Akty 41–80

Transkrypcja

k. 22v (skan 0025, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4[kustosz:] nickiemi

k. 23 (skan 0025, strona prawa; w górze „23”)

1Winnickiemi y Przedemną Antonim Jałowickim Namie-

2snikiem Burgrabstwa Grod. Winnic. Veniens personaliter W.

3Jmć Pan Józef Sielecki Cześnik Drohicki Jmieniem y z Obli-

4gu y zlecenia W. Jeymci Pani Honoraty z Dzierzbickich

5Michałowskiey Łowczey Zwinogr. niegdy W. Waleryana Mi-

6chałowskiego Łowcz. Zwinogr. pozostałey Małż.[?] wdowy

7Matki y Sukcessorow z tymże niegdyś W. Waleryanem Mi-

8chałowskim Łowcz. Zwinogr. spłodzonych, de Diligentia

9Jch ze Wszech[?] Pryncypałow Swoich w ten Sposob Mani-

10festowawszy, Jż W. Honorata Michałowska Łowcz. Zwinog.

11na fundamencie Praw od JO. Xięcia Jmci Janusza Sanguszka

12Marszałka Nadwornego W. X. L. Sobie y Suk-

13cessorom Swoim na Dobra Wieś Chomutyńce w Wdztwie

14Bracł. a Kluczu Pikowskim Sytuowane nadanych secun-

15dum abloquentium Prawa Juridice w Pomienione Dobra

16Wieś Chomutyńce iako Aktualna y Dożywotnia Possessorka intro-

17mittowawszy się tęż Possessyą zaczowszy a Die Quarta Januarii ad Diem

18Tertiam February Spokoynie bez żadney od Nikogo in Continuan-

19da eadem Possessione prepedycyi wysiedziała o ktorey pacifice wysiedzia-

20ney Possessyi Idem Comparens necnon de Diligentia Mgcorum[?] Prin-

21cipalium Suorum Akta Ninieysze uwiadomiaiąc iterum atque iterum

22manifestatur. J. Sielecki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 11 II 1769 – przeciwstawna do aktów 37 i 39 (Lubomirski / Poznański w sprawie Chomutyniec). Komparent Józef Sielecki, cześnik drohicki (w akcie 39 – „Sielecki[?]” wśród obwinionych), działa w imieniu Honoraty z Dzierżbickich Michałowskiej, łowczyni zwinogrodzkiej, wdowy po Walerianie Michałowskim, oraz ich dzieci (sukcesorów). Wdowa powołuje się na prawa nadane jej i sukcesorom na wieś Chomutyńce (woj. bracławskie, klucz pikowski) przez ks. Janusza Sanguszkę, marszałka nadwornego litewskiego (poprzedniego dziedzica klucza pikowskiego) – zatem uważa się za dożywotnią posesorkę niezależnie od dożywocia męża.

Łacina: „Veniens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „de diligentia” – dla zachowania staranności (dla dowodu), „secundum abloquentium [=alloquentium] Prawa” – według brzmienia praw; „juridice” – prawnie; „a Die Quarta Januarii ad Diem Tertiam Februarii” – od 4 stycznia do 3 lutego; „in continuanda eadem possessione” – w kontynuowaniu tej posesji; „pacifice” – spokojnie; „necnon de diligentia Magnificorum Principalium suorum” – a także dla zachowania staranności swoich wielmożnych mocodawców; „iterum atque iterum manifestatur” – raz po raz się manifestuje. Nagłówek: „in diligentia et Expleta Possessione” – dla dowodu i (o) wypełnionej (dopełnionej) posesji.

Streszczenie

Manifestacja z 11 II 1769 (gród winnicki): Józef Sielecki, cześnik drohicki, w imieniu Honoraty Michałowskiej, wdowy po łowczym zwinogrodzkim Walerianie Michałowskim, i jej dzieci oświadcza, że wdowa – na mocy nadania ks. Janusza Sanguszki – intromitowała się do Chomutyniec jako dożywotnia posesorka i od 4 I do 3 II 1769 spokojnie posesję wysiedziała (odpowiedź na manifestacje strony ks. Lubomirskiego, akty 37 i 39).

Transkrypcja

k. 23 (skan 0025, strona prawa – dół; dolna część zalana)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Antonim Jałowickim Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grod. Winnic. Comparens personaliter

6W. Jmć Pan Jan Modrzyński Stolnik Rożyński[?] iako prędko Acta

7praesentia adire mogł ile w kraiu disturbii publici et grassante hosti-

8litate tak zaraz przychylaiąc się do Dawnieyszych tak pro

9Siebie iako y Nomine […] zaniesionych Manifestow suc[cur]-

10rendo Defectui opoźnionego Czasu solennie Contra Wiel. Urodz. Jchm. Pa-

11nom Jackowi Podstolemu Lidzkiemu[?] Andrzeiowi y Jgnacemu

12Czesnikowiczom Nowogr. Krzeskim Braci między Sobą ro-

13dzonym […]ufemu[?] Moskiewskiemu[?] eo tempore w wyżwspom-

14nionych Plenipotentowi Antoniemu Leonowiczowi[?] y Jnnym

15Jncomplicitatem facti et causae wchodzącym solennie tak Swym

16iako y Dzieci Swych niegdy Urod. Zofii[?] de Krzeskich Mo-

17dryńska Siestro[?] Obżałowanych Rodzoną[?] a Małżonką

18Swą zpłodzonych Jmieniem Manifestuie się etc.

19[kustosz:] wzwyż

k. 23v (skan 0026, strona lewa)

1wzwyż wyrażeni WW. Krzescy rownie post fata niegdy

2Wiel. Michała Kaletyńskiego Chor.[?] Bracł. Substantiae mobi-

3lis et Jmmobilis prawem Natury Konsukcessorowie Obży[?]

4ieszcze in Anno Millesimo Septingentesimo Quinquagesi-

5mo, Nono iako Jntromissya świadczy Nnie[?] wszystkich

6wzięta Całe Substancye w swoy iedynie Rząd nietylko w Do-

7brach Kluczu Tywrowskim[?] ale y Tahanczy[?] y Jnnych wszelkie

8Jntraty z Dobr rzeczami apparencyi[?] Ruchomościami Chudobę

9ogulnie wszelką neminimum[?] aliquam[?] et Particulam Komparen-

10towi udzielaiąc lecz ad Vota Sua[?] Onemiz[?] Dysponuiąc y tra-

11cąc od naymnieyszey Partycypacyi użytkow Komparenta

12oddaliwszy et Jdemus[?] spożytkowali Subalterna[?] we Wsi So-

13kolińcach[?] niby przez wydzielenie[?] Poddaństwa kilku y gron-

14tow Dawszy tegoż prawie Roku bo Millesimo Septingen-

15tesimo Sexagesimo, Anno gwałtownie odebrali wygnali y

16wraz Chudobę y wszelki Sprzęt Gospodarski y Apparencye[?]

17zabrali to iest Bydła Sztuk Dwadzieścia Dziewięć rogatego

18prócz[?] Miedźwiezy[?] Sztuk Czternaście to iest Cieląt z ktorych na Ka-

19cusz[?] profitiya[?] Olica[?], Ceratę na Cały Pokoy, miedzie, Cyny Po-

20[…][?] Wozy, Pługi, Brony, Radła naczynia Kuchenne y

21Gospodarskie z całego maiątku obnażony y wyniszczony osta-

22tnim Szrandem[?] Substancyi Swey Siebie Małżonkę Swą y

23Dzieci Swoie niedorosłe sustentować musiał et in ultimam perni-

24tiem dążąc y w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt[?] Dzie-

25wiątym[?] Kałamarzyste[?] wzięty[?] zużyciem rady y pomocy Urod.

26Moskiewskiego pod ten Czas Plenipotenta swego dobranym klu-

27czykiem otworzyli do Kumeta[?], Skrzynki[?], Wybrany[?] Kontrakty

28z Onegoż wybrali to iest Jntercyzę Slubne Ante Connubio

29Komparenta in Originali, Kontrakt zastawny na Wieś Na-

30kazne[?] Skrypt ręczny od niegdy S. P. Wiel. Michała Kale-

31tyńskiego Chor.[?] Bracł. na Kwotę y Summę Tysięcy Dwa

32Kudowniczu[?] od Komparenta pożyczone Kartę od W. Jacka

33Krzeskiego na Kwotę Czerw. złotych Czternaście Kartę od W.

34Sadkowskiego[?] za Rząd, list y Kartę od Niegdy W. Jana

35Krzeskiego na pożyczony Rząd y Manifest o nieoddanie Pro-

36cessu[?] o spalenie Dworu w Troszczy[?] y Jnne wiolencye ztemiż

37W. Krzeskiemi Regestr Bydła podkuszek[?] y Jałowe[?] Go[?]

38przez tychże WW. Krzeskich zabrane y Jnne przytym

39Papiery y Dokumenta do rożnych Substancyi ktorych po-

40pertinece[?] trudno wzieli sed multas requisitiones ami-

41cabiles et. W. Komparenta Szuba[?] ostatniego Zdrowie[?]

42na sprzęgrozkami[?] biała[?] y Lebicia[?] oddać niechcieli y nie o-

43[kustosz:] dali

k. 24 (skan 0026, strona prawa; w górze „24”)

1y nieoddali Atak de Ostatniego iuż ad Ultimam per-

2nitiem obnażyli Dlaczego Ninieyszy Comparens lata-

3mi y słabością zdrowia obciążony o Swoie y Dzieci Swych

4pokrzywdzenie y Zniszczenie pacificato Regno czyli Sam

5czyli też Dzieciom Swoim do upomnienia się zostawuiąc

6drugą ratione praemissorum Omnium Contra iterata quae-

7ritur et Manifestatur vice. J. Modrzynski S. R.[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 11 II 1769, rozpoczęta na k. 23 (dolna część karty zalana), kontynuowana na k. 23v–24 (podpis „J. Modrzynski S. R.[?]”). Urząd Michała Kaletyńskiego zapisany skrótem „Chor.[?] Bracł.” – w akcie 43 rozwinięty: „Chorążym Bracł.”. Jan Modrzyński (urząd odczytany „Stolnik Rożyński[?]”; skrót przy podpisie „S. R.”) występuje we własnym imieniu i dzieci zrodzonych z nieżyjącej żony Zofii[?] z Krzeskich, siostry obwinionych. Wszyscy są konsukcesorami (współspadkobiercami) po Michale Kaletyńskim, chorążym bracławskim. Według manifestanta: bracia Krzescy po intromisji w 1759 r. wzięli cały spadek w swój zarząd (dobra w kluczu tywrowskim[?], Tahancza[?] i in.), nie udzielając mu żadnej części; dali mu jedynie poddziałek (kilku poddanych i grunty) we wsi Sokolińce[?], lecz w 1760 r. i to gwałtownie odebrali, zabierając 29 sztuk bydła rogatego, 14 cieląt[?], sprzęty domowe, cynę, miedź, wozy, pługi, brony, radła i naczynia, przez co z żoną i nieletnimi dziećmi popadł w nędzę; następnie (rok odczytany niepewnie) za radą plenipotenta Moskiewskiego dobranym kluczykiem otworzyli jego skrzynię[?] i zabrali dokumenty: oryginał intercyzy przedślubnej, kontrakt zastawny na wieś Nakazne[?], skrypt Michała Kaletyńskiego na 2000 zł[?], karty (rewersy) od Jacka Krzeskiego na 14 czerwonych złotych, od Sadkowskiego[?] i od nieżyjącego Jana Krzeskiego, manifest o spalenie dworu w Troszczy[?] i o inne gwałty Krzeskich, rejestr bydła oraz inne papiery – i mimo wielu polubownych upomnień ich nie oddali. Komparent, obciążony latami i słabym zdrowiem, wnosi manifestację, by on sam lub jego dzieci mogli dochodzić praw po uspokojeniu kraju („pacificato Regno”). W wielu miejscach (zwłaszcza wyliczenie ruchomości i dokumentów) odczyt niepewny.

Łacina: „iako prędko Acta praesentia adire mógł ile w kraju disturbii publici et grassante hostilitate” – jak tylko mógł przystąpić do niniejszych akt, zważywszy na zamieszki publiczne w kraju i szerzącą się wrogość (koliszczyzna, konfederacja barska); „succurrendo defectui opóźnionego czasu” – zaradzając uchybieniu z powodu opóźnienia; „eo tempore” – w tym czasie; „in complicitatem facti et causae wchodzącym” – wchodzącym we współudział czynu i sprawy; „post fata” – po śmierci; „substantiae mobilis et immobilis” – majątku ruchomego i nieruchomego; „in Anno Millesimo Septingentesimo Quinquagesimo Nono” – w roku 1759; „ad vota sua” – według swej woli; „Millesimo Septingentesimo Sexagesimo” – 1760; „in ultimam perniciem” – ku ostatecznej zgubie; „ante connubium” – przedślubna; „in originali” – w oryginale; „sed multas requisitiones amicabiles” – mimo wielu polubownych upomnień; „pacificato Regno” – po uspokojeniu Królestwa; „ratione praemissorum omnium contra iterata quaeritur et manifestatur vice” – z powodu wszystkiego powyższego ponownie skarży się i manifestuje przeciw (nim).

Streszczenie

Manifestacja z 11 II 1769 (gród winnicki): Jan Modrzyński, stolnik [rożyński?], we własnym imieniu i dzieci po zmarłej żonie z Krzeskich oskarża jej braci Jacka, Andrzeja i Ignacego Krzeskich (oraz ich plenipotenta Moskiewskiego i Antoniego Leonowicza[?]), że jako współspadkobiercy po Michale Kaletyńskim, chorążym bracławskim, od 1759 zagarnęli cały spadek, w 1760 odebrali mu wydzieloną część w Sokolińcach[?] wraz z bydłem i sprzętem, a następnie zabrali mu ze skrzyni dokumenty majątkowe (intercyzę, kontrakty, skrypty, manifesty) i ich nie zwrócili; spóźnioną manifestację tłumaczy zamieszkami w kraju i zostawia sprawę do dochodzenia po uspokojeniu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 24 (skan 0026, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Antonim Jałowickim Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grod. Winnic. Comparens pers[onaliter]

6Urod. Jmć Pan Jan Wielogurski nomine et ex parte ac speciali Com-

7misso WW. y Urod. Jchmciow PP. Jacka Podst. Lydzk. Jgnacego

8y Andrzeia Krzeskich Piotra y Justyny z Krzeskich Jałowickich[?]

9Starostow Persk.[?] Mał. Tomasza y Antoniny z Modrzyńskich Stol-

10nińskich[?] Maryanny y Rozalii Modrzyńskich w Panieńskim

11Stanie zostaiących z niegdy W. Zofii de Krzeskie Modrzyńskiey

12spłodzonych Corek, Antoniego y Zuzanny de Krzeskie Mysz-[?]

13[kow]skich[?] Mał. Stanisława y Konstancyi de Szeplickie[?] Pato-

14ckich[?] Cześn. Włodz.[?] Mał. Macieja y Wiktoryi de Bohdaszew-

15skie Borzęckich[?] Cześników Dobrz.[?] Mał. Kazimierza y Anny

16ibidem de Bohdaszewskie Lenkiewiczow Mał. Kajetana Jó-

17zefa y Maryanny Bohdaszewskich niegdy WW. Wacława

18y Felicyanny de Kaletyńskie Bohdaszewskich Łowczych

19Mścisł. Synow y Corek a wszystkich po niegdy Wiel. Michale

20Kaletyńskim Chorążym Bracł. bezpotomnie zeszłym gra-

21du Successionis naturalis D[…][?] wszystkich Omnium ac sin-

22[gul]orum[?] mobilium et sese moventium[?] właściwych Konsukcessorow

23Jmieniem Solennie Contra WW. Jch. PP. Andrzeiowi Jerlewskie-[?]

24mu Podcz. Mścisł. Herasimum[?], Staruszeskim[?], y Zacharia-

25szowi Jaroszyńskiemu Podstolemu Winnic. Skarży y Manife-

26stuie się etc. Jż W. Jerlewski[?] Podcz. Mścisł. Jnito cum dicto[?]

27W. Jaroszyńskim Podst. Winnic. przyzwoitych[?] Dekretow ag[?]

28na Substancyą pokrzywdzaiąc respectu calculi y liqui-

29dacyi do Summy redukuiąc[?] przestępnie[?] wmawiaiąc[?] […]

30mo[…][?] niektorych Jnnych zaś z Spolnym przewidzeniem a[…][?]

31[kustosz nieczytelny]

k. 24v (skan 0027, strona lewa)

1ani trzymaiących ani pozytkuiących owszem pokrzywdzonych z nadłama-

2niem Prawa y zerwaniem[?] Summnych[?] Dobr, y Substancyi bez Zrado-

3wych[?] Plenipotencyi y prawa przynależytych salwuiąc[?] wynalezioną

4Kalkulacyą wedle exstrakcyi[?] niemożliwych Dekretow wprowadzaiąc

5do Podziału[?] Kontraktu resignationis o Trzecią Część Tywrowa

6przymeti[?] Donacyą y Zysk[?] de proba[?] nie zało[?] niedawszy wymogli

7ktorey Tranzakcyi W. Jaroszyński Podst. Winnic. otrzymawszy

8contra mentem legis et resumptivo[?] Die pod Samo Nabożeń-

9stwo Chrześciańskie w Kościele Bożym armatim et catervatim

10Zwaną[?] Ludzi Nadwornych Kozakow y Żołnierzy tęż Część

11Tywrowa zaiechał odebrał Dziedziców Jednych wygnała[?]

12Jnnych nie niedawszy[?] gdy wszelkie ante Disturbio publico usta-

13ły Jurysdykcya bezprawnie y gwałtownie przez Siebie odebraną

14Część Tywrowa trzyma y dzierży prowent wielki z tychże

15Dobr pozytkuie Anareszcie[?] na wyniszczenie y wyzucie z Sub-

16stancyi wszystkich ogulnie Sukcessorow Kaletyńskich z Wiel.

17Horaimami[?] Starszeskiemi[?] narobiwszy Dekret przysądze-

18niem Czwartey Części ogulney Substancyi Kaletyńskich pre-

19tekstował[?] y przypuścił y zgruntu do wyniszczenia y wyzucia

20z Substancyi wszystkich generalnie Naturalnych Sukces-

21sorow Sposoby wynayduie, zaczym Ninieyszy Comparens

22pod niebespieczeństwo teraźnieyszego Czasu rozliegłych wroz-

23ne[?] Kraie widząc lecz pacificato Regno stawić się do Sądu

24każdego Obliguie deklaruiąc de nullitate Omnium Transa-

25ctionum Contractorum Donationum Quietationum ac Decretorum

26uti cum Laesione Prawa ac Familiae Substantiae avulsione desi[?]-

27tutela[?] mariti[?] pokrzywdzaiących alienae Substantiae rządem

28sive assensu[?] Małżonek iako Naturalnych Dziedziczek

29stałych de non Substantia Omnium Decretorum vim Legis

30Jnde Sapientium Nomine Cuius iterata queritur et Mani-

31festat vice Jan Wielogurski iako nieumieiący Pisać

32na[?] Krzyża S. Kładnie (+)

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 11 II 1769 związana z aktem 42 (spadek po Michale Kaletyńskim, chorążym bracławskim, zmarłym bezpotomnie). Komparent Jan Wielogurski (Wielogórski[?]), niepiśmienny – stawia znak krzyża. Działa w imieniu szerokiego kręgu naturalnych sukcesorów Kaletyńskiego: Jacka (podstolego lidzkiego), Ignacego i Andrzeja Krzeskich; Piotra i Justyny z Krzeskich Jałowickich[?] (starostów – urząd nieczytelny); Tomasza i Antoniny z Modrzyńskich [Stol…]ińskich[?]; Marianny i Rozalii Modrzyńskich, panien, córek zmarłej Zofii z Krzeskich Modrzyńskiej; Antoniego i Zuzanny z Krzeskich Myszkowskich[?]; Stanisława i Konstancji z Szeplickich[?] Patockich[?], cześników [włodzimierskich?]; Macieja i Wiktorii z Bohdaszewskich Borzęckich[?], cześników [dobrzyńskich?]; Kazimierza i Anny z Bohdaszewskich Lenkiewiczów; Kajetana, Józefa i Marianny Bohdaszewskich – dzieci nieżyjących Wacława i Felicjanny z Kaletyńskich Bohdaszewskich, łowczych mścisławskich. Obwinieni: Andrzej Jerlewski[?] (w nagłówku „Ju…terewski[?]”), podczaszy mścisławski, Herasimowie[?] Staruszescy[?] (dalej „Horaimowie[?] Starszescy[?]”) i Zachariasz Jaroszyński, podstoli winnicki.

Treść (odczyt częściowy – dolna część k. 24 zalana, pismo kursywne): Jerlewski[?] wspólnie z Jaroszyńskim, krzywdząc substancję przez wyliczenia i likwidacje oraz dekrety uzyskane bez umocowania i bez udziału sukcesorów (którzy dóbr nie trzymali ani z nich nie korzystali), doprowadzili do kontraktu rezygnacji trzeciej części Tywrowa; na podstawie tej transakcji Jaroszyński, wbrew prawu, w dzień świąteczny w czasie nabożeństwa, zbrojnie i gromadnie z ludźmi nadwornymi, kozakami i żołnierzami zajechał trzecią część Tywrowa, wygnał dziedziców i pobiera wielkie dochody; ponadto z „Horaimami Starszeskimi[?]” wyrobili dekret przysądzający czwartą część całej substancji Kaletyńskich. Komparent, z powodu niebezpieczeństw obecnego czasu (rozległe zamieszki w kraju), zapowiada stawiennictwo w sądzie po uspokojeniu Królestwa i protestuje przeciw ważności wszystkich transakcji, kontraktów, donacji, kwitów i dekretów jako zawartych z naruszeniem prawa i z oderwaniem substancji od rodziny, także dokonanych bez zgody żon – naturalnych dziedziczek. Wiele wyrazów niepewnych; #PARTIAL.

Łacina: „nomine et ex parte ac speciali commisso” – w imieniu, ze strony i ze szczególnego zlecenia; „gradu successionis naturalis” – w stopniu naturalnego dziedziczenia; „omnium ac singulorum mobilium et sese moventium” – wszystkich i poszczególnych (dóbr) ruchomych i samoporuszających się (inwentarz); „unito cum dicto” – wespół z rzeczonym; „respectu calculi et liquidationis” – co do rachunku i likwidacji; „contra mentem legis” – wbrew duchowi prawa; „armatim et catervatim” – zbrojnie i gromadnie; „ante disturbio publico” – przed zamieszkami publicznymi; „pacificato Regno” – po uspokojeniu Królestwa; „de nullitate omnium transactionum, contractorum, donationum, quietationum ac decretorum” – o nieważności wszystkich transakcji, kontraktów, donacji, kwitów i dekretów; „cum laesione” – z pokrzywdzeniem; „familiae substantiae avulsione” – z oderwaniem majątku od rodziny; „nomine cuius iterata queritur et manifestat vice” – w czyim imieniu ponownie skarży się i manifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Manifestacja z 11 II 1769 (gród winnicki), odczyt częściowy: Jan Wielogórski[?] (niepiśmienny) w imieniu licznych krewnych-sukcesorów zmarłego bezpotomnie Michała Kaletyńskiego, chorążego bracławskiego (Krzeskich, Modrzyńskich, Bohdaszewskich i ich powinowatych), oskarża Andrzeja Jerlewskiego[?], podczaszego mścisławskiego, Staruszeskich[?] i Zachariasza Jaroszyńskiego, podstolego winnickiego, że krzywdzącymi dekretami i transakcjami odebrali sukcesorom spadek, a Jaroszyński zbrojnie, w czasie nabożeństwa, zajechał trzecią część Tywrowa i wygnał dziedziców; zastrzega dochodzenie praw po uspokojeniu kraju i protestuje o nieważność wszystkich tych aktów.

Transkrypcja

k. 24v (skan 0027, strona lewa – dół; częściowo zalana)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y Przedemną Antonim Jałowickim

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grod. Winnic. Com-

6parens Personaliter Wiel. Tomasz Pstruiński[?] Skar-

7[kustosz:] bnik

k. 25 (skan 0027, strona prawa; w górze „25”)

1Skarbnik Halicki Subveniendo indemnitati Substantiae

2suae Solennie Contra WW. Jchm. PP. Thadeuszowi Lipkowskiemu

3Podst. Jnflanc. y Antoniemu Szawłowskiemu Łowcz. Przem.

4Skarży y Manifestuie się etc. Jż poniewaz W. Tha-

5deusz Lipkowski Podst. Jnflanc. oddawszy Papiery do

6windykowania Substancyi Swoiey w ręce W. Szaw-

7łowskiego Łowcz. Przem. y Kwotę złł. Pol. Dziewięćset

8Osiemdziesiąt Osm, przypożyczył[?] y ad sollicitas postulationes

9tak oretenus przez Siebie iako y Przyiacioł Swych Sub[o…][?]

10W. Komparenta do tego przywiodł że W. Komparent eli-

11beruiąc te Papiery y Dokumenta obowiązek zapłacenia

12długu W. Lipkowskiego na Siebie do zapłacenia przyiąwszy

13Skrypt na Całą niedługo[?] nie wziowszy[?] prędce W. Szawło-

14wskiego dać był zniewolony y tego Długu ani W. Lip-

15kowski ktory zaciągnął wypłacić ani W. Szawłowski u

16ktorego zaciągniony odstąpić niechce a W. Komparent

17na Fortunie y Osobie swoiey niewinny obowiązek

18ponosi zaczym Ninieyszy Komparens offert promptitu-

19dinem każdego Czasu prędce Wiel. Szawłowskiego retroces-

20syi uczynienia cum Salva repetitione Onemuż iako długu

21Jstotnego u Wiel. Lipkowskiego per quem res contracta teraz

22zaś De nullitate Skryptu przez Siebie danego prędce Wiel.

23Szawłowskiego iako Jmpertinenter sine Ulla Contractione wy-

24możonego iterata queritur et Manifestat oraz reliquendo

25se ac Successores suy aneżu[?] płacenia z tegoż długu pro-

26testatur Tomasz Pstruiński[?] S. H. mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 11 II 1769. Tomasz Pstruiński[?] (podpis „Tomasz Pstruiński[?] S. H.” = skarbnik halicki; nazwisko niepewne) twierdzi: Tadeusz Lipkowski, podstoli inflancki, oddał papiery do windykacji swego majątku w ręce Antoniego Szawłowskiego, łowczego przemyskiego, i pożyczył[?] od niego 988 zł pol.; na usilne prośby (ustne, swoje i przyjaciół) skłonił komparenta, by ten – dla uwolnienia papierów i dokumentów – przyjął na siebie obowiązek zapłaty długu i wystawił Szawłowskiemu skrypt. Ani Lipkowski nie spłaca długu, ani Szawłowski nie chce odstąpić od pretensji, a niewinny komparent ponosi ciężar na majątku i osobie. Komparent oferuje Szawłowskiemu w każdej chwili retrocesję (zwrotne ustąpienie) z zachowaniem jego prawa do dochodzenia długu od Lipkowskiego, protestuje o nieważność wydanego przez siebie skryptu jako wymuszonego bez żadnego rzeczywistego kontraktu i uwalnia siebie i sukcesorów od płacenia.

Łacina: „subveniendo indemnitati substantiae suae” – zabezpieczając swój majątek przed szkodą; „ad sollicitas postulationes” – na usilne prośby; „oretenus” – ustnie; „offert promptitudinem” – oświadcza gotowość; „retrocessio” – zwrotne ustąpienie (praw); „cum salva repetitione” – z zachowaniem prawa dochodzenia; „per quem res contracta” – przez którego (dług) został zaciągnięty; „de nullitate” – o nieważności; „impertinenter sine ulla contractione” – niewłaściwie, bez żadnego (rzeczywistego) kontraktu; „iterata queritur et manifestat” – ponownie skarży się i manifestuje; „reliquendo se ac successores suos” – uwalniając siebie i swoich sukcesorów; „protestatur” – protestuje.

Streszczenie

Manifestacja z 11 II 1769 (gród winnicki): Tomasz Pstruiński[?], skarbnik halicki, protestuje o nieważność skryptu na 988 zł wydanego Antoniemu Szawłowskiemu, łowczemu przemyskiemu, za długi Tadeusza Lipkowskiego, podstolego inflanckiego – skrypt wymuszono na nim w zamian za wydanie papierów Lipkowskiego; oferuje Szawłowskiemu retrocesję z prawem dochodzenia długu od właściwego dłużnika.

Transkrypcja

k. 25 (skan 0027, strona prawa – dół; częściowo zalana)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego.

2Miesiąca February Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y Przedemną Antonim Jałowickim Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grod. Winnic. Comparens p[erson]al[i]ter Wiel.

6Jmć Pan Piotr Makowski Cześn. Drohicki widząc się być znie-

7[…]nie[?] ukrzywdzonym od niżey wyrażonego maiącą z Obwinionych[?]

8niemogąc tak niedługo dla Siebie wyśnienia[?]

9zniesie przed Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

10nic. tak naprzeciwko Przewielebnemu w Bogu Jmć Xię-

11[dzu][?] […] Jałowickiem[u]

k. 25v (skan 0028, strona lewa)

1W. Jałowicki Zakonu WW. OO. Karmelitow Trzewiczkowych praetextu

2o[?] bez żadney Dyspozycyi y przezwolenia w rzędy Starostwa Bracł.

3wdzieraiącemu się iako też z ośmieleniem[?] Onym zepowyższym[?] Ro-

4ku dalszey Dobr Sta[rostwa] Bracł. Dyspozycyi niespodziewanie[?] wnosi[?] ani

5się w żadne rządy utraca Manifestuie y Protestuie się w takowy Opi-

6sany Sposob y etc. Jż Przewielebny w Bogu Jmć Xiądz Jałowicki

7obwiniony widząc dostateczne[?] zepewczas[?] tych Krytycznych Czasow

8y tak wielkim w Ukrainie zamieszaniu Gospodarstwa Swoim ne-

9glektem[?] że niemoże terem[?] y regularność Prowentow Skarbo-

10wych koniecznie upadać musi, Chociaż[?] Ja do tych czas w całości

11z Azardem Życia Swego W. Comparens utrzymywał a ktore[?]

12madacyą[?] wszelką czyniąc Woyskom przechodzącym y prze-

13cież nieuważaiąc na tak wielkie zasługi z utratą Swoią y Ex-

14pensem znacznym nietylko z Skarbu nieboniffikował[?] ale

15przez moc wszelkie odebrawszy Rządy Sta[rostwa] Bracł. należącey

16Pensyi kilkaset złł. Pol. oddać rekuzował y upominaiącemu się

17o należytość Swoię groził iakowemiś niesłusznemi Pretensyami

18cowidząc W. Comparens chcąc uniknąć dalszych dla Siebie

19stąd niespodziewanych[?] a bardziey niemogąc znieść tak wielkich

20na Siebie włożonych ciężarow aby bez żadnego ukrzywdze-

21nia tak Skarbu iako y Ludzi uciśnienia przez rożne po-

22czas tych Czasow okoliczności zabraniaiące należytego Go-

23spodarowania y Rządow iako w czasie spokoynym być

24musiały Lisłownie[?] zkładaiąc też z Siebie Ciężary JW. Sta-

25roście Bracł. Panu Swemu podziękował y iuż odtąd sta-

26racyi[?] odebraney Sobie Dyspozycyi iako też y ustawicznie[?]

27z[…][?] Swoich Expensow ochraniaiąc Skarb Pański

28od dezolacyi tudzież dla niezniesionych włożonych Cięża-

29row w rządy Tegoż Sta[rostwa] po skończonym w tak Roku wdawać

30niechce y Ażeby[?] ztąd iakowey niemiał Prawney lub

31Nieprawney prosekucyi, przestrzega Oświadczaiąc o

32Ostrożność[?] Swoię Prawnie czynić niezaniechać de pro-

33missis[?] Jtaque Omnibus contra Nominatum Jnculpatum

34iterum atque iterum Manifestat et protestatur Piotr

35Makowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja i protestacja z 11 II 1769. Piotr Makowski, cześnik drohicki (w nagłówku „W. Makowskiego C. D.”; w tekście na k. 25 nazwisko zapisane niewyraźnie – „Maleczyski[?]”, rozstrzygnięte przez podpis i nagłówek aktu 46), był – jak wynika z treści – rządcą (dyspozytorem) dóbr starostwa bracławskiego. Obwiniony: ks. Jałowicki (może Jełowicki – por. akt 96, starosta bracławski Michał Jełowicki) z zakonu karmelitów trzewiczkowych (imię nieczytelne w zalanej części k. 25), który bez dyspozycji i zezwolenia wdziera się w rządy starostwa. Makowski twierdzi, że w krytycznych czasach i przy wielkim zamieszaniu na Ukrainie (koliszczyzna 1768) z narażeniem życia utrzymywał gospodarstwo, zaopatrywał przechodzące wojska; ksiądz, nie bacząc na jego zasługi i wydatki, nie tylko nie zwrócił mu kosztów ze skarbu, lecz odebrał mu rządy, odmówił należnej pensji kilkuset złotych i groził niesłusznymi pretensjami. Dlatego Makowski złożył rządy, podziękował „JW. Staroście Bracławskiemu, Panu swemu”, i zastrzega, że po zakończonym roku nie będzie się w rządy starostwa wdawał i nie odpowiada za ich skutki. Kilka wyrazów (zwłaszcza w zalanej części k. 25 i w pierwszych wierszach k. 25v) niepewnych.

Łacina: „praetextu” – pod pretekstem; „de promissis” – co do powyższego; „itaque omnibus contra nominatum inculpatum iterum atque iterum manifestat et protestatur” – a zatem w tym wszystkim przeciw wymienionemu obwinionemu raz po raz manifestuje się i protestuje; „prosecutio” – ściganie (sądowe); „neglectus” – zaniedbanie.

Streszczenie

Manifestacja z 11 II 1769 (gród winnicki): Piotr Makowski, cześnik drohicki, dotychczasowy rządca starostwa bracławskiego, protestuje przeciw ks. Jałowickiemu, karmelicie trzewiczkowemu, który bez upoważnienia wdarł się w rządy starostwa, odebrał mu zarząd i odmówił pensji; Makowski, który z narażeniem życia utrzymywał dobra w czasie zamieszek na Ukrainie, składa rządy i zastrzega, że nie ponosi odpowiedzialności za dalsze gospodarowanie.

Transkrypcja

k. 25v (skan 0028, strona lewa – dół; częściowo zalana)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego.

2Miesiąca February Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winnic.

4[kustosz:] y Przedemną

k. 26 (skan 0028, strona prawa; w górze „26”)

1y Przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Bur-

2grabstwa Grod. Winnic. Osobiście postanowiwszy się Jmć Pan

3Piotr Makowski Cześn. Drohic. iak tylko Acta praesentia Castr.

4Capitan. Winnic. adire valuit Tak zaraz zapobiegaiąc

5wszelkiey Całości Substancyi Swoiey aby w potrzebie[?] Cza-

6sy iakowey Onęyże nieponiosł uszczerbku przychylaiąc

7się do Kwitow poborow od Gromad Sta[rostw]a Bracł. Sobie

8danych coram Actis Jisdem produkowanych y Niżey

9każdych z osobna Specyfikowanych quam Solenni[s]-

10s[i]me in diligentia Suj Manifestuie się y Protestuie w

11takowy Sposob. Jż W. Manifestans maiąc Sobie powie-

12rzoną Generalną tak Miasta Bracławia iako y

13Wsiow do niego należących Kommissarską Dyspozycyą

14chcąc ucalić Skarb Pański y zastawić od uciemiężenia Ludzi Sta[rostw]a

15Bracł. narożne Expensa y potrzeby dla Woysk rożnych prze-

16chodzących Jednych a drugich Swoie maiących Loka-

17cye ustawiczną[?] zrzeszaiących[?] założonych od Woiewodz-

18twa poborow na Milicyą Konfederacką Expensował

19z niemałym y Swoim Expensem Accomodował się Wey-

20sdin[?] bez żadney ze Skarbu retapensy[?] Cowidząc Po-

21madą[?] Sta[rostw]a Bracł. a zawdzięczaiąc tyle ustawicz-

22nych fatyg około Siebie y Zabiegow bez żadnego Swe-

23go Ukrzywdzenia bene Valeh[?] z Poborow u W. Manife-

24stanta resztuiących Kwitowali y Wolnym wyszcze-

25gólnym[?] Pretensyi uczynili. W. Zaś Manifestans Ob-

26[…]nis[?] Sekur[?] Tych Kwitow przy Manifeście Ninie-

27yszym wolności Swey uczynionym One produkował w

28Kancellaryi Grodz. Winnic. y przeczytano[?] Tychże Kwitow

29y w Akta za Jngrossowanie mnie Urzędu upraszał a

30tak Ja Urząd annuendo Affectationi produkowane

31Kwity Czytatem y Niżey wpisane do Akt Exten-

32sie[?] et Data ad Acta Przyiętem Ktorych Tenor sequitur

33Episwordi[?] My niżey na podpisie Wyrażeni Jmieniem

34Całego Pospolstwa Miasta Bracł. zeznaiemy tym

35Skryptem Naszym że My od W. Piotra Ma-

36kowskiego Kom[missarza][?] Naszego Bracł. z Poborow

37wybranych Pieniędzy na Milicyą Konfederac-

38ką z Woiewodztwa Bracł. iesteśmy zupeł-

39nie wspolecznie[?] z należytą Satysfakcyą do ktorego

40[kustosz:] Jmć Pana

k. 26v (skan 0029, strona lewa)

1Jmć Pana iako żadney a żadney niemamy Pretensyi tak my

2pomienionego Jmć Pana Kommissarza Naszym Kwitem

3ręcznym Dobrowolnie Kwituiemy y owszem W. Jmć Panu

4Kommissarzowi dziękuiemy że Nas podczas przecho-

5dzącego Woyska rożnego zastaniał y Zastępował od

6Zbytniego Uciśnienia y Furażow nacosię dla lepszey

7Wiary ręcami Naszemi Znakiem Krzyża S. Podpisu-

8iemy Datt Piętnastego Novembris Roku Tysiąc Sied-

9mset Sześćdziesiąt Osmego. w Bracławiu Urod. Jan

10Moderzycki[?] (+) Jwan Matyjenko Wuyt Bracł. (+)

11Semen Andymia[?] Burmistrz (+) Jwan Konny[?] (+)

12Tymko Bezmoczenko (+) Ostap Regudenko[?] (+) Andry

13Tychonenko (+) Nest[or] Jakowenko (+) Nawys[?] Kuler-

14yczenko[?] (+) Trochim Parchytenko (+) Dmytro

15Hucołow[?] Ziat[?] (+) Jwan Dowhan (+) Chryćko Szust[?] (+)

16Hordzi Alexandrenko (+) Jakow Chatowczyk (+) Paw-

17ka[?] Pochrebnik[?] (+) Pawło Jakowenko (+) Stefan Wary-

18nenczenko[?] (+) Jwan Siwky[?] (+) Drugi Kwit de Actu

19Ejus et Data niżey Specyfikowany w Sens takowy My

20Niżey na podpisie wyrażeni Jmieniem Całey Gromady Gra-[?]

21bowieckiey[?] Tym Skryptem Naszym zeznaiemy

22Jż My od W. Piotra Makowskiego Kommissarza Na-

23szego Bracł. z Poborow wybranych Pieniędzy na Mi-

24licyą Konfed. z Woiewodztwa Bracł. iesteśmy zupełnie

25uspokoieni y należytą Satysfakcyą do ktorego Jmć

26iako żadney a żadney niemamy Pretensyi tak

27pomienionego Jmć Pana Kommiss. Tym Skryptem

28ręcznym dobrowolnie Kwituiemy y owszem W.

29Jmć Panu Kommiss. Dziękuiemy że Nas podczas

30przechodzącego Woyska rożnego zastaniał y zastępo-

31wał od Zbytniego Uciemiężenia y Furażow naco

32się dla lepszey Wiary Ręcami Naszemi Znakiem

33Krzyża S. podpisuiemy Datt Dnia Piętnastego

34Novembris Tysiącznego Siedmsetnego Sześćdzie-

35siątego Osmego Roku. w Grabowcu Anton

36Kud[?] (+) Petro Łetrymiuk[?] (+) Maxym Marusz-

37czak (+) Sawka Tychonenko (+) Jwan Oley-

38nik (+) Prokop Woronniuk (+) Jan Wysocki[?] (+)

39[kustosz:] Mykołay Owsiey[?] (+)

k. 27 (skan 0029, strona prawa; w górze „27”)

1Mykołay Owsianicki (+) Demian Kułynycz (+) Andruch Herba-

2ściuk[?] (+) Jwan Herbaciuk (+) Urod. Stanisław Baczyński (+) Trzeci

3zas in Eum modum My koło Szlacheckie Jmieniem wszystkich Braci y

4Ludzi Gromady ze Wsi Anczypałowki[?] niżey na podpisie wyrażeni zezna-

5iemy tym Skryptem Naszym, Jż My od Jmć Pana Piotra Makowskie-

6go Kommiss. Naszego Bracł. z Poborow wybranych Pieniędzy

7na Milicyą Konfederacką iesteśmy zupełnie uspokoieni y na-

8leżytą Satysfakcyą do ktorego Jmć iako żadney a żadney pre-

9tensyi niemamy tak pomienionego Jmć tym Skryptem ręcznym

10dobrowolnie Kwituiemy y owszem temuż Jmć Panu Kommissa-

11rzowi dziękuiemy że Nas podczas przechodzącego Woyska roz-

12nego zastaniał y zastępował od zbytniego uciśnienia y Furażow

13Na co się dla Lepszey Wiary Ręcami Naszemi Krzyżem S. pod-

14pisuiemy Datt Die Decima tertia Novembris Millesimo

15Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno Grzegorz Fletnicki (+)

16Antoni Czyczyński[?] (+) Tomasz Będkowski (+) Maciey Bie-

17niaski[?] (+) Marcin Letnicki (+) Antoni Wolski (+) Jakob Czyży-

18ki[?] (+) Grzegorz Berezowski (+) Piotr Bieniaski (+) Woyciech

19Staszewski[?] (+) z Gromady Ludzi Dmytrasz Stary (+) Michayło

20tegoż[?] (+) Fedor tegoż (+) Tymko Dobrny[?] (+) Jwan Warennik[?] (+)

21Hryhor tegoż (+) Czwarty Kwit in Eundem modum My Gro-

22mada z Dłużku niemaiąc żadney pretensyi Daiemy ten do-

23kument[?] iako y Jmć Gromady W. Jmć Panu Makowskiemu Kommis.

24Sta[rostw]a Bracł. naco się podpisuiemy Cała Gromada Dłużecka

25nieumieiętni Pisma kładniemy znak Krzyża S. Jwan Zaręba (+)

26Leśko Koranik[?] (+) Hryćko Tkacz (+) Onyśko Nebedzianik[?] (+)

27Jwan Zadorożny (+) Jakow Zarębow Syn (+) Anton tegoż (+) Sob-

28ko[?] Wyt[?] + Dłużecki (+) Datt w Dłużku Die Decima Novem-

29bris Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno

30Piąty Kwit in Eundem modum. My Gromada Wotczecka[?]

31Daiemy ten do Kumet[?] W. Jmć Panu Piotrowi Makowskiemu

32Kommiss. Sta[rostw]a Bracł. Jż żadney niemamy pretensyi z Po-

33borow złożonych od Wdztwa Bracł. na Milicyą Konfederacką

34ale ieszcze zawdzięczać powinniśmy temuż W. Kommiss. że od

35przechodzących Woysk uciśnienia częściey uwolniał naco się

36Podpisuiemy Nieumieiętni Pisma Znak Krzyża S. kładniemy

37Datt w Wotczku[?] Die Decima Secunda Novembris Millesimo

38Septingentesimo Sexagesimo Octavo, Anno Fedor Lisicz-[?]

39ny (+) Syn Ego (+) Jakob Stary (+) Wałko (+) Urod. Pokorski[?] (+)

40Jasko Szteszczewicz[?] (+) Szymon Stezko[?] (+) Julian Woyt Wot-

41czecki (+) Szosty Kwit w ten Sposob. My niżey na podpisie

42wyrażeni Jmieniem Całego Koła Naszego Szlacheckiego

43wraz z Gromadą Samczyniecką zeznaiemy tym Skry-

44ptem Naszym Jż My od W. Jmć Pana Piotra Makowskiego

45[kustosz:] Kommissarza

k. 27v (skan 0030, strona lewa)

1Kommissarza Bracł. Naszego z Poboru wybranych Pieniędzy na

2Milicyą Konfed. Wdztwa Bracł. iesteśmy zupełnie uspokoieni

3należytą Satysfakcyą do ktorego Jmć iako żadney a żadney

4pretensyi niemamy, a bardziey co kolwiek pomieniony Kommiss.

5przez ucieczkę Swoię[?] przed Haydamakami stracił z pomienionego

6Poboru tak iak wszystkie Gromady darem darmo w Całym Sta[rostwie]

7Darowały tak y My zupełnie odstępuiemy y darowaliśmy W. Jmć

8Kommiss. ktorego Kwituiemy tym ręcznym Skryptem Naszym

9y owszem mamy wdzięczność W. Jmć Panu Kommiss. że Nas pod-

10czas przechodzącego rożnego Woyska zastaniał y zastępo-

11wał od zbytniego uciemiężenia y Furażow naco się dla Lepszey

12Wiary ręcami Naszemi Znakiem Krzyża S. podpisuiemy Datt

13w Samczyńcach Die Septima Januarii Millesimo Septingen-

14tesimo, Sexagesimo Nono Anno Jakob Brzeski[?] Namie-

15snik mpp. Jendrzey Zaranowski[?] (+) Adam Brodowski (+) Franciszek […]

16Jan […]ku[?] (+) Józef Jarzycki[?] (+) Józef Sielecki (+) Piotr Podhorodecki (+)

17Jan Grabowski (+) Jacenty Podhorodecki (+) Hilaryon Korzecki[?] (+)

18Jan Podhorodecki (+) Benedykt Brzostowski (+) Bazyli Kozie-

19niowski (+) Paweł Zielinski (+) Jendrzey Draczecki[?] (+) Grzegorz

20Fletnicki (+) Bazyli Podhorodecki (+) Piotr Jasocki[?] (+) Myko-

21ła Kałuszka[?] (+) Stefan Szwiec[?] (+) Jacko (+) Stach (+) Siedmy

22Kwit w Tenże Sposob. My Gromada ze Wsi Śniegoszy[?] Kwi-

23tuiemy W. Jmć P. Piotra Makowskiego Kommiss. Bracł. że żadney

24niemamy pretensyi na co się podpisuiemy Krzyżem S. Datt

25Die Undecima Novembris Millesimo Septingentesimo Sexa-

26gesimo Octavo Anno w Śniegoszy[?] Roman Szadczy[?] (+) Wasylko

27Jwan (+) Martyn Pahli[?] (+) Justko Smielec (+) Mykołay Kowtun (+)

28Jwan Weretylny[?] (+) Jwan Łysy (+) Maluta Pańszka[?] (+) Jas-

29ko Paszuk (+) Petro Hrehorow Syn (+) Łukasz Wuyt Śnie-

30[…]cki[?] (+) Urod. Jan Jaworski (+) Lewko Lepotyło[?] (+) My-

31ron (+) Jusko Łyba[?] (+) Osmy in Eundem modum My

32niżey na podpisie wyrażeni Jmieniem Całey Gromady

33Naszey Manasterskiey[?] Zeznaiemy Tym naszym

34Skryptem Jż My od W. Jmć Pana Piotra Makowskiego

35Kommiss. Naszego Bracł. z Poborow wybranych Pie-

36niędzy na Milicyą Konfed. z Woiewodztwa Bracł.

37iesteśmy zupełnie uspokoieni z należytą Satysfakcyą

38do ktorego Jmć iako żadney a żadney niemamy pre-

39tensyi tak pomienionego Jmć Pana Kommiss. zatym

40Skryptem ręcznym dobrowolnie Kwituiemy y ow-

41szem W. Kommiss. dziękuiemy że Nas podczas prze-

42chodzącego Woyska rożnego zastaniał y Zastępował

43[kustosz:] od zbytniego

k. 28 (skan 0030, strona prawa; w górze „28”)

1od zbytniego uciemiężenia y Furażow naco się dla Lepszey Wiary

2ręcami Naszemi Znakiem Krzyża S. Podpisuiemy Datt

3w Manasterskim[?] Die Decima Quinta Novembris Millesi-

4mo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno Andry

5Jwanczenkow (+) Hordzi Wuyt Stary (+) Maxym Koszowy[?] (+)

6Jakow Leszczenko (+) Stepan Łanuły[?] (+) Harasym Czer-

7nienko (+) Jwan Zaiec (+) Mateiy Łukaszuk (+) Stepan

8Snycerz (+) Kulka Wasyl (+) Stepan Kwarenko[?] (+) Leśko Kosz-

9uk[?] (+) Wasyl Oczeretniuk (+) Urod. Antoni Synderowski[?] (+)

10Dziewiąty w ten Sposob My niżey na podpisie wyrażeni

11Jmieniem Całey Gromady Wsi Bukatowa[?] Zeznaiemy

12tym Skryptem Naszym Jż My od Wiel. Jmć P. Piotra

13Makowskiego Kommiss. Naszego Bracł. z Poboru wybra-

14nych Pieniędzy na Milicyą Konfed. z Woiewodztwa Bracł.

15zupełnie iesteśmy uspokoieni z należytą Satysfakcyą do

16ktorego Jmć Pana iako żadney a żadney niemamy preten-

17syi z pomienionego Poboru, tak pomienionego W. Jmć Pana

18Kommiss. tym Skryptem ręcznym dobrowolnie Kwitu-

19iemy y owszem W. Kommiss. zawdzięczamy że nas podczas

20przechodzącego Woyska rożnego zastaniał y Zastępował

21y dotychczas Kosztem swoim zastępuie y od zbytniego uciśnie-

22nia broni na Co się dla lepszey Wiary Ręcami Naszemi

23Znakiem Krzyża S. podpisuiemy Datt Die Decima Quinta

24Novembris Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octa-

25vo A[nn]o w Bukatowie[?] Stefan Bosecki[?] (+) Ocrym

26Bryndza (+) Pawło Picenko[?] (+) Dmytro Mowczan[?] (+)

27Jwan Czornoczan[?] (+) Fedko Dziubenko (+) Jakow

28Sirota (+) Fedko Kowal (+) Jasko Barabasz (+) Leśko

29Łysiec[?] (+) Fedko Hanczar (+) Hawryło Andruszczen-

30kow[?] (+) Hryćko Drapaszczeryn[?] Łuc[?] (+) Surmanka[?]

31Wdowa Jasko z Rohozy[?] (+) Stefan Barabasz (+) Pe-

32tro Barabasza (+) Fedko Husar (+) Tymko Malo-

33wany[?] (+) Wasyl Baran (+) Dmytro Bezesz[?] (+)

34Dmytro Chmielnicki (+) Fedko Supronow Petro

35Bracławski (+) Jakow Żurawa (+) Roman Stary (+)

36Danyło Supronow (+) Fedko Supronow (+) Jakow

37Kosmiak[?] (+) Dziesiąty Kwit in Eum modum

38My Niżey na podpisie wyrażeni Jmieniem Całego

39Pospolstwa Wsi Cukowce[?] Zeznaiemy Tym Skryptem

40Naszym Jż My od W. Jmć Pana Piotra Makowskiego

41[kustosz:] Kommiss.

k. 28v (skan 0031, strona lewa)

1Kommissarza Naszego Bracł. z Poboru Wybranych Pie-

2niędzy na Milicyą Konfed. z Wdztwa Bracł. iesteśmy

3zupełnie uspokoieni z należytą Satysfakcyą do kto-

4rego Jmć iako żadney a żadney niemamy pretensyi

5y owszem tym Kwitem ręcznym dobrowolnie Kwi-

6tuiemy na co się dla lepszey Wiary ręcami Na-

7szemi znakiem Krzyża S. Podpisuiemy Datt Die

8Decima Quinta Novembris Millesimo, Septingentesimo,

9Sexagesimo Octavo Anno w Cukowcach[?] Jwanko Zacharka[?] (+)

10Lucko[?] (+) Tymko Jwanczenko (+) Jwan Rabocun[?] (+) Wa-

11syl Batko[?] (+) Matwiy Buhay (+) Mychayło Sta-

12cholnik[?] (+) Jwan Kaczan (+) Jlko Gryga[?] (+) Martko[?] (+)

13Mazuncowski[?] (+) Andry Rabocun[?] (+) Wasyl Łowczenko (+)

14Wasyl Zuk (+) Jwan Czerwenok[?] (+) Sobko Mazunin[?] (+)

15Petro Myrenow[?] (+) Jlko Podhraczy[?] (+) Chwedko Ko-

16zijczuk (+) Hryćko Starczen[?] (+) Jwan Krowczenko (+)

17Jakow Olejnyczenko (+) Jusko Jwanczenko (+) Urod. Chrze-[?]

18rowski[?] (+) Urod. Sztatkiewicz (+) Jedynasty Kwit in

19Eum Sensum. My niżey na Podpisie wyrażeni J-

20mieniem Całey Gromady Naszey Szurowskiey[?] Zeznaiemy

21tym Skryptem Jż my od Jmć Pana Piotra Makowskiego

22Kommiss. Naszego Bracł. z Poboru wybranych Pie-

23niędzy na Milicyą Konfed. z Wdztwa Bracł. iesteśmy

24zupełnie uspokoieni z należytą Satysfakcyą do kto-

25rego Jmć iako żadney a żadney niemamy pretensyi

26tak pomienionego Jmć Pana Kommiss. tym Skryp-

27tem ręcznym Kwituiemy y owszem Dziękuiemy Jmć

28P. Kommiss. Dziękuiemy że Nas podczas przecho-

29dzącego rożnego Woyska zastaniał y Zastępował

30od zbytniego uciemiężenia y Furażow nacośmy dla le-

31pszey Wiary Ręcami Naszemi Znakiem Krzyża S. Pod-

32pisuiemy Datt w Szurowcach[?] Die Decima Se-

33cunda Novembris Millesimo, Septingentesimo Sexa-

34gesimo Octavo Anno Tymko Mozczenko[?] (+) Fed-

35ko Kiedz[?] Wuyt (+) Jwan Ziamko[?] (+) Jwan Warle-

36ny[?] (+) Kiryło Szlatsienko[?] (+) Teodosi (+) Woyciech

37Pilgrzymiuk[?] (+) Walenty Łbowski[?] (+) Jwan Łory-

38czenko[?] (+) Harasym Petryczenko (+) Jhnat Pa-

39narzew[?] Zięć (+) Mychayło Kuczmiak[?] (+) Hrynko[?]

40[kustosz:] Dyk[?]

k. 29 (skan 0031, strona prawa; w górze „29”)

1Hrynko Dyrdyk[?] (+) Dwunasty Kwit in Eum Sensum My

2niżey Na podpisie wyrażeni Jmieniem Całey Gromady Na[szey]

3Sorzyckiey[?] Zeznaiemy tym naszym Skryptem Jż My od Jmć

4Pana Piotra Makowskiego Kommiss. Naszego Bracł. z Pobo-

5ru wybranych Pieniędzy na Milicyą Konfed. z Wdztwa Bracł.

6iesteśmy Zupełnie uspokoieni z należytą Satysfakcyą do kto-

7rego Jmć iako żadney a żadney niemamy pretensyi tak po-

8mienionego W. Kommiss. tym Skryptem ręcznym dobrowolnie

9Kwituiemy y Owszem W. Jmć P. Kommissarzowi dziękuiemy

10że nas podczas przechodzącego Woyska rożnego zastaniał y

11Zastępował od Zbytniego uciśnienia y Furażow Na co

12się dla lepszey Wiary ręcami Naszemi Znakiem Krzyża S.

13Podpisuiemy Datt w Sorzyckim[?] Die Decima Quarta

14Novembris Millesimo, Septingentesimo, Sexagesimo,

15Octavo, Anno Jwan Osadczy (+) Jacko Klebański (+) Fed-

16ko Serwatka[?] (+) Onufry Czebemezka[?] (+) Hryhor Łatusz[?]

17czak (+) Jacko Bilduw[?] (+) Jwan Zacerkowny[?] (+) Chweder Czer-

18ny[?] (+) Maxym Spetuik[?] (+) Fedko Kodowaniec[?] (+) Olexa Burza[?] (+)

19Andruch Bilduw[?] (+) Urod. Sobestyan Kaczanowski (+) Trzy-

20nasty in Eum Sensum My Gromada Ziankowiecka[?]

21niżey na podpisie wyrażeni zeznaiemy tym Skryptem Naszym

22Jż My od Jmć Pana Piotra Makowskiego Kommissarza Naszego

23Bracł. iesteśmy Zupełnie uspokoieni z Poboru wybranych

24Pieniędzy na Milicyą Konfederacką do ktorego iako ża-

25dney a żadney pretensyi niemamy tak pomienionego Jmć

26tym Skryptem ręcznym Kwituiemy y Owszem temuż

27Jmć Panu Kommiss. dziękuiemy że Nas podczas przechodzą-

28cego rożnego Woyska zastaniał y zastępował od Zby-

29tniego uciśnienia y Furażow Nacośmy dla lepszey Wiary rę-

30kami Naszemi Krzyżem S. Podpisuiemy Datt w

31Ziankowcach[?] Die Decima Tertia Novembris Millesi-

32mo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno Chwe-

33der Nytidychała[?] Wuyt (+) Hryćko Kozak Parochoe[?] (+)

34Mykołka Zaiac (+) Petro Petryk (+) Jurko (+) Kiryło Ja-

35[…]ow[?] Zięć (+) Czternasty zaś in Eum Sensum

36My Gromada Horodnicka Daiemy ten dokument Jmć

37Panu Piotrowi Makowskiemu Kommiss. Sta[rostw]a Bracł. że

38żadney pretensyi niemamy y nato się podpisuiemy Zna-

39kiem Krzyża Świętego Datt w Horodnicy Die De-

40cima Novembris Millesimo, Septingentesimo Sexa-

41gesimo Octavo Anno Paweł Mieczniewicz

42Namiesnik (+) Bazyli Zendzicki[?] (+) Stani-

43sław Pietrowski (+) Józef Krajeski[?] (+) Michał

44Maturski[?] (+) Jędrzey Steblecki[?] (+) Wasyl Ruh[?] (+)

45Jlko Bucatskiego[?] Zięć (+) Tymko tegoż (+) My-

46[kustosz:] kita[?] K[…]

k. 29v (skan 0032, strona lewa)

1Mykita Krasnopolski (+) Stefan Betenka[?] (+) Jakow Taraniuk[?] (+)

2Hawryło Nikiszko[?] Syn (+) Piętnasty Kwit in Eum Sensum

3My niżey na podpisie wyrażeni Jmieniem Całey Gromady

4Naszey Makowskiey[?] Zeznaiemy Tym Skryptem Naszym

5Jż My od W. P. Piotra Makowskiego Kommissarza Nasze-

6go Bracł. z Poboru wybranych Pieniędzy na Milicyą

7Wdztwa Bracł. Konfederacką iesteśmy Zupełnie uspo-

8koieni y z należytą Satysfakcyą do ktorego Jmć iako

9żadney a żadney pretensyi niemamy tak tegoż Po-

10mienionego W. Kommissarza Tym Skryptem ręcz-

11nym kwituiemy y Owszem Jmć Panu Kommissarzo-

12wi dziękuiemy że Nas podczas przechodzącego

13Woyska rożnego zastaniał y Zastępował od Zbytniego

14uciśnienia y Furażow etc. nacosię dla Lepszey Wiary na-

15szych Rąk znakiem Krzyża S. podpisuiemy Datt w Ma-

16kowce[?] Die Decima Quarta Novembris Millesimo Septin-

17gentesimo Sexagesimo Octavo Anno Chweder Re-

18wczenko[?] (+) Tymko Stepenko (+) Roman Ostapenko (+)

19Mikita Szczetko[?] (+) Stepan Oraszczak[?] (+) Semko Mitlinikow[?]

20(+) Kaspro Ławrykow (+) Chweder Mielnik (+) Klim Ste-

21penko (+) Jakow Krawiec (+) Hryhor Nesterenko (+)

22Petro Karynnego[?] Zięć (+) Michayło Krawczuk (+)

23Hryćko Powroznik (+) Wasyl Łeony[?] (+) Jacko Semkow (+)

24Jakim Podeprzyhorecko[?] (+) Hryćko Hrykenko[?] (+)

25Petro Hrehorenko (+) y Cała Gromada. Ktorych

26zaś przy posowaniu słowo w słowo Kwitach oprzyię-

27cie do Akt W. Comparens prosił co y otrzymał

28Piotr Makowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 11 II 1769, uzupełniająca akt 45 (spór Makowskiego z ks. Jałowickim, karmelitą, o rządy starostwa bracławskiego). Piotr Makowski, cześnik drohicki, jako generalny komisarz (dyspozytor) miasta Bracławia i należących do niego wsi starostwa, wykładał z własnych pieniędzy na potrzeby przechodzących wojsk i na milicję konfederacką (pobór uchwalony przez województwo bracławskie – konfederacja barska), nie otrzymując zwrotu ze skarbu; gromady, wdzięczne za jego starania, pokwitowały go z poborów. Makowski przedstawił kwity w kancelarii grodzkiej winnickiej i prosił o ich wpisanie do akt; urząd je odczytał i wpisał (oblata).

Kwity (wszystkie o tej samej treści: gromada jest „zupełnie uspokojona z należytą satysfakcją” co do pieniędzy wybranych z poboru na milicję konfederacką, kwituje komisarza i dziękuje mu, że „podczas przechodzącego wojska różnego zastaniał i zastępował od zbytniego uciemiężenia i furażów”; podpisy znakiem krzyża): 1) pospólstwo miasta Bracławia, 15 XI 1768 (m.in. Jan Moderzycki[?], wójt Iwan Matyjenko, burmistrz Semen Andymia[?]); 2) gromada Grabowiecka[?], w Grabowcu 15 XI 1768; 3) koło szlacheckie i gromada wsi Anczypałówka[?], 13 XI 1768; 4) gromada z Dłużka, 10 XI 1768; 5) gromada Wotczecka[?], 12 XI 1768; 6) koło szlacheckie z gromadą Samczyniecką, w Samczyńcach 7 I 1769 (z dodatkowym zastrzeżeniem: to, co komisarz utracił z poboru „przez ucieczkę swoją przed hajdamakami”, wszystkie gromady starostwa darowały mu „darem darmo”; podpisał Jakub Brzeski[?], namiestnik, i szlachta zagrodowa); 7) gromada ze wsi Śniegosza[?], 11 XI 1768; 8) gromada Manasterska[?], 15 XI 1768; 9) gromada wsi Bukatów[?], 15 XI 1768 (komisarz „i dotychczas kosztem swoim zastępuje”); 10) pospólstwo wsi Cukowce[?], 15 XI 1768; 11) gromada Szurowska[?], w Szurowcach[?] 12 XI 1768; 12) gromada Sorzycka[?], 14 XI 1768; 13) gromada Ziankowiecka[?], 13 XI 1768; 14) gromada Horodnicka, 10 XI 1768 (podpisał Paweł Mieczniewicz, namiestnik); 15) gromada Makowska[?], w Makówce[?] 14 XI 1768. Nazwy wsi i liczne imiona chłopskie odczytane niepewnie (pismo kursywne, zapis fonetyczny imion ruskich); identyfikacja wsi z miejscowościami starostwa bracławskiego wymaga sprawdzenia.

Łacina: „in diligentia sui” – dla zachowania swej staranności (dla dowodu); „una cum Kwitów produkcyą” – wraz z przedłożeniem kwitów; „iak tylko Acta praesentia Castrensia Capitanealia Winnicensia adire valuit” – jak tylko mógł przystąpić do niniejszych akt grodzkich starościńskich winnickich; „quam solennissime” – jak najuroczyściej; „annuendo affectationi” – przychylając się do prośby; „extensive” – w całości; „data ad acta” – podane do akt; „tenor sequitur” – brzmienie następuje; „in eum (eundem) modum / in eum sensum” – w ten sam sposób / w tym samym sensie; „Die Decima Quinta Novembris Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno” – dnia 15 listopada 1768 r. (analogicznie dni 10–14 XI); „Die Septima Januarii … Sexagesimo Nono” – 7 stycznia 1769.

Streszczenie

Manifestacja z 11 II 1769 (gród winnicki): Piotr Makowski, cześnik drohicki, komisarz miasta Bracławia i wsi starostwa bracławskiego, dla dowodu swej rzetelności wnosi do akt 15 kwitów gromad starostwa (10 XI 1768 – 7 I 1769), w których mieszczanie, szlachta zagrodowa i chłopi kwitują go z pieniędzy poboru na milicję konfederacką województwa bracławskiego, darują mu sumy utracone podczas ucieczki przed hajdamakami i dziękują za obronę przed uciskiem i furażami przechodzących wojsk.

Transkrypcja

k. 29v (skan 0032, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y Przedemną Antonim Jałowickim

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodz. Winnic. Compa-

6rens p[erson]al[ite]r Urod. Woyciech Jgnacy Burliński Swym y

7Macieja Burlińskiego in Minorennitate w Opiece u

8Manifestanta będącego Brata Rodzonego Jmie-

9niem Solennie naprzeciwko JW. Mikołaiowi Janowi

10[kustosz:] Piaskowskiemu[?]

k. 30 (skan 0032, strona prawa; w górze „30”)

1Piaskowskiemu[?] Podkomo[rzemu] Krzemie[nieckiemu][?] Pierwszyńskiemu[?] Taro-

2szczańskiemu[?] Staroście Panu W. Karolowi Domaniewskiemu Kommis-

3sarzowi et praecipue Urod. Franciszkowi Biernackiemu Guberna-

4torowi Taraszczańskiemu y Józefowi Przygodzkiemu tudzież Poddan-

5ym Danilowi y Matfiiowi Jewczenkom Zwierzchność na Groma-

6dzie Bereziańskiey maiącym Semenowi Komarowi Wasylowi

7Tkaczowi, Prochorowi Kiryłowi Kowalowi, Danilowi Szewco-

8wi Hryćkowi Postowrytowi[?] Mychaylowi Kowalowi Ratusz-

9nemu Pawłowi Łazarczukowi y Jego Zięciowi także Naylewe-[?]

10mu Zięciowi Czerniakom Braci y Synom Onych Panteleio-[?]

11wi Pylypowi Bespiecznemu Hryćkowi Kobiernikowi Chwedoro-

12wi Pałamarzowi Srenkowi[?] Danilowi y Michałowi Krawczen-

13kom y Jnnym po Jmionach niewiadomym Bereziańki małey

14Poddanym Niemniey Tarnowemu Drobynie Bryzowi[?]

15Bryzenkowi Czemerysowi Antonowi Ostrowskiego Zięciowi Mi-

16chałkowi Drobynemu Zięciowi Matwiiowi Semeniukowi Ar-

17temowi Kruszczyszynemu Bratu Jwanowi Szewcowi Czar-

18nemu Michałowi Bryzenkowi Tkaczowi Hołodczywemu[?]

19Kalinikowi Tarnowego Zięciowi Tymoszowi Kruszczyszy-

20nemu Bratu Kirczaiowi[?] Michałkowi Podeprzyhor-

21nemu Zięciowi Kapitanowi Nebedzianikowi y Jnnym

22ze Wsi Wetmanki w Broń[?] Spisy Samopały Kiy y Cepy

23Drągi do Osob Dwuchset[?] zebranym na niewinną Krew

24Szlachecką zaiuszonym[?] Skarży y protestuie się etc. Jż

25Urod. Manifestans uwodzący się Deklaracyami Wiel. Karola

26Domaniewskiego Kommissarza JW. Podkomorz. Krzem. tak

27w Maiątku po Zabiciu S. P. Urod. Macieja Antonie-

28go y Maryanny z Wrzeszewskich[?] Burlińskich Małż. Ro-

29dzicow Swoich tudzież Teresy Burlińskiey Panny

30Siestry Rodzoney przez wyżey wyrażonych Poddanych

31Bereziańskich y Wetmańskich rozebranego Jmienia[?]

32będącego lub Valorem Za Onego tudzież wszelkiey

33Sprawiedliwości skutku odebrania czekał a przeto

34Solenney Querelli in Actione nie zanosił lecz że in Ver-

35bis tylko a opere nihil przynaglony y Wielm[ożnego][?]

36Mikołaia[?] Janusza[?] Piaskowskiego Podka[?] Krze[mienieckiego][?]

37iako Pana wyż wyrażonych Poddanych

38a Aktualnych Zabóycow pociągnąć[?] y Swiatu

39wyż wspomnionych Poddanych Tyrannie odkry-

40ć[?] tym Sposobem. Ja[?] ci Poddani wiedząc doskonale

41o S. P. Urod. Macieiu Antonim Burlińskim we

42Wsi Berezance małey we Dworku Swoim chorobę

43śmiertelną złożonym zebrawszy się do[?] fszczyzkiem[?]

44per tenczas przy Kurzemu[?] będących Kamn[…][?]

45[kustosz:] Pierwey[?]

k. 30v (skan 0033, strona lewa)

1Pierwey gwałtkiem[?] się nawijali, potym stamtąd poszedłszy Urod. S. P.

2Macieia Antoniego Burlińskiego Oyca Manifestanta złożone-

3go chorobą[?] na Podwórze wywiedli proszącemu przynaymniey o Po-

4pa dla usprawiedliwienia się[?] Boga niepozwolili, y w Podwó-

5rcu[?] zaraz Jedni trzymali, Drudzy Spisami kłuli y mę-

6czyli, a męczywszy Ciało pośrzód podworza na pożarcie Psom

7porzucili y Żeby[?] y nawet leżącey w Ziemi przynaymniey

8Ciało Schronić zabronili, maiątek zaraz wszystek pomię-

9dzy Siebie rozebrali na razu[?] z Jamintko[?] Matwiy y Dani-

10ło Jewczenki Siadłszy na Konie y uzbroiwszy się wieś Całą

11na Obławę wsadzili[?] z Spisami, Rusznicami, Kosami, Cepa-

12mi Bereziańce, a zaś Wetmańce Semeniuk y Jnni wy-

13pędzali pod grożeniem winy Dziesięciu Rublami y Ka-

14źnią Stokiyow[?] ktoby nieposzedł naco Chłopstwo wespom-

15niane z Wielką ochotą poszedłszy przydybali Urod. S. P. Ma-

16ryannę z Wrzeszewskich[?] Burlińską Matkę w Lesie na pniu

17siedzącą Xiążkę Czytaiącą Spisami Chłopow kilkunastu

18w Piersi pchnowszy Zabili, potym Urod. S. P. Teresę Burlin-

19ską Pannę Siostrę Manifestantis Kosami wpułcię[?] przepa-

20dli[?] wypraszaiącą się ręce Kosami poobcinali y przez

21długi Czas męcząc zamordowali y Ciało podobnież napo-

22żarcie Bestyom porzucili aż w tydzień kilku uprosz-

23się[?] ulitowaniem z Miasteczka Taraszczy Chłopow miło-

24sierdzie pokazali że Ciało na rostaynych Drogach pogrze-

25bli; Tamże zaś Zabóycy maiątek wszystek pomiędzy

26Siebie rozebrali, nawet Koszule z Ciał pozdeymowawszy

27y Nagie poporzucali, Ostap Kalicz[?] z Cerko[?] Hanna[?]

28Dziwko[?] wziowszy Koni parę y Maiątku Coś do Kijo-

29wa udali się w Czym Urod. Manifestant po uśmie-

30rzeniu Buntow poczęści Chłopskich przybywszy do

31Berezianki chciał maiątek pozostały po Smierci SS. PP.

32Rodzicow Swoich rekuperować y u Urod. Francisz-

33ka Biernackiego Gubernatora tamecznego pomo-

34cy do Prozałatwic[?] lecz że Urod. Biernacki wprzódy

35z Urod. Józefem Przygodzkim zniosłszy się gościnę[?]

36ktore rzeczy od Chłopow poodbierał y zawoie[?] przy-

37właszczył, Jedyną wiedzą kontentował y Żadney Słu-

38szności nieuczynił nareszcie Chłopi Gadli[?]

39Urod. Manifestanta pobudzili aby List za Zbiegłym

40[kustosz:] Ostapem

k. 31 (skan 0033, strona prawa; w górze „31”)

1Ostapem Kaliczem y Cerkiem Onego do Kijowa do JW. Woyeyka[?]

2Generała Woyska Rossyiskiego Gubernatora Kijowskiego wre-

3kwizycyi[?] wydania Onych lub nadgrodzenia Szkody

4Listy w Ręce Onych Oddał, gdzie poiechawszy po Odebra-

5ney Łatwości Kontrakty między Sobą porobili, dość zrzesz-

6szko[?] po między Sobą utaili, a Urod. Manifest. z Natural-

7ności Prawa należącego oddalili Do naymnieyszey Pert-

8tynencyi nieprzypuścili więc Urod. Manifestant utraciwszy przez

9zawziętość wyż wyrażonych Chłopow Rodzicow y Siostry od-

10dalony będąc od należytości Naturalnie na Urod. Mani-

11festanta y Brata w Małoletnym wieku będącego spa-

12daiącey na Kilkanaście Tysięcy wynoszącey z Rucho-

13mości Regestrem coże Pamięci dosięgnąć dało Spi-

14saney pozostałey[?] z Częściy przez Dłuższe przeżywania

15od Rodzicow niewidzenia, tudzież w Zbożach By-

16dłach y Jnnych rzeczach niewiadomych po Haydama-

17ckich rozebranych na Ktorym[?] wyż wyrażonym

18wszystkim Poddanym y Jnnym wyrazić mogącym

19tak o Tyrannye y Zabóystwa SS. PP. Rodzicow y Siostry,

20iako też y rozebrany Maiątek y wszystkie poczy-

21nione Szkody iterato quam Solennissime Vice et No-

22mine quo supra Manifestat et Protestatur salva

23reservatione si Opus fuerit meliorationis. Woyciech Jgna-

24cy Burliński mpp. Et in Continenti Stanowszy

25Et in Continenti Stanąwszy Oczewisto Woźny Generał

26Wdztwa Bracł. y Jmć Opatrzny Andrzey Grzegorzewski

27wmoc wierney relacyi Swoiey iawnie zeznał że

28Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

29Dnia Czwartego February na Affektacyą y Prawną

30Rekwizycyą Urod. Woyciecha Jgnacego Dwoch Jmion y

31Macieia w małoletnym wieku będącego Burlińskich

32Braci między Sobą rodzonych maiąc przy sobie Stro-

33nę[?] Szlachty Ludzi Wiary godnych Urod. Jana Bil-

34[…]skiego[?] y Baltazara Rudnickiego był we Wsiach

35Bereziance małey gdzie Sobocznych[?] Danila

36y Matwija Jewczenkow, Semena Komara, Wasyla

37Tkaczyka, Prochora Kiryła Kowala, Danila Szew-

38ca, Hryćka Postowrytka[?], Mychayła Kowala Ra-

39tusznego Pawła Łazarczuka y Jego Zięcia Na[ylew]-[?]

40ka z Zięciem Czerniakow Braci z Synami Pan[teleia][?]

41[kustosz:] Pilipa

k. 31v (skan 0034, strona lewa)

1Pilipa Bespiecznego Hryćka Kobiernika Chwedora Pa-

2łamarza Srenkow[?] Danila y Michayła Krawczenkow

3y Jnne po Jmionach ad praesens niewiadomych Bereziańki

4potym był we Wsi Wetmance do Sta[rostw]a Taraszczań-

5skiego należących gdzie roboczych[?] Tarnowego Drobinę

6Bryzę[?] Bryzenka Czemerysa Antona Ostrowskiego Zięcia

7Mychałka Drobnego Zięcia Matwija Semeniuka Ar-

8tema Kruszczyszynego Brata Jwana Szewca Czarnego

9Mychayła Bryzenka Tkacza Hołodczywego[?] Tymosza

10Kruszczyszynego Brata Kirczaia[?] Michałka Podeprzy-

11hornego Zięcia Kapitana Nebedzianika y Jnnych Wetman-

12skich po Jmionach także niewiadomych Poddanych Ak-

13tualnych Zabóycow tudzież Całe Gromady rabowników

14y Wodzow tamecznych a zas Woytow y Gromad w Wi-

15znach[?] y przywinach Prawnych Aresztował y do roz-

16sądzenia Finalnego przyporęczył, ktorzy Jeden

17za drugiego ręcząc do rozsądzenia Jmieniem

18Panow Areszt dobrowolnie przyięli. A że On

19Woźny ze Szlachtą przytomną Oświadczywszy y tem[?]

20dat odiechał a tu ad Acta przybywszy prawdzi-

21wego Aresztu uczynił y Zeznał relacyą. Deque

22praesens Nullus Rest[?] Nullus Jgnarus Literarum Crucem

23posuit Andrzey Grzegorzewski (+)

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 11 II 1769 dotycząca mordu na rodzinie Burlińskich w czasie koliszczyzny 1768. Komparent Wojciech Ignacy Burliński (podpis „Woyciech Jgnacy Burliński”), działający też w imieniu małoletniego brata Macieja pozostającego pod jego opieką. Obwinieni: dziedzic – „JW. Mikołaj Jan[?] Piaskowski[?], podkomorzy krzemieniecki[?]” (tytuł i drugi przymiotnik – „Pierwszyński[?] Taraszczański[?] starosta” – niepewne; dalej w tekście „Mikołaj[?] Janusz[?] Piaskowski Podk. Krzem.”), jego komisarz Karol Domaniewski, gubernator (ekonom) taraszczański Franciszek Biernacki, Józef Przygodzki oraz poddani z Berezianki Małej i Wetmanki (wsie należące do starostwa taraszczańskiego), zbrojni w spisy, samopały, kije, cepy i drągi, w liczbie ok. dwustu[?] osób.

Przebieg według manifestanta: poddani, wiedząc, że ojciec Maciej Antoni Burliński leży śmiertelnie chory w swoim dworku w Bereziance Małej, wyciągnęli go na podwórze, nie pozwolili na sprowadzenie popa, kłuli spisami i zamęczyli, a ciało rzucili na pożarcie psom, zabraniając pochówku; majątek rozgrabili. Danił i Matwij Jewczenkowie, konno i zbrojnie, zarządzili obławę całej wsi (w Wetmance Semeniuk i inni wypędzali ludzi pod karą 10 rubli i kijów); chłopi znaleźli matkę, Mariannę z Wrzeszewskich[?] Burlińską, siedzącą w lesie na pniu i czytającą książkę, i zabili ją kilkunastoma pchnięciami spis; siostrę Teresę, pannę, siekli kosami, obcięli jej ręce i długo męczyli, a ciało porzucili; dopiero po tygodniu chłopi z miasteczka Taraszczy, ulitowawszy się, pochowali ciała na rozstajnych drogach. Zabójcy rozebrali majątek, zdzierając nawet koszule z ciał; Ostap Kalicz[?] z Cerkiem[?] zabrali parę koni i część majątku i uciekli do Kijowa. Po uśmierzeniu buntu manifestant przybył do Berezianki, by odzyskać majątek; gubernator Biernacki wraz z Przygodzkim sami odebrali rzeczy od chłopów i je przywłaszczyli, nie dając mu satysfakcji; listy do gubernatora kijowskiego, generała wojsk rosyjskich (Woyeyk[ow][?] – zapewne Fiodor M. Wojejkow), o wydanie zbiegów doręczono, lecz bez skutku. Majątek ruchomy szacuje na kilkanaście tysięcy (złotych) wg rejestru. Wiele fragmentów, zwłaszcza na zalanej dolnej części k. 30 i na k. 30v, odczytanych niepewnie.

Relacja woźnego (wpisana „in continenti”, z powtórzonym początkiem formuły): woźny generalny województwa bracławskiego Andrzej Grzegorzewski, w obecności szlachty – Jana Bil[…]skiego[?] i Baltazara Rudnickiego – 4 II 1769 był w Bereziance Małej i w Wetmance (wsiach starostwa taraszczańskiego) i aresztował wymienionych z imienia poddanych (aktualnych zabójców), a także całe gromady, wójtów i „wodzów” tamtejszych, oddając ich pod poręczenie do ostatecznego rozsądzenia; poddani, ręcząc jeden za drugiego, przyjęli areszt w imieniu panów. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Łacina: „in minorennitate” – w małoletności; „et praecipue” – a szczególnie; „querela” – skarga; „in actione” – w procesie; „in verbis tylko, a opere nihil” – tylko w słowach, a w czynie nic; „iterato quam solennissime vice et nomine quo supra manifestat et protestatur” – ponownie jak najuroczyściej, w zastępstwie i w imieniu jak wyżej, manifestuje się i protestuje; „salva reservatione si opus fuerit meliorationis” – z zastrzeżeniem poprawy (uzupełnienia), jeśli zajdzie potrzeba; „et in continenti” – i zaraz potem; „ad praesens” – obecnie; „literarum ignarus crucem posuit” – nieznający pisma postawił krzyż.

Streszczenie

Manifestacja z 11 II 1769 (gród winnicki): Wojciech Ignacy Burliński w imieniu własnym i małoletniego brata Macieja oskarża poddanych z Berezianki Małej i Wetmanki (starostwo taraszczańskie) o okrutne zamordowanie w czasie buntu hajdamackiego 1768 r. jego ojca Macieja Antoniego, matki Marianny i siostry Teresy Burlińskich oraz rozgrabienie majątku (szacowanego na kilkanaście tysięcy), a dziedzica Piaskowskiego[?], komisarza Domaniewskiego, gubernatora Biernackiego i Przygodzkiego – o przywłaszczenie odebranych od chłopów rzeczy i niedanie sprawiedliwości; dołączona relacja woźnego A. Grzegorzewskiego o aresztowaniu sprawców i gromad (4 II 1769).

Transkrypcja

k. 31v (skan 0034, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Czternastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodzkim Winnic. Comparens Personaliter Urod. Jmć

6Pan Adam Popławski[?] Jmieniem y z wyraźnego zlecenia Wiel.

7Jmć Pana Stanisława Fortunata Nowowieyskiego S[…][?] O[…][?]

8iak tylko dowiedzieć się mogł o Manifeście Dnia Dwudzie-

9stego Czwartego Czerwca w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

10Osmym od W. Niżey obżałowanego w Grodzie Lwowskim[?] Poda-

11nym Samemi nie[?] twierdzemi[?] Zarzutami napełnionym, tak

12zaraz przychylaiąc się do dawnieyszych Protestacyi y Argu-

13mentu[?] w Winnickim zaniesionych, Solennissime naprzeciw JW.

14Michałowi Jałowickiemu Staroście Bracł. swiadczy prote-

15stuie y reprotestuie się etc. Jż W. Jmć Obżałowany nie dość maiąc

16na tym, że Roku przeszłego w Miesiącu Maiu W. Pryn-

17cypała Comparentis prze[…]ra[?]iem[?] kilku nie[…][?] cetami[?] z

18[kustosz:] z Possessyi

k. 32 (skan 0034, strona prawa; w górze „32”)

1z Possessyi Dobr Sta[rostw]a Bracł. wręcz wbrew Opisowi Kontra-

2ktu względem ustąpienia Tychże Dobr zpisanego gwał-

3townie wyrzucił w Rumacyi do S. Woyciecha Strzeżoney[?] Se-

4nitus[?] zabrawszy[?] Bydła rogate y nierogate, Jagły, Siano, Dłu-

5gi, Kotły znaczniey Maydańskie Popioły, Potasze, Jerzat-

6ki[?], Pasieki, y Jnne rzeczy osobliwym regestrem Spisa-

7nym więcey na [Sto] Tysięcy wynoszące bez żadney

8racyi pozabierał y One Jedne poprzedał drugie na Swoy

9pożytek pobrał, Ludzi służących Jednych W. Pryn-

10cypała Comparentis Dziedzicznych, Drugich z wielkiey Pol-

11ski na służbę sprowadzonych, Jnnych choć z Ukrainy lecz ale

12znacznym Kosztem Edukowanych iako to Fory[ś]iow[?] Stan-

13gretow, Lokaiow, Haydukow, Paiukow[?], Kucharzow, Dzie-

14wki y Jnnych niektorych z Barwami niektorych z przebranemi

15Zasługami, Jnnych u niektorych rzeczach W. Pryncypała

16Skarbowych notowanemi, nawet Dyspozytorow bez zdania

17Kalkulacyi, y Urod. Szatkowskiego[?] Sekretarza od Rodzicow

18Jego własnych na Usługi y Edukacyą danego wbrew Pra-

19wu y Konstytucyom bez attestacyi Sług przyimować zakazu-

20iącym[?], do Siebie przyimował zgoła na Trzydzieści Osob o-

21[…]wym[?] Skryptem z rożnych przyczyn przy Kontrakcie exe-

22powanych[?], Jednych iako wyżey do Siebie poprzyimował,

23Drugich z gruntu wydać niechciał Łukaszewicza Kreden-

24carza Poddanego Dziedzicznego, że niechciał przystać

25Ledz[?] Onego przez Wieś Szurowce do Sokoła[?] Jadącego

26nadobrowolney Drodze Urzędowi y Ludziom Szurowiec-

27kim złapać do Bracławia z Koniem y Kulbaką odprowa-

28dzić, tamże długi Czas w więzieniu gwałtem morzyć a przez

29To do Ucieczki do Usług W. Pryncypała Comparentis

30przymusić wazysko[?] y niedosyć, że temuż Łukaszewi-

31czowi nad Opis Tranzakcyi Pewney, takeroczne[?] Za-

32siewy Ozime zabrać Dysponował, Ale też wracaiąc[?] tak

33długiego Jnkarcerowania na teraźniey[?] ze Zimę Zasiać

34niedopuścił, przez co mizerny Człowiek z Żoną y Dzie-

35ćmi bez Chleba Sposobu do Życia mieć niemoże, tak

36ze Józefa Szatnego[?] od Lat kilku Garderoby y Skarb[u][?]

37cem zawiaduiącego[?], ktory Pas za Sześćdziesiąt Czerwo-

38nych[?] złotych kupiony, Strzelbę Szable, y Jnne rzeczy do kilku

39Tysięcy wynoszące potracił, do Siebie dodzierżaiąc z Bra-

40cławia na Wetrzy[?] do Myhlina[?] wprzód go do Wiśnio[?]-

41[…][?] masterskiey[?] wysłał, iednakże tegoż zbiega Areszt w

42[kustosz:] w Mieście[?]

k. 32v (skan 0035, strona lewa)

1w Mieście Bracł. prevenit. Także Stefana Pakotyłę[?] do

2Bycza[?] znacznym kosztem Edukowanego przez W. Pryncypa-

3ła Comparentis zaktorego W. Pryncypał Comparentis Edu-

4kacyą y wyuczenie Siwcowi[?] dał Złł. Pol. Dwieście

5y Konia z Kulbaką ze wszystkim nawiązaniem ktory pomie-

6niony Stefan Dobesz[?] będąc do Gdańska posłany wiele

7Szkod y Krzywd poczyniwszy z płaszczem[?] Kreskowaną z barwą

8Nową z Koniem do Bracławia uciekł, y tam aresztem iest Jnne-

9dowany[?] nawet ostatniego Stangryta Michała Mazura od

10Lat kilkunastu z Polski sprowadzonego y dotąd służącego w

11Czasie buntow Chłopskich do Siebie przyiął ktory w drodze porzu-

12ciwszy Konie zaprzężone z Poiazdem a Kozackich Parę Koni

13wziowszy do Bracławia uciekł pierwey zas Lochi y Szpili-

14ze[?], Kryiomo odmykał, przez ktore wszystkich Ludzi sta-

15rczych[?] poprzyimowaniu W. Pryncypał Comparentis żad-

16nego posłużenia mieć niemogł ani z nim zmieysca ruszyć

17niemiał, aż mu przyiaźni Sąsiedzi Swoich Ludzi Koń-

18pasi[?] Expedyowali przytym Urod. Jałowicki neskutecznym[?]

19swoim domysłem czyli z rozkazu Pana swego JW. Sta[rosty]

20z Ludźmi Dworskiemi y gruntowemi zbroyno we Wsi Jnna[?]

21Wieś Semenki[?] y Dwor W. Pryncypała Comptis[?] naiechał

22Albo[?] hałasy y Jnne niesliczone Krzywdy y wielkiey

23poczynił iako pełne Skarg Akta Jego Grodzkie świadczą

24ktore od grabieże Zaboy y Naiazdy chcąc W. Obża-

25łowany pokryć y Jalis pretext pretensyi do W. Pryn-

26cypała Comptis reformować. Urod. Ostaszewskiemu do pisa-

27nia Dobr Sta[rostw]a Bracł. od Przeswietney Kommissyi Skar-

28bowey zesłanemu, Jnwentarz z umnieyszeniem Poddań-

29stwa Ciągło y Podatkow zwyczaynych na zaćmienie Spra-

30wiedliwości podał a W. Jmć Panią z Xiążąt Czetwer-

31tyńskich Nowowieyską Stolnikowę Owruc[ką][?] Gotby chcą-

32cy wraz z Wiel. Kurmierzem[?] Jnie[?] Kowskim[?] Jrycez[?] ges[?]

33Jnde[?] Przemy[?] pierwey te Sta[rostw]o Pryncypałowi W. Com-

34parentis podaiącym znieważać takiego Sobie y pewnego pry-

35było przeciwko Ludzkości y Obserwaney Starszeństwa do

36Zamku nie pozwolił rzeszę te przeżycie zniezmierną Krzyw-

37dą Jnwolucyą uznał, y ten szczegulny Fundament Swo-

38ich Pretensyi założył. A zas Samorzymiąc[?] się być

39do rożnych Krzywd nieznaiącym Manifestem Swo-

40[kustosz:] im wyżey

k. 33 (skan 0035, strona prawa; w górze „33”)

1Swoim wyżey de Actu wyrażonym nibydy[?] opatrzenie ia-

2kowyś przez W. Pryncypała Comptis do siebie pretensyi o-

3swiadcza a te pretensye Prawem zakazane przez W. Obża-

4łowanego uczynione wyżey Specyfikowane y Jnne w dawniey-

5szych Protestacyach opisane nietylko W. Pryncypał Com-

6ptis z nieczynszym[?] zatem upatruie ale y wyższy Ludzie na Oczy

7nie widzę ktore Czasu Prawa y Prześwietney Jurysdykcyi

8Sądowey obaczą z wyrokiem Swoim uznaią. Praeterea W.

9Obżałowany chcąc iakby kolwiek Jnkompassyonem wyna-

10leść pretext gdy w Tymże Roku Tysiąc Siedmset Sześć-

11dziesiąt Osmym mediis Aprilis W. Jmć Pan Ludwik

12Obiński Chorąży Towarzysz Znaku Pancernego oraz

13Kommendant Podiazdowy za Ordynansem wyższey Kom-

14mendy z Woyskiem Kompulsowym przechodząc, z Ludźmi

15nadwornemi w Spikowie[?], Sulczynie[?], y wszędzie pod Kom-

16mendę Swoię zabieraiąc przymaszerowawszy do Bra-

17cławia dla podobnego zabrania Ludzi zamiast Łatwości

18samey od W. Obżałowanego odbierał Kule, y Kasze[?]

19porywczość, widział dlaczego iako wcale z nim czynić

20czy niemiał racyi, iednakże Kilkunastu Szlachty

21gracialistow y Kilku Kozakow pod Swoią wziął Kom-

22mendę tedy W. Obżałowany wiedząc doskonale że

23W. Obiński z Woyskiem Kommendy Swoiey żadney

24W. Pryncypała Comptis niepodlegał dyspozycyi, iednakże

25naiedyną[?] uyście[?] honoru W. Obińskiemu a przez rze-

26gulną[?] invective dla W. Pryncypała Comptis ważyły[?]

27Manifestom swoim niesłusznie zadaie, iako y W.

28Pryncypał Comptis pomieniony Podiazd własnie iak

29Ludzi Swoich Nadwornych na Bracław nasłał, y

30Ludzi tamecznych pobrać Dysponował aiż Samą

31Szlachtę y Kozacy Bracławscy przez W. Obińskiego

32pobrani od Kommendy Tegoż przyzwawszy z Urod. Pie-

33niążkiem[?] y Zielińskim gracialistami Bracł. przechodząc

34przez Wieś Semenki gdzie żadnego Traktamentu[?] niema

35tamże Furaże wymyślne wybierali y udzi[?] Owce rąbali

36nawet we Dworze niezwyczayne Swary wszczynali y Jn-

37ne Krzywdy y Hałasy czynili y Całemu Woysku Trakt tam

38[…]nedy[?] Sprawili dla Jedyney Dobrom y Ludziom W.

39[kustosz:] Pryncypała

k. 33v (skan 0036, strona lewa)

1Pryncypała Comparentis czynienia przykrości. Ale Tymko Po-

2płowkęz[?] Syn Pisarzego[?] Bracł. niebędąc ani Poddanym

3Bracławskim ani glebae adnexus ani żadnym Prawem

4do Wiel. Obżałowanego nienależący zostawszy się w Dzie-

5ciństwie Sierotą y będąc od niegdy JW. Mikołaia Swie-

6ykowskiego[?] Sta[rosty] przeszłego Bracł. przed Lat Osmiu czyli

7Dziewięciu z Kommiseracyi do Gdańska wzięty y Znacznym

8Kosztem Edukowany, a potym W. Jmć Panu Schultzowi[?]

9Chorążemu Woysk Pruskich w Polszcze za Stopieniem[?]

10Kum[?] bawiącemu dany, tandem z tymże Jmć Panem Cho-

11rążym Pruskim przeieżdżaiąc przez Bracław gdy był

12gwałtownie przez Kozakow Bracł. z Urod. Makowskim

13y Nammockim[?] nasłanych z Barwą Kosztowną Węgier-

14ską y rożnemi rzeczami do Zamku Starościńskiego za-

15wzięty, Tedy pomieniony Jmć P. Chorąży Schultz pod-

16czas przechodu W. Obińskiego z Podiazdem wyżey

17wyrażonym przyremonstracyi[?] Ordynansow Swoich y

18opowiedzenie Krzywdy Swoiey uprosił, że Jmć Wiel.

19Obiński czyniąc Sprawiedliwość Officerowi Za-

20granicznemu Ordynansami Patentowanemu na do-

21browolney Drodze pokrzywdzonemu pomienionego Tym-

22ka Popłowicza[?] Sierotę wychowanego Spokoynie bez

23naymnieyszey Violencyi nawet bez Jego własney Barwy

24z Bracławia odebrał y przerzeczonemu Jmć P. Chorążemu

25Schultzowi natenczas w Semenkach znayduiącemu się

26oddał iednakże Barwa Publiczna Węgierska y wszy-

27stkie tegoż Chłopca Rzeczy w Bracławiu zostały, o kto-

28rą Swoię Krzywdę często rzeczony Jmć P. Schultz Cho-

29rąży w Granicach Pruskich od ktorego kolwiek z O-

30bywatelow z Wdztwa Bracł. Swego Czasu upomnieć się

31zamierzył[?] a Wiel. Obwiniony y ale przez Kogo Jnne-

32go wzięcie Tymka Popowicza Węgrzynka niewinnie

33do Wiel. Pryncypała Comptis w a Manifeście Swo-

34im informował pretensyą zgoła niesłusznie opisał

35o ktorą niesłuszną Circumscriptio y nienależącą

36Zarzuty Tenże Comparens Jmieniem W. Pryncypała

37Swego protestowawszy się że wszystkie Krzywdy y Ma-

38gnificum Principalem Suum prawnie windykować Obwiaz[uie][?]

39[kustosz:] Oraz[?]

k. 34 (skan 0036, strona prawa – góra; w górze „34”)

1Oświadcza Adam Popławski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja (remanifestacja) z 14 II 1769. Komparent Adam Popławski (podpis „Adam Popławski”), plenipotent Stanisława Fortunata Nowowiejskiego (tytuł skrócony „S. O.” – prawdopodobnie stolnik owrucki; w tekście żona: „W. Jmć Pani z Xiążąt Czetwertyńskich Nowowieyska Stolnikowa Owruc[ka][?]”), byłego posesora (dzierżawcy) starostwa bracławskiego. Obwiniony: Michał Jałowicki, starosta bracławski (w akcie 96 zapisany wyraźnie „Jełowicki” – zapewne ta sama osoba: Michał Jełowicki). Manifestacja odpowiada na manifest Jałowickiego z 24 VI 1768 (zaniesiony w grodzie lwowskim[?]) i nawiązuje do dawniejszych protestacji wniesionych w Winnicy.

Zarzuty (według mocodawcy): w maju 1768, wbrew kontraktowi o ustąpieniu dóbr starostwa bracławskiego, Jałowicki gwałtownie usunął Nowowiejskiego z posesji, zabrał bydło rogate i nierogate, jagły[?], siano, kotły majdańskie, popioły, potaże, pasieki i inne rzeczy (wg rejestru – ponad sto[?] tysięcy złotych), część sprzedał, część zatrzymał; przejął około trzydziestu ludzi z jego służby (forysiów, stangretów, lokajów, hajduków, pajuków, kucharzy, dziewki – część z barwami i pobranymi zasługami, nawet dyspozytorów nierozliczonych i sekretarza Szatkowskiego[?]) – wbrew prawu zakazującemu przyjmowania sług bez atestacji; kredencerza Łukaszewicza, poddanego dziedzicznego, jadącego przez Szurowce, kazał złapać, odprowadzić do Bracławia i długo więzić, zabrał mu zasiewy ozime i nie pozwolił zasiać, przez co ten z żoną i dziećmi został bez chleba; przyjął zbiegłego Józefa Szatnego[?], zarządzającego garderobą i skarbcem, który utracił pas za 60 czerwonych złotych, strzelbę, szable i inne rzeczy wartości kilku tysięcy; przyjął Stefana Dobesza[?] (Pakotyłę[?]), wykształconego kosztem Nowowiejskiego i wysłanego do Gdańska, który uciekł do Bracławia z nową barwą i koniem; przyjął stangreta Michała Mazura, który w czasie buntów chłopskich porzucił w drodze zaprzężony pojazd i uciekł z parą koni kozackich – przez co Nowowiejski nie mógł ruszyć z miejsca, dopóki sąsiedzi nie przysłali mu ludzi. Ponadto urodzony Jałowicki (z rozkazu starosty lub z własnego domysłu) z ludźmi dworskimi zbrojno najechał wieś Semenki[?] i dwór Nowowiejskiego. Dla pokrycia tych krzywd starosta podał lustratorowi Ostaszewskiemu, wysłanemu przez Komisję Skarbu do opisania dóbr starostwa, inwentarz z umniejszeniem poddaństwa i powinności, a stolnikowej Nowowiejskiej z domu Czetwertyńskiej nie wpuścił do zamku.

Odpowiedź na zarzuty Jałowickiego: w połowie kwietnia 1768 Ludwik Obiński, chorąży, towarzysz znaku pancernego i komendant podjazdu, z wojskiem komputowym zabierał ludzi nadwornych w Spikowie[?], Sulczynie[?] i Bracławiu; Jałowicki niesłusznie obciąża tym Nowowiejskiego, jakoby ten nasłał podjazd na Bracław – Obiński nie podlegał jego dyspozycji, a wzięta szlachta-gracjaliści i kozacy bracławscy (z Pieniążkiem[?] i Zielińskim) przechodząc przez Semenki sami wybierali tam furaże, rąbali owce i wszczynali swary. Sprawa Tymka Popłowicza[?] (Popowicza, „Węgrzynka”): sierota, syn pisarza[?] bracławskiego, nie poddany, przed 8–9 laty wzięty przez zmarłego starostę Mikołaja Swiejkowskiego[?] do Gdańska i wykształcony, następnie oddany na służbę p. Schultzowi[?], chorążemu wojsk pruskich; gdy przejeżdżał z nim przez Bracław, kozacy bracławscy z Makowskim (por. akt 45–46) zabrali go z barwą węgierską do zamku; Obiński na prośbę Schultza odebrał chłopca bez przemocy i oddał chorążemu w Semenkach, lecz barwa i rzeczy zostały w Bracławiu. Wiele miejsc odczytanych niepewnie; tekst częściowo zalany (k. 31v, 32).

Łacina: „glebae adnexus” – przypisany do ziemi (poddany); „mediis Aprilis” – w połowie kwietnia; „praeterea” – ponadto; „prevenit” – uprzedził; „circumscriptio” – oszustwo, wykrętne przedstawienie; „magnificum principalem suum” – swego wielmożnego mocodawcę; „de actu” – z (podanej) daty; „in compassionem” – dla wzbudzenia współczucia.

Streszczenie

Manifestacja z 14 II 1769 (gród winnicki): Adam Popławski w imieniu Stanisława Fortunata Nowowiejskiego, stolnika [owruckiego?], dawnego posesora starostwa bracławskiego, protestuje przeciw Michałowi Jałowickiemu, staroście bracławskiemu, i odpiera jego manifest z 24 VI 1768: zarzuca mu gwałtowne usunięcie Nowowiejskiego z dóbr starostwa w maju 1768 wbrew kontraktowi, zabór inwentarza i produktów (ponad sto[?] tysięcy złotych), przejęcie kilkudziesięciu sług, uwięzienie kredencerza Łukaszewicza, najazd na Semenki i podanie lustratorowi zaniżonego inwentarza; wyjaśnia, że podjazd Obińskiego i odebranie chłopca Tymka Popłowicza dla pruskiego chorążego Schultza nie były jego sprawą.

Transkrypcja

k. 34 (skan 0036, strona prawa; w górze „34”)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodz. Winnic. Comparens Personaliter

6W. Jmć Pan Jan Bal Miedzwiecki Nomine et ex Parte WW. Jchm.

7Państwa Antoniego y Joanny de Niłostawskie[?] Pruszyńskich

8Łowczych Trębow[elskich] Małż. a Pryncypałow Swoich ut inscri-

9ptus ab Jisdem Plenipotens solennie Jdąc przychylaiąc się

10do Dawnieyszych Wiadom[ości][?] y Manifestow tak Anno Currente

11WW. Pryncypałow iako y Oblisłego[?] przez Onychże zaniesionych

12Contra Wielmożnym JchMściom Państwu Stanisławowi y Urszuli z

13Niłostawskich[?] Szeniowskim Starostom Brechtskim[?] Mał. skarży

14y Manifestuie się etc. Jż WW. Szeniowscy Sta[rostowie] Brechtscy[?] zacią-

15gnowszy Summy u WW. Pruszyńskich Łowcz. Trębow. y wy-

16puściwszy[?] Dobra Bochenniki[?] w Woiewodztwie Bracł. a Klu-

17czu Siedliskim[?] Sytuowane wypuściwszy iako Jnde ab loquitur Contrac-

18tus przez Jntrygę urządy[?] poszkodzenia Poddanych y przez Słu-

19dy z uszkodzeniem Dworu y Ludzi do tego WW. Pruszyń-

20skich Łowcze Trębow. przywiedli że ciż WW. Pruszyńscy Sza-

21nuiąc y Zachowuiąc miłość Rodzeństwa między Sobą zachodzą-

22cą Ustąpić od Kontraktu z wróceniem Summy kontentowa[ć] się

23przymuszeni zostali a że WW. Szeniowscy Starostowie Brechtscy[?] dotąd

24Summy nieoddali y Dobra w Swey Possessyi dzierżą Za

25czym Ninieyszy Comparens succurrendo indemnitati Substan-

26tiae Tychże WW. Pruszyńskich Łowcz. Trębow. a Pryncy-

27pałow Swoich et de Diligentia Eorundem tak o niewypła-

28canie Summy iako y od Onyże Prowentu corocznego zatrzy-

29manie ostrzegaiąc Całość y Jstatę[?] WW. Pryncypałom przyna-

30leżytą Anno Currente[?] de Scripsit[?] przeciwko Tymże WW. Sze-

31niowskim Stary[?] Brechtskim[?] iterata querit et Manifestatur

32vice. Jan Bal Miedzwiecki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 16 II 1769 – pierwszy wpis przed nowym urzędnikiem: „Przedemną Janem Jedleckim Instygatorem y Namiesnikiem Burgrabstwa Grodz. Winnic.” (dotąd namiestnikiem był Antoni Jałowicki). Komparent Jan Bal Miedzwiecki (podpis; por. akty wcześniejsze 44-1-5 – plenipotent), działający z umocowania Antoniego i Joanny z Niłostawskich[?] Pruszyńskich, łowczych trembowelskich. Obwinieni: Stanisław i Urszula z Niłostawskich[?] Szeniowscy, starostowie „Brechtscy[?]” (odczyt tytułu niepewny – w nagłówku i tekście zapisany jako „Sta[rostowie] Brechtscy”). Żony obu stron to zapewne siostry Niłostawskie („miłość rodzeństwa między sobą”). Szeniowscy zaciągnęli u Pruszyńskich sumę pod zastaw (kontrakt) dóbr Bochenniki[?] w województwie bracławskim, w kluczu siedliskim[?]; następnie intrygami, szkodzeniem poddanych i dworu skłonili Pruszyńskich do odstąpienia od kontraktu w zamian za zwrot sumy, lecz sumy nie oddali i dobra trzymają. Komparent protestuje o niewypłacenie sumy i o zatrzymanie corocznego prowentu.

Łacina: „nomine et ex parte” – w imieniu i ze strony; „ut inscriptus ab iisdem plenipotens” – jako ustanowiony przez nich (wpisany) plenipotent; „anno currente” – w roku bieżącym; „ut inde abloquitur [alloquitur] contractus” – jak o tym mówi kontrakt; „succurrendo indemnitati substantiae” – zapobiegając szkodzie w majątku; „de diligentia eorundem” – dla zachowania ich staranności; „iterata queritur et manifestatur vice” – ponownie skarży się i manifestuje.

Streszczenie

Manifestacja z 16 II 1769 (gród winnicki, przed instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa Janem Jedleckim): Jan Bal Miedzwiecki w imieniu Antoniego i Joanny Pruszyńskich, łowczych trembowelskich, protestuje przeciw Stanisławowi i Urszuli Szeniowskim, starostom [brechtskim?], którzy po pożyczeniu sumy pod zastaw dóbr Bochenniki[?] intrygami i szkodami zmusili Pruszyńskich do odstąpienia od kontraktu, a mimo to sumy nie zwrócili i dobra wraz z prowentem zatrzymują.

Transkrypcja

k. 34 (skan 0036, strona prawa – dół)

k. 34v (skan 0037, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winnickiemi

4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodz. Winnic. Comparens Personaliter

6Urod. Jmć Pan Antoni Drużbowicz subveniendo indemnitati

7Substantiae Suj niemniey na fundamencie Kontraktu Arędownego

8o Dobra Wieś Smarzyńce zawartego Opisu y Prawa[?] zut[?]

9wnim że wyrażonych te zanosi Oświadczenie. Jż lubo przez

10Czasu Czwierci Roku lub więcey przez racyę grassuiącego

11Haydamactwa w kraiu nie Kontraktu odstępuiąc ale u-

12tensyi[?] Tych Dobr y Użytkow Sobie Dzierżawcy powinnych

13był oddalony, A że w teraźnieyszey porze uspokoienie tegoż

14hultaystwa bespiecznie y Szczęśliwie[?] wrocenie się do Swey Possessyi

15pokazuie się przeto Ninieyszy Comparens do Possessyi Tey-

16że Wsi Smarzyńce vigore Contractus exterioris ac Possessio-

17nis et Jntromissionis Suae premere biorąc się teraz ut

18innotescat Actis et Parti Czas aprehendo[?] ab hinc Pos-

19sessionis, ile przy zastrzyciu[?] Kontraktu Arędownego y Doied-

20nego Wybrani Summy na Dobra Dawney Roku pod Dzier-

21żawcę[?] służącego ac de diligentia Suj iterato queritur et protes-

22tatur Antoni Drużbowicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 16 II 1769 (przed instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa Janem Jedleckim). Antoni Drużbowicz (podpis; w nagłówku zapisano „Dziebowicza[?]”/„Drużbowicza”) – arendarz (dzierżawca) wsi Smarzyńce na podstawie kontraktu arendownego. Oświadcza, że przez ćwierć roku lub dłużej, z powodu „grasującego hajdamactwa” w kraju (koliszczyzna 1768), nie odstępując od kontraktu, był pozbawiony użytków należnych dzierżawcy; teraz, po uspokojeniu kraju, bezpiecznie wraca do posesji Smarzyniec na mocy kontraktu i wcześniejszej intromisji, aby było wiadome aktom i stronie (wydzierżawiającemu), od kiedy na nowo objął posesję; zastrzega przedłużenie kontraktu i odpowiednie potrącenie z rocznej sumy dzierżawnej. Kilka wyrazów (zwłaszcza w końcowej formule o sumie) niepewnych. Por. wcześniejszy akt 44-1-5 z wzmianką o Smarzyńcach (dokumenty posesji spalone).

Łacina: „subveniendo indemnitati substantiae suae” – zabezpieczając swój majątek przed szkodą; „vigore contractus exterioris ac possessionis et intromissionis suae” – na mocy kontraktu zewnętrznego (aktykowanego) oraz swojej posesji i intromisji; „ut innotescat actis et parti” – aby było wiadomo aktom i stronie; „ab hinc” – odtąd; „de diligentia sui iterato queritur et protestatur” – dla zachowania swej staranności ponownie skarży się i protestuje. Nagłówek: „de diligentia recuperatae[?] possessionis” – dla dowodu odzyskanej posesji.

Streszczenie

Manifestacja z 16 II 1769 (gród winnicki): Antoni Drużbowicz, arendarz wsi Smarzyńce, oświadcza, że z powodu hajdamaczyzny przez ćwierć roku lub dłużej był pozbawiony użytków dzierżawy, a teraz po uspokojeniu kraju wraca do posesji na mocy kontraktu arendownego; zastrzega odpowiednie przedłużenie kontraktu i potrącenie z sumy dzierżawnej.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 34v (skan 0037, strona lewa – od ok. 3/5)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodz. Winnic. Ober[?] Comparens Urod.

6Jmć P. Stanisław Barański Jmieniem W. Jmć Pana Kaz[i]-

7mierza Szawłowskiego Skarbnika Mielnickiego[?] Dobr Części Wsi Żabo-

8krzycza Zastawnego Possessora, iak tylko o niesprawiedliwym

9przez niżey wyrażonych Jchm. Obżałowanych przed Akta-

10mi Ninieyszemi Oczernieniu dowiedzieć się mogł, tak

11zaraz zapobiegaiąc Całości Fortuny Tegoż Pryncypała Swo-

12ie[go][?] Żeby z iakowych Przyczyn niewątpliwey Possessyi Swoiey

13iakowey niepodpadł wątpliwości Solennie przed Ninie[yszemi]

14[kustosz:] Aktami

k. 35 (skan 0037, strona prawa; w górze „35”)

1Aktami naprzeciwko JW. Jmć P. Józefowi Potockiemu Krayczemu Koronnemu

2Tychże Dobr Wsi Żabokrzycza Części Ruskiey Dziedzicowi

3W. Józefowi Komorowskiemu Pakownikowi[?] Woysk Koronnych

4Teyże Części Possessorowi, WW. Zuliowskim[?] Kommissarzowi y

5Ekonomowi Klucza Niemirowskiego Braci między Sobą rodzo-

6nym, niemniey Urod. Pawłowi Suszkowieckiemu[?], y Mikoła-

7iowi Obuchowskiemu Tegoż W. Komorowskiego Dyspozytorom

8iako też Cum Suis Nominis Bogusławskiemu[?] Chorążemu Kozac-

9kiemu y Jnnym Tegoż JW. Krayczego Koronnego Kozakom

10y Ludziom Nadwornym Niemirowskim po Jmionach

11y przezwiskach Lepiey Jchm. wiadomym, do Osob kilkadziesiąt

12naniżey wyrażoney violencyi przybranym, w dawnieyszych

13Manifestach terminach y Aresztach wyrażonych Ma-

14nifestował, Protestował, y Manifest sub Die Tertia Men-

15sis Labente[?] zaniesiony remanifestował y reprotestował

16się w takowy Sposob. Jż Jchm. Obwinieni Osobliwie Wiel.

17Komorowski, nietylko przed tym od samego Prawie obięcia

18Possessyi Swoiey W. Comparentis Pryncypałowi rożne

19Krzywdy y Dolegliwości czynił, Kozaków Niemirowskich spro-

20wadziwszy y Onych Subordynowawszy na Dwor Pryncy-

21pała[?] kilkokrotnie nasyłał y przez Tychże Subordynowa-

22nych niezliczone Wiolencye działać, Ludzi bić y zabie-

23rać Dysponował, iako to Tymka Kozaka z Szarogrodu

24iadącego na drodze niewinnie zastąpiwszy Ciż Kozacy z Ry-

25sługą[?] Odzienia y Oręża obnażyli, do Dworu W. Ko-

26morowskiego zaprowadzili, y tam w Dyby zabiwszy prze-

27z kilka nieś[?] nie mi[?] Okrutnie zbili, do przysięgi ze

28więcey W. Szawłowi Służyć nie miał[?] niepozwoleiąc przy-

29musili na ostatek Konia z pod Onego z Kulbaką y wszyst-

30kim Sporządzeniem wziąwszy, y w Środę iako Prawa

31mieć chciał niepozwolawszy do Czych[?] Czas y wielu[?] Urod.

32Dyspozytorowie zatrzymali, a potym nie[…][?] po-

33cerowanie[?] Tegoż Kozaka[?] […][?] Rzeszy y Dziewo[?]-

34wego przyiśli także znacznego Kozaka Poddanego

35Dziedzicznego W. Antoniego Szawłowskiego Komor[…][?]-

36skiey[?] w Possessyi W. Pryncypała Comptis będącego, kto[…][?]

37Pierwsze[?] Kozacy[?] w Żabokrzyczu miesz[…][?] […][?]

38własnego Dworskiego nie[…][?]

39wzięli y dotych Czas nieoddali […][?]

k. 35v (skan 0038, strona lewa)

1Pryncypała iadącego nadobrowolney drodze Kozacy żeby piersi[?]

2Attakowali, Łzyli[?], bili, y Kaleczyli, Ludzi po Obdzierali, Pod-

3danych Comptis Pryncypała ustawnie naieżdżali y utyrze[?] Pod-

4danych u każdego poczęści Kozakow z Końmi nakwaterach roz-

5stawiaiąc Sustentować Onych przymuszali Furaże iakowe[?]

6Sobie Kozakom Nadwornym nieprzyzwoite y nigdy nie

7praktykowane dawać kazali Szarżą[?] grabili, Zboża Lenie[?]

8Bydła y wszelką Chudobę pozabierali, Pola, Gronta, Lasy,

9y Sianożęci Kontraktem Manifestantis Possessyi puszczone

10poodbierali, Zboża zasiane y własnym Kosztem y Pra-

11cą Comparentis Pryncypała zebrane z tychże Łanow

12na Kop kilkaset tudzież Siana z własnych Sianożęci Cło-

13szone zgromadzone y Stogi zebrane więcey Tysiąca

14Kopie zabrali, wybudowali[?] z Powolnego y Młyna tymże

15Kontraktem pozwolonych y ostrzeżonych tudzież u

16Stawie wolnego połowienia Ryb do ktorego rownie quae-

17rulanti Pryncypałowi należy zabraniaią ktory Dobrowolnie

18dawne przeszłym Spuściwszy y Protestantis Pryncypała

19od pożytku uchiliwszy, Samizłowili y na Swoy pożytek

20obrocili Ryby przypuszczone y Rodechło[?] na Poddanych Onego

21narzucili y płacić Sobie przyniewalali Dziesięciny

22Pszczelne u Tychże Poddanych nienależycie biorą Lud-

23nych do Swoiey Possessyi niesłusznie przyłączaiąc

24przez ustawiczne uciemiężenia ciężkie y niesnaski do

25ucieczki przymusić usiłuią y Jnne przykrości krzywdy, dole-

26gliwości przechwał[?] wyrządzili iako o tym dawnieysze Manifesta,

27termina, Wizye, Obdukcye, y Aresztu świadczą y Czynią

28y Czynie nieprzestaią, ale y teraz niedawną Ciż Sami-

29zacy[?] Niemirowscy z rozkazu Urod. Suszkowieckiego y Obu-

30chowskiego Ludzi W. Prott. Pryncypała pod Samym pra-

31wie Jego Dworem we Wsi na dobrowolney drodze

32iadących Konno dognawszy y zastąpiwszy[?] Jako o

33tym Protta cum vigore[?] Tychże Ludzi et protestatio

34ne Konia[?] Swiadczy, nic Sobie niewinnych Kurren-[?]

35dy[?] srogie zbili, Kanczukami Swoich bezprawnych Pos-

36sessyow[?] rzeszę Manifestami Swoiemi Jedyne Krzywd na-

37pełnionemi niesprawiedliwie Opisuie y nie tylko Pro-

38testanti Comptis Pryncypałowi służącemu, ale y Samey

39powadze Sądow nienależyte Części Jakowe[?] Pryde[?]-

40rezowanie[?] de Possessyi Onego niewątpliwey

41[kustosz:] Dekretami

k. 36 (skan 0038, strona prawa; w górze „36”)

1Dekretami tak Trybunału iako y Kondescensoryalnemi utwierdzoney

2zadawać śmią y ważą się nawsparcie zaś niesprawiedliwych Ja-

3kow Swoich y Sedyney[?] tylko zarzut zadaią Manifestami Swoi[mi]

4iakoby quaerulantis Pryncypał Gronta, Pola, Lasy, y Sianożęci

5ktore Jchm. Obżałowani Sarki[?] bezprawnie poodbierali nadgro-

6porcyą Działu więcey Grontow Sobie przywłaszczywszy miał y od-

7brać y z Onych Jusum fructuum pabula[?] et posuasionem[?] co w tym czy-

8niąc zarzut pokazuie się albowiem W. Komorowski iesz[cze]

9natenczas y w Possessyi Dobr Części Wsi Żabokrzycza niebył

10będąc[?] W. Michał Miastkowski podług Działu między Sobą

11a W. Tadeuszem Miastkowskim Bratem Swoim Starszym

12nastąpionego przez połowę Gronta, Pola, Lasy, Sianożęci, y Pod-

13danych na Schedę Swoię należących maiąc podzielone y wy-

14znaczone też Schedę czyli Część Swoią wraz z Folwarkiem y wsz-

15ytkiemi Attynencyami y pertynencyami do tey Części należącemi

16przez Siebie uzyskanemi nic na Siebie nie excypuiąc Jnwen-

17tarzem opisawszy y ostrzegłszy Ninieyszego Komp[arentis] Pryn-

18cypałowi zastawno wypuścił Possessyą ktorą puszczoną deputy[?]

19Protestantis Pryncypał Spokoynie używał poki Tenże W.

20Komorowski w Sąsiedztwo niewkroczył Albowiem iak

21tylko wszedł w Possessyą tak zaraz kłotnie, kolizye, Zaboy,

22Naiazdy y tym podobne wiolencye czynić począł Pomie-

23niony Rozpatrzył[?] Ostatni Manifest Jest za-

24niesiony, Kontraktem Comptis Pryncypałowi bez pra-

25wnie oddał a przy nim Pola, Łany, y Sianożęci gwał-

26townie poodbierał y Sobie przywłaszczył Pasieki zaś

27Jchmc. iako żadney Comptis Pryncypał nie zabierał, tak

28Jnkwizycyami dowiedzieć się, że Swoiey własney Dzie-

29dzicznie kilka odwłasnych Poddanych należącey do Usłu-

30gi[?] słusznie należeć powinien ale nie z Pasieki W. Komo-

31rowskiego, Jakich Jchmc. żądaią iuż iak skazał że Czas Ober-

32żema[?] at kilka Dziesięciny W. Comptis Pryncypałowi

33od Jego Poddanych należące zabierali, a z Onych Jusum

34fructum partycypuiąc dotych Czas pożytkuią. Atobo[?]

35Protest[ans][?] Pryncypał Sianożęci Jchm. mieli własności iak

36wyrazaią[?] y po Orać Jnne Pola Swoim zabiwszy[?]

37Zebrał[?] Wizyt[?] te prawda ale iednakże żadna Sianożęć

38nie Jchmciow tylko kawałek Przyległy Swiadkow[?]

39Sianożęci będąca. Sam będący od Samego

40obięcia Possessyi używana Swoia własna y Jemu

41uczywa[?]. Oczy[?] Sarniaia[?] Ludzi Jego Gołoczem[?] Quae[?]-

42quaerulantis Pryncypał Kozakow dla Urod. Dyspozyto-

43[kustosz:] row

k. 36v (skan 0039, strona lewa; dolna część wyblakła i zalana)

1y Plenipotentow z Listami iadących miał przeymować[?] Onych

2kazał[?] bić zabierać y Ludzi Swoich po Chałupach rozstawiał

3też niesprawiedliwey Obiekcyi[?] iako zaciemnym Prawem de-

4ducit[?] nie potrafią tak[?] Składowe[?] niesłuszne Oczernienie przy-

5nie[?] Honor Swoy Eminentować[?] y Ewinkować[?] usiłuie[?]

6czasie owym Jchm. Obżał. Kozakow Niemirowskich do czy-

7nienia Violencyi Sprowadzonych na Złapanie Ludzi

8Służących Comptis Pryncypała po wszystkich prawie

9Ulicach niemal pod Sam Dwor zbroyno chodzić y czuwać

10Licencyuie ktorzy Licencyowani Tychże Ludzi y Poddanych

11biorą, łapaią, biią, do Dworu Swego zaprowadzaią

12wiążą, grabią, y obdzieraią pozbiegłym zas Poddanym

13chociaż Comptis Pryncypał Żyta Korcy kilka do Sie-

14bie do Dworu zabrać kazał ale iednak po Swoim uta[ie]-

15nym[?] przez Wiel. Komorowskiego gwałtownie odebranym

16y przez nieznośne uciemiężenie do ucieczki przymuszo-

17nym sprawiedliwie zabrał z Jnnna zaś na własnym Fol-

18warku Comptis Pryncypała będącego tako[?] Protestanta

19zboża Kop kilkanaście wziąć kazał tedy Swoiego

20własnego przez Jchm. Obżałow. więcey na Kop Czterdzie[ści]

21Roku niedawno przeszłym gwałtownie zebranego por[wa]-

22nego[?] y Części przez Jchm. wymłoconego y Sposobnego z Swo[ie]-

23go własnego Folwarku ile w Czasie teraźnieyszym prze[d]

24zabraniem Zboża od Jchm. będąc ukrzywdzonym na Sukkurs

25z boku[?] Swoiego żadną wiolencyą iak Jchm. Opisuią zapo-

26zwoleniem y wiadomością Urod. Obuchowskiego w obecności

27Tegoż Samego resztę Snopow zabrać musiał, y gdyby

28Tenże Urod. Obuchowski brać był niepozwolił tedy za

29pewnie[?] Comptis Pryncypał Swoię mocą brać kazał.

30Cosię zas tycze Koni Troyga Kozackich przez

31Manifestantis Pryncypała zabranych, y w Środzie pro-

32testowanych, że niechciał[?] Poddanych Jchmc. iako

33[…] […]ią Manifeście[?] lecz pod własnym Dwo-

34[rem][?] […] Comptis Pryncypała […]

35[…] Kozakow Swym Ludzi Oręż[?] Służących pozwanym[?] y

36[…] Konie zabrał[?] ktore Słusznie[?] tuto[?] Rok[?] Pryncypał

37[…] pod Tenże Urod.[?] Obuchowskim[?] […] Quidni[?] Konie[?]

38[…] y Komorowskie[?] zabrać kazał […] […]nak[?] iako

39[…] […] y wiadomo[?] […] Kolizye[?] […]

40[…] wo[…] […] […] Kozacki[?] […]

41[…] […] […] […]

k. 37 (skan 0039, strona prawa; w górze „37”)

1Ukarani byli y oraz żeby Konie y Jnne rzeczy y ruchomości

2zabrane były oddane kilkakrotnie rekwirował y przez

3Przyiaciół Słopraszał[?] oświadczaiąc się wyżey wyrażonego

4nie z ukrzywdzeniem Sobie zupełney Satysfakcyi niepre-

5zentować[?], y dobrowolnie oddać przez Dni kilka rezolucyi

6oczekiwał lecz że Ostrzeżeni nakilkakrotne rezolucye

7y Przyiacielskie Perswazye żadney Satysfakcyi uczynić

8niechcieli, ani rezolucyi niedali, co widząc Prott. Pryn-

9cypał że żadney Satysfakcyi nieczynią y Owszem

10od Tego uchylaią Nollens volens prezentować musiał a-

11że Jchmc. żadney rzeczy przez Siebie zabraney prez[en]-

12tować niechcą ani oddawać, ale raczey za Swoią

13własność poczytywać zwykli, przeto Ninieyszego Com-

14ptis Pryncypał pomienione Konie Prawnie Opisa[ne][?]

15czone y prezentowane wyręczyć także musiał. Ale tedy

16y Jnne Krzywdy Czasu Prawa obszerniey pokazać się

17y Jnkwizycyami dowieść się maiące, niemniey one Krzyw[dy]

18y Opisywania y oczernienia Tenże Comparens Jmieniem

19Tegoż Wiel. Pryncypała Swoiego powtornie a Solen-

20nie Manifestuiące się zostawuie Sobie Salve Tyko-

21wey[?] meliorowania y Oto wszystko Prawnie czynić niezza-

22niedbania S. Barański mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Protestacja z reprotestacją z 16 II 1769 (przed instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa Janem Jedleckim). Komparent Stanisław Barański (podpis „S. Barański”) w imieniu Kazimierza Szawłowskiego, skarbnika [mielnickiego?] (w nagłówku „S. M.[?]”), zastawnego posesora części wsi Żabokrzycz (nabytej w zastaw od Michała Miastkowskiego – ten po dziale z bratem starszym Tadeuszem Miastkowskim wypuścił mu swoją połowę gruntów, pól, lasów, sianożęci i poddanych wraz z folwarkiem). Obwinieni: Józef Potocki, krajczy koronny, dziedzic ruskiej części Żabokrzycza; Józef Komorowski, „pakownik[?]” (może pułkownik) wojsk koronnych, posesor tej części; bracia Zuliowscy[?] – komisarz i ekonom klucza niemirowskiego; Paweł Suszkowiecki[?] i Mikołaj Obuchowski – dyspozytorzy Komorowskiego; Bogusławski[?], chorąży kozacki, oraz kozacy i ludzie nadworni niemirowscy (kilkadziesiąt osób). Manifestacja odpowiada na manifest strony przeciwnej z 3 II 1769 i powtarza dawniejsze protesty, terminy, wizje, obdukcje i areszty.

Zarzuty: od objęcia posesji przez Komorowskiego kozacy niemirowscy wielokrotnie najeżdżali dwór Szawłowskiego, bili i kaleczyli ludzi, rozstawiali kozaków z końmi na kwaterach u poddanych, wymuszali furaże, zabierali zboża i bydło, odebrali pola, grunty, lasy i sianożęci objęte kontraktem zastawnym, zabrali kilkaset kop zboża i ponad tysiąc kop siana, zabraniali połowu ryb w stawie (a sami wyłowili ryby), narzucali poddanym robociznę i dziesięciny pszczelne, zmuszali ich do ucieczki. Kozacy napadli na drodze Tymka, kozaka (sługę Szawłowskiego) z Szarogrodu, obdarli go z odzienia i oręża, zawiedli do dworu Komorowskiego, zabili w dyby i okrutnie zbili, zmuszając do przysięgi, że nie będzie dłużej służył Szawłowskiemu, zabrali mu konia z kulbaką; zabrali też innego kozaka, poddanego dziedzicznego Antoniego Szawłowskiego. Ostatnio, z rozkazu Suszkowieckiego i Obuchowskiego, pod samym dworem pobili kańczugami ludzi Szawłowskiego. W odpowiedzi na zarzuty przeciwnika (że Szawłowski zagarnął ponad swój dział grunty, sianożęci i pasieki, zabrał zboże i trzy konie kozackie) komparent wyjaśnia, że Komorowski nie był jeszcze posesorem, gdy Miastkowski wypuścił Szawłowskiemu swój dział; zboże zabrano za wiedzą i w obecności Obuchowskiego jako należne (z własnego folwarku, wcześniej zagarnięte przez przeciwników); konie zabrano jako zastaw za krzywdy po bezskutecznych upomnieniach i propozycjach polubownych. Dolna część k. 36v bardzo wyblakła i zalana – odczyt fragmentaryczny (#PARTIAL); w całym akcie liczne niepewne wyrazy.

Łacina i terminy: „protestatio cum reprotestatione” – protestacja z reprotestacją (odpowiedzią na protest przeciwnika); „sub die tertia mensis labentis” – dnia 3 bieżącego miesiąca; „cum suis nominis” – z ich imionami; „jus fructuum” – prawo do pożytków; „pro tunc” – wówczas; „nolens volens” – chcąc nie chcąc; „salva melioratione” – z zastrzeżeniem uzupełnienia; „quidni” – czemu nie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Protestacja z reprotestacją z 16 II 1769 (gród winnicki): Stanisław Barański w imieniu Kazimierza Szawłowskiego, zastawnego posesora części Żabokrzycza, odpiera manifest strony przeciwnej z 3 II 1769 i oskarża Józefa Potockiego, krajczego koronnego, oraz posesora jego części Józefa Komorowskiego, jego dyspozytorów i kozaków niemirowskich o liczne najazdy, pobicia sług i poddanych, zabór zbóż, siana, pól i sianożęci oraz uniemożliwianie korzystania z dóbr; wyjaśnia, że zabór zboża i trzech koni kozackich był uzasadniony, i zastrzega dalsze dochodzenie praw.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 37 (skan 0039, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodz. Winnic. Stanow-

6szy Oczewisto Woźny Generalny Wdztwa Bracł. y Jmć

7Opatrzny Jan Karpowski[?] zwykłą[?] wiernocią relacyi Swoiey

8dobrowolnie zeznał, Jż On Roku y Miesiąca na Akcie wy-

9rażonych Dnia Czternastego Pozew Jniuncy[?] Trybuna-

10łowemu Lwowsk[iego] autentyczny odniosł do Dobr Mia[stka][?]

11[…]szy[?] […] z[…][?] y tam Ten Pozew we Dworze

12[…] y […]ny[?] w Ręce na Stole położył[?] po[…]

13Onego Brzmienie[?] powiedział […] […]

14[…] […] […]

k. 37v (skan 0040, strona lewa)

1Stanislaus Augustus Dei Gratia Rex Poloniae Magnus Dux

2Lithuaniae Smolensciae Severiae Brac[l]aviae Czerniechoviae[?] Russiae Prussiae Ma-

3soviae Samogitiae Livoniae Kijoviae Volhyniae Podoliae Podlachiae

4Tibi Jllustrissimo Antonio Swiatopełk Duci Czetwertyński Capitaneo

5Dannicensi[?] Mandamus[?] ut coram Jnfra Scripto Termino[?] Supra ex[?]-

6erti[?] omnibus mandamus ut coram Judicio Nostro ordinario

7Jbi[?] Tribunali Regni Leopoliensi tunc dum et quando Causa praesens

8ex regestro Tibi competenti ad judicandum vocata ac exa-

9minata[?] inciderit pler[?] personaliter[?] compareas ad instantiam

10Jllustris[?] Judicii Ejusque delatae[?] Jllustrissimi Janussi Thomae Binominis[?]

11Ducis Swiatopełk Czetwertyński Succamerarii Sacrae Regiae Maje-

12statis Cassandae[?] Actoris qui in hebreo[?] Labilibus[?] Regni tam ma-

13nifestationi Sua hac in re facta insistendo citat Te ad

14videndum audiendum attentandumque Processum seu con-

15demnationem in Causa vexatoria instituta, ex in simplione[?]

16Anno Millesimo, Septingentesimo, Sexagesimo, Quinto

17ea parte Jllustrissimi Actoris et Cujus alii contra Jllustrissimos Duces

18Czetwertyńskie Capitanei Voronovien[sis][?] conjuges itaque comporta-

19tionis documentorum non autem contra Jllustrissimum Acto-

20rem facto cum Causa et terminis deformiter seu labe[n]-

21te in judicio Tribunali Regni Leopoliensi illegaliter et ve-

22xatoria super Jllustrissimo Actore obtentum, nec non pro[?] Suo poenis[?] Sopes[?]-

23si[?] Jllustrissimi Actoris ad pristinum honoris gradum restitui in[que][?] e[x]pen[sas][?]

24tis[?] Expensis condemnari caeteraque statui et decerni cita-

25ris Tu itaque pariturus Terminum attentaturus et Judi-

26cialiter Responsurus Datum Leopoli Die Sexta Febru-

27arii Millesimo, Septingentesimo, Sexagesimo No-

28no, Anno de quo Praesens Nullis Relatio Nullis Jgnarus Li-

29teras Crucem posuit Jan Karpowski (+) Et in continenti

30Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Michał Jedlecki Vice-

31Regent Grodzki Winnic. na fundamencie Specialney Ple-

32nipotencyi od Tego Aktu daney y przez[?] te relacyą

33od JO. Xięcia Jmci Janusza Tomasza Swiat[opełka] Czetwer-

34tyńskiego P. Kor. Jmnaa[?] po JO. Xiążę Jmci Antoniego

35Czetwertyńskiego Sta[rostę] Dannickiego[?] na Trybunał Koronny

36Lwowski ad acceptandam wydaną we wszystkich Onęy

37punktach Klauzulach y Ligamentach approbuie

38Kumpsicerye[?] gratysikuie[?] Michał Jedlecki W[ice]R[egent] Winnic.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Relacja woźnego z 18 II 1769 (przed instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa Janem Jedleckim). Woźny generalny województwa bracławskiego Jan Karpowski[?] (niepiśmienny – znak krzyża) zeznaje, że 14 II 1769 doręczył autentyczny pozew Trybunału Koronnego Lwowskiego do dóbr pozwanego (nazwa nieczytelna w zalanej części k. 37), zostawiając go we dworze. Następuje łaciński tekst pozwu w imieniu króla Stanisława Augusta: ks. Antoni Światopełk Czetwertyński (starosta [dannicki?] – tytuł niepewny) wzywany jest przed Trybunał Koronny Lwowski na instancję ks. Janusza Tomasza Świętopełka Czetwertyńskiego, podkomorzego koronnego (J. K. Mości), który – trwając przy swojej manifestacji – pozywa go, by zobaczył i wysłuchał unieważnienia procesu („causa vexatoria” – sprawa szykanująca) wszczętego w 1765 r. przez stronę ks. Antoniego i jego żony („Czetwertyńscy, starostowie woronowscy[?]”) o złożenie (wydanie) dokumentów, a nie przeciw powodowi – oraz dekretu uzyskanego w Trybunale lwowskim nielegalnie i szykanująco; żąda też przywrócenia powoda do pierwotnego stanu czci (honoris gradum) i zasądzenia kosztów. Pozew datowany we Lwowie 6 II 1769. Następnie (in continenti) Michał Jedlecki, wiceregent grodzki winnicki, jako specjalny plenipotent ks. Janusza Czetwertyńskiego, aprobuje relację we wszystkich punktach. Tekst łaciński z licznymi skrótami – miejsca oznaczone [?] wymagają weryfikacji (zwłaszcza tytuły starostw).

Tłumaczenie pozwu (w przybliżeniu): „Stanisław August, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, smoleński, siewierski i czernihowski. Tobie, Jaśnie Oświecony Antoni Światopełku książę Czetwertyński, staroście [dannicki?], nakazujemy, abyś stanął osobiście przed naszym sądem zwyczajnym, Trybunałem Koronnym Lwowskim, wtedy, gdy niniejsza sprawa z właściwego Ci rejestru zostanie wywołana do sądzenia, na instancję Jaśnie Oświeconego Janusza Tomasza dwojga imion księcia Światopełka Czetwertyńskiego, podkomorzego Jego Królewskiej Mości, powoda, który – trwając przy swojej manifestacji w tej sprawie – pozywa Cię, abyś zobaczył, wysłuchał i był obecny przy kasacji procesu czyli zasądzenia w sprawie szykanującej, wszczętej w roku 1765 ze strony … przeciw … książętom Czetwertyńskim, starostom woronowskim, małżonkom, o złożenie dokumentów, a nie przeciw Jaśnie Oświeconemu powodowi, z naruszeniem sprawy i terminów, nielegalnie i szykanująco uzyskanego w sądzie Trybunału Koronnego Lwowskiego, a także aby Jaśnie Oświecony powód został przywrócony do pierwotnego stopnia czci, a Ty skazany na koszty i w innych sprawach, jak postanowi sąd. Ty więc stawisz się, termin przypilnujesz i sądownie odpowiesz. Dan we Lwowie dnia 6 lutego 1769 roku.”

Łacina formuł: „de quo praesens nullus relatio, nullus ignarus literarum crucem posuit” – o czym niniejsza relacja; nieznający pisma postawił krzyż; „et in continenti” – i zaraz potem; „ad acceptandam” – do przyjęcia; „we wszystkich punktach, klauzulach i ligamentach” – formuła aprobaty.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Relacja z 18 II 1769 (gród winnicki, odczyt częściowy): woźny generalny Jan Karpowski[?] zeznaje, że 14 II 1769 doręczył ks. Antoniemu Światopełkowi Czetwertyńskiemu pozew na Trybunał Koronny Lwowski, wydany 6 II 1769 we Lwowie na instancję ks. Janusza Tomasza Światopełka Czetwertyńskiego, podkomorzego koronnego, o kasację szykanującego procesu z 1765 r. i dekretu trybunalskiego oraz przywrócenie czci; wiceregent grodzki Michał Jedlecki jako plenipotent ks. Janusza aprobuje relację.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 37v (skan 0040, strona lewa – dół)

k. 38 (skan 0040, strona prawa; w górze „38”)

1[kustosz/dokończenie nagłówka:] Woiewodzie Lubelskiemu y Jnn.

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca February Osmnastego Dnia.

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win[nickiemi]

5y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Na-

6miesnikiem Burgrabstwa Grodz. Winnic. Postano-

7wiwszy się Osobiście W. Jmć Pan Józef Sielecki Cześnik

8Drohicki Nomine et Commisso Speciali W. Jmć Pani Ho-

9noraty z Dzierżbickich Michałowskiey Łowczyney Zwi-

10nogr. pozostałey Wdowy y Sukcessorow z niegdy W.

11Waleryanem Michałowskim Łowczym Zwinogr. spło-

12dzonych. Powziowszy wiadomość o Manifeście w Gro-

13dzie Winnic. Anno Millesimo Septingentesimo Se-

14xagesimo Nono, Die Undecima February za-

15niesionym indelite, et Fucatibus[?] napełnionym pun-

16ctis, Solenniter przeciwko JO. Xiążęciu Jmci Antoniemu Lubo-

17mirskiemu Woiewodzie Lubelskiemu Panu, a Osobliwie

18Urod. Józefowi Poznańskiemu Ekonomowi Pikowskie-

19mu Laeteris Nominum Nowosielskiemu[?], Jnsze-

20mu, y Jnnym iako Jnvasorom remanifestando

21Manifestuie się w ten Sposob y etc. Jż Tenże Obwi-

22niony wiedząc dostatecznie, że nietylko Pamiątko-

23wanie[?] Michałowska Łowcz. Zwinog. Lecz y Sukcesso-

24rowie Onęyże Prawem Dożywotnim od JO. Xcia

25Jmci Janusza Sanguszka y Marszałka Nadwor-

26nego W. X. L. na Dobra Wieś Chomutyńce w Woie-

27wodztwie Bracł. a Kluczu Pikowskim Sytuowane

28nadanym Są zapieczętowani[?] oraz Summami roznemi przez

29Tegoż JO. Xcia Jmci Sanguszka Marszałka Lit[ewskiego] na

30Scrypta branemi pomienione Dobra Wieś Chomutyń-

31ce Są oneruwane przecież mniey poważaiąc Prawa

32de Jnvasoribus in Alienam Possessionem Pisane[?]

33Urod. Poznański Ekonom Pikowski Dwoch Szlach[ciców][?]

34[…]ty[?] nawoz[?] rzeczony Dobra Chomutyńce wyrzucił[?]

35[…]que[?] stine[?] niezłość ważył się ktory[?] na Samym Dni[?]

36kilka upomnieniowych[?] w Dobrach bawiąc nie tyl-

37ko[?] le że Possessyi Juridice wysiedzianey przez WW. Com-

38ptis Pryncypałow[?] […] Pryncypałowanie[?] […]

39do[?] Szlachcicem Dyspozytorem[?] […]

40de mente[?] […] Radawkiewicz[?] […]

k. 38v (skan 0041, strona lewa)

1Podwod y powinności Poddanym przyzwoitych Czynili

2po kilkunastemia[?] ale też Possessyi nowy[?] Szkodzia[?] pusza

3zważywszy One non ad mentem Prawa w Grodzie zapisa-

4ły, a zatym tak de nullitate pomienioney Possessyi iako

5niepodług Prawa nastąpioney, iako też o Jnwazyą Dobr

6z Possessyi WW. Comptis Pryncypałow zostaiących

7y tyle poczynienia Krzywd y Przykrości wne Dworu[?]

8Swoim Jdem Comparens ochraniaiąc Całość WW. Pryncy-

9pałow Swoich Jterum Jterumque Manifestuie się Sal-

10va si opus fuerit melioratione reservata J. Sielecki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Protestacja z reprotestacją z 18 II 1769 – odpowiedź strony wdowy Michałowskiej na manifestację ks. Lubomirskiego (akt 39, z 11 II 1769; por. też akty 37 i 41). Komparent Józef Sielecki, cześnik drohicki (podpis „J. Sielecki”), działa ze specjalnego zlecenia Honoraty z Dzierżbickich Michałowskiej, łowczyni zwinogrodzkiej, wdowy po Walerianie Michałowskim, i ich dzieci. Obwinieni: ks. Antoni Lubomirski, wojewoda lubelski, a szczególnie Józef Poznański, ekonom pikowski, Nowosielski[?] i inni jako „inwazorowie” (najeźdźcy cudzej posesji). Argument: wdowa i sukcesorowie mają prawo dożywocia na wsi Chomutyńce (woj. bracławskie, klucz pikowski) z nadania ks. Janusza Sanguszki, marszałka nadwornego litewskiego, a dobra są obciążone różnymi sumami pożyczonymi przez Sanguszkę na skrypty (zabezpieczonymi na Chomutyńcach). Poznański, lekceważąc prawa przeciw najeźdźcom cudzej posesji, nasłał dwóch szlachciców do Chomutyniec, gdzie przez kilka dni przebywali, naruszając posesję wysiedzianą prawnie przez wdowę, wymuszali podwody i powinności od poddanych i szkodzili posesji; wpis intromisji księcia uczyniono niezgodnie z prawem. Komparent protestuje o nieważność tej posesji jako dokonanej niezgodnie z prawem, o najazd na dobra posiadane przez jego mocodawców i o wyrządzone krzywdy. Dolna część k. 38 bardzo wyblakła i zalana – odczyt fragmentaryczny (#PARTIAL).

Łacina: „nomine et commisso speciali” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „indelite [?] et fucatis [?] napełnionym punctis” – pełnym nierzetelnych i fałszywych punktów; „remanifestando” – odpowiadając manifestacją; „de invasoribus in alienam possessionem” – o najeźdźcach na cudzą posesję (konstytucje przeciw zajazdom); „juridice” – prawnie; „non ad mentem prawa” – niezgodnie z duchem prawa; „de nullitate” – o nieważności; „iterum iterumque” – raz po raz; „salva, si opus fuerit, melioratione reservata” – z zastrzeżeniem uzupełnienia, jeśli zajdzie potrzeba.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Protestacja z 18 II 1769 (gród winnicki): Józef Sielecki, cześnik drohicki, w imieniu Honoraty Michałowskiej, wdowy po łowczym zwinogrodzkim, i jej dzieci odpiera manifest ks. Antoniego Lubomirskiego z 11 II 1769 – wdowa ma prawo dożywocia do Chomutyniec z nadania ks. Janusza Sanguszki, a ekonom pikowski Józef Poznański bezprawnie nasłał na dobra swoich ludzi; protestuje o nieważność posesji księcia i o najazd.

Transkrypcja

k. 38v (skan 0041, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Janem Jedleckim Jnstygatorem y Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnic. Stanowszy Oczewisto

6Woźny Jeneralny Wdztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Wawrzy-

7niec Romański authenticatus Juratus Officio praesenti be-

8ne notus imim[?] Suae verae ac fidelis relationis palam Publice libere

9ac per expressum recognovit, Ze On Roku Teraźnieyszego Ty-

10siąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego, Miesiąca Tego

11Dwudziestego Pierwszego Dnia Pozwow Auten-

12tycznych na Trybunał Koronny Lwowski wydanych Dwa

13in una eademque Essentia[?] pisanych odniosł et quidem Pierw-

14szy do Dobr Wsi Oczeretney[?], Drugi do Dobr Wsi Ste-

15fanowki y tam te Pozwy distinctim położywszy we Dwo-

16rach opodzeniu[?] Esentii[?] Onych od kogo po kogo y na co

17były Opranie[?] Pozwane były Prawnie publikuiąc do wiado-

18mości podał ktorych Pozwow tenor talis Stanislaus

19Augustus Dei Gratia Rex Poloniae Magnus Dux

20Lithuaniae Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livo-

21niae, Kijoviae Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Severiae

22Smolenscae Bracłaviae Czerniechoviae. Vobis Jllustrissimis

23Janussio et Kajetano Ducibus Czetwertyński Sacrae

24Regiae Majestatis Succamerariis Fratribus inter Se Ger-

25manis[?] ac Aliis Ad Causam Jnfrascriptam Conjun-

26ctis Vobis Generaliter Omnibus mandamus ut coram

27Judicio Nostro Generali Tribunali Regni Leopoli-

28ensi tunc dum et quando Causa praesens ex Regestro

29[kustosz:] Vobis Competenti

k. 39 (skan 0041, strona prawa; w górze „39”)

1Vobis competenti ad judicandum vocata acclamataque legitime acciderit

2personaliter peremptorie compareatis ad instantiam Jnstigatoris Judicii

3Nostri Ejusque Delatoris Jllustrissimi Antonii Jn nova Czetwertnia Ja-

4nusz Grod[?], Kołodenka et Kamienne, Ducis Swiatopełk Czetwer[tyń]-

5ski Capitanei Daniczoviensis[?] Actoris. Qui Actor Jnhaerendo legibus

6Regni tum documentis Suis et manifestationibus. Citat Vos seu

7potius loco peragendae executionis Te Jllustrissimum Janussium

8Czetwertyński Sacrae Regiae Majestatis Succamerarium ad Paratum Pro-

9cessum. adcitat ad videndum audiendum attentandumque jam ap-

10probato anteriori Processu Casata quibusvis Transactionibus ad

11praejudicium Juris naturalis Stanti tutorea[?] Jllustrissimi Janussii Du-

12cis Czetwertyński super Jllustrissimo Actore aminorenni Religioso

13olim Jgnatio in Saeculo in Religione vero Thaddaeo Duce Czetwerty[ń]-

14ski Scholarum Piarum Novitio. Super Substantiam Univer-

15salem Avitticam, tum Successivam et Succedendam qua-

16vis[?], mobilem, ac immobilem actis et recognitis. Decretis-

17tam Tribunalitiis quam Compromissionalibus Respectu

18Ejusdem Substantiae Subsecutis relevatis. Cassataque publicatio-

19ne vigore Decreti Officii Castrensis Winnic. Condescensoriale[?]

20super Jllustrissimo Actore subreptitie et illegaliter obtenta acti-

21busque quibusvis. Condescensionum non attentis atque ex divisione qua-

22dam inter Jllustrissimos Janussium et Cajetanum Duces

23Czetwertyński subsecuta de integro sublata. aequalem Divisi-

24onem Substantiae Universalis fatis olim Jllustrissimi Jgnatii

25in Saeculo in Religione vero Thaddaei Ducis Czetwertyński

26Scholarum Piarum Novitii derelictae inter Jllustrissimum Actorem et

27Vos Citatos, demandari Devisationemque Bonorum Hni-

28wań[?] et Borowiecz[?] cum Attinentiis una cum Calculo

29de perceptis Proventibus. necnon Solutionem Summarum

30cum Provisionibus pro Re Jllustrissimi Actoris Jnjungi tunc de-

31finitam Desaisitionem Bonorum Kisielin[?], Cujus Actoris Jllustrissimi Compa-

32rentis haereditariorum. pro Re Ejusque decerni Comportatio-

33nem documentorum Massam Substantiae concernentium Re-

34stitutionem ac Aliarum rerum mobilium Sententiam Restitu-

35tionemque Earundem demandari ad jura Naturae ac Succes-

36sionis Jllustrissimum Actorem Restitui pro Dispen-

37sione[?] Juris ac Tribunalis Te Jllustrissimum Janussium Ducem

38Czetwertyński poenis condignis multari et in expensas

39refundi Caeteraque pro Causae praesentis et negotii exigentia Su-

40per Vobis Statui et Sententiari. Vos enim igitur Sitis

41Parituri Terminum Attentaturi et ad praemissa Om-

42nia Judicialiter responsuri Datum Leopoli Feria

43[kustosz:] Secunda

k. 39v (skan 0042, strona lewa – góra)

1Secunda post Dominicam Reminiscere Quadragesimalem

2proxima scilicet Die Vigesima February Millesimo,

3Septingentesimo, Sexagesimo, Nono Anno de quo Praesens

4Ejusque Ministerialis relatio Ministerialis Qui Supra

5Jgnarus Scribendi Crucem Sanctam Posuit (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Relacja z 23 II 1769 (przed instygatorem i namiestnikiem burgrabstwa Janem Jedleckim). Woźny generalny województwa bracławskiego Wawrzyniec Romański (niepiśmienny – znak krzyża) zeznaje, że 21 II 1769 doręczył dwa jednobrzmiące pozwy autentyczne na Trybunał Koronny Lwowski: pierwszy do dóbr wsi Oczeretna[?], drugi do dóbr wsi Stefanówka, zostawiając je we dworach. Pozwani: książęta Janusz i Kajetan Światopełkowie Czetwertyńscy, podkomorzowie J. K. Mości, bracia rodzeni. Powód: ks. Antoni Światopełk Czetwertyński (z Nowej Czetwertni[?], Janusz-Grodu[?], Kołodenki i Kamiennego[?]), starosta [daniczowski?] – tytuł starostwa niepewny, w nagłówku „S. D.”; por. akt 52 (pozew przeciwny ks. Janusza przeciw ks. Antoniemu).

Treść pozwu: powód, opierając się na prawach Królestwa, dokumentach i manifestacjach, pozywa (a ks. Janusza w miejsce egzekucji) do wysłuchania zatwierdzenia wcześniejszego procesu i kasacji wszelkich transakcji zawartych z krzywdą prawa naturalnego w czasie opieki ks. Janusza nad małoletnim powodem; dotyczących substancji (majątku) po ks. Ignacym – w zakonie Tadeuszu – Czetwertyńskim, nowicjuszu pijarów (dziadowskiej, spadkowej i przyszłej, ruchomej i nieruchomej); o uchylenie dekretów trybunalskich i kompromisarskich w tej sprawie, kasację publikacji dekretu kondescensjonalnego grodu winnickiego uzyskanego podstępnie i nielegalnie, zniesienie działu między ks. Januszem a Kajetanem i nakazanie równego działu substancji po ks. Ignacym-Tadeuszu między powodem a pozwanymi; o wydzielenie dóbr Hniwań[?] i Borowiec[?] z przynależnościami wraz z rachunkiem pobranych dochodów, zapłatę sum z prowizjami, ustąpienie dóbr Kisielin[?] (dziedzicznych powoda), zwrot dokumentów masy spadkowej i rzeczy ruchomych, przywrócenie powoda do praw natury i sukcesji, ukaranie ks. Janusza i zasądzenie kosztów. Pozew datowany we Lwowie „feria secunda post Dominicam Reminiscere” = poniedziałek 20 II 1769 (Wielkanoc 26 III 1769); data doręczenia (21 II) w relacji jest z tą datą trudna do pogodzenia – możliwy błąd odczytu lub pisarza ([?]). Wiele nazw własnych w tekście łacińskim niepewnych.

Łacina formuł: „authenticatus, juratus, officio praesenti bene notus … suae verae ac fidelis relationis palam, publice, libere ac per expressum recognovit” – uwierzytelniony, zaprzysiężony, dobrze znany niniejszemu urzędowi … swojej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; „in una eademque essentia” – jednej i tej samej treści; „distinctim” – osobno; „tenor talis” – brzmienie takie; „personaliter peremptorie compareatis” – stawcie się osobiście, zawito; „ad instantiam instigatoris judicii nostri eiusque delatoris” – na instancję instygatora naszego sądu i jego delatora; „loco peragendae executionis” – w miejsce przeprowadzenia egzekucji; „Scholarum Piarum novitius” – nowicjusz zakonu pijarów; „desaisitio” – ustąpienie (z posiadania); „comportatio documentorum” – złożenie dokumentów; „qui supra ignarus scribendi crucem sanctam posuit” – który, nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża świętego.

Streszczenie

Relacja z 23 II 1769 (gród winnicki): woźny generalny Wawrzyniec Romański zeznaje, że 21 II 1769 doręczył do dworów w Oczeretnej[?] i Stefanówce pozwy na Trybunał Koronny Lwowski dla książąt Janusza i Kajetana Czetwertyńskich, podkomorzych J. K. Mości, na instancję ks. Antoniego Czetwertyńskiego – w sprawie kasacji transakcji i dekretów dotyczących spadku po ks. Ignacym (Tadeuszu) Czetwertyńskim, pijarze, i równego działu majątku (m.in. Hniwań[?], Borowiec[?], Kisielin[?]).

Transkrypcja

k. 39v (skan 0042, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego

2Miesiąca February Dwudziestego Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Janem Balem Miedzwieckim Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodz. Winnic. Comparens personaliter Urod. Jmć P.

6Benedykt Ryło[?] Administrator Dobr pewnych Części

7Czeczelowki W. Jmć Pana Antoniego Czeczela Chorążego Zwino-

8grodzkiego Dziedzicznych, zapobiegaiąc Całości, Fortuny y

9Honoru Tegoż W. Jmć Pana Swego solenniter naprzeciw Opatrz-

10nemu Antoniemu Herochowskiemu[?] Manifestuie się w niży-

11zey Opisany Sposob y etc. Jż Tenże Opatrzny Herochowski

12wpadłszy na Sukkubiczey[?] Pana Comparentis ważył się contra

13juratam fidem et authoritatem muneris Sui przyznać

14mu relacyi w Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Os-

15mym, Dnia Czternastego Octobra w Grodzie Bracł.[?] Pozwu

16od WW. Jałowskich[?] Chorążych Kolmen.[?] Podstarościch[?]

17Grodzkich Kalinki[?] y Wiel. Jaleckiey[?] iakoby położonego Poz-

18wu w Dobrach Czeczelowce Jmo wyżey wyrażonemu Wiel.

19Jmć Panu Chor. Zwinog. Panu Swemu. Specifice wraziw-

20szy że do Rąk Dyspozytora oddał, pod ktory Czas teraź-

21nieyszy Comparens na Dyspozycyi znaydował się, a przecież do

22niebyłaney pociągnąć Sprawy iako żedy ten Pozew

23do Rąk Comptis niebył oddany ani tenże Opatrzny He-

24rochowski w Dobrach Czeczelowce nieznaydował się ani od

25żadnego Człeka widziany był, tak Ninieyszy Compa-

26rens succurendo Jntegritati fortunae Pana Swego o-

27świadczenie zeznanie pomienioney Relacyi iako y o

28nieważność Oney Jdem Solennissime Swym y tęże rze-

29czonego W. Jmć Pana Chor. Zwinogr. Pana Swego Jmieniem

30Jterum Jterumque Manifestuie Ostrzegaiąc Pana Sw[ego]

31ale srowie Konnie[?] Jnnych Manifestacyi opisuiące przesz-

32łoszczmat[?] B. Ryło mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 25 II 1769 – pierwszy wpis przed Janem Balem Miedzwieckim jako namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego (dotąd występował w księdze jako plenipotent, np. akt 49). Komparent Benedykt Ryło[?] (podpis „B. Ryło[?]”), administrator (dyspozytor) dziedzicznych części dóbr Czeczelówka należących do Antoniego Czeczela, chorążego zwinogrodzkiego. Obwiniony: woźny Antoni[?] Herochowski[?] (imię w tekście tylko w formie „Antoniemu”; nazwisko w nagłówku i tekście niepewne). Woźny w relacji zeznanej w grodzie (bracławskim[?]) 14 X 1768 twierdził, że doręczył do Czeczelówki, do rąk dyspozytora (którym był wówczas komparent), pozew wydany na instancję Jałowskich[?] (urząd odczytany „Chorążych Kolmen.[?] Podstarościch Grodzkich”), Kalinki[?] i Jaleckiej[?] – co miało pociągnąć Czeczela do sprawy; tymczasem pozwu nie oddano do rąk komparenta, a woźnego w Czeczelówce nikt nie widział. Komparent protestuje o fałszywe zeznanie relacji i jej nieważność. Wpis częściowo wyblakły; strony pozwu odczytane bardzo niepewnie.

Łacina: „contra juratam fidem et authoritatem muneris sui” – wbrew zaprzysiężonej wierze i powadze swego urzędu; „specifice” – wyraźnie; „succurrendo integritati fortunae” – zabezpieczając całość majątku; „iterum iterumque” – raz po raz.

Streszczenie

Manifestacja z 25 II 1769 (gród winnicki, przed namiestnikiem burgrabstwa Janem Balem Miedzwieckim): Benedykt Ryło[?], administrator Czeczelówki Antoniego Czeczela, chorążego zwinogrodzkiego, oskarża woźnego Herochowskiego[?] o fałszywą relację z 14 X 1768, jakoby doręczył do Czeczelówki pozew na Czeczela – woźny tam nie był, a pozwu nie oddano; protestuje o nieważność relacji.

Transkrypcja

k. 39v (skan 0042, strona lewa – dół)

k. 40 (skan 0042, strona prawa; w górze „40”)

1Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego

2Miesiąca February Dwudziestego Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi

4Winnic. y Przedemną Janem Balem Miedzwieckim Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodz. Winnic. Przyszedłszy

6Osobiście W. Jeymć Pani Konstancya z Załubowskich[?] So-

7kołowska Łowczyna Ciechanowska niegdy W. Jmć Pana Micha-

8ła Sokołowskiego Łowczego Ciechanowskiego pozostała Mał-

9żonka Wdowa Swym y Corek swoich Jmieniem w Wdowim

10stanie zostawszy tak zaraz obrzydłą[?] Swoią Co Moc

11Prawa y Puszcz[?] Sprawiedliwości pod posłuszeństwem[?]

12Stanu Małżeńskiego zostaiąc przeniknowszy y ad Acta

13przybywszy iako nayuroczyściey Krzywdę Swoię opisa-

14wszy[?] pko W. Jmć Panu Mikołaiowi Turskiemu y Mani-

15festuie się pilność zachowuiąc Jż Jeymć Załubowska[?] będąc

16przymuszona od niegdy S. P. W. Michała Sokołowskiego

17Łowcz. Ciechan. Małżonka Swoiego do podpisania się

18przed Aktami Winnic. na Tranzakcyi bez żadnego

19uwiadomienia y obiaśnienia iaka była Tranzakcya

20y iaki Jnteres w Sobie zawierała niebędąc uwiadomio-

21na pod Pisała się na Cessyi nieprawnie y niesprawiedli-

22wie de sub Jego Maritali pod tenczas zostaiąc ani o

23rozumieiąc Życia ze Mężem Swoim W. Załubowska[?] y przeni-

24knąwszy[?] Swoiey Szkody y Krzywdy Sukcessorow Swoych

25a zatym de nullitate Tey Cessyi et invaliditate uti

26pro materia Summ na Siebie spadaiących suo ac Suarum

27Filiarum Nomine Tako Tymże Manifestuie y Protestuie się

28Salva manente ulterioris Manifestationis in Quibus-

29vis Actis melioratione, eandem ad Jnterim Connotari

30poprosiła y Otrzymała K. Sokołowska.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 25 II 1769 (przed namiestnikiem burgrabstwa Janem Balem Miedzwieckim). Konstancja Sokołowska (podpis „K. Sokołowska”), łowczyni ciechanowska, wdowa po Michale Sokołowskim, łowczym ciechanowskim; nazwisko rodowe odczytane „z Załubowskich[?]” (w tekście dwukrotnie „Jeymć Załubowska[?]” – lekcja niepewna). Działa we własnym imieniu i córek. Twierdzi, że zmarły mąż, gdy pozostawała pod władzą małżeńską („sub [potestate] maritali”), zmusił ją do podpisania przed aktami grodu winnickiego transakcji – cesji (na rzecz Mikołaja Turskiego), bez poinformowania jej o treści i przedmiocie; po owdowieniu, poznawszy swoją krzywdę i szkodę sukcesorów, protestuje o nieważność cesji co do sum, które na nią spadają. Kilka wyrazów w pierwszej części (zwłaszcza fraza o stanie wdowim) niepewnych.

Łacina: „sub [potestate] maritali” – pod władzą męża; „de nullitate tey cessyi et invaliditate” – o nieważności i bezskuteczności tej cesji; „uti pro materia summarum” – jako w przedmiocie sum; „suo ac suarum filiarum nomine” – w imieniu swoim i swoich córek; „salva manente ulterioris manifestationis in quibusvis actis melioratione” – z zachowaniem prawa do uzupełnienia dalszej manifestacji w jakichkolwiek aktach; „eandem ad interim connotari” – (prosiła) by tymczasem ją zanotować.

Streszczenie

Manifestacja z 25 II 1769 (gród winnicki): Konstancja Sokołowska, wdowa po łowczym ciechanowskim Michale Sokołowskim, w imieniu swoim i córek protestuje przeciw Mikołajowi Turskiemu o nieważność cesji, którą podpisała przed aktami winnickimi pod przymusem męża i bez wiedzy o jej treści.

Transkrypcja

k. 40 (skan 0042, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Dwudziestego Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkie-

4mi Winnic. y Przedemną Janem Balem Miedzwiec-

5kim Namiesnikiem Burg. Grodzkim Winnic. Compa-

6rens p[erson]al[ite]r W. Jeymć Pani Konstancya z Załubowskich[?] So-

7kołowska Łowczyna Ciechanowska iak tylko do Akt przyiść[?]

8[mo]gła, tak zaraz przestrzegaiąc Substancyi[?] Swoiey[?] […]

9[kustosz nieczytelny]

k. 40v (skan 0043, strona lewa)

1Jdąc de diligentia Suj Swiadczy y Manifestuie się etc.

2Jż W. Jeymć Manifestuiąca podług Prawa y Delinea-

3mentow[?] Sobie służących oddać likwidowana w Sub-

4stancyi Swoiey przez Summ de dumbis[?] Antecesso-

5row Swoich na Dobrach Wsi Maryanowce w Kluczu Kalen-[?]

6skim niegdy JO. Xięcia Jmci Antoniego Lubomirskiego Woi[ewody]

7Krakowskie[go][?] zapisane, a widząc o Wdowiałości y Sieroctwie Dzie-

8ci[?] że W. Manifestantki JO. X. Jmć Kasper Lubo-

9mirski Woiewodzic Krakowski Lewtnant[?] Woyskowy[?] […]

10skiey[?] Tenutarius[?] Tych Dobr Dziedzic […][?] […]

11postąpiwszy ani Summy przynależytey niemaiąc[?] u-

12calenia[?] Dobr wyciśniona wszystkiemi Sposobami z

13nieznośną Krzywdą przez prośby rożnych Przyiaciół

14perswazye przymusiwszy do napisania Cessyi ręczney

15de Actu Ejus Die Prima Septembris Millesimo, Se-

16ptingentesimo, Sexagesimo Octavo, Anno uno vero

17Solennym uczynioney tak de nullitate wyż Specyfiko-

18waney Cessyi iako y poczynione Krzywdy Taz W. Ma-

19nifestans powtornie Żali y Manifestuie się K. Soko-

20łowska mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 25 II 1769 (przed namiestnikiem burgrabstwa Janem Balem Miedzwieckim), druga tego dnia tej samej komparentki (por. akt 56). Konstancja z Załubowskich[?] Sokołowska, łowczyni ciechanowska (podpis „K. Sokołowska”), oświadcza, że sumy jej antecesorów, zapisane na dobrach wsi Marianówka (Maryanowce) w kluczu [kaleńskim?] ks. Antoniego Lubomirskiego, powinny jej zostać wypłacone (zlikwidowane); tymczasem ks. Kasper Lubomirski, wojewodzic krakowski, lejtnant [generał-lejtnant?] wojsk [rosyjskich?] (odczyt niepewny), dzierżawca/dziedzic tych dóbr, wykorzystując jej wdowieństwo i sieroctwo dzieci, nie płacąc należnej sumy, wszelkimi sposobami – przez prośby różnych przyjaciół i perswazje – zmusił ją do napisania ręcznej cesji z 1 IX 1768. Protestuje o nieważność cesji i o wyrządzone krzywdy. Tytuły ks. Antoniego („wojewody krakowskiego[?]” – w innych aktach księgi: wojewoda lubelski) i ks. Kaspra oraz nazwa klucza odczytane niepewnie; dolna część k. 40 zalana.

Łacina: „de diligentia sui” – dla zachowania swej staranności; „de dumbis [?] antecessorum suorum” – (z sum) swoich poprzedników; „de actu eius die prima Septembris 1768” – z datą 1 września 1768; „de nullitate” – o nieważności.

Streszczenie

Manifestacja z 25 II 1769 (gród winnicki): Konstancja Sokołowska, wdowa po łowczym ciechanowskim, protestuje o nieważność ręcznej cesji z 1 IX 1768, do której – zamiast wypłaty sum jej antecesorów zapisanych na Marianówce w dobrach Lubomirskich – zmusił ją, korzystając z jej wdowieństwa, ks. Kasper Lubomirski, wojewodzic krakowski.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 40v (skan 0043, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Dwudziestego Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Janem Balem Miedzwieckim Namiesnikiem

5Burg. Grodzkim Winnic. Veniens p[erson]al[ite]r W. Jeymć Pa-

6ni Konstancya z Załubowskich[?] Sokołowska Łowczyna Ciechan.

7niegdy S. P. W. Jmć Pana Michała Sokołowskiego Łowcz. Ciechan.

8Małżonka Pozostała Wdowa de Diligentia Suj pko W.

9Maciewiczowi Subdelegatowi Grodz. Latycz. Żali y przed Akta-

10mi Ninieyszemi protestuie się. Jż Jmć Obżałowany prze-

11stępuiąc Prawa śmiał y ważył się będąc Jnkoło[?] beze-

12[…]dał[?] y Zupełnie rekwizycyowany[?] nie pisawszy kopię

13Manifestu w Czasie Prawnym[?] Prawa de nullitate

14Cessyi de Actu Ejus uczynioney zaniesie ad Acta

15[…]maica[?] przyięła[?] bez Zupełney Jnformacyi y nie pod-

16pisaną[?] nie dał[?] ad Acta niepodał[?] przez[?] Co niezna[?]-

17[…]rzyła[?] y Szkody w Substancyi W. Jmć Załub[owska][?] po-

18niosła y ponieść przez ktore Wielki upadek […] […]

k. 41 (skan 0043, strona prawa – góra; w górze „41”)

1y Zawod iak tylko doświadczała o niepodaniu wzwyż

2wspomnioney Kopii Manifestu przez W. Obżałowa-

3nego a Ostrzegaiąc Całość Substancyi Swoiey pomie-

4nił Succurrendo Jntegritati Solennie manifestuie się

5K. Sokołowska.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 25 II 1769 (przed namiestnikiem burgrabstwa Janem Balem Miedzwieckim), trzecia tego dnia Konstancji Sokołowskiej (por. akty 56–57). Obwiniony: Maciewicz[?] (nazwisko niepewne), subdelegat grodu latyczowskiego (w nagłówku „S. G. L.”). Treść odczytana tylko częściowo – dolna część karty zalana i wyblakła: komparentka zarzuca subdelegatowi, że wbrew prawu przyjął do akt (oblatował) jej manifest o nieważność cesji bez pełnej informacji i nie wydał jej kopii tego manifestu w czasie prawnym, przez co poniosła wielką szkodę i zawód; podpis „K. Sokołowska” na k. 41; zapewne chodzi o cesję z 1 IX 1768 opisaną w akcie 57. Wiele wyrazów niepewnych; #PARTIAL.

Łacina: „de diligentia sui” – dla zachowania swej staranności; „veniens personaliter” – przybywszy osobiście; „de nullitate cessionis de actu eius factae” – o nieważności cesji uczynionej w jej (podanej) dacie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Manifestacja z 25 II 1769 (gród winnicki, odczyt częściowy): Konstancja Sokołowska, wdowa po łowczym ciechanowskim, protestuje przeciw Maciewiczowi[?], subdelegatowi grodu latyczowskiego, który wbrew prawu nie wydał jej w porę kopii manifestu o nieważność cesji (i przyjął go bez pełnej informacji), przez co poniosła szkodę.

Transkrypcja

k. 41 (skan 0043, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego.

2Miesiąca February Dwudziestego Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winnic. y

4Przedemną Janem Balem Miedzwieckim Namiesnikiem

5Burg. Grodzkim Winnic. Comparens p[erson]al[ite]r Urod. Jmć Pan Józef

6Wilski[?] Gubernator Dobr Wsi Łuki Mieleszkowieckiey[?] y

7W. Jmć Pana Józefa Zagorskiego Chor. Wołyńskiego Dobr

8Spomnianych Łuki Mieleszkowieckiey Dziedzica Pana Swego

9Jmieniem Solennie naprzeciw JW. Józefowi Kolumnie Czosnowskiemu

10Winnickiemu Staroście Panu, Urod. Kazimierzo-

11wi Perplewiczowi[?] Ekonomowi Sta[rostw]a Winnic. odważnym

12Szpakowi Attamanowi Kozackiemu Muzykowi[?] Trezygenko[?]

13wemu Kozakowi Andrenkowi[?] Krysie[?] Chwedkowi Kozłowi[?] y

14Jnnym ad Sens po Jmionach y przezwiskach niewiadomym

15do Osob Dwudziestu przysposobionym skarżył protestował

16y remanifestował się. Jż Sta[rost]wo Winnic. maiąc contiguitatę

17Grontow Swoich z Dobrami Ziemskiemi Łuki Mieleszkowiecki[ey]

18W. Pryncypała Comptis Dziedzicznemi Znakami Granicznemi

19Grontow od Grontow dzielące przecież Jchmć Obżałowani wbrew

20Prawa Jdąc Znaki Graniczne zatrzeć y ponynowić[?] zamy-

21ślaią przywłaszczeniem używania gwałtownie uzurpuią

22Lasy Czarne do Łuki Mieleszkowiecki[ey] antiquitus należące y

23dotąd w Spokoynym używaniu przez Ludzi Łuczańskich[?]

24będące rożnemi wynalazkami czyli naieżdżeniem

25Do Dwor z Sta[rost]wa Winnic. wyimuią[?] Rezolucyą w Czym Urod.

26Manifestant wielokrotnie do Urod. Perplewicza Ekono-

27ma Tegoż Sta[rost]wa y Jnne Swiadectwa[?] mi[…]iących[?] rekwiz[…]

28yczapoyt[?] naco Obwiadczył[?] Obwinieni rozeznawszy[?]

29do poczynioney y Dezolacyi niedziela[?] odebrał wyznaczywszy

30de Kfaraczami[?] Sentlik[?] Łatwości Sam wyieżdżaiące na O-

31znaczone mieysce oczekiwał, ale żadnej[?] końcem y godziny

32Sądzkiego[?] Lecz że Jch tylko Samemi w Lasach tym[?] […]

33dząc postępkami to wszystko uprzedzili[?] […]

34na Dniu Onegdayszym w[?] Swiętych[?] […]

k. 41v (skan 0044, strona lewa)

1bez żadnego Oręża iedynie dla Opatrzenia Lasu własnego

2Łuczańskiego żadney Szkody niepodległego Tych Od-

3ważny Szpak Attaman z Kozakami do Osob Dwudzie-

4stu obelżywie przedstawiwszy bić y obrażać zabierać kazał

5a zabranych zaprowadziwszy do Kancellaryi Grodu Winnic.

6Urod. Perplewicz Ekonom Winnic. przyzwanie[?] owey Ja-

7kowey niby dezolacyi Lasu Winnic. y bicia Ludzi w Uder-

8dzie[?] bez Obzerzeniatorzy[?] podług Prawa przynależą-

9cey Prezentował y Swoie Actus nanieuinnych zwa-

10lił w Czym Urod. Protestant o zabrane uprzeyme[?]

11niebędące Rzeczy iako to Burkę, Kontratiukową[?]

12Czapkę Jwanową y Czebman[?] trochę przytarty Tegoż

13niemniey Kuczmie Jwanową Łomakową przez Ko-

14zakow Winnickich wzięte prozbę wydania do Urod. Per-

15plewicza zanosił naco żadney Łatwości nie odebrał

16tylko deklaracyą przysłania wyż Wyrażonych

17Ludzi dla poznania rzeczy Swoich y odebrania kto-

18rzy przysłani zrana do wieczora oczekiwali y Swo-

19ich odebrania rzeczy Swoich gdy iuż Noc nadcho-

20dziła widząc się być Omyłonemi z niczym powra-

21cali tych Gold.[?] Mostkiel[?] Peremyslim[?] nazywaiących

22się czyli na zasadce czyli Jnnym Sposobem odważny

23Szpak Attaman z Kozakami będący zasępiwszy

24powtornie Jwana Matwija y Kondratiuka bili

25y do Samego Zamku prowadząc Spisami mor-

26dowali nawet w Zamku przy Obecności Jużeznie[?]

27Jch[?] Starszey nieprzypuścili, y dowoli namordowa[w]-

28szy się wypuścili y Zamiast oddania zabranych rze-

29czy Sincami[?] Kontentowali, o ktore rożnemi Sposo-

30bami czynione Krzywdy ocalaiące Całości grontow Łuc-

31kich[?] Dobr Łuki Mieleszkowiecki[ey] iako też o nie-

32należyte postępy w Opuszczaniu[?] Ludzi bicia

33y Jnne wyrządzane przykrości z Obory[?] y do Expen-

34sa y Wrocenie Jterata Suo et Cujus Supra No-

35mine Jdem Solennissime Manifestat protes-

36tatur et reprotestatur vice Salva reservatione me-

37lioratione. Et in continenti Tenże Manifestant Ko-

38ni Troye z Kulbakami przez Kozakow JW. Czosno[w]-

39skiego Sta[rosty] Winnic. nawłasnym Gruncie Łuczań-

40skim zabrane a w Kancellaryi Grodu Winnic.

41Prezentowane et ad Effidejussionem partis adsta-

42[ntis] […][?]

43[kustosz:] wyręczywszy

k. 42 (skan 0044, strona prawa; w górze „42”)

1wyręczywszy Kancellaryą Grodu Winnic. z Oddaniem

2Koni Troyga y Kulbak Troych Kwituie J. Wiew-

3ski[?] mpp. Et in verificationem praemissorum Stanowszy

4Oczewisto Woźny Generał Wdztwa Bracł. y Jnnych

5Opatrzny Chweder Artymenko wmoc wierney

6relacyi Swoiey iawnie zeznał Jż On Roku Ty-

7siąc Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego, Dnia

8Dwudziestego Piątego February na Affekta-

9cyą y Prawną rekwizycyą W. Jmć Pana Józefa

10Zagorskiego Chor. Wołyń. maiąc przy Sobie Stronę

11Szlachty Ludzi Wiary godnych Urod. JJmc. PP. Jana

12Borowskiego[?] y Kazimierza Ostaszewskiego był w Do-

13brach Wsi Łuki Mieleszkowieckiey gdzie będąc na Jwa-

14nie Łamacie[?] rękę prawą przebitą y wszystkie Ciało

15Sincami napełnione Matwiju y Kondratiukowi

16wszystkie Ciało zbili y Sinciakami napełnione

17widział Ludzi też Kożuch Jwanow na Kawałki

18poszarpany niemniey Czubay Matwijow wszy-

19stkie podarty widział y Urzędownie oglądał to

20wszystko styszał był[?] Sobie mienione żalrazy

21pobite iako też fanty podarte przez Kozakow Winnic.

22w czym Szlachta przytomna Oświadczywszy y z[…][?]

23z tamtąd odiechał y tu ad Acta przybywszy pra[w]-

24dziwey Wizyi uczynił y zeznał relacyą de quo

25Praesens Nullis Rel. Nullis Jgnarus Literarum Crucem

26posuit Chweder Artemenko (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Protestacja (remanifestacja) z 25 II 1769 (przed namiestnikiem burgrabstwa Janem Balem Miedzwieckim). Komparent Józef Wilski[?] (nazwisko niepewne; podpis pod kwitem „J. Wiewski[?]”), gubernator dóbr wsi Łuka Mieleszkowiecka[?] należących do Józefa Zagórskiego, chorążego wołyńskiego. Obwinieni: Józef Kolumna Czosnowski, starosta winnicki; Kazimierz Perplewicz[?], ekonom starostwa winnickiego; Szpak, ataman kozacki, kozacy Muzyka[?] Trezygenko[?], Andrenko[?], Krysa[?], Chwedko Kozioł[?] i inni (do 20 osób). Starostwo winnickie graniczy z dobrami Łuka, oddzielonymi znakami granicznymi; obwinieni zamierzają zatrzeć znaki i przywłaszczają lasy Czarne, od dawna należące do Łuki i używane przez jej ludzi. Gdy ludzie z Łuki bez broni poszli oglądać własny las, ataman Szpak z ok. 20 kozakami ich zelżył, bił i zabrał (rzeczy), a pojmanych zaprowadził do kancelarii grodu winnickiego, gdzie ekonom Perplewicz przedstawił ich jako sprawców rzekomej dewastacji lasu winnickiego. Gdy komparent prosił o zwrot zabranych rzeczy (burka Kondratiuka, czapka Iwana, czekman[?], kożuch Iwana Łomaki[?]), otrzymał tylko obietnicę – ludzie czekali od rana do wieczora i wracając po nocy zostali powtórnie napadnięci przez Szpaka z kozakami; Iwana, Matwija i Kondratiuka bito i spisami pędzono do samego zamku, gdzie bito ich dalej. Następnie komparent odebrał z kancelarii grodzkiej trzy konie z kulbakami, zabrane przez kozaków Czosnowskiego na gruncie Łuki, i pokwitował ich odbiór. Relacja woźnego generalnego Chwedora Artemenki (Artymenki; niepiśmienny), w obecności szlachty Jana Borowskiego[?] i Kazimierza Ostaszewskiego, z 25 II 1769: w Łuce oglądał u Iwana Łamaki[?] przebitą prawą rękę i ciało pełne sińców, u Matwija i Kondratiuka ciała zbite i posiniaczone, kożuch Iwana podarty na kawałki i czuhaj Matwija podarty. Liczne wyrazy (zwłaszcza na k. 41, dolna część, i początku k. 41v) niepewne.

Łacina: „cum effractione [?]” – z (opisem) zaboru; „contiguitas” – przyległość, sąsiedztwo; „antiquitus” – od dawna; „iterata suo et cuius supra nomine idem solennissime manifestat, protestatur et reprotestatur vice” – ponownie w swoim i wyżej wymienionego imieniu tenże jak najuroczyściej manifestuje się, protestuje i reprotestuje; „salva reservatione meliorationis” – z zastrzeżeniem uzupełnienia; „et in continenti” – i zaraz potem; „ad effidejussionem partis adstantis” – za poręczeniem obecnej strony; „et in verificationem praemissorum” – a dla sprawdzenia powyższego; „de quo praesens nullus relatio, nullus ignarus literarum crucem posuit” – o czym niniejsza relacja; nieznający pisma postawił krzyż.

Streszczenie

Protestacja z 25 II 1769 (gród winnicki): Józef Wilski[?], gubernator dóbr Łuka Mieleszkowiecka[?] chorążego wołyńskiego Józefa Zagórskiego, oskarża starostę winnickiego Józefa Kolumnę Czosnowskiego, jego ekonoma Perplewicza[?] i atamana kozackiego Szpaka z kozakami o zawłaszczanie granicznych lasów Łuki, pobicie i uwięzienie ludzi oglądających las oraz zabór ich rzeczy i trzech koni (konie odebrano z kancelarii grodzkiej); dołączona relacja woźnego Chwedora Artemenki o obdukcji pobitych poddanych.

Transkrypcja

k. 42 (skan 0044, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Dwudziestego Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y Przedemną Antonim Jałowickim

5Namiesnikiem Burg. Grodzkim Winnic. Stano-

6wiwszy Oczewisto Woźny Generał Wdztwa Bracł. y Jnnych O-

7patrzny Józef Szydłowski wmoc wierney relacyi

8Swoiey iawnie zeznał Jż On Roku Teraźnieysz[ego]

9Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

10Dnia Dwudziestego[?] February Pozew Kommi[ssyi]

11Skarbowey Koronney Dniesł do Dobr Miasta [Przyłuki][?]

12[…] […]

k. 42v (skan 0045, strona lewa)

1Przyłuki[?] y tam Ten Pozew w Zamku tamecznym w

2Jzbie na Stole położywszy o Essencyi Onego Prawnie

3wszystkich uwiadomił de tenore tali. My Kommissarze

4Skarbu Koron. Rzpltey Warsz.[?] JW. Alexandrowi Ła[…][?]

5Jnnego Jmienia Borzęckiemu[?] Podstolemu Kor.[?]

6Dobr Miasta Przyłuki[?] y Wachnowki Dziedzicowi W. Jakie-

7go kolwiek Jmienia Sułatyckiemu[?] Possessorowi Urodz. Jakie-

8kolwiek Dobr Wachnowki Dyspozytorowi y Jakich-

9kolwiek nazwisk nietwierdzam[?] Dobr wspomnionych Ar-

10darzem[?] Pozwanym z Sprawy Niżey wyrażoney z Oso-

11by y Dobr WMciow przykazuiemy abyście WMć przed Są-

12dem Naszym Kommissyi Skarbowey Kommissyi Skar-

13bu Koronney w Warszawie we Dwie Niedzieli po położeniu Tego Poz-

14wu naypierwey Sądzącey się wtenczas gdy ta Sprawa

15z Akt Sobie należytego do Sądzenia przypadnie y przywoła-

16na będzie Sami obliczni y Zawicie stanęli na Jnstancyą

17Jnstygatora Sądowego y Jego Delatorow W. Marcina Chor.

18Winnic. Rotmistrza Pancernego Woyska Koron. Jmcia[?]

19y Franciszka Podst. Bracł. Podstarościcow

20Grodz. Winnic. z Grabowa Grochowskich Braci między Sobą

21rodzonych tudzież Urod. Michała Dobrowolskiego Mi-

22kołaia Sałkowskiego[?] Franciszka Ruszalskiego[?] albo Ktorzy

23przychylaiąc się do Prawa Anni Millesimi, Septingente-

24simi, Sexagesimi Quarti Uniwersału[?] do wrocenia Dro-

25gi[?]. Za Myto Mostowe y Groblowe tymże Prawem

26zakazane od Podwod ze Zbożem tak na Targ iako to na

27własną potrzebę albo z Dobr Ukraińskich do Dobr

28Wołyńskich przez Przyłukę y Wachnowkę przechodzą-

29cych Jmmunitive wziętych, tudzież do przysłuchania się

30winnym Prawnym względem sprzeciwienia się wyż

31wyrażonemu Prawu na WMciow wskazać się maiących

32niemniey do Ostrzeżenia wolnego Zaw[sze] przechodu

33dla Podwod wszystkich podobnie za Zbożem tak na

34Targ iako y na własną potrzebę y z iakiemikolwiek

35rzeczami przechodzących, oraz do nadgrodzenia Szkod

36stąd pochodzących y Kosztow na Process Prawny po-

37niesionych. Przetoż Actis Parituri Terminum atten-

38taturi et ad praemissa Juris[?] responsuri Dat. w War-

39szawie Die Tertia February Millesimo Septingen-

40tesimo Sexagesimo Nono Anno de quo Praesens Copia[?]

41Nullis Rel. Nullis Jgnarus Literarum Crucem Posuit

k. 43 (skan 0045, strona prawa – pierwszy wiersz)

1Józef Szydłowski (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Relacja z 25 II 1769 – wpis przed „Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkim winnickim” (choć wcześniejsze wpisy tego dnia, akty 55–59, sporządzono przed Janem Balem Miedzwieckim). Woźny generalny województwa bracławskiego Józef Szydłowski (niepiśmienny – znak krzyża) zeznaje, że (dnia 2x[?] II 1769) doręczył pozew Komisji Skarbu Koronnego do dóbr miasta Przyłuka[?] i położył go w zamku na stole w izbie. Pozew (Warszawa, 3 II 1769) wzywa przed Komisję Skarbu Koronnego w Warszawie w dwa tygodnie po doręczeniu: Aleksandra [Ła…][?] Borzęckiego[?], podstolego kor.[?], dziedzica dóbr miasta Przyłuka[?] i Wachnówka, posesora Sułatyckiego[?], dyspozytora Wachnówki i arendarza (arędarza[?]) – na instancję instygatora sądowego i jego delatorów: Marcina, chorążego winnickiego i rotmistrza pancernego wojsk koronnych, i Franciszka, podstolego bracławskiego, braci Grochowskich z Grabowa, podstarościców grodzkich winnickich (lekcja potwierdzona w analogicznym akcie 61), oraz Michała Dobrowolskiego[?], Mikołaja Sałkowskiego[?] i Franciszka Ruszalskiego[?] – o myto mostowe i groblowe, zakazane prawem z 1764 r., pobierane od podwód ze zbożem (na targ i na własne potrzeby, z dóbr ukraińskich do wołyńskich) przechodzących przez Przyłukę i Wachnówkę; żąda się zakazu, zabezpieczenia wolnego przejazdu, wynagrodzenia szkód i kosztów. Dolna część k. 42 zalana; nazwiska stron i nazwa miasta niepewne (por. nagłówek).

Łacina: „de tenore tali” – takiej treści; „immunitive” (?) – mimo wolności (od myta); „Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Quarti” – roku 1764 (konstytucje sejmu konwokacyjnego/koronacyjnego znoszące prywatne myta); „parituri terminum, attentaturi et ad praemissa responsuri” – stawicie się, termin przypilnujecie i na powyższe odpowiecie; „datum … die tertia Februarii 1769” – dan 3 lutego 1769.

Streszczenie

Relacja z 25 II 1769 (gród winnicki): woźny generalny Józef Szydłowski zeznaje, że doręczył do zamku w Przyłuce[?] pozew Komisji Skarbu Koronnego (Warszawa, 3 II 1769) dla Aleksandra Borzęckiego[?], dziedzica Przyłuki i Wachnówki, i jego posesora oraz dyspozytora, na instancję braci Grochowskich i innych – o pobieranie zakazanego prawem z 1764 r. myta mostowego i groblowego od podwód ze zbożem.

Transkrypcja

k. 43 (skan 0045, strona prawa; w górze „43”)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego.

2Miesiąca February Dwudziestego Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkie[mi]

4Winnic. y Przedemną Antonim Jałowickim Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodz. Winnic. Stanowszy Oczewisto

6Woźny Generał Wdztwa Bracł. y Jnne Opatrzny Józef Szydłowski

7wmoc wierney relacyi Swoiey iawnie zeznał. Jż On Roku

8Teraźnieyszego Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

9Miesiąca February Osmnastego Dnia Pozew Kommissyi

10Skarbowey Koronney odniosł do Dobr Miasta Pikowa y tam

11Ten Pozew w Zamku Tameyszym w Jzbie na Stole poło-

12żywszy w Essencyi Onego Prawnie wszystkich uwiadomił

13de tenore sequenti. My Kommissarze Skarbu Koronnego Rzpltey

14WMM.[?] JO. Xięciu Jmci Antoniemu Lubomirskiemu Woiewodzie Lubelskie[mu]

15Dziedzicowi Dobr Miasta Pikowa Panu, Urod. Jakiego kolwiek

16Jmienia Poznańskiemu Ekonomowi, tudzież Niewiernym Jakich-

17kolwiek nazwisk Arędarzom, tychże Dobr Pikowa Pozwa-

18nym z Sprawy niżey wyrażoney z Osob y Dobr WMciow przy-

19kazuiemy, abyście WMcie przed Sądem Naszym Kommisar-

20skim na Kadencyi Kommissyi Skarbu Koronnego w Warszawie

21po Dwu Niedzielach po położeniu tego Pozwu naypierwey Sądzącey się

22wtenczas, gdy ta Sprawa z Akt Sobie należytego do Sądzenia

23przypadnie y przywołana będzie. Sami oblicznie y zawicie sta-

24nęli na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Delatorow

25W. Marcina Chor. Winnic. Rotmistrza Pancernego Woyska

26Koron. J. K. Mci y Rzpltey, y Franciszka Podst. Bracł.

27Podstarościcow Grodz. Winnic. z Grabowa Grochowskich Braci

28między Sobą rodzonych, tudzież Urod. Michała Dobrowolskiego

29Mikołaia Sałkowskiego[?] Franciszka Ruszalskiego[?], Jana Chrostow-

30skiego[?] albo ktorzy przychylaiąc się do Prawa Anni Millesimi

31Septingentesimi Sexagesimi Quarti WMciow do wrocenia

32pieniędzy Za Myto Mostowe, y Grobelne tymże Prawem za-

33kazane od Podwod ze Zbożem tak na Targ iako też na

34własną potrzebę albo z Dobr Ukraińskich do Dobr

35Wołyńskich przez Pikow przechodzących Jmmuniti[ve][?]

36[…]tyruś[?] wziętych tudzież do przysłuchania się winnym

37Prawnym względem sprzeciwienia się wyż wyrażo-

38nemu Prawu na WMciow wskazać się maiących do[?]

k. 43v (skan 0046, strona lewa)

1Ostrzeżenia wolnego zawsze przechodu dla Podwod wszy-

2stkich podobnież ze Zbożem tak na Targ iako y na wła-

3sną potrzebę y z Jakiemi kolwiek rzeczami przechodzą-

4cych oraz do nadgrodzenia Szkod z tąd pochodzących

5y Kosztow na Process Prawny erogowanych Pozywa[my].

6Sitis Parituri Terminum Attentaturi et ad praemissa Jud[i]-

7cialiter responsuri Datt w Warszawie Die Tertia

8February Millesimo, Septingentesimo, Sexagesimo

9Nono Anno. de quo Praesens Opisy[?] Nullis Rel. Nullis Jgnarus

10Literarum Crucem S. Posuit Józef Szydłowski (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Relacja z 25 II 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa), bliźniacza do aktu 60. Woźny generalny województwa bracławskiego Józef Szydłowski (niepiśmienny – znak krzyża) zeznaje, że 18 II 1769 zaniósł pozew Komisji Skarbu Koronnego do dóbr miasta Pików i położył go na stole w izbie zamku tamecznego. Pozew (Warszawa, 3 II 1769) wzywa ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewodę lubelskiego, dziedzica Pikowa, ekonoma Poznańskiego (por. akty 19, 39–40) i „niewiernych” (Żydów) arendarzy pikowskich przed Komisję Skarbu w Warszawie w dwa tygodnie po doręczeniu – na instancję instygatora sądowego i delatorów: Marcina, chorążego winnickiego i rotmistrza pancernego, oraz Franciszka, podstolego bracławskiego, braci Grochowskich z Grabowa, podstarościców grodzkich winnickich, a także Michała Dobrowolskiego, Mikołaja Sałkowskiego[?], Franciszka Ruszalskiego[?] i Jana Chrostowskiego[?] – w sprawie zwrotu pieniędzy za myto mostowe i groblowe, zakazane prawem z 1764 r., pobierane od podwód ze zbożem przechodzących przez Pików (na targ, na własne potrzeby, z dóbr ukraińskich do wołyńskich), zabezpieczenia wolnego przejazdu, wynagrodzenia szkód i kosztów.

Łacina: „de tenore sequenti” – następującej treści; „Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Quarti” – (prawa) roku 1764; „sitis parituri, terminum attentaturi et ad praemissa judicialiter responsuri” – stawicie się, termin przypilnujecie i na powyższe sądownie odpowiecie; „datum … die tertia Februarii 1769” – dan 3 lutego 1769; „erogowane” (koszty) – wyłożone.

Streszczenie

Relacja z 25 II 1769 (gród winnicki): woźny generalny Józef Szydłowski zeznaje, że 18 II 1769 doręczył do zamku w Pikowie pozew Komisji Skarbu Koronnego (Warszawa, 3 II 1769) dla ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, jego ekonoma Poznańskiego i arendarzy pikowskich, na instancję braci Grochowskich i innych szlachciców – o pobieranie zakazanego myta mostowego i groblowego od podwód ze zbożem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 43v (skan 0046, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego,

2Miesiąca February Dwudziestego Szostego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winnic.

4y Przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grod. Winnic. Stanowszy Oczewisto Woźny

6Generał Wdztwa Bracł. y Jnne Opatrzny Wawrzyniec Sokalski

7wmoc wierney relacyi Swoiey zeznał Jż On Roku Teraźniey-

8szego Dnia Dwudziestego Osmego February Pozew Kom-

9missyi Skarbu Koronnego do Dobr Pietniczan odniosł y tam

10Ten Pozew we Dworze tamecznym położył ktory Pisany

11był w te słowa. My Kommissarze Skarbu Koronnego Rzpltey

12Polsk. Wam Urod. Marcinowi Chorążemu Bracł.[?] y Franciszkowi

13Podst. Bracł. Podstol.[?] Grod. Winnic. Grochowskim Bra-

14ci między Sobą rodzonym Urod. Michałowi Dobrowolskie-

15mu Mikołaiowi Sałkowskiemu[?] Smulskiemu[?] niemniey Stare-

16zakonnym Arędarzom Karczemnym Dobr Kluczu Szy-[?]

17zawskiego[?] Pozwanym z Sprawy Niżey wyrażoney z O-

18sob y Dobr Wiel. WMciow Przykazuiemy, Abyście WMć

19przed Sądem Naszym Kommiss. na Kadencyi Kommiss.

20Skarbu Koron. w Warszawie po Dwu Niedzielach po położeniu Tego

21Pozwu naypierwey Sądzący się w ten Czas gdy ta Sprawa

22z Regestru Sobie należytego chociaż też z Opisu WMciow

23do Sądzenia przypadnie y przywołana będzie Sami oblicz-

24nie y Zawicie stanęli na Jnstancyą Jnstygatora Sądo-

25wego y Jego Delatorow JW. Alexandra z Korzenia[?]

26Borzęckiego Podst. Koronnego Adama z Borzęcin[?] Bo[rzę]-

27ckiego Chor. Nadwornego Koronnego W. Wencesława[?] A[…]

28Żydowskiego[?] Ekonoma Urod. Jana Olszewskiego Pan[…]

29Tylka[?] Domańskiego[?] y Jgnacego Kozłowskiego Pomysło[?]

30[…] […]

k. 44 (skan 0046, strona prawa; w górze „44”)

1Piatkowskiego, Ździtkowskiego, Piotra Śniowskiego[?], Józefa

2Strzałkowskiego[?], Mikołaia Lewickiego[?], niemniey Miesz-

3czan Przyłuckich y Gadelanstwa[?] Przyłuckiego y Wa-

4chnowieckiego Klucza albo też Wsiow Szenkowiec[?] Lisianki[?]

5y Sobolewki w Assystencyi Panow Swoich Prze[d]-

6mieniaiących powodow. Ktorzy przychylaiąc się do Prawa wspo-

7mnionego Konstytucyi Roku Tysiąc Siedmset

8Sześćdziesiąt Czwartego WMciow Pozywaią o zwrot

9Prawny za Myto Mostowe, Grobelne, y Lodowe od

10Drew z Lasow, Zboż do Młyna y na targ wywiezionych

11także od Drew na potrzebę Dworską wywiezionych nie mniey

12od Podwod Dworskich y Jnnych rzeczy z Dobr do Dobr Woy-[?]

13pożyczanych[?] brane Oraz Osobliwsze za policie[?] Ludzi

14po Przeprawie[?] Dworskich y Ludzkich

15przegrabienie, Odarcie Kożuchow w Dworskich y Ludzkich

16Także Żydowskich, o wrocenie wszystkich Fantow do

17tąd w Zaborze zatem Myto Mostowe y Lodowe będących

18o wrocenie Pieniędzy wyspomnianey Konstytucyi

19od Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Czwar-

20tego, z Dobr całego Klucza Przyłuckiego y Wachno-

21weckiego Także ze Wsiow Szenkowiec[?], Lisianki[?], Sobolew-

22ki, y od Dworskich Podwod branych o Ostrzeżenie

23wolnego na Zawsze przechodu tak z Drwami iako

24też ze Zbożem nadgrodzenie Szkod wszelkich stąd

25pochodzących na wyż oznaczony termin pozwani

26iesteście. Pisan w Warszawie Dnia Trzeciego

27February Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dzie-

28wiątego Roku. Jako Oto in oczewisto Woźny ze-

29znanie Woźny nieumieiący Pisać Znak Krzyża S. kła-

30dnie Wawrzyniec Sokalski (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Relacja z 26 II 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa) – pozew przeciwny do aktów 60–61. Woźny generalny Wawrzyniec Sokalski (niepiśmienny – znak krzyża) zeznaje, że 28[?] II 1769 (data w zapisie późniejsza niż data wpisu 26 II – możliwy błąd pisarza lub odczytu) zaniósł pozew Komisji Skarbu Koronnego do dóbr Pietniczany i położył go we dworze. Pozwani: Marcin (chorąży [winnicki?] – tu odczytane „Bracł.[?]”) i Franciszek, podstoli bracławski, bracia Grochowscy, Michał Dobrowolski, Mikołaj Sałkowski[?], Smulski[?] oraz żydowscy arendarze karczem dóbr klucza [szyzawskiego?]. Powodowie (delatorzy instygatora): Aleksander Borzęcki, podstoli koronny (por. akt 60), Adam Borzęcki, chorąży nadworny koronny[?], Wacław[?] […], ekonom, Jan Olszewski, Domański[?], Ignacy Kozłowski, Piątkowski, Żdżitkowski, Piotr Śniowski[?], Józef Strzałkowski[?], Mikołaj Lewicki[?] oraz mieszczanie przyłuccy i poddani klucza przyłuckiego i wachnowieckiego oraz wsi Szenkowce[?], Lisianka[?] i Sobolówka, w asystencji swoich panów. Przedmiot: na mocy konstytucji z 1764 r. – zwrot pieniędzy za myto mostowe, groblowe i lodowe pobierane (przez pozwanych, zapewne w Pietniczanach) od drzewa z lasów, zboża wiezionego do młyna i na targ, drzewa na potrzeby dworskie i podwód dworskich; zwrot zabranych przy przeprawie rzeczy i zdartych kożuchów (dworskich, chłopskich i żydowskich), zabezpieczenie wolnego przejazdu z drwami i zbożem oraz wynagrodzenie szkód. Dolna część k. 43v wyblakła i zalana – kilka nazwisk powodów nieczytelnych (#PARTIAL).

Łacina i terminy: „Starozakonni arędarze” – Żydzi dzierżawcy (karczem); „myto lodowe” – opłata za przejazd po lodzie (przeprawa zimowa); „Gadelanstwo[?]” – zapewne „gromada”/„poddaństwo” (odczyt niepewny).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Relacja z 26 II 1769 (gród winnicki): woźny generalny Wawrzyniec Sokalski zeznaje, że doręczył do dworu w Pietniczanach pozew Komisji Skarbu Koronnego (Warszawa, 3 II 1769) dla braci Marcina i Franciszka Grochowskich, Michała Dobrowolskiego, Mikołaja Sałkowskiego[?] i arendarzy, na instancję Aleksandra i Adama Borzęckich, ich oficjalistów oraz mieszczan i poddanych z Przyłuki, Wachnówki i okolicznych wsi – o zwrot pobieranego wbrew prawu z 1764 r. myta mostowego, groblowego i lodowego, zwrot zabranych rzeczy i wolny przejazd (kontrpozew do aktów 60–61).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 44 (skan 0046, strona prawa – dół; tekst silnie wyblakły)

1Roku Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Dwudziestego [Szostego][?] Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winnic. y Prze-

4demną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burg.

5Grodz. Winnic. Comparens p[erson]al[ite]r Urod. Jmć P. […] […]

6Nomine et Speciali Commisso W. […] Jana Jedleckiego

7Jngrossatora[?] Grod. Winnic. unice[?] […] […] […]

8[…] W. Comptis Pryncypał po […] […] […]

9[…] […] […]

k. 44v (skan 0047, strona lewa – góra; wyblakła)

1w Mieście J. K. Mci Winnicy vigore Juris Sibi servientis ad Acta wrę[cz]-

2oney[?] Jntromissyi Prawney ad Actum praesentem uspokoiney[?] Dzie-

3ney[?] Dnia tego przeszłey wspomnionym Dwudziestego[?] Zawał[?]

4Possessyi a zatym Urod. Comparens nomine Cujus Supra de exple-

5ta Possessione Manifestował Comparens nieumieiący Pisać

6Znak Krzyża S. kładnie Łukasz Chechelski[?] (+)

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z końca lutego 1769 (dzień niepewny – 26[?] II), wpis przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa. Tekst na dole k. 44 i u góry k. 44v silnie wyblakły – odczytano tylko formuły i fragmenty. Komparent Łukasz Chechelski[?], niepiśmienny (znak krzyża), działa w imieniu i ze specjalnego zlecenia Jana Jedleckiego, [ingrosatora? – skrót „Jngr.”] grodzkiego winnickiego (por. Jan Jedlecki, instygator i namiestnik burgrabstwa w aktach 49–54 – prawdopodobnie ta sama osoba). Z zachowanych fragmentów wynika, że chodzi o spokojne wysiedzenie posesji (zapewne nieruchomości) w mieście J. K. Mości Winnicy na mocy prawa przysługującego mocodawcy i intromisji wpisanej do akt. #PARTIAL – treść wymaga weryfikacji na oryginale lub lepszym skanie.

Łacina: „in diligentia de expleta possessione” – dla dowodu dopełnionej (wysiedzianej) posesji; „nomine et speciali commisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „vigore juris sibi servientis” – na mocy przysługującego mu prawa; „nomine cuius supra” – w imieniu wyżej wymienionego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Manifestacja z końca lutego 1769 (gród winnicki, odczyt bardzo niepełny – tekst wyblakły): Łukasz Chechelski[?] w imieniu Jana Jedleckiego, urzędnika grodu winnickiego, oświadcza o spokojnym wysiedzeniu posesji w mieście Winnicy na mocy intromisji.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 44v (skan 0047, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Dwudziestego Osmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winnic. y

4przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burg.

5Grod. Winnic. Osobiście stanąwszy W. Jeymć Pani Konstancya z Wil-[?]

6czkowskich[?] Konopczyna niegdy W. Wawrz[yńca][?] Konopki Towarzysza Znaku

7Pancernego JO. Xcia Lubomirskiego Woi[ewody] Lubelsk. Małż. pozosta-

8ła Wdowa postrzegaiąc Całości Swoiey tem[?] czyni pilność y Oświadczenie

9Jż teraźnieyszey Manifestantce w Stanie Wdowim będą-

10cey w Dobrach Hurowcach[?] mieszkaiącey gdy z dopuszczenia Bożego Hay-

11damacy w tych Dobrach Hurowcach niebespiecznie zbuntowali przy Spuszczeniu[?]

12z niepokoiach[?] Dobrowolnych[?] Papiery wszystkie y między ktoremi

13Karta ręczna od W. Jeymć Pani Julianny z Rosaszewskich[?] Strutyńskiey[?]

14Cz.[?] Abrewelskiey[?] Sobie Manifestuiącey się na Summę Złł. Pol.

15Pięć Tysięcy Pięćset Pięćdziesiąt[?] dana Roku Tysiąc Siedmset

16Sześćdziesiąt Trzeciego około S. S. Jana Nepomucena w Żornisku[?]

17datowana a zaś w Roku Tymże około S. S. Andrzeja Apostoła w Gro-[?]

18dzie[?] Winnic. per Oblatam podana a przeto teraz Manifestuiąca iako zaś Assekuracya

19Oryginalna znaydowała się[?] w wyrazeniu przyiedeniem[?] Genere[?]

20Tożsamo[?] Gotowa[?] Jest któregokolwiek Czasu iest[?] do tego Strofua[?] Przyięcia[?]

21Kwitacyą[?] Zrzeczenia[?] uroczyście Jołd.[?] Manifestuie się Comparens nieumieiący

22Pisać Znak Krzyża S. kładnie Konstancya Konopczyna (+)

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 28 II 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa); tekst wyblakły, wiele słów niepewnych. Konstancja z Wilczkowskich[?] Konopczyna (niepiśmienna – znak krzyża), wdowa po Wawrzyńcu[?] Konopce, towarzyszu znaku pancernego ks. [Antoniego] Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, mieszkająca w dobrach Hurowce[?], oświadcza, że w czasie buntu hajdamackiego w tych dobrach (1768) zaginęły jej wszystkie papiery, w tym karta ręczna (rewers) Julianny z Rosaszewskich[?] Strutyńskiej[?] na sumę 5 550[?] zł pol., datowana w 1763 r. około św. Jana Nepomucena (16 V) w Żornisku[?] i oblatowana w tymże roku około św. Andrzeja (30 XI) w grodzie winnickim; zastrzega, że dług pozostaje ważny i jest gotowa w każdej chwili przyjąć zapłatę za kwitem (odczyt końcowej formuły niepewny). Por. akty 44-1-3 (seria 147–154: Strutyńska i klucz żorniski). #PARTIAL.

Łacina: „per oblatam” – przez oblatę (wpisanie do akt); „genere” – (w) rodzaju.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Manifestacja z 28 II 1769 (gród winnicki, odczyt niepełny): Konstancja Konopczyna, wdowa po towarzyszu pancernym Wawrzyńcu Konopce, oświadcza, że podczas buntu hajdamackiego w Hurowcach[?] straciła papiery, w tym kartę ręczną Julianny Strutyńskiej[?] na ok. 5 550 zł (1763, oblatowaną w grodzie winnickim), i zastrzega ważność tego długu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 44v (skan 0047, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca February Dwudziestego Osmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winnic. y przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burg. Grod. Winnic. Sta-

5nowszy Oczewisto Woźny Generał Wdztwa Bracł. y Jnne Opatrzny Wawrzy-[?]

6niec[?] Romański Jnstrumenti[?] suae verae ac fidelis Relationis palam publice libere

7recognovit Jż On Roku Teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

8Dziewiątego Dnia Dwudziestego Piątego Febr. na Affektacyą y Praw[ną]

9rekwizycyą JO. Xcia Jmci Antoniego Czetwertyńskiego […] […] Swiadectwa[?] Czetwertyńskiego[?]

10[…] Dobra[?] […] Szlachty Ludzi wiary godnych Urod. […]

11[…] Jana Grzegorzewicza[?] […] […] Pła[…][?]

12W. Antoniego Ruhalowskiego[?] y Jana […]

13czynie[?] gdzie będąc a zastawszy Cujus vis nominis et Cognominis Guber-

14natora tamecznego wkłodzie[?] tudzież u Woyta y Całey Gromady tameczney

15[…] Wasyla Kowala Poddanego Dziedzicznego z Dobr […]

16[…] […] Dziedzicznych Księcia[?] Zbiegłego a tam będącego

17[…] […] […] […] […]

18[…] […] Opisanym […]

19[…] […] […] […]

20[…] […] […] […]

21[…] […] […]

22[…] […] Cacrum[?] posuit (+)

23[pod tekstem:] Finis

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Relacja woźnego z 28 II 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa), ostatni wpis lutego (pod nim „Finis”). Tekst silnie wyblakły, dolna część zalana – odczytano tylko początek. Woźny generalny województwa bracławskiego (imię niepewne – Wawrzyniec[?]) Romański (por. akt 54) zeznaje, że 25 II 1769 na żądanie ks. Antoniego Czetwertyńskiego [starosty daniczowskiego?] (por. akty 52, 54), w obecności szlachty (m.in. Jana Grzegorzewicza[?], Antoniego Ruhalowskiego[?]), był w [Tulczynie?] (nazwa w nagłówku niepewna) i tam, zastawszy gubernatora, wójta i gromadę, aresztował zbiegłego poddanego dziedzicznego księcia, Wasyla Kowala; dalsze szczegóły (przekazanie pod poręczenie itp.) nieczytelne. Woźny niepiśmienny – znak krzyża. #PARTIAL.

Łacina: „suae verae ac fidelis relationis palam, publice, libere recognovit” – swojej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; „cuiusvis nominis et cognominis” – jakiegokolwiek imienia i nazwiska.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Relacja z 28 II 1769 (gród winnicki, odczyt fragmentaryczny): woźny generalny Romański zeznaje, że 25 II 1769 na żądanie ks. Antoniego Czetwertyńskiego aresztował w [Tulczynie?] zbiegłego poddanego księcia, Wasyla Kowala, oddając go pod dozór gubernatora, wójta i gromady.

Transkrypcja

k. 45 (skan 0047, strona prawa; w górze „45”)

1ANNUS MILLESIMUS

2SEPTINGENTESIMUS, SEXA-

3GESIMUS NONUS.

4MENSIS MARTIUS.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego.

6Miesiąca Martij Pierwszego Dnia.

7Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną An-

8tonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnicki[e]-

9go Comparens Personaliter Wiel. Jmć Pan Jan Przytulski Podkomorzy Jnflancki No-

10mine et ex speciali Commisso JW. Jmć Xiędza Młodziejowskiego Biskupa Pozn.

11Kanclerza Koronn. Dobr Klucza Żabokrzyckiego y Ułaszyniec[?] teraźniey-

12szego Zastawnego Possessora wpilności onego Manifestuie się. Jż JW. Com-

13parentis Pryncypał y na fundamencie Kontraktu Zastawnego o Dobra

14Klucz Żabokrzycki y Ułaszyńce[?] Między JO. Xięciem Jmcią Stanisławem Lubomirskim

15Woiewodą Bracł. z iedney, a sobą z drugiey strony Dnia Dwunastego Decem-

16bris Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Roku w Warszawie spisanego y zawar-

17tego, tudzież z mocy Kontraktu oteż Dobra Zastawnego y Dożywotnego mię-

18dzy niegdy JO. Xięciem Jmć Józefem Lubomirskim Podstolim W. X. Lit. a Wiel.

19także niegdy Andrzeiem Godziembą Wardeńskim[?] Stolnikiem Latyczow. Dnia

20Czwartego Marca Tysiąc Siedmset Pięćdziesiątego Roku w Krasnym spisanego

21chcący podług zwyż wzmiankowanego Kontraktu do Possessyi Klucza Żabokrzyc-

22kiego y Ułaszyniec przyiść in exemptionem Dobr pomienionych Summę

23na Terminie dziś[?] wtymże Kontrakcie wyrażoną Trzydzieści Tysięcy Złotych Pol. na Terminie dzi-

24siey[?]szym to iest Siodmego[?] Kontraktem tymże Dożywotnim y Zastawnym wyż

25de Acta wyrażonym do wypłacenia rzeczoney Summy opisanym, w Złocie

26Obrączkowym, Talerach Starych, Nowych Kurs[?] Talerkach y Rublach w Starey

27monecie y Nowey Prezentował y Stronie natymże Terminie Jej a quieta-

28tione wypłacić albo in sequestro Officii ad effideiussionem partis zo-

29stawić chciał, Acz tak strona do podniesienia tey Summy Trzydziestu

30Tysięcy Złotych Pol. y dostatecznego zakwitowania non comparuit iako też

31Kancellarya obstante publica Calamitate tam ob insecurum locum przyiąć

32niechciała przeto JW. Manifestans po prezentowaniu y przeliczeniu tey Sum-

33my a wraz po zabezpieczowaniu oneyże Reczyiną[?] Grodzką do Siebie wyręczył y

34Grod Ninieyszy teraźnieyszemu Officio zakwitował Tranzakcyą Jan

35Przytulski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Pierwszy wpis marca 1769 (k. 45 otwiera nagłówek „Annus Millesimus Septingentesimus Sexagesimus Nonus. Mensis Martius”). Manifestacja z 1 III 1769 przed Antonim Jałowickim, „pro tunc” namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego. Komparent: Jan Przytulski, podkomorzy inflancki (podpis), w imieniu i ze specjalnego zlecenia ks. Andrzeja Młodziejowskiego, biskupa poznańskiego, kanclerza wielkiego koronnego, obecnego zastawnego posesora klucza żabokrzyckiego i Ułaszyniec[?]. Podstawa: kontrakt zastawny zawarty 12 XII 1768 w Warszawie między ks. Stanisławem Lubomirskim, wojewodą bracławskim, a Młodziejowskim, oraz wcześniejszy kontrakt zastawny i dożywotni z 4 III 1750 (Krasne) między ks. Józefem Lubomirskim, podstolim litewskim, a Andrzejem Godziembą Wardeńskim[?], stolnikiem latyczowskim. Chcąc wejść w posesję klucza, Młodziejowski przez plenipotenta przedstawił w terminie określonym kontraktem (dzień niepewny) sumę 30 000 zł pol. – w złocie obrączkowym (dukatach), talarach starych i nowych, talarkach kursowych i rublach starej i nowej monety – do wypłaty stronie (posesorowi dożywotniemu) za kwitem lub do złożenia w sekwestrze urzędu za poręczeniem; strona jednak się nie stawiła, a kancelaria, z powodu klęski publicznej i niebezpieczeństwa miejsca, nie chciała przyjąć pieniędzy w depozyt; po przeliczeniu sumy komparent zabrał ją z powrotem i pokwitował urząd. Lekcja „Ułaszyńce[?]” i „Wardeński[?]” niepewna. Na marginesie pionowe notatki (Lect.[?]).

Łacina: „pro tunc” – na ten czas; „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „in exemptionem bonorum” – dla wykupu dóbr; „in sequestro officii ad effidejussionem partis” – w sekwestrze (depozycie) urzędu za poręczeniem strony; „non comparuit” – nie stawiła się; „obstante publica calamitate tum ob insecurum locum” – z powodu klęski publicznej, a także niebezpieczeństwa miejsca. Złoto obrączkowe – dukaty; talary bite i kursowe talarki – rodzaje monet srebrnych.

Streszczenie

Manifestacja z 1 III 1769 (gród winnicki): Jan Przytulski, podkomorzy inflancki, w imieniu ks. Andrzeja Młodziejowskiego, biskupa poznańskiego i kanclerza wielkiego koronnego, oświadcza, że na mocy kontraktu zastawnego z ks. Stanisławem Lubomirskim (12 XII 1768) przedstawił w terminie 30 000 zł na wykup klucza żabokrzyckiego i Ułaszyniec[?] z rąk dożywotnika; strona się nie stawiła, a kancelaria z powodu klęski publicznej nie przyjęła pieniędzy w depozyt, więc sumę po przeliczeniu zabrał.

Transkrypcja

k. 45v (skan 0048, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego

2Miesiąca Martij Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną Onu-[?]

4frym Moskwickim[?] Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Personali-

5ter Comparens Urod. Jmć Pan Stanisław Krzeczkowski[?] iak tylko po Ciężnym

6y Srogim Niedzielnym[?] przez niżey wyrażonego Obżał. Jnkarcerowaniu tudzież

7Tyrańskim zbiciu blisko pułroku na śmiertelney pościeli zostaiąc Ła[s]ką Pana Bo-

8ga podźwigniony do Akt ninieyszych przybyć mogł tak zaraz przychyliwszy się

9do dawnieyszego Manifestu, Terminu y Aresztu przed temiż Aktami poczy-

10nionych iakoteż Salwy w Manifeście zostawioney Swym y Urod. Jmć Pani Teo-

11fili z Kruszelnickich Krzeczkowskiey przez też Tyrańskie zbicie y więcey ro-

12ku Jnkarcerowanie tak że na śmiertelney dotychczas pościeli zostaiącey Mał-

13żonki swey, niemniey Urod. Jana Alexandra y Daniela Krzeczkowskich Braci

14swoich Rodzonych Urod. Jana Kruszelnickiego Teścia swoiego y Urod. Jmć Pani

15Katarzyny z Krzeczkowskich Ciotki swey Rodzoney y Wawrzyńca Brata swe-

16go Ciotecznego Matki y Syna z Ziemianowskich[?] także okrutnie męczonych

17y Jnkarcerowanych Jmieniem solennie naprzeciwko Wiel. Jmć Panu Janowi

18Totharzowi[?] Skarbnikowi Zwinogr. Dobr Wsi Szepiowiec[?] Possessorowi y

19Urod. iakichkolwiek Jmion Horbaczewskiemu, Kortowskiemu y Smolarzkiemu[?]

20tegoż Wiel. Totharza sługom iakoteż Niewiernemu Anielowi[?] Arędarzowi

21Szepiowskiemu, Wiel. Annie z Sraszkiewiczow[?] Czeczelowey Starościnie Szymskiey[?]

22Dobr Wsi Kustowiec[?] Possessorce y JW. Jmć Panu Adamowi Myszce Chołoniew-

23skiemu Kasztel. Buskiemu Dobr Janowa Dziedzicowi Manifestował y Pro-

24testował się w niżey opisany Sposob y etc. Jż ninieyszy Manifestans zosta-

25iąc Rok cały na usługach Wiel. Jmć Pana Totharza Skarbn. Zwinogr. na

26Dyspozycyi w Dobrach Wsi Szepiowce[?] też usługi iako poczciwego Charak-

27ter Sługi każe wiernie wykonawszy ostuchania Kalkulacyi tudzież zapła-

28ty dopraszał się, y Regestra pokładał, Wiel. Pan Skarbnik widząc Człowie-

29ka zaaplikacyi swoiey do Dyspozycyi y Gospodarstwa zdolnego żadney mia-

30ry odprawić niechciał, y owszem na drugi Rok utrzymuiąc y w dalszą Ro-

31[…]tellacyą[?] czasu słuchanie Kalkulacyi odkładaiąc też Regestra z przed sie-

32bie Manifestantowi wręczyć kazał Ktore Manifestans zabrawszy od Dnia do

33dnia skutku oczekiwać musiał tak dalece że niedziel dziesięć na Drugi Rok z

34tym Jnteressem zatrzymał się, kiedy Nocy iedney z dopuszczenia Bożego

35Ogniem przypadkowym Stajnia W. Totharza gorzeć poczęła a ninieyszy

36Manifestans ile od Stayni Dworskiey o niczym niewiedzący w Jzdebce Dyspozytor-

37skiey z Żoną y Dziećmi nocował, kiedy Roboczy Jwan Pastuch Dworski wyza-

38w ny ogień do Jzdebki pod okna przybiegł, y Manifestanta budzić począł,

39ktory obudzony na podworze wybiega, y z tymże Roboczym Jwanem Pastuchem

40zaraz do Stayni bieży na Stroża y Stajennych aby czym prędzey konie rato-

41wali w tymże Sam konie niektore z ognia wyprowadzał, potym z Urod. Kortow-

42skim do ognia przybiegłym kolaskę z Wozowni przy tyże Stayni będącey wy-

43taczać y inne ruchomości ratować poczęli y za zbieżeniem się więcey Ludzi tak

44Dworskich iako y Gromadzkich do ogniu, tenże Manifestans nieodstępnie do sa-

45mego prawie Opadnienia zgubi[?] z temiż ludźmi ratował. W tym Wiel. Tot-

46harz wyszedłszy z Pokoiu pyta iezli wyratowano konie, na co Manifestans

47odpowiada że tylko czterey wyratowani, a para Koni zgorzała, gdzie na

48rzekaiąc na Manifestanta, y Ludzi służących tylko co odszedł do Pokoiu, aleś

49si in eo afflictu niedługo bawiąc nazad do ognia powraca y okrzyk czyni

50że Szkatułkę z pieniędzmi z pod głow ukradziono, kazał czym prędzey Lu-

51dziom około Ogniu będącym obsaczyć dwor wokoło y szukać złodzieia,

52lecz nie znalazłszy w Dziedzińcu gdy po radzie dziedzińcem trzysie rozbiegli

53[kustosz:] się

k. 46 (skan 0048, strona prawa; w górze „46”)

1się tedy Wiel. Totharz wyszedłszy za bramę zdybie Poddanego Ka-

2stowieckiego[?] nazwiskiem Fetka Rymchę[?] Krawca ze wsi Pandratow[?] do Ku-

3stowiec z Żoną y Corką powracaiącego, y pyta ieśliby niespotkał kogo iadą-

4cego lub idącego ode Dworu, ktory odpowiedział że nic tylko spotkał Człowie-

5ka wzrostu wysokiego przed mostkiem na Granicy od Krzyżowszczyńiec[?] będącym

6w białym Odzieniu od ognia bieżącego y Szkatułkę przed sobą w Ręku niosące-

7go (: ktory na Woz nagnawszy się sam więcey onemu był upadł, potym nagle

8zymknął się y w Zbożu z tąż Szkatułką uskoczył:) ale nawet widział o-

9pudal że stępu gdy pomieniony złodziey Stanie zapalił. Co styszeć W.

10Totharz czym prędzey Ludziom na konie wsiadać y nawszystkie Trakty roz-

11biec się y gonić kazał, Gdzie y ninieyszy Manifestans iwraz z Prawdzitym[?]

12Jwanem Zięciem Roboczego Nidiełki[?] Poddanym Szepiowskim dostawszy

13Koni do Wsi Łuczny[?], y dalcy w pogoń biegaiąc nazaiutrz przed wieczorem

14z tymże człowiekiem powrocili, a gdy y drudzy o tymże czasie powrocili

15y żadney wiadomości o tymże złodzieiu niepowzięli tedy Wiel. Totharz

16maiąc porozumienie na przeszłych Dyspozytorow przedtym w służbie u Siebie

17mianych na rożne mieysca za onemi tychże Ludzi swoich służących do-

18wiaduiąc się, iezeli ktory podtenczas gdy Staynie spalono y szkatułkę wzię-

19to, znaydował się w Domu, na szpiegi porozsyłał. a ninieyszego Protta do

20Dobr Miasta Berdyczowa za Jmć Panem przeszłym swoim Dyspozytorem

21(: ktory także przez kilka czasow inkarcerowany był y ze wszystkim zabrany:) nawy-

22wiadki posłał, ale gdy z rożnych mieysc żadney odprawuiących się pomyślności w

23szkodzie swoiey niezyskał więc do Ludzi swoich Dworskich o zginienie teyże szkatułki

24formował pretext a naynaprzod do Urod. Kortowskiego swego służącego potym do

25Roboczego Pilipa Poddanego Szepiowskiego podczas spalenia Stani na Strozy bę-

26dącego, naostatek y do Gospodyni Dworskiey y Jnnych Ludzi Dworskich y Gro-

27madzkich podczas ognia będących y ratuiących czynił pretensye y niektorych inkar-

28cerował, a tak z tych nic niewyczerpnowszy na tym poprzestał. Po drugim tey czasu prze-

29ciągu widząc się być tenże Protestant, ani płatnym ani w wysłuchaniu Kalkulacyi

30uspokoionym a niteż na drugi Rok postanowionym Niedziel kilkanaście bez pro-

31fitu y fundamentu prawie iak na burku zostaiąc nadaremnie strawił, chcąc być

32w żądaniach swoich uskutkowanym tegoż W. Skarbnika o Rezolucyą pukilka krot-

33nie dopraszał się nato W. oskarżony żadney niedaiąc Rezolucyi samemi tylko De-

34klaracyami zbywaiąc od czasu do czasu Protta uwodził tak dalece że tenże żałuiąc

35za służbę dziękować y swoią należytość przez ludzi upraszać miał, czym W. Skar-

36bnik urażony będąc y rozgniewany tegoż Arendanta[?] nigdy nie notowanego w

37Woiewodztwie tuteyszym z młodych lat na usługach zostaiącego wszystkim prawie

38z całą swoią Familią dobrze wiadomego poczciwego Szlachcica o spalenie Sta-

39ni y wzięcie Szkatułki napaście obwiniać y ostawiać począł, a potym nic sobie

40niewinnego z poniżeniem Krwi Szlacheckiey w Pęto żelazne zamknąć y po-

41wierzchu tegoż Pęta Dyby na Nogi y Ręce włożyć Żonę onego w kaydany o-

42kuć y powierzch tychże kaydan także Dyby na Nogi y na Ręce włożyć. Sa-

43mego Protta do lochu, a same do szpiklerza wsadzić wsadzonych y zamknio-

44nych rożne zbytki onym wyrządzaiąc w siłtym[?] sekwestrze każde z osobna

45za tak wierney poczciwe usługi niewinnie więzić kazał. Potym adhibito motivo Jn-

46fidelis Anhiel[?] Arędarz Tabernalis nocną porą tychże Prottow po iednemu z więzie-

47nia wyprowadzać kazawszy naypierwiey samą Protestantkę kobietę tylko co z połogu

48wyszłą na kunsztata Korporalnego wziąć, y one o szkatułkę z pieniędzmi wypytu-

49iące się naypierwey rozgami Brzozowemi okrutnie bić rozkazał, do ktorych rzeczy

50winna że się przyznać niemogła tenże oskarżony prętow brzozowych przywięsić[?]

51y temi bez liczby onę dysponował[?], a gdy z tego okrutnego bicia nie wyżeznywać[?]

52nie mogł, tedy y wspomnieć przykro iakie tyrańskie zbytki wyrządzać począł, nie-

53dy bez żadnego względu na płeć niewieścią z koszuli obnażywszy y Ręce Drugiem[?]

54[kustosz:] na wkrzyż

k. 46v (skan 0049, strona lewa)

1na wkrzyż rozpiowszy w Odzieniu[?] tylko pokrytą wstydem zewszystkich Stron Agrestem[?]

2szepszyną[?] y knutami woskowemi na przemiany wodą święconą kropiąc a zabie przy-

3kazuiąc tak bezbożnie rzeznąć kazał że aż Ludzie ktorzy Protestantkę bili y trzyma-

4li, z politowaniem poczęli wołać iż iuż umarła ale Obżał. nieuważaiąc nato a

5bardziey wmawiaiąc sobie że Duch utaiła Szynę żelazną rozpalić kazawszy tąż Szyną

6piec chciał, y zapewne byłby zawzięty umysł swoy wykonał gdyby co kolwiek po-

7dobnego do życia był obaczył lecz żywego iuż Trupa uyrzawszy dopiero czym

8prędzey wynieść y wszelkiemi sposobami trzeźwić wodą y octem oblewać a w

9godzin kilka otrzeźwioną y mało co przypomnieniu będącą w Dybach y Kaydanach zno-

10wu do więzienia zanieść dysponował. Skończywszy tedy takowe Kunsztata do dru-

11gich przystąpił y Samego także Protta z lochu do Jzby w Dybach wyprowadzo-

12nego podobnież ze wszystkiego obnażywszy y Ręce na wkrzyż drągiem rozpiowszy na

13przod prętami łozowemi bez liczby, potym Nahaiami w Dwoyke wodą święco-

14ną oblewaiąc tak Tyrańsko od Stop aż do Głowy zbić rozkazał że Krwi stru-

15mieniami ściekło się, y Ciało Kawałkami odpadać musiało, z ktorego nic niewybada-

16wszy nieżywego y tylko co Leptego[?] znowu do lochu zanieść y mdleiącego Piwem

17oblewaiąc Stroiowi[?] trzeźwić przykazał, gdzie w tymże lochu Kłodami drzew zata-

18rasowawszy tegoż Protta ledwie żywego przez niedziel kilka potym Jnkarcero-

19wał, poki tenże Manifestans trochę do siebie nieprzyszedł, y ran niegoił. Widząc te-

20dy Obżał. niewinnego Człowieka napaśnie obwinionego y Tyrańsko zbitego oba-

21wiaiąc się z Sewestru onego dla Prawney Prozekucyi wypuścić rozney w tym

22tak Urod. Horbaczewskiego iako też niewiernego Ankiela Arendarza Szepiow-

23skiego iak by dalej z Kwerulantami miał sobie postąpić zazywał rady y tak

24uplantował aby Protestantem per omnia fortia Crimine fucti redarguto[?]

25uczyniwszy y do Sądu Maydeburskiego oddawszy iak nayprędzey stawał się zgła-

26dzić z Swiata, tey tedy tak złośliwey y bezbożney rady chwyciwszy się do

27Janowa do JW. Chołoniewskiego Kasztel. Buskiego Krzyż[?] upraszał aby tegoż

28Protta w sekwestr przyiąć kazał, a tak należycie względem tego przyięcia rozmo-

29wiwszy się zaraz onego nazaiutrz tym czasem do Fortecy Janowskiey niby

30sposob obmyślił nazgubę iego w kaydanach na Fabrykę iak ostatniego Excepan-

31ta[?] odestał y tak Protestanta w Janowie a Żonę onego w Szepiowcach wsiłtym[?]

32sekwestrze wsadziwszy sam na Wołyń wyiachał. JW. zaś Kasztel. Buski nie

33maiąc sprawiedliwego dowodu o tym występku niewinnie y napaśnie na Pro-

34testanta włożonym, bez żadnego fundamentu iedynie tylko a ninde prolata

35Wiel. Totharza godnie Urod. Szlachcica między Excepantow w Sekwestr do

36Kurdygardy przyiąć kazawszy wraz z temisz dzień w dzień około Fabryki

37y rznięcia Łozy Taczkami robić przymuszać a nawet do Jamy głęboko wymu-

38rowaney złoczyńcom tylko nie niewinnym Ludziom przyzwoitey wsadzać wsa-

39dzonego y w kaydany okutego bez względu y kompassyi na Krew Szlachecką

40ieszcze w Kłodę w tęyże Jamie wysoko zrobioną głową na doł a nogami do go-

41ry y nawznak wraz z temisz Excepantami zabiiać y w tym tak Tyrańskim

42więzieniu Rok y niedziel sześć niemiłosiernie o głodzie mały y nędzy bez

43żadnego Prawa y dowodu niewinnie Jnkarcerowac śmiał y ważył się. A gdy

44Wiel. Totharz w Niedziel siedm z Wołynia do Dobr Szepiowski wraz z pomie-

45nionym Ultrot[?] Horbaczewskim powrociwszy żadnego Vestigium o tey Szkatułce

46nie powziął tedy znowu też Protestantkę w Dybach y kaydanach u siebie Sekwestro-

47waną częścią namowami częścią obietnicami, częścią też okrutnemi Mękami stra-

48sząc do tego przymuszał, żeby taż Protestantka na ninieyszego Protta a Męża swoiego

49publicznie przy Ludziach wyznała że tenże Maans pomienioną wziął Szkatuł-

50kę y swoiey Kolligacyi idhuto[?] Urod. Ziemianowskiey Ciotce y Braciom wydał do

51Kustowiec ato Złego czynił a aby na poparcie niesprawiedliwego Jnteressu swo-

52iego Stysznanych Swiadkow sobie no Potłumowawszy bezprawnym Kwerulanta

53Prawem mogł przekonać y potępić. Acz y to się nieudało kiedy taż Protestantka

54wspomnionych słow mowić y tey niewinney Jmpostury na Męża swoiego y Kol-

55[kustosz:] ligacyą

k. 47 (skan 0049, strona prawa; w górze „47”)

1ligacyą wkładać niechciała y wspomnionych słow mowić y tey niewinney Jmpo-

2stury na Męża swego y Kolligacyą wkładać niechciała y owszem iawnie przy tych

3że Ludziach wyrzekła że nioczym oboie y cała Kolligacya niewiedzą więc tenże oska-

4rżony podobnym iako wyżey sposobem nocną także porą z więzienia wyprowadzić

5z koszuli obnażyć Ręce na wkrzyż drągiem rozpiąć y rozgami na wszystkie boki okru-

6tnie ciąć dysponuiąc przynaglał koniecznie aby iezli na Męża powiedzieć niechce przy-

7naymniey na Braci lub Ciotkę albo też ktorego kolwiek z Kolligatow Jego (: iako

8u nich Szkatułka znayduie się :) wyznała, z czego niewymogłszy motivo et Consilio

9tegoż Urod. Horbaczewskiego y Niewiernego Ankiela Arędarza dziwne zbytki

10okrucieństwa wyrządzaiąc nowym wynalazkiem tychże bezbożnych pobudzony, pręta-

11mi z Jwiny y Lileuszki[?] biiąc wodą święconą oblewaiąc szynami y świecami piec każąc

12przez całą noc aż do Dnia prawie białego zbytkować się y bez Duszy zostawił z ktorego

13okrutnego Tyrańtwa Dni z trzy mdleiącą y iuż iuż konaiącą Ludzie z miłosierdzia

14otrzeźwiali. Potym Wiel. Obżałowany też Protestkę zmęczoną y skatowaną w dni

15kilka do Janowa za sobą wieźć kazał y oney okrutną śmiercią grożąc przyrzekał

16aby przed Sądem Maydeburyi Janowskiey publicznie mowiła że Manifestans

17wziął szkatułkę y Kolligacyi swoiey iako to Ciotce y Braciom wydał, dokładaiąc

18y ciesząc onę że tegoż Protta obwiesić kazawszy ią wolną uczyni. Y tak za przyby-

19ciem swoim do Janowa tegoż Kwerulanta z więzienia do Ratusza przed Sąd May-

20deburski przyprowadzonego na kunsztata wziowszy Urzędowi Jndagować a Prote-

21stantce świadczyć kazał. Lecz y tam Urząd zważywszy oczywistą napaść temuż

22Obżał. przy godnych Ludziach perswadował, aby niewinnego uwolnił człowieka.

23Ale niedosyć na tym albowiem po takowych bezbożnych kunsztatach chcąc ieszcze

24Lepiey szafować krwią szlachecką tegoż Protta nazad do więzienia oddawszy a samą

25do Szepiowiec przywiozszy y bez miłosierdzia (: czego iuż y wyrazić niepodobna :) Bić

26kazawszy nazaiutrz tenże oskarżony do Dobr Kustowiec do Wiel. Czeczelowey Sta-

27rościny Szymskiey[?] poiachał y tam Kozakow Dworskich z rozkazu teyże W. Starościny

28pozwolonych na budynek Urod. Ziemianowskiey Wdowy a Ciotki Rodzoney Mani-

29festantis nasłał y onę wraz z Synem iey Urod. Janem Ziemianowskim do Dworu przy-

30prowadzić dysponowawszy też Urod. Ziemianowską więcey lat czterdziestu w tey

31że Wsi Kustowcach mieszkaiącą nigdy nie notowaną y Syna Jey przyprowadzonych

32napaśnie oteż Szkatułkę obwiniać y infestować począł, powiadaiąc iakoby ią

33Urod. Manifestans teyże Urod. Ziemianowskiey iako Ciotce swoiey miał wydać kto-

34rzy przyniewinności swoiey gdy się emundować poczęli tedy tenże Obwiniony z tąż

35Wiel. Starościną Budynek oney tymże Kozakom trząść kazali, a gdy ci całą

36Budowlę z trzęsły y wszystkie mieysca skopawszy nie znaleźli więc wyzwy-[?]

37zawszy[?] Roboczego Fetka Rymchę Krawca (: ktory z Pandratow iadąc zdybał

38złodzieia bieżącego od Ognia ze Szkatułką :) do Dworu przyzwawszy także pokilka

39krotnie napastował, y owydanie tak onego iako y Urod. Ziemianowskich doma-

40gał się. W. Starościna acz iuż oczywistą widziała napaść iednakże większy wzgląd

41maiąc na Krew Chłopską niż Szlachecką tegoż Krawczego Chwedka od wszy-

42stkiego zastąpiwszy Urod. zaś Ziemianowskich z całym Jch Domem dobrze

43Jeymci od lat kilkudziesiąt wiadomych godnych y nigdy nienotowanych Szlachtę

44odstąpiwszy bez żadnego poprzedzaiącego Aresztu na gołe tylko słowa Wiel.

45Totharza dobrowolnie wydać ważyła się, ktorych wydanych Wiel. Obwinio-

46ny do Szepiowiec przywiozszy w kaydany tak Matkę iako y Syna okuć

47kazał, y przez dni kilka w ciasnym więzieniu trzymaiąc także nocną porą

48iak y wyżey nayprzod Urod. Jana Ziemianowskiego z więzienia do Pokoiu przy-

49prowadzonego na też Korporalne Kunsztata wziowszy, o Szkatułkę wypyty-

50wał, ktory że o żadney niewie Szkatułce odpowiedział tenże oskarżony mocno

51rozgniewany iakie Tyrańskie zbytki nad niewinnym Człowiekiem dokazywać po-

52częł. Animus meminisse horret albowiem z koszuli obnażonego Ręce onemu Drą-

53giem rozpiąć kazawszy pierwey nahaiami we dwuyke od Stop aż do Głowy bez

54liczby rznąć przykazał a potym Talalow[?] parę kolących y kiiow dwa Olchowych[?]

55wyniozszy temi na przemiany bić y zabić woławszy sam wodą święconą kro-[?]

56[kustosz:] pił

k. 47v (skan 0050, strona lewa)

1pił y oblewał. Naostatek Patrzyłow[?] parę ośle[?] Dzerepie[?] y one u ognia namoczyć

2dysponowawszy temiż namokłemi postrzykami[?] Ropą oblewaiąc na wszystkie czte-

3ry boki tak Tyrańsko ciąć kazał że nietylko ciało ze wszystkich stron sztukami y

4krew ropą zewrzała[?] bryłami odlatywać musiały ale co większa kiszki y wnętrzno-

5ści (: ktoremu Dziur dwie dużych na brzuchu postrzykami przecięto :) temiż Dziurami

6na wierzch powytarzały ieszcze na większe okrucieństwo oley w Patelni rozgrzawszy

7tym tymże Oleiem wrzącym po Ranach polewał y słomę podpalał. Potym Szyn dwie

8Gumiennemu rozpalić y przynieść kazawszy temiż szynami piec był rezolwowany

9y bez wątpienia swoie przedsięwzięcie byłby wypełnił gdyby co kolwiek podobnego

10do życia był widział, a tak w okropnych iuż zytach żywego ducha niezastawszy

11dopiero z pokoiu wynieść wodą y octem oblewaiąc trzeźwić kazał. Urod. zaś Ziemianow-

12ską Ciotkę Querulantis z więzienia także do Pokoiu przyprowadziwszy y oteż Szkatułkę

13spytawszy simili modo iak y pierwszych obnażyć rozkazawszy Niewiastę Sędziwą

14więcey Osmdziesiąt lat maiącą nieuważaiąc na iey starość y wiek zgrzybiały na

15wszystkie boki rożnego rodzaiu (: iako wyżey :) prętami tak bezbożnie na zaboy bić

16dysponował, że sami ludzie widząc nieżywą prosić y perswadować poczęli, żeby

17się iuż więcey znęcać poprzestał, ktorą nieżywą nawiatr wynieść wodą y octem trze-

18źwić przykazał, a gdy też Urod. Ziemianowską kobiety we Dworze będące ledwie w

19godzin kilka otarty[?] y do Jzby uniesły tedy Obżał. gorzałkę Rany zalewaiąc na-

20ziemi bezpamięci leżącą nieuczciwemi słowy dyskustował[?] Rogami w Głowę ła-

21pał y Stoczkiem zapalonym oczy wypiekał. Y tak rożne zbytki, zręty y bezprawia nad

22temi niewinnemi więźniami dokazuiąc w ciasnym onych Sekwestrze osadziwszy

23w pilney Straży do powrotu swego z Wołynia trzymać przykazał, sam zaś Obżał.

24nazaiutrz na Wołyń wyieżdżaiąc Niewiernemu Ankielowi Arędarzowi Szepiowskiemu

25y innym faworytom swoim zalecił, aby aż (: ieżliby co wątpliwego o życiu tych kto-

26rego z Jnkarceratow uyrzeli :) iak nayprędzey Obżałowanemu na Wołyń znać da-

27wali dokładaiąc że zatę pieniądze ktore z nich głową nałożą. Jakoż y tak się sta-

28ło albowiem ledwie co oskarżony o mil kilka wyiachał kiedy ktoryś z zlewnych

29obaczywszy Urod. Jana Ziemianowskiego bardziey do śmierci niźli do życia podo-

30bnego o niebespiecznym onego życiu temuż Obżał. donisł, alści obwiniony zwa-

31żaiąc konsekwencyą żeby o akcelleracyą śmierci nieprzyszło bydż w odpowiedzi

32ludzi iakowychsi obcych wierzchami około Dziedzińcu Koni pod Tytułem od Woyska

33aci Konfederackiego do Dobr Szepiowiec wraz z podwodą przysyła ktorzy przy-

34stani podług Jnformacyi prosto do Dworu przypadłszy y mało co albo nic

35zabawiwszy się tegoż Urod. Jana Ziemianowskiego Kommendant niby pomie-

36nionych subordynowanych iakoby z kompassyi dawszy kilka złotych Matce Je-

37go Urod. Ziemianowskiey Człowieka ledwie co żywego y prawie śmiertelnego wrze-

38komo do siebie na sturbę[?] w szereg na przyprowadzoną z sobą podwodę włożyć ka-

39zawszy zaraz niebawiąc wyiachali y niewiedzieć gdzie tegoż Człowieka bez na-

40dziei życia będącego (: o ktorym dotychczas Urod. Protestans dopytać się niemoże :) wy-

41wieźli y zaprowadzili. Gdzie y tu oczywista W. Obżał. pokazuie się Akcya

42albowiem ci ludzie gdyby woyskowi byli tedy za Jnteressem Woyskowym do

43wsi lub do Dworu od Kommendy swoiey byliby przysłani lecz że nietylko Jn-

44teressu woyskowego do Wsi ale nawet y podobieństwa do Woyskowych ludzi

45niemieli. A wreszcie chcieliby od Woyska kommenderowani byli iednakby śmier-

46telnego człowieka brać niemogli z nim się wozić samochcąc podczas utar-

47czek niemieliby racyi, z czego łatwo się domyśleć można że ci ludzie bez

48żadnego Jnteressu do Wsi przybyli na iedyne tylko porwanie y zatracenie Urod.

49Ziemianowskiego byli subordynowani. Urod. także Wawrzyńca Ziemianowskie-

50go z Siestrzeńcowki[?] do Kustowiec iadącego Urod. Horbaczewski w Szepiowczyń-[?]

51skiey karczmie spotkawszy bez niewinnie z Kozakami zbił Spisami Korcy kilka

52razy podkłuli y w Oko chcąc go w Twarz ugodzić Tyrańsko ranili, po-

53tym związawszy do Szepiowiec zaprowadzili, y tam W. Skarbnik simili modo

54iak y drugich w kaydany okutego traktuiąc więcey Niedziel Piętnastu a Mat-

55kę Jego Urod. Ziemianowską wraz z Żoną Querulantis więcey Pięciu Ćwierć

56a Roku u siebie w Szepiowcach, Kwerulanta zaś Rok y Niedziel Sześć w Jano-

57wie Jnkarceruiąc rożne zręty nad niewinnemi wyrządzał, y tak Ciotce

58[kustosz:] y Żonie Prott.

k. 48 (skan 0050, strona prawa; w górze „48”)

1y Żonie Prottis podwiczką[?] karę każdey z osobna po Osm Pasem w tydzień przyięć wy-

2znaczał, Kądziel[?] prać Chleb miesić y inne zbytki czego y wyrazić trudno czynić

3przymuszał, z ktorego to Tyrańtwa tak Ciotka iako y Żona Mntis (: ktorych Bog

4wie ieśli zastanie żywych :) dotychczas na śmiertelney zostaią pościeli. Naostatek nie-

5mogąc tym szkaradnym y napaśnym pokonać Protta występkiem onemu pierwey honor

6a potym życie wziąć postanowił, y tak przed rożnemi ludźmi czyniąc go bydż Jgnotae

7Conditionis a W. Aktach Autentycznych Jmię całego Domu Mntis oskarżał. W tym

8gdy między niektoremi rzeczami przez siebie zabranemi y Dokumenta Mntis do

9Rąk swoich dostał, tedy lub z nich iawne wziął oświecenie o Jmieniu Urod. Krzeczkow-

10skich iednakże dla lepszego dowodu za Metryką Cycu[?] Protta y innemi Dokumen-

11tami Familiey Antecessorow Jego mobilitami[?] na Rusi y w rożne strony posyłał

12lecz y tam nieszkodliwego Jmieniowi Jch nieznalazłszy owszem Części Dwie Dzie-

13dzicznych w Dobrach Niewgłoszczyźnie[?] Zastawną iedną a Drugą w Dobrach Nara-

14iewszczyźnie[?] przez Rodzica Mntis poniekąd zbytą wynalazłszy. Dopiero podczas

15powszechney Klęski y nieszczęśliwości gdy Bunty chłopskie ku Janowu ciągnęły di-

16ctante spiritu[?] obawiaiąc się żeby zokazyi onego w Janowie osadzony Protestans od Kolasow[?] nie

17zginął, za napisaniem Listow do WW. Rakowskiego[?] Białobłockiego niechcący go uwolnić

18kazał. Ciotkę zaś Żonę y Dzieci Querulantis w wolnieyszym iuż trzymał areszcie zalecił.

19za napisaniem Rotnego[?] Szymona Parocha Staromieyskiego[?] Pikowskiego Ritus Graeci Przy-

20sięgę uroczystą (: iako nigdzie z Gruntu nie poydą, iako przed Prottem nie wspominać y onego

21do Possessyi z Obżał. podusz[cz]ać niebędą iako na Protta wzięcie Szkatułki wyznawać ma-

22ią y tam daley :) nieustępnie zostawać na Gruncie obowiązał. Samemu zaś Prottowi z Janowa

23do Szepiowiec przybytemu lub siedzieć lub wyiść ze Wsi Listownie dysponował. Rucho-

24mości zaś wszelkie Konie, woły, bydła, Suknie, Pieniądze, Regestra, Dyspozycye, Kwity, Doku-

25menta rożne Membrany, Skrypta, Assekuracye między ktoremi Assekuracyą za Dziedzictwo

26Dobr Części Naraiewszczyzny przez Oyca Prottis zbytey y wszelką Apparencyą[?] Chudo-

27bę więcey iak na Dwa Tysiące zabrał. Urodzony Prottis niemaiąc[?] czego trzymać

28samą Żonę swoią chorą na Gruncie zostawiwszy do Urod. Kruszelnickiego Teścia

29swoiego dla samego pożywienia odeyść musiał, y u niego zachorował. O ktorym dowiedziawszy

30się Prottka upraszać poczęła żeby mogła odwiedzić Męża, lecz gdy niepozwolono tedy in

31vadimonium[?] Dzieciach dwoie małych zostawiwszy sama zbolała piechotą iść niemogąc upro-

32siła ludzi żeby ią z miłosierdzia do Oyca zawieźli, ktora przybywszy z wyż wyrazonych

33zręt y zbytkow dotychczas zostaie na śmiertelney pościeli. Dzieci zaś dotychczas także

34w Areszcie trzyma y wydać niechce. A tak nakoniec niemaiąc iuż kogo o pomienioną

35Szkatułkę obwiniać na pomienionego Urod. Kruszelnickiego y Jnnych godnych ludzi

36Possessionatow (: ktorych dla Łozyi wyrazić niemożna :) tę szkaradną potwarz wkłada

37y wszędzie pomiędzy Ludźmi honor y słowę Dobrą bierze. A zatym ninieyszy zaią-

38cy się udaiąc do Swiętey sprawiedliwości o takowe bezprawia, zbytki, zręty, y ty-

39ranie[?] tudzież honor wzięty swym y wyż wyrazonych Jmieniem naprzeciw-

40ko tymże Obżał. et Specie Wiel. Totharzowi powtornie Manifestowawszy się y

41Protestowawszy prawnie czynić niezaniedbać oświadczył się Stanisław Krzeczkowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Obszerna protestacja (k. 45v–48) z 2 III 1769, wpisana przed „Onufrym[?] Moskwickim[?], pro tunc namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego” (odczyt imienia i nazwiska urzędnika niepewny). Komparent: Stanisław Krzeczkowski (podpis), w imieniu własnym, żony Teofili z Kruszelnickich, braci rodzonych Jana Aleksandra i Daniela Krzeczkowskich, teścia Jana Kruszelnickiego, ciotki Katarzyny z Krzeczkowskich [Ziemianowskiej] oraz brata ciotecznego Wawrzyńca i jej syna [Jana] Ziemianowskich. Obwinieni: Jan Totharz[?] (nazwisko niepewne – może Tołhacz/Totharz), skarbnik zwinogrodzki, posesor wsi Szepiowce[?]; jego słudzy Horbaczewski, Kortowski i Smolarski[?]; żydowski arendarz szepiowiecki Ankiel (Aniel); Anna ze Sraszkiewiczów[?] Czeczelowa, starościna [szymska?], posesorka Kustowiec[?]; oraz Adam Myszka Chołoniewski, kasztelan buski, dziedzic Janowa.

Przebieg według komparenta: przez rok był dyspozytorem (zarządcą) skarbnika w Szepiowcach; gdy domagał się rozliczenia i zapłaty, skarbnik go zwodził. W nocy wybuchł przypadkowy pożar stajni dworskiej; Krzeczkowski ratował konie i ruchomości; skarbnik ogłosił kradzież szkatułki z pieniędzmi (krawiec Fetko Rymcha z Kustowiec widział ponoć wysokiego człowieka w białym ubraniu uciekającego ze szkatułką w zboże). Pościgi nic nie dały; skarbnik obwiniał kolejnych sług, a w końcu Krzeczkowskiego. Kazał go zakuć w żelazne pęta i dyby, żonę (tuż po połogu) w kajdany, więził w lochu i szpichlerzu; żonę z namowy arendarza Ankiela kazał rozpiąć na drągu i bić rózgami i knutami, polewając wodą święconą, i grozić rozpaloną szyną; samego Krzeczkowskiego bito prętami i nahajami do krwi; potem przy pomocy kasztelana Chołoniewskiego osadzono go w fortecy janowskiej między złoczyńcami (excepantami), przy robotach przy fabryce i w głębokiej jamie, w kłodzie, przez rok i 6 tygodni; skarbnik chciał wymusić na żonie zeznanie przeciw mężowi przed sądem magdeburskim w Janowie – bez skutku. Starościna Czeczelowa wydała mu krewnych komparenta Ziemianowskich z Kustowiec: Jana Ziemianowskiego torturowano (m.in. polewano rany wrzącym olejem), po czym ludzie podający się za wojsko konfederackie wywieźli go w nieznane miejsce – los nieznany; 80-letnią Katarzynę Ziemianowską bito do nieprzytomności; Wawrzyńca Ziemianowskiego pobili kozacy Horbaczewskiego w karczmie i więzili 15 tygodni. Skarbnik zabrał ruchomości komparenta i dokumenty (w tym assekurację na części dóbr Naraiewszczyzna[?] i Niewgłoszczyzna[?]) – wartości ponad 2000 zł – i szkalował jego szlachectwo; w czasie buntów chłopskich (1768) zwolnił go z Janowa listami do Rakowskiego i Białobłockiego[?], a od żony i ciotki wymusił przysięgę przed parochem Szymonem z Pikowa[?], że nie opuszczą gruntu; dzieci dotąd trzyma w areszcie. Krzeczkowski z żoną leżą na śmiertelnej pościeli. Wiele nazw i wyrazów niepewnych; akt długi, pismo kursywne.

Łacina: „pro tunc” – na ten czas; „ignotae conditionis” – niewiadomego stanu (pochodzenia); „animus meminisse horret” – dusza wzdryga się na wspomnienie (Wergiliusz, Eneida II 12); „simili modo” – podobnym sposobem; „motivo et consilio” – z pobudki i rady; „in vadimonium” – jako zakład (rękojmię); „per omnia fortia crimine furti redargutum” – wszelkimi siłami przekonanego o kradzież; „ritus Graeci” – obrządku greckiego; „et specie” (= specialiter) – a szczególnie.

Streszczenie

Protestacja z 2 III 1769 (gród winnicki): Stanisław Krzeczkowski, były dyspozytor dóbr Szepiowce[?], w imieniu własnym i rodziny oskarża Jana Totharza[?], skarbnika zwinogrodzkiego, jego sługi i arendarza, starościnę Czeczelową oraz kasztelana buskiego Adama Chołoniewskiego, że po pożarze stajni i rzekomej kradzieży szkatułki z pieniędzmi bezpodstawnie oskarżono go o kradzież, przez ponad rok więziono (także w fortecy janowskiej), torturowano jego i jego żonę oraz krewnych Ziemianowskich (Jan Ziemianowski zaginął), zabrano jego mienie i dokumenty i szkalowano szlachectwo.

Transkrypcja

k. 48 (skan 0050, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego.

2Miesiąca Martij Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winnic. y Przedemną Onu-

4frym Moskwickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Com-

5parens Personaliter Urod. Jmć Pani Marianna z Mrowińskich primo międ[zy]

6Wiel. Mikołaia Franciszka Dobrzynieckiego ad praesens vero secundo voto Urod.

7Adama Smolskiego Małżonka niegdy Wiel. Alexandra Mrowińskiego y Anny

8Dobrzynieckiey[?] Mał. Corka, a zaś Wiel. niegdy Marcina Mrowińskiego Sędzie-

9go Grod. Krzemienieckiego Wnuka y po tychże Antecessorach swoich iakoteż y

10po Urod. Horodyskich bezpotomnie zmarłych Dobr Wsiow Horodyszcza y Czę-

11ści Zawrowa[?] w Woiewodztwie Wołyńskim a Powiecie Łuckim leżących Dziedziczka

12[kustosz:] y iedyna

k. 48v (skan 0051, strona lewa)

1y iedyna Sukcessorka w Assystencyi Urod. Mikołaia Korzeniowskiego bliskiego Krewne-

2go swego czyniąca swym y Urod. Antoniego Joanny Urod. Budzyńskiego Anieli Urod.

3Mikołaia Sałkowskiego Mał. y Franciszki Panny z niegdy Wiel. Dobrzynieckim

4ex primo Connubio spłodzonych Syna y Corek Jmieniem naprzeciw Urod. Jmć Panu

5Adamowi Smolskiemu teraźnieyszemu Małżonkowi swemu żali y Manife-

6stuie się etc. Jż Jmć teraźnieyszy Małżonek biorąc in sociam vitae Urod. Kompa-

7rentkę obowiązał się Substancyą oney Dziedziczną y Sumiennie Prawem Natury

8po wyż wyrazonych predecessorach spadłe iakoteż inne fortune y Substancye

9Dziedziczną poniegdy Wiel. Mikołaiu Franciszku Dobrzynieckim primi Voti

10Małżonku na Sukcessorow z tymże spłodzonych Prawem przyrodzonym spadłe y

11należące Prawnie windykować, a dotychczas nietylko tey windykacyi zaniedbał, aleteż

12Reskryptow dwoch iednego od Wiel. niegdy Antoniego Ledóchowskiego[?] Podstolego

13Łomżyń.[?] Urod. niegdy Antoniemu Mrowińskiemu Bratu Comparentis na uczynio-

14ną Dobr wyż wyrazonych Donacyą a Drugiego od Urod. Marcina Oczyńskiego[?] nie-

15gdy Wiel. Mikołaiowi Franciszkowi Dobrzynieckiemu itidem na uczynioną Substan-

16tiae Dobrzynieciana Donacyą danych kuiusq[ue][?] ad Acta quaevis Authentica Re-

17gni per Oblatam niepodawał, Papierow y Dokumentow wszelkich do wolney y pier-

18wszego Męża Substancyi należących od wyż wyrazonych Jmć za Reskryptami Do-

19natariuszow nieodebrał, o uczynienie Redukcyi od tychże niestarał się y Jnnych

20Prawnych Krokow do rekompensowania pomienioney Substancyi y żadnego starania

21niełożył. Ktora zaniedbana windykacya fortuny y opoźnienie Oblaty Reskryptow

22żeby w czasie iakowego praeiudicium y uszczerbku tak Comparenti iakoteż Suc-

23cessoribus Dobrzynieciani nieprzyniosła contra praenominatum Generosum mari-

24tum Suum iterum atque iterum Manifestuie się, salva manente melioratione. Esten[?]-

25tamen vero Copiam Actis Connotari prosiła co y otrzymała, Nieumieiąca Pisać

26krzyż Swięty kładnie Marianna Smolska (+) Jako Assystens Ciotki moiey

27podpisuię się Mikołay Korzeniowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 2 III 1769 (przed Onufrym Moskwickim[?], namiestnikiem pro tunc burgrabstwa). Komparentka: Marianna z Mrowińskich, primo voto Mikołajowa Franciszkowa Dobrzyniecka, secundo voto Adamowa Smolska (w nagłówku nazwisko zapisane „Smulska[?]”; podpis „Marianna Smolska”, niepiśmienna – znak krzyża), córka Aleksandra Mrowińskiego i Anny [Dobrzynieckiej?], wnuczka Marcina Mrowińskiego, sędziego grodzkiego krzemienieckiego, dziedziczka i jedyna sukcesorka (po przodkach i po bezpotomnie zmarłych Horodyskich) dóbr Horodyszcze i części Zawrowa[?] w województwie wołyńskim, powiecie łuckim. Występuje w asystencji bliskiego krewnego Mikołaja Korzeniowskiego (jej siostrzeńca – „ciotki mojej”, podpis), w imieniu swoim oraz dzieci z pierwszego małżeństwa: Antoniego, Joanny (za Budzyńskim[?]), Anieli (za Mikołajem Sałkowskim[?]) i panny Franciszki. Zarzuca obecnemu mężowi Adamowi Smolskiemu, że wbrew obowiązkowi nie windykuje jej substancji i spadku po pierwszym mężu, nie podał do oblaty dwóch reskryptów (od Antoniego Ledóchowskiego[?], podstolego [łomżyńskiego?], dla jej brata Antoniego Mrowińskiego – na donację tych dóbr; i od Marcina Oczyńskiego[?] dla Mikołaja Franciszka Dobrzynieckiego – na donację substancji), nie odebrał dokumentów i nie starał się o redukcję ani rekompensatę. Protestuje, by zaniedbanie nie przyniosło jej i dzieciom szkody. Imiona i nazwiska w części środkowej odczytane niepewnie.

Łacina: „de laesiva tutela” – o szkodliwym (krzywdzącym) opiekuństwie; „primo / secundo voto” – z pierwszego / drugiego małżeństwa; „ex primo connubio” – z pierwszego małżeństwa; „in sociam vitae” – za towarzyszkę życia; „itidem” – podobnie; „per oblatam” – przez oblatę; „praeiudicium” – szkoda prawna; „contra praenominatum Generosum maritum suum iterum atque iterum manifestuje się, salva manente melioratione” – przeciw wymienionemu urodzonemu mężowi swemu raz po raz się manifestuje, z zachowaniem prawa uzupełnienia; „copiam actis connotari” – (prosiła) o zanotowanie kopii w aktach.

Streszczenie

Manifestacja z 2 III 1769 (gród winnicki): Marianna z Mrowińskich, 2 v. Smolska, dziedziczka Horodyszcza i części Zawrowa[?] (pow. łucki), w imieniu swoim i dzieci z pierwszego małżeństwa z Mikołajem Franciszkiem Dobrzynieckim protestuje przeciw mężowi Adamowi Smolskiemu, który zaniedbał windykacji jej majątku i spadku dzieci, nie oblatował reskryptów i nie odebrał dokumentów – aby zaniedbanie nie szkodziło jej i sukcesorom.

Transkrypcja

k. 48v (skan 0051, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego.

2Miesiąca Martij Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną Onu-

4frym Moskwickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Comparens P[erson]al[ite]r Urodz. Jmć Pani Marianna z Mrowińskich primo Urod.

6Mikołaia Franciszka Dobrzynieckiego Secundo vero ad praesens voto Urod.

7Adama Smolskiego Małżonka, niegdy Wiel. Alexandra Mrowińskiego

8y Anny Dobrzynieckich[?] Mał. Corka, a zaś niegdy Wiel. Marcina Mrowiń-

9skiego Sędziego Grod. Krzemienieckiego Wnuka, y po tych że Antecesso-

10rach swoich iakoteż y po Urod. Horodyskich bez potomnie zmarłych Dobr

11Wsiow Horodyszcza y Części Zawrowa w Wdztwie Wołyń. a Powiecie Łuckim

12leżących Dziedziczka y Jedyna Sukcessorka w Assystencyi Urod. Mikoła-

13ia Korzeniowskiego bliskiego Krewnego swego czyniąca, swym tudzież

14Urod. Antoniego y Joanny Urodzonego Budzyńskiego Anieli Urod.

15Mikołaia Sałkowskiego Mał. y Franciszki Panny ex primo Connubio

16z Wiel. niegdy Dobrzynieckim spłodzonych Syna y Corek y po tymże Wiel.

17Rodzicu swym Dobr Wsiow Makowki[?], Rudna, y Części Rudzicka w

18Ziemi Lwowskiey leżących prawem Bożym y przyrodzonym Dziedzicow

19y Sukcessorow Jmieniem solennie naprzeciwko Wiel. Jakichkolwiek Jmion

20Ledóchowskim niegdy Wiel. Antoniego Ledóchowskiego Sukcessorom

21[kustosz:] tudzież

k. 49 (skan 0051, strona prawa; w górze „49”)

1tudzież Urod. Marcinowi Oczyńskiemu[?] żali protestuie y Manifestu-

2ie się etc. Jż tak nayprzod Urod. Jmć Pan Marcin Oczyński[?] Donacyi

3Dobr Wsiow Makowki[?] Rudna y Części Rudzicka u Wiel. niegdy Dobrzyniec-

4kiego Comparentis pierwszego Mał. ex nullo dato et accepto nabywszy

5reskryptem swoim de Actu et Data ejus w Kobiarach[?] Die duodecima

6Augusti Millesimo Septingentesimo Decimo[?] Quinto Anno w Ręce te-

7goż niegdy Wiel. Dobrzynieckiego danym obowiązał się y powinien był

8z Donacyą na Osobę dopiero wspomnionego Wiel. Dobrzynieckiego zeznać (:

9y onego

10nieuznaiąc tyże Donacyi za słuszną y sprawiedliwą iako świadczy skre-

11rypt :) z tey Tranzakcyi zkwitować a do tych Czas Submissyi y opisowi

12swemu zadosyć nieuczynił. Dobra zaś takowym sposobem nabyte do

13tych Czas niesłusznie posiedział y z nich pożytki partycypuie. Jakoteż na-

14potym Wiel. Antoni Ledochowski podstoli[?] niegdy Urod. Antonie-

15go Mrowińskiego Brata Comparentis Rodzonego otrzymał od Niego

16Donacyą Dobr Wsiow Horodyszcza y Części Zawrowa w Wdztwie Wołyń-

17skim a Powiecie Łuckim leżących, rowno tak na Siebie iako y na Urod.

18Komparentkę prawem naturalnym y Sukcessionalnym spadłych,

19po ktorey sine ullo dato ex accepto nastąpioney bez wiadomości y pozwo-

20lenia Urod. Komparentki zeznaney Donacyi tenże niegdy Wiel. Anto-

21ni Ledochowski Reskryptem swoim de Actu et data ejus w Sornickach[?]

22Die vigesima septima Octobris Millesimo Septingentesimo Quadra-

23gesimo primo Anno w Ręce tegoż niegdy Urod. Antoniego Mrowińskie-

24go danym obligował się pomienione Dobra z Rąk cudzych windykowa-

25ć y proprio Sumptu połowę tych Dobr za trudy y Expensa swoie praw-

26nie sobie wziąć bez płatnie a drugą połowę wpłacić tenuit Urod. Mro-

27wińskiemu wspomnionym Reskryptem Submittował się. Że iednak

28pomieniony Wiel. niegdy Antoni Ledochowski ani donacyi sobie od

29Urod. Komparentki uczynioney na te Dobra niemiał, ani Pleni-

30potencyi od niey do windykowania nieotrzymał y pracowania się o

31Dobra Horodyszcze y Zawrow zaniechawszy fatis cessit Brat zaś

32ze Komparentis niewziowszy od Wiel. niegdy Antoniego Ledochow-

33skiego pro parte sui zabyte ac[?] tey Dobra podczas teraźnieyszey Re-

34wolucyi w Ukrainie przez Buntownikow Chłopow zabity został y do

35tych czas Dobra wyż wspomnione Horodyszcza y Zawrowa część bez Windy-

36kacyi y bez pożytku Urod. Komparentki w cudzey Possessyi zostaią iako

37też papiery y dokumenta wszelkie do tych Dobr regulujące się do Urod.

38niegdy Antoniego Mrowińskiego Wiel. niegdy Antoniemu Ledochow-

39skiemu in bona fide powierzone u Sukcessorow onego zostaią przeto

40Urod. Manifestuiąca się przestrzegaiąc wszelkiey Całości Substancyi

41swoiey tak o nieważność Kontraktu y Donacyi rewersowaney na Do-

42[kustosz:] bra Ho-

k. 49v (skan 0052, strona lewa)

1rodyszcze y Zawrow, y iakichkolwiek tranzakcyi przez Nyc[?] kolwiek zezna-

2nych, y przeciwko Samey że wspomnionym reskrypcie nieprawnie ad

3meditatem bonorum admissyi offerendo refusionem litis expensarum

4iezeli iakie byty oraz o nieoddanie Dokumentow przeciwko Sukcessorom

5niegdy Wiel. Antoniego Ledochowskiego iakoteż de nullitate et inva-

6liditate Donacyi rewersowaney Urod. Oczyńskiemu[?] przez niegdy Wiel.

7Dobrzynieckiego na Dobra Makowkę[?] Rudnę y Części Rudzicka uczynio-

8ney oraz o nieważność wszelkich y iakichkolwiek od kogo kolwiek na

9fundamencie tey rewersowaney Donacyi o te Dobra cum praeiudicio

10Sukcessorow nastąpionych Tranzakcyi y Dekretow z kim kolwiek za-

11szłych przeciwko często wspomnionemu Urod. Oczyńskiemu[?] et quo-

12supra nomine Manifestuie się salva pleniori Manifestationis Melio-

13ratione Hanc vero Copiam Actis connotari prosiła Co y otrzymała

14nieumieiąca pisać Krzyż S. kładnie Marianna Smolska (+) Jako

15w Assystencyi Ciotki moiey podpisuię się Mikołay Korzeniowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Druga manifestacja Marianny z Mrowińskich Smolskiej z 2 III 1769 (por. akt 68; ta sama asysta Mikołaja Korzeniowskiego, ta sama formuła tytułów). Obwinieni: sukcesorowie Antoniego Ledóchowskiego (podstolego) oraz Marcin Oczyński[?] (nazwisko niepewne; w akcie 68 odczytane „Ostrzycki[?]” – zapewne ta sama osoba). 1) Oczyński nabył od pierwszego męża komparentki, Mikołaja Franciszka Dobrzynieckiego, bez wzajemnego świadczenia, donację dóbr Makówka[?], Rudna i części Rudzicka (ziemia lwowska); reskryptem z 12 VIII 17[1]5[?] w Kobiarach[?] zobowiązał się donację tę zwrotnie zeznać (uznając ją za niesłuszną), czego nie uczynił, a dobra posiada i czerpie z nich pożytki. 2) Antoni Ledóchowski otrzymał od brata komparentki, Antoniego Mrowińskiego, donację dóbr Horodyszcze i części Zawrowa (woj. wołyńskie, pow. łucki), należnych także komparentce; reskryptem z 27 X 1741 w Sornickach[?] zobowiązał się windykować te dobra z rąk cudzych własnym kosztem, biorąc połowę za trudy, a połowę oddając Mrowińskiemu. Ledóchowski nie miał donacji ani pełnomocnictwa od komparentki, windykacji zaniechał i zmarł; brat komparentki został zabity przez zbuntowanych chłopów podczas obecnej „rewolucji” na Ukrainie (koliszczyzna 1768); dobra pozostają w cudzym posiadaniu, a dokumenty – u sukcesorów Ledóchowskiego. Komparentka protestuje o nieważność kontraktu i donacji na Horodyszcze i Zawrów, o niewydanie dokumentów, o nieważność donacji na rzecz Oczyńskiego oraz wszelkich transakcji i dekretów na jej podstawie. Rok reskryptu Oczyńskiego odczytany niepewnie.

Łacina: „ex nullo dato et accepto / sine ullo dato et accepto” – bez żadnego świadczenia wzajemnego (darmo); „de actu et data eius” – z datą i miejscem; „proprio sumptu” – własnym kosztem; „fatis cessit” – zmarł; „in bona fide” – w dobrej wierze; „ad medietatem bonorum admissio” – dopuszczenie do połowy dóbr; „offerendo refusionem litis expensarum” – ofiarując zwrot kosztów procesu; „de nullitate et invaliditate” – o nieważności i bezskuteczności; „cum praeiudicio successorum” – ze szkodą sukcesorów; „quo supra nomine” – w imieniu jak wyżej; „salva pleniori manifestationis melioratione” – z zachowaniem pełniejszego uzupełnienia manifestacji.

Streszczenie

Manifestacja z 2 III 1769 (gród winnicki): Marianna z Mrowińskich Smolska, w imieniu swoim i dzieci z pierwszego małżeństwa, protestuje przeciw Marcinowi Oczyńskiemu[?], który na mocy darmowej donacji jej pierwszego męża posiada dobra Makówka[?], Rudna i część Rudzicka, mimo zobowiązania do jej zwrotu, oraz przeciw sukcesorom Antoniego Ledóchowskiego, który z donacji jej brata (zabitego w 1768 przez buntowników) miał windykować Horodyszcze i część Zawrowa, lecz tego zaniechał i zatrzymał dokumenty; żąda unieważnienia donacji i transakcji.

Transkrypcja

k. 49v (skan 0052, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego.

2Miesiąca Martij Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Comparens P[erson]al[ite]r JO. Antoni Swiatopełk Xiążę Czetwertyński Sta[rosta] Daniczow.[?]

6Dobr Klucza Januszgrodzkiego z przyległościami y Wsi Kisielskiego[?] na

7Grontach Markowieckich[?] czyli Januszgrodzkich Sytuowaney a przez

8JO. Xięcia Jmci Janusza Swiat[opełka] Czetwertyńskiego Podkomorzego[?] Brata Star-

9szego a na ow Czas Opiekuna swego od Klucza Januszgrodzkiego oder-

10waney y do Klucza Komargrodzkiego przyłączoney, iakoteż Dobr

11Kluczow Komargrod y Borowice[?] z przyległościami Prawem Natury po JO. X.

12Jmci Jgnacym Czetwertyńskim Star. Kaszłowieckim[?] a potym Nowicyu-

13szu Scholarum Piarum spadłych Dziedzic uczaiąc fortunę swoią y dalsze-

14go[?] czasu Bożnych spadłych Dziedzic[?] […] ucalaiąc[?] […] y dalsze-

15go o niey zapobiegaiąc pokrzywdzeniu takowy w pilnym oświadczeniu

16zanosi Manifest. Jż JO. Comparens chcąc oswobodzić dobra y z wszelkich o-

17kupić długow Substancyą swoią tak Dzyznistą[?] iako y spadkową tudzież De-

18kretowi Kondescensyalnemu Działowemu co do punktu płacenia Summ

19zadosyć uczynić w ktorym Dekrecie lubo y bez Terminu Summa Dziesięć

20Tysięcy Złotych Pol. na Dobrach Wsi Kisielskim[?] będąca a przez JO. Com-

21parenta Sukcessorom niegdy Wiel. Bohdaszewskiego do wypłacenia

22przeięta oznaczona iest, o ktorą Summę gdy dotąd żaden z Sukcesso-

23row ani sam przez Siebie ani przez Ewiktora nie rekwirował y nie rekwi-

24ruie, a JO. X. Jmć Manifestuiący się iako dawniey chciał y życzył sobie

25Summę wyrzeczoną Successoribus Bohdaszewianis sive Plenum Suffi-

26cienti Evictori oddać y wyliczyć iak y w tym czasie maiąc rzeczoną

27Summę w Całości żadnego zaś od niey z przyczyn teraźnieyszych nieszczęśli-

28wości zysku mieć niemogący chce y gotow iest niemniey dla uniknienia po-

29wszechney klęski na Ninieyszym Terminie też Summę w Kancellaryi lub

30Klasztorze reponować usilnie pragnie że zaś Kancellarya y Klasztory w Kra-

31iu tuteyszym w ustawicznym niebespieczeństwie zostaiąc od dnia większego nie-

32[kustosz:] szczęścia

k. 50 (skan 0052, strona prawa; w górze „50”)

1szczęścia y upadku spodziewaią się przyiąć wyż mianowaney Summy do prze-

2chowania odważyć się niemogą. Przeto JO. Comparens unikaiąc napaści nienale-

3życie w czasie pretendować się maiącey Prowizyi a oddanie tey Summy komu na-

4leżeć będzie każdego czasu oświadczaiąc Jterata vice de diligentia sui Ma-

5nifestatur. Antoni Janusz Xiążę Xiążę Swiat. Czetwertyński S. D. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 3 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Komparent: ks. Antoni (Janusz w podpisie) Światopełk Czetwertyński, starosta [daniczowski?] (skrót „S. D.”; por. akty 52, 54, 65), dziedzic klucza januszgrodzkiego z przyległościami i wsi Kisielin (Kisielskie[?]) na gruntach markowieckich[?] czyli januszgrodzkich – wsi oderwanej od klucza januszgrodzkiego przez jego starszego brata i ówczesnego opiekuna, ks. Janusza Światopełka Czetwertyńskiego, podkomorzego, i przyłączonej do klucza komargrodzkiego – oraz dóbr kluczy komargrodzkiego i borowieckiego[?], spadłych prawem natury po ks. Ignacym Czetwertyńskim, staroście [kaszłowieckim?], a potem nowicjuszu pijarów. Chcąc uwolnić dobra od długów i wypełnić dekret kondescensjonalny działowy co do płacenia sum, jest gotów wypłacić 10 000 zł pol., zabezpieczone na Kisielinie, sukcesorom zmarłego Bohdaszewskiego (lub ich ewiktorowi), lecz żaden z nich się o nią nie upomina; z powodu powszechnej klęski chciał złożyć sumę w kancelarii lub klasztorze, ale te, będąc w ciągłym niebezpieczeństwie, nie odważają się jej przyjąć na przechowanie. Oświadcza więc gotowość oddania sumy uprawnionemu w każdej chwili, aby uniknąć nienależnych roszczeń o prowizję. Nazwy starostw i niektórych wsi niepewne.

Łacina: „de diligentia” – dla zachowania staranności; „successoribus Bohdaszewianis sive pleno sufficienti evictori” – sukcesorom Bohdaszewskiego albo w pełni wystarczającemu (umocowanemu) ewiktorowi; „Scholarum Piarum” – zakonu pijarów; „reponować” – złożyć w depozyt; „iterata vice de diligentia sui manifestatur” – ponownie dla swej staranności się manifestuje.

Streszczenie

Manifestacja z 3 III 1769 (gród winnicki): ks. Antoni Światopełk Czetwertyński oświadcza gotowość wypłaty 10 000 zł zapisanych na wsi Kisielin sukcesorom Bohdaszewskiego zgodnie z dekretem działowym; ponieważ nikt jej nie żąda, a z powodu niebezpieczeństw ani kancelaria, ani klasztory nie chcą przyjąć sumy w depozyt, zastrzega, że nie będzie odpowiadał za prowizję.

Transkrypcja

k. 50 (skan 0052, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną An-

4tonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Comparens

5personaliter Urod. Jmć Pan Jan Bal Miedzwiecki Nomine et ex speciali Commisso

6JW. Jmć Pani Hrabiny Krasickiey Star. Mer.[?] uti inscriptus ab eadem Plenipo-

7tens solennie pko Wiel. Jmć Pani Kwaśniewskiey Cześnikowey Gostyńskiey Po[s]-

8[sessorce][?] […]ni, niemniey Urod. quorumvis nominum Rybkowskiemu Dobr Wsi Bere-

9[zowki][?] y Rakowskiemu Dobr Wsi Berkowiec Dyspozytorom tudzież pomie-

10nionych Wsiow Kozakom skarży y manifestuie się etc. Jż wyż wy-

11razeni Jchmc. Dyspozytorowie napadłszy z Kozakami swemi nadwornemi

12na Dobra Wieś Michałowkę JW. Pryncypałki Dziedziczną, bez żadnego do

13niesienia Dworskiey tameczney Zwierzchności w nocną porę obskoczywszy

14Chałupę Asawuły tamecznego Czeka[?] iakowegoś zbiegłego wziowszy o

15ktorym Dwor niewiedział, Asawułę zaś samego okrutnie zbili, poranili,

16potym na Karczmę naiachawszy Kwart wodki kilkanaście wypiwszy nie

17zapłacili. O ktore to naiazd y poczynione we Wsi wiolencye pko tymże

18W. Comparens Nne quo supra manifestatur. Jan Bal Miedzwiecki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 3 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Komparent Jan Bal Miedzwiecki, plenipotent hrabiny Krasickiej, starościny [mereckiej?] (skrót „St. Mer.”; por. akt 72 – „Starościny Merechiey[?]”). Obwinieni: Kwaśniewska, cześnikowa gostyńska, posesorka [dóbr …], dyspozytorzy Rybkowski (Berezówka[?]) i Rakowski (Berkowce) oraz kozacy tych wsi. Dyspozytorzy z kozakami nadwornymi w nocy, bez zawiadomienia dworskiej zwierzchności, napadli na wieś Michałówka, dziedziczną hrabiny, obskoczyli chałupę tamtejszego asauły (dowódcy kozaków dworskich), zabrali jakiegoś zbiegłego człowieka (o którym dwór nie wiedział), asaułę okrutnie zbili i poranili, a w karczmie wypili kilkanaście kwart wódki bez zapłaty. Fragment na przejściu wierszy 7–8 (posesja Kwaśniewskiej, nazwa wsi Rybkowskiego) nieczytelny w kadrze.

Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „uti inscriptus ab eadem plenipotens” – jako ustanowiony przez nią plenipotent; „quorumvis nominum” – jakichkolwiek imion; „nomine quo supra manifestatur” – w imieniu jak wyżej się manifestuje. Asauła (asawuła) – oficer kozacki.

Streszczenie

Manifestacja z 3 III 1769 (gród winnicki): Jan Bal Miedzwiecki w imieniu hrabiny Krasickiej, starościny [mereckiej?], skarży dyspozytorów Rybkowskiego i Rakowskiego (z dóbr cześnikowej gostyńskiej Kwaśniewskiej) i ich kozaków o nocny napad na wieś Michałówka, pobicie asauły, zabranie zbiegłego człowieka i niezapłaconą wódkę w karczmie.

Transkrypcja

k. 50 (skan 0052, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Sta-

5nowszy Oczewisto Woźny Generał Wdztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Bła-

6zey Tańczycki[?] Authenticatus Juratus Officio praesenti notus in vim suae

7verae ac fidelis Relationis palam publice libereque ac per expressum

8zeznał. Jż on ad affectationem Juridicamque requisitionem JW. Hrabiny

9Krasickiey Starościny Merechiey[?] maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi

10wiary godnych Urod. Jchmciow Bazylego y Jakuba Jędrzeiowskich[?] Bra-

11ci między sobą Rodzonych sibi ad hunc Actum dodanych był w Dobrach

12Wsi Berezowce[?] gdzie będąc u Woyta tamecznego y Całey Gromady w nie-

13bytności Samey Pani Urod. Rybkowskiego y Rakowskiego Dyspozyto-

14row tudzież Kozakow ze Wsiow Berezowki[?] y Berkowiec Aresztował

15y w kwocie Dwoch Tysięcy Grzywien do rosprawy prawney przyporęczył,

16ktorego to Aresztu istotną przedemną Urzędem zeznał Relacyą

17Błazey Tańczycki[?] ignarus scribendi Crucem Sanctam posuit (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Relacja z 3 III 1769, bezpośrednio związana z aktem 71. Woźny generalny województwa bracławskiego Błażej Tańczycki[?] (nazwisko niepewne; niepiśmienny – znak krzyża), na żądanie hrabiny Krasickiej, starościny [mereckiej?], w obecności szlachty – braci Bazylego i Jakuba Jędrzejowskich[?] – udał się do wsi Berezówka[?] i tam, u wójta i całej gromady, pod nieobecność samej pani (dziedziczki), aresztował dyspozytorów Rybkowskiego i Rakowskiego oraz kozaków z Berezówki[?] i Berkowiec, oddając ich pod poręczenie (zakład) 2000 grzywien do rozprawy sądowej.

Łacina: „authenticatus, juratus, officio praesenti notus, in vim suae verae ac fidelis relationis palam, publice libereque ac per expressum” – uwierzytelniony, zaprzysiężony, znany niniejszemu urzędowi, na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie; „ad affectationem juridicamque requisitionem” – na życzenie i prawne żądanie; „sibi ad hunc actum dodanych” – dodanych mu do tej czynności; „ignarus scribendi crucem sanctam posuit” – nie umiejąc pisać, postawił krzyż święty.

Streszczenie

Relacja z 3 III 1769 (gród winnicki): woźny generalny Błażej Tańczycki[?] zeznaje, że na żądanie hrabiny Krasickiej aresztował w Berezówce[?] dyspozytorów Rybkowskiego i Rakowskiego oraz kozaków z Berezówki i Berkowiec, oddając ich pod zakład 2000 grzywien do rozprawy (por. akt 71).

Transkrypcja

k. 50 (skan 0052, strona prawa – dół)

k. 50v (skan 0053, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Com-

5parens Personaliter Urod. Jerzy Doweyko[?] ten wpilności zanosi Manifest tu-

6dzież przeciwko Gromadom Klucza Horodyskiego Dobr JW. Lubomirskiego

7Woiewody Bracł. Dziedzicznych y Gromadom Starostwa Taraszczańskiego JW.

8Piaskowskiego Podkomorzego Krzemienieckiego Possessyi podległych y Jnnym

9w Terminie specifice wyrazić się maiącym skarży y protestuie się etc. Jż Urod.

10Manifestans zostawszy w obowiązku Służby nayprzod Guberniy Horodyskiey

11Possessyi JW. Piaskowskiego Podkomorzego Krzem. podległey z całym swo-

12im maiątkiem tamże w Horodyszczu oblokował się potym z tamtąd będąc

13rewokowany do Klucza Krasniańskiego[?] przez Attencyą Obowiązkow swo-

14ich niemogł się z swoim maiątkiem zupełnie z Horodyszcza wyprowadzić

15a co większa przez odległość mieysca sprowadzał się do Huty Taraszczańskie[y]

16go y tam lokował się gdzie naypierwey w Horodyszczu przez wszczęty bunt

17Chłopski co tylko miał przez Chłopow tamecznych Horodyskich z tego

18obrany został, potym w Hucie Taraszczańskim ciż Chłopi Tara-

19szczańscy na kilkanaście Tysięcy maiątku mianego rozebrali, iako

20dostateczniey swego czasu Regestr spisany Jnformować będzie, y do

21szczętu ninieyszego Manifestanta zruynowali, w czym Urod. Prote-

22stans żadney teraz niemaiąc łatwości nadgrody o te wszystkie krzywdy

23swoie naprzeciwko wyż wyrazonym Gromadom y Jnnym czasu Prawa spe-

24cyfikować się maiącym iterata manifestatur vice. Jerzy Doweyko[?].

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 3 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Komparent Jerzy Dowejko[?] (nazwisko niepewne; w nagłówku na k. 50 „Doweyka[?]”), były gubernator (ekonom) dóbr horodyskich. Uwaga: w tekście Horodyszcze określone najpierw jako klucz dziedziczny ks. Lubomirskiego, wojewody bracławskiego, następnie jako „gubernia horodyska posesji JW. Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego” – zapewne dobra Lubomirskiego w posesji (dzierżawie/zastawie) Piaskowskiego. Odwołany do klucza krasnianskiego[?], nie zdołał w całości wywieźć majątku z Horodyszcza, a część przeniósł do huty taraszczańskiej; w czasie buntu chłopskiego (koliszczyzna 1768) chłopi z Horodyszcza zrabowali jego dobytek tam pozostawiony, a chłopi taraszczańscy w hucie rozebrali majątek wart kilkanaście tysięcy (wg rejestru, który przedstawi w swoim czasie), doprowadzając go do ruiny. Zastrzega dochodzenie krzywd przeciw gromadom.

Łacina: „specifice” – szczegółowo; „iterata manifestatur vice” – ponownie się manifestuje.

Streszczenie

Manifestacja z 3 III 1769 (gród winnicki): Jerzy Dowejko[?], były gubernator dóbr horodyskich, oskarża gromady klucza horodyskiego (dóbr ks. Lubomirskiego w posesji podkomorzego krzemienieckiego Piaskowskiego) i gromady starostwa taraszczańskiego, że w czasie buntu chłopskiego zrabowały jego majątek w Horodyszczu i w hucie taraszczańskiej, wart kilkanaście tysięcy.

Transkrypcja

k. 50v (skan 0053, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przede-

4mną Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu

5Winnic. Stanowszy Oczewisto Woźny G[enera]ł Wdztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny

6Eliasz Zozuliński ktory wmoc wierney Relacyi swoiey iawnie ustnie

7y dobrowolnie zeznał. Jż on Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset

8Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Drugiego Mensis Martij maiąc przy so-

9bie stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Jmć PP. Jana Olexińskiego y

10Woyciecha Krasnosielskiego Urzędownie do tego Aktu sobie użytych

11na afektacyą y Prawną rekwizycyą JO. X. Jmci Antoniego Jabłonow-

12skiego Woiewody Poznań. y Jnnych, był w Dobrach Wsi Zorowie[?] w

13Possessyi W. Grocholskich zostaiących gdzie będąc naypierwey we Dwo-

14rze tameyszym u Dyspozytora, a potym u Woyta y Gromady całey

15Urod. Kruskiego[?] z Zorowki[?] Namiesnika Szlacheckiego y Dwoch

16Kozakow iemu po Jmionach y przezwiskach dobrze wiadomych Dro-

17gi Publiczney obsessorow, tamże we Dworze tameyszym u Woyta y Gro-

18mady całey Aresztował y prawnie przyporęczył, ktory to Areszt tak

19Urod. Dyspozytor teraźnieyszy iako y cała Gromada Jmieniem Pa-

20now swoich na wyż wyrażonych gwałcicielow Drog publicznych

21benevole przyięli, y onych do rozprawy Prawney dotrzymać dekla-

22[kustosz:] rowali

k. 51 (skan 0053, strona prawa; w górze „51”)

1rowali y submittowali się, a tak On Woźny Szlachtą sobie przytomną oświad-

2czywszy się przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu uczynił y zeznał Rela-

3cyą. A po zeznaney Aresztu Relacyi tenże Woźny JO. Xięcia Jmci Antoniego

4Jabłonowskiego Wdy Poznań. Dobr Klucza Lipowca podług Praw swo-

5ich Possessora Pana Urod. Michała Kempana tychże Dobr Ekonoma y

6Starozakonnych Gdala Gdalowicza, Jojma Szlomowicza y Jego Bilen-

7kiego[?] Zięcia, Arędarzow Lipowieckich Jmieniem za Manifestowawszy się

8naprzeciwko Wiel. Grocholskim Dobr Zorowa y Zorowki podług Praw swoich

9Possessorom Panom, a naybardziey cuiusvis nominis Urod. Kruskiemu[?] Namie-

10snikowi y Kozakom po Jmionach y przezwiskach onemuż wiadomym, a potecz[nie][?]

11kom Drogi publiczney naieźnikom ktorzy wyż wyrazonych Starozakonnych

12na drodze niewiedzieć quo pretextu napadli y koło onych ze spisami ugania-

13li się, y onych pokłuć chcieli, pieniądze złotych kilkadziesiąt wzięli, ale w tamie

14Ciwem[?] złotowę[?] gdyż wszyscy tak Żydzi iako y Podwodnicy pouciekali, ieden

15Troin[?] dwie spisy odebrał od ktorych graty same, tenże Woźny prezentowawszy

16nazad do siebie odebrał y z odebrania Kancellaryą kwitował Woźny nieumie-

17iący pisać znak Krzyża S. kładnie Eliasz Zozuliński (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Relacja z 3 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Woźny generalny Eliasz Zozuliński (niepiśmienny), w obecności szlachty Jana Oleksińskiego i Wojciecha Krasnosielskiego, na żądanie ks. Antoniego Jabłonowskiego, wojewody poznańskiego, był 2 III 1769 we wsi Żorów[?] (w posesji Grocholskich) i u dyspozytora, wójta i gromady aresztował namiestnika szlacheckiego Kruskiego[?] z Żorówki[?] i dwóch kozaków – „obsessorów drogi publicznej”; dyspozytor i gromada przyjęli areszt i zobowiązali się stawić ich do rozprawy. Następnie woźny w imieniu ks. Jabłonowskiego, dziedzica klucza lipowieckiego, ekonoma lipowieckiego Michała Kempana i żydowskich arendarzy lipowieckich (Gdala Gdalowicza, Jojma Szlomowicza i zięcia [Bilenkiego?]) zaniósł manifestację przeciw Grocholskim, posesorom Żorowa i Żorówki, a zwłaszcza namiestnikowi Kruskiemu[?] i kozakom, którzy bez powodu napadli na drodze na arendarzy, ganiali za nimi ze spisami, chcąc ich pokłuć, i zabrali kilkadziesiąt złotych; Żydzi i podwodnicy uciekli, jeden z napadniętych odebrał napastnikom dwie spisy, które woźny przedstawił w kancelarii i odebrał z powrotem za kwitem. Kilka wyrazów w końcówce niepewnych.

Łacina: „cuiusvis nominis” – jakiegokolwiek imienia; „benevole” – dobrowolnie; „quo pretextu” – pod jakim pretekstem; „obsessores / naieźnicy drogi publicznej” – ci, którzy zasadzili się na drodze publicznej (gwałt drogi publicznej – przestępstwo kwalifikowane).

Streszczenie

Relacja z 3 III 1769 (gród winnicki): woźny Eliasz Zozuliński zeznaje, że 2 III 1769 na żądanie ks. Antoniego Jabłonowskiego, wojewody poznańskiego, aresztował w Żorowie[?] (dobra Grocholskich) namiestnika Kruskiego[?] i dwóch kozaków, którzy napadli na drodze na arendarzy lipowieckich i zabrali im kilkadziesiąt złotych; dołączona manifestacja ekonoma i arendarzy lipowieckich.

Transkrypcja

k. 51 (skan 0053, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną An-

4tonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Osobi-

5ście się stawiąc Wiel. Jmć Pan Antoni Stanisław Juriewicz Stoln. Wiłk.[?]

6postrzegaiąc Całości Substancyi swoiey a przychylaiąc się do Obowiązkow

7Kontraktem niżey wyrażonego uroczyście naprzeciwko JO. X. Jmci Ferdynando-

8wi Lubomirskiemu Miecznikowi Koronnemu Dekret zmowny przypuszczaią-

9cemu skarży y żali się w niżey opisany sposob y etc. Jż JO. X. Jmć Miecznik

10Koronny puściwszy Wiel. Komparentowi Zastawnym Kontraktem Dobra

11Wieś Hawratyn w Wdztwie Kijowskim sytuowane, y obowiązawszy się tym Kontra-

12ktem poty Possessyi przyrzeczonych Dobr nieodbierać póki Reparacya za-

13spokoiona niebędzie, niezapłaciwszy tey Reparacyi Dwoch Tysięcy kilkuset Złł.

14Pol. przez Przyiacioł uznanych Wiel. Komparenta z przyrzeczonych Dobr

15Hawratyna wygnał y wyiął. A zaś Urod. Ławtowski[?] niemaiąc od Wiel. Ma-

16nifestanta Plenipotencyi Dekret zmowny na Kondescensyą przypuściwszy

17na Termin teyże Kondescensyi nieiachał, y Wiel. Skarżącego się spublikowa[ć]

18wać zmownie dopuścił. A zatym ninieyszy Manifestant tak przeciwko

19JO. X. Jmci Ferdynandowi Lubomirskiemu Miecznikowi Koronnemu o Expulsyę z

20Dobr Wsi Hawratyna, y niezapłacenie za Reparacyą Dwoch Tysięcy kil-

21kuset Złotych Pol. iakoteż pko Urod. Ławtowskiemu o przypuszczenie zmo-

22wnego Dekretu y dopuszczenie na terminie Kondescensyi spublikowania, nie-

23mniey o nieważność teyże Publikaty powtornie Manifestuie się A. S. Juriewicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 7 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Antoni Stanisław Juriewicz (podpis „A. S. Juriewicz”), stolnik wiłkomierski[?] (skrót „Stoln. Wiłk.”; w akcie 76 rozwinięty – „Stolnik Wiłkomirski”). Obwiniony ks. Ferdynand Lubomirski, miecznik koronny, który puścił mu kontraktem zastawnym wieś Hawratyn (Hawratyń[?]) w województwie kijowskim, zobowiązując się nie odbierać posesji przed zapłatą reparacji (zwrotu nakładów), a mimo to wygnał go z dóbr, nie płacąc uznanej przez przyjaciół (polubownych arbitrów) sumy 2 tys. kilkuset zł. Drugi obwiniony, Ławtowski[?], bez pełnomocnictwa komparenta dopuścił („przypuścił”) zmówiony dekret na kondescensję (sąd na gruncie), nie przyjechał na termin i pozwolił na zmowną publikację dekretu. Komparent protestuje o wyzucie z dóbr, niezapłacenie reparacji, zmowę i nieważność publikacji dekretu.

Terminy: „dekret zmowny” – wyrok uzyskany w zmowie (kolluzji); „kondescensja” – zjazd sądu na grunt; „publikata” – ogłoszenie dekretu; „expulsio” – wyzucie (z posiadania); „reparacja” – zwrot nakładów poniesionych przez posesora.

Streszczenie

Manifestacja z 7 III 1769 (gród winnicki): Antoni Stanisław Juriewicz, stolnik wiłkomierski, protestuje przeciw ks. Ferdynandowi Lubomirskiemu, miecznikowi koronnemu, który wbrew kontraktowi zastawnemu wyrzucił go z wsi Hawratyn (woj. kijowskie) bez zapłaty reparacji 2 tys. kilkuset zł, oraz przeciw Ławtowskiemu[?], który bez pełnomocnictwa dopuścił zmówiony dekret kondescensyjny i jego publikację; żąda unieważnienia publikaty.

Transkrypcja

k. 51 (skan 0053, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Stawiwszy się Osobiście Wiel. Jmć Pan Antoni Stanisław Juriewicz Stolnik

6Wiłkomirski poniosłszy ciężką klęskę w Roku dopiero przeszłym Tysiąc Siedm-

7set Sześćdziesiąt Osmym od zbuntowanego zuchwale Chłopstwa, zapobiegaiąc

8dalszemu z tąd wynikaiącemu uszkodzeniu swemu solennie w pilności świad-

9[kustosz:] czy

k. 51v (skan 0054, strona lewa)

1czy y Manifestuie się w ten sposob. Jż Wiel. Manifestant unosząc życie

2swoie przed zuchwale zbuntowanym Chłopstwem w Umaniu niezliczone

3zaboystwa Szlachty y Żydow z niesłychanym okrucieństwem czyniącym

4uiachał do Balty, gdzie po zburzeniu Umania buntownicza Chłopska ku-

5pa w Wigilią Swięta Swiętego Piotra Rzymskiego napadłszy Wiel. Stawiącego

6do uniesienia się z życiem tylko y osobą swoią porzuciwszy wszystko przymusiło

7y tak Wiel. Manifestuiący się nietylko co miał z sobą pieniędzy sukien y innych

8rzeczy na łup Buntownikom zostawić musiał, aleteż Papiery rożne y Skry-

9pta to iest Kontrakt zastawny między Wiel. Kryntem[?] zrzedney[?] a JO. Xiętey[?] Pa-

10mięci Xięciem Jmcią Antonim Lubomirskim Miecz. Koron. z drugiey stro-

11ny o Dobra Wieś Żołudowkę[?] do Klucza Potockiego[?] należącą w Summie Dzie-

12więciu[?] Tysięcy Złł. Pol. z Addytamentem spisany, Skrypt od JO. X. Jmci Ferdy-

13nanda Lubomirskiego Miecz. Koron. Wiel. Kryntowi[?] na Summę Czerwonych

14złotych Sto w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym do Skarbu tegoż JO. Xię-

15cia Jmci Miecz. Koron. przez Ręce Wiel. Jmć Pana Solarego[?] Kapitana Nadwor-

16nego importowaną służący od ktorey Summy Prowizya za wszystkie lata za-

17legła, Skrypt od Wiel. Swirzykowskiego[?] Podczaszego Owruckiego Wiel. Andrze-

18iowi Godziembie Wardeńskiemu Stoln. Latyczow. na Czerwonych złotych Pięćdzie-

19siąt Trzy służący, Kontrakt Arędowny trzyletni między Wiel. Komparentem

20y JO. Jmcią Woiewodziną Brzeską Kuiawską w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

21siąt Siodmym we Lwowie na Swięto Swiętych Trzech Krolow Rzymskich o Do-

22bra Wieś Krzytnę[?] za poprzedzaiącym wyliczeniem przez Wiel. Manifestanta do

23Skarbu teyże JO. Jmci Woiewodziny Brzeskiey Kuiawskiey Summy Trzyna-

24stu Tysięcy Złotych Pol. z oktadem zawarty. Naco Wiel. Manifestuiący się w

25pierwszym Roku Possessyi Dobr Wsi Krzytney[?] wybrał Czynszu Złł. Pol. Ty-

26siąc Siedmdziesiąt Trzy, Arędy Karczemney Dwa Tysiące Czterysta Złł. Pol. w dru-

27gim Roku Possessyi za Kwartał Arędy Złł. Pol. Sześćset Czynszu złotych

28Pol. Siedmset Sześć groszy Piętnaście, Uznanie przyiacielskie Summy Dwoch

29Tysięcy Kilkuset Złł. Pol. przez Wiel. Jmć Panow Pruszyńskiego Sędziego Żytom.

30y Cieleckiego Chorążego Znaku Pancernego za Reparacyą Dobr Wsi Hawraty-

31na w Wdztwie Kijowskim leżących Wiel. Komparentowi ze Skarbu JO. X. Jmci Mie-

32cznika Koronn. należącey nastąpione ciż buntownicy zabrali. A zatym

33Wiel. Komparent, ażeby przez utracenie wyż wyrazonych papierow y Skry-

34ptow nieponiosł uszkodzenia, iako są zabrane przez zbuntowane Chłopstwo

35powtornie w pilności swoiey Manifestuie się oświadczaiąc czasu potrzeby goto-

36wość zaprzysiężenia A. S. Juriewicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 7 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc), druga tego dnia Antoniego Stanisława Juriewicza, stolnika wiłkomierskiego (por. akt 75). Uciekając przed zbuntowanym chłopstwem z Humania (gdzie chłopi dokonali niezliczonych zabójstw szlachty i Żydów – rzeź humańska, VI 1768), przybył do Balty; po zburzeniu Humania kupa chłopska w wigilię św. Piotra (28 VI 1768) napadła na Baltę, a on, ratując życie, porzucił wszystko – pieniądze, suknie i papiery. Utracone dokumenty: 1) kontrakt zastawny między [Kryntem?] a ks. Antonim Lubomirskim, miecznikiem koronnym (zm.), na wieś Żołudówkę[?] w kluczu [potockim?] za 9 [?] tys. zł z addytamentem; 2) skrypt ks. Ferdynanda Lubomirskiego, miecznika koronnego, dla [Krynta?] na 100 czerwonych złotych (1760), przekazanych do skarbu przez kapitana nadwornego Solarego[?], z zaległą prowizją; 3) skrypt Świrzykowskiego[?], podczaszego owruckiego, dla Andrzeja Godziemby Wardeńskiego, stolnika latyczowskiego, na 53 czerwone złote; 4) trzyletni kontrakt arendowny z wojewodziną brzeską kujawską, zawarty we Lwowie w święto Trzech Króli 1767, na wieś Krzytnę[?], po wyliczeniu do jej skarbu 13 000 zł z oktadem (wraz z rozliczeniem czynszów i arendy karczemnej za pierwszy i część drugiego roku); 5) przyjacielskie uznanie (Pruszyńskiego, sędziego żytomierskiego, i Cieleckiego, chorążego znaku pancernego) reparacji 2 tys. kilkuset zł za Hawratyn (por. akt 75). Oświadcza gotowość zaprzysiężenia. Kilka nazw i kwot niepewnych (zwłaszcza „Kryntem” i wsi).

Terminy: „oktad” – dodatek (ósma część) do sumy; „addytament” – dopisek do kontraktu; „Balta” – miasteczko na granicy tureckiej, napadnięte przez hajdamaków w VI 1768 (incydent bałcki).

Streszczenie

Manifestacja z 7 III 1769 (gród winnicki): Antoni Stanisław Juriewicz, stolnik wiłkomierski, oświadcza, że uciekając w 1768 r. przed buntem chłopskim z Humania do Balty, przy napadzie hajdamaków na Baltę utracił pieniądze, rzeczy i dokumenty majątkowe (kontrakty zastawny i arendowny, skrypty Lubomirskich i Świrzykowskiego, uznanie reparacji za Hawratyn); zastrzega ich ważność i gotowość zaprzysiężenia.

Transkrypcja

k. 51v (skan 0054, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego.

2Miesiąca Martij Siodmego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną An-

4tonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Stano-

5wszy Oczewisto Woźny Generał Wdztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Ludwik Go-

6łembiowski wmoc wierney Relacyi swoiey iawnie zeznał, Jż on Roku te-

7raźnieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Trzeciego Mie-[?]

8siąca Marca na affektacyą Urod. Jmć Pana Antoniego Jurskiego z JJ. PP. Woyciechem

9Dzierżkowieckim[?] z przytomną sobie Szlachtą Urod. Jmć PP. [?]

10Michalskim y Piotrem Grodeckim był w Dobrach Mieście Brytawce w

11Powiecie Winnic. sytuowanych JW. Borzęckiego Podstolego Koronnego Dzie-

12dzicznych gdzie będąc Urod. Jmć Pan Cuiusvis Nominis Ogelbę u Jmć Pana

13Deneszewicza Rządy w Zamku Brytawskim maiącego a zaś tegoż Jmć Pa-

14na Deneszewicza u Woyta mieyskiego y całey Gromady Brytawskiey oraz po-

15[kustosz:] ginione

k. 52 (skan 0054, strona prawa; w górze „52”)

1ginione swoie rzeczy a w Zamku Brytawskim poznane Prawnie do rozpra-

2wy Sądowey przyporęczył. Oczym przedemną Urzędem prawdziwego Aresz-

3tu uczynił y zeznał Relacyą Ministerialis qui supra Crucem Sanctam

4posuit Ludwik Gołembiowski (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Relacja z 7 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Woźny generalny Ludwik Gołembiowski (niepiśmienny – znak krzyża), w obecności szlachty (Wojciecha Dzierżkowieckiego[?], [...] Michalskiego i Piotra Grodeckiego), na żądanie Antoniego Jurskiego, był 3 III 1769 w mieście Brytawka[?] w powiecie winnickim (dobra dziedziczne Borzęckiego, podstolego koronnego) i aresztował niejakiego Ogelbę[?] u Deneszewicza[?], rządcy zamku brytawskiego, samego Deneszewicza u wójta miejskiego i gromady, oraz zaginione rzeczy Jurskiego, rozpoznane w zamku brytawskim – oddając je pod poręczenie do rozprawy sądowej. Nazwiska Ogelba i Deneszewicz odczytane niepewnie; okoliczności utraty rzeczy nie podano (zapewne rabunek w czasie zamieszek 1768).

Łacina: „cuiusvis nominis” – jakiegokolwiek imienia; „ministerialis qui supra crucem sanctam posuit” – wyżej wymieniony woźny postawił krzyż święty; „ex re[quisitio]ne” – na żądanie.

Streszczenie

Relacja z 7 III 1769 (gród winnicki): woźny Ludwik Gołembiowski zeznaje, że 3 III 1769 na żądanie Antoniego Jurskiego aresztował w Brytawce[?] (dobra Borzęckiego, podstolego koronnego) niejakiego Ogelbę[?], rządcę zamku Deneszewicza[?] i rozpoznane w zamku zaginione rzeczy Jurskiego, oddając je pod poręczenie do rozprawy.

Transkrypcja

k. 52 (skan 0054, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego.

2Miesiąca Martij Dziewiątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winnic. y Przedemną Antonim

4Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Comparens Per-

5sonaliter Urod. Jmć Pan Stanisław Witkowski Nne Wiel. Jmć Pana Jakoba Sasimow-

6skiego[?] Sty Tarzan.[?] solennie naprzeciwko Wiel. Grodeckiemu Vicesgerentowi Chełm.

7Kommissarzowi Dobr Ukrainskich tegoż JW. Rzewuskiego Chorążego Lit. Urod. Zwierz-

8chowskiemu Pisarzowi Prowentowemu w tychże Dobrach y Jnnym w niżey opisa-

9ny sposob manifestuie się. Jż Wiel. Grodecki czyli z rozkazu JW. Dziedzica czyli bar-

10dziey swoim domysłem nieuważaiąc nato (: że Wiel. Comparentis Pryncypał Do-

11bra wyżey specyfikowane Kontraktem Arędownym sobie puszczone ma, ktorym

12to Kontraktem, a co większa y osobliwym Dokumentem od JW. Dziedzica we Lwo-

13wie danym ostrzeżono iest, aby wspomnionych Dobrach żadney prepedycyi Wiel.

14Possessorowi nieczyniono :) naypierw Urod. Zwierzchowskiego na Dobra Wieś Tar-

15nawę[?] y Ferlice[?] nasłał ktory Ludzi aby posłuszeństwa y powinności iakoteż y Jn-

16nych nieoddawali, fomentował Urod. Manifestanta Kommiss. w tych Dobrach ma-

17iącego słuchać zakazywał rządzenia wszelkiego zabraniał niedosyć maiąc na

18tym ieszcze w Dobrach y Wsiach Wozubiowce[?] y Jnne w Possessyi także Com-

19parentis Pryncypała będących nietylko Ludzi na Szarwark y inne powinności

20w ktorych Wsiach Groble własne nieoprzęcto z reporowane[?] Jż Ludzie na

21inne powinności JW. Dziedzica często używane, a z tąd niemały Decess w Mły-

22nach, a przez Młyny w Arędach nawet y na Folwarkach bo niezupełnie

23zasiewy y Jnne potrzeby Wiel. Possessora upadaią, ale co większa tak Zwierz-

24chowskim iakoto Woytom y Sotnikom w Mieyscie Międzyrzeczu Dyspo-

25nuiącym dozwala iż ci na Wsie naieżdżaiąc iakoto Woyt Międzyrzecki naie-

26chawszy Sprawy przez Ukomparenta[?] Competenter Sądzonemu nienależą-

27ce dosyć sprawiedliwie sądowne przesądzał a przez to Poddaństwu iako

28wyspochop[?] do nieposłuszeństwa y swywoli dawał, tak Wasyl Sotnik na-

29padłszy na Wieś Wozubiowkę[?] Demiana Lennika, Leśka Krawczuka Jwa-

30na Hołuba, Fedora Szyiana, Semena Szewca, Tyszka Mogiłę, Żonę

31Romana Daczenka, X. Jana Filipowicza Parocha tamecznego, a nawet

32bił innych Ludzi rozpędzał, ekskuzuiących się Ludzi że własne Groble repa-

33rować trzeba gwałtem na Szarwark pędził do Miasta Międzyrze-

34cza grabił Furaże wybierał, y inne ekzorbitancye codziennie tak Zwierz-

35chowski Miasta Międzyrzecza czynienie nieprzestaią o ktore to czynione pre-

36pedycye w Possessyi y rożne wiolencye Urod. Manifestans Nomine

37quo supra protestuie się. Stanisław Witkowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 9 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Komparent: Stanisław Witkowski (podpis), w imieniu (i zapewne jako komisarz w tych dobrach) Jakuba Sasimowskiego[?], starosty [tarzańskiego?] (odczyt nazwiska i starostwa niepewny), arendarza (posesora z kontraktu arendownego) dóbr Tarnawa[?] i Ferlice[?] oraz Wozubiówka[?] i innych – należących do Rzewuskiego, chorążego litewskiego. Obwinieni: Grodecki, wicegerent chełmski, komisarz dóbr ukraińskich Rzewuskiego; Zwierzchowski, pisarz prowentowy tych dóbr; wójt i setnik (sotnik) Wasyl z miasta Międzyrzecze[?]. Mimo kontraktu i osobnego dokumentu dziedzica (wydanego we Lwowie), zabraniającego przeszkód posesorowi, Grodecki (z rozkazu dziedzica lub z własnego domysłu) nasłał Zwierzchowskiego, który podburzał ludzi do nieposłuszeństwa, zakazał słuchać komisarza i odbierał mu rządy; ludzi wyganiano na szarwarki i inne powinności na rzecz dziedzica, przez co nie naprawiono grobli – strata dla młynów, arend i folwarków; wójt międzyrzecki sądził sprawy nienależące do niego, a setnik Wasyl, napadłszy na Wozubiówkę[?], bił poddanych (wymienieni z imienia, także żona Romana Daczenki i paroch ks. Jan Filipowicz), gwałtem pędził ludzi na szarwark do Międzyrzecza i wybierał furaże. Wiele nazw miejscowych niepewnych.

Terminy: „prepedycja” – przeszkoda (w posesji); „fomentować” – podburzać; „decess” – ubytek, strata; „szarwark” – robocizna przy drogach i groblach; „sotnik” – setnik (starszy nad kozakami/milicją); „ekzorbitancje” – nadużycia.

Streszczenie

Manifestacja z 9 III 1769 (gród winnicki): Stanisław Witkowski w imieniu Jakuba Sasimowskiego[?], arendarza dóbr Rzewuskiego, chorążego litewskiego (Tarnawa[?], Ferlice[?], Wozubiówka[?]), protestuje przeciw komisarzowi Grodeckiemu, pisarzowi prowentowemu Zwierzchowskiemu oraz wójtowi i setnikowi z Międzyrzecza, którzy wbrew kontraktowi podburzali poddanych, odbierali mu rządy, pędzili ludzi na szarwarki, bili poddanych i parocha i wybierali furaże.

Transkrypcja

k. 52 (skan 0054, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dziewiątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną An-

4[kustosz:] tonim

k. 52v (skan 0055, strona lewa)

1tonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Comparens Per-

2sonaliter Urod. Jmć Pani Marianna z Rycharskich[?] Primo Urod. Andrzeia

3Krasnosielskiego secundo autem voto Urod. Gabryela Łazowskiego pozosta-

4ła Mał. wdowa Łazowska, adhaerendo anterioribus sui Manifestationibus

5Jż[?] niegdy Urod. Mikołaiowi Łazowskiemu zaniesionych teraz iterato swym

6y Urod. Michała Łazowskiego z niegdy Urod. Gabryelem Łazowskim Mał-

7żeym powtornym spłodzonego Syna Jmieniem solennie pko Urod. Szymo-

8nowi, Michałowi, Danielowi, y Jakubowi Łazowskim niegdy Urod. Miko-

9łaia Łazowskiego Synow żali y manifestuie się etc. Jż iako niegdy S. P.

10Urod. Mikołay Łazowski zabrawszy pasześć[?] pri trzydzieści, inne zaś prze-

11brakowawszy y stabe[?] oddawszy z tegoż Srebnika Summę kwotę znaczną ca-

12tym wiekiem[?] niegdy S. P. Urod. Gabryela Łazowskiego a Komparentki Mał-

13żonka zebraną wziął, apparencye, y Srebra wszelkie zabrał, nic a nic samey

14y Sukcessorowi onegoż nieoddał, tak y Sukcessorowie onegoż też wszystko

15u siebie dzierżą, y pożytkuią, y oddać na tyle Rekwizycyi denegant. Co J[…]

16ad praesens iterato moderna Comparens suo et cuius supra Nomine Ma-

17nifestat. Comparens nieumieiąca pisać znakiem Krzyża Swiętego podpi-

18suie się Marianna Łazowska (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 9 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Marianna z Rycharskich[?], 1 v. Krasnosielska, 2 v. Łazowska, wdowa po Gabrielu Łazowskim (niepiśmienna – znak krzyża), w imieniu własnym i syna z drugiego małżeństwa, Michała Łazowskiego, nawiązując do dawniejszych manifestów przeciw nieżyjącemu już Mikołajowi Łazowskiemu, wnosi skargę przeciw jego synom: Szymonowi, Michałowi, Danielowi i Jakubowi. Mikołaj Łazowski zabrał po śmierci Gabriela ruchomości („apparencje”) i srebra oraz znaczną sumę ze „srebrnika”, zebraną przez całe życie przez zmarłego męża komparentki, część przebrakowawszy (odrzuciwszy); niczego nie oddał wdowie ani sukcesorowi, a jego synowie trzymają te rzeczy, korzystają z nich i mimo wielu żądań odmawiają zwrotu. Początek opisu zabranych przedmiotów (wiersze 10–11) niepewny.

Łacina: „adhaerendo anterioribus sui manifestationibus” – nawiązując do swoich wcześniejszych manifestacji; „primo … secundo autem voto” – z pierwszego … a z drugiego małżeństwa; „denegant” – odmawiają; „ad praesens iterato moderna comparens suo et cuius supra nomine manifestat” – obecnie ponownie niniejsza komparentka w imieniu swoim i wyżej wymienionego się manifestuje.

Streszczenie

Manifestacja z 9 III 1769 (gród winnicki): Marianna Łazowska, wdowa po Gabrielu Łazowskim, w imieniu swoim i syna Michała skarży synów zmarłego Mikołaja Łazowskiego (Szymona, Michała, Daniela i Jakuba), którzy zatrzymują zabrane przez ich ojca po śmierci Gabriela srebra, ruchomości i pieniądze i odmawiają ich zwrotu.

Transkrypcja

k. 52v (skan 0055, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dziewiątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Comparens P[erson]al[ite]r Urodzony Jmć Pan Jgnacy Czaykowski Nomine et ex praecom-

6misso WW. Jmć Panow Baltazara Ostrowskiego Regenta y Tomasza Czar-

7n[k]owskiego[?] Namiesnika Łęczyckiego[?] Grodzkich Winnickich Solennie przed

8Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. przeciwko Urodzonemu Jmć Panu

9Janowi Bal Miedzwiedzkiemu et vel maxime de Diligentia eorundem

10Principalium Suorum queritur et manifestatur. Jż WW. Pryncypałowie

11Comparentis maiąc swoie rożne a pilne Jnteressa ktore Sądzenia w

12Winnicy żadnym sposobem coram Actis niedopuściłi w ktorym czasie że

13Termin z Dekretu Trybunalskiego między JW. Poczinem[?] a W. Bu-

14kowskim[?] y Jnnemi przypadł Jmć Pan Miedzwiedzki pro tunc

15Suscipitans[?] recusitur[?] quam ob rationem wyrokow tegoż Dekretu sprze-

16ciwił się y tak Tranzakcyi Eliminować ex Actis nakazanych nie

17eliminował ani Manifesta de Contraventione przeciwko W. Bu-

18kowskiemu nie przyiął, w czym ażeby WW. Pryncypałowie Comparen-

19tis niebyli w czasie sprawy w tym Jnteressie obwinieni w pilności onych

20z oświadczeniem iż gdyby byli Praesentes coram Actis pewnie by wyro-

21kom Prześwietnego Trybunału Koronnego Lwow. nie sprzeciwili lecz

22zapewne we wszystkich punktach zadosyć by onemu uczynili queritur

23et Manifestat. Jgnacy Czaykowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 9 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Komparent Ignacy Czajkowski (podpis) z polecenia Baltazara Ostrowskiego, regenta (grodzkiego winnickiego), i Tomasza Czarnkowskiego[?] (urząd odczytany „Namiesnika Łęczyckiego[?]” – niepewne), urzędników grodzkich winnickich. Obwiniony: Jan Bal Miedzwiecki (Miedźwiedzki), który jako pro tunc namiestnik (urzędujący w zastępstwie) w terminie przypadającym z dekretu Trybunału Koronnego Lwowskiego w sprawie między [Poczinem?] a [Bukowskim?] i innymi sprzeciwił się wyrokowi – nie wyeliminował (nie wykreślił) z akt transakcji, których eliminację nakazano, i nie przyjął manifestu „de contraventione” przeciw [Bukowskiemu?]. Mocodawcy, nieobecni w Winnicy z powodu innych pilnych spraw, zastrzegają, że nie ponoszą winy i że gdyby byli obecni, wykonaliby wyrok Trybunału we wszystkich punktach. Nazwiska stron dekretu i kilka wyrazów łacińskich niepewnych.

Łacina: „nomine et ex praecommisso” – w imieniu i z polecenia; „et vel maxime de diligentia eorundem principalium suorum queritur et manifestatur” – a zwłaszcza dla zachowania staranności tychże swoich mocodawców skarży się i manifestuje; „pro tunc” – na ten czas; „quam ob rationem” – z tego powodu; „eliminare ex actis” – wykreślić z akt; „de contraventione” – o sprzeciwienie się (wyrokowi); „praesentes coram actis” – obecni przed aktami.

Streszczenie

Manifestacja z 9 III 1769 (gród winnicki): Ignacy Czajkowski w imieniu Baltazara Ostrowskiego, regenta, i Tomasza Czarnkowskiego[?], urzędników grodu winnickiego, zastrzega, że nie ponoszą winy za to, iż Jan Bal Miedzwiecki, zastępujący wówczas namiestnika, nie wykonał dekretu Trybunału Lwowskiego (nie wykreślił z akt transakcji i nie przyjął manifestu przeciw Bukowskiemu[?]).