starościnie horodelskiej. Na mocy skryptu spisanego w Rajkach[?] 24 grudnia 1766 r. pożyczyła ona 3000 zł w pełnowartościowym złocie i starych talarach na procent, z obowiązkiem zwrotu w terminie, lecz mimo wielokrotnych upomnień nie zwróciła ani kapitału, ani prowizji. Tymczasem nastąpiła redukcja monety (złota i rubli) z obniżeniem jej wartości. Komparent manifestuje się o niewypłacenie kapitału i prowizji, oświadczając, że mocodawca nie chce i nie powinien ponosić straty na redukcji, lecz żąda zwrotu pełnej sumy w takiej monecie, w jakiej pożyczył.
Akt nr 325
Protestacja Marcina Jaszczewskiego, miecznika mielnickiego[?], ekonoma klucza józefgrodzkiego, przeciw Kazimierzowi Słotwińskiemu, cześnikowi żytomierskiemu, o uwięzienie, zabór pieniędzy, dokumentów i dobytku w Józefgrodzie i wsiach Płoska[?], Franczucy[?] i Obryła[?]
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data29 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 223v (skan 0227, strona lewa, od ok. 9%) – k. 224 (skan 0227, strona prawa, górne ok. 38%)
Językpl, łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 223v (skan 0227, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,
2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Dziewiątego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi
4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem
5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens per[sona]l[i]ter Wiel. Jmć Pan
6Marcin Jaszczewski Miecz[nik] Mieln[icki], Jak tylko z Ciężkiego Aresztu u-
7wolniony, Acta praesentia adire mogł, tak zaraz Uwikaiąc się
8do Swiętey Sprawiedliwości, a przestrzegaiąc Całości Substancyi
9z Dowodu[?], Honoru y Życia, z Wielkim Żalem na p[rze]ciwko Wiel. Jmć Panu
10Kazimierzowi Słotwińskiemu Cześn[ikowi] Żytom[ierskiemu], względem poczy-
11nionych krzywd y Wiolencyi, nec non de diligentia, Skarży, Żali, y
12Protestuie się, w ten Sposób, y Oto: Jż Wiel. Obżałowany nieuwa-
13żaiąc na Prawo Oyczyste, ani na porządek Swiętey Sprawiedli-
14wości, y Swoich Czynów, nulla habita ratione, tylko niby Zaszczycia-
15iące się iakowos mocą, y Kommissem Jntrusive na uczynienie
16nieprawnych, y niesprawiedliwych krzywd, W. Komparentowi Smiał,
17y Ważył się z przybranemi rożney Kondycyi Ludźmi, tumultem do
18Miasta Józefgrodu do Zamku wpaść, gdzie Zastawszy Wiel. Ma-
10nifestuie się y Protestuie Mar[cin] Jaszczewski mpp
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: tytuł Jaszczewskiego „Miecz. Mieln.[?]” (w nagłówku „M. M.”) – odczyt skrótu niepewny (por. akt 274 – Daniel Jaszczewski[?], miecznik owrucki[?]). Tytuł Słotwińskiego „Cześn. Żytom.” (nagłówek „C. Ż.”). Dzierżawca zastawny klucza józefgrodzkiego „JWiel. Kossowskiego[?] Regenta Koronnego” – nazwisko niepewne (regent kancelarii koronnej). Dziedzic: „JOX. Jmć Woiewoda Bracł.” (ks. Lubomirski). Nazwy wsi „Płoskiey[?] Franczucy[?], y Obryłey[?]” – niepewne. „z Dowodu[?]”, „Bene Possessionatum w Wsi[?] Tuteyszym” (= w województwie tutejszym?), „Zażyty[?]”, „Obikcyą[?]”, „kazały[?]”, „Łyzy[?]” (= łajania?), „Hoskiter[?]”, „Słomy[?], Ofiary[?]”, „uneszczył[?]” – niepewne.
Objaśnienia: „Ekonomia” – zarząd dóbr; „Possessya Zastawna” – posiadanie w zastawie; „Regent Koronny” – regent kancelarii koronnej; „Bene Possessionatus” – osiadły (posiadający majątek ziemski); „Jntrusive” – wdzierając się bezprawnie; „Kommiss” – zlecenie, pełnomocnictwo; „Kalkulacya” – rozliczenie rachunków; „distinctim złożone” – złożone osobno; „Apparencya” – wyposażenie; „Subordynowani Ludzie” – ludzie nasłani; „Jnkarceracya” – uwięzienie; „de diligentia” – dla zachowania pilności; „Salvą … Melioracyi” – z zastrzeżeniem poprawy; „mpp” – własnoręcznie.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
29kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Marcin Jaszczewski, miecznik mielnicki[?], natychmiast po uwolnieniu z ciężkiego aresztu zaniósł protestację przeciw Kazimierzowi Słotwińskiemu, cześnikowi żytomierskiemu. Słotwiński, powołując się na jakieś zlecenie (komisję), wpadł z ludźmi do zamku w Józefgrodzie, gdzie Jaszczewski zarządzał ekonomią klucza józefgrodzkiego, będącego w zastawie u Kossowskiego[?], regenta koronnego, a dziedzicznego ks. wojewody bracławskiego. Nie słuchając wyjaśnień, uwięził Jaszczewskiego, żądał od niego kilkuset tysięcy złotych, zabrał wszystkie rejestry i dokumenty potrzebne do rozliczenia, a jego ludzie i kozacy lżyli manifestanta i jego żonę. Zabrał też osobno złożone pieniądze z dochodów dziedzica, zastawnika i Jaszczewskiego, konie, bydło i sprzęty, a we wsiach Płoska[?], Franczucy[?] i Obryła[?] – stada, ruchomości, arendy, czynsze i dochody, wyrządzając kilkadziesiąt tysięcy szkody. Jaszczewski protestuje o uwięzienie, zabór i najazd, oświadczając, że zawsze był i jest gotów rozliczyć się z ks. wojewodą i z posesorem.
Akt nr 326
Manifestacja Stefana Lewskiego w imieniu Stanisława Fortunata Nowowiejskiego, byłego starosty bracławskiego, in diligentia – niestawiennictwo w sprawie o starostwo bracławskie przed Komisją Skarbu z powodu ciężkiej choroby
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data30 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 224 (skan 0227, strona prawa, od ok. 40% do ok. 95%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 224 (skan 0227, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego
2Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y
4Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrab-
5stwa Grodu Winnickiego Comparens per[sona]l[i]ter Urodz[ony] Jmć Pan Stefan Lewski
6n[omi]ne et ex Speciali Commisso Wiel. Jmć Pana Stanisława Fortunata
12Actis propriis Districtus, w Grodzie Winn[ickim] Zamostkn[?] Manifest y do War-
13szawy Jchmć Panom Plenipotentom Swoim na przypadaiącą Sprawę pod
14czas Kadencyi Februariuszowey Agituiących się Sądów Kommissyi
15Skarbowey, w Roku Teraźnieyszym odesłał, która to wspomniona Spra-
16wa że w tym Czasie niedoszła, y do Kadencyi Majowey bliżko teraz
17przypadaiącey odłożona Została, Więc Wiel. Pryncypał Mani-
18festantis dla Osobistego dopilnowania teyże Sprawy Sam Jechać
19determinował się w Nadziei Powstania z Choroby w którey Niedziel
20kilka Letaliter decumbendo, gdy y aże[?] dawno decumbit z Tych-
21że przyczyn y iuż w Całe dawniey w Tę podroż wybrać się nie
22mogł, na Pocztę Tylko Ordynował Listy Swoie do Jchmć Panów
23Plenipotentów, aby z pozwolonego Dobrodzieystwa Prawa ad
24Dilatiidnem[?] Jnfirmitas Zabrali się, offiaruiąc Sam Siebie po
25ustawszy z Teraźnieyszey Choroby, y Osobiście Stawiwszy się
26w Sądach Kommissyi Skarbowey niezmysloną teraz Chorobę
27Swoię, y niesposobność z Tych przyczyn Stawienia się u Sądu
28własnym Juramentem Swoim Ewinkować, które to Listy na
29Pocztę Ordynowano ad Casum czyli doyść mogły, lub nie dla
30Gęstego przechodu Woysk Rożnych, a Wiel. Pryncypał żeby iako
31wey ztąd w Jnteressie Swoim niepodpadał Sukkubicyi[?] Jako nay-
32Uroczyściey o Całości Tegoż Pryncypała Swego, offerendo Dili-
33gentiam, powtórnie Manifestuie się offiaruiąc Zawsze Wiel.
34Pryncypała Swego aktualną Teraz Chorobą złożonego to Uay-
35mi[?], y Wykonać, Quam Manifestationem Actis Compens Con-
36notari prosił y Otrzymał. Stefan Lewski [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: „w Grodzie Winn. Zamostkn[?] Manifest” – niejasne (może „zaniósł”). „ad Dilatiidnem[?] Jnfirmitas” – zapewne „ad Dilationem ob Jnfirmitatem” (o odroczenie z powodu choroby). „y aże[?] dawno decumbit” – niepewne. „Ewinkować” (= ewinkować, wykazać). „Sukkubicyi[?]” – por. akt 300 („Sukkubicyi[?]” – może sukkumbencji, przegranej); „to Uaymi[?]” – niezrozumiałe. Stefan Lewski – por. akty 283, 304.
Objaśnienia: „nomine et ex Speciali Commisso” – w imieniu i ze szczególnego polecenia; „in diligentia” – dla zachowania pilności; „ad Jnstantiam Jnstigatoris” – na instancję instygatora; „Coram Actis propriis Districtus” – przed aktami własnego powiatu; „Kadencya Februariuszowa / Majowa” – sesje lutowa i majowa sądów Komisji Skarbu; „Letaliter decumbendo” – leżąc śmiertelnie chory; „Dobrodzieystwo Prawa ad Dilationem ob Jnfirmitatem” – przysługujące z prawa odroczenie z powodu choroby; „Juramentem Ewinkować” – wykazać przysięgą; „gęsty przechód Woysk Rożnych” – liczne przemarsze różnych wojsk (1768); „offerendo Diligentiam” – okazując pilność; „Quam Manifestationem Actis … Connotari” – który manifest prosił wpisać do akt.
Streszczenie
30kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Stefan Lewski, w imieniu Stanisława Fortunata Nowowiejskiego, byłego starosty bracławskiego, złożył manifest dla zachowania pilności. Nowowiejski, pozwany na instancję instygatora przed sąd Komisji Skarbu w sprawie dotyczącej starostwa bracławskiego, wysłał już wcześniej manifest i pisma do swych pełnomocników w Warszawie na kadencję lutową; sprawa nie doszła jednak do skutku i została przełożona na zbliżającą się kadencję majową. Zamierzał jechać osobiście, lecz od kilku tygodni leży śmiertelnie chory i nie może wyruszyć; pocztą polecił pełnomocnikom wnieść o odroczenie z powodu choroby, deklarując, że po wyzdrowieniu stawi się i potwierdzi przysięgą prawdziwość choroby. Ponieważ listy mogły nie dojść z powodu przemarszów wojsk, manifestuje się powtórnie, by nie ponieść skutków niestawiennictwa (por. akty 300, 302).
Akt nr 327
Manifestacja Jana Bala Miedzwieckiego, syna Andrzeja i Heleny z Romanowskich, stolnikostwa mścisławskich, przeciw stryjecznym braciom Kazimierzowi i Hieronimowi Balom Miedzwieckim, synom Franciszka, podstolego mozyrskiego, o zabór srebra i dokumentów rodzinnych (dobra Komorów, Wola, Ożwitna[?], Robiatyn[?], Łączki[?], Sorok[?])
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data30 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 224 (skan 0227, strona prawa, dół – nagłówek i data) – k. 224v (skan 0228, strona lewa, górne ok. 53%)
Językpl, łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 224 (skan 0227, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,
2Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia
k. 224v (skan 0228, strona lewa)
1Przed Urzędem y Aktami [Niniejszemi] Grodzkiemi Winnickiemi, y Przedemną Janem
2Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Win-
3nickiego Comparens personaliter Urodz[ony] Jan Bal Miedzwiecki niegdy
4WW. Andrzeja Bala y Heleny z Romanowskich Miedzwieckich Stolnikow
5Mścisławskich, Syn, Solennie p[rze]ciwko WW. Kazimierzowi y Hieronimowi
6Balom Miedzwieckim, niegdy Wiel. Franciszka Bala Miedzwieckie-
7go Podstolego Mozyrskiego Synom, a Braci Swym Stryieczno rodzo-
8nym, Skarży, y Manifestuie się Oto; Jż Jako niegdy Wiel. Franciszek
9Bal Miedzwiecki Podstoli Mozyrski Obżał[owanych] Oyciec, Stante Vita Sua
10pozyskawszy, y odebrawszy Srybra Stołowe y Jnne, tudzież Papiery
11y Dokumenta Substancyą Domu Miedzwieckich ewinkuiące, w Szpi-
12talu u Oyców Bernardynów w Depozycie poniegdy WW. Janie y Ewie
14y Robiatyna[?] w W[oie]w[ódz]twie Bełzkim Sytuowanych Dziedzicach, a Kompta
15Dziadu y Babce, niemniey poniegdy WW. Samuelu y Barbarze z Zielin-
16skich Balach Miedzwieckich Dobr Łączek[?], Sorok[?] y Jnnych w Ziemi Lwowskiey
17Dziedzicach, a Kompta Pradziadu, y Prababce pozostałe Substancye
18te czyli sam pro re sui privatną, y podstępną cum Alienatione coheredum
19Obrócił, czyli też privata dispositione zamknął, y utaił, y tych Do-
20kumentów ad tot Solicitationes niegdy Wiel. Andrzeja Bala Miedz-
21wieckiego Compta Oyca, iako iuż y niniejszego Komptta oddać y powie-
22rzyć do przepatrzenia niechciał, tak y wyż wspomnieni Obżałowani,
23a Synowie Tegoż Wiel. Franciszka Bala Miedzwieckiego Podst[olego] Mozyr[skiego] też
24Dokumenta w Ręku Swych dzierżą, y Komparentowi pokazać, y wydać
25wzbraniaią się, przeco Starożytna Substancya Domu y Jmienia Miedz-
26wieckich w Domach Cudzych bo w Ręku JW. Potockiego Woiewody Kijow[skiego]
27y Wiel. Zielińskich bez prawnie Substancyą też Dzierżących idzie, y zostaie,
28a Urodz[ony] Compens należytością idzie, a nie u wszystkim umartwiony nie-
29miłości Rodzinstwa y Zagubę Jmienia ponosi. Dlaczego niniejszy Com-
30parens gdy niemoże z Miłości Braterskiey pozyskać prawnie oraz po
31przywodzenie, Zabór Srybr widzianych y w Domu Onychże Oglądanych
32nieoddanie Dokumentow, y utaienie Substancyi, de pamięć się deklaruiąc
33teraz przychylaiąc się do dawnieyszych Manifestów ea de re zaniesio-
34nych[?] iterate et Manifestatur Jan Bal Miedzwiecki [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: tekst z licznymi poprawkami pisarza (wpisane nad linią „Niniejszemi”, „Dziedzicach”, „wydawić”). Nagłówek na k. 224 częściowo niewyraźny („Kazimierzowi Hieronimowi Bal. Miedzwieckim Braci[?]”). Nazwy dóbr: „Komorowa, Woley, Ożwitna[?] y Robiatyna[?] w W[oie]w[ódz]twie Bełzkim” (może „Krzywicha”?), „Łączek[?], Sorok[?] … w Ziemi Lwowskiey” – niepewne. „Stolnikow Mścisławskich” – por. akty 259–260, 271 (Miedzwieccy, stolnik mścisławski). „w Szpitalu u Oyców Bernardynów w Depozycie” – sens: srebra i dokumenty zdeponowane u bernardynów (lub w ich szpitalu). „nie u wszystkim[?]”, „po przywodzenie[?]”, „de pamięć[?]” – niepewne.
Objaśnienia: „Stryieczno rodzeni” – bracia stryjeczni; „Stante Vita Sua” – za swego życia; „Srebra Stołowe” – srebra stołowe (zastawa); „ewinkować” – dowodzić (praw do majątku); „Depozyt” – przechowanie; „pro re sui privatna” – na prywatny swój użytek; „cum Alienatione coheredum” – z pokrzywdzeniem (alienacją) współspadkobierców; „privata dispositione” – prywatnym rozporządzeniem; „ad tot Solicitationes” – na tyle próśb; „ea de re” – w tej sprawie; „iterate et Manifestatur” – powtórnie i manifestuje się.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
30kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Jan Bal Miedzwiecki, syn Andrzeja i Heleny z Romanowskich, stolnikostwa mścisławskich, zaniósł manifest przeciw swoim stryjecznym braciom Kazimierzowi i Hieronimowi Balom Miedzwieckim, synom Franciszka, podstolego mozyrskiego. Franciszek za życia przejął srebra stołowe i inne oraz papiery i dokumenty dowodzące majątku rodu Miedzwieckich, zdeponowane u ojców bernardynów po dziadkach manifestanta – Janie i Ewie[?] z Komorowskich (dziedzicach dóbr Komorów, Wola, Ożwitna[?] i Robiatyn[?] w województwie bełskim) – oraz po pradziadkach Samuelu i Barbarze z Zielińskich (dziedzicach Łączek[?], Sorok[?] i in. w ziemi lwowskiej). Zagarnął je dla siebie z pokrzywdzeniem współspadkobierców i mimo próśb ojca manifestanta, a potem jego samego, nie chciał ich okazać; obecnie dokumenty trzymają jego synowie. Przez to dawny majątek Miedzwieckich pozostaje w obcych rękach (u Potockiego, wojewody kijowskiego, i Zielińskich). Manifestant, nie mogąc odzyskać ich po bratersku, powtórnie manifestuje się o zabór sreber, zatajenie dokumentów i majątku.
Akt nr 328
Manifestacja Jana Bala Miedzwieckiego przeciw stryjecznemu bratu Stanisławowi Balowi Miedzwieckiemu, podstoliczowi bracławskiemu[?], o zatrzymanie dokumentów, praw i przywilejów rodowych (dobra Miedzwiady[?])
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data30 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 224v (skan 0228, strona lewa, od ok. 55% do ok. 90%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 224v (skan 0228, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,
2Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-
4demną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa
5Grodu Winnickiego, Comparens personaliter Urodz[ony] Jan Bal Miedzwiecki
6niegdy WW. Andrzeja Bala y Heleny z Romanowskich Miedzwieckich
7St[olników] Mścisł[awskich] Syn, a niegdy WW. Jana Bala y Ewie[?] z Komorowskich
8Miedzwieckich Wnuk, a niegdy WW. Samuela y Barbary z Zielińskich
10wi Miedzwieckiemu Podstol[iczowi] Bracł[awskiemu][?] Bratu Swemu od Stryiecznych Bryz-
11jecznemu[?], Skarży, y Manifestuie się Oto; Jż wyż wspomniany Wiel.
12Obżałowany Dokumenta, Prawa, y Przywileie, które niniejszy Compens
13u Wiel. Krzeczyniney[?] w Dobrach Krasiłowie[?] a Ciotki Obżałowanego Ro-
14dzoney na Oczne widział, do Rąk Swych pozyskał, y Jako na Dobra
15Miedzwiady[?] y Jnne Starożytne Domu y Jmienia Balów Miedzwie-
16ckich Służące y równie niniejszemu Komptowi należące tak aby pro
17re sui niechciał y nierozdysponował Zapobiegaiąc, y Ostrzegaiąc
18Całości tey Substancyi, chcąc, y deklaruiąc, aby te Dokumenta równie
19y sobie Służące prawnie dopomnieć się teraz ratione praemissorum
20Documentorum manutentionis, y o pokrzywdzenie w Ominięciu
21odzyskania Substancyi queritur et Manifestatur Jan Bal Miedz-
22wiecki [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: tytuł Stanisława „Podstol. Bracł.[?]” (w nagłówku „P. B.”) – odczyt niepewny. „od Stryiecznych Bryzjecznemu[?]” – niejasne (sens: bratu stryjecznemu). „u Wiel. Krzeczyniney[?] w Dobrach Krasiłowie[?]” – nazwisko ciotki i nazwa dóbr niepewne (nad linią dopisek „u Wiel. Krzeczyniney”). „Miedzwiady[?]” – nazwa dóbr rodowych niepewna (może Miedzwiedź/Niedźwiady). „w Ominięciu” – niepewne. Por. akt 327 (ta sama osoba i podobna sprawa).
Objaśnienia: „Prawa y Przywileie” – dokumenty nadań i tytułów własności; „na Oczne widział” – widział na własne oczy; „pro re sui” – na swój użytek; „ratione praemissorum Documentorum manutentionis” – z racji zatrzymania (przechowywania) wymienionych dokumentów; „queritur et Manifestatur” – skarży się i manifestuje.
Streszczenie
30kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Jan Bal Miedzwiecki, syn Andrzeja i Heleny z Romanowskich, stolnikostwa mścisławskich, wnuk Jana i Ewie[?] z Komorowskich oraz prawnuk Samuela i Barbary z Zielińskich, zaniósł manifest przeciw bratu stryjecznemu Stanisławowi Balowi Miedzwieckiemu, podstoliczowi bracławskiemu[?]. Stanisław przejął dokumenty, prawa i przywileje, które manifestant widział na własne oczy u ciotki Stanisława, Krzeczyniny[?], w dobrach Krasiłów[?], dotyczące dóbr Miedzwiady[?] i innego dawnego majątku rodu Balów Miedzwieckich, należące także do manifestanta. By nie rozporządził nimi na własny użytek, manifestant zastrzega prawo do dochodzenia ich wydania i skarży się o zatrzymanie dokumentów i pominięcie go przy odzyskaniu majątku (por. akt 327).
Akt nr 329
Manifestacja Jana Bala Miedzwieckiego przeciw rodzonemu bratu Józefowi Balowi Miedzwieckiemu o zabór ruchomości po rodzicach (ponad tysiąc złotych, konie, pałasze, obuch, pancerze, kulbaki) i wywiezienie rzeczy do dóbr Josen[?] Hieronima Bala Miedzwieckiego
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data30 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 224v (skan 0228, strona lewa, dół – nagłówek i data) – k. 225 (skan 0228, strona prawa, górne ok. 45%)
Językpl, łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 224v (skan 0228, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego
2Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia
k. 225 (skan 0228, strona prawa)
1Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi, y Prze-
2demną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu
3Winnickiego, Compens per[sona]l[i]ter Urodz[ony] Jmć Pan Jan Bal Miedzwiecki nie-
4gdy WW. Andrzeja Bala y Heleny z Romanowskich Stolników Mścisław-
5skich Małżonków Syn Solennie p[rze]ciwko Urodz[onemu] Józefowi Balowi Miedzwieckiemu Bra-
6tu Swemu Rodzonemu Skarży y Manifestuie się Oto: Jż Urodz[ony] Obżałowany
7Jako Zaraz po S[więtey] P[amięci] wspomnianych Rodziców odebrawszy nad należytą
8równości Dział, bo więcey Jak na Tysiący Dwieście[?] a do tego Konie, Jn-
10siekę, y Chudobę, y one razem czyli sam rostrawiwszy, tak y po śmier-
11ci niena Pogrzeb, Ciała[?] # bo Pogrzeb y te[?] proprio peculio Urodz[ony] Comparens wypłacił,
12ale in Commodum, y ad utile Sui obrócił, sprzedał rozdał, y zmarno-
13trawił, zgoła wszystek Sprzęt po Oboygu Rodzicach, y wszystkie
14splendece po Domach Cudzych porozwoził y potracał, a niniejszego
15Kompta tak Stante vita Parentum nic nieparticypuiącego Substan-
16cyi tak w Substancyi iako y Ruchomościach pozostałych pokrzywdził,
17a na Jedyne Umartwienie Regestr pozostałych rzeczy po Rodzicach przy-
18wiozszy[?], same rzeczy w Jstocie do Dobr Josen[?] Possessyi W. Hieroni-
19ma Bala Miedzwieckiego Podst[olica] Mozyr[skiego] podległych wywiozł, y dys-
20ponował, naymnieyszey rzeczy z pozostałych ruchomości Komptowi
21nieoddał. Dlaczego niniejszy Compens o wszelkie wyż wspomniane
22pokrzywdzenia Sobie od wyż wspomnianego Obżałowanego poczy-
23nione prawnie dopomnieć się deklaruiąc praesenti nunc queritur Ma-
24nifestatione Jan Bal Miedzwiecki [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: kwota „Tysiący Dwieście[?]” – w rękopisie „Tysiący Dwisię[?] a do tego” – niepewne. Fragment „niena Pogrzeb, Ciała[?] # bo Pogrzeb y te[?] proprio peculio Urodz. Comparens wypłacił” – dopisek nad linią (oznaczony #): sens – na pogrzeb nic nie dał, bo pogrzeb manifestant opłacił z własnych pieniędzy. „Josen[?]” – nazwa dóbr niepewna. „przywiozszy[?]” – niepewne. Hieronim Bal Miedzwiecki tytułowany tu „Podst. Mozyr.” (podstolic mozyrski; por. akt 327 – syn Franciszka, podstolego mozyrskiego).
Objaśnienia: „nad należytą równości Dział” – ponad należny równy dział (spadku); „Rzędy” – rzędy końskie (uprząż ozdobna); „Pałasz, Obuch, Pancerz, Kulbaka” – broń i rynsztunek; „proprio peculio” – z własnych pieniędzy; „in Commodum y ad utile Sui” – na swój pożytek i korzyść; „Splendece” – kosztowności; „Stante vita Parentum” – za życia rodziców; „w Jstocie” – w rzeczywistości; „praesenti nunc queritur Manifestatione” – niniejszym manifestem skarży się.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
30kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Jan Bal Miedzwiecki, syn Andrzeja i Heleny z Romanowskich, stolnikostwa mścisławskich, zaniósł manifest przeciw rodzonemu bratu Józefowi Balowi Miedzwieckiemu. Józef zaraz po śmierci rodziców zabrał ponad należny mu równy dział – ponad 1200[?] zł, konie, rzędy, oprawne pałasze i obuch, pancerze, kulbaki, pasiekę i dobytek – i obrócił na swój użytek, sprzedał, rozdał lub zmarnował; nie dał nic na pogrzeb, który manifestant opłacił z własnych pieniędzy. Wszystkie sprzęty i kosztowności po rodzicach porozwoził po cudzych domach, a pozostałe rzeczy wywiózł do dóbr Josen[?] w posesji Hieronima Bala Miedzwieckiego, podstolica mozyrskiego, nie oddając manifestantowi nic. Jan zapowiada dochodzenie krzywd na drodze prawa (por. akty 327–328).
Akt nr 330
Manifestacja Jana Bala Miedzwieckiego przeciw Franciszkowi Salezemu Potockiemu, wojewodzie kijowskiemu, o zatrzymanie dóbr Komorów i Wola (woj. bełskie) wykupionych przez jego ojca, strażnika litewskiego, mimo kontraktu z Miedzwieckimi, i o niewydanie dokumentów z archiwum
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data30 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 225 (skan 0228, strona prawa, od ok. 47%)
Językpl, łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 225 (skan 0228, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,
2Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-
4demną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrab-
5stwa Grodu Winnickiego. Compens per[sona]l[i]ter Urodz[ony] Jmć Pan Jan Bal
6Miedzwiecki, niegdy WW. Andrzeja Bala y Heleny z Romanowskich Miedz-
7wieckich Syn, a niegdy WW. Jana Bala, y Ewy z Komorowskich Miedz-
8wieckich Wnuk, niegdy zaś WW. Samuela y Barbary z Zielińskich Ba-
9wzgle JW. Woiewody Kijow[skiego] dotychczas bytey, Zapobiegaiąc preskry-
10pcyi Prawa fortunie z Swych antecessorow należytey, ile niemaiąc Swych
11Dokumentów w Ręku Swych dotychczas prawnie nieprozekwował
12ney, atamuiąc Avulsionem Tychże Dobr in Domum et manus de-
13cnat[?] ani Solemnissime Jterato p[rze]ciwko Temuż JWmu Potockiemu
14Woiewodzie Kijowskiemu, titulo Supra annotata Dobra Onegoż
15wzmiankowane Komorów, y Wolicę y Jnne trzymaiącemu, y posia-
16daiącemu, ile sam iuż będąc teyże Substancyi ex Lumbis Suis Dzie-
17dzic y Kompetytor Manifestuie się, y Protestuie ad vindicationem prae-
18missae Substantiae Juridicam brać się offiaruiąc y Deklaruiąc Jan
19Bal Miedzwiecki [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: akt bardzo zawiły i częściowo niejasny – przepis orientacyjny (#PARTIAL). Ojciec wojewody: „S.P. Wiel. Potocki Strażnik Litewski” (Józef Potocki?) – imię nie podane. „Wolicę” (w akcie 327 „Woley”). „Umiesck[?]”, „Starzy[?]”, „Zneinałym[?] na piśmie[?] depanisem[?]”, „Chudopacholskie[?]”, „oter[?]”, „Kradu[?]”, „zywatczenia[?]”, „decnat[?]” – niezrozumiałe lub niepewne. Krystynopol i Tartaków – rezydencje Potockich (gdzie Miedzwieccy upominali się o dokumenty w archiwum). Imię wojewody „Franciszek Salezy” – czytelne („Franciszkowi Salezyuszowi”).
Objaśnienia: „in Ordine exemptionis Dłużników” – w celu wykupu (uwolnienia) dóbr od wierzycieli; „pro titulo haereditatis” – z tytułu dziedzictwa (za prawo dziedziczne); „Prawo Zastawne” – prawo zastawu; „Prawo Sukcessyi” – prawo spadkowe; „ad tot postulationes et requisitiones” – na tyle żądań i wezwań; „Jure exemptionis Creditorum” – z prawa wykupu od wierzycieli; „preskrypcya” – przedawnienie; „Avulsio” – oderwanie (dóbr); „ex Lumbis Suis Dziedzic” – dziedzic z krwi (z lędźwi przodków); „Kompetytor” – współuprawniony; „ad vindicationem … Juridicam” – do sądowego dochodzenia (windykacji).
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
30kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Jan Bal Miedzwiecki, syn Andrzeja i Heleny z Romanowskich, wnuk Jana i Ewy z Komorowskich, prawnuk Samuela i Barbary z Zielińskich, zaniósł manifest przeciw Franciszkowi Salezemu Potockiemu, wojewodzie kijowskiemu. Ojciec wojewody, Potocki, strażnik litewski, zawarł z ojcem manifestanta Andrzejem i stryjem Franciszkiem Miedzwieckimi kontrakt o dobra Komorów, Wolica i inne w województwie bełskim, mając wykupić je od wierzycieli i zapłacić dziedzicom za prawo dziedziczne, lecz nie wykonał zobowiązań: wykupiwszy dobra bez wiedzy dziedziców, trzymał je do śmierci prawem zastawu, oddając tylko niewielką kwotę babce Ewie. Obecny wojewoda objął je prawem spadku i, mimo wielokrotnych próśb w Krystynopolu i Tartakowie, nie dopuścił do przejrzenia dokumentów w archiwum. By zapobiec przedawnieniu, manifestant jako dziedzic z krwi protestuje przeciw wojewodzie i zapowiada sądową windykację dóbr (por. akty 327–329).
Akt nr 331
Manifestacja Jana Bala Miedzwieckiego przeciw wujecznym braciom Tomaszowi Romanowskiemu, podczaszemu chełmskiemu (i Józefowi, stolnikowi chełmskiemu, oraz innym synom Tomasza Romanowskiego), o zagarnięcie majątku Romanowskich (Harsk[?], Kulik[?], Bzek[?], Mogilnica[?] i in.) i pominięcie matki manifestanta
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data30 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 225v (skan 0229, strona lewa, od ok. 40% do ok. 93%)
Językpl, łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 225v (skan 0229, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego
2Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-
4demną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrab-
5stwa Grodu Winnickiego. Compens Urodz[ony] Jmć Pan Jan Bal Miedzwie-
6cki niegdy WW. Andrzeja Bala, y Heleny z Romanowskich Miedzwie-
7ckich Syn, a niegdy WW. Mikołaja Cum Hetkiewiczowna[?] Cześników
9Podcz[aszemu] Chełmskiemu Wuiowi[?], y Józefowi Stolnikowi Chełmskiemu
10y Jnnym którychkolwiek Jmion Braci Swym Wuieczno Rodzo-
11nym tegoż Wiel. Tomasza Romanowskiego Synom Skarży y Mani-
12festuie się Oto: Jż Wiel. Tomasz Romanowski Podczaszy Chełmski
13Stante vita Wiel. Mikołaja Romanowskiego a Dziadu Comptis
14Rodzonego, tudzież y po Smierci Onegoż Obiowszy w Possessyą Dobra
15Harsk[?], Kulik[?], Bzek[?], Mogilnice[?] y Jnne Romanowskich z Domem
16y Jmieniem Kumiskich[?] de Lumbis Romanowskich do Substancyi y
17Kawi[?] Zbliżaiącymsię, iuito Conditionaliter[?] zwłaszcza maiący Doku-
18menta wszelkie do Substancyi teyże Romanowskich, czyli Zamianę
19czyli za Summę ugodził się, po zmarłych bezpotomnie Braci Swych
20a Wuiach Kompta Rodzonych, Summy, Dobra, Sprzęt, y ruchomości
21Zabrał, a tak niniejszego Kompta Matki żadnego wydziału nieuczy-
22nił, ani wyposażył, y dotychczas wszystka Substancya wyżey w-
23zmiankowana w Ręku Onychże Zostaie, Urodz[onego] zaś Kompta S[więtey] P[amięci]
24Matkę iedynie do życia Ostatniego kresu prozbą poczelania[?] y de-
25klaracyą cieszyli y nieoddali, A do tego z Domów Hetkiewiczów[?] y
26Zambów[?] Babizna, y Prababizna Kompta mogła iakowym podstępnym
27ciemnym sposobem ile Domus nobiles, znaczna w Litwie Substancya
28y Jnsza Compte ugodzona, lub pozyskana. Dlaczego niniejszy Com-
29parens po zmarłych Rodzicach Swoich będąc iedyny Sukcessor z Mat-
30ki de nullitate Kontraktów, Komplanacyi, Kwitów Dekretów, Kom-
31promissów, Jeżeliby który z awulsyą tey Substancyi wzwyż wzmian-
32kowanym Prawem Sukcessyi na Komparenta Spadłey, z pokrzywdze-
33niem Prawa natury W. Komparencie, y utaieniem Onegoż iako współ
34Konsukcessora Stanąć mieli, a dawać omieszkanie prawne o tey
35Substancyi przez niebytu w Ręku Papiery do pomnieć się, teraz p[rze]ciwko
36Tymże WW. Romanowskim Wuiowi[?], y Braci Swym ut Stet pro Salva
37Causa et Successionis naturalis queritur protestatur et quam Solemni-
38sime Manifestatur. Jan Bal Miedzwiecki [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: tekst zawiły – przepis częściowo orientacyjny (#PARTIAL). Dziadkowie macierzyści: „Mikołaja Cum Hetkiewiczowna[?] Cześników Starodubskich” – nazwisko babki nadpisane, niepewne. „Tomaszowi Podcz. Chełmskiemu Wuiowi[?]” – w rękopisie „Wuiowi”/„Wiziowi” – zapewne wuj; jednocześnie „Braci Swym Wuieczno Rodzonym tegoż Wiel. Tomasza Romanowskiego Synom” – sprzeczność (może pozwany Tomasz młodszy i Józef, synowie Tomasza starszego). Nazwy dóbr „Harsk[?], Kulik[?], Bzek[?], Mogilnice[?]” – niepewne. „Kumiskich[?]”, „Kawi[?]”, „iuito Conditionaliter[?]”, „poczelania[?]”, „Zambów[?]” – niepewne. Por. akty 327–330 (Jan Bal Miedzwiecki).
Objaśnienia: „Wuieczno Rodzeni” – krewni po wuju; „de Lumbis” – z krwi (z lędźwi); „wydział” – wydzielenie części spadku (posag); „Babizna, Prababizna” – majątek po babce, prababce; „Domus nobiles” – rody szlacheckie; „de nullitate Kontraktów, Komplanacyi, Kwitów, Dekretów, Kompromissów” – o nieważność kontraktów, ugód, kwitów, dekretów i kompromisów; „awulsya” – oderwanie (majątku); „Konsukcessor” – współspadkobierca; „ut Stet pro Salva Causa et Successionis naturalis … quam Solemnissime Manifestatur” – aby była zachowana sprawa i naturalne dziedziczenie … najuroczyściej manifestuje się.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
30kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Jan Bal Miedzwiecki, syn Andrzeja i Heleny z Romanowskich, wnuk Mikołaja Romanowskiego i jego żony z Hetkiewiczów[?], cześnikostwa starodubskich, zaniósł manifest przeciw Tomaszowi Romanowskiemu, podczaszemu chełmskiemu, Józefowi Romanowskiemu, stolnikowi chełmskiemu, i innym synom Tomasza – swym braciom wujecznym. Tomasz Romanowski za życia i po śmierci dziadka manifestanta objął dobra Harsk[?], Kulik[?], Bzek[?], Mogilnica[?] i inne majątki Romanowskich, a mając wszystkie dokumenty, po bezpotomnej śmierci braci (wujów manifestanta) zabrał sumy, dobra, sprzęty i ruchomości, nie wydzielając nic matce manifestanta, którą do śmierci zwodził obietnicami. Także znaczny majątek na Litwie po babce i prababce (z domów Hetkiewiczów[?] i Zambów[?]) mógł zostać podstępnie zagarnięty. Jako jedyny spadkobierca matki manifestant zastrzega nieważność wszelkich kontraktów, ugód, kwitów, dekretów i kompromisów z jego pokrzywdzeniem i najuroczyściej protestuje (por. akty 327–330).
Akt nr 332
Manifestacja Jana Baro[?] Benetta, starosty świętoryckiego[?], w imieniu swoim, Bohdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, Szymona Bykowskiego, wojskiego bracławskiego, Kazimierza Kodnackiego[?], Józefa Brzezickiego[?], Romana Bykowskiego, rotmistrza województwa mińskiego, oraz Zofii Benettowej przeciw córkom Niłosławskiego – Dydyńskim, kasztelanom lubaczowskim, Szczeniowskim[?], starostom trembowelskim[?], i Kruszyńskim[?], łowczym trembowelskim – o bezprawne objęcie dóbr Dzierkowce[?] i zagrożenie dóbr Jałowczyńce[?]
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
33Strony przystać Wielkim gwałcie Praw, Siebie Samych do Tey[?]
34nyforrum[?] Swych exponuiąc teraz de nullitate Omnium Actu-
35um praejudiciosorum sistendoque Actum Dislimitationis prius
36ac ut nimotesiat[?] Actis Violente fortė queritur et Manifestatur
37de nobilitatis Suppressio Protestatur Jan Baro[?] Bennett [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: akt bardzo zawiły – przepis orientacyjny (#PARTIAL). Tytuł Benetta „Starosta Swiętorycki[?]” (nagłówek „S. S.”) – niepewny; w podpisie „Jan Baro[?] Bennett” (może „Baron”). Nazwiska współkomparentów: Kodnacki[?], Brzezicki[?] – niepewne; „Kazimierza[?]” – dopisane nad linią, niepewne. Obwinieni – córki Niłosławskiego z mężami: Dydyńscy, kasztelanowie lubaczowscy (por. akt 293); „Szczeniowskim[?] Starostom Trębowel.[?]” (w akcie 293 „Szczeniawskim[?]”), „Kruszyńskim[?] Łowczym Trębowelskim” – odczyty prawdopodobne. Nazwy dóbr: „Dzierkowce[?]” (Dziurkowce?), „Jałowczyńce[?]”, „Zarwańce[?]” – niepewne. Liczne słowa łacińskie zniekształcone: „imito iteratae Conditionaliter[?]”, „adcyttacyi[?]”, „Alieno mantieli Warości[?]”, „pozonu[?]”, „cymaięy[?]”, „Jtij[?]”, „arma jundi[?]”, „Zaniystoło[?]”, „nyforrum[?]”, „nimotesiat[?]”.
Objaśnienia: „a Virtute Jurium Domus Niłosławsciane” – na mocy praw domu Niłosławskich; „Dekreta in Ordine exdivisionis” – dekrety o podział (majątku); „notyfikacya, cytacya” – zawiadomienie, pozwanie; „w iedney Sadybie” – w jednym siedlisku (dobra sąsiadujące, niewydzielone); „in quaestionem podawać” – kwestionować; „cum discrimine Collateraliter przychodzących Dobr” – z uszczerbkiem dla dóbr przyległych; „Convulsio Praw” – naruszenie praw; „praepotenter” – przemocą; „Confratres et Cohaeredes” – bracia i współspadkobiercy; „de nullitate Omnium Actuum praejudiciosorum” – o nieważność wszystkich krzywdzących czynności; „Actus Dislimitationis” – akt rozgraniczenia; „queritur et Manifestatur … Protestatur” – skarży się, manifestuje i protestuje; „nobilitatis Suppressio” – ucisk (naruszenie wolności) szlacheckiej.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
30kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Jan Benett, starosta świętorycki[?], w imieniu swoim oraz Bohdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, Szymona Bykowskiego, wojskiego bracławskiego, Kazimierza Kodnackiego[?], Józefa Brzezickiego[?], Romana Bykowskiego, rotmistrza województwa mińskiego, i Zofii Benettowej, zaniósł manifest przeciw córkom Niłosławskiego i ich mężom: Marcinowi i Katarzynie Dydyńskim, kasztelanom lubaczowskim, Stanisławowi i Urszuli Szczeniowskim[?], starostom trembowelskim[?], oraz Antoniemu i Joannie Kruszyńskim[?], łowczym trembowelskim. Obwinieni, uzyskawszy między sobą dekrety działowe na dobra Dzierkowce[?] (prawa domu Niłosławskich) bez zawiadomienia komparentów – dziedziców sąsiednich, nierozgraniczonych dóbr Jałowczyńce[?] i Zarwańce[?] – kwestionują granice, przemocą odbierają i przywłaszczają ich grunty, bez wyroku i postępowania prawnego. Komparent, w imieniu swoim i współspadkobierców, zastrzega nieważność wszystkich krzywdzących czynności, żąda rozgraniczenia i protestuje przeciw gwałtowi i naruszeniu wolności szlacheckiej (por. akt 293).
Akt nr 333
Manifestacja Franciszka z Lezna Łężeńskiego, łowczego i deputata na Trybunał z województwa podolskiego, in diligentiam sui – niemożność przybycia na powtórną kadencję Trybunału Koronnego we Lwowie z powodu choroby i przechodu wojsk
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data30 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 226 (skan 0229, strona prawa, od ok. 65%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 226 (skan 0229, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego,
2Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y
4Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiestnikiem Bur-
5grabstwa Grodu Winnickiego, Compens Personaliter JWiel. Jmć Pan
6Franciszek z Lezna Łężeński[?] Łowczy y Deputat na Trybunał Pro-
7wincyi Małopolskiey W[oie]w[ódz]twa Podolskiego, iak tylko ad Acta do tych
8czas w Słabości Zdrowia Zostaiąc, przybyć mogł tak natychmiast
9in de diligentia Oświadcza y manifestuie się, Jż JW. Manifestans
10usilnie Żądaiąc ziachać na Powtórnie Trybunał Kor[onny] Lwow[ski]
11Prowincyi Małopolskiey Reassumowany, ale dla niemocy, y przecho-
12du Woysk rożnych ziachać niemoże, przeto de diligentia powtór-
13nie a Solemnie Manifestuie się. F. Łężeński Ł[owczy] P[odolski][?] [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nazwisko „z Lezna Łężeński” (w nagłówku „Łezinskiego”, w podpisie „F. Lezenski Ł. P.”) – odczyt prawdopodobny; [?] pozostawiony ze względu na pisownię. Tytuł „Łowczy” (w podpisie „Ł. P.” – łowczy podolski?) – niepewny. Nagłówek ze skrótami „Ł. y D. T. K. L. W. P.” rozwinięty orientacyjnie.
Objaśnienia: „de diligentia Sui” – dla zachowania swojej pilności (by nie ponieść skutków nieobecności); „Deputat na Trybunał” – sędzia Trybunału Koronnego wybrany przez sejmik; „Trybunał Koronny Lwowski Prowincyi Małopolskiey Reassumowany” – wznowiona (reasumowana) kadencja Trybunału Koronnego we Lwowie dla prowincji małopolskiej; „przechód Woysk rożnych” – przemarsze różnych wojsk (1768).
Streszczenie
30kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Franciszek z Lezna Łężeński, łowczy (podolski[?]) i deputat na Trybunał Koronny z województwa podolskiego, natychmiast gdy mimo choroby mógł przybyć do akt, oświadczył dla zachowania pilności, że usilnie chciał przybyć na wznowioną kadencję Trybunału Koronnego we Lwowie dla prowincji małopolskiej, lecz z powodu niemocy i przemarszów różnych wojsk nie może przyjechać; manifestuje się powtórnie i uroczyście.
Akt nr 334
Manifestacja Augustyna Iwanowskiego w imieniu matki Teresy ze Stawiskich Iwanowskiej, skarbnikowej oszmiańskiej, przeciw Ignacemu i Teofili z ks. Radziwiłłów Morawskim, łowczym koronnym, i ich komisarzowi Będzińskiemu[?] o niedopuszczenie do arendy dóbr Kuliczów[?], Ostrężany[?] i Smaryn[?] mimo wypłaconej sumy 7080 zł
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data30 kwietnia 1768, Winnica (kontrakt we Lwowie 20 stycznia 1768)
42[żonkom] Jako wspólnie tez Summę przerzucono na Dobra pomienione
43biorącym praecavendo Securitatem Omnigenam na Tychże Dobrach
44Kuliczowie, Ostrężany[?], Smarynach, Suo et Cuius Supra nomine queritur et Ma-
45nifestatur. Augustyn Jwanowski [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: matka komparenta – „Theresy z Stawiskich Jwanowskiey Skarbnikowey Ozmiańskiey” (por. akt 161 – Teresa ze Stawiskich[?] Iwanowska, skarbnikowa oszmiańska[?]: tu nazwisko rodowe i tytuł potwierdzone). Kwota „Siedmnaście[?] Tysięcy Osmdziesiąt” – może „Siedm Tysięcy Osmdziesiąt” (7080 zł); prowizja dwuletnia podnosi sumę do „Dwudziesta[?] Tysięcy Dwochset Osmdziesiąt” – liczby niepewne. Nazwiska i nazwy: „Będzińskiego[?]”, „Matrząki[?]” (= macierzy?), „Kuliczów[?]”, „Smarynie/Smarynach[?]”, „Ostrężany[?]” (dopisek nad linią „Ostrężany”), „ad Ratonem[?]” – niepewne. Kontrakt spisany we Lwowie 20 stycznia 1768 i tego dnia roborowany w grodzie lwowskim.
Objaśnienia: „nomine et ex parte” – w imieniu i ze strony; „Plenipotencya Ręczna” – pełnomocnictwo własnoręczne; „titulo Arendatoris” – z tytułu arendarza (dzierżawcy); „ad praxim Communem Arendatoriorum Contractuum” – według zwyczaju kontraktów arendownych; „Prowizya Dwuletnia” – odsetki za dwa lata; „ad Correspondentiam” – dla wyrównania (stosownie do sumy); „Actu Eodem et Data Jn Castro Leopoliensi per Partes Roborowany” – tego samego dnia i daty umocniony przez strony w grodzie lwowskim; „ulla tenus privatis de rationibus, et Obstaculis” – z jakichś prywatnych racji i przeszkód; „orbati Possessione” – pozbawieni posesji; „Subveniendo, et providendo Jntegritati Summae” – zabezpieczając i dbając o całość sumy; „respectu Contraventionis” – z racji naruszenia (kontraktu); „Securitas Omnigena” – wszelkie zabezpieczenie; „Suo et Cuius Supra nomine queritur et Manifestatur” – w swoim i wyżej wymienionej imieniu skarży się i manifestuje.
Streszczenie
30kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Augustyn Iwanowski, w imieniu matki Teresy ze Stawiskich Iwanowskiej, skarbnikowej oszmiańskiej, zaniósł manifest przeciw Ignacemu i Teofili z ks. Radziwiłłów Morawskim, łowczym koronnym, oraz ich komisarzowi Będzińskiemu[?]. Morawscy przyjęli od komparenta sumę 7080[?] zł kapitału i kontraktem spisanym we Lwowie 20 stycznia 1768 r. (roborowanym w grodzie lwowskim) zobowiązali się wydzierżawić Iwanowskim dobra Kuliczów[?] i Smaryn[?] (oraz inną wieś) z prowizją dwuletnią. Gdy komparent chciał objąć posesję i domagał się od komisarza Będzińskiego[?] spisania inwentarza i podania posesji, ten z jakichś prywatnych przyczyn odmówił. Suma pozostaje w skarbie Morawskich, a Iwanowscy, pozbawieni posesji, ponieśli znaczną szkodę. Komparent zapowiada dochodzenie kar kontraktowych i szkód oraz zabezpiecza sumę na dobrach Kuliczów[?], Ostrężany[?] i Smaryn[?] (por. akt 161).
Akt nr 335
Protestacja Stefana Lewskiego w imieniu Antoniego Ortowskiego, łowczego opoczyńskiego, przeciw Wolańskiemu, staroście siestałowskiemu[?], posesorowi Dzikówki[?], jego dyspozytorowi Rozembergowi i kozakom o nocny najazd na wieś Jampol, rabunek i pobicie poddanego
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data30 kwietnia 1768, Winnica
Karty / skanyk. 226v (skan 0230, strona lewa, dół – nagłówek i początek) – k. 227 (skan 0230, strona prawa, górne ok. 45%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 226v (skan 0230, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego, Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia
2Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemną Janem Jedleckim
3Jnstygatorem y Namiestnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens Personaliter Urodz. Jmć Pan Stefan
k. 227 (skan 0230, strona prawa)
1Lewski nne et ex praecommisso W. Jmć Pana Antoniego Ortowskiego Łowczego Opoczyń-
2skiego, naprzeciwko Wiel. Jmć Panu Quo num vis[?] nominum Wolańskiemu Staroście
21Jchmć Manifestuie się y Protestuie. Stefan Lewski [parafa]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: początek aktu na dole k. 226v – formuła wstępna przepisana bez zachowania dokładnego podziału wierszy. Tytuł Ortowskiego „Łowczego Opoczyńskiego” (nagłówek „Ł. O.”) – potwierdzony pełnym zapisem w akcie 336. „Quo num vis nominum[?]” (= quocunque nomine, jakiegokolwiek imienia) – imię Wolańskiego niepodane. „Staroście Siestałowskiemu[?]” i „Dzikowki[?] (Dzikowce[?], por. akt 336)” – odczyty niepewne. Początek wiersza po „Wiel.” (zapewne skrót nazwiska Ortowskiego, właściciela Jampola) – nieczytelny. „Krawca[?]” (może „Szewca”) – słowo niepewne; „dorzi[?] Krokami[?]” i „pokałatowawszy[?]” (pobiwszy?) – niepewne; koniec wiersza po „Poddanego” – nieczytelny. Komparent Stefan Lewski – palestrant występujący w wielu aktach (por. akty 304, 326).
Objaśnienia: „nne et ex praecommisso” – w imieniu i z polecenia; „Possessor” – posiadacz (dzierżawca) dóbr; „Dyspozytor” – zarządca dóbr; „Kozacy w Oręż przybrani” – uzbrojeni kozacy dworscy; „wiolencye” – gwałty; „propria authoritate” – z własnej woli (bez polecenia); „naiechać” – najechać; „Pryncypał” – mocodawca; „Manifestuie się y Protestuie” – wnosi manifest i protestację (formalny zapis skargi zabezpieczający dalsze dochodzenie).
Streszczenie
30kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim Stefan Lewski w imieniu i z polecenia Antoniego Ortowskiego, łowczego opoczyńskiego, zaniósł protestację przeciw Wolańskiemu, staroście siestałowskiemu[?] i posesorowi dóbr Dzikówka[?], jego dyspozytorowi Rozembergowi oraz uzbrojonym kozakom. Rozemberg – z polecenia pana lub z własnej woli – z kozakami najechał nocą wieś Jampol należącą do Ortowskiego, wpadł do domu poddanego (krawca[?]), zabrał odzież i inne rzeczy, pobił samego poddanego, odnalazł i rozbił schowaną skrzynię, zabrał wszystko, co w niej było, i tej samej nocy uszedł do Dzikówki[?]. Komparent powtórnie protestuje w imieniu mocodawcy.
Akt nr 336
Relacja woźnego generalnego Szymona Stalewicza[?] o areszcie Rozemberga, dyspozytora wsi Dzikowce[?] (posesji Wolańskiego, starosty siestałowskiego[?]), i jego kozaków na rekwizycję Antoniego Ortowskiego, łowczego opoczyńskiego (z niewypełnionym nagłówkiem następnej protestacji Nowowiejskich przeciw Jełowickiemu)
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data30 kwietnia 1768, Winnica (areszt 25 kwietnia 1768)
Karty / skanyk. 227 (skan 0230, strona prawa, od ok. 47% do dołu) – k. 227v (skan 0231, strona lewa, górne ok. 20%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 227 (skan 0230, strona prawa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,
2Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic-
4kiemi y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Na-
16podległey, gdzie będąc Urodz. Quovis[?] nominis Rozember-
17ka Dyspozytora teyże Wsi y Ludzi Kozaków do Osób Kilka-
18dziesiąt w Kommendzie Tegoż Urodz. Dyspozytora będących
19po Jmionach y przezwiskach, samemu dobrze wiadomych,
20w Grzywnach Prawem Opisanych z każdego z osobna
21Areszt[o]wał, y prawnie przypowiedział[?], a Woyta y Cały Gro-
22madę, który Arest Woyt y Gromada pomienioney Wsi
23na wyż wyrażonego Dyspozytora y Ludzi w Kommendzie
k. 227v (skan 0231, strona lewa)
1[Sw]oiego będących Jmieniem Pana Swego dobrowolnie przyiowszy, do
2rospráwy prawney dotrzymać deklarował, y Submittował się, wczym
3on Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się ztamtąd po-
4wrócił[?], y przedemną Urzędem Prawdziwego Arestu Swego Uczynił
5y Zeznał Relacyą. De quo praesens Eiusdem Ministerialis Relatio
6Ministerialis quae Supra Jgnarus Scribendi Crucem Sanctam po-
7suit +
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: imię i nazwisko woźnego „Szlachetny Szymon Stalewicz[?]” – nazwisko niepewne (może „Stalkiewicz”); tytuł „Woźny Gen[eralny][?] Wdztwa Bracł. y Jnn[ych][?]” – skrót niepewny. Świadek „Tomasza Stotwińskiego[?]” – niepewne; „Jana Zagurskiego” – prawdopodobne. Nazwa wsi „Dzikowce[?]” (w nagłówku „w Dzikowce”, w akcie 335 „Dzikowki[?]”) – odczyt niepewny, ta sama wieś. „Quovis[?] nominis” – formuła w miejscu nieznanego imienia (por. akt 335 „Quo num vis[?] nominum”). „przypowiedział[?]” – niepewne. Łowczostwo opoczyńskie Ortowskiego wypisane tu w całości – potwierdza odczyt w akcie 335. Pod relacją pisarz wpisał numer „Nro 41mo” i nagłówek protestacji Nowowiejskich przeciw Jełowickiemu, staroście bracławskiemu[?] (por. akt 302), „cum Aresto”, ale tekstu nie wpisał – resztę k. 227v przekreślono (vacat); następny akt (rękopis 329) zaczyna się na k. 228.
Objaśnienia: „Woźny Generalny” – woźny sądowy działający na terenie województwa; „Szlachetny” – tytuł przysługujący woźnemu; „w mocy wierney Relacyi Swoiey” – na mocy swego wiernego (urzędowego) zeznania; „affektacya y Prawna Rekwizycya” – żądanie i prawne wezwanie; „Strona Szlachty” – dwaj szlachcice jako świadkowie czynności woźnego; „areszt w Grzywnach Prawem Opisanych” – zatrzymanie (zakaz oddalenia się) pod karą pieniężną przewidzianą prawem; „Submittował się” – poddał się (zobowiązał); „De quo praesens Eiusdem Ministerialis Relatio” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; „Jgnarus Scribendi Crucem Sanctam posuit” – nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża świętego; „cum Aresto” – wraz z aresztem.
Streszczenie
30kwietnia 1768 r. w grodzie winnickim woźny generalny województwa bracławskiego Szymon Stalewicz[?] zeznał, że 25 kwietnia 1768 r., na żądanie Antoniego Ortowskiego, łowczego opoczyńskiego, w obecności szlachty Tomasza Stotwińskiego[?] i Jana Zagurskiego, przybył do wsi Dzikowce[?] w województwie bracławskim, będącej w posesji Wolańskiego, starosty siestałowskiego[?]. Tam aresztował pod karami pieniężnymi Rozemberga, dyspozytora tej wsi, i kilkudziesięciu kozaków pod jego komendą (por. najazd na Jampol – akt 335), a wójt i gromada przyjęli areszt w imieniu swego pana i zobowiązali się go dotrzymać do rozprawy sądowej. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża. Pod aktem pisarz zapisał tylko nagłówek kolejnej protestacji Nowowiejskich przeciw Jełowickiemu, staroście bracławskiemu[?], z aresztem – jej tekstu nie wpisano.
Akt nr 337
Remanifestacja Antoniego Brzozowskiego, posesora zastawnego klucza Stanisławczyk[?], w imieniu swoim, gromady oraz Franciszka Łężeńskiego, łowczego i deputata na Trybunał z województwa podolskiego, przeciw Iwaszkowskiemu, dziedzicowi części Kudyowiec[?], i Ołtarzewskiemu, dziedzicowi części Sorbinowiec[?], o najazdy, wybieranie siana i spalenie stert
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzk[iemi] Winn[ickiemi] y przedemną Ja-
4nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu
5Winnicki[ego]. Comparens personaliter Ur[odzony] Jmć Pan Antoni Brzozowski swym
6y JW. Jmć Pana Franciszka z Lezynice[?] Łężeńskiego Łowczego y Deputa-
7ta na Trybunał Prowincyi Małopolskiey W[oie]w[ódz]twa Podolskiego Dobr Klucza
8Stanisławczyka[?] zastawnego Possessora y całey Gromady Stanisławczy-
9kowskiey[?], przestrzegaiąc całości substancyi swey y JW. Pryncypała swego
10niemniey zdrowia honoru y życia, quam solennissime naprzeciwko Wiel. Jchmć
11Panom Jakichkolwiek Jmion Jwaszkowskiemu Dobr części Kudyowiec[?] Dzie-
12dzicowi, Oltarzewskiemu Dobr części itidem Sorbinowiec[?] Dziedzicowi, tu-
13dzież Ludziom y Gromadom Dobr części tychże skarży, żali[?] protestuie się,
14y na manifest indebite de actu Ejus[?] uczyniony remanifestuie się w ten spo-
15sob y oto. Jż Jchmość Obżał[owani] nieuważaiąc na prawo Oyczyste, y niedość
16maiąc na dawnieyszych naiazdach krzywdach wiolencyach zaborach
17Sian, ktorych kosząc y zabieraiąc, na kilkaset wozow szkody uczynili
18dawnieyszemi czasy, ale teraz y niedawnemi Sterto[?] na Sążni[?] krzyżowych[?]
19Trzydzieści, a wozow Trzy z tey iedynie przyczyny, że niesprawiedliwie
20zabrać niemogli, spalić rozkazali; a nadto niesprawiedliwie in Actis
21praesentibus opisali; oco wszystko tak o te iako y o inne krzywdy y
22pretensye powtórnie a solennie remanifestuie się y protestuie. Ant[oni]
23Brzozowski m[anu] p[ropria]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: przydomek Łężeńskiego „z Lezynice[?]” – w akcie 333 odczytano „z Lezna”; jedna z form jest błędna lub pisarze zapisywali ją różnie – do porównania. Nazwy dóbr: „Stanisławczyka[?]” / „Stanisławczykowskiey[?]”, „Kudyowiec[?]” (może „Kudrowiec”), „Sorbinowiec[?]” – niepewne. Obwinieni: „Jwaszkowskiemu” (nagłówek „Jwaszkowskiemu”) – prawdopodobne; „Oltarzewskiemu” – prawdopodobne. „skarży, żali[?]” (w rękopisie „skarzyzali” – por. akt 339 „skarży, żali y manifestuie się”), „indebite de actu Ejus[?]”, „Sterto[?] na Sążni[?] krzyżowych[?] Trzydzieści” (sens: trzydzieści stert/sążni siana?) – niepewne. Ta sama kancelaria, nowa ręka pisarska (od k. 228).
Objaśnienia: „swym y … imieniem” – w imieniu swoim i mocodawcy; „zastawny Possessor” – posiadacz dóbr na prawie zastawu; „Pryncypał” – mocodawca; „quam solennissime” – najuroczyściej; „Jakichkolwiek Jmion” – nieznanych z imienia; „itidem” – również; „indebite” – bezpodstawnie; „remanifestować się” – wnieść kontrmanifest (odpowiedź na manifest strony przeciwnej); „prawo Oyczyste” – prawo krajowe; „wiolencye” – gwałty; „sążeń” – miara (ok. 1,8 m), tu prawdopodobnie miara stert siana; „in Actis praesentibus” – w niniejszych aktach; „manu propria” – własnoręcznie.
Streszczenie
2maja 1768 r. w grodzie winnickim Antoni Brzozowski, zastawny posesor klucza Stanisławczyk[?], w imieniu swoim, gromady stanisławczykowskiej[?] i swego mocodawcy Franciszka Łężeńskiego, łowczego i deputata na Trybunał Koronny z województwa podolskiego, zaniósł protestację i remanifestację przeciw Iwaszkowskiemu, dziedzicowi części Kudyowiec[?], Ołtarzewskiemu, dziedzicowi części Sorbinowiec[?], oraz ludziom i gromadom tych dóbr, odpowiadając na ich bezpodstawny manifest. Obwinieni już wcześniej najeżdżali dobra, kosili i zabierali siano, wyrządzając szkody na kilkaset wozów; ostatnio zaś, nie mogąc bezprawnie zabrać trzydziestu stert (sążni[?]) i trzech wozów siana, kazali je spalić, a ponadto niesłusznie oskarżyli komparenta w aktach. Brzozowski powtórnie i uroczyście protestuje o te i inne krzywdy (por. akt 333).
Akt nr 338
Manifestacja Ignacego Michała Roli Podczaskiego w imieniu Leonarda Marcina Świejkowskiego, podsędka ziemskiego bracławskiego, przeciw Mikołajowi Janoszy[?] Piaskowskiemu, podkomorzemu krzemienieckiemu, i jego komisarzowi Karolowi Józefowi[?] Domaniewskiemu o niespłacenie długu 13 600 zł z prowizją (14 268 zł 15 gr)
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data2 maja 1768, Winnica (dług zaciągnięty na kontraktach lwowskich 1767, termin 8 marca 1768)
Karty / skanyk. 228 (skan 0231, strona prawa, dół) – k. 228v (skan 0232, strona lewa, górne ok. 75%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 228 (skan 0231, strona prawa)
1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.
2Miesiąca Maja Drugiego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzk[iemi] Winn[ickiemi] y przedemną
4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa
5Grodu Winn[ickiego]. Comparens personaliter Urodz. Jmć Pan Jgnacy Rola Pod-
6czaski nne et ex speciali commisso W. Jmć Pana Leonarda Marci-
7na Swieykowskiego Podsędka Ziemi W[oie]w[ódz]twa Bracł[awskiego] Pana Swego
2rzemu Krzem[ienieckiemu], tudzież Urodz. Karolowi Jozefowi[?] Domaniewskiemu Dobr Jego
3JWiel. Podkomorzego Krzem[ienieckiego] Kommissarzowi manifestował się w ten sposob
4y oto. Jż JWiel. Podkomorzy Krzemieniecki w Roku Tysiąc Siedmset Sześć-
5dziesiąt Siodmym w czasie Lwowskich Kontraktów, zaciągnowszy rzetel-
6nego Długu u Wiel. Podsędka Bracł[awskiego] to iest Summy Trzynastu Tysięcy
7Sześciuset Zł[otych] Pol[skich] na Skrypt swoy Rzeczny[?] y tymże Skryptem wy-
8płacenie rzeczoney Summy wraz z prowizyą in Decembri w Tymże Ro-
9ku z prowentów Krasnianskich Jmć Panu Domaniewskiemu Kommis-
10sarzowi swemu polecywszy, nie tylko że na tym terminie nieuczynił
11satysfakcyi, ale powtorną na Drugich Kontraktach w Roku teraźniey-
12szym Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym dawszy sponsyą wraz
13z pilnym zaleceniem, aby Jmć Pan Domaniewski Die Octava Martij
14Anno praesenti, Summę Kapitalną wraz z Prowizyą do tegoż Dnia przy-
15chodzącą bez żadnego zawodu oddał, oraz za nadsiewy[?] y nadorania w Kra-
16snym[?] zapłacił, na który sponsyi y assygnacyi, Jdem nawet Jmć Pan
17Domaniewski obowiązek niezawodnego wypłacenia na Siebie przyiowszy,
18ter[?] punktualności wyassekurował. Etiam na Tym drugim Die Octava
19Martij in Anno praesenti naznaczonym terminie, należącego Długu Czter-
20naście Tysięcy, Dwieście Sześćdziesiąt Osm Złotych Polskich Groszy Piętna-
21ście wraz z prowizyą do tegoż Terminu przychodzącą wynoszącego nie-
22oddał y Jmć Pan Domaniewski Kommissarz takowey satysfakcyi nie-
23uczynił. Przez co tak JWiel. Podkomorzy Krzem[ieniecki] iako y Jego Kommis-
24sarz Urodz. Domaniewski, w Jnteressach Wiel. Podsędka Bracł[awskiego] wielki
25zawod uczynili; o który iteratis vicibus Urodz. Comparens nomine Wiel.
26Podsędka Bracł[awskiego] manifestował się, y oświadczył, Jż Skrypta wyż wspo-
27mnione, ob fiduciam wyrażonych w nim assekuracyi dotąd nie oblato-
28wane, na Dnia Dzisieyszym ad Acta praesentia per Oblatam podać
29offerendo sui M[a]g[nifi]cum Principalem intuitu praemissorum Jure acturum.
30Jgnacy Michał Rola Podczaski m[anu] p[ropria]
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: nazwisko komparenta – w tekście „Jgnacy Rola Pod-/czaski”, w podpisie „Jgnacy Michał Rola Podczaski” (Rola – zapewne przydomek herbowy); odczyt litery „R” (może „K”) niepewny. Mocodawca: „Leonarda Marcina Swieykowskiego Podsędka Ziemi W[oie]w[ódz]twa Bracł.” – Świejkowski, odczyt prawdopodobny. Obwiniony „Mikołajowi Janoszy[?] Piaskowskiemu Podkomorzemu Krzem.” – drugie imię niepewne (por. akty 305, 308, 317 – Piaskowski, wojski grabowiecki: osoba inna lub krewny). Komisarz „Karolowi Jozefowi[?] Domaniewskiemu” – drugie imię niepewne. „Skrypt swoy Rzeczny[?]” (może „Ręczny”, tj. własnoręczny), „za nadsiewy[?] y nadorania w Kra-/snym[?]”, „ter[?] punktualności” – niepewne. Kwoty: kapitał 13 600 zł, z prowizją do 8 marca 1768 r. 14 268 zł 15 gr.
Objaśnienia: „nne et ex speciali commisso” – w imieniu i ze szczególnego polecenia; „Kontrakty Lwowskie” – doroczny zjazd szlachty we Lwowie (styczeń), na którym zawierano umowy i rozliczano długi; „Skrypt” – zapis dłużny; „prowizya” – odsetki; „prowenta Krasnianskie” – dochody z dóbr Krasne; „sponsya” – przyrzeczenie; „assygnacya” – przekaz płatniczy (polecenie zapłaty); „Die Octava Martij Anno praesenti” – 8 marca roku bieżącego; „nadsiewy, nadorania” – zasiewy i orki (rozliczenia gospodarcze przy przejęciu dóbr); „wyassekurować” – zapewnić; „zawod” – zawód, niedotrzymanie zobowiązania; „iteratis vicibus” – wielokrotnie; „ob fiduciam … assekuracyi” – z powodu zaufania do zawartych zapewnień; „per Oblatam podać” – wnieść do akt przez oblatę (wpisanie dokumentu); „offerendo sui Magnificum Principalem intuitu praemissorum Jure acturum” – oświadczając, że jego wielmożny mocodawca z racji powyższego będzie dochodził prawnie.
Streszczenie
2maja 1768 r. w grodzie winnickim Ignacy Michał Rola Podczaski, w imieniu Leonarda Marcina Świejkowskiego, podsędka ziemskiego bracławskiego, zaniósł manifest przeciw Mikołajowi Piaskowskiemu, podkomorzemu krzemienieckiemu, i jego komisarzowi Karolowi Domaniewskiemu. Piaskowski na kontraktach lwowskich 1767 r. pożyczył od Świejkowskiego 13 600 zł na skrypt i polecił komisarzowi spłacić dług z prowizją w grudniu z dochodów dóbr Krasne; terminu nie dotrzymał. Na kontraktach 1768 r. dał nowe przyrzeczenie, że Domaniewski 8 marca 1768 r. odda kapitał z odsetkami (razem 14 268 zł 15 gr) i zapłaci za zasiewy i orki w Krasnem[?], co Domaniewski osobiście zagwarantował – lecz i tym razem nie zapłacono. Komparent manifestuje się o ten zawód, zapowiada oblatę skryptów (dotąd nieoblatowanych z zaufania do zapewnień) i dochodzenie sprawy przez mocodawcę na drodze prawnej.
Akt nr 339
Manifestacja ks. Jana Tatomira, parocha jałanieckiego[?], przeciw Janowi Garlińskiemu, dyspozytorowi wsi Jałaniec[?], i kozakom (Teodor Ataman, Stefan[?] Babin, Kwaśnia[?], Taran) o krzywdy w gruntach cerkiewnych, pobicie, zakucie w kłodę i wymuszenie podpisu – z relacją obdukcji woźnego Tomasza Kłodnickiego
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data2 maja 1768, Winnica (pobicie 25 kwietnia 1768)
Karty / skanyk. 228v (skan 0232, strona lewa, dół – nagłówek i formuła) – k. 229 (skan 0232, strona prawa, całość) – k. 229v (skan 0233, strona lewa, górne ok. 68%)
Językpl, łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 228v (skan 0232, strona lewa)
1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego
2Miesiąca Maja Drugiego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzk[iemi] Winn[ickiemi] y przedemną
4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa
5Grodzk[iego]
k. 229 (skan 0232, strona prawa)
1Grodzk[iego] Winn[ickiego]. Comparens personaliter Wielebny w Bogu Jmć Xiądz
2Jan Tatomir Paroch Jałaniecki[?], jak tylko po okrutnym zbiciu y wię-
3zieniu arsztem nieprzyzwoitym Stanowi Duchownemu wyyść mogł,
4y Acta Castrensia Capit[aneatus][?] Vinn[icensis] adire valuit, tak zaraz solennie y z wielkim
5żalem naprzeciwko Urodz. Jmć Panu Janowi czyli innego Jmienia Garlinskiemu
6Dyspozytorowi Jałanieckiemu[?], tudzież y Kozakom Teodorowi Atamanowi,
7Stefaniemu[?] Babinemu, Kwaśniowi[?] y Taranowi do tego bezprawnego u-
8czynku przybranym y przysposobionym skarży, żali y manifestuie się
9w ten Sens y oto. Jż praecipue Jmć Obwiniony, goniąc na życie y Substan-
10cyą Wielebnego Komparenta, ażeby do ostatniey przyprowadzić ruiny, iakoż
11motiva rożne zaczepki Okkazye do gniewu codziennego, daiąc ażeby
12w Swoiey istocie, nie niewinnemu Wielebnemu Komparentowi szkodzące
13pokazać mogł, iakoż iedynie od Objęcia Dyspozycyi Dobr wsi Jałańca[?]
14tenże Urodz. Obżał[owany] tak formuiąc sobie niesłuszne y niesprawiedliwe pre-
15tensye, poddanych Jałanieckich[?] fomentuiąc ażeby ninieyszego zależącego[?] się
16tak w polach iako y dochodach Cerkiewnych podług Konstytucyi Synodow
17stwierdzoney, y daney sobie Erekcyi ukrzywdzali, ktorzy czyniąc zadosyć
18rozkazowi tegoż Urodz. Garlinskiego Dyspozytora Jałanieckiego[?] to czynić
19nieprzestaią, y czynią iakoteż w Roku teraźnieyszym pola Wielebnego
20Komparenta własne do Gruntu Cerkiewnego należące orzą, krzywdy roz-
21ne wyrządzaią, a to z rozkazu tegoż Obżał[owanego] ażeby do ostatniey zguby Stawy[?]
22honoru nieskazitelnego, niwczym przez lat Siedmnaście w Cerkwi Ja-
23łanieckiey[?] podług Stanu swego sprawuiącego się przyprowadzić iako w dniu
24Dwudziestym Piątym Aprilis Anno praesenti tenże Urodz. Garlinski na
25Wielebnym Komparencie dokazał, że nie sobie niewinnego owszem pro-
26szącego o własność swego gruntu, bić, mordować, kaleczyć kazał, za bar-
27ki Sam porwał Sukienkę podrzeć[?] Kijem po głowie plecach Rękach bić kazał,
28wić[?] Sam we Dworze swoim dopuścił się Kozakom za Łeb targać szarpać
29do kłody pod arest wsadzić w kłodę zabić, rozgi gotować, obnażać ze wszyst-
30kiego kazał, w którym więzieniu tenże Wielebny zatrzymany[?] przez Dzień
31y noc całą w tym sromotnym y nieprzyzwoitym Stanowi Duchowne-
32mu zabiciu siedząc, rożne affronty Szyderstwa czyniące cierpiał y je-
33szcze ten Obżałowany tym niekontentuiąc się powtórnie iuż zabitego
34w kłodzie Wielebnego Komparenta, przyskoczywszy sromotnie w Gębę
35uyciął[?], kłodę klinami sam zabiiał Haydamaką Złodzieiem y rożnemi
36obelgami łżył[?], dyffamował, Ludzi prowadzących za Wielebnym Compa-
37rentem, iakoteż y Dwóch Kapłanów zbeształ, złaiał, iakowyś sobie
38Sto Czerwonych
k. 229v (skan 0233, strona lewa)
1Sto Czerwonych Złotych sobie pretendował, gorszym ieszcze więzieniem
2y biciem straszył, potym w tymże więzieniu do iakiegoś podpisu y ugo-
3dy przymuszał, iakoż tenże Wielebny zaląkszy się będąc strachem zdięty
4y okrutnym zbiciem, większego spodziewaiąc się upadku na fortunie
5życiu y zdrowiu podpisał się na gotym[?] papierze, niewiedząc na iaki
6koniec musiał. o co wszystko tenże Wielebny Comp[aren]s iako to o zbiciu y
7więzieniu, tudzież o wymuszeniu podpisu y o inne krzywdy czasu pra-
8wa inkwizycyami dowieść się maiące, contra praenominatum incul-
9patum iterata manifestatur vice, Salvo si opus fuerit huius manifesti
10melioratione hanc copiam actis Connotari prosit co y otrzymał X.
11Jan Tatomir Paroch Jałaniecki[?]. Et in continenti tenże Comparens
12stawił przedemną Urzędem Woźnego Gen[era]lnego Opat[rznego] Tomasza Kłodnic-
13kiego, który in praesentia Urodz. Jchmć Panów Szymona Pruchnickie-[?]
14go y Jana Birakowskiego[?] y Jnnych Szlachty widział y oglądał na
15Wielebnym Komparencie Głowę nad lewym Okiem do kości przebitą skrwa-
16wioną y raschłą, włosy z Głowy poobrywane, Rękę lewą zacząwszy od
17łopatki aż do palców zbitą krwią zaszłą zsiniałą y zpuchłą palce po-
18rospierane, Rękę prawą dłonią[?] y plecy zbite, nogi od kłody nabrzmia-
19łe y spuchłe, chustkę od krwi zbroczoną y całego zbitego y zsiniałego
20widział y oglądał, które to zbicie, razy y rany przy gwałtownym
21wsadzeniu w więzienie przez wyż wspomnionego Urodz. Garlinskiego Dys-
22pozytora wsi Jałańca[?] y Kozaków tamecznych sobie mienił być za-
23dane, a tak on woźny Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się
24przedemną Urzędem prawdziwey swoiey obdukcyi uczynił y zeznał
25Rel[acyą]. Woźny nieumieiący pisać krzyż Święty kładnie Tomasz Kłod-
26nicki +.
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: miejscowość „Jałaniecki / Jałańca[?]” – w rękopisie „Jatoniecki”, „Jatańca”; odczytano jako Jałaniec (wieś na Bracławszczyźnie) – niepewne. Imię dyspozytora „Janowi czyli innego Jmienia Garlinskiemu” – formuła na wypadek błędnego imienia (por. akt 321 – Franciszek Garliński, plenipotent Ksawerego Jełowickiego; tożsamość niepewna). Imiona kozaków „Stefaniemu[?] Babinemu, Kwaśniowi[?]” – niepewne. Wiele wyrażeń w środkowej części aktu niejasnych lub zniekształconych przez pisarza: „Acta Castrensia Capitaneatus Vinnicensis” (w rękopisie skrót „Capitli Vinn.”), „zależącego[?] się”, „zguby Stawy[?]”, „Sukienkę podrzeć[?]”, „wić[?]”, „zatrzymany[?]”, „uyciął[?]”, „łżył[?]”, „gotym[?] papierze” (= gotowym, czystym?) – przepis częściowo orientacyjny (#PARTIAL). Woźny „Gen[era]lnego Opat[rznego] Tomasza Kłodnickiego” – „Opat.” = Opatrzny, tytuł woźnego (por. akt 341). Świadkowie „Pruchnickiego[?]”, „Birakowskiego[?]” – niepewne.
Objaśnienia: „Paroch” – proboszcz cerkwi greckokatolickiej (unickiej); „Wielebny w Bogu” – tytuł duchownego; „Acta Castrensia … adire valuit” – mógł przybyć do akt grodzkich; „praecipue” – zwłaszcza; „fomentować” – podburzać; „Konstytucya Synodowa” – postanowienia synodu (tu zapewne zamojskiego 1720) o uposażeniu cerkwi; „Erekcya” – akt fundacyjny (uposażenia) cerkwi; „kłoda” – drewniana dyba, w której zamykano nogi więźnia; „rozgi” – rózgi; „Haydamaka” – hajdamak (rozbójnik), obelga; „dyffamować” – zniesławiać; „Czerwone Złote” – dukaty; „inkwizycya” – postępowanie dowodowe (przesłuchanie świadków); „contra praenominatum inculpatum iterata manifestatur vice” – przeciw wyżej wymienionemu obwinionemu powtórnie manifestuje się; „Salvo … huius manifesti melioratione” – z zastrzeżeniem poprawy manifestu; „Et in continenti” – i niezwłocznie; „obdukcya” – oględziny obrażeń przez woźnego; „mienić” – twierdzić.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
2maja 1768 r. w grodzie winnickim ks. Jan Tatomir, paroch (proboszcz unicki) w Jałańcu[?], gdy tylko po pobiciu i uwięzieniu mógł przybyć do akt, zaniósł manifest przeciw Janowi Garlińskiemu, dyspozytorowi Jałańca[?], oraz kozakom Teodorowi Atamanowi, Stefanowi[?] Babinemu, Kwaśni[?] i Taranowi. Od objęcia zarządu wsi Garliński szukał zaczepek, podburzał poddanych, by krzywdzili parocha w polach i dochodach cerkiewnych zagwarantowanych konstytucjami synodalnymi i erekcją; w tym roku z jego rozkazu zaorano grunty cerkiewne. 25 kwietnia 1768 r., gdy paroch – od 17 lat nienagannie sprawujący urząd – upominał się o swój grunt, Garliński kazał go bić i kaleczyć, sam szarpał go za barki i podarł mu suknię, kazał kozakom bić kijem, wlec za włosy, zakuć w kłodę, gotować rózgi i obnażyć; paroch spędził w kłodzie dzień i noc, wyszydzany, a Garliński bił go w twarz, sam zabijał kłodę klinami, lżył go od hajdamaków i złodziei, złajał też dwóch innych kapłanów, żądał 100 dukatów, groził gorszym więzieniem i wymusił podpis na jakimś papierze. Paroch manifestuje się o pobicie, więzienie i wymuszenie podpisu. Niezwłocznie woźny Tomasz Kłodnicki w obecności szlachty Szymona Pruchnickiego[?] i Jana Birakowskiego[?] obejrzał rany: przebitą do kości głowę nad lewym okiem, powyrywane włosy, zsiniałą i spuchniętą lewą rękę od łopatki do palców, zbitą prawą rękę i plecy, nogi nabrzmiałe od kłody i zakrwawioną chustkę; złożył relację, stawiając krzyż.
Akt nr 340
Manifestacja Michała Piaskowskiego, wojskiego grabowieckiego, przeciw Maciejowi Zielińskiemu o napaść we dworze w Łuce, znieważenie, a następnie strzał z pistoletu w lesie (odpowiedź na manifesty Zielińskiego)
Sygnatura44-1-4 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 4)
Data2 maja 1768, Winnica
Karty / skanyk. 229v (skan 0233, strona lewa, dół – nagłówek i początek) – k. 230 (skan 0233, strona prawa, górne ok. 82%)
Językpl, łac.
Transkrypcja
k. 229v (skan 0233, strona lewa)
1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Osmego,
2Miesiąca Maja Drugiego Dnia
3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną
4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Gro-
5du Winnicki[ego]. Comparens p[erso]n[a]l[i]ter W. Jmć Pan Michał Piaskowski Woyski
6Grabow[iecki] przychilaiąc się do dawnieyszego manifestu ostrzegaiąc swo-
7go zdrowia życia honoru solennie skarży protestuie y manifestu-
8ie się naprzeciwko Urodz. Maciejowi Zielińskiemu w ten niżey opisany
9sposob y oto
k. 230 (skan 0233, strona prawa)
1sposob y oto. Jż Urodz. Zieliński niewiedzieć zkąd wziowszy niena-
2wiść ku W. Komparentowi, iedynie iakowyści dorowizny[?] ze Stada
3pretenduiąc, na życie zdrowie Honor, iak czuwał tak czuwa, nietyl-
4ko wprzód we Dworze Dobr wsi Łuki Ludzi W. Piaskowskiego z
5gromadą gonił się y bił, oraz samego W. Komparenta ktorey perswa-
6zyami pocoż[?] konwinkował, y prosił, ale Urodz. Zieliński nieuważaiąc na
7żaden Charakter pocoż[?] W. zaląkł[?] się dyffamował słowami nieprzy-
8stoynemi tegoż Wiel. za piersi porwawszy, na Kozaków wołaiąc wiązać[?],
9tylko widząc Ludzie niewinność W. Komparenta żaden nie porwał się,
10który W. Piaskowski wyrwawszy się z Rąk, chroniąc życia Honoru
11zdrowia swego zaraz do Akt Grodz. Winn. udał się, gdzie widendę[?] za-
12pisał, do tey kopią podał, obdukcyą sprawiedliwą uczynił, nie tak
13iak Urodz. Zieliński przez manifest zadaie, zkąd powracaiąc W. Piasko-
14wski zdybał się w lesie Łuczańskim[?] z tymże obwinionym, nie nie mo-
15wiąc do Urodz. Zielińskiego, a Urodz. nieprzestaiąc na tym że iuż tyle krzywd
17po życie, bo z pistoleta o krokow Trzy strzelił do W. Piaskowskiego
18kiedy obaczywszy Urodz. tenże Zieliński że nietrafił do drugiego por-
19wał się y bliżey się ieszcze przysunął a W. Comp[aren]s widząc że niemasz ni-
20kogo do obronienia bo Sam tylko z iednym cz[e]l[adni]kiem[?] iechał porwał
21za ten Pistolet wytrącił y do kommendy w Winnicy pod ten czas
22będącey udał się, a W. Jmć Pan Major widząc niewinność W. obżałowane-
23go a czyhanie na życie od Urodz. Zielińskiego, iako należało do kommendy
24pociągnął z onym, y broń wziął do komendy, który Urodz. Zieliński nie-
25kontentuiąc się ieszcze, iako testantur manifestationes Jnquisitiones visi-
26ones, y teraz przed ludźmi przechwałki czyni, biciem zabiciem odgraża,
27niewinnie przed Aktami uskarża się, wszystkie swoie winy na W. Pias-
28kowskiego obraca, co wszystko Jnkwizycyami dowiedziono będzie, Ra-
29tione horum superius expressorum, Jterata vice contra Eundem
30Jnculpatum et Diligentia sui qua[?] solennissime queritur et manife-
31statur. Mich. Piaskowski.
Objaśnienia i tłumaczenia
Odczyt: „iakowyści dorowizny[?] ze Stada” – słowo niepewne (sens: jakieś pretensje o stado; por. akt 305 – zagłodzenie stadniny w Łuce). „perswazyami pocoż[?] konwinkował”, „Charakter pocoż[?] W.”, „zaląkł[?]”, „wiązać[?]” (w rękopisie „wczwiąz”?), „widendę[?] zapisał” (może „wizyą”), „posiągnął[?]”, „cz[e]l[adni]kiem[?]” (w rękopisie „crtkiem”), „qua[?]” – niepewne. „w lesie Łuczańskim[?]” – las należący do Łuki? „W. obżałowanego” – pisarz pomylił: chodzi o Piaskowskiego jako napadniętego. „Jmć Pan Major” – komendant oddziału wojskowego stacjonującego wtedy w Winnicy (nazwisko niepodane).
Objaśnienia: „przychilaiąc się do dawnieyszego manifestu” – nawiązując do wcześniejszego manifestu; „konwinkować” – przekonywać; „dyffamować” – znieważać; „obdukcya” – oględziny obrażeń; „zdybać się” – natknąć się; „o krokow Trzy” – z odległości trzech kroków; „kommenda” – oddział wojskowy (komenda); „testantur manifestationes, Jnquisitiones, visiones” – świadczą manifesty, inkwizycje (przesłuchania), wizje; „Ratione horum superius expressorum” – z powodu tego, co wyżej wyrażono; „Jterata vice contra Eundem Jnculpatum” – powtórnie przeciw temuż obwinionemu; „Diligentia sui” – dla zachowania swojej pilności.
Streszczenie
2maja 1768 r. w grodzie winnickim Michał Piaskowski, wojski grabowiecki, nawiązując do wcześniejszego manifestu, zaniósł manifest przeciw Maciejowi Zielińskiemu. Zieliński, z niewiadomej nienawiści i rzekomo z pretensji o jakąś szkodę od stada, nastaje na jego życie, zdrowie i honor: najpierw we dworze w Łuce bił się z gromadą ludzi Piaskowskiego, a samego Piaskowskiego, który go perswazją próbował uspokoić, zelżył, chwycił za piersi i wołał na kozaków, by go wiązali – lecz nikt się nie ruszył. Piaskowski uszedł i udał się do grodu winnickiego, gdzie złożył obdukcję (inaczej niż twierdzi Zieliński w swoim manifeście). W drodze powrotnej w lesie Łuczańskim[?] Zieliński strzelił do niego z pistoletu z odległości trzech kroków i chybił, a gdy rzucił się znowu, Piaskowski – jadący tylko z jednym czeladnikiem[?] – wytrącił mu pistolet i zgłosił się do stacjonującej w Winnicy komendy wojskowej; major, widząc jego niewinność, zabrał Zielińskiemu broń. Zieliński nadal odgraża się i przed aktami obwinia Piaskowskiego; ten zapowiada dowody przez inkwizycje i powtórnie najuroczyściej się manifestuje (por. akty 305, 308, 312, 317).
Podcast do tej części
Odcinek 13
Szlacheckie bezprawie w księgach grodzkich Winnicy