Akty 381–420

Transkrypcja

k. 257 (skan 0260, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnick[iego]

k. 257v (skan 0261, strona lewa)

1Comparens personal[ite]r Ur. Jmć Pan Jan Baczynski, jak od utraty zdrowia y Ży-

2cia uchronićsię mogł, tak zaraz ostrzegaiąc tak fortuny Wiel. Pryncypała

3Swego, jakoteż Życia y Zdrowia własnego całości, Swym y Wmć Pana Łę-

4czyńskiego Cześ[nika] Bracł[awskiego] Dobr Kropiwney wspoł Dziedzica Pana swego

5Jmieniem y Jnnych naprzeciwko Wiel. Stanisławowi Nowowieyskiemu Stoln[ikowi]

6Owruck[iemu] tudzież Odwarnym Fedorowi Tkaczenkowi, Zaiącowi, Wasylowi,

7y Jnnym Kozakom do niżey poczynionych wiolencyi ze wsi Roskopańcy[?]

8sprowadzonym zanosi skargę o to. Jż Wiel. Nowowieyski niedość maiąc na

9tym że przed kilku Dniami kozakow Zbroynych na Lasy y Pasieki

10Kropiwiańskie /: w ktorych niemałe szkody w pszczołach Ludzie ponieśli z Dwor-

11skiey pasieki pni Cztery zginęło :/ nasłał, ale ieszcze chcąc na zdrowiu pokrzy-

12wdzić Ur. Komparenta nayprzod przez Dni Trzy na złapanie y zbicie po roż-

13nych mieyscach nawet pod samą wieś Kropiwnę tienigował[?] Ludzi potym

14gdy Ur. Baczynski w pole dla obeyrzenia Łanow Dworskich Kropiwiań-

15skich wyiechał Kozacy wyżey nadmienieni Jnni z Orężem gwałtownie wy-

16padli, nie niewinnego y bezbronnego attakować po polu uganiaiąc poczęli,

17chcąc wykonać Dyspozycyą Wiel. Nowowieyskiego, ktora była taka Jż

18ktoby z Kozakow Ordynowanych Ur. Baczynskiego czyli złapał albo zbił,

19bądź podsiekł albo postrzelił, y onego do Samego przyprowadził tedy te-

20mu koń z kulbaką y wszelkiemi rzeczami, miał bydź dany w Rekompen-

21se jakoż do tego przychodziło, gdyż kozacy tak żwawo gonili że aż w samo

22wieś Kropiwnę za Ur. Komparentem wpędzilisię y iezby w samey wsi nie-

23bespieczenstwa nieuchroniłbysię gdyby z konia zsiadłszy na Cmentarz nie

24umknął, ktory lubo kozacy obskoczyli iednak dla zbiegaiącychsię Lu-

25dzi na głos dzwonienia na Gwałt odstąpić musieli a tak kozacy gdy

26zamysłow swoich wykonać niemogli ze wsi powracaiąc Psa dwoma spisami

27na wylot przebili, y do gory na spisach podniostszy, hac formalia mowią[?]

28ti, tak my Lacha Baczynskoho wrażoho Syna budem kołoty, potym da-

29ley idące od Ludzi Kropiwiańskich na Polu robiących Chleb słoninę y inne

30rzeczy zabierali onych bili y rozpędzali. Et in verificationem praemissor[um]

31tenże Comp[aren]s jako przy gwałtownym nayściu Lasow y Pasiek Kropiwian-

32skich przez Kozakow wyżey nadmienionych Rusznic Trzy nabitych od onych

33odebrał, tak one w Kancellaryi Grodz[kiey] Winn[ickiey] prezentował y ad Effidejussi-

34onem Partis in Sequestro Officij zostawił Jan Baczynski

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „367”. Nagłówek i formuła wstępna na dole k. 257, tekst na k. 257v. Por. akty 341 (wizja w Kropiwnie Niższej na rekwizycję Jerzego Łęczyńskiego[?], cześnika bracławskiego) i 372–374, 380 (Nowowiejski).

Odczyt: „Zaiącowi” – imię/przezwisko Kozaka niepewne; „ze wsi Roskopańcy[?]” – nazwa wsi niepewna (w akcie 383 „Rozkopańcy”); „tienigował[?]” – wyraz niejasny (zapewne ‘czatował’ albo ‘tenigował’ = ‘śledził’); „nie niewinnego” – zapewne ‘jego niewinnego’; „iezby” – ‘iżby’; „hac formalia mowią[?]-/ti” – w rękopisie „hac formalia mowią / ti” (zapewne ‘hac formalia mówiąc’, tzn. tymi słowy); kolejne słowa po rusku: „tak my Lacha Baczynskoho wrażoho Syna budem kołoty”.

Objaśnienia i tłumaczenia: „Odwarni” – (zapewne) „odwarni”, nadworni (Kozacy nadworni); „pni” – ule (kłody pszczele); „Łany Dworskie” – pola folwarczne; „z Orężem” – z bronią; „podsiekł” – posiekł, zranił szablą; „kulbaka” – siodło; „w Rekompense” – w nagrodę; „Cmentarz” – cmentarz przykościelny (przycerkiewny), miejsce azylu; „dzwonienie na Gwałt” – bicie w dzwon na alarm; „spisy” – piki, dzidy; „tak my Lacha Baczynskoho wrażoho Syna budem kołoty” (rus.) – ‘tak będziemy kłuć Lacha Baczyńskiego, wraży syn’ (groźba: tak przebijemy Baczyńskiego jak tego psa); „Et in verificationem praemissorum” – a na potwierdzenie powyższego; „Rusznice” – strzelby; „ad Effidejussionem Partis in Sequestro Officij” – w depozycie urzędu do (rękojmi, przejęcia przez) stronę.

Streszczenie

25maja 1768 r. Jan Baczyński, imieniem swoim i Łęczyńskiego, cześnika bracławskiego, współdziedzica wsi Kropiwna, manifestował się w grodzie winnickim przeciw Stanisławowi Nowowiejskiemu, stolnikowi owruckiemu, i jego Kozakom nadwornym (Fedor Tkaczenko, Zając, Wasyl i inni) sprowadzonym ze wsi Rozkopańce[?]. Nowowiejski kilka dni wcześniej nasłał zbrojnych Kozaków na lasy i pasieki kropiwiańskie (z pasieki dworskiej zginęły cztery ule), potem przez trzy dni kazał czatować na Baczyńskiego, a gdy ten wyjechał w pole obejrzeć łany dworskie, Kozacy z bronią gonili go po polu, mając rozkaz złapać go, pobić, posiec lub postrzelić i przyprowadzić do Nowowiejskiego za nagrodę konia z siodłem. Ścigali go aż do wsi; Baczyński ocalał, chroniąc się na cmentarz, który Kozacy obstąpili, ale odstąpili wobec ludzi zbiegłych na bicie dzwonów. Wracając, przebili psa dwoma dzidami i unieśli go w górę, wołając po rusku, że tak będą kłuć „Lacha Baczyńskiego”, a potem odbierali chleb, słoninę i rzeczy ludziom pracującym w polu, bili ich i rozpędzali. Baczyński złożył w kancelarii grodzkiej w depozycie trzy nabite rusznice odebrane Kozakom przy najściu lasów i pasiek.

Transkrypcja

k. 257v (skan 0261, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnick[iego]

5Comparens personal[ite]r Wiel. Jmć Xiędz Kazimierz Malski Proboszcz Niemi-

6rowski Swym y Wiel. tudzież UU. Obywatelow W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] niemniey Cu-

7iuscunq[ue] status et Conditionis Ludzi do Parafiy Niemirowskiey nale-

8żących Jmieniem, quorum succurrendo totalitati Honoris metryk Ba-

9ptisatorum Sepulturarum, żeby napotym iakowey krzywdy nieponieśli,

10solenniter idq[ue] de Diligentia Sui et Jncolarum Palatinatus Bracł[aviensis] Parafianow

k. 258 (skan 0261, strona prawa)

1swoich manifestuiesię o to. Jż gdy, ex permissione Divina, Die Vigesima Maij

2Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno z Piątku na Sobotę w no-

3cy, przed Zielonemi Swiętami Miasto Niemirow Całe gorzało, Kościoł Farny

4Niemirowski od tak wielkiego ognia zaiowszysię, tak Jnne Kościoł z Ołtarza-

5mi Apparatami Srebrami Kościelnemi, jakoteż z Depozytami Szlacheckie-

6mi wszelkiemi, niemniey ze wszelkiemi Xięgami Kościelnemi z Metrykami

7Baptizatorum Copulatorum Matrimonialium, Sepulturarum y Samonawet

8Probostwa Rezydencya funditus zgorzały y w prochsię obrociły iedynie tylko

9gdzie Kościoł y Rezydencya Wielebnego manifestuiącegosię stały, mieysce goł[e]

10zostałosię. A zatym Jdem Wiel. Protestuiącysię subveniendo sua et suis Paro-

11chorum[?] Jntegritati substantiae et Honoris Nobilitatis Jnclitae Palatinatus

12Bracł[aviensis] Jncolarum Jterate manifestuiesię y protestuie X. Kazim[ierz] Malski Pr[obosz]cz Niem[irowski]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „368”.

Odczyt: „zaiowszysię” – zapewne ‘zaiąwszysię’ (zająwszy się od ognia); „tak Jnne Kościoł” – zapewne ‘tak iż Kościoł’; „Parochorum[?]” – w rękopisie „Paro-/chorum” (zapewne ‘Parochianorum’ – parafian).

Objaśnienia: „Wlbny” – wielebny; „UU.” – urodzonych; „cuiuscunque status et Conditionis” – wszelkiego stanu i kondycji; „quorum succurrendo totalitati Honoris metryk Baptisatorum Sepulturarum” – przychodząc z pomocą całości czci (praw) tych, których dotyczą metryki chrztów i pogrzebów; „de Diligentia Sui et Incolarum Palatinatus Braclaviensis” – w pilności swojej i obywateli województwa bracławskiego; „ex permissione Divina” – z dopuszczenia Bożego; „Die Vigesima Maij 1768 … z Piątku na Sobotę w nocy, przed Zielonemi Swiętami” – 20 maja 1768 (piątek), w nocy z piątku na sobotę przed Zielonymi Świątkami (Zielone Świątki 22 V 1768); „Kościoł Farny” – kościół parafialny; „Apparaty” – szaty i sprzęty liturgiczne; „Depozyty Szlacheckie” – przechowywane w kościele kosztowności i dokumenty szlachty; „Metryki Baptizatorum, Copulatorum Matrimonialium, Sepulturarum” – księgi ochrzczonych, zaślubionych i pogrzebanych; „funditus” – doszczętnie; „subveniendo sua et suis … Integritati substantiae et Honoris Nobilitatis Inclitae Palatinatus Braclaviensis Incolarum” – przychodząc z pomocą całości majątku i czci swojej i swoich (parafian), szlachty i obywateli prześwietnego województwa bracławskiego; „Iterate” – ponownie.

Streszczenie

26maja 1768 r. ks. Kazimierz Malski, proboszcz niemirowski, imieniem swoim, szlachty województwa bracławskiego i wszystkich parafian niemirowskich, złożył w grodzie winnickim manifestację zabezpieczającą: w nocy z piątku 20 na sobotę 21 maja 1768 r., przed Zielonymi Świątkami, spłonęło całe miasto Niemirów, a wraz z nim kościół farny z ołtarzami, aparatami i srebrami, depozytami szlacheckimi oraz wszystkimi księgami kościelnymi – metrykami chrztów, ślubów i pogrzebów – a także rezydencja proboszcza; zostało tylko gołe miejsce. Manifestuje się, by parafianie nie ponieśli szkody z powodu utraty metryk.

Transkrypcja

k. 258 (skan 0261, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego.

5Stanowszy oczewisto Woźny G[e]n[era]l[ny] W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] y Jnnych Opat[rzny] Jan Sawicki, w

6moc skuteczney Relacyi swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie zeznał Jż On

7Roku y Miesiąca na akcie wyrażonych Dnia Dwudziestego na Affektacyą

8y prawną rekwizycyą Wgo Łęczynskiego Cześ[nika] Bracł[awskiego] y Urod. Baczynskie-

9go był w Dobrach wsi Semenkach, gdzie będąc, miawszy przy sobie Stronę

10Szlachty Ludzi wiary godnych UU. Jchmć Panow Jana Gawłowskiego

11y Jozefa Zawadzkiego, dla tym większey wagi do tego Aktu użytych u Wgo

12Nowowieyskiego arsztował Odwarnych Fedora Tkaczenka Zaiąca Wa-

13syla Kozakow ze wsi Rozkopańcy, ktory arszt Wiel. Nowowieyski przy-

14iął y do rozprawy prawney dotrzymać deklarowałsię. Woźny Szlachtą

15sobie przytomną oświadczywszysię przedemną Urzędem prawdziwego

16Arsztu uczynił Relacyą. De quo praesens Ill[ite]r[atu]s[?] Rel[ator] Ill[ite]r[atu]s[?] qui supra Jan

17Sawicki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „369”. Areszt sprawców napaści opisanej w akcie 381 (Baczyński, Kropiwna). Potwierdza imiona Kozaków (Fedor Tkaczenko, Zając, Wasyl) i nazwę wsi „Rozkopańcy”.

Odczyt: „Gawłowskiego” (litery „Gawtowskiego” – ręka oddaje „ł” jak „t”); „Rozkopańcy” (w akcie 381 „Roskopańcy”) – wieś Rozkopańce[?]; „arsztował/arszt” – areszt (forma pisarza); formuła „Mllis Rel. Mllis qui supra” – relator niepiśmienny.

Objaśnienia: „ex Requisitione” – na żądanie; „Strona Szlachty Ludzi wiary godnych” – dwóch szlachciców jako świadków; „Odwarni” – nadworni (Kozacy); „areszt … przyiął y do rozprawy prawney dotrzymać deklarowałsię” – przyjął areszt i zobowiązał się stawić zatrzymanych do rozprawy.

Streszczenie

26maja 1768 r. woźny generalny województwa bracławskiego Jan Sawicki zeznał w grodzie winnickim, że 20 maja, na żądanie Łęczyńskiego[?], cześnika bracławskiego, i Jana Baczyńskiego, w obecności szlachciców Jana Gawłowskiego i Józefa Zawadzkiego był we wsi Semenki i u Stanisława Nowowiejskiego aresztował jego nadwornych Kozaków ze wsi Rozkopańce[?] – Fedora Tkaczenkę, Zająca i Wasyla (sprawców napaści z aktu 381); Nowowiejski przyjął areszt i zobowiązał się stawić ich do rozprawy. Woźny niepiśmienny.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 258 (skan 0261, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn[ickiego].

5Comparens personal[ite]r Wmć Pan Jgnacy Zielonka Podczaszy Zytom[ierski] przy-

6chylaiącsię do Prawa pospolitego y manifestow dawnieyszych, postrzegaiąc

7całości Substancyi po niegdy Wiel. Janie Zielonce Brac[ie]

8oraz uczenia[?] pozostałey Substancyi na Pozostałą oneyże Sukcessorkę spadłey do Xiąg[?]

9Rodzonych Comparentis na Pozostałą oneyże Sukcessorkę spadłey do Xiąg

10ninieyszych naprzeciwko Wmć Pani Wiktoryi z Patrykowskich pierwszego

11Zołtkiewskiey[?], powtornego zaś Janowey Zielonczyney Podcz[aszynie] Smol[eńskiey] niegdy

12Wgo Jana Zielonki Pozostałey Matronce Wdowie w jak naypilnieyszym

13ostrzeżeniu y baczeniu, takową zanosi manifestacyą Jż Jeymć Obwi-

14niona knuiąc rożne, ku osiągnieniu rzeczoney Substancyi na Osobę swo-

15ię sposoby a nieiako pozostałey Sukcessorki Corki swoiey, goniąc na

16Oney pokrzywdzenie, Lubo żadnego ani Dożywocia od Niegdy Wgo Mał-

17żonka swego ani Zapisu Praw y Oprawy niema, Chibaby nullum datum

k. 258v (skan 0262, strona lewa)

1et acceptum mogło mieć swoią ważność, przecież w wszelakim prawnym

2Działaniu, Jakowoś do Dobr Wiel. niegdy Małżonka swego ukształcić[?] zbi-

3skowaniesię[?] y jakowychsi praw sobie służących w Xięgach żadnych nie-

4zmieszczonych uważnia[?] ważność, do rzeczy natrafia[?] myśli. Co jako z Oczy-

5wistym Pozostałey Sukcessorki Swoiey Corki, Wiel. manifestanta Rodzoney

6Synowicy, okazujesię być skrzywdzeniem, tak aby przez Jeymć Obżałowa-

7ną do Xiąg rożne podania y pilności w manifestach wyrażone swoiey

8w czasie niemiały ważności, powtornie Wiel. Comparens manifestuiesię

9prosząc do Akt o przyięcie co y otrzymał Jgnacy Zielonka m[anu] p[ro]p[ri]a

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „370”. Uwaga: wiersze 8–9 k. 258 w transkrypcji – pierwszy z nich („oraz uczenia[?] … do Xiąg[?]”) jest próbą odczytu wiersza rękopisu: „oraz uczenia[?] pozostałey Substancyi po … Sukcessorki spadłey do Xiąg[?]”; drugi („Rodzonych Comparentis na Pozostałą oneyże Sukcessorkę spadłey do Xiąg / ninieyszych”) – jak w rękopisie; fragment niejasny składniowo (zapewne: chroniąc majątek po zmarłym bracie Janie, który przypadł pozostałej po nim córce – bratanicy komparenta – oraz braciom rodzonym, manifestuje się do niniejszych ksiąg).

Odczyt: „Brac[ie]” – w rękopisie „Brace” (bracie); „uczenia[?]”; „Zołtkiewskiey[?]” – nazwisko pierwszego męża niepewne; „ukształcić[?] zbi-/skowaniesię[?]”, „uważnia[?]”, „natrafia[?]” – wyrazy niejasne; sens: obwiniona próbuje różnymi zabiegami prawnymi zbudować sobie prawa do dóbr męża, choć w księgach nie ma żadnych zapisów na jej rzecz.

Objaśnienia: „Matronka Wdowa” – wdowa (zwrot grzecznościowy); „Dożywocie” – zapis dożywotniego użytkowania dóbr; „Zapis Praw y Oprawy” – zapis oprawy (zabezpieczenia posagu i wiana) na dobrach męża; „Chibaby nullum datum et acceptum mogło mieć swoią ważność” – chyba żeby (to, co) nigdy nie zostało dane ani przyjęte, mogło mieć ważność; „Synowica” – bratanica; „Obżałowana” – obwiniona.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26maja 1768 r. Ignacy Zielonka, podczaszy żytomierski, nawiązując do wcześniejszych manifestacji, manifestował się w grodzie winnickim przeciw Wiktorii z Patrykowskich, 1° v. Żółtkiewskiej[?], 2° v. wdowie po jego bracie Janie Zielonce, podczaszym smoleńskim. Zarzuca jej, że różnymi sposobami usiłuje zagarnąć dla siebie majątek po mężu, który przypadł ich córce (bratanicy komparenta), choć nie ma od męża ani dożywocia, ani zapisu oprawy; zastrzega, by jej podania do ksiąg i manifestacje „w pilności” nie miały ważności.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 258v (skan 0262, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego.

5Comparens personal[ite]r Wmć Pan Jgnacy Zielonka Podcz[aszy] Zytom[ierski] całości Fortu-

6ny y Substancyi swoiey postrzegaiąc, z nayuroczystszym prawnym użaleniem-

7się naprzeciwko Wiel. Marcinowi y Zofii z Zielonkow Przywidzkim Cześ[nikom] Bracł[awskim]

8Małż[onkom]: przed Xięgami ninieyszemi uskarża y manifestuiesię o to. Jż Jchmć

9Obwinieni wiedząc należycie y maiąc otwierzystą[?] z własnych czynności pew-

10ność o Dekrecie Kompromissarskim między sobą z iedney a W. Comptem y

11Wiel. niegdy Janem Zielonką Compta y Wiel. Obwinioney Rodzonym Bra-

12tem z drugiey strony, w Dobrach wsi Horbowcach, w porządku między Rodzeń-

13stwem, Pozostałych Dobr wszelakich leżących Ruchomych y Summ pieniężnych

14z Prawa rownorodzeństwa sobie należących y spadkowych rozdzielenia, iuż

15uskutkowanego w Roku Tysiąc Siedmset Czterdziestym Dziewiątym Die

16Prima Martij nastąpionym, żadnym prawnym użaleniemsię niedotknię-

17tym, owszem przez wszystkie strony, strzymanym, ktorym Dobra część Wsi

18Jłasowki[?] Dziedziczne w W[oiewódz]twie Wołyń[skim] Powiecie Krzemien[ieckim][?] leżące y Summa Czte-

19ry Tysiące Osmset Złotych Pols[kich] na Dobrach Łuckach[?] JO. X[ią]ż[ąt] Jmć Radziwiłła

20Woiewody Wileń[skiego] Dziedzicznych będąca, y Jnne Wiel. Obwinionym na wyposa-

21żenie Wiel. Obżałowaney, wznane y przysądzone y pod Rząd wolny onychże od-

22dane. z mocy ktorego przysądzenia na też Summę wyż wzmiankowaną Czte-

23ry Tysiące Osmset Złotych Pols[kich] Zapis Evictionis od JO. X[ię]cia Radziwiłła W[oie]w[o]dy

24Wileń[skiego] Sami Wiel. oskarżeni bez wiadomości y dokładaniasię Wgo manife-

25stanta na Osoby swoie w Grodzie Łuckim zeznany, otrzymali y dobrowol-

26nie przyieli: prowizyą corocznie odbierali y dotąd podług woli swoiey ona

27rozrządzaiąc Wiel. Compta niewinnie manifestem swoim w zamatwanie[?]

28pienne wciągaią. Coraz do innych Summ w Tymże manifeście Wiel. Obwi-

29nionych wytkniętych, jako Wiel. Komparent o nich niewie, niebrał nie po-

30życzał, y do oddania pociągany być niemoże, tak w tey jako y okoliczności

31pierwszey p[rze]c[iw]ko Tymże Wiel. Obwinionym o nienależyte y niesłuszne okrze-

32szenie[?], iteratis manifestuiesię y remanifestuie vicibus oświadczaiąc zgodności

33podług oszacowania prawnego przysądzoney y używaney dotąd Dobr wsi Jła-

34sowki[?] części, W. Obwinioney należności Okazem[?] znaczny[?] pieniężnym, Salva ule-

35pszenia lub poprawienia tey remanifestacyi zachowawszy y ostrzegłszy pro-

36sił mię Urzędu do Xiąg ninieyszych o przyięcie co y otrzymał Jgnacy Zielonka m[anu] p[ro]p[ri]a

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „371”. Linijki ukośne; po akcie 384 druga manifestacja Ignacego Zielonki (tu przeciw siostrze Zofii i jej mężowi).

Odczyt: „otwierzystą[?]” – zapewne ‘oczywistą’; „Horbowcach” – wieś Horbowce (miejsce kompromisu); „Jłasowki[?]” – nazwa wsi niepewna (może Iłasówka, Hłasówka); „Powiecie Krzemien.[?]” – skrót niepewny; „Łuckach[?]” – nazwa dóbr Radziwiłła niepewna (może Łuczki, Łuka); „ona” (przed „rozrządzaiąc”) – zapewne ‘oną (sumą)’; „w zamatwanie[?] / pienne” – zapewne ‘w zamotanie (zawikłanie) pieniężne’ albo ‘w zamatwanie pieniężne’; „okrze-/szenie[?]” – może ‘okrzyczenie’ (oskarżenie publiczne); „Okazem[?] znaczny[?] pieniężnym” – fragment niejasny (w rękopisie „Okiyrem zn…”).

Objaśnienia: „Dekret Kompromissarski” – wyrok sądu polubownego; „w porządku między Rodzeństwem … rozdzielenia” – dla podziału między rodzeństwem; „z Prawa rownorodzeństwa” – z prawa równego dziedziczenia rodzeństwa; „Die Prima Martij 1749” – 1 marca 1749; „strzymany” – dotrzymany; „na wyposażenie” – tytułem posagu (wyprawy); „wznane” – uznane; „pod Rząd wolny oddane” – oddane w wolny zarząd; „Zapis Evictionis” – zapis ewikcyjny (gwarancja zabezpieczenia sumy na dobrach); „prowizya” – odsetki; „iteratis … vicibus” – ponownie; „Salva ulepszenia lub poprawienia” – z zastrzeżeniem uzupełnienia lub poprawienia.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26maja 1768 r. Ignacy Zielonka, podczaszy żytomierski, manifestował się i remanifestował w grodzie winnickim przeciw Marcinowi i Zofii z Zielonków Przywidzkim, cześnikom bracławskim. Przypomina, że dekretem kompromisarskim wydanym 1 marca 1749 r. we wsi Horbowce (między nim i zmarłym bratem Janem Zielonką a Przywidzkimi), dla podziału majątku spadkowego rodzeństwa, przysądzono Zofii jako posag część dziedziczną wsi Iłasówka[?] w województwie wołyńskim oraz sumę 4800 zł zabezpieczoną na dobrach ks. Radziwiłła, wojewody wileńskiego; na tę sumę Przywidzcy bez jego udziału uzyskali w grodzie łuckim zapis ewikcyjny księcia i pobierają z niej odsetki. Mimo to w swoim manifeście wciągają go w roszczenia o inne sumy, o których nie wie i których nie pożyczał. Protestuje przeciw niesłusznym zarzutom i oświadcza gotowość rozliczenia według prawnego oszacowania części Iłasówki[?].

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 258v (skan 0262, strona lewa, dół)

k. 259 (skan 0262, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnick[iego].

5Osobiście Stanowszy Ur. Jmć Pan Andrzey Brudnicki Jmieniem JW. Jmć Pana Mi-

6chała Jełowickiego St[aros]ty Bracł[awskiego] Wmć Pana Piotra Makowskiego tegoż St[aros]twa

7Bracł[awskiego] Kommissarza UU. Jchmć Panow Krajewskiego Piotrowskiego Michniewi-

8cza[?], solennie naprzeciwko Wmć Panu Ławrentemu[?] Jełowickiemu Staroście Szczuro-

9wieckiemu[?] Obersztlejtnantowi Woysk Koronnych Ur. Jmć Panu Francisz-

10kowi Garlinskiemu manifestuie y Remanifestuiesię o to. Jż lubo JW. Jmć Pan St[aros]ta

11Bracł[awski] zaciągnowszy Summę pewną u Wmć Pana St[aros]ty Szczurowsz[kiego][?] kontrakt

12we Lwowie o Dzierżawę Dobr Swięcicy[?], Samczyńce y Horodnicy z tymże

13Wmć Panem St[aros]tą Szczurowsz[kim][?] spisał, iednak tenże Wmć Pan Starosta tey Dzier-

14żawy nieukontentowałsię owszem przeniesienia teyże Summy na Dobra Jakor-

15zawa[?] tylko domagałsię albo oney w teraznieyszym czasie na prowizyi mieć chciał y

16Ur. Jmć Pan Garlikowski[?] z Jntromissyą przody postawszy Woźnego y onę za-

17pisawszy, gdy do Dobr wspomnionych Swięcicy[?] Samczyńce y Horodnicy

18z Rozkazu Pana swego ziechał y one zobaczywszy y podług Jntromissyi Je-

19gor Pana swego, nieupodobanie Possessyi tychże Dobr dla Jegor Pana swego

20upatrzywszy, z tychże Dobr w Dni kilka Podana sobie Jnwentarza tychże

21Dobr niechcąc y niepretenduiąc wyiechał, a iadąc przez Miasto JKMci Win-

22nicę manifestem JWo St[aros]ty Bracł[awskiego] że jakoby Zboża Wodkę bydło y inne rze-

23czy miały być porabierane napaśnie opisał, y niby w tychże Dobrach miał

24przeszkody[?] /: do ktorych niechciałsię interessować :/ wyraził. Zatym teraznie[y]-

25szy Comp[aren]s Jmieniem JW. Pryncypała swego z racyi przez Wiel. Jełowickiego

26Starościca Szczurowieckiego z Kontraktu wspomnionego zrzuceniasię y Ro-

27boracyi[?] onego niepretendowania y do Possessyi wspomnianych Dobr niein-

28terpowaniasię a potym JWo Pryncypała Comptis opisanie manifestuie y Re-

29manifestuiesię Andrzey Brudnicki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „372”. Nagłówek „Remaa” (remanifestacja) i numer 372 na dole k. 258v, tekst na k. 259. Por. akty 282, 291, 300, 372 – Michał (Bożyc) Jełowicki, starosta bracławski.

Odczyt: imię obwinionego „Ławrentemu[?]” (w rękopisie „Lawrzemu/Ławrzemu” – zapewne Ławrenty albo Wawrzyniec); tytuł „Staroście Szczurowieckiemu[?]” (w rękopisie „Starosie Szczuro-/wieckiemu”, skrót „Stty Szczurowsz.”), w zakończeniu „Starościca Szczurowieckiego”, w nagłówku „S. Sz.[?]” – starosta albo starościc szczurowiecki (Szczurowice?); wsie „Swięcicy[?]” (może Święcica), „Samczyńce”, „Horodnicy” (Horodnica); „Jakorzawa[?]” – nazwa dóbr niepewna; „Michniewicza[?]”; komparent obwinionego „Garlinskiemu” (nagłówek tekstu) i „Garlikowski[?]” (dalej) – zapewne ta sama osoba, Franciszek Garliński; „przeszkody[?]” – wyraz niepewny; „Ro-/boracyi[?]” – zapewne ‘roboracyi’ (corroboratio – potwierdzenia).

Objaśnienia: „Cyrkumskrypcya” (circumscriptio) – podstępne obejście, oszukanie (w kontrakcie); „Obersztlejtnant” – podpułkownik; „zaciągnowszy Summę” – pożyczywszy sumę; „Dzierżawa” – tu: zastaw dóbr w zamian za pożyczoną sumę; „na prowizyi mieć” – trzymać (sumę) na procencie; „Jntromissya” – wwiązanie w posiadanie; „przody postawszy Woźnego” – wcześniej wysławszy woźnego; „napaśnie” – podstępnie, oszczerczo; „interessować się” – mieszać się; „zrzucenie się z Kontraktu” – odstąpienie od umowy; „nieinterpowanie się” – (zapewne) nieangażowanie się, nieobjęcie (posesji).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26maja 1768 r. Andrzej Brudnicki, imieniem Michała Jełowickiego, starosty bracławskiego, jego komisarza Piotra Makowskiego oraz Krajewskiego, Piotrowskiego i Michniewicza[?], manifestował się i remanifestował w grodzie winnickim przeciw Ławrentemu[?] Jełowickiemu, staroście (starościcowi) szczurowieckiemu[?] i obersztlejtnantowi wojsk koronnych, oraz Franciszkowi Garlińskiemu. Starosta bracławski, pożyczywszy od niego pewną sumę, zawarł we Lwowie kontrakt oddający mu w dzierżawę (zastaw) dobra Świecica[?], Samczyńce i Horodnica, lecz wierzyciel nie zadowolił się dzierżawą i żądał przeniesienia sumy na dobra Jakorzawa[?] albo trzymania jej na procencie. Jego plenipotent Garliński, po intromisji przez woźnego, przyjechał do dóbr, obejrzał je, uznał posesję za niekorzystną, nie przyjął inwentarza i po kilku dniach wyjechał, a przejeżdżając przez Winnicę, oskarżył manifestem starostę bracławskiego o rzekome zabranie zboża, wódki, bydła i innych rzeczy oraz o przeszkody w dobrach. Manifestant protestuje przeciw odstąpieniu od kontraktu i fałszywemu opisaniu jego mocodawcy.

Transkrypcja

k. 259 (skan 0262, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Janem

4Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnick[iego].

5Stanowszy oczewisto Woźny G[e]n[era]l[ny] W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] y Jnn[ych] Opat[rzny] Olexa Radlinski

6w moc wierney Rel[acyi] swoiey ustnie y dobrowolnie zeznał Jż on Roku teraznie[y]-

7szego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Die Vigesima Maij na Affe-

8ktacyą y prawną rekwizycyą Wmć Pana Gabryela Bobrowskiego Skarbn[ika]

9Kowalsk[iego] maiąc przy sobie stronę Szlachty Ludzi wiary godnych UU. Jchmć

10Panow Franciszka Berezowskiego y Jana Drohomireckiego był w Dobrach

11wsi Lubomirce JO. X[ię]cia Jmć Lubomirskiego W[oie]w[o]dy Bracł[awskiego] Dziedzicznych

12gdzie będąc u Woyta y Całey Gromady tameczney Roboczych Semena Korolu-

13ka Michayła Moskala z Synami Dwoma Dorosłemi, Olexę Kryż[?] Mo-

14skalowego Zięcia, Antona Sałamachę[?] Haśkę[?] Łysą arsztował, potym tegoż

15Dnia y Roku z tąż Samą Szlachtą był w Dobrach Stratyiowce[?] Tegoż

k. 259v (skan 0263, strona lewa)

1JO. X[ię]cia Jmć W[oie]w[o]dy Bracł[awskiego] Dziedzicznych y tam u Woyta y Gromady Wa-

2syla y Petra Gałarczuków[?] Braci rodzonych, na reszcie tenże Woźny z tąż

3Samą Szlachtą Anno mense et Die Eodem zieżdżał do Dobr Wowiczy[?] Słobody

4y tam także u Woyta y Gromady Andrzeia y Jakuba Gałarczuków[?] Braci

5y Matkę starą tychże z Dobr Krasnohorki z Żonami Dziećmi końmi Wo-

6łami y Całym sprzętem Gospodarskim swywolnie zbiegłych y w wyż wzmian-

7kowanych Dobrach byłem osiadłych et ad praesens znayduiącychsię w Grzy-

8wnach Prawem opisanych arsztował y przyporęczył, ktory arszt Woy-

9towie y Całe Gromady Jmieniem Panow swoich benevole przyiowszy po-

10mienionych Arsztowanych do rozprawy prawney dotrzymać deklarowa-

11li y Submittowalisię a tak Woźny Szlachtą sobie przytomną oświadczyw-

12szysię ztamtąd odiechał y tu ad Acta przybywszy przedemną Urzędem

13prawdziwego Arsztu swego zeznał Relacyą. De quo praesens Ejus[dem] Ill[ite]r[atu]s[?]

14Rel[ator] Woźny qui supra Scribendi Jgnarus Crucem posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „373”. Areszt zbiegłych chłopów, którzy z rodzinami i dobytkiem uciekli z dóbr Krasnohorka (zapewne dóbr Bobrowskiego) do wsi ks. Lubomirskiego.

Odczyt: „Skarbn[ika] Kowalsk[iego]” – w rękopisie „Skarbny / Kowalsky” (nagłówek „S. K.”); „Olexę Kryż[?]” – nazwisko niepewne; „Antona Sałamachę[?] Haśkę[?] Łysą” – fragment niepewny (w akcie 388 wśród tych samych zbiegów: „Michayła Łysego, Haśkę Łysą Wdowę z Synami Dwoma”); „Stratyiowce[?]” (może Stratyjówka); „Gałarczuków[?]” (w rękopisie „Gałarczuków/Gatarczuków/Gytarczuków” – może Hutarczuk; ręka pisze „ł” jak „t”); „Wowiczy[?] Słobody” – nazwa niepewna (może Wowcza Słoboda); „Krasnohorki” (w rękopisie „Krasnohorki”); „byłem” – zapewne ‘były’ (omyłka pisarza).

Objaśnienia: „ex parte” – ze strony, na żądanie; „Roboczy” – chłop pańszczyźniany; „swywolnie zbiegli” – samowolnie zbiegli (zbiegostwo chłopów); „w Grzywnach Prawem opisanych arsztował y przyporęczył” – oddał pod areszt pod karą grzywien przewidzianych prawem i powierzył (pieczy wójta i gromady); „benevole” – dobrowolnie; „Submittowalisię” – zobowiązali się; „Scribendi Ignarus Crucem posuit” – nieumiejący pisać postawił krzyż.

Streszczenie

26maja 1768 r. woźny generalny województwa bracławskiego Oleksa Radliński zeznał w grodzie winnickim, że 20 maja 1768 r., na żądanie Gabriela Bobrowskiego, skarbnika kowalskiego, w obecności szlachciców Franciszka Berezowskiego i Jana Drohomireckiego, aresztował zbiegłych z dóbr Krasnohorka poddanych, którzy z żonami, dziećmi, końmi, wołami i całym sprzętem gospodarskim osiedli w dobrach ks. Lubomirskiego, wojewody bracławskiego: w Lubomirce – Semena Koroluka, Michajła Moskala z dwoma dorosłymi synami, Oleksę Kryża[?], zięcia Moskala, oraz Antona Sałamachę[?] i Haśkę[?] Łysą; w Stratyjówce[?] – braci Wasyla i Petra Gałarczuków[?]; w Wowczej[?] Słobodzie – braci Andrzeja i Jakuba Gałarczuków[?] z matką. Wójtowie i gromady przyjęli areszt i zobowiązali się dostawić zatrzymanych do rozprawy. Woźny niepiśmienny postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 259v (skan 0263, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnick[iego].

5Stanowszy oczewisto Woźny G[e]n[era]l[ny] W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] y Jnnych Opat[rzny] Olexa Radlinski w

6moc wierney Relacyi swoiey ustnie y dobrowolnie zeznał Jż on Roku teraznieyszego

7Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Die Nona Maij na Affektacyą y prawną

8Rekwizycyą Wmć Pana Gabryela Bobrowskiego Skarbn[ika] Kawalsk[iego] maiąc przy

9sobie stronę Szlachty Ludzi wiary godnych UU. Jchmciow Panow Jana Kalnickie-

10go y tegoż Jmienia Drohomireckiego majoris evidentiae ac Testimonij gra-

11tia sibi adhibitos był w Dobrach wsi Szarapanowce JO. X[ię]cia Jmć Lubomirskie-

12go W[oie]w[o]dy Bracł[awskiego] Dziedzicznych, a possessyi JW. Bielskiego Łowczego Nadwor-

13nego Korony zastawney, podległych w W[oiewódz]twie y Powiecie Bracł[awskim] a Kluczu Miastkow-

14skim Sytuowanych, gdzie będąc a zastawszy W. Gabryela Winnickiego Kommis-

15sarza tychże Dobr, u ktorego tudzież u Woyta y Całey Gromady Roboczych

16Semena Koroluka Michayła Moskala z Synami Dwoma Dorosłemi Olexę

17Kryż[?] Moskalowego Zięcia Michayła Łysego Haśkę Łysą Wdowę z Synami

18Dwoma z Dobr Krasnohorki z Dziećmi końmi Wołami y całym sprzętem

19Domowym swywolnie zbiegłych y w Dobrach wsi Szarapanowce osiadłych

20et ad praesens znayduiącychsię jako Poddanych, tudzież Jwana Sysaka y Fe-

21dora Woyta jako aktualnych Wykotcow[?] w Grzywnach Prawnych arszto-

22wał y przyporęczył, ktory arszt W. Winnicki niemniey Woyt y cała Gro-

23mada Jmieniem Panow swoich benevole przyiowszy pomienionych

24arsztowanych do rozprawy prawney dotrzymać deklarowali y submit-

25towalisię w czym Woźny Szlachtą sobie przytomną oświadczywszysię

26y tu ad Acta przybywszy przedemną Urzędem prawdziwego Arsztu swo-

27iego zeznał Rel[acyą]. De quo praesens Ejusd[em] Ill[ite]r[atu]s[?] Rel[ator] Woźny qui supra

28Scribendi Jgnarus Crucem posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „374”. Por. akt 387 (te same osoby: Semen Koroluk, Michajło Moskal z synami, Oleksa Kryż[?], Haśka Łysa – zbiegli z Krasnohorki; tu areszt z 9 maja w Szarapanowcach, w akcie 387 – z 20 maja w Lubomirce). Skarbnik pisany „Kawalski” (= kowalski).

Odczyt: „Wykotcow[?]” (nagłówek i tekst; może ‘wykotców’ – sprawców wywiezienia, wyprowadzenia zbiegów? albo ‘wykrętów’); „Kryż[?]”; „Krasnohorki”; „Jana Kalnickiego y tegoż Jmienia Drohomireckiego” – drugi świadek „tegoż imienia” (tj. Jan Drohomirecki, por. akt 387).

Objaśnienia: „majoris evidentiae ac Testimonij gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większej oczywistości i świadectwa; „Łowczy Nadworny Korony” – łowczy nadworny koronny; „Klucz Miastkowski” – klucz dóbr z ośrodkiem w Miastkówce; „Roboczy” – chłop pańszczyźniany; „swywolnie zbiegli” – samowolnie zbiegli; „aktualni Wykotcy[?]” – (zapewne) schwytani na gorącym uczynku sprawcy (np. przyjęcia, wyprowadzenia zbiegów); „w Grzywnach Prawnych” – pod karą grzywien przewidzianych prawem; „benevole” – dobrowolnie.

Streszczenie

26maja 1768 r. woźny generalny województwa bracławskiego Oleksa Radliński zeznał w grodzie winnickim, że 9 maja 1768 r., na żądanie Gabriela Bobrowskiego, skarbnika kowalskiego, w obecności szlachty (Jan Kalnicki, Jan Drohomirecki) był we wsi Szarapanowce w kluczu miastkowskim (dziedzictwo ks. Lubomirskiego, wojewody bracławskiego, w zastawie Bielskiego, łowczego nadwornego koronnego) i u komisarza tych dóbr Gabriela Winnickiego oraz wójta i gromady aresztował zbiegłych z Krasnohorki z rodzinami, końmi, wołami i sprzętem poddanych Bobrowskiego – Semena Koroluka, Michajła Moskala z dwoma synami, Oleksę Kryża[?], Michajła Łysego, Haśkę Łysą, wdowę z dwoma synami – a także Iwana Sysaka i Fedora, wójta, jako schwytanych „wykotców”[?]. Komisarz, wójt i gromada przyjęli areszt i zobowiązali się dostawić aresztowanych do rozprawy. Woźny niepiśmienny.

Transkrypcja

k. 259v (skan 0263, strona lewa, dół)

k. 260 (skan 0263, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzk[iemi] Winnick[iemi] y przedemną

4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winnick[iego]. Stanowszy oczewisto Woźny G[e]n[era]l[ny] W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] y Jnn[ych] Opat[rzny] Jan Ja-

6rański w moc wierney Rel[acyi] swoiey ustnie y dobrowolnie zeznał Jż on Roku

7teraznieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Dnia Trzynastego

8Maij na Affektacyą y prawną Rekwizycyą JO. X[ię]cia Jmć Kaietana Czetwer-

9tynskiego Podkom[orzego] JKMci maiąc przy sobie stronę Szlachty Ludzi wiary god-

10nych UU. Jchmć Panow Jozefa Stubrzinskiego[?] y Baryłego Drohomireckie-

11go ro majoris Evidentiae ac Testimonij Gratia sibi adhibitos był w Do-

12brach wsi Żurawłowce JW. Potockiego W[oie]w[o]dy Kijowsk[iego] Dziedzicznych w W[oiewódz]twie

13y Powiecie Bracł[awskim] a Kluczu Tulczynskim leżących, gdzie będąc u Woyta y

14Całey Gromady tameyszey Roboczych Hryńka Suchorała[?] Wasyla Samo-

15tkira[?] Fedora Syna Samotkirowego z Dobr Komargroda z Żonami Dziećmi

16y Całą Chudobą zbiegłych w Grzywnach prawem opisanych arsztował

17y prawnie przyporęczył, ktory arszt Woyt y Gromada Jmieniem Pana swo-

18go benevole przyiowszy pomienionych Arsztowanych do rozprawy praw-

19ney dotrzymać deklarowali y submittowalisię. A tak Woźny Szlachtą

20sobie przytomną oświadczywszysię ztamtąd odiechał, y tu ad Acta przy-

21bywszy prawdziwego arsztu swoiego zeznał Relacyą. De quo praesens Ejusd[em]

22Ill[ite]r[atu]s[?] Rel[ator] Woźny qui supra Scribendi Jgnarus Crucem posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „375”. Nagłówek bez numeru na dole k. 259v, tekst z numerem na k. 260.

Odczyt: nazwa wsi w nagłówku „w Jurowce[?]” – w tekście wyraźnie „Żurawłowce” (w rękopisie „Zurawlowce”) – zapewne skrót/omyłka nagłówka; woźny „Jan Ja-/rański” (może Jarański/Jaranski); świadek „Stubrzinskiego[?]” (w rękopisie „Stubrinskiego”); „Baryłego” – Bazylego (por. akt 368 – „Baryli” = Bazyli); „ro majoris” – zbędne „ro” (omyłka pisarza); poddani „Suchorała[?]”, „Samotkira[?]” (w rękopisie „Samo-/tkiro”, przymiotnik „Samotkirowego”).

Objaśnienia: „Podkomorzy JKMci” – podkomorzy Jego Królewskiej Mości (tytuł dworski); „majoris Evidentiae ac Testimonij Gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większej oczywistości i świadectwa; „Klucz Tulczyński” – klucz dóbr z ośrodkiem w Tulczynie (Potoccy); „Roboczy” – chłop pańszczyźniany; „Chudoba” – dobytek; „w Grzywnach prawem opisanych arsztował y prawnie przyporęczył” – aresztował pod karą grzywien prawem przewidzianych i prawnie powierzył (ich pieczy); „benevole” – dobrowolnie.

Streszczenie

26maja 1768 r. woźny generalny województwa bracławskiego Jan Jarański zeznał w grodzie winnickim, że 13 maja 1768 r., na żądanie ks. Kajetana Czetwertyńskiego, podkomorzego JKMci, w obecności szlachty (Józef Stubrzinski[?], Bazyli Drohomirecki) był we wsi Żurawłowce w kluczu tulczyńskim (dziedzictwo Potockiego, wojewody kijowskiego, województwo i powiat bracławski) i aresztował tam zbiegłych z Komargrodu z żonami, dziećmi i dobytkiem poddanych: Hryńka Suchorała[?], Wasyla Samotkira[?] i jego syna Fedora; wójt i gromada przyjęli areszt i zobowiązali się dostawić ich do rozprawy. Woźny niepiśmienny.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 260 (skan 0263, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzk[iemi] Winnick[iemi] y przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn[ickiego].

5Osobiście stanowszy Jmć Pan Włodzimierz Krzyżanowski postrzegaiąc

6własney substancyi wszelkiego ucalenia, y zupełniey ią na zawsze ubez-

7pieczaiąc solennie naprzeciwko Wiel. Jchmć Panstwu Szymonowi y Helenie

8Jaczyniczom[?] Horodn[iczym] Powiatu Słonim[skiego] Mał[żonkom]: Zięciowi y Corce swoim, przy-

9chiliwszysię do Prawa sprawiedliwości y manifestu Roku y Miesiąca

10teraznieyszego, o rozliczne krzywdy sobie y Wnukom swoim niżey

11wyrażonym poczynione eo nomine w Aktach ninieyszych zaszłego,

12skarży manifestuie y protestuiesię o to. Jż Jchmć Obżałowani wiedząc

13dobrze o tym że ninieyszy należącesię po Jeymć Pani Anastazyi

14Krzyżanowskiey powtorney Matronce swoiey a Matce Jeymć Ob-

15winioney, żadnego Posagu ani też w Apparencyach wyprawy y

16naymnieyszey rzeczy niewziął, y że z Jey starania pomocy ani przy

17sposobieniu substancyi całe niemiał, owszem niemało poniosł szkod

18przecież mało w tey mierze maiąc względy, kiedy własną pieniężną

19substancyą Protestantis z pokrzywdzeniem Wnukow Jozefy y Angeli

20Walickich, Dymitra y Magdaleny Dobrowolskich w młodocianym

k. 260v (skan 0264, strona lewa)

1wieku będących niesłusznie osiągnąć y władnąć sami tylko usiłuią, a tey

2że Substancyi pretextuose posiadać usiłuiący przyzwoitego stanowi opatrze-

3nia y Edukacyi Szlacheckiey potrzebuiącym niedaią, ale w niepamięci Jch

4mieć chcą. Dobra zaś w kluczu Torczyckim będące prawu zastawnemu ska-

5zującegosię podległe, od JWW. Brzostowskich teraznieyszych Podskarbich W[ielkie]go

6X[ię]stwa Lit[ewskiego] wypuszczone y spokoynie trzymane, niewypłaciwszy Summ na

7nich assekurowanych y będących, po tylu rekwizycyach w czasie zachodzących

8przez swoie sposoby przewłokę czasu przynoszące, tudzież nieuspokoiwszy

9pretensyi Gruntowych według Opisu praw nieporuszenie być powinnych

10y sobie służących, też Dobra mianowicie wsie Parchomowkę Orechowkę[?]

11Tarhan y Jnne attynencye za czyste niezawodne y żadnym Długiem nie-

12inonerowane mieniąc, rożnym Jchmć bez żadney do Protestanta pierwsze

13prawa y długi maiącego referencyi chcąc go od własności bez prawnie

14oddalić, papiery Oryginalne podstępnie wziowszy wypuszczaią, przez co do

15Jnwolucyi prawney y niemałych Expens pociągać stałysię przyczyną y

16bezprawnie w dalsze czasy rożnemi sposobami, nieuymowną krzywdę przy-

17noszą, mis[?] jako Dokument od Jeymć Obżałowaney Jmć Panu Kozieckiemu[?]

18Die Vigesima Aprilis teraznieyszego Roku w Parchomowce dany y pod-

19pisany świadczy, z własności wyżey przepomniawszy dobrotliwego swiad-

20czenia partycypacyi zamyślaią, ktorym bezprawnym przedsięwzięciom za-

21pobiegaiąc Jchmciow Obwinionych y przy prawie rowności wyż pomienio-

22nych Wnukow swoich w Substancyi własney wszelakiey mieć chcąc jako

23nayuroczyściey p[rze]c[iw]ko Tymże Jchmć Obwinionym o wyż nadmienione y wpierw-

24szym manifeście wyrażone, intuitu nieoddania Summ Protestanta włas-

25nych pożyczonych y na Dobrach Klucza Torczyckiego extenduiącychsię

26pokrzywdzenia, niemniey o nieważności zapisow jeżeliby iakowe między

27Jchmciami Obwinionemi nastąpić miały, manifestuiesię y protestuie, kto-

28rey kwerymonyi krotko napisaney do Akt ninieyszych o zakonnotowa-

29nie prosił co y otrzymał W. Krzyżanowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „376”. Ponowienie manifestacji z aktu 356 (rkp. 346) – Krzyżanowski przeciw zięciowi i córce Jaczyniczom[?]. Uściśla odczyty aktu 356: wsie „Parchomowkę, Orechowkę[?], Tarhan” (w akcie 356 „Parchomowce, Orohowce[?], Tarhanie[?]”); Helena – córka Krzyżanowskiego z jego drugą żoną Anastazją.

Odczyt: nazwisko „Jaczyniczom[?]” (w rękopisie „Jaynicrom/Jaczynicom” – ręka pisze „z” jak „r”); „Orechowkę[?]”; „ska-/zującegosię[?]” – wyraz niepewny; „nieinonerowane” – nieobciążone (inonerowane – z łac. onerare); „mis[?]” – wyraz niejasny na początku wiersza (może ‘nisi’ albo ‘jakoż’); „Kozieckiemu[?]” (w rękopisie „Rojeckiemu/Kozieckiemu”).

Objaśnienia: „ucalenie” – ocalenie; „przychiliwszysię do … manifestu … eo nomine … zaszłego” – nawiązując do manifestu w tej sprawie wniesionego wcześniej (akt 356); „powtorna Matronka” – druga żona; „Apparencye wyprawy” – rzeczy wyprawne; „pretextuose” – pod pretekstem; „prawo zastawne” – zastaw; „wypuszczone” – wydzierżawione (oddane w zastaw); „assekurowane Summy” – sumy zabezpieczone; „attynencye” – przynależności; „Jnwolucya prawna” – zawikłanie prawne; „referencya” – odniesienie, uwzględnienie; „intuitu” – ze względu na; „extenduiącesię” – zahipotekowane; „kwerymonia” – skarga.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26maja 1768 r. Włodzimierz Krzyżanowski, nawiązując do swej wcześniejszej manifestacji (akt 356), manifestował się w grodzie winnickim przeciw zięciowi i córce, Szymonowi i Helenie Jaczyniczom[?], horodniczym słonimskim. Zarzuca im, że choć po zmarłej drugiej żonie Anastazji (matce Heleny) nie otrzymał posagu ani wyprawy i nic nie zawdzięczał jej w dorobku, usiłują zagarnąć jego majątek z krzywdą małoletnich wnuków – Józefy i Anieli Walickich oraz Dymitra i Magdaleny Dobrowolskich – nie łożąc na ich wychowanie. Dobra w kluczu torczyckim, wypuszczone w zastaw przez Brzostowskich, podskarbiostwa wielkich litewskich, trzymają, nie wypłaciwszy sum na nich zabezpieczonych; wsie Parchomówka, Orechówka[?] i Tarhan podają za wolne od długów, chcą go bezprawnie od nich odsunąć, podstępnie zabrane oryginalne dokumenty wypuszczają z rąk (por. dokument Heleny dla Kozieckiego[?] z Parchomowiec z 20 IV 1768), wciągając go w procesy i koszty. Protestuje o niezwrot jego sum zahipotekowanych na kluczu torczyckim i o nieważność ewentualnych zapisów między obwinionymi.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 260v (skan 0264, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winn[ickiego]. Postanowiwszysię Osobiście Wmć Pan Gabryel Bobrowski Skarbny

6Kowalsky przed Aktami ninieyszemi widząc coraz większe a większe przez

7niżey wyrażonych maiących Jchmciow Obwinionych wzmagaiącesię krzywdy

8y oppressye wynikaiące, ktorych daley milczeniem pokryć niemogąc w

9pilności swoiey zapobiegaiąc by w dalszym czasie na zdrowiu y substancyi

10swoiey jakowego nieponiosł ublizenia naprzeciwko Wiel. Jchmć Panom Jozefo-

11wi Łow[czemu] Czern[ihowskiemu][?] Oycu y Kazimierzowi Synowi Wrzeszczom[?] y innym Lu-

12dziom y Kozakom do Osob kilkunastu przybranym, a na niżey wy-

13rażone wiolencye licencyowanym zaląc[?]się takowe czyni ostrzeżenie

14Jż Jchmć Obwinieni nieoddawszy Summy Dekretem Kompromissarskim

k. 261 (skan 0264, strona prawa)

1w Roku przeszłym W. Komparentowi przyznaney y przysądzoney, aniteż

2maiąc względy na Laudum W[oiewódz]twa tuteyszego w czasie niedawnych Obrad

3ułożone, ktorym wszystkie exorbitancye, pod pretextem Woyska skonfe-

4derowanych Stanow, lubteż Colore jakowych Zaciągow, bez wyraźnego

5Ordynansu działaiące miane są pod Animadwersyą Sądow Konfederac-

6kich; y nieuchronnego rygoru zabronione, bardziey sobie szukaiąc zysku zuci-

7mięzenia, niżeli spokoyności zachowanie, kiedy w czasie teraznieyszym

8okropnym Ruiną Całey Oyczyznie grożącym, publiczne Jnteressa W. Żało-

9zącegosię z Domu oddaliły Jchmć Obwinieni, niemaiąc żadnego patentu od

10JWo Marszałka Związkowego, aniteż od komendy przyzwoitey na Re-

11krutowanie Woyska Colore niby Zaciągow, w kilkunastu Ludzi napadłszy

12na Wieś Krasnohorkę, wyrazić trudne poczynili krzywdy W. Jeymć Mat-

13kę W. Protestanta, Lat blisko Osmdziesiąt maiącą y Siostrę barbarzyności

14na wiek zstarzały y płeć Niewieścią po razy kilka potrącili, Fukiem y

15ostentacyą rownie jak nieprzyiacielską, tudzież przegrożkami y Machina-

16cyą na Życie Wgo manifestanta przestraszyli, Owce Starych Sto z Ja-

17gniętami zabrali, inne na koniach biegaiąc potratowali, Poddaństwo tak

18mocno stwożyli, że obawiaiącsię dalszey dla Siebie praktykowaney Jeże-

19ki, Dziesięciu Gospodarow na Słobodę uyść musiało, Jnne zaś Poddaństwo

20słysząc tak wielkie przegrożki na Życie Wiel. Żaluiącegosię Pana swojego,

21niemniey obawiaiącsię dalszych na Siebie przez te naiazdy nieszczęśliwości,

22rozeyście usiłuie. Przeto W. Komparent zapobiegaiąc dalszym inkonweni-

23encyom, chcąc bydź przy zdrowiu y Substancyi Swoiey ucalonym in Di-

24ligentia Sui iterum iterumq[ue] manifestatur Bobrowski m[anu] p[ro]p[ri]a

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „377”. Por. akty 387–388 (zbiegli poddani G. Bobrowskiego z Krasnohorki aresztowani w dobrach ks. Lubomirskiego) – tu wyjaśnienie przyczyny ucieczki dziesięciu gospodarzy (napad Wrzeszczów). Potwierdza nazwę wsi Krasnohorka („Wieś Krasnohorkę”) – w aktach 387–388 można zdjąć [?].

Odczyt: nazwisko „Wrzeszczom[?]” (nagłówek i tekst; w rękopisie „Wrzeszczom/Wrresrcrom” – możliwe Wrzeszcz, Wrzesz); tytuł ojca „Łow. Czern.[?]” (w rękopisie „Łowy Czerny”) – łowczy czernihowski[?]; „zaląc[?]się” – zapewne ‘żaląc się’; „zuci-/mięzenia” – ‘z uciemiężenia’; „Żało-/zącegosię” – ‘żałującego się’ (skarżącego się); „stwożyli” – ‘strwożyli’; „Jeże-/ki[?]” – wyraz niejasny (może ‘jeżdżki’, tj. najazdów, albo ‘egzekucji’).

Objaśnienia: „w pilności swoiey” – w swojej pilności (manifestacja zabezpieczająca); „licencyowani” – puszczeni samopas, przyzwoleni na swawolę; „Laudum Województwa” – uchwała sejmiku (tu konfederacji województwa bracławskiego, por. 44-1-3, akt 278); „exorbitancye” – nadużycia; „pod pretextem Woyska skonfederowanych Stanow, lubteż Colore jakowych Zaciągow, bez wyraźnego Ordynansu” – pod pretekstem wojska skonfederowanych stanów albo pod pozorem jakichś zaciągów, bez wyraźnego rozkazu; „Animadwersya Sądow Konfederackich” – karanie przez sądy konfederackie; „Marszałek Związkowy” – marszałek związku (konfederacji barskiej, Józef Pułaski, por. akt 346); „patent” – upoważnienie (do werbunku); „Fukiem y ostentacyą” – krzykiem i wyniosłością; „Słoboda” – osada wolna, ucieczka chłopów na nowe miejsce; „inkonweniencye” – szkody, przykrości; „ucalony” – ocalony.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26maja 1768 r. Gabriel Bobrowski, skarbnik kowalski, złożył w grodzie winnickim protestację zabezpieczającą przeciw Józefowi Wrzeszczowi[?], łowczemu czernihowskiemu[?], jego synowi Kazimierzowi oraz kilkunastu przybranym ludziom i Kozakom. Wrzeszczowie nie oddali mu sumy przysądzonej w ubiegłym roku dekretem kompromisarskim; wbrew laudum województwa, które poddało sądom konfederackim nadużycia popełniane pod pretekstem wojska skonfederowanych stanów lub zaciągów bez rozkazu, wykorzystali jego nieobecność (wyjazd w sprawach publicznych) i bez patentu marszałka związkowego, pod pozorem werbunku, z kilkunastoma ludźmi napadli wieś Krasnohorka: potrącali jego blisko osiemdziesięcioletnią matkę i siostrę, grozili jego życiu, zabrali sto starych owiec z jagniętami, inne stratowali końmi, a poddanych tak przestraszyli, że dziesięciu gospodarzy uciekło na słobodę, a pozostali też zamierzają się rozejść (por. akty 387–388).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 261 (skan 0264, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winn[ickiego]. Personaliter Comp[aren]s Ur. Jmć Pan Mikołay Jastrzębski Jmieniem y

6z wyraźney woli Wmć Pana Jgnacego Malinowskiego Łow[czego] Urzędowskiego

7Dobr Miasteczka Wierzchowki[?] cum attinentijs Possessora, tudzież Staro-

8zakonnych Leyby Syplywego, y Wolicky Wdowy Obywatelow Wierzcho-

9wieckich, naprzeciwko UU. Jchmć Panom Pawłowi Stawrzewskiemu[?] Admini-

10stratorowi Korinieckiemu y Pawłowi Korazynowi w Dobrach wsi Korin-

11cach Possessyi Wiel. Stawrzewskiego[?] Chorążego Znaku Pancernego JW.

12St[aros]ty Śniatyn[skiego] podległych mieszkaiącemu, tudzież Szeregowym Chorągwi

13Pancerney, tegoż JW. St[aros]ty Śniatynskiego, po Jmionach y przezwiskach to-

14piej Jchmciom wiadomym, aktualnym wiolatorom Jnwazorom y Na-

15iezdnikom żalił y protestowałsię w niżey opisany sposob y o to. Jż Ur.

16Stawrzewski Administrator Korinieckii wraz z Ur. Pawłem Korazynem

17idąc wbrew prawu Surowym Artykułom Konfederackim opisanemu

k. 261v (skan 0265, strona lewa)

1nieprzystoynemi krokami postępuiąc Dnia Dwudziestego Maja przy-

2brawszy Szeregowych Dwoch z pod Znaku JW. St[aros]ty Śniatyn[skiego] gwałtow-

3nie na Dobra Miasteczko Wierzchowkę[?] Possessyi Compti[s] Pryncypała

4podległe naiechali, gdzie nayprzod u Starozakonney Wolicky miodu sobie

5dawać kazali, ktorą exkuzuiącąsię że miodu niema, horrendissime zbili

6potym Ją do wiećki przymusiwszy Sami od Domu do Domu chodząc

7miody y Gorzałki, dawać sobie rozkazuiąc niezmierne hałasy y exor-

8bitancye czyniąc, Żydow y Ludzi niewinnych biiąc, za onemi po Miescie

9uganiaiącsię z Chałup y Domowstw rozpędzali; Do Starozakonnego Ley-

10by Syplywego przyszedłszy simili modo postępuiąc miod y gorzałkę

11dawać sobie rozkazywali, Samego y Żonę Onego niemiłosiernie zbili,

12wiązali, Dzieci poprzestraszali, y wszystkich z Domowstw wypędziwszy

13Fanty Chustki Swice[?] Woskowych więcey Dziesięciu do Szkoły zrobionych

14Siermięgę nową y inne ruchomości, tudzież koni Czworo zabrali, ktore z

15cży[?] w Woz Swoy Jmć Pan Korazyn zaprawszy do Korinca wywiozł, po-

16tym piwnicę u tegoż Leyby, odbiwszy, miody gorzałkę pili wytaczali

17y więcey jak na kilkadziesiąt Złotych szkody uczynili, naostatku na Dwor

18W. Compti[s] Pryncypała nastali z tym rozkazem aby Compti[s] Pryncypał

19pomienioną Żydowkę Wolicką przez Jchmciow wygnaną y uciekłą dla nie-

20winnego ukarania stawił, ktorey Compti[s] Pryncypał niewiedząc gdzie

21zabiegła, gdy do Jchmciow Obwin[ionych] Czeka Swego upraszaiąc o Dyskrecyą

22dla Ludzi swoich z Dworskim miodem y inną sufficyencyą posłał, te-

23dy Jchmć Obwinieni, ostatniemi Słowy Czeka przysłanego y Samego

24Wiel. Comparentis Pryncypała zdyzgustowawszy za Drzwi wypchnęli;

25iednakże Compti[s] Pryncypał uniknąc dalszych Konsekwencyi Sam do

26Jchmciow z perswazyą poiechał, tedy Jmć Pan Korazyn skrywszysię Szere-

27gowych zostawił, żeby tym zbyli iż są od Kommendy z Korińca przysta-

28ni, potym Tychże Szeregowych za W. Compti[s] Pryncypałem na Dwor

29konno nastawszy, strzelać onym kazał, y iuż Szeregowi do tegoż Compti[s]

30Pryncypała razy Dwa do Piersi zmierzywszy we Dworze wystrzelili,

31jako kula od Sciany odbita w przezenie wyrażona świadczy, y ledwie

32Łaską Pana Boga, niezabili, iszczesię tym niekontentuiąc naza-

33iutrz Dzień Jmć Pan Korazyn z Listem uszczypliwym do Compti[s]

34Pryncypała na poiedynek Prawem zakazany wyzywaiącym, jako Obla-

35ta Tegoż Listu świadczy przysyłał. A zatym Tenże Comp[aren]s Jmieniem

36Wiel. Pryncypała swoiego, o takowe krzywdy y naiazdy naprzeciwko wyż

37wyrażonym Obżał[owanym] powtornie a Solennie protestowawszysię prezen-

38tował przedemną Urzędem kulę zpłaszczoną od Sciany odbitą, a po

39prezentowaniu też kulę nazad do Siebie wyręczywszy Urząd ninie[y]-

40szy kwitował M. Jastrzębski m[anu] p[ropria]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „378”. Nagłówek: „Protta nne W. Malinowskiego Ł. U. y Jnn. p[rze]c[iw]ko Ur. Korazynowi Stawrzewskiemu[?] y Jnn.” Por. akty 278, 280 – Piotr Potocki, starosta śniatyński.

Odczyt: miasteczko „Wierzchowki[?]/Wierzchowkę[?]” (przymiotnik „Wierzchowieckich”) – może Wierzchówka albo Wierzchowce; nazwisko administratora „Stawrzewskiemu[?]” (w rękopisie „Stawrzewskiemu/Stourzewski/Stawrzewskiego” – może Stawrzewski, Sturzewski); „Korinieckiemu”, „w Dobrach wsi Korincach”, „do Korinca/z Korińca” – wieś Korińce[?] (może Koryńce); „Korazynowi/Korzyn” (w rękopisie „Korazynowi/Korazyn”) – nazwisko niepewne (por. akt 393); „Syplywego” – nazwisko Żyda (może Szypliwy); „Wolicky/Wolicką” – żydówka-wdowa Wolicka; „to-/piej” – zapewne ‘lepiey’ (omyłka pisarza); „do wiećki” – zapewne ‘do ucieczki’; „Swice[?]” – świec; „z / cży[?]” – fragment niejasny; „Czeka Swego” – zapewne imię sługi (Czek? Czech?); „w przezenie” – (zapewne) ‘w prezencie (okazaniu)’; „iszczesię” – ‘jeszcze się’; „zpłaszczoną” – spłaszczoną.

Objaśnienia: „cum attinentijs” – z przynależnościami; „Starozakonni” – Żydzi; „Szeregowi Chorągwi Pancerney” – szeregowi (pocztowi) chorągwi pancernej; „wiolatorzy, Jnwazorzy y Naiezdnicy” – gwałciciele, napastnicy i najeźdźcy; „Artykuły Konfederackie” – przepisy konfederacji (barskiej) przeciw swawoli; „exkuzuiącasię” – wymawiająca się; „horrendissime” – najstraszliwiej; „exorbitancye” – ekscesy; „Szkoła” – synagoga (świece woskowe zrobione do synagogi); „Siermięga” – sukmana; „Dyskrecya” – (tu) poczęstunek, podarunek dla udobruchania; „sufficyencya” – zaopatrzenie, wiktuały; „zdyzgustować” – znieważyć; „Konsekwencye” – następstwa; „poiedynek Prawem zakazany” – pojedynek zabroniony prawem; „Oblata” – wpis dokumentu do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26maja 1768 r. Mikołaj Jastrzębski, imieniem Ignacego Malinowskiego, łowczego urzędowskiego, posesora miasteczka Wierzchówka[?], oraz Żydów – mieszczan wierzchowieckich Lejby Syplywego i wdowy Wolickiej – protestował w grodzie winnickim przeciw Pawłowi Stawrzewskiemu[?], administratorowi korinieckiemu, i Pawłowi Korazynowi[?] (mieszkającemu w Korińcach[?], posesji Stawrzewskiego[?], chorążego chorągwi pancernej starosty śniatyńskiego) oraz szeregowym tej chorągwi. 20 maja najechali oni z dwoma szeregowymi Wierzchówkę[?]: zbili wdowę Wolicką, która odmówiła miodu, zmusili ją do ucieczki, chodząc od domu do domu żądali miodu i gorzałki, bili Żydów i ludzi i rozpędzali ich; Lejbę Syplywego i jego żonę zbili i związali, wypędzili rodzinę, zabrali rzeczy (chustki, ponad 10 świec woskowych przygotowanych do synagogi, nową siermięgę) i cztery konie, które Korazyn wywiózł do Korińca[?], rozbili piwnicę, pili i wylewali trunki (szkoda ponad kilkadziesiąt złotych). Potem przyszli do dworu, żądając wydania wdowy Wolickiej; posłańca łowczego z poczęstunkiem i samego łowczego znieważyli i wypchnęli za drzwi, a gdy łowczy przyjechał do nich perswadować, Korazyn kazał szeregowym strzelać – dwukrotnie strzelono do łowczego we dworze, ledwie uszedł z życiem (kula odbiła się od ściany). Nazajutrz Korazyn przysłał list wyzywający go na zakazany pojedynek. Jastrzębski zaprezentował w grodzie spłaszczoną kulę.

Transkrypcja

k. 261v (skan 0265, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzk[iemi] Winn[ickiemi] y prede-

k. 262 (skan 0265, strona prawa)

1mną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

2Winnick[iego]. Stanowszy oczewiście Woźny G[e]n[era]l[ny] W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] y Jnn[ych] Opat[rzny] Stanisław

3Łobodzinski w mocy wierney Rel[acyi] swoiey zeznał. Jż on Roku teraznieyszego Dnia

4Dwudziestego Trzeciego Maja na Affektacyą Wiel. Jgnacego Malinowskiego

5Łowczego Urzędowsk[iego] maiąc przy sobie Szlachty Dwoch UU. Jchmć Panow Alexan-

6dra Saputowicza[?] y Jana Michowskiego[?] dla większey wiary do tego Aktu użytych

7był w Dobrach wsi Korincach[?], gdzie będąc Urod. Pawła Stawrzewskiego[?] tych Dobr

8Administratora y tegoż Jmienia Korazyna[?] u Wiel. Stawrzewskiego[?] Chorążego

9Znaku Pancernego JW. St[aros]ty Śniatyn[skiego] wspomnionych Dobr Possessora arsztował

10y prawnie przyporęczył, ktory Arest Wiel. Stawrzewski[?] Woyt y Gromada do-

11browolnie przyiowszy pomienionych Aresztem innodowanych do rozprawy

12prawney dotrzymać deklarowali y submittowalisię w czym Ow Woźny Szla-

13chtą sobie przytomną oświadczywszysię z tamtąd powrocił y przedemną Urzę-

14dem prawdziwego Aresztu swego uczynił y zeznał Rel[acyą]. Woźny nieumieiący

15pisać Krzyż Swięty kładzie Stanisław Łobodzinski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „379”. Areszt sprawców najazdu na Wierzchówkę[?] (akt 392).

Odczyt: „Korazyna[?]” (nagłówek „Korazyna”, tekst „Korazyna/Korarypa” – ręka pisze „z” jak „r”); „Korincach[?]” (wieś Korińce[?]); „Stawrzewskiego[?]” (w rękopisie „Staurzewskiego/Stawrzewski”); „tegoż Jmienia Korazyna” – Korazyna tegoż imienia (Pawła, por. akt 392); świadkowie „Saputowicza[?]” i „Michowskiego[?]” – nazwiska niepewne; „Aresztem innodowanych” – obwiązanych aresztem (z łac. innodare).

Objaśnienia: „Affektacya” – życzenie, żądanie; „arsztował y prawnie przyporęczył” – aresztował i prawnie powierzył (pieczy posesora, wójta i gromady); „submittowalisię” – zobowiązali się.

Streszczenie

26maja 1768 r. woźny generalny województwa bracławskiego Stanisław Łobodziński zeznał w grodzie winnickim, że 23 maja, na żądanie Ignacego Malinowskiego, łowczego urzędowskiego, w obecności szlachciców Aleksandra Saputowicza[?] i Jana Michowskiego[?], był we wsi Korińce[?] i u jej posesora Stawrzewskiego[?], chorążego chorągwi pancernej starosty śniatyńskiego, aresztował administratora Pawła Stawrzewskiego[?] i Pawła Korazyna[?] (sprawców najazdu z aktu 392); posesor, wójt i gromada przyjęli areszt i zobowiązali się stawić ich do rozprawy. Woźny niepiśmienny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 262 (skan 0265, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną

4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winn[ickiego]. Stanowszy oczewiście Woźny G[e]n[era]l[ny] W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] y Jnnych Opat[rzny]

6Wawrzyniec Romański Autenticatus Juratus Officio praesenti notus in

7vim sincerae ac fidelis Relationis palam publice libereq[ue] ac per ex-

8pressum zeznał. Jż on Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

9Die Vigesima Secunda Maij Pozew Grodzki Winnicki vim arestu

10sobie zawieraiący na Sądy Grodzkie Winn[ickie] wydany odniosł do Dobr

11Wsi Pisarzowki y tamże ten Pozew we Dworze na Stole położywszy o

12potożenia y essencyi onegoż od słowa po słowa y w iakich było prawie pisa-

13ny był prawnie publikuiąc do wiadomości przywiodł, ktorego to

14Pozwu tenor Ejusmodi. Jozef Kolumna z Obor Czosnowski Winnicki

15etc. St[aros]ta. Wiel. Jmć Janowi, lub Jnnego Jmienia Wicichowskiemu[?]

16Dobr wsi Pisarzowki Possessorowi porwanemu, z Osoby y Dobr wszy-

17stkich powagą JKMci a moią Starościnską przy-

18generaliter

19kazuię władzą, abyś Wmć przed Sądem lub Urzędem moim Grodz-

20kim Winn[ickim] na Roczkach Grodz[kich] Winn[ickich] w ten czas gdy ta sprawa z Regestru

21sobie przynależytego przypadnie y przywołana będzie Sam oblicz-

22nie y zawsze stanął. Na Jnstancyą Jnstygatora Sądu tegoż y Je-

23go Delatora JO. X[ię]cia Jmć Antoniego Swiatopełka Czetwertynskiego

24St[aros]ty Danic[...][?] Aktora, ktory przychylaiącsię do Prawa pospo-

25litego y aresztu ex dere[?] zaszłego, porywa W. J. a to o stawienie

26Niewiernego Kielmana Mieszczanina swego Januszgrodzkiego

27z kottami Chudobą y Sprzętem Jego Arestem innodowaną qui

k. 262v (skan 0266, strona lewa)

1et praesenti citatione apud Te arestatur, a w niestawieniu do zapłacenia

2za Onegoż Długu Regestrem pretensyi przez stronę W. J. probowaiących po-

3winnym y mianym dowiedzionego y okazanego pro quibus citaris ut itaq[ue]

4pareas termino causam attentaturus et ad praemissa responsurus Pisan

5w Winnicy Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Miesiąca Maja Dwu-

6dziestego Dnia, ktoregoto pozwu przez siebie położonego tenże Woźny

7przedemną Urzędem rzetelną y istotną uczyniły zeznał Rel[acyą]. Woźny nie-

8umieiący pisać Znak Krzyża Swiętego kładzie Wawrzyniec Romański +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „380”. Por. akt 395 (relacja aresztu tegoż Kielmana w Pisarzówce) i akt 368 (Pisarzówka – K. Sobański).

Odczyt: tytuł ks. Antoniego Czetwertyńskiego „S. D.[?]”, w tekście „Stty Danic.../Dancz[?]” – nierozwiązany (starosta d…[?]); nazwisko posesora „Wicichowskiemu[?]” (w akcie 395 „u Żurzeckowski[?] Dworskiego”?); „porwanemu” – pozwanemu; wyraz „generaliter” w rękopisie na marginesie/nad wierszem; „o potożenia” – zapewne ‘o położeniu’; „ex dere[?]” – zapewne ‘ex parte’ lub ‘ex dicto’; „kottami” – zapewne ‘kotłami’ (gorzelnianymi); „probowaiących” – zapewne ‘probowanego’; „Pisan” – pisan (dan).

Objaśnienia: „Autenticatus Juratus Officio praesenti notus in vim sincerae ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum” – uwierzytelniony, zaprzysiężony, znany niniejszemu urzędowi, na mocy szczerej i wiernej relacji jawnie, publicznie, swobodnie i wyraźnie (zeznał); „Pozew vim arestu sobie zawieraiący” – pozew zawierający moc aresztu; „tenor Ejusmodi” – następującej treści; „Roczki Grodzkie” – posiedzenia sądu grodzkiego; „Delator” – oskarżyciel; „Aktor” – powód; „Arestem innodowany” – obłożony aresztem; „qui et praesenti citatione apud Te arestatur” – który także niniejszym pozwem jest u ciebie aresztowany; „Regestr pretensyi” – wykaz roszczeń; „pro quibus citaris ut itaque pareas termino causam attentaturus et ad praemissa responsurus” – o co jesteś pozwany, abyś stawił się w terminie, by sprawę prowadzić i odpowiadać na powyższe.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26maja 1768 r. woźny generalny województwa bracławskiego Wawrzyniec Romański zeznał w grodzie winnickim, że 22 maja doręczył we dworze we wsi Pisarzówka i ogłosił pozew grodzki winnicki (wydany przez starostę Józefa Kolumnę z Obór Czosnowskiego w Winnicy 20 V 1768) dla Jana Wicichowskiego[?], posesora Pisarzówki. Z instancji instygatora i ks. Antoniego Światopełka Czetwertyńskiego, starosty d…[?], pozew wzywał go do stawienia aresztowanego Żyda Kielmana, mieszczanina januszgrodzkiego (poddanego księcia), z kotłami, dobytkiem i sprzętem, a w razie niestawienia – do zapłacenia jego długu według regestru pretensji. Woźny niepiśmienny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 262v (skan 0266, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Ja-

4nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winnick[iego]. Stanowszy oczewiście Woźny G[e]n[era]l[ny] W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] y Jnn[ych] Opat[rzny]

6Wawrzyniec Romański Autenticatus Juratus Officio praesenti notus in

7vim sincerae ac fidelis Rel[ationis] palam publice libereq[ue] ac per expressum

8zeznał Jż on ad affektationem Juridicamq[ue] Requisitionem JOX. Jmć

9Antoniego Swiatopełka Czetwertynskiego St[aros]ty Danic[...][?] maiąc

10przy sobie stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urod. Jana Andry-

11kiewicza y Antoniego Piłaskiego majoris ac Evidentioris Testi-

12monij Gratia z prawa sobie przydanych był w Dobrach wsi

13Pisarzowce y tamże we Dworze u Żurzeckowski[?] Dworskiey y Pana

14ryłki[?] Dzierżawcy Samego, Niewiernego Kielmana Mieszczani-

15na Januszgrodzkiego zbiegłego y dłużnika tak w Skarbie jako y

16Ludzi tamecznych y postronnych Panow w Summie Dwudziestu

17Tysięcy Złotych Pols[kich] y pod poręką zapłacenia za onegoż arsztował

18y przyporęczył, ktorego to aresztu od Tegoż Wiel. Dzierżawcy

19przyiętego przedemną Urzędem istotną y rzetelną przedemną

20Urzędem pomieniony Woźny uczynił y zeznał Relacyą Woź-

21ny ut supra Jgnarus Scribendi Crucem Sanctam posuit Wa-

22wrzyniec Romański +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „381”. Por. akt 394 (pozew w tej sprawie).

Odczyt: tytuł księcia „Stty Danic.../Dancz[?]” – nierozwiązany; „we Dworze u Żurzeckowski[?] Dworskiey y Pana / ryłki[?] Dzierżawcy Samego” – fragment niejasny (w rękopisie „u Zurzekowski Dworskiey y Pa-/na…”, przepis orientacyjny; zapewne ‘u ekonoma/ławnika dworskiego i pana dzierżawcy samego’); świadkowie „Andrykiewicza” i „Piłaskiego” (w rękopisie „Pilaskiego”); „Pisarzowce” – Pisarzówka (por. akt 394).

Objaśnienia: „ad affektationem Juridicamque Requisitionem” – na życzenie i prawne żądanie; „majoris ac Evidentioris Testimonij Gratia” – dla większego i oczywistszego świadectwa; „dłużnik tak w Skarbie” – dłużnik skarbu (książęcego); „pod poręką zapłacenia za onegoż” – pod rękojmią zapłacenia za niego (długów).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26maja 1768 r. woźny generalny województwa bracławskiego Wawrzyniec Romański zeznał w grodzie winnickim, że na żądanie ks. Antoniego Światopełka Czetwertyńskiego, starosty d…[?], w obecności szlachty (Jan Andrykiewicz, Antoni Piłaski) był we dworze we wsi Pisarzówka i u dzierżawcy (oraz dworskiego[?]) aresztował Żyda Kielmana, zbiegłego mieszczanina januszgrodzkiego, dłużnika skarbu książęcego, tamtejszych ludzi i postronnych panów na sumę 20 000 zł, pod rękojmią zapłacenia za niego długów; dzierżawca przyjął areszt. Woźny niepiśmienny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 262v (skan 0266, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winnick[iemi] y przedem-

4ną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winn[ickiego]. Comparens personal[ite]r Ur. Jmć Pan Jozef Hurkowski[?] nne

6et ex parte Wmć Pana Franciszka Żułtowskiego Cześnika Ziemi

7Kowalskiey Dobr Klucza Niemirowskiego Ekonoma postrzegaiąc wszel-

8kiey całości Substancyi JWiel. Franciszka Potockiego W[oie]w[o]dzica Poznanskiego[?]

k. 263 (skan 0266, strona prawa)

1Dobr wspomnianych Klucza Niemirowskiego Dziedzica jako y Comptis

2Pryncypała, ażeby z przyczyn niżey wyrażonych jakowego nieponiesli ukrzy-

3wdzenia naprzeciwko WW. Jchmć Panom Jgnacemu Cieszkowskiemu Podczas[zemu]

4Czernichows[kiemu] y Michałowi Grocholskiemu Sędziemu Ziems[kiemu] Bracł[awskiemu] hanc in

5Diligentiam offert manifestationem. Jż Jchmć Obżał[owani] maiąc jakowąś pre-

6tensyę do Prawowitych Petra Szkindenka[?] Złotarenka[?] Zaporożca Hryć-

7ka Burłaki y Burczuka[?] w Roku teraznieyszym Tysiąc Siedmset

8Sześćdziesiąt Osmym in Januario arsztować onych Dysponowali z kto-

9rych tylko Dwoch Petra Szkindenka[?] y Złotarenka[?] Zaporożca areszt

10zastał, a inni Complices pouciekali, co Juramentem comprobowano by-

11dzie, więc y tych arsztowanych ad Expostulationem gotow był wydać lub

12do Sądu pro Sumendis poenis przystawić, ale Sądow w teraznieyszym cza-

13sie doczekaćsię niemogąc, niemaiąc także sposobu onych dopilnowania

14ile Ludźmi fortece maiąc nieopatrzoną, więc pro cognoscendis sceleribus eo-

15et administranda Justitia Sancta do Urzędu y Magdeburgii Mieyskiey

16Niemirowskiey oddał, żeby zaś w dalszym czasie, niebył o to od kogo inkwi-

17etowany bez niewinnie hanc in Diligentiam, a de promptitudine Princi-

18palis, iterata contra nominatos inculpatos manifestatur vice, Salva ma-

19nente si opus fuerit melioratione Jozef Hurkowski[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „382”. Por. akty 369 (M. Grocholski), 377 (Cieszkowski vs Potocki i Żółtowscy o wypuszczenie złoczyńców z klucza niemirowskiego) – tu druga strona sporu.

Odczyt: komparent „Hurkowski[?]” (w rękopisie „Hurkowski/Starkowski” – pierwsza litera niepewna); „Żułtowskiego” – Żółtowski; „Wwdzica Poznanskiego[?]” – w rękopisie „Wwdzica Pornanskiego” (wojewodzic poznański?) – tytuł F. Potockiego niepewny (por. akt 377: Potocki – krajczy koronny, starosta leżajski); poddani „Szkindenka[?]”, „Złotarenka[?]” (w rękopisie „Lototarenka/Zototarenka”), „Burczuka[?]” – nazwiska niepewne; „Prawowici” – zapewne ‘pracowici’ (tytuł chłopów); „eo-/et” – zapewne ‘eorum et’; „bez niewinnie” – (zapewne) ‘bez przyczyny, niewinnie’.

Objaśnienia: „hanc in Diligentiam offert manifestationem” – wnosi tę manifestację w pilności (zabezpieczającą); „Complices” – wspólnicy; „Juramentem comprobowano będzie” – zostanie udowodnione przysięgą; „ad Expostulationem” – na żądanie; „pro Sumendis poenis” – dla poniesienia kar; „pro cognoscendis sceleribus eorum et administranda Justitia Sancta” – dla rozpoznania ich zbrodni i wymierzenia świętej sprawiedliwości; „Magdeburgia Mieyska” – sąd miejski (prawa magdeburskiego); „inkwietowany” – niepokojony, pozywany; „de promptitudine Principalis” – z gotowości mocodawcy; „Salva manente si opus fuerit melioratione” – z zastrzeżeniem prawa do poprawienia, gdyby zaszła potrzeba.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26maja 1768 r. Józef Hurkowski[?], imieniem Franciszka Żółtowskiego, cześnika ziemi kowalskiej, ekonoma klucza niemirowskiego, i dziedzica klucza Franciszka Potockiego, wojewodzica poznańskiego[?], złożył w grodzie winnickim manifestację zabezpieczającą przeciw Ignacemu Cieszkowskiemu, podczaszemu czernihowskiemu, i Michałowi Grocholskiemu, sędziemu ziemskiemu bracławskiemu. W styczniu 1768 r. kazali oni aresztować chłopów Petra Szkindenkę[?], Złotarenkę[?] Zaporożca, Hryćka Burłakę i Burczuka[?]; schwytano tylko dwóch, reszta uciekła. Ekonom był gotów wydać aresztowanych na żądanie lub stawić przed sądem, ale wobec braku sądów i niemożności upilnowania ich w niedostatecznie obsadzonej twierdzy oddał ich do sądu miejskiego (magdeburgii) w Niemirowie, i zastrzega, by nie był o to niesłusznie pozywany (por. akt 377).

Transkrypcja

k. 263 (skan 0266, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz[kiemi] Winnick[iemi] y przedemną

4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnick[iego]. Comparens personal[ite]r Wiel. Jmć Pan Antoni Ostrowski

6Skarbnik Mielnicki niegdy Wiel. Woyciecha y Eufrozyny Barbary

7binominis z Jankowskich Ostrowskich Skarbnikow Mielnickich Mał[żonków]

8Syn subveniendo Jntegritati substantiae suae et Pupillorum suorum ne exin-

9de aliquam patiantur Jacturam, insistendo manifestationi w Grodzie tutey-

10szym od Wiel. Jmć Xiędza Malskiego Proboszcza Niemirowskiego o zgore-

11nie Kościoła y Probostwa Niemirowskiego uczynionego, solenniter idq[ue] de

12Diligentia manifestuiesię o to. Jż gdy Die Vigesima Maij Anno praesen-

13ti z Piątku na Sobotę, o pułnocy przed Swiętami Zielonemi Miasto Nie-

14mirow gorzało, Kościoł y Probostwo Niemirowskie, w ktorych Skrzyni

15Depozyt Wiel. Komparenta lokowany znaydowałsię zaiętosię zgorzały tam

16ze Karty, et quidem iedna od JWiel. Koniecpolskiego Jana W. Barbarze

17z Jankowskich Ostrowskiey Matce manifestantis na Summę Tysiąc

18Złot[ych] Pol[skich] dana, Druga od Wiel. Franciszka Mielżeńskiego[?] Cześnika

19Hor[odelskiego][?] na Summę Trzy Tysiące Sześćset Protestanti służąca, Trzecia

20od Wiel. Jozefa Spendowskiego Cześnika Latyczow[skiego] na Summę Sześć

21Tysięcy Zł[otych] Pol[skich], Czwarta od Wiel. Stanisława Spendowskiego Cześni-

22kowicza Latyczow[skiego] na Summę Dwieście Sześćdziesiąt Złot[ych] Polskich

23Wiel. manifestuiącemusię Dane y Jnne Skrypta, Jntercyzy Dokumen-

24ta Papiery do Summ rożnych w rożnych Woiewodztwach leżących

k. 263v (skan 0267, strona lewa)

1po Antecessorach y Rodzicach Comparentis pozostałe w Skrzyniach z Jnne-

2mi Nieruchomemi Rzeczami, propter securitatem złożone funditus zgo-

3rzały y spaliłysię, przez ktore spalenie Depozytu wiele ponosi w Substan-

4cyi krzywdy przeto ninieyszy Comparens de Jntegritate sui et Diligen-

5tia Jterato manifestuiesię Antoni Ostrowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „383”. Por. akt 382 (ks. K. Malski – pożar Niemirowa 20/21 V 1768).

Odczyt: „Mielżeńskiego[?]” (w rękopisie „Miećelskiego/Mielelskiego”) – nazwisko niepewne; „Cześnika Hor.[?]” – w rękopisie „Cześnika / Horodł.” (może horodelskiego) – tytuł niepewny; „zaiętosię” – zajęło się (ogniem); „ze Karty” – zapewne ‘te Karty’; „Nieruchomemi Rzeczami” – zapewne omyłka za ‘ruchomemi’ (kosztownościami).

Objaśnienia: „binominis” – dwojga imion; „subveniendo Integritati substantiae suae et Pupillorum suorum ne exinde aliquam patiantur Jacturam” – przychodząc z pomocą całości majątku swego i swoich pupili, aby stąd nie ponieśli jakiejś straty; „insistendo manifestationi” – nawiązując do manifestacji (akt 382); „Die Vigesima Maij Anno praesenti” – 20 maja roku bieżącego (1768); „Depozyt” – rzeczy złożone na przechowanie; „Karty” – zobowiązania dłużne (karty, skrypty); „Jntercyzy” – umowy przedślubne; „propter securitatem” – dla bezpieczeństwa; „funditus” – doszczętnie; „de Integritate sui et Diligentia Iterato manifestuiesię” – ponownie manifestuje się dla zabezpieczenia swej całości.

Streszczenie

28maja 1768 r. Antoni Ostrowski, skarbnik mielnicki (syn Wojciecha i Eufrozyny Barbary z Jankowskich, skarbnikostwa mielnickich), imieniem swoim i swoich pupili, nawiązując do manifestacji ks. Kazimierza Malskiego (akt 382), złożył w grodzie winnickim manifestację zabezpieczającą: w pożarze Niemirowa w nocy z 20 na 21 maja 1768 r. w kościele i probostwie niemirowskim spłonął jego depozyt złożony w skrzyni – m.in. karty dłużne: Jana Koniecpolskiego dla jego matki na 1000 zł, Franciszka Mielżeńskiego[?], cześnika horodelskiego[?], na 3600 zł, Józefa Spendowskiego, cześnika latyczowskiego, na 6000 zł, Stanisława Spendowskiego, cześnikowicza latyczowskiego, na 260 zł, a także skrypty, intercyzy i dokumenty sum w różnych województwach odziedziczone po przodkach i rodzicach.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 263v (skan 0267, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Maij Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzk[iemi] Winn[ickiemi] y przedemną

4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winn[ickiego]. Comparens personal[ite]r Ur. Jmć Pan Woyciech Jgnacy Burbinski[?] Pleni-

6potent JWiel. Mikołaja Junoszy Piaskowskiego Podkom[orzego] Krzem[ienieckiego] Jmieniem

7tegoż idq[ue] in Diligentia. Jż lubo Dzień Dwudziesty Czwarty Maja Roku

8teraznieyszego Uchwałą W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] czyli raczey Konfederacyą tegoż W[oiewódz]twa

9do spisania y zaprzysiężenia Dobr wszystkich w ogulności w tymże W[oiewódz]twie

10będących, JWW. UU. Dziedzicom Possessorom tudzież Gubernatorom y

11Dyspozytorom iest oznaczony, ktorey uchwale y postanowieniu w niczym

12niesprzeciwiaiącsię, iednak że Starostwo Taraszczanskie JW. Jmć Pana Pias-

13kowskiego Podkomorzego Krzem[ienieckiego] Pryncypała manifestantis alternatą

14raz do Kijowsk[iego] drugi do Bracławskiego Woiewodztwo należy, Podatki zaś

15podymnego co rocznie do W[oiewódz]twa Kijowsk[iego] nieobserwuiąc alternaty muszą

16wybierać, exekwuiąc Milicyą Woiewodzką, a w Uniwersałach y Cyrkułach W[oiewódz]twa

17le nie niewspomniono. Przeto aby też Dobra Starostwo Taraszczańskie

18przez niewiadomość wczesną niepodpadło jakowemu uszczerbkowi y Kontra-

19wencyi, pilności swoią zanosząc Jnwentarz pomienionego Starostwa spisa-

20nia y zaprzysiężenia, tudzież zadosyć uczynienia Tyże uchwale y posta-

21nowienia pomienionego W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] jako alternatą Roku teraznieysze-

22go do W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] należącego oświadcza W. J. Burbinski[?] m[anu] p[ro]p[ri]a

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „384”. Por. akty 102, 305 i in. – Piaskowscy.

Odczyt: plenipotent „Burbinski[?]” (w rękopisie „Burbinski/Burbinskimme” – podpis niewyraźny); „Cyrkułach[?]” – w rękopisie „Tyrelluka-/le nie” – fragment niejasny (może ‘w Uniwersałach y Cyrkułach … wcale nie wspomniano’); „le nie niewspomniono” – zapewne ‘wcale nie wspomniano’; „Kontrawencya” – naruszenie (prawa), kara za niewykonanie.

Objaśnienia: „in Diligentia” – w pilności (zabezpieczająco); „Uchwała Województwa … czyli raczey Konfederacya” – uchwała konfederacji (barskiej) województwa bracławskiego z 24 V 1768 nakazująca spisanie i zaprzysiężenie inwentarzy wszystkich dóbr (zapewne dla wymiaru podatków na wojsko konfederackie); „alternatą” – naprzemiennie (co roku do innego województwa); „Podymne” – podatek od dymów (gospodarstw); „Milicya Woiewodzka” – milicja wojewódzka; „Uniwersały” – obwieszczenia.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28maja 1768 r. Wojciech Ignacy Burbiński[?], pełnomocnik Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, starosty taraszczańskiego, złożył w grodzie winnickim manifestację zabezpieczającą: konfederacja województwa bracławskiego uchwałą z 24 V 1768 nakazała dziedzicom, posesorom, gubernatorom i dyspozytorom spisanie i zaprzysiężenie wszystkich dóbr. Starostwo taraszczańskie należy naprzemiennie (rok po roku) do województwa kijowskiego i bracławskiego, choć podymne co roku wybiera, nie bacząc na alternatę, województwo kijowskie egzekucją milicji wojewódzkiej, a w uniwersałach nie zostało wymienione. Aby z niewiedzy nie poniosło szkody, pełnomocnik oświadcza gotowość spisania i zaprzysiężenia inwentarza starostwa i podporządkowania się uchwale województwa bracławskiego, do którego starostwo w tym roku należy.

Transkrypcja

k. 263v (skan 0267, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Osmego Dnia.

3[reszta strony pusta, przekreślona wielkim znakiem „Z” – vacat]

k. 264 (skan 0267, strona prawa)

1[górna część strony pusta, przekreślona wielkim znakiem „Z” – vacat]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt niewypełniony, bez numeru marginalnego: tylko nagłówek i data; dalej strony przekreślone. Krzyżanowski – zapewne Włodzimierz (por. akty 356, 390).

Streszczenie

Pod datą 28 maja 1768 r. pisarz rozpoczął wpis rekwizycji (poszukiwania w aktach) różnych tranzakcji na żądanie Krzyżanowskiego, lecz tekstu nie wpisał – miejsce puste i przekreślone.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 264 (skan 0267, strona prawa, dół)

1[górna część strony pusta, przekreślona – ciąg dalszy skreślenia po akcie 399]

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

3Miesiąca Maij Dwudziestego Osmego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Ja-

5nem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

6Winnickiego

k. 264v (skan 0268, strona lewa)

1Winnickiego Personaliter Comparens Urod[zony] Jmć Pan Stanisław Barań-

2ski Jmieniem y z wyraźney woli Wiel. Jmć Pana Kazimierza Po-

3łatyńskiego[?] Stolnika Latyczew[skiego] Dobr Wsiow Suprunowa y May-

4danu Suprunowskiego antiquae Arędownego Possessora solennie

5naprzeciwko JWiel. Jmć Panu Adamowi Myszce Chołoniewskie-

6mu Kasztellanowi Buskiemu[?] Dobr Miasteczka Janowa Dziedzi-

7cowi, tudzież Niewiernemu Naftule Obywatelowi Winnickie-

8mu a na ten czas Arędarzowi Suprunowskiemu żalił y mani-

9festowałsię o to. Jż Niewierny Naftuła Arędarz przeszły Supru-

10nowski najowszy arędę w Dobrach wsiach Suprunowie y May-

11danie Suprunowskim u Wiel. Querulantis Pryncypała gdzie

12Rok prawie cały pacifice arędę trzymaiąc y całą niemal impor-

13tancyę na siebie odbieraiąc, gdy expiracya Kontraktu y czas wy-

14płacenia Raty ile przy końcu roku przybliżałsię nescitur quam

15ob causam, bez żadney naymnieyszey krzywdy ze wszelkim sprzę-

16tem domowym y całą Chudobą do Dobr Miasteczka Janowa

17wyż rzeczonego JW. Kasztelana Buskiego[?] Dziedzicznych zbiegł

18y raty Cztyrech Tysięcy Cztyrechset Złot[ych] Pol[skich] /: jako z Likwida-

19cyi Samegoż Wiel. Jmć Pana Piaseckiego Kommissarza JWiel.

20Kaszt[elana] Busk[iego][?] pokazałosię :/ niewypłacił, o ktorego gdy Wiel. Com-

21parentis Pryncypał wydanie, lub uczynienia z niego Satysfa-

22kcyi u tegoż JWiel. Kaszt[elana] pokilkakrotnie rekwirował tenże

23JWiel. Obżał[owany] obcemu Żydowi bo z miasta Winnicy będącemu

24dawszy Protekcyę na wielokrotne Rekwizycye, ani go wydać

25ani Satysfakcyi uczynić niekazał, tylko Wmć Panu Piasec-

26kiemu kazał z pomienionym Naftułą obrachunek uczynić,

27z ktorego obrachunku, ut dictum est licet si evidenter pa-

28tuit że Cztery Tysiące Cztyrysta Złot[ych] Pol[skich] został Wiel. Com-

29ptis Pryncypałowi winien, przecież żadney Sprawiedliwo-

30ści uczynić niechciał, a tak ninieyszy Comp[aren]s uciekaiącsię

31ad asyllum Sacro Sanctae Justitiae, tak p[rze]c[iw]ko wyż wyrażo-

32nemu JW. Kaszt[elanowi] Busk[iemu][?] o niesłuszne protegowanie Obcych

33Żydow jakoteż Niewiernemu Naftule o niewypłacenie

34Raty Cztyrech Tysięcy Złot[ych] Pol[skich] powtornie a Solennie, sal-

35va reservata melioratione queritur et manifestatur Stanis-

36ław Barański

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „385”. Por. akty 233, 243 (Supronowce/Suprunów – Połutyński[?], stolnik latyczowski) i 359 (Chołoniewski – kasztelan bełski).

Odczyt: nazwisko „Połutyńskiego[?]” (nagłówek „Połatynskiego”, tekst „Po-/łatyńskiego”; w nagłówku aktu 402 „Połutynskiemu”, w aktach 233, 243 „Połutyński[?]”); tytuł Chołoniewskiego wyraźnie „Kasztellanowi Buskiemu”, „Kasztelana Buskiego”, „Kaszt. Busk.” – w innych aktach (220–222, 252, 359) „kasztelan bełski”; zapewne omyłka pisarza (Adam Myszka Chołoniewski był kasztelanem bełskim) – zachowano zapis rękopisu z [?]; „najowszy” – nająwszy; „importancya” – dochód (z arendy); „ut dictum est licet si evidenter patuit” – zapewne ‘ut dictum est, licet evidenter patuit’ (jak powiedziano, choć oczywiście okazało się); ostatnia suma w tekście „Cztyrech Tysięcy” (bez „Cztyrechset”) – jak w rękopisie.

Objaśnienia: „antiquae Arędowny Possessor” – dawny posesor arendowny (dzierżawca); „pacifice” – spokojnie; „expiracya Kontraktu” – wygaśnięcie kontraktu; „nescitur quam ob causam” – nie wiadomo z jakiej przyczyny; „Likwidacya” – obrachunek; „Protekcya” – opieka (ochrona przed wydaniem); „ad asyllum Sacro Sanctae Justitiae” – do schronienia przenajświętszej sprawiedliwości; „salva reservata melioratione queritur et manifestatur” – z zastrzeżeniem prawa poprawienia skarży się i manifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28maja 1768 r. Stanisław Barański, imieniem Kazimierza Połutyńskiego[?], stolnika latyczowskiego, dawnego arendownego posesora wsi Suprunów i Majdan Suprunowski, manifestował się w grodzie winnickim przeciw Adamowi Myszce Chołoniewskiemu, kasztelanowi buskiemu[?] (właściwie bełskiemu), dziedzicowi miasteczka Janów, oraz Żydowi Naftule, mieszczaninowi winnickiemu, arendarzowi suprunowskiemu. Naftuła, który przez prawie rok spokojnie trzymał arendę i pobierał dochody, przed wygaśnięciem kontraktu i terminem płatności bez powodu zbiegł z całym dobytkiem do Janowa i nie zapłacił raty 4400 zł (co potwierdził obrachunek przeprowadzony przez Piaseckiego, komisarza kasztelana). Mimo wielokrotnych żądań kasztelan, dając protekcję obcemu Żydowi z Winnicy, ani go nie wydał, ani nie dał satysfakcji. Barański protestuje przeciw kasztelanowi o niesłuszne protegowanie obcych Żydów i przeciw Naftule o niewypłacenie raty.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 265 (skan 0268, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzk[iemi] Winnick[iemi] y

4przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnick[iego]. Personaliter Comparens Urod.

6Jmć Pan Antoni Sitkowski Jmieniem y z wyraźnego zlecenia

7Wiel. Jmć Pana Jakoba Zarczynskiego Cześnika Sieradzkiego

8Dobr Klucza Sosenskiego y Suprunowskiego Arędownego Pos-

9sessora Pryncypała swoiego, przestrzegaiąc całości Fortu-

10nnego solennie naprzeciwko JWiel. Adamowi Myszce Chołoniewskie-

11mu Kasztel[anowi] Buskiemu[?] Dobr Miasteczka Janowa Dziedzi-

12cowi y Niewiernym Moszkowi Leybowiczowi Obywate-

13lowi Janowskiemu, a przeszłemu Arędarzowi Sosenskiemu,

14jakoteż Naftule, antehac Arędarzowi Suprunowskiemu ma-

15nifestowałsię o to. Jż ciż Obżałowani, a naprzod Niewierni Mosz-

16ko naiowszy arędę roczonym Kontraktem w Dobrach wsi Sosn[?]-

17ce u Wiel. Compti[s] Pryncypała, nietylko że przez zrzeczenie się

18Kontraktu od puł rocza niemały zawod y Decess w Jntracie z

19przyczyny wakuiącey arędy Wiel. Querulantis Pryncypałowi

20uczynił, aleteż y Raty Złot[ych] Pol[skich] Tysiąc Dwadzieścia Cztery y

21Groszy Piętnaście za puł rocze należącey onemuż niewypłacił,

22y Ludzi znaczne(mi) Długami nad Opis Kontraktu /: bo Zł[otych] Pol[skich]

23Sześćset Trzy y Groszy Trzy takowemi Długami przedał ktore

24y zawodne są, y odebrać Jch niepodobna :/ poobarczał, w czym nie-

25dząc ninieyszego Compti[s] Pryncypał znaczny Decess w Jntracie,

26gdy należącey sobie raty Tysiąca Dwudziestu Cztyrech Zł[otych] Pol[skich]

27y Groszy Piętnastu zapłacenia pretendował tenże obwiniony

28wynayduiąc sposoby a na jedyną zwłokę y oszukanie goniącego

29towego już szynku z Dworskiey gorzałki asekuruiącsię wypła-

30cić pomienioną ratę, naięcia domagałsię daiąc porożną zaręczę[?]

31że przez ten czas y długi na Ludziach będące, będzie odbierał,

32y ratę wypłacał, na co Wiel. Compti[s] Pryncypał Nolens vo-

33lens pozwolić musiał, byleby swoią należytość odzyskał, gdzie

34tenże oskarżony Dworską gorzałkę szynkowawszy y długi

35niektore przez tenże czas odbierawszy ani Raty wspomnio-

36ney Tysiąca Dwudziestu Cztyrech Złot[ych] y Groszy Piętnastu niewy-

37płacił

k. 265v (skan 0269, strona lewa)

1płacił, ani z Szynku gotowego należącey Jmportancyi nieoddał,

2ale jeszcze Złot[ych] Pol[skich] Dwieście Siedmdziesiąt Pięć y Groszy Dwa-

3dzieścia Cztery z tegoż Szynku Długami na Ludzi przedały

4Sam ze wszelką chudobą y całym sprzętem Domowym do

5Dobr Janowa uciekł. Niewierny zaś Naftuła wziowszy u Wiel.

6Compti[s] Pryncypała gorzałki Spustow kilkadziesiąt, targiem

7w Summie Czterdziestu Dziewięciu Czerwonych Złot[ych] /: jako

8Dokument od niego W. Compti[s] Pryncypałowi dany świad-

9czy :/ tychże pieniędzy nieoddawszy także do Dobr Miasta Ja-

10nowa pod Protekcyę JWo Kasztel[ana] Buskiego[?] zbiegł, z ktorych

11Wiel. Compti[s] Pryncypał gdy u JWo Obżał[owanego] satysfakcyi w tak

12znaczney krzywdzie swoiey pokilkakrotnie rekwirował, ten-

13że JW. oskarżony żadney Satysfakcyi nieuczynił y czynić niechce

14owszem oświadczyłsię że ieżeliby Compti[s] Pryncypał miał kiedy

15wspomnionych Żydow iakimkolwiek sposobem zabrać y do sie-

16bie zaprowadzić tedyby ze Dwora Compti[s] Pryncypała onych

17ze per vim wziąć rozkazał, a lubo tenże Compti[s] Pryncypał

18Długow wspomnionych przez wyż rzeczonego Moszka na Ludzi

19praeaggravanter przedanych podiąłsię był odszukiwać że iednak

20te Długi są zawodne y niesprawiedliwie przedane przetoż od-

21szukiwania pomienionych Długow, przez siebie nolendo podię-

22tego recedendo salvam sibi repetitionem należytości swoiey od

23kogo należeć będzie zostawiwszy y powtornie naprzeciwko

24wyż wyrażonym Obżał[owanym] Jdem Comp[aren]s nne Principalis sui

25manifestowawszysię oświadcza tegoż Pryncypała swojego

26o to wszystko ubi de Jure venerit prawnie czynić niezaniedbać

27A. Sitkowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „386”. Nagłówek bez numeru na dole k. 264v, tekst z numerem na k. 265. Por. akty 193, 201, 220 (Jakub Zarczyński – cześnik sieradzki; Sosenka, arendarz Moszko) i 400 (Naftuła, Janów, Chołoniewski).

Odczyt: tytuł Chołoniewskiego ponownie „Kasztel. Buskiemu/Buskiego” (por. akt 400 – zapewne omyłka za ‘Bełski’); wieś „Sosn[?]-/ce” – zapewne Sosenka (miejscownik „Sosence”, por. akty 220–221); „roczonym Kontraktem” – rocznym kontraktem; „Ludzi znaczne(mi) Długami … poobarczał” – obciążył ludzi długami (sprzedając na kredyt); „zaręczę[?]” – wyraz niepewny; „goniącego” – zapewne ‘goniącego (dłużnika)’ albo omyłka; „przedały” – zapewne ‘przedał’; „ze per vim” – (zapewne) ‘per vim’ (przemocą).

Objaśnienia: „Decess w Intracie” – ubytek dochodu; „wakuiąca aręda” – nieobsadzona arenda; „Importancya” – dochód; „Spust gorzałki” – miara (beczka) wódki; „Czerwone Złote” – dukaty; „Protekcya” – opieka chroniąca przed wydaniem; „praeaggravanter” – z wielkim obciążeniem; „zawodne” – niepewne, nieściągalne; „nolendo” – mimo woli; „recedendo salvam sibi repetitionem należytości swoiey od kogo należeć będzie zostawiwszy” – odstępując (od tego), zastrzegając sobie prawo dochodzenia należności od kogo trzeba; „ubi de Jure venerit” – gdzie prawnie przypadnie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28maja 1768 r. Antoni Sitkowski, imieniem Jakuba Zarczyńskiego, cześnika sieradzkiego, arendownego posesora kluczy sosenskiego i suprunowskiego, manifestował się w grodzie winnickim przeciw Adamowi Myszce Chołoniewskiemu, kasztelanowi buskiemu[?] (bełskiemu), dziedzicowi Janowa, oraz Żydom: Moszkowi Lejbowiczowi, mieszczaninowi janowskiemu, dawnemu arendarzowi w Sosence[?], i Naftule, dawnemu arendarzowi suprunowskiemu. Moszko po pół roku zerwał roczny kontrakt arendy, nie zapłacił raty 1024 zł 15 gr, obciążył ludzi nieściągalnymi długami (603 zł 3 gr), a gdy Zarczyński zgodził się, by dalej szynkował dworską gorzałkę i ściągał długi, nie zapłacił ani raty, ani dochodu z szynku, rozdał na kredyt jeszcze 275 zł 24 gr i uciekł z całym dobytkiem do Janowa. Naftuła, wziąwszy kilkadziesiąt spustów gorzałki za 49 dukatów, również zbiegł do Janowa pod protekcję kasztelana. Kasztelan na wielokrotne żądania nie dał satysfakcji, a nawet zapowiedział, że gdyby Zarczyński ich zabrał, odbierze ich przemocą z jego dworu. Zarczyński rezygnuje ze ściągania nieściągalnych długów, zastrzegając dochodzenie swoich należności.

Transkrypcja

k. 265v (skan 0269, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzk[iemi] Winnickiemi

4y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnick[iego]. Comparens Personal[ite]r

6Ur. Jmć Pan Antoni Sitkowski, Jmieniem y z zlecenia Wmć Pa-

7na Jakoba Zarczynskiego Cześnika Sieradzkiego Dobr Klucza

8Suprunowskiego Arędownego Possessora Pryncypała swoiego zapo-

k. 266 (skan 0269, strona prawa)

1biegaiąc całości Substancyi onego, solennie naprzeciwko Wiel. Jmć Pa-

2nu Kazimierzowi Połutynskiemu Stolnikowi Latyczew[skiemu] żalił

3y manifestowałsię w ten sposob y o to. Jż Wiel. Oskarżony wszedł-

4szy w Kontrakt roczny Arędowny z Wiel. Compti[s] Pryncypałem

5o Dobra wieś Suprunow y Maydan Suprunowski, Długu Ty-

6siąc Dziewięćset Złot[ych] Pol[skich] czyli więcey /: jako Tranzakcye woy-

7bie opiewaią :/ na Gromadach Suprunowskiey y Maydanu Su-

8prunowskiego, pozostałego na siebie przeiął, y ten nietylko ode-

9brał, aleteż przy kończącymsię Roku Expiracyi Possessyi swoiey

10gdy Czas y termin liczenia Summy ninieyszego Komparenta

11Pryncypałowi za tenutę roczną od Wiel. Obżał[owanego] należący przy-

12bliżałsię takowych sposobow wynaydywał, żeby sobie pretext

13znalezienia pretensyi do Compti[s] Pryncypała, a z tey miary

14uchyleniasię od płacenia Summy przyczynę mogł uformować,

15jakoż y uformował, albowiem Arędarza Suprunowskiego, Arę-

16dę w Suprunowie trzymaiącego, nazwiskiem Naftułę przez

17rożne sposoby nieuważaiąc na żadne przestrogi Comparentis

18Pryncypała y Ludzi Gromadzkich, do ucieczki przymusiwszy

19Decess w Jntracie z niewypłacenia Raty przez tegoż Arędarza

20sua sponte poniosł, a do ninieyszego Wiel. Compti[s] Pryn-

21cypała niesłuszną pretensyę rości, na ktorey fundamencie

22Summy Cztery Tysiące Sześćset Siedmdziesiąt Pięć Złot[ych]

23Pol[skich] za wspomnioną Tenutę należącey Wiel. Compti[s] Pryn-

24cypałowi niewypłacił y do tych czas wypłacić niechce, a za

25tym tenże Comp[aren]s uciekaiącsię do Swiętey Sprawiedliwości

26o tak znaczną y niewinną krzywdę Pryncypała swego Jmie-

27niem Tegoż naprzeciwko wyż wyrażonemu Wiel. Obżałowanemu

28powtornie a solennie salva reservata huius manifestatio-

29nis melioratione żali y manifestuiesię A. Sitkowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „387”. Druga strona sprawy z aktu 400 (Połutyński[?] vs Chołoniewski i Naftuła): Zarczyński oddał Połutyńskiemu w roczną arendę (tenutę) Suprunów i Majdan Suprunowski; Połutyński, by nie zapłacić, zrzuca winę za ucieczkę arendarza Naftuły (por. akty 400, 401).

Odczyt: nazwisko wyraźnie „Połutynskiemu/Połutynskiemu” (w akcie 400 „Połatyński[?]”); „Tranzakcye woy-/bie opiewaią” – zapewne ‘w osobie’ albo ‘wobie’ (= w sobie) opiewają.

Objaśnienia: „Kontrakt roczny Arędowny” – roczna umowa dzierżawy; „Tenuta” – dzierżawa, czynsz dzierżawny; „Expiracya Possessyi” – koniec okresu posiadania; „pretext” – pretekst; „Decess w Intracie” – ubytek w dochodzie; „sua sponte” – z własnej woli (z własnej winy); „salva reservata huius manifestationis melioratione” – z zastrzeżeniem prawa poprawienia tej manifestacji.

Streszczenie

28maja 1768 r. Antoni Sitkowski, imieniem Jakuba Zarczyńskiego, cześnika sieradzkiego, arendownego posesora klucza suprunowskiego, manifestował się w grodzie winnickim przeciw Kazimierzowi Połutyńskiemu, stolnikowi latyczowskiemu. Połutyński, wziąwszy od Zarczyńskiego w roczną arendę wieś Suprunów i Majdan Suprunowski, przejął i ściągnął dług ponad 1900 zł pozostały na gromadach, a pod koniec dzierżawy, gdy zbliżał się termin zapłaty, szukał pretekstu do odmowy zapłaty: różnymi sposobami doprowadził do ucieczki arendarza suprunowskiego Naftuły, po czym, ponosząc z własnej winy ubytek z niezapłaconej raty, wysuwa niesłuszne pretensje wobec Zarczyńskiego i nie płaci mu należnych 4675 zł za tenutę (por. akty 400–401).

Transkrypcja

k. 266 (skan 0269, strona prawa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Maij Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzk[iemi] Winnick[iemi]

4y przedemną

k. 266v (skan 0270, strona lewa)

1y przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem

2Burgrabstwa Grodu Winn[ickiego]. Stanowszy oczewiście Woźny G[e]n[era]l[ny] W[oiewódz]twa

3Bracł[awskiego] y Jnnych Opat[rzny] Stanisław Łobodzinski w moc wierney Relacyi

4swoiey, iawnie zeznał Jż on Roku Miesiąca y Dnia na akcie wyrażo-

5nych na affektacyą y prawną rekwizycyą Wiel. Jmć Pana Jakoba Zar-

6czynskiego Cześnika Sieradzkiego Dobr Klucza Suprunowskiego y

7Sosenskiego Possessora maiąc przy sobie stronę Szlachty Ludzi

8wiary godnych UU. Jchmciow Panow Stefana Zagorskiego y Jana

9Koniewicza, dla większego świadectwa do tego aktu użytych był w

10Dobrach Miasteczku Janowie JW. Chołoniewskiego Kaszt[elana] Buskiego[?]

11Dziedzicznych, gdzie będąc Niewiernych Moszka Leybowicza

12antehac Arędarza Sosenskiego y Naftułę itidem przeszłego Arę-

13darza Suprunowskiego aktualnych Dłużnikow z Dobr wyż wy-

14rażonych Sosnki y Suprunowa do Dobr Miasteczka Janowa

15zbiegłych y tam byłem osiadłych ze wszelką Chudobą końmi

16Wołami, Bydłem, kotłami, Żonami Dziećmi Domostwem y

17Całym sprzętem Domowym w Zamku Janowskim u JWiel.

18Chołoniewskiego Kaszt[elana] Buskiego[?] Dobr Janowa Dziedzica w

19Grzywnach Prawem opisanych arsztował y prawnie przy-

20poręczył, ktory arszt tenże JW. Kasztelan Buski[?] na pomie-

21nionych Dłużnikow Dobrowolnie przyiowszy do rozprawy

22prawney dotrzymać deklarował y Submittowałsię, w czym

23ow Woźny Szlachtą sobie przytomną oświadczywszysię z tam-

24tąd odiechał, y tu ad Acta przybywszy przed Urzędem ninie[y]-

25szym prawdziwego arsztu swego uczynił y zeznał Relacyą

26Woźny nieumieiący pisać Krzyż Swięty kładzie Stanisław

27Łobodzinski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „388”. Areszt zbiegłych arendarzy z aktów 400–402. Wieś pisana tu „Sosnki” (dopełniacz) – Sosnka/Sosenka.

Odczyt: tytuł Chołoniewskiego ponownie „Kaszt. Buskiego”, „Kasztelan Buski” (por. akt 400 – zapewne omyłka za ‘bełski’); „byłem osiadłych” – zapewne ‘były osiadłe’ (omyłka pisarza, por. akt 388).

Objaśnienia: „aktualni Dłużnicy” – rzeczywiści (bieżący) dłużnicy; „kotły” – kotły gorzelniane; „w Grzywnach Prawem opisanych arsztował y prawnie przyporęczył” – aresztował pod karą grzywien przewidzianych prawem i prawnie powierzył (pieczy); „Submittowałsię” – zobowiązał się.

Streszczenie

28maja 1768 r. woźny generalny województwa bracławskiego Stanisław Łobodziński zeznał w grodzie winnickim, że na żądanie Jakuba Zarczyńskiego, cześnika sieradzkiego, posesora kluczy suprunowskiego i sosenskiego, w obecności szlachciców Stefana Zagórskiego i Jana Koniewicza był w miasteczku Janów, dziedzictwie Adama Chołoniewskiego, kasztelana buskiego[?] (bełskiego), i na zamku janowskim aresztował zbiegłych z Sosnki i Suprunowa dłużników – Żydów Moszka Lejbowicza, dawnego arendarza sosenskiego, i Naftułę, dawnego arendarza suprunowskiego – osiadłych tam z całym dobytkiem, końmi, wołami, bydłem, kotłami, żonami i dziećmi; kasztelan dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się stawić ich do rozprawy. Woźny niepiśmienny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 266v (skan 0270, strona lewa, dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Maij Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzk[iemi] Winn[ickiemi] y przedemną

4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winnickiego. Stawiwszysię Osobiście Ur. Jmć Pan Franciszek Kanicki

6Jmieniem y z wyraźnego zlecenia JWmć Pana Franciszka Lezenskiego

7Łowczego y Deputata na Trybunał Koronny Podolskiego, tudzież Wmć Pa-

8na Marcina Rakowskiego Komor[nika] Gran[icznego] Halick[iego] y Jnnych Dobr Ko-

9chanowki y Korinice Dziedzicow y Possessorow, solennie naprzeciwko Wmć

10Pana Michałowi Grocholskiemu Sędziemu Ziem[skiemu] Bracł[awskiemu] Dobr Komoro-

11wa Woronowicy y Jnnych w Przyległości Granic z Dobrami Kochanowką

12y Korincami

k. 267 (skan 0270, strona prawa)

1y Korincami będących Dziedzicowi, y Possessorowi, niemniey Lesniczym Po-

2bereżnikom Kozakom y Hayduczkom[?] z tychże Dobr będącym ad praesens po

3Jmionach niewiadomym, manifestuiesię y protestuie o to. Jż tenże W. Grocholski

4Sędzia Ziem[ski] Bracł[awski] niekontentuiącsię od iedney Sciany pokrzywdzeniem

5znacznym Gruntow Sianożęci y Lasu Dobr Kochanowki y Korinice, y bynay-

6mniey nieuważaiąc na wielokrotne przez manifesta inwalidacye nastąpione-

7go zmownie między Dobrami Komorowem Woronowicą y Chruślincami De-

8kretu Kommissarskiego, tak od Dziedzicow Dobr Kochanowki y Korinice ja-

9ko y Possessora Dobr Chruślince małych y Wielkich do Akt publicznych

10zaniesione, owszem wieś Michałowkę ad praesens, in ante Kostopul nazwaną

11niedawney Kolonyi na Gruntach Kochanowskich y Korinieckich lokowaną co

12raz w granicach rozprzestrzenić usiłuiąc po mimo dawnieysze Ludziom y

13poddanym Kochanowskim y Korinieckim poczynione krzywdy obszernie

14w zaniesionych manifestach wizyach y obdukcyach wyrażone, świeżo to

15iest na Dniu wczorayszym Lesniczy Koray[?] y Hayduczki[?] tegoż Wgo Sędzie-

16go Ziem[skiego] Bracł[awskiego] na własny Grunt Koriniecki y Kochanowski naiechaw-

17szy Ludzi z tychże Dobr bydło y konie pasących, bić kaleczyć, z odzieży

18poobdzierać, Urod. Jana Zarębę z Kochanowki także przy koniach znay-

19duiącegosię spisą podkłuć ważylisię /: jako obszernieysza tegoż Urod. Za-

20ręby na Smiertelney Pościeli leżącego y do Akt teraznieyszych przy-

21być niemogącego Swiadczy przez Woźnego y Szlachtę uczyniona wi-

22zya :/ a jako Pomienione Grunta y Sianożęci, podług obmowy dawnych

23Granic z dawien do Dobr Kochanowki y Korinice należały w używaniu

24y Possessyi nieprzerwaney tychże Dobr znaydowałysię, y teraz znaydowaćsię

25powinny, tak o ucalenie onych do Dobr Kochanowki y Korinice a nie-

26winne przywłaszczenie do Dobr Woronowicy, uczynioną ad praesens wio-

27lencyą Ludzi pobicie, zranienie y poobdzieranie Urod. Zaręby podkłucie

28przychylaiącsię do dawnieyszych Protestacyi y manifestow o podobne

29wiolencye y pokrzywdzenia jakoteż y o nieważność Dekretu Granicz-

30nego Kommissarskiego, między Dobrami Komorowem y Woronowicą z

31iedney, a Dobrami Krolewskiemi Chruślincami z drugiey strony

32zmownie z pokrzywdzeniem znacznym Gruntow Sianożęci y Lasu

33Kochanowskich y Korinieckich Collateraliter przypieraiących y in-

34nych Dekretow y Tranzakcyi cum praejudicio tychże Dobr Gra-

35nic Starodawnych nastąpionych ad acta publica zaniesionych Jmie-

36niem jako wyżey jako nayuroczyściey manifestuiesię y prote-

37stuie, zupełne gdzie z Prawa o to będzie należało zachowuiąc czy-

k. 267v (skan 0271, strona lewa)

1nienie y Salwę zupełną zostawuiąc iterato protestuiesię F. Kanicki m[anu] p[ro]p[ri]a

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „389”. Por. akty 333, 337 (Łężeński „z Lezna”/„z Lezynice” – do porównania), 270–273 (Marcin Rakowski – komornik graniczny halicki), 369, 396 (M. Grocholski).

Odczyt: nazwisko „Lezenskiego” (nagłówek „Lezenskiego”, tekst „Lorenskiego/Lezenskiego”; w akcie 405 „Lezinskiego/Lerinskiego”) – zapewne Leżeński/Łężeński; tytuł „Łowczego” bez nazwy ziemi w tekście, w nagłówku „Ł. Ł.[?]”; wieś „Korinice/Korincami/Korinieckich” – Koryńce[?] (inna niż w aktach 392–393?); „Hayduczkom[?]/Hayduczki[?]” – zapewne hajduczkom (hajducy); „Koray[?]” – nazwisko leśniczego niepewne; „Kostopul” – dawna nazwa wsi Michałówka.

Objaśnienia: „Pobereżnicy” – strażnicy (lasów, brzegów); „Hajducy” – zbrojna służba dworska; „od iedney Sciany” – z jednej strony (granicy); „inwalidacye” – protesty o nieważność; „zmownie” – w zmowie; „Dekret Kommissarski” – wyrok komisji granicznej; „Kolonia” – nowa osada (słoboda); „obdukcye” – oględziny ran; „spisa” – dzida; „podkłuć” – przebić, zranić dzidą; „obmowa dawnych Granic” – opis dawnych granic; „Collateraliter przypieraiące” – przylegające z boku; „cum praejudicio” – ze szkodą; „Salwa” – zastrzeżenie (praw).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28maja 1768 r. Franciszek Kanicki, imieniem Franciszka Leżeńskiego[?], łowczego i deputata na Trybunał Koronny z województwa podolskiego, oraz Marcina Rakowskiego, komornika granicznego halickiego, dziedziców i posesorów Kochanówki i Koriniec[?], protestował w grodzie winnickim przeciw Michałowi Grocholskiemu, sędziemu ziemskiemu bracławskiemu, dziedzicowi Komarowa i Woronowicy, oraz jego leśniczym, pobereżnikom, Kozakom i hajdukom. Grocholski, nie zważając na protesty przeciw zmownie wydanemu dekretowi komisarskiemu (granica między Komarowem i Woronowicą a królewskimi Chruślińcami), zagarnia grunty, sianożęci i las Kochanówki i Koriniec, rozszerzając granice wsi Michałówka (dawniej Kostopul), niedawnej kolonii osadzonej na tych gruntach. Wczoraj jego leśniczy Koraj[?] i hajducy najechali grunty koriniecki i kochanowski, pobili i obdarli z odzieży ludzi pasących bydło i konie, a szlachcica Jana Zarębę z Kochanówki przebili dzidą tak, że leży na łożu śmierci (co poświadczyła wizja woźnego). Kanicki protestuje o zabór gruntów, gwałty i zranienie Zaręby oraz o nieważność dekretu granicznego i innych dekretów i transakcji ze szkodą dla dawnych granic.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 267v (skan 0271, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Maij Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzk[iemi] Winn[ickiemi] y przedemną

4Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winnickiego. Stanowszy oczewisto Woźny G[e]n[era]l[ny] W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] y Jnnych

6Opatrzny Jan Domagalski w moc wierney y skuteczney Rel[acyi] swoiey

7ustnie iawnie y Dobrowolnie zeznał Jż on Roku Tysiąc Siedmset

8Sześćdziesiąt Osmego Dnia Dwudziestego Maij na affektacyą y pra-

9wną rekwizycyą JWiel. Franciszka z Lezynice[?] Lezeńskiego Łow[czego]

10y Deputata na Trybunał Koron[ny] Prowincyi Małopolskiey W[oiewódz]twa

11Podol[skiego] y Wmć Pana Marcina Rakowskiego Komornika Graniczn[ego]

12Halick[iego] Dobr wsiow Kochanowki y Korinice Dziedzicow maiąc przy

13sobie stronę Szlachty Ludzi wiary godnych UU. Jchmć Panow

14Antoniego Wyszyńskiego y Szymona Klarowskiego, dla tym więk-

15szey wiary, do tego Aktu użytych, był w Dobrach Wsi Kochanowce gdzie

16będąc widział y oglądał Urod. Jana Zarębę śmiertelnie zranionego

17y do życia niepodobnego. dla wielkiey słabości ad Acta przywieść nie-

18mogącego w Boku lewym ranę głęboką przez Dwie Siermięgi spi-

19są przebitą, tak obszerną y głęboką że kilka palcy włożyć można

20y za każdym Tchnieniem krew lerzącsię[?] y bulkocząca[?], ktorą to ranę

21twierdził być zadaną sobie przez Lesniczych Michałowskich y

22Komorowskich Wiel. Grocholskiego Sędziego Ziemsk[iego] Bracł[awskiego]

23przy gwałtownym naiezdzie Grunta Korinieckiego, rowno ze

24Dniem Ludzi y Chłopcow noclegujących pobitych razy Sine

25na rożnych mieyscach ciała maiących y z odzienia zdar-

26tych y obnażonych, a to przez Tychże Lesniczych y Kozakow

27Wiel. Grocholskiego Sędz[iego] Ziem[skiego] Bracł[awskiego] co widziawszy y oglą-

28dawszy, Szlachtą sobie przytomną oświadczywszysię ztamtąd

29powrocił y przedemną Urzędem Prawdziwey wizyi swo-

30iey uczynił y zeznał Relacyą Woźny nieumieiący pisać

31Znakiem Krzyża Swiętego podpisuięsię Jan Domagalski

32+

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „390” – ostatni wpis z maja 1768; od k. 268 (skan 0271 prawa) księga przechodzi do sierpnia 1768 („Annus Millesimus Septingentesimus Sexagesimus Octavus, Mensis Augustus”) – przerwa w aktach od 28 V do VIII 1768 (zapewne z powodu działań wojennych konfederacji barskiej i wojsk rosyjskich).

Odczyt: data wizji „Dnia Dwudziestego Maij” – w rękopisie wyraźnie „Dwudziestego”, choć akt 404 (28 V) mówi o napadzie „na Dniu wczorayszym” – możliwa omyłka pisarza (zamiast ‘Dwudziestego Osmego’/‘Siódmego’); nazwisko w nagłówku „Lezinskiego[?]/Lerinskiego”, w tekście „z Lezynice[?] Lezeńskiego” (por. akt 337 – „z Lezynice”); „lerzącsię[?] y bulkocząca[?]” – zapewne ‘lejącsię y bulgocząca’; „Grunta Korinieckiego” – na grunt koriniecki.

Objaśnienia: „Wizya” – oględziny dokonane przez woźnego ze szlachtą; „Siermięga” – sukmana; „spisa” – dzida; „do życia niepodobny” – bez nadziei przeżycia; „Trybunał Koronny Prowincyi Małopolskiey” – Trybunał Koronny lubelski (dla Małopolski), deputat z województwa podolskiego; „noclegujący” – (chłopcy) pilnujący koni na nocnym wypasie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28maja 1768 r. woźny generalny województwa bracławskiego Jan Domagalski zeznał w grodzie winnickim, że (28[?]) maja, na żądanie Franciszka z Leżenic[?] Leżeńskiego, łowczego i deputata na Trybunał Koronny prowincji małopolskiej z województwa podolskiego, oraz Marcina Rakowskiego, komornika granicznego halickiego, dziedziców Kochanówki i Koriniec[?], w obecności szlachty (Antoni Wyszyński, Szymon Klarowski) był w Kochanówce i oglądał śmiertelnie rannego Jana Zarębę, który z powodu słabości nie mógł być przywieziony do akt: miał w lewym boku głęboką ranę od dzidy przebitą przez dwie siermięgi, tak szeroką, że można włożyć kilka palców, z której przy każdym oddechu bulgotała krew; zeznał, że zadali mu ją leśniczy z Michałówki i Komarowa, ludzie sędziego ziemskiego bracławskiego Michała Grocholskiego, przy najeździe na grunt koriniecki o świcie. Woźny oglądał też pobitych, posiniaczonych i obdartych z odzieży ludzi i chłopców pasących konie na noclegu. Woźny niepiśmienny (por. akt 404).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 268 (skan 0271, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Augusti, Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y Przedemną

4Michałem Jedleckim, Namiesnikiem tunc Burgr[abstwa] Grodu Winn[ickiego]. Stano-

5wszy Oczewisto Woźny G[e]n[era]l[ny] W[oiewódz]twa Bracł[awskiego] y Jnn[ych] Opatr[zny] Teodor

6Janowski, ktory w moc wierney, y skuteczney Relacyi swoiey, ia-

7wnie, ustnie, y dobrowolnie zeznał. Jż On Roku Teraznieyszego

8Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego, dnia pierwszego Augusti

9na Affektacyą y Prawną Rekwizycyą JWo Jmć Pana Adama Cho-

10łoniewskiego Kaszt[elana] Busk[iego][?] Dobr Radawki Dziedzica, maiąc przy

11Sobie Stronę Szlachty, Ludzi Wiary godnych, do tego Aktu uży-

12tych UU. Jchmć PP. Fedora Kocubinskiego, y Jana Sobestyanskiego

13widział na Gront Dobr Wsi Radawki, gdzie ziechawszy, widział y

14oglądał Żyta przez Ludzi Napadewskich, na kop dziesięć wypasio-

15nego, y wytratowanego, w Zapuscie zaś Dzberałow[?] dużych Tysiąc

16Cztery sta Siedmnaście, przez tychże Ludzi Napadewskich wyciętych.

17a zaś na Gront Dobr Wsi Czeczełnice[?] tegoż JW. Affektanta Dzie-

18dzicznych, z tąż Szlachtą ziechawszy widział Zapust Dębowy przez

19Ludzi Monczanieckich[?] wycięty, y zdewastowany, Sianożęci mieyscami

20powykaszane, y wytratowane, Co widziawszy y Urzędownie oglądaw-

21szy, tąż Stroną Szlachty oświadczywszysię, ztamtąd odiechał. y

22tu ad Acta praesentia przybywszy, Przedemną Urzędem prawdziwey

23Wizyi Swoiey uczynił y zeznał Relacyą. De quo praesens Ill[ite]r[atu]s[?] Rel[ator] Ill[ite]r[atu]s[?]

24qui supra ignarus Literar[um] Crucem Sanctam posuit Teodor Janowski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „391”. Pierwszy wpis po przerwie (ostatni akt z maja – 405, rkp. 390, 28 V 1768); od tego aktu inna ręka pisarska (staranne, pochyłe pismo) i nowy namiestnik burgrabstwa – Michał Jedlecki („Namiesnikiem tunc”). Na marginesie notka o kolacjonowaniu „Legi cum Copia Tchorzewski”.

Odczyt: tytuł Chołoniewskiego „K. B.”, „Kaszt. Busk.” – jak w aktach 400–403 (zapewne omyłka za ‘bełski’); „Napadewskich” – z wsi Napadówka; „Dzberałow[?]” – wyraz niepewny (zapewne nazwa drzew lub dębów – może ‘dębów’ w zniekształceniu albo ‘żerdzi’); „Czeczełnice[?]” (w rękopisie „Czeczasznice/Czepasznice”) – nazwa wsi niepewna; „Monczanieckich[?]” – z wsi Monczańce[?]; formuła „Mllis Rel. Mllis” – relator niepiśmienny.

Objaśnienia: „ad Affectationem” – na życzenie; „Gront” – grunt; „kopa” – 60 snopów; „Zapust” – młody las, zarośla (zagajnik); „Urzędownie” – urzędowo; „ad Acta praesentia” – do niniejszych akt; „ignarus Literarum Crucem Sanctam posuit” – nieznający liter postawił znak krzyża.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2sierpnia 1768 r. woźny generalny województwa bracławskiego Teodor Janowski zeznał w grodzie winnickim (przed namiestnikiem Michałem Jedleckim), że 1 sierpnia, na żądanie Adama Chołoniewskiego, kasztelana buskiego[?] (bełskiego), dziedzica Radawki, w obecności szlachciców Fedora Kocubińskiego i Jana Sobestjańskiego oglądał na gruncie wsi Radawka żyto wypasione i stratowane przez ludzi z Napadówki na około 10 kop oraz 1417 dużych drzew[?] wyciętych przez nich w zagajniku, a na gruncie wsi Czeczełnik[?] (także Chołoniewskiego) zagajnik dębowy wycięty i zniszczony przez ludzi z Monczaniec[?] oraz miejscami wykoszone i stratowane sianożęci. Woźny niepiśmienny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 268 (skan 0271, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Augusti, Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y Przedemną

4Michałem Jedleckim Namiesn[ikiem] tunc Burgr[abstwa] Grodu Winn[ickiego]. Osobiście

5Stawiwszysię Urodz[ony] JPan Antoni Maczynski[?] Miecz[nik] Sieradz[ki][?] Jmieniem, z

6pewnego, y osobliwego Zlecenia Wiel. Antoniego Regenta Ziemskiego y Jozefa

7Wicegerenta Grodz[kiego] Latyczewskich Czaykowskich Braci między Sobą, ro-

8dzonych, y Jnnych, z takowych nawet nayuroczystsze w pilności czyni

9oświadczenie. Jż Owi gdy wpoczęty Spor Prawny z Powództwa Swego z W.

10Woyciechem Baranowskim[?] Miecz[nikiem] Zwinogr[odzkim] y Urodz. Jozefem Wolańskim

11o gwałtowności na Wolney Drodze w Majakowie Roku Tysiąc Siedmset

12Sześćdziesiąt Szostego, w nastaniu Swey Władzy podległych Ludzi, na

13oświadczaiącychsię praktykowane dotąd okrutnym Kołataniem

14przyzwoitego Stanu, y Postaci tuteyszego, y Jnnych Wie-

15wodztw Kraiowych iest zatkliwy[?] y niezałatwiony, przeto w Urzędach

16Grodzkich

k. 268v (skan 0272, strona lewa)

1Grodzkich, y Wszelakich Sądach przyzwoitych od Stanow Koronnych

2postanowionych, y postanowić się mogących, czynić prawnie niezanie-

3chaią, y dokonywać obiecuią, w czym y powtore Wolności zaświadcza-

4iąsię Antoni Maczynski[?] m[anu] p[ro]p[ri]a

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „392”. Nowa ręka (od aktu 406). Por. akty 27–47 i in. (Czajkowscy, „O. Czaykowski” – namiestnik w lutym 1768).

Odczyt: nagłówek „Ex Prte[?]” (zapewne ‘Protestatio ex parte’ albo ‘Protta’); komparent „Maczynski[?]” (w rękopisie „Maczynski/Mączyński”), tytuł „Miecz. Sieradz.[?]” (w rękopisie „Mieczn Sieradz”); „Baranowskim[?]” (w rękopisie „Baczraskim/Barczaskim” – nazwisko niepewne); „w Majakowie” (wyraźnie „Majakowie”); fragment „w nastaniu Swey Władzy podległych Ludzi, na oświadczaiącychsię praktykowane dotąd okrutnym Kołataniem przyzwoitego Stanu y Postaci tuteyszego” – składnia zawiła (zapewne: z powodu zamieszania w kraju, okrutnego „kołatania” [niepokojenia] stanu i porządku województwa), przepis wierny; „zatkliwy[?]” – zapewne ‘zatknięty’ (zawieszony); „powtore” – powtórnie.

Objaśnienia: „w pilności” – manifestacja zabezpieczająca (in diligentia); „Regent Ziemski” – kierownik kancelarii ziemskiej; „Wicegerent Grodzki” – zastępca starosty w sądzie grodzkim; „z Powództwa Swego” – jako powodowie; „gwałtowność na Wolney Drodze” – gwałt (napaść) na publicznej drodze; „Sądy … od Stanow Koronnych postanowione” – sądy ustanowione przez stany (tu zapewne sądy konfederackie); „Wolności zaświadczają się” – zastrzegają sobie prawo (do dalszego dochodzenia).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2sierpnia 1768 r. Antoni Maczyński[?], miecznik sieradzki[?], imieniem braci Antoniego, regenta ziemskiego, i Józefa, wicegerenta grodzkiego latyczowskiego, Czajkowskich, złożył w grodzie winnickim manifestację zabezpieczającą: rozpoczęty z ich powództwa proces przeciw Wojciechowi Baranowskiemu[?], miecznikowi zwinogrodzkiemu, i Józefowi Wolańskiemu o gwałt na publicznej drodze w Majakowie w 1766 r. został wskutek zamieszania w kraju (zawieszenia sądów w województwie i innych województwach) wstrzymany i niezałatwiony; Czajkowscy zapowiadają dochodzenie sprawy w urzędach grodzkich i wszelkich sądach ustanowionych lub mogących być ustanowionymi przez stany koronne.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 268v (skan 0272, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Augusti Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y Przedemną Mi-

4chałem Jedleckim Namiesn[ikiem] tunc Burgr[abstwa] Grodz[kiego] Winn[ickiego]. Comp[aren]s Pter[?]

5Urodz[ony] JPan Jędrzey Porębski, nne et ex Speciali Commisso JW. JPana Jo-

6achima Potockiego Podczaszego W. X. Lit. Dobr Klucza Murachowskiego Dziedzi-

7ca, tudzież Urodz. Chwedzinskiego[?] y Jnn[ych] Jchmciow Szlachty Dzierżawcow

8y Poddanych tegoż Klucza Murachowskiego Smiertelnie pobalicowanych[?]

9Solennie naprzeciwko Wmć Panu Tomaszowi Molendzkiemu[?] W. B.[?] y Jnnym

10Wiolatorom, y Gwałtownikom Sobie Obwinionemu po Jmio-

11nach lepiey wiadomym, w niżey Opisany protestuiesię Sposob,

12Jż Wmć Pan Molendzki[?] ninieyszy Obratowany przybrawszy Szlachty

13Swoich y Jnnych Pracyalistow z Orężem, Chłopow z Kosami na pra-

14wie nabitemi, około Osob Sta, nietylko gwałtownie na Siano-

15żęć Pienkowiecka[?] naiechał, Siana około Tysiąca kopic iuż podko-

16szonego zabrać, Chudobę z pol własnych Murachowskich y Pien-

17kowieckich grabić, Ludzi kilkunastu Smiertelnie zbić y skaleczyć

18/: ktorzy dla Smiertelnych razow do Kancellaryi Grodu Winn[ickiego] Stawio-

19ne być niemogą :/ kazał, aleteż Zboża własne Murachowskie y Pien-

20kowieckie, na pniu będące, na Dni trzydzieści wytratować, y In-

21ne nieznośne krzywdy czynić, y Codziennie ponawiać śmiał y

22ważył, o ktore Wiolencye tenże Comparens nne quo supra ite-

23rum Salva si opus fuerit ejusdem Protestationis Melioratione

24Protestat[ur]. Comp[aren]s nieumieiący Pisma Krzyż S[wię]ty kładzie Jędrzey

25Porębski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „393”. Nowa ręka (od aktu 406).

Odczyt: nazwisko obwinionego „Molendzkiemu[?]/Molendzki[?]” (w rękopisie „Molenydkimu/Molenydki”) – niepewne; skrót tytułu „W. B.[?]” nierozwiązany (może wojski bracławski); „Chwedzinskiego[?]” – nazwisko niepewne; „pobalicowanych[?]” – zapewne ‘pokaleczonych/pobitych’ (wyraz niejasny); „Pter[?]” – zapewne ‘Personaliter’ (skrót „Pter”); „Obratowany” – (zapewne) ‘obwiniony’ (por. akty 400–401 „Obżałowany”); „Pienkowiecka[?]” – sianożęć pieńkowiecka (wieś Pieńkowce[?]); „Kosy na prawie nabite” – kosy osadzone na sztorc (jako broń).

Objaśnienia: „nne et ex Speciali Commisso” – imieniem i ze szczególnego zlecenia; „Pracyaliści” – oficjaliści, słudzy dworscy; „z Orężem” – z bronią; „kopica” – kopa siana; „Chudoba” – dobytek; „na pniu” – nieskoszone; „Wiolencye” – gwałty; „Salva si opus fuerit ejusdem Protestationis Melioratione” – z zastrzeżeniem prawa poprawienia tej protestacji, gdyby zaszła potrzeba.

Poprawka (sesja 11 X 2026): akt 414 (kontrprotestacja tej samej sprawy) podaje wyraźnie „Wmć Pana Tomasza Molinyckiego Woyski Winn.” – obwinionym jest więc Tomasz Molinycki, wojski winnicki; zapis „Molendzki[?] W. B.[?]” w transkrypcji tego aktu należy rozumieć jako Molinycki (w rękopisie „Molenydki”), a „W. B.” zapewne jako omyłkę lub zły odczyt „W. W.” (Wojski Winnicki). Wieś sianożęci: Pieńkówka (akt 414 „Wsi Pienkowki”).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3sierpnia 1768 r. Jędrzej Porębski, imieniem Joachima Potockiego, podczaszego WXL, dziedzica klucza murachowskiego, oraz Chwedzińskiego[?] i szlachty-dzierżawców i poddanych tego klucza, protestował w grodzie winnickim przeciw Tomaszowi Molinyckiemu, wojskiemu winnickiemu, i jego wspólnikom. Molinycki z około stu ludźmi – szlachtą, sługami z bronią i chłopami z kosami osadzonymi na sztorc – najechał sianożęć pieńkowiecką (Pieńkówka), zabrał około tysiąca kop podkoszonego siana, grabił dobytek z pól murachowskich i pieńkowieckich, kazał śmiertelnie pobić kilkunastu ludzi (nie mogli stawić się w kancelarii) i przez trzydzieści dni tratować stojące zboża, ponawiając codziennie krzywdy. Porębski, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 268v (skan 0272, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Augusti Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Mi-

4chałem Jedleckim Namiesn[ikiem] tunc Burgr[abstwa] Grodz[kiego] Winn[ickiego]. Comp[aren]s Pter[?] Prze-

5wielebna w Bogu Jmć Panna Anna Cieszyłowna[?] Klasztoru Winn[ickiego] Zako-

6nu Mniszek S. Bazylego Wielkiego Starsza, praevidendo Jndemnita-

7ti Funduszu od Lat Stu kilkudziesiąt Przywilejami Nayiaśniey-

8szych Monarchow utwierdzonego od S[więtey] P[amięci] niewygasłych w modli-

9twach Zakonu Tegoż Fundatorow wzmocnionego prawami

10w Gruntach y nadaniach uzbroionego, Solennie tak Swym, ia-

11ko y Zupełnego Klasztoru Zakonnych Panien Jmieniem tę Za-

12nosi Manifestacyę. Jż Przywileie Prawa nadania w Orygina-

13łach y Extraktach Funduszowe, tudzież Processa z Roz-

14nemi o Fundusz Klasztorny zaszłe, u JW. Jmć X[ię]dza

15Wołodkiewicza Arcybiskupa będące, y od Starszych

16oddane, ieżeliby quo fato ex ke[?] disturbij publici Oycyzny

k. 269 (skan 0272, strona prawa)

1przez grassuiące Haydamactwo y Woynę zatracone lub Zabrane by-

2ły, a z tych przyczyn niebytych Dowodow y Dokumentow Funduszu

3ażeby tenże Klasztor iakowych nieponosił y nieponiosł krzywd y ru-

4iny, więc ostrzegaiąc Całość y Jstotę Klasztoru y Gruntow Funduszem

5oznaczonych, ac de Diligentia Suo et quo supra nomine queritur

6et Ma[nifesta]t[ur], lub tę odyskać, czyli też z Xiąg wyiąć Dowody fun-

7duszowe ad probamen nieochybney Jstoty oświadczaiąc, do-

8pomnieć się zaś oprzywłaszczoną do Starostwa Jurisdykcyą Klasz-

9toru tegoż wolne sobie zostawuiąc. Anna Cieszyłowna[?] Z[akonu] S[więtego] B[azylego]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „394”. Por. akt 184 (bazylianki winnickie vs Czetwertyński). Arcybiskup Wołodkiewicz – Filip Felicjan Wołodkowicz, metropolita unicki (arcybiskup kijowski).

Odczyt: imię i nazwisko ksieni „Anna Cieszyłowna[?]” (w rękopisie „Ciesrylowna/Cieszylowna”, podpis „Ciesrylowna”); „Pter[?]” – zapewne ‘Personaliter’; „ex ke[?] disturbij” – zapewne ‘ex hoc disturbio’ albo ‘ex re disturbij’; „niebytych” – zapewne ‘niebędących’ (brakujących); „odyskać” – odszukać; „oprzywłaszczoną do Starostwa Jurisdykcyą” – o przywłaszczoną przez starostwo jurysdykcję.

Objaśnienia: „Starsza” – przełożona (ksieni) klasztoru; „praevidendo Indemnitati Funduszu” – zapobiegając szkodzie fundacji; „S. P.” – świętej pamięci; „Extrakty” – wypisy z ksiąg; „Processa” – akta procesów; „quo fato ex … disturbij publici” – jakimś losem z powodu zamieszek publicznych; „Haydamactwo” – hajdamacy (koliszczyzna 1768); „Woyna” – działania wojenne (konfederacja barska, Rosjanie); „de Diligentia Suo et quo supra nomine queritur et Manifestatur” – w pilności swojej i w imieniu jak wyżej skarży się i manifestuje; „ad probamen nieochybney Jstoty” – dla dowodu niewątpliwej istoty (praw).

Streszczenie

3sierpnia 1768 r. Anna Cieszyłówna[?], przełożona klasztoru bazylianek w Winnicy, imieniem swoim i całego konwentu złożyła w grodzie winnickim manifestację zabezpieczającą: oryginały i ekstrakty przywilejów fundacyjnych klasztoru (od ponad stu kilkudziesięciu lat potwierdzanych przez królów) oraz akta procesów o fundusz klasztorny, oddane przez starsze zakonnice na przechowanie arcybiskupowi Wołodkowiczowi, mogły z powodu zamieszek w kraju zostać zatracone lub zabrane przez grasujących hajdamaków i wojnę. Aby klasztor nie poniósł szkody z braku dokumentów, zastrzega prawo do ich odszukania lub wydobycia odpisów z ksiąg dla dowodu oraz do dochodzenia jurysdykcji klasztornej przywłaszczonej przez starostwo.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 269 (skan 0272, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Augusti Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną

4Michałem Jedleckim Namiesn[ikiem] tunc Burgr[abstwa] Grodu Winn[ickiego] Comparens

5p[ersonali]t[e]r Ur. Jmć Pan Michał Dobrowolski, nne, et ex speciali Commisso

6W. Michała Grocholskiego Sędziego Ziem[skiego] Bracł[awskiego] Dobr Wsi Luki

7Meleszkowskiey[?] w Woiewodztwie Bracławskim Powiecie Winnickim

8leżącey Zastawnego Possessora p[rze]c[iw]ko W. Jozefowi Zagurskiemu Cz[eśnikowi]

9Wołod[zimierskiemu][?] Dobr tejże Luki Dziedzicowi, w ten niżey opisany Manife-

10stuiesię Sposob y o to. Jż gdy tenże W. Grocholski Sędzia Ziem[ski] Bracł[awski]

11maiąc Cessio Kontraktu Zastawnego od W. Dzdynskiego[?] Łowczego Chełm-

12skiego ad praesens Kasz[telana] Lubaczewskiego, w Spokoyney Teyże Wsi zostawał

13Possessyi, a na Usilne W. Woyciecha Bogatka[?] Zięcia Swego prozby

14lubo z Obowiązku Jntercyzy Slubney, niebył wtym koniecznie Czasie

15do dawania od Summy Posagowey Prowentu obowiązany, Gdy

16żadne Prawo Rodzicom oddawania Corkom Posagow nieoznacza

17Terminu, Rodzicow tylko zostawuie Władzy y Przywiązaniu, maiąc

18wzgląd na Jnteressa Tegoż W. Bogatka[?] z Dobr Wsi Luki Prawu

19Swojemu Zastawnemu podległey, użytku y Jntraty w proicencie[?] od Pięć-

20dziesiąt Tysięcy Złotych Pol[skich] posagu, gdy tyle Wieś Luka czyniła Jn-

21traty, wyrachowany ustnie do Dalszey niezlewaiąc swoiey Prawa

22Zastawnego, ale One w Cale Sobie zostawiwszy pozwolił Woli, y Tym

23Sposobem z mocy pozwolonego. W. Bogatkowi ze Wsi Luki Prog-

24ti[?], tenże od niegoż różnym Arędowany bywał, wszystkie iednak

25prawne Processa W. Grocholski iako Zastawnik, y rzetelny Posse-

26sor utrzymywać musiał, testantibus Transactionibus. Gdy zaś

27W. Zagurski Cz[eśnik] Wołod[zimierski][?] nabył Wsi teyże u JW. Wacława Rzewuski-

28go W[oiewo]dy Podol[skiego] Hetmana Polnego Koron[nego] Haereditatem niewiem czy-

29li in Condicto z W. Bogatkiem Prawa do Zastawy niemaiącym,

30y wchodzić w Kondykt przeciwko Oycu, z Prawa Bożego y Swie-

31ckiego nieposwinnym, Czyli takie waząc Prawo, w Czasie gdy Wiel.

32Grocholski Sędzia Ziem[ski] Bracł[awski] w kraiu tamtym dla włoczącego

33się Woyska znaydowaćsię niemogł, Dobra Wieś Luką pod Prawem

34Zastawnym nikomu niebytym W. Michała Grocholskiego Sędziego

35Ziem[skiego]

k. 269v (skan 0273, strona lewa)

1Ziemsk[iego] Bracł[awskiego] będące nieoddawszy in Termino pieniędzy, antici-

2pando exemptionis nawet terminum, odebrał, y tym sposobem

3z Possessyi Zastawney W. Grocholskiego Sędziego Ziemsk[iego] Bracł[awskiego] Ro-

4ku teraznieyszego wygnał, y pod rygor Prawa o Expulsyach napisane-

5go popadł. przeto Jdem Comparens nne quo supra de expulsione ex

6jisdem Juri Suo Obligatorio subjectis Bonis Manifestat[ur], offerendo Su-

7um Principalem p[ro] Eadem expulsione Jure Actarum velle salva

8Michał Dobrowolski m[anu] p[ropria]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „395”.

Odczyt: wieś „Luki Meleszkowskiey[?]” (w rękopisie „Luki / Meleszkowskiey” – Łuka Meleszkowska); tytuł Zagórskiego „Cz. Wołod.[?]” (cześnik włodzimierski?) – skrót niepewny; „Dzdynskiego[?] Łowczego Chełmskiego ad praesens Kasz. Lubaczewskiego” – nazwisko niepewne (w rękopisie „Dzdynskiego/Didynskiego”); „Bogatka[?]” (w rękopisie „Bogatka/Bogathiem/Bogatkowi”) – może Bogatko/Bogatek; „w proicencie[?]” – zapewne ‘w procencie’; „niezlewaiąc” – nie zlewając (nie przelewając, nie cedując) swego prawa; „Prog-/ti[?]” – zapewne ‘Pro(fi)ty’ – wyraz niejasny; „nieposwinnym” – zapewne ‘niepowinnym’; „waząc” – zapewne ‘ważąc’ (lekceważąc); „nikomu niebytym” – zapewne ‘nikomu nieustąpionym’; „Jure Actarum velle salva” – zakończenie niejasne (zapewne ‘iure acturum velle, salva (melioratione)’).

Objaśnienia: „Cessio Kontraktu Zastawnego” – cesja (przeniesienie) kontraktu zastawnego; „Intercyza Ślubna” – umowa przedślubna; „Prowent od Summy Posagowey” – dochód (odsetki) od sumy posagowej; „Arędowany” – wydzierżawiony; „testantibus Transactionibus” – jak świadczą transakcje; „Haereditatem” – dziedzicznie (jako dziedzictwo); „in Condicto” – w zmowie; „Kondykt” – zmowa; „dla włoczącego się Woyska” – z powodu włóczącego się (grasującego) wojska; „anticipando exemptionis nawet terminum” – nawet przed terminem wykupu; „Expulsya” – wyzucie z posiadania; „de expulsione ex iisdem Juri Suo Obligatorio subjectis Bonis” – o wyzucie z tych dóbr, podległych jego prawu zastawnemu; „offerendo Suum Principalem pro Eadem expulsione Jure acturum velle” – oświadczając, że jego mocodawca będzie się prawował o to wyzucie.

Uzupełnienie: akt 446 zapisuje nazwę wyraźnie: „w Łuce Meleszkowskiey” – odczyt Łuka Meleszkowska potwierdzony.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3sierpnia 1768 r. Michał Dobrowolski, imieniem Michała Grocholskiego, sędziego ziemskiego bracławskiego, zastawnego posesora wsi Łuka Meleszkowska w województwie bracławskim, powiecie winnickim, manifestował się w grodzie winnickim przeciw Józefowi Zagórskiemu, cześnikowi włodzimierskiemu[?], dziedzicowi tej wsi. Grocholski, posiadając wieś z cesji kontraktu zastawnego od Dzdyńskiego[?], łowczego chełmskiego, obecnie kasztelana lubaczowskiego, na prośby zięcia Wojciecha Bogatka[?] pozwolił mu – choć nie był zobowiązany intercyzą do wypłacania odsetek od posagu – czerpać dochód z Łuki (równy procentowi od 50 000 zł posagu), zachowując swe prawo zastawne i prowadząc wszystkie procesy jako zastawnik. Zagórski, nabywszy wieś dziedzicznie od Wacława Rzewuskiego, wojewody podolskiego i hetmana polnego koronnego, w zmowie z Bogatkiem[?] (który nie miał prawa do zastawu i występował przeciw teściowi), korzystając z nieobecności Grocholskiego, który z powodu grasującego wojska nie mógł przebywać w tamtych stronach, odebrał wieś bez zwrotu pieniędzy, nawet przed terminem wykupu, i wygnał Grocholskiego z posesji, popadając w kary prawa o expulsjach. Grocholski zapowiada proces.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 269v (skan 0273, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Augusti piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz[kiemi] Winn[ickiemi] y przedemną Micha-

4łem Jedleckim, Namiesn[ikiem] tunc Burgr[abstwa] Grodu Winn[ickiego] Stanowszy Oczewi-

5sto Woźny G[e]n[era]l[ny] W[oiewódz]twa Podol[skiego] y Jnn[ych] Opatr[zny] Michał Markiewicz

6w moc Skuteczney Rel[acyi] swoiey dobrowolnie zeznał. Jż On Roku Ty-

7siąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Miesiąca Augusti Dnia trzeciego

8Pozwow Głownych Trybunał[u] Kor[onnego] Lwowskich Autentycz[nych] in numero dwa,

9ieden odniosł do Dobr Miasteczka Pieczary, a drugi Kancellaryi Grodz-

10kiey Winnickiey, y tam te Pozwy każdy z Osobna na Stole położył, o po-

11łożeniu y Essencyi onych, od kogo po kogo y w iakiey Sprawie pisane były

12prawnie publikował, y do Wiadomości podał de tenore tali. Stanislaus

13Augustus Dei Gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithuaniae, Russiae, Prus-

14siae, Masoviae, Samogitiae, Kioviae, Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Livoniae,

15Smolensciae, Severiae, Czerniechoviaeq[ue]. Vobis Ill[ustrissi]mo M[agnifi]co Petro a Potok

16Potocki Capitaneo Sniatynensi, Bonorum Tractus Dunajoviensis, in Pa-

17latinatu Podoliae, Terra Camenecensi consistentium atq[ue] Tractus Piecza-

18rensis in Ukrajna jacentis ac aliorum Haeredi Domino, G[ener]oso Francisco So-

19kołowski Ejusdem Ill[ustrissi]mi M[agnifi]ci Potocki G[e]n[era]li Commissario, tum G[ener]osis Antonio

20Łaszkowski Silvarum praerecensiti Tractus Dunajoviensis Superintendenti,

21Josepho sive alterius Nominis Bukojemski Mecenati, et Joanni Sałkowski

22Dependenti Palestritis Vinnicensibus infrascriptas Manifestationes lesi-

23vas conficientibus, et ad Acta Castrensia Camenecensia Podoliae, et Vinni-

24censia porrigentibus, nec non Per Ill[ust]ri et Admodum R[evere]ndo Maximilia-

25no Matuszewski Canonico Cathedrali Camenecensi Podoliae, Ill[ustrissi]mi

26ac Reverendissimi Adami Krasinski Episcopi Camenecensis Podoliae

27Bonorum Oppidi Dunajowce cum attinentijs Obligatorijs Possessoris Com-

28missario ad statuitionem G[ener]osi Łaszkowski Silvar[um] Superintendentis Ci-

29tato, ad extremum G[ener]osis Leoni Markiewicz Actorum Castrensium Ca-

30menecensium Podoliae, et Thomae Czarkowski Actor[um] Castrens[ium] Vinni-

31censium Susceptantibus, Circumscriptivas Manifestationes suscipi-

32entibus, tum quoq[ue] M[agnifi]cis Eorund[em] Actor[um] Regentib[us] ad subsequendam

33eliminationem, itidem Citatis de Personis Causa infra scripta. Bonis-

34que vestris, generaliter omnibus mandamus ut coram nobis, seu Judi-

35cio Nostro Ordinario G[e]n[era]li Tribunalis Regni Leopoliensi, tum, dum, et

36quando Causa praesens ex Regestro sibi competenti inscriptioneq[ue] qua-

37vis etiam Connexionem cum Causa praesenti habente, ad Judicandum voca-

38ta et acclamata legitime inciderit, P[rim]o[?] peremptorieq[ue] Comparatis, ad

39Jnstantiam Jnstigatoris Judicij Nostri, Ejusq[ue] Delatoris Illustris M[agnifi]ci Ludovici Pociey

40Excubiarum M[a]g[n]i Ducatus Lith[uaniae] Praefecti, et G[ener]osi Stanislai Dulęba[?]

k. 270 (skan 0273, strona prawa)

1Actorum, qui vos inhaerendo Constitutionibus Regni, laesivas Circum-

2scriptiones prohibentibus, ac Manifestationibus Suis eo Nomine contra Vos, co-

3ram Actis Authenticis Regni factis citant, ad videndum et audiendum,

4attentandumq[ue] vos ratione Ill[ustrissi]mi M[agnifi]ci Ludovici Pociey Excubiar[um] M[a]g[n]i Du-

5catus Lith[uaniae] Praefecti praesentanei Actoris Manifestationibus suis, crudo Calamo

6adnotatis et denigranti Stilo repletis, et quidem primo Feria Quarta post

7D[omini]cam R[e]v[erendissi]mi[?] Palmar[um] proxima Anno D[omi]ni Millesimo Septingentesimo Se-

8xagesimo Septimo ad Acta Castrens[ia] Camenecens[ia] Podoliae per G[ener]osum An-

9tonium Łaszkowski Silvar[um] Dunajovecensium Superintendentem, altera

10Die nona Mensis Maji Anno eodem Millesimo Septingentesimo Sexage-

11simo Septimo ad Acta Castrensia Vinnicensia per G[ener]osum Joannem Sa-

12łkowski, G[ener]osi Bukojemski Dependentem, utrasq[ue] Personas ignotas, et ad

13negotia ejusmodi non pertinentes, in solam non nisi intaminati Ill[ustrissi]mi

14M[agnifi]ci Actoris honoris circumscriptionem per Vos Citatos Subordina-

15tos porrectis, lesive Circumscriptionis condictaminis Personae distinctae

16non minus ac Eidem Ill[ustrissi]mo M[agnifi]co Petro Potocki Capitaneo Sniatynensi

17Sanguine juncto incompetentis ac nunquam probabilis, ac si cum

18Reverendissimo Capitulo Cameneci[ensi] Podoliae in Conscripto Re-

19spectu Bonorum Pieczary, Contractu Obligatorio facti, in rerum ta-

20men Natura uti non reperibilis ita et non deducibilis objectionis

21posteaq[ue] illatas hujusmodi repetitis cribrosis Manifestationibus

22objectiones ad augendam Ill[ustr]is M[agnifi]ci Actoris injuriam, ipsodem

23circa incidentiam Causae suae cum Per Ill[ust]ri et Reverendissimo Ca-

24pitulo Cameneci[ensi] Podoliae in Officio Castrensi Laticzoviensi Fe[ri]a

25Tertia post D[omini]cam Jubilate proxima Anno quo sup[ra] Millesimo

26Septingentesimo Sexagesimo Septimo negotij sui mali defensionis

27per ejusmodi vero defensionem etiam in Subsellijs Publicis intami-

28nati honoris Actoris prostitutionis, alijsq[ue] Bonum Nomen tangentib[us]

29Transactionibus fusius intractu Causae enarrandis injuriationes poenis

30legibus Regni descriptis personalibus et Crumenalib[us] puniri, eliminatione

31exactis lesivarum Transactionum instantaneae subsequendam demandari,

32Statuitionem G[ener]osi Łaszkowski qui uti Officioso Aresto innodatus est, ita et

33praesenti Citatione fieres vos arestat Silvar[um] Dunajovensium Super-

34intendentis, per quem vestri Citatorum interesit ac aliorum ex Circum-

35stantijs Negotij requirendorum p[ro] sumendis de Illis seorsivis poenis in-

36jungi Te vero G[ener]osum Bukojemski p[ro] Conscriptione cribrosae Manifestatio-

37nis ac procurata ejusd[em] ad Acta Vinn[icensia] per G[ener]osum Sałkowski Depen-

38dentem Tuum porrectione poenis distinctis p[ro] Ejusmodi progressu de

39meritis affici. Nos quoq[ue] G[ener]osos Susceptantes Vinn[icenses] et Cameneci[enses] Podo-

40liae ad attendandum subsequendam eliminationem eaq[ue] omnia quae

41de Jure et Justitia super vobis ratione Susceptionis Sup[ra] Scriptar[um] Mani-

42festationum decernenda erunt compelli, damna causata et litis ex-

43pensas refundi caeteraq[ue] pro Causae praesentis exigentia con-

44tra Vos decernenda peragi, Statui, et Sententiari, Citami-

45ni itaque et accitamini sitis pariturj Terminum attentatu-

46ri et ad praemissa haec et alia fusius vobis proponenda Ju-

47dicialiter responsuri. Datum Leopoli Fe[ri]a Quarta post F[est]o Purifica-

48tionis B. V. Mariae proxima Anno D[omi]ni Millesimo Septingentesimo Sexagesi-

49mo Octavo. De quo praesens Ejusd[em] Ill[ite]r[atu]s[?] Rel[ator] Ill[ite]r[atu]s[?] qui supra Jgnarus

50Literarum Crucem S[anctam] posuit Michał Markiewicz +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „396”. Por. akty 278, 280 (Franciszek Sokołowski – komisarz Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego; Pieczara, kapituła kamieniecka, Pociej strażnik litewski).

Odczyt: „Stanislai Dulęba[?]” (w rękopisie „Dulęba/Dulżba”) – nazwisko drugiego aktora niepewne; „P[rim]o[?] peremptorieque” – w rękopisie „Pto” (zapewne ‘primo’ albo ‘praecise’); „D[omini]cam R[e]v[erendissi]mi[?] Palmarum” – w rękopisie „Dnicam Rdmi Palmar.” (zapewne ‘Dominicam Ramis Palmarum’ – Niedziela Palmowa); „ipsodem” – zapewne ‘iisdem’ albo ‘eodem’; „fieres vos arestat” – zapewne ‘penes vos arestat(us)’; „interesit” – interest; „Personae distinctae” – fragment zawiły składniowo, przepis wierny.

Objaśnienia i tłumaczenie (streszczające): pozew króla Stanisława Augusta do Trybunału Koronnego we Lwowie wzywa Piotra z Potoka Potockiego, starostę śniatyńskiego, dziedzica klucza dunajowieckiego (ziemia kamieniecka na Podolu) i klucza pieczarskiego (na Ukrainie), jego komisarza generalnego Franciszka Sokołowskiego, Antoniego Łaszkowskiego, nadleśniczego (superintendenta lasów) klucza dunajowieckiego, Józefa Bukojemskiego (mecenasa) i Jana Sałkowskiego (jego dependenta) – palestrantów winnickich, którzy sporządzili i wnieśli do akt grodzkich kamienieckich i winnickich krzywdzące manifestacje; a także ks. Maksymiliana Matuszewskiego, kanonika katedralnego kamienieckiego, komisarza (posesora) Dunajowiec z ramienia biskupa kamienieckiego Adama Krasińskiego (do stawienia Łaszkowskiego); oraz Leona Markiewicza i Tomasza Czarkowskiego, przyjmujących manifestacje w aktach grodzkich kamienieckich i winnickich (i regentów tych akt) – dla wymazania manifestacji. Z instancji instygatora trybunalskiego i delatora Ludwika Pocieja, strażnika wielkiego litewskiego, oraz Stanisława Dulęby[?]. Sprawa dotyczy manifestacji wniesionych: w środę po Niedzieli Palmowej 1767 do akt kamienieckich przez Łaszkowskiego i 9 V 1767 do akt winnickich przez Sałkowskiego, „surowym piórem” i „oczerniającym stylem”, godzących w nieskazitelną cześć Pocieja (zarzut rzekomej zmowy z kapitułą kamieniecką co do dóbr Pieczara), oraz obrony w sprawie z kapitułą przed grodem latyczowskim (wtorek po niedzieli Jubilate 1767). Żądanie: ukarania karami osobistymi i pieniężnymi, natychmiastowego wymazania krzywdzących wpisów, stawienia Łaszkowskiego (aresztowanego), ukarania Bukojemskiego za sporządzenie manifestacji, zwrotu szkód i kosztów. „Datum Leopoli Feria Quarta post Festum Purificationis B. V. Mariae proxima 1768” – dan we Lwowie w środę po święcie Oczyszczenia NMP (3 II 1768). „Crumenales poenae” – kary pieniężne; „eliminatio” – wymazanie wpisu z akt; „Susceptantes” – urzędnicy przyjmujący wpisy do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5sierpnia 1768 r. woźny generalny województwa podolskiego Michał Markiewicz zeznał w grodzie winnickim (przed namiestnikiem Michałem Jedleckim), że 3 sierpnia doręczył dwa autentyczne pozwy główne Trybunału Koronnego lwowskiego – jeden do miasteczka Pieczara, drugi do kancelarii grodu winnickiego – i ogłosił ich treść. Pozew (dany we Lwowie 3 II 1768, wpisany po łacinie) z instancji instygatora i Ludwika Pocieja, strażnika wielkiego litewskiego, oraz Stanisława Dulęby[?] wzywał Piotra Potockiego, starostę śniatyńskiego (dziedzica kluczy dunajowieckiego i pieczarskiego), jego komisarza Franciszka Sokołowskiego, nadleśniczego Antoniego Łaszkowskiego, palestrantów winnickich Józefa Bukojemskiego i Jana Sałkowskiego, ks. Maksymiliana Matuszewskiego, kanonika kamienieckiego, oraz urzędników przyjmujących wpisy w Kamieńcu i Winnicy (Leon Markiewicz, Tomasz Czarkowski) w sprawie oszczerczych manifestacji wniesionych w 1767 r. do akt kamienieckich i winnickich przeciw Pociejowi (rzekoma zmowa z kapitułą kamieniecką co do dóbr Pieczara), żądając ich wymazania, ukarania winnych i zwrotu kosztów. Woźny niepiśmienny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 270v (skan 0274, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Augusti piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodu Winn[ickiego] y Przedemną Michałem

4Jedleckim Namiesn[ikiem] tunc Burgr[abstwa] Grodu Winn[ickiego]. Osobiście postanowiwszy

5się W. Teresa z Kopystenskich Łasocina[?], W. Antoniego Łasoty[?] pozostała

6Wdowa, lubo Substancyi wszelkiey ruchomey, y nieruchomey po S[więtey] P[amięci] Mę-

7żu Swoym iest dożywotnią Panią, iednak że czyniąc zadosyć Prawu

8pospolitemu Regestr Rzeczy pozostałych po Smierci Wiel. Antonim

9Łasocie[?] Mężu swoym spisawszy taki. Jż został się Żupan Kitayki[?] pi-

10kowany Stary Bładorożowy[?], Furya iedna, Pistoletow para żelazny[ch],

11Mozdzien mosiężny y Żelazny, Kot Ładnich[?] kowanych para, Woz Wałdowy[?]

12y konski, Łyżek Srebrnych dwie, Sztuczek od Ładownicy srebrnych Cztery,

13Sztuczek od Szabli do Pasków srebrnych osm, Wołow Cztery, Krow dwie,

14Koni czteri, Bykow Trzeletnich dwa, Owiec Starych dwie, Jagniąt Czworo.

15Flexis ad Jmaginem Crucifixi Genibus w przytomności Urodz. Dominika

16Szlidinskiego[?] y Szymona Puchnickiego[?] tudzież Opatrznego Błażeia Le-

17niowskiego na tę Rotę. Jako więcey nad wyż Specyfikowany Regestr

18Rzeczy po S[więtey] P[amięci] W. Antonim Łasocie[?] Mężu Komparentis niezostało

19się. Tak mi Boże dopomoży niewinna Męka Chrystusa, Jura-

20ment wykonała, y po wykonanym Juramencie w Pilności swo-

21iey Manifestowałasię. Teresa Łasocina[?] m[anu] p[ro]p[ri]a

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „397”.

Odczyt: nazwisko „Łasocina/Łasoty/Łasocie[?]” (w rękopisie „Lasocina, Lasoty, Lasocie”) – zapewne Łasota (Łasocina – żona Łasoty); „Kopystenskich” – Kopystyńskich; „Kitayki[?]” – kitajki (tkanina jedwabna); „Bładorożowy[?]” – zapewne ‘bladoróżowy’; „Furya” – (zapewne) ‘furia’ – rodzaj płaszcza? albo ‘fura’ (wóz) – niepewne; „Kot Ładnich[?] kowanych para” – zapewne ‘kół ładnych kowanych para’; „Woz Wałdowy[?]” – może ‘wołowy’; „Szlidinskiego[?]”, „Puchnickiego[?]” – nazwiska świadków niepewne; woźny Błażej Leniowski (por. akty 37–38, 104).

Objaśnienia: „cum Juramento na Regestr Rzeczy” – z przysięgą na spis rzeczy; „dożywotnia Pani” – dożywotnia użytkowniczka majątku; „czyniąc zadosyć Prawu pospolitemu” – wypełniając wymóg prawa (inwentaryzacji majątku przez wdowę-dożywotniczkę); „Żupan” – żupan (szata); „pikowany” – pikowany (watowany); „Moździerz” – moździerz; „Ładownica” – ładownica (na naboje); „Sztuczki od Szabli do Pasków” – okucia (srebrne) do pasa szabli; „Flexis ad Imaginem Crucifixi Genibus” – zgiąwszy kolana przed wizerunkiem Ukrzyżowanego; „Rota” – formuła przysięgi; „Tak mi Boże dopomóż i niewinna Męka Chrystusa” – formuła przysięgi.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5sierpnia 1768 r. Teresa z Kopystyńskich Łasocina[?], wdowa po Antonim Łasocie[?], dożywotnia pani całego majątku po mężu, wypełniając wymóg prawa, złożyła w grodzie winnickim regestr ruchomości pozostałych po mężu: stary pikowany żupan z kitajki bladoróżowy, furię[?], parę żelaznych pistoletów, moździerz mosiężny i żelazny, parę kowanych kół[?], wóz wołowy[?] i konny, dwie łyżki srebrne, cztery srebrne okucia ładownicy, osiem srebrnych okuć do pasa szabli, 4 woły, 2 krowy, 4 konie, 2 trzyletnie byki, 2 stare owce i 4 jagnięta – i na klęczkach przed krucyfiksem, w obecności Dominika Szlidińskiego[?], Szymona Puchnickiego[?] i woźnego Błażeja Leniowskiego, przysięgła, że nic więcej po mężu nie zostało.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 270v (skan 0274, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

2Miesiąca Augusti Szostego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodu Winn[ickiego] y Przedemną

4Michałem Jedleckim Namiesn[ikiem] tunc Burgr[abstwa] Grodu Winn[ickiego] Comparens P[ersonali]t[e]r Prze-

5wielebna w Bogu Jmć Panna Anna Cieszyłowna[?] Klasztoru Winn[ickiego]

6Panien Zakonnych, Zakonu S. Bazylego Wielkiego Starsza, p[rze]c[iw]ko JW.

7Jmć Panu Czosnowskiemu S[taroście] Winn[ickiemu] Grodowemu, Mieszczanom y Urzę-

8dowi Mieyskiemu Winn[ickiemu] y Jnnym, idq[ue] insistendo Prawom Przywile-

9iom Nadaniom Klasztoru swego wyżey wspomnionego, tudzież przy-

10chylaiącsię do Dawnieyszych Processow Jmieniem, y z przyczyny Fun-

11duszu Klasztoru wzmiankowanego wszystkich, quam Solennissime

12Swym y Całego Zgromadzenia WW. Panien Zakonu y Klasztoru

13tegoż Jmieniem Skarży y Manifestuiesię o to. Jż JW. Starosta Winn[icki]

14wiedząc o zaszłym Processie Jmieniem Klasztoru tegoż Manifestuiących-

15sięą o przywłaszczenie Placow, pozwolenie postawienia Budyn-

16kow, y od Osadzonych na Placach Klasztornych branie corocznie

17Czynszow, pociąganie pańszczyzn y pro re et commodo Dworu obyn-

18cie do tych czas tegoż Użytku y Przywłaszczenia Gruntow y Placow

19Klasztornych niezaniechał, y wszelki użytek na Skarb Zamku Swego

20obraca, pomieniony zaś Klasztor nic nieprofituie, y ad tot postulationes

21Klasztoru tegoż nieoddaie, Lecz ażeby te przywłaszczenie y przez tyle lat

22Użytek nieprzyniosł iakowey Klasztorowi temuż Szkody, ile in lite

23pendente causa, Oco Jmieniem Klasztoru tegoż movere Actionem

24Komparentka Jmieniem całego Zgromadzenia deklaruie, teraz zas

25stante disturbio Publico Patriae et Orae continuare processum dla zbron-

k. 271 (skan 0274, strona prawa)

1nego przeiazdu niemogąc ratione praemissae evulsionis et appropria-

2tionis fundorum, ac sup[ra] praemissar[um] praetensionum. iterato q[ua]m solen-

3nissime Suo et quo supra nomine queritur et Manifestatur Anna Cie-

4szyłowna[?] Z[akonu] S[więtego] B[azylego] W[ielkiego] P[rzełożona][?] Klasztoru Winn[ickiego]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „398”. Por. akt 409 (ta sama ksieni; dokumenty fundacyjne) i 184.

Odczyt: nazwisko ksieni „Cieszyłowna[?]” (w rękopisie „Ciesrylowna/Cieszykowna”) – niepewne; „Manifestuiącychsięą” – pisownia rękopisu; „obyncie” – zapewne ‘obycie’ (korzystanie) albo omyłka; „Oco” – ‘o co’; „zbron-/nego” – zbrojnego? albo ‘zbronionego’ (zakazanego, utrudnionego) przejazdu; skrót podpisu „Z. S. B. W. P.[?]” – w rękopisie „Z. S. B. W. P.” (Zakonu Ś. Bazylego Wielkiego, Przełożona?).

Objaśnienia: „insistendo Prawom Przywilejom Nadaniom” – opierając się na prawach, przywilejach i nadaniach; „quam Solennissime” – jak najuroczyściej; „pro re et commodo Dworu” – na rzecz i korzyść dworu (zamku); „Skarb Zamku” – skarb zamku (starostwa) winnickiego; „ad tot postulationes” – na tyle żądań; „in lite pendente causa” – podczas zawisłego sporu; „movere Actionem” – wytoczyć powództwo; „stante disturbio Publico Patriae et Orae” – wobec trwających zamieszek publicznych w ojczyźnie i krainie; „continuare processum” – kontynuować proces; „ratione praemissae evulsionis et appropriationis fundorum ac supra praemissarum praetensionum” – z powodu wspomnianego wydarcia i przywłaszczenia gruntów oraz wyżej wymienionych roszczeń; „iterato quam solennissime Suo et quo supra nomine queritur et Manifestatur” – ponownie jak najuroczyściej imieniem swoim i jak wyżej skarży się i manifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6sierpnia 1768 r. Anna Cieszyłówna[?], przełożona klasztoru bazylianek w Winnicy, imieniem swoim i całego zgromadzenia, opierając się na przywilejach i nadaniach klasztoru oraz wcześniejszych procesach, protestowała w grodzie winnickim przeciw Józefowi Czosnowskiemu, staroście grodowemu winnickiemu, mieszczanom i urzędowi miejskiemu winnickiemu. Starosta, mimo zawisłego procesu, nadal przywłaszcza grunty i place klasztorne – pozwala stawiać na nich budynki, pobiera od osadzonych tam ludzi coroczne czynsze, ciągnie z nich pańszczyznę na rzecz zamku – a klasztor nic z tego nie ma i jego żądania są zbywane. Ponieważ z powodu zamieszek w kraju i utrudnionego przejazdu nie może kontynuować procesu, zakon protestuje ponownie, zapowiadając powództwo o wydarte grunty i należności.

Transkrypcja

k. 271 (skan 0274, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Augusti Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodu Winn. y Przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiesn. tunc Burgr. Grodu Winn. Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Urodz.

5Jmć Pan Stefan Leski nne et ex p[ar]te Wmć Pana Tomasza Molinyckiego

6Woyski Winn., niemniey Urodz. Macieja Łaszkowskiego Dyspozytora Ska[?]:-

7rzynieckiego[?], Solennie na p[rze]c[iw]ko JW. Joachimowi Potockiemu Podczasz[emu]

8W. X. Lit. Panu, Urodz. Ostrowskiemu Gubernatorowi Morachwianskiemu,

9Odważnym Potugawskim[?] Braci, y Jnnym Leśniczym Klucza Morachwian:

10Jnwazorom Skarży, Żali, y Protestuie się w ten Sposob y o to. Iż Jchmć Ob-

11żałowani, nieprzestaiąc ustawiczne Dobrom Wsi Skwincom[?] czynić wi-

12olencyę, kiedy Dnia Onegdayszego Odważny Potugawski[?] z Wsi Pien-

13kowki, Juchimowki[?], Michałowki, y z Jnnych Dobr do Klucza Morach-

14wianskiego należących, Zebrawszy wszystkie Gromady, Leśniczych, y

15Kozakow w Oręż przybranych, do kilkuset Osob wynoszących, z temi

16ludzmi wpadszy na Sianożęci własne Skwinieckie[?], y tam zastawszy

17ludzi Skwinieckich[?] własne swoie siano gromadzących, zganiać, bić, kłuć,

18zaboy czynić, Konia y Uzdeczkę wraz z Kulbaką zabrać, Urodz. Łaszkow-

19skiego teraznieyszego Manifestanta Smiertelnie zbić, Ludzi w polu

20łapać, tychże bić, do Morachwy zaprowadziwszy niewinnie więzić,

21Michałka Szewczuka[?] w rękę podkłuć, drugiego Parobka Gudowego[?]

22w Głowę ranić, Siana pokosić, iedne pozabierać, a drugie wytratować,

23Las czarny, y dębowy, do Skwiniec[?] należący, niszczyć y pustoszyć, rożne

24fanty u Ludzi Skwinieckich[?] pozabierać, y one dotychczas u Siebie trzymać

25śmiał y ważył się. Dla Czego Jdem Comp[aren]s przychylaiąc się do Całego

26processu, Jmieniem wyżrzeczonych, iterata vice zaprotestowawszy się, Jn

27maiorem Verificationem Stawił przedemną Urzędem Opatrz. Teodora

28Skarzynieckiego, ktory Stawiony, w moc wierney Relacyi swoiey ze-

29znał. Iż On Roku teraznieyszego, Dnia trzeciego Sierpnia, na Affekta-

30cyę Wmć Pana Tomasza Molinyckiego Woyski Winn. zieżdżał do Dobr

31Wsi Skwiniec[?] z Szlachtą Sobie przytomną Urodz. Jozefem Stroncyńskim[?]

32y Piotrem Poniańskim[?], gdzie będąc na Urodz. Macieju Łaszkowskim

33Dyspozytorze Skarzynieckim[?] głowę zranioną, plecy, ręce całe zbite,

34y zsiniałe, krwią zaciekłe, na Parobku Gudowym[?] Głowę mocno prze-

35bitą, krwią obciekłą, u Michayła Szewczuka[?] Spisą rękę przebitą, kto-

36rych że dla Smiertelnego zbicia do Grodu przywieść niemożna było,

37na Gruncie widział, y Oglądał, ktore to rany y razy mienili Sobie być

38zadane od Ludzi Pienkowieckich, y Murachowskich, po ktorym

39widzeniu y Oglądaniu z tąż Szlachtą Eodem Anno et die zieżdżał

k. 271v (skan 0275, strona lewa)

1do Dobr Wsi Pienkowki, y tam Odważnych Potugawskich[?] Braci Jnwazorow

2u Woyta tameyszego, y Całey Gromady, aresztował y prawnie przy-

3porzczył[?]. po ktorym zaszłym Areszcie Szlachtą Sobie przytomną

4Oświadczywszy się, przedemną Urzędem prawdziwey Wizyi y Arsztu

5uczynił y zeznał Relacyą. prosząc tak Comp[aren]s Protestacyi, iako y Woźny

6wizyi Arsztu Relacyi Copiam Actis Connotari. Co otrzymali. Ste-

7fan Leski [m. p.] Woźny Teodor Skarzyniecki nieumieiący pisma

8Znak krzyża S. kładnie ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „399”. Jest to kontrprotestacja strony przeciwnej w sporze opisanym w akcie 408 (protestacja J. Potockiego przeciw T. Molinyckiemu o sianożęć pieńkowiecką); akt 414 rozstrzyga odczyt nazwiska obwinionego w akcie 408 (Molinycki, wojski winnicki) i nazwę wsi (Pieńkówka).

Odczyt: nazwa wsi zapisana „Skwincom / Skwiniec / Skwinieckie / Skwinieckich” (litery „Skw-” niepewne – możliwe też „Skr-”), a przymiotnik w tytule dyspozytora i w nazwisku woźnego „Ska:/rzynieckiego”, „Skarzynieckim”, „Skarzynieckiego”, „Skarzyniecki” – prawdopodobnie chodzi o jedną wieś: Skarżyńce (ukr. Скаржинці) koło Murafy (Murachwy), a forma „Skwińce” to skrót lub zniekształcenie pisarza – identyfikacja niepewna; „Potugawskim/Potugawskich[?]” (rkp. „Potuggawskich”) – nazwisko niepewne (może Połuhajewski); „Juchimowki[?]” – odczyt niepewny; „Szewczuka[?]” – rkp. „Szwczuka” (w pierwszym miejscu „Szczurzuka”?); „Gudowego/Gudowym[?]” – nazwisko (przezwisko) parobka niepewne; „Stroncyńskim[?]”, „Poniańskim[?]” – nazwiska szlachty-świadków niepewne; „przyporzczył[?]” – zapewne ‘przyporęczył’ (oddał pod poręczenie, zobowiązał do stawiennictwa) lub ‘przypozwał’; „Arsztu” – pisownia rkp. (‘aresztu’); „Morachwa/Murachowskich” – obie formy w rkp.

Objaśnienia: „nne et ex parte” – imieniem i ze strony; „Woyski Winn.” – wojski winnicki; „Dyspozytor” – zarządca dóbr; „Gubernator Morachwiański” – zarządca klucza murachwiańskiego (Murafa); „Jnwazor” – najeźdźca; „zaboy czynić” – dopuszczać się zabójczych napaści; „Kulbaka” – siodło; „Spisa” – pika, włócznia; „iterata vice” – po raz wtóry; „In maiorem Verificationem” – dla większego uwierzytelnienia; „Affektacya” – życzenie, prośba; „Eodem Anno et die” – tegoż roku i dnia; „Copiam Actis Connotari” – (prosili) o zapisanie kopii do akt; „Co otrzymali” – formuła przyjęcia wpisu; „Legi cum Copia Tchorzewski” – przeczytałem (skolacjonowałem) z kopią, Tchorzewski.

Streszczenie

6sierpnia 1768 r. Stefan Leski, imieniem Tomasza Molinyckiego, wojskiego winnickiego, i Macieja Łaszkowskiego, dyspozytora skarżynieckiego[?], protestował w grodzie winnickim przeciw Joachimowi Potockiemu, podczaszemu WXL, Ostrowskiemu, gubernatorowi klucza murachwiańskiego, braciom Potugawskim[?] i leśniczym tego klucza. Potugawski[?] zebrał gromady z Pieńkówki, Juchimówki[?], Michałówki i innych wsi klucza oraz zbrojnych Kozaków – kilkaset osób – i najechał sianożęci wsi Skwińce[?] (zapewne Skarżyńce): bito i kłuto ludzi grabiących siano, zabrano konia z uzdą i siodłem, śmiertelnie pobito Łaszkowskiego, chwytanych w polu ludzi uwięziono w Murachwie, Michałka Szewczuka[?] pchnięto w rękę, parobka Gudowego[?] zraniono w głowę, siano skoszono i zabrano lub stratowano, niszczono las czarny i dębowy, a ludziom zabrano różne rzeczy. Woźny Teodor Skarżyniecki zeznał, że 3 sierpnia ze szlachtą Józefem Stroncyńskim[?] i Piotrem Poniańskim[?] oglądał rany Łaszkowskiego, parobka i Szewczuka[?] (zadane, jak mówili, przez ludzi z Pieńkówki i Murachwy), po czym w Pieńkówce zaaresztował braci Potugawskich[?] u wójta i gromady. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 271v (skan 0275, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Augusti Szostego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y przedemną Michałem

4Jedleckim Namiesn. p[ro]tunc Burgr. Grodu Winn. Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r Przewiele-

5bna w Bogu Jmć Panna Anna Cieszyłowna[?] Klasztoru Winn. Panien

6Zakonnych Zakonu S. Bazylego Wielkiego Starsza. Solennie Swym y

7całego Zgromadzenia Klasztornego Panien Klasztoru Swego Zakon-

8nych Jmieniem p[rze]c[iw]ko JO. Xiążęciu Jmć Alexandrowi Swiętopełk Czetwertyn-

9skiemu Podkomorz. Bracł. Skarży y Manifestuie się oto. Jż JO. Xiąże Jmć

10Onus zapłacenia Census Klasztoru tegoż Winn. wzwyż przerzeczonych

11Panien Zakonnych ex re Possessyi swey Dobr Łataniec na Siebie Con-

12tractum ab ultima quietatione, przez Lat kilka przy Sobie zatrzy-

13mał, a W. Panna z Całym Zgromadzeniem są usilnie teraz po-

14trzebni, a zatym ażeby te zaległości powinney należytości Kla-

15sztorney, iakowey nieprzyniosła Klasztorowi Szkody, o Wypłacenie

16Zupełności dopomnieniesię Ostrzegaiąc, ad p[raese]ns ratione non exso-

17luti ex aerario JO. Xiążęcia Jmć Obżałowanego ad exsolvendum pre[?]

18Klasztoru pertensi[?] ac debiti census, iterato Suo et quo supra

19nomine queritur et Manifestatur. Anna Cieszyłowna[?] Z. S. B. W. K. Winn.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „400”. Ta sama ksieni co w aktach 409 i 413.

Odczyt: nazwisko ksieni „Cieszyłowna[?]” (rkp. „Cieszylkowna/Ciesryłowna”) – niepewne, jak w aktach 409 i 413; „ad exsolvendum pre[?] Klasztoru pertensi[?] ac debiti census” – zapewne ‘ad exsolvendum praetensi Klasztoru ac debiti census’ (do zapłacenia czynszu dochodzonego przez klasztor i należnego) – wyrazy „pre” i „pertensi” niepewne/zniekształcone; „Maa” – skrót ‘Manifestatia’; podpis „Z. S. B. W. K. Winn.” – Zakonu Ś. Bazylego Wielkiego, Klasztoru Winnickiego (rozwiązanie skrótu przypuszczalne).

Objaśnienia: „Starsza” – przełożona klasztoru (ksieni); „Onus zapłacenia Census” – obowiązek płacenia czynszu (rocznego oprocentowania sumy klasztornej zapisanej na dobrach); „ex re Possessyi swey Dobr Łataniec na Siebie Contractum” – przyjęty na siebie z racji posiadania dóbr Łatańce; „ab ultima quietatione” – od ostatniego pokwitowania; „ad praesens ratione non exsoluti ex aerario … census” – obecnie z powodu niezapłacenia ze skarbu Jaśnie Oświeconego Księcia obwinionego czynszu; „iterato Suo et quo supra nomine queritur et Manifestatur” – ponownie swoim i jak wyżej imieniem skarży się i manifestuje.

Streszczenie

6sierpnia 1768 r. Anna Cieszyłówna[?], przełożona klasztoru bazylianek w Winnicy, imieniem swoim i całego zgromadzenia manifestowała w grodzie winnickim przeciw księciu Aleksandrowi Światopełk Czetwertyńskiemu, podkomorzemu bracławskiemu. Książę, który z racji posiadania dóbr Łatańce przyjął na siebie obowiązek płacenia klasztorowi czynszu, od ostatniego pokwitowania od kilku lat go nie płaci, a zakonnice są w wielkiej potrzebie. Aby zaległość nie przyniosła klasztorowi szkody i dla upomnienia się o pełną wypłatę, ksieni ponownie protestuje z powodu niezapłacenia należnego czynszu.

Transkrypcja

k. 271v (skan 0275, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Augusti Osmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiesn. p[ro]tunc Burgr. Grodu Winn. Comp[aren]s P[ersonali]t[e]r

5Wielebny w Bogu Jmć Xiądz Piotr Hermanowski Paroch Ciotnowic-

6ki[?], przybywszy do Akt tuteyszych Grodz. Winn. in diligentia sui przed

7temi Aktami Manifestował się oto. y protestował. Iż ninieyszy

8Protestant w Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmym Dnia

9piętnastego Julij w Ciotnowicy[?], dawszy Wołow Cztery targiem

10Starozakonnemu Aurumowi Ruwinowemu Synowi Arędarzowi

11na tenczas Dzunkowskiemu, każdego Woła Cenę po Rubli

12dziewięć rachuiąc Rubla po Złotych osm, aż do Terminu Swię-

13ta Swiąt Bożego Narodzenia, w Roku teraznieyszym przypa-

k. 272 (skan 0275, strona prawa)

1przypadaiącego Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego na kto-

2rym Terminie tenże wyż rzeczony Aurum Ruwinow Syn Arędarz

3Dzunkowski tę Wyrażoną Kwotę niewypłaciwszy, tylko dla wycze-

4kania dalszego Czasu Jnstancyi Urodz. Jmć Pana Pienkowskiego

5natenczas Gubernatora Dzunkowskiego do Kurmulanta[?] zaży-

6wał. Ktory ad Obligationem Onego znowu do naznaczonego

7między Sobą słownie Czasu wytrzymał, aże y na tym Terminie

8winnego długu Rubli trzydzieści sześć za Wołow Cztery targiem

9wziętych ninieyszemu Manifestantowi nieoddał, y oddanie aż

10do Czasu Ucieczki swoiey, przed Haydamakami z Ukrainy

11przewłoczył, y do tych czas tego Długu nieuspokaia. przeto Jdem

12Comp[aren]s Bydła sztuk piętnaście Jałowic na gruncie przez te-

13goż Auruma odbiegłych, w Długu Swym zaiąc kazał. y do tych

14czas u Siebie trzyma, ażeby tedy w dalszym Czasie iakowey nie-

15podpadł Sukkubicyi[?] y Securus był Swego Długu. iterata vice

16to Oświadczenie przed temi Aktami Manifestuie y Protestuie

17p[raese]ntem Copiam Actis connotari prosit y otrzymał. X. Piotr

18Hermanowski Paroch Ciotnowicki[?] [m. p.]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „401”.

Odczyt: nazwa parafii/wsi „Ciotnowic-ki / w Ciotnowicy” (rkp. „Ciotnowicki”, „w Ciotnowicy”, możliwe też „Czotnowic-”) – niepewna, nie zidentyfikowana; „Dzunkowski” – zapewne Dżuńków (ukr. Джуньків) w okolicy Pohrebyszcza; „do Kurmulanta[?] zażywał” – wyraz niejasny (rkp. „Kurmulanta”), może zniekształcone ‘Kuratora’ albo ‘do Komendanta’ – sens: posłużył się wstawiennictwem gubernatora dla odwleczenia terminu; „Sukkubicyi[?]” – zapewne ‘sukkumbencyi’ (przegrania sprawy, szkody); daty: woły dano 15 VII 1768 z terminem płatności na Boże Narodzenie „w Roku teraznieyszym” 1768, a dalej mowa o upływie terminów i ucieczce przed hajdamakami – rok w pierwszej dacie jest zapewne omyłką pisarza (powinno być 1767), co pozostawiono bez zmian.

Objaśnienia: „in diligentia sui” – dla własnej ostrożności (zabezpieczenia); „Paroch” – proboszcz cerkwi unickiej; „targiem” – na kredyt, wg umówionej ceny; „Rubel po Złotych osm” – kurs rubla przyjęty w umowie (8 zł); „Starozakonny” – Żyd; „Aurum Ruwinow Syn” – Aurum (Aron?), syn Ruwina; „Arędarz” – dzierżawca karczmy lub dochodów dworskich; „Gubernator” – zarządca dóbr; „ad Obligationem Onego” – na jego zobowiązanie (poręczenie); „Ucieczka przed Haydamakami z Ukrainy” – ucieczka przed hajdamakami (koliszczyzna, czerwiec–lipiec 1768); „odbiegłych” – pozostawionych przez uciekającego; „w Długu zaiąć” – zająć (zatrzymać) na poczet długu; „Securus” – bezpieczny, zabezpieczony; „iterata vice” – po raz wtóry; „praesentem Copiam Actis connotari prosit” – prosi o wpisanie niniejszej kopii do akt.

Streszczenie

8sierpnia 1768 r. ks. Piotr Hermanowski, paroch ciotnowicki[?], dla własnego zabezpieczenia manifestował w grodzie winnickim, że sprzedał na kredyt cztery woły (po 9 rubli, rubel liczony po 8 zł) Żydowi Aurumowi, synowi Ruwina, ówczesnemu arendarzowi w Dżuńkowie[?], z terminem zapłaty na Boże Narodzenie. Aurum nie zapłacił, terminy odwlekał za wstawiennictwem Pieńkowskiego, gubernatora dżuńkowskiego, a dług 36 rubli zwlekał aż do swojej ucieczki przed hajdamakami i dotąd nie uregulował. Dlatego paroch kazał zająć na poczet długu 15 jałowic, które Aurum zostawił, i trzyma je u siebie; manifestuje, aby nie ponieść szkody i być zabezpieczonym co do długu.

Transkrypcja

k. 272 (skan 0275, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Augusti Dwunastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiesn. p[ro]tunc Burgr. Grodu Winn. Stanowszy Oczewi-

5ście Woźny Gnlis WW. Bracł. y Jnnych Opatrz. Błażey Liniewski[?] Au-

6thenticatus Juratus Officio p[rae]senti notus, in vim suae verae, ac fidelis

7Relationis, palam, publice liberequae per expressum zeznał. Jż On

8ad Affectationem Juridicamque Requisitionem JO. Xiążęcia Jmci Antonie-

9go Swiatopełka Czetwertynskiego St[aros]ty Danicz.[?] maiąc przy Sobie Stro-

10nę Szlachty Ludzi wiary godnych Urodz. Jchmciow PP. Jana Topolnicki-

11ego y Franciszka Andrykiewicza[?], w Roku teraznieyszym Tysiąc Siedm-

12set Szesdziesiąt Osmym, Dnia Siodmego Junij, zieżdżał do Dobr Wsi

13Capuwki[?] Possessyi W. Lenkiewicza Cześn. Mozyrsk. podległych y

14będących, gdzie będąc virtute Kontraktu iuż expiruiącego, podług

15obowiązku w Onymże wyrażonego, o wyliczeniu Summy na Ter-

16minie Kontraktu ex re JO. X. Jmci Stroz.[?] Wu Lenkiewicza Cześn.

17Mozyrz. do wywozu y ustąpienia awizował. gdzie podtenczas sa-

18mego Wu Lenkiewicza Cześn. Mozyrz. niezastawszy, Gromadą Woyta

19y Podstarościm tegoż Jmci oświadczył się. ktorey to Awizacyi Swiey

20przedemną Urzędem istotną y rzetelną uczynił y zeznał Rel. Woźny

21ut sui Ignarus Scribendi Crucem S. posuit. Błażey Liniewski[?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „402”.

Odczyt: nazwisko woźnego „Liniewski[?]” – w tekście „Liniewski”, w podpisie raczej „Siniewski” (L i S u tego pisarza podobne) – niepewne; tytuł ks. Antoniego „Sty Danicz.” (w nagłówku „S. D.”) – skrót nierozwiązany, zapewne ‘Starosty Dani…’ (por. akty 394–395, gdzie „S. D[...][?]”); nazwa wsi w tekście „Capuwki”, w nagłówku „w Łapuwce” – zapewne ta sama wieś (Łapówka? Czapówka?) – niepewna; „ex re JO. X. Jmci Stroz.[?]” – skrót niejasny (może ‘Strony’); „Andrykiewicza[?]” – nazwisko niepewne; „Gromadą Woyta y Podstarościm” – tak w rkp. (‘gromadzie, wójtowi i podstarościemu’).

Objaśnienia: „Awizacya” – urzędowe powiadomienie, tu wypowiedzenie zastawu/dzierżawy; „Stanowszy Oczewiście” – stanąwszy osobiście; „Woźny Gnlis WW. Bracł. y Jnnych” – woźny generalny województwa bracławskiego i innych; „Authenticatus Juratus Officio praesenti notus” – uwierzytelniony, zaprzysiężony, znany niniejszemu urzędowi; „in vim suae verae ac fidelis Relationis, palam, publice liberequae per expressum” – w moc swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, swobodnie i wyraźnie; „ad Affectationem Juridicamque Requisitionem” – na życzenie i prawne wezwanie; „virtute Kontraktu iuż expiruiącego” – na mocy kontraktu już wygasającego; „o wyliczeniu Summy na Terminie” – (z zapowiedzią) wyliczenia (zwrotu) sumy w terminie; „do wywozu y ustąpienia awizował” – wypowiedział, by się wyprowadził i ustąpił z dóbr; „Podstarości” – zarządca dóbr; „ut sui Ignarus Scribendi Crucem S. posuit” – jako nieumiejący pisać postawił znak krzyża świętego.

Uzupełnienie: w akcie 428 tytuł ks. Janusza Czetwertyńskiego zapisano w pełni „Starosty Danczewskiego” – skrót „Dan.”/„Danicz.” w tym akcie należy zapewne rozwinąć jako ‘danczewski’ (starostwo danczewskie[?]).

Streszczenie

12sierpnia 1768 r. woźny generalny Błażej Liniewski[?] zeznał w grodzie winnickim, że 7 czerwca 1768 r., na wezwanie księcia Antoniego Światopełk Czetwertyńskiego, starosty danicz.[?], w towarzystwie szlachty Jana Topolnickiego i Franciszka Andrykiewicza[?] zjechał do wsi Capówka[?] (w nagłówku Łapówka), posiadanej przez Lenkiewicza, cześnika mozyrskiego. Ponieważ kontrakt już wygasał, zgodnie z jego postanowieniami, z zapowiedzią wyliczenia sumy w terminie kontraktowym, wypowiedział Lenkiewiczowi posesję i wezwał do wyprowadzenia się i ustąpienia z dóbr. Nie zastawszy samego cześnika, oświadczył to gromadzie, wójtowi i podstarościemu. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 272 (skan 0275, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego

2Miesiąca Augusti Dwunastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiesn. p[ro]tunc Burgr. Grodu Winn. Stanowszy Oczewi-

5sto Woźny Gnlis WW. Bracł. y Jnnych Opatrz. Antoni Grochowski[?] w

k. 272v (skan 0276, strona lewa)

1w moc Skuteczney[?] Rel. swoiey dobrowolnie zeznał. Iż On Roku y Mie-

2siąca na Akcie wyrażonych Dnia Szostego Augusta na Affektacyą

3y prawną Rekwizycyą W. Worcella Sędziego Ziem. Hal. był w Dobrach

4miescie Konele, gdzie będąc z przytomną Sobie Szlachtą Urodz. Jchmć PP.

5Michałem Małkowskim. y Janem Soinskim[?], dla tym większey Wagi

6do tego Aktu użytemi. w Zamku Konelskim. u Woyta pod niebyt-

7ność Urodz. Jmć P. Gubernatora dla Buntow Chłopskich w Ukrainie

8ad p[raese]ns praktykowanych, y całey Gromady, Mikołaja Rarkiewicza[?]

9Sotnika Konelskiego, Wasylenka Sawinkowego Zięcia Jhnatenka z

10Zubrychy[?], Hruszę z Szarnypola Naymita Kołomyicow[?] z Zarubiniec,

11Łapę Kozaka z Szarnypola, aktualnych Haydamakow y Buntowni-

12kow Hruszowego krewnego, aresztował y prawnie przyporę-

13czył. ktory Areszt Woyt z Gromadą Jmieniem W. Pana Swego

14dobrowolnie przyiął, y do rozprawy prawney dotrzymać dekla-

15rował y Submitował się, a tak Woźny Szlachtą Sobie przytomną Oś-

16wiadczywszy się. przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu uczy-

17nił y zeznał Rel. De quo p[rae]sens Min[isteria]lis Rel. Min[isteria]lis. qui supra

18Ignarus Literar. Crucem S. posuit Antoni Grochowski[?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „403”. Areszt dotyczy uczestników koliszczyzny (powstania hajdamackiego 1768) z dóbr konelskich.

Odczyt: nazwisko woźnego „Grochowski[?]” (pierwsza litera niepewna – możliwe też Bochowski/Buchowski; por. akt 419) – niepewne; „Skuteczney[?]” (rkp. „Skutaczney”); „Soinskim[?]” – nazwisko niepewne; „Rarkiewicza[?]” – nazwisko sotnika niepewne; „Zubrychy[?]” – nazwa wsi niepewna (rkp. „z Zubrychy” lub „z Lubrychy”); „Kołomyicow[?]” – zapewne nazwisko/przezwisko pracodawców („Naymita Kołomyicow” – najmita Kołomyjców) – niepewne; „Hruszowego krewnego” – odnosi się do Łapy (krewny Hruszy); dopisek na marginesie („Rybaczenkowego Zięcia z Bojadni[?], Kowalenka z Szarnypola”) uzupełnia listę aresztowanych – miejsce wstawienia w tekście nieczytelne; „z Bojadni[?]” – nazwa niepewna; formuła końcowa „De quo praesens Mltis Rel. Mltis” – skróty rozwiązane wg aktu 419: Ministerialis Relatio, Ministerialis (relacja woźnego, woźny); w wyliczeniu nie jest jasne, czy „Jhnatenka z Zubrychy” to osobna osoba, czy określenie zięcia Sawinki.

Objaśnienia: „ex Requisitione” – z wezwania; „S. Z. H.” / „Sędzia Ziem. Hal.” – sędzia ziemski halicki; „w moc Skuteczney Relacyi” – na mocy skutecznej (prawomocnej) relacji; „dla tym większey Wagi” – dla większej wiarygodności; „pod niebytność” – pod nieobecność; „Buntow Chłopskich w Ukrainie ad praesens praktykowanych” – buntów chłopskich obecnie wszczynanych na Ukrainie; „Sotnik” – setnik, dowódca sotni milicji dworskiej (kozaków nadwornych); „Naymita” – najemny robotnik; „aresztował y prawnie przyporęczył” – zaaresztował i oddał pod prawną odpowiedzialność (poręczenie) gromady; „Submitował się” – zobowiązał się; „Ignarus Literarum Crucem S. posuit” – nieumiejący pisać postawił krzyż święty; „Lectum per Eundem cum paragrapho” – przeczytano (skolacjonowano) przez tegoż, wraz z dopiskiem (paragrafem) na marginesie.

Streszczenie

12sierpnia 1768 r. woźny generalny Antoni Grochowski[?] zeznał w grodzie winnickim, że 6 sierpnia 1768 r., na wezwanie Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, w towarzystwie szlachty Michała Małkowskiego i Jana Soińskiego[?] przybył do miasta Konela. Na zamku konelskim, wobec wójta i całej gromady (gubernator był nieobecny z powodu buntów chłopskich na Ukrainie), zaaresztował jako czynnych hajdamaków i buntowników: Mikołaja Rarkiewicza[?], sotnika konelskiego, Wasylenkę – zięcia Sawinki, Ihnatenkę z Zubrychy[?], Hruszę z Szarnopola – najmitę Kołomyjców[?] z Zarubiniec, Kozaka Łapę z Szarnopola, krewnego Hruszy, a także (według dopisku) zięcia Rybaczenki z Bojadni[?] i Kowalenkę z Szarnopola. Wójt z gromadą imieniem pana przyjęli areszt i zobowiązali się stawić aresztowanych do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 272v (skan 0276, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Augusti Dwunastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y przedemną Michałem

4Jedleckim Namiesn. p[ro]tunc Burgr. Grodu Winn. Stanowszy oczewisto

5Woźny Gnlis WW. Bracł. y Jnnych Opatrz. Antoni Grochowski[?] w moc wierney

6Rel. swoiey iawnie y dobrowolnie zeznał. Iż On Roku Tysiąc Siedmset

7Szesdziesiąt Osmego Dnia trzeciego Augusti Pozew Głowny Trybun.

8Koronn. Lwowski, autentyczny odniosł do Dobr Wsi Jaszkowiec[?] y tam

9ten Pozew w Izbie na Stole połozył, o położeniu y Essencyi Onego od-

10kogo po kogo y w Jakiey Sprawie pisany był. prawnie opowiedział y

11publikował. Ktorego Pozwu tenor takowy. Stanislaus Augustus

12Dei Gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithvaniae, Russiae, Prussiae, Maso-

13viae, Samogitiae, Livoniae, Kijoviae, Volhyniae Podoliae, Podlachiae, Smo-

14lenscie Severiae Czerniechoviaeque. Vobis Illustribus Magnificis Francisco et

15Ludovicae de Denhoff, Ledochowskim, Capitaneis Vlodimiriensibus

16Conjugibus Citatis de Personis, Causa infra scripta, Bonisque vestris

17Generaliter Omnibus mandamus, ut coram Judicio nostro Ordinario Gene-

18rali Tribunalis Regni Leopoliensi, tunc dum et quando Causa praesens ex

19Regestro sibi Competenti ad judicandum vocata, acclamataque legitime in-

20ciderit Personaliter peremptorieque Compareatis ad Instantiam Instigatoris Judicij nos-

21tri, Ejusque Delatoris Magnifici Stanislai Worcell Judicis Terrestris Haliciensis

22Actoris. Qui Vos Citat idque ad videndum audiendum attentandumque

23ad Solutionem Summae Quatuor Millium Trecentorum Octoaginta

24trium florenorum et Grossorum Sex Polonicalium Decreto Judicij sui, Inter Actorem

25ab una et vos Citatos parte ab altera. Feria tertia post Dominicam Jubila-

26te Anno praesente Leopoli lato una cum Provisione ab Actu Juramen-

27ti Stringi, Solutionemque Ejusdem Summae Coram Actis Castrensibus Leopo-

28liensibus obstante Impossibili aditu ad Acta Castrensia Vinniciensia injungi,

29in Sublationem Processus Poenas demandari, Ceteraque pro Causae

k. 273 (skan 0276, strona prawa)

1praesentis Exigentia. Contra vos Statui decerni et Sententiari. Citami-

2ni sitis parituri, Terminum attentaturi, et ad praemissa Judicialiter

3responsuri. Datum Leopoli Feria quinta in Vigilia Festi Sancti

4Joannis Baptistae Anno Domini Millesimo Septingentesimo Sexa-

5gesimo Octavo. De quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio. Ministerialis qui su-

6pra ignarus Literarum Crucem S. posuit. ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „404”. Por. akt 418 (ten sam woźny i ten sam rekwirent – Worcell).

Odczyt: nazwisko woźnego „Grochowski[?]” (pierwsza litera niepewna: G/B/O; w akcie 418 odczytane „Bochowski[?]”); nazwa wsi „Jaszkowiec[?]” (rkp. „Jaszkowiec/Jaszłowiec”) – niepewna; skróty łacińskie rozwinięto (w rkp. m.in. „Pter”, „Ingris” = Instigatoris, „Delatō”, „Mgcis”, „florenz.”, „Grossor.”, „Polō”, „Dnicam”, „pnte”, „Castrenz.”, „Mltis Relō Mltis” = Ministerialis Relatio Ministerialis); „una cum Provisione ab Actu Juramenti Stringi” – tak w rkp. (sens niejasny; może ‘z zaopatrzeniem (zabezpieczeniem) przysięgi’).

Objaśnienia: „Rel. na Tk. L.” – relacja (doręczenia pozwu) na Trybunał Koronny Lwowski; „S. W. Mał.” – starostów włodzimierskich, małżonków; „Pozew Głowny … autentyczny” – oryginalny pozew główny; „w Izbie na Stole połozył” – zostawił w izbie na stole (sposób doręczenia w dobrach pozwanego); „o położeniu y Essencyi Onego … opowiedział y publikował” – ogłosił o pozostawieniu i treści pozwu, od kogo, do kogo i w jakiej sprawie; tłumaczenie pozwu: „Stanisław August z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, smoleński, siewierski i czernihowski. Wam, Jaśnie Wielmożnym Franciszkowi i Ludwice z Denhoffów Ledóchowskim, starostom włodzimierskim, małżonkom, pozwanym osobiście w sprawie niżej opisanej, i wszystkim waszym dobrom nakazujemy, abyście przed naszym Sądem Ordynaryjnym Generalnym Trybunału Koronnego we Lwowie, wtedy gdy niniejsza sprawa z właściwego rejestru zostanie wywołana i prawnie przypadnie, stawili się osobiście i zawicie na instancję instygatora naszego sądu i jego delatora, Wielmożnego Stanisława Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, powoda. Pozywa on was, abyście widzieli, słyszeli i stawali, (gdy będzie się żądać) nakazania zapłaty sumy 4383 złotych i 6 groszy polskich, zgodnie z dekretem jego sądu wydanym między powodem z jednej a wami pozwanymi z drugiej strony we wtorek po niedzieli Jubilate roku bieżącego (26 IV 1768) we Lwowie, wraz z zabezpieczeniem…, oraz nakazania złożenia tej sumy przed aktami grodzkimi lwowskimi – wobec niemożności dostępu do akt grodzkich winnickich – i orzeczenia kar za uchylanie się od procesu, oraz innych rzeczy, jakich wymaga sprawa; żeby przeciwko wam postanowiono, orzeczono i wyrokowano. Jesteście pozwani: macie być posłuszni, stawić się w terminie i odpowiadać sądownie na powyższe. Dan we Lwowie w czwartek w wigilię święta św. Jana Chrzciciela roku Pańskiego 1768 (23 VI 1768). O czym niniejsza relacja tegoż woźnego. Woźny jak wyżej, nie umiejąc pisać, postawił krzyż św.”; „obstante Impossibili aditu ad Acta Castrensia Vinniciensia” – z powodu niemożności dostępu do akt grodzkich winnickich (zapewne wskutek zamieszek hajdamackich).

Streszczenie

12sierpnia 1768 r. woźny generalny Antoni Grochowski[?] zeznał w grodzie winnickim, że 3 sierpnia 1768 r. zaniósł do wsi Jaszkowiec[?] oryginalny pozew główny Trybunału Koronnego Lwowskiego, położył go w izbie na stole i ogłosił, od kogo i w jakiej sprawie jest wystawiony. Pozew, datowany we Lwowie 23 czerwca 1768 r., wzywał Franciszka i Ludwikę z Denhoffów Ledóchowskich, starostów włodzimierskich, z powództwa Stanisława Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, do stawienia się przed Trybunałem w sprawie zapłaty 4383 zł 6 gr na mocy dekretu z 26 kwietnia 1768 r. oraz złożenia tej sumy do akt grodzkich lwowskich, skoro dostęp do akt grodzkich winnickich jest niemożliwy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 273 (skan 0276, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Szesdziesiąt Osmego.

2Miesiąca Augusti Dwunastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y Przedemną Micha-

4łem Jedleckim Namiesn. p[ro]tunc Burgr. Grodu Winn. Stanowszy ocze-

5wisto Woźny Gnlis WW. Bracł. y Jnnych Opatrz. Antoni Grochowski[?]

6w moc Skuteczney Rel. swoiey dobrowolnie zeznał. Iż On Roku y

7Miesiąca na Akcie wyrażonych Dnia Dziewiątego, na Affektacyą y

8prawną Rekwizycyą W. Jmć Pana Worcella Sędziego Ziem. Hal. był

9w Dobrach miescie Daszowie, gdzie będąc z przytomną Sobie Szlachtą

10Urodz. Jchmść PP. Michałem Małkowskim[?] y Janem Sowinskim, dla wię-

11kszey Wagi do tego Aktu użytemi, w Zamku tegoż Miasta, u Urodz. Kon-

12cewicza Pułkownika Urodz. Jchmć PP. Moszynskich Braci Czterech y

13Matkę Onych aresztował, w Grzywnach prawnych y przyporęczył.

14ktory Areszt Urodz. Pułkownik Jmieniem JW. Pryncypała Swego

15przyiął y dotrzymać deklarował się, dla Czego Woźny Oświadczyw-

16szy się przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu zeznał Rel.

17Woźny nieumieiący pisać, krzyż S. kładnie. Antoni Grochowski[?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w rękopisie „405”. Por. akty 418–419 (ten sam woźny, ci sami świadkowie i ten sam rekwirent – Worcell).

Odczyt: nazwisko woźnego „Grochowski[?]” (pierwsza litera niepewna, por. akty 418–419); „Małkowskim[?]” – rkp. tu „Matkowskim/Mathowskim”, w akcie 418 „Małkowskim” – niepewne; „Sowinskim” – wyraźnie, w akcie 418 odczytane „Soinskim[?]” (zapewne to samo nazwisko: Sowiński).

Objaśnienia: „ex parte” – ze strony, na wniosek; „S. Z. H.” – sędzia ziemski halicki; „w moc Skuteczney Relacyi” – na mocy skutecznej (prawomocnej) relacji; „dla większey Wagi” – dla większej wiarygodności; „Pułkownik” – dowódca milicji nadwornej (kozaków) w dobrach daszowskich; „w Grzywnach prawnych y przyporęczył” – (zaaresztował) pod karą grzywien prawnych i oddał pod poręczenie; „Pryncypał” – pan, zwierzchnik (właściciel dóbr); „deklarował się dotrzymać” – zobowiązał się dotrzymać (aresztu, stawić aresztowanych).

Streszczenie

12sierpnia 1768 r. woźny generalny Antoni Grochowski[?] zeznał w grodzie winnickim, że 9 sierpnia 1768 r., na wezwanie Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, w towarzystwie szlachty Michała Małkowskiego[?] i Jana Sowińskiego przybył do miasta Daszów i na tamtejszym zamku, u pułkownika Koncewicza, zaaresztował czterech braci Moszyńskich i ich matkę pod karą grzywien prawnych i oddał ich pod poręczenie. Pułkownik imieniem swego pana przyjął areszt i zobowiązał się go dotrzymać. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.