Akty 81–120

Transkrypcja

k. 52v (skan 0055, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Jedynastego Dnia.

k. 53 (skan 0055, strona prawa; w górze „53”)

1Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

2y Przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrab-

3stwa Grodu Winnickiego Comparens P[erson]al[ite]r Urod. Jmć Pan Jan Bo-

4iarski Jmieniem Wiel. Jmć Pana Konstantego Białobłockiego Podcza-

5szego Smoleńskiego postrzegaiąc Całości Onego przeciwko pozostałey

6y Sukcessorom niegdy Wiel. Waleryana Michałowskiego Łowczego Zwinog.

7świadczy y Manifestuie się o to. Jż niegdy Wiel. Michałowski Łow. Zwinog.

8zaciągnowszy Summy Dziesięciu[?] Tysięcy Złotych Pol. u Wiel. Manifestan-

9tis Pryncypała na Skrypt Ręczny w Roku przeszłym Tysiąc Siedm-

10set Sześćdziesiąt Osmym Dnia Dwudziestego Piątego February w

11Kalinowce[?] Dany, y One w Roku teraźnieyszym na Dzień Swiętego Ma-

12cieia oddać assekurowawszy się gdy przed Terminem Jmmediate Ten-

13że Wiel. Łowczy zakończył życie, a Wiel. Łowczyna pozostała za Requi-

14zycyą Wiel. Podczaszego kilkokrotną ani na Terminie Skryptem ozna-

15czonym ani potym że Terminie pomienioney Summy wraz z prowizyą

16nieoddała przeto aby Wiel. Podczaszy Smoleński nieponiosł z tąd ia-

17kowego uszczerbku iterato świadczy y Manifestuie się oraz skrypt na

18Summę wyż wspomnioną dany do Akt ninieyszych podał ktory in te-

19nore iest tali. Niżey na podpisie wyrażony zeznaię tym Skryptem moim wzią-

20ć Wiel. Jmć Pana Konstantego Białobłockiego Podczaszego Czern.[?] danym iż ku

21własney potrzebie moiey wziołem pożyczyłem y Rękoma moiemi odliczyłem Sum-

22mę Złł. Pol. Dziesięć Tysięcy Pięćset Dwu Numero Dziesięć Tysięcy Pięćset ktore

23od Aktu ninieyszego Assekuracyi to iest w Roku przyszłym na Swięto S. Macie-

24ia Apostoła wraz z Prowizyą po Dziesięć od Sta oddać y rzetelnie wyli-

25czyć sub fide, honore, et Conscientia assekuruię y obowiązuię się y dla le-

26pszey wiary wagi y waloru ninieyszy Skrypt moy Ręką własną przy

27zwykłey pieczęci stwierdzam Datum w Kalinowce Dnia Dwudziestego Pią-

28tego February Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Roku. Michałow-

29ski Ł. Z. mpp. Locus Sigilli in Cera nigra. Na ten Skrypt odebrałem Czer-

30wonych złotych Obrączkowych Czterysta Rubli Czterysta Siedmdziesiąt y

31ieden Starych Monetą nową Złł. Pol. Trzy odbieraiąc takiż pieniądze oddać

32submittuię się y tyleż z Prowizyą M. Barzyński[?] połtorey Jngrossacyi Skryptu

33Tenże Urod. Comparens Nne cuius supra Contra praenominatos inculpatos

34manifestowawszy się hanc Copiam a przyięcie do Akt prosił co y otrzy-

35mał. J. Boiarski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 11 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Jan Bojarski (podpis „J. Boiarski”) w imieniu Konstantego Białobłockiego, podczaszego smoleńskiego (w treści skryptu skrót „Podczaszego Czern.[?]” – niepewne), przeciw wdowie (Honoracie Michałowskiej; por. akty 41, 53) i sukcesorom Waleriana Michałowskiego, łowczego zwinogrodzkiego. Michałowski pożyczył u Białobłockiego sumę (10 500[?] zł pol. – w skrypcie „Dziesięć Tysięcy Pięćset”) na skrypt ręczny wystawiony w Kalinówce[?] 25 II 1768, płatny w święto św. Macieja Apostoła (24 II) 1769 wraz z prowizją 10% rocznie; zmarł przed terminem, a wdowa mimo wielokrotnych upomnień nie oddała sumy ani prowizji. Wpisano treść skryptu (z pieczęcią w czarnym wosku). Pod skryptem adnotacja (częściowo niejasna) o odebraniu na ten skrypt 400 czerwonych złotych obrączkowych i 471 rubli starych (oraz 3 zł nową monetą), podpisana „M. Barzyński[?]” – być może kwit częściowy lub ingrosacja; odczyt i sens niepewne.

Łacina: „immediate” – bezpośrednio; „sub fide, honore et conscientia” – na wiarę, cześć i sumienie; „locus sigilli in cera nigra” – miejsce pieczęci w czarnym wosku; „nomine cuius supra contra praenominatos inculpatos” – w imieniu wyżej wymienionego przeciw wymienionym obwinionym; „hanc copiam” – tę kopię; „in tenore tali” – takiej treści.

Streszczenie

Manifestacja z 11 III 1769 (gród winnicki): Jan Bojarski w imieniu Konstantego Białobłockiego, podczaszego smoleńskiego, protestuje przeciw wdowie i sukcesorom Waleriana Michałowskiego, łowczego zwinogrodzkiego, którzy nie zwrócili pożyczki ok. 10 500 zł z prowizją, zaciągniętej przez zmarłego na skrypt z 25 II 1768 (płatny na św. Macieja 1769); wpisano treść skryptu.

Transkrypcja

k. 53 (skan 0055, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Osobiście stawiwszy się Wiel. Jmć Pan Tomasz Zarczyński Jmieniem y z zlece-

6nia W. Jmć Pana Jakoba Zarczyńskiego Cześnika Chełm. ubespieczaiąc Całość Sub-

7stancyi onego uroczyście w pilności Manifestował się. Jż Wiel. Manifestan-

8ta Brat maiąc Kontrakt Arędowny z JW. Adamem Mniszkiem Chorążym

9Nadwornym Koronnym o Dobra Wieś Suprunow, Maydan Suprunowski Sosenkę[?]

10Lisiowkę[?] y Sobolowkę Dnia Czternastego Stycznia Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

11siąt Czwartego Roku we Lwowie spisany y co razie przez tegoż JW. Chorąże-

12go Nadwornego Koronnego approbowany każdego Roku na Dzierżawę tymże

13Dobr przez Lat Trzy one trzymaiąc po Złł. Pol. Osmnaście Tysięcy pien[ię]-

14[dzy] zupełnie do Skarbu tegoż JW. Chorążego importował y zaspokoiwszy Kal-

15[kustosz:] kulacyą[?]

k. 53v (skan 0056, strona lewa)

1choć niezupełnie w korrespondencyi Jntraty był Satisfactus atoli iednak w przeszłych

2dwoch Leciech spodziewaiąc się niejakiego profitu (: ile że w czasie spokoynym

3ten Rok wytrzymał :) bez wnoszenia Sobie krzywdy tą satysfakcyą kontento-

4wał się z Dwoch zaś Lat na ktore także w Rocznie po Osmnaście Tysięcy

5importował przez teraźnieysze Rewolucye osobliwie Bunty Chłopskie w Kra-

6iu tuteyszym będące znaczy wyścia uciekło[?] Ukrainę Poddaństwa z Czynszami

7y wielki Arędarzow z Ratami Decess y niedobor w Czynszach Pańszczyźnie

8y Arędzie (: iako dawnieysze o tym Manifesta świadczą :) ponieść musiał y

9tylko z Prowentow wyż rzeczonych Dobr za Lat dwie pomnieyszych z Sum-

10my Trydziestu Sześciu Tysięcy importowaney Dwadzieścia Tysięcy Siedm-

11set Dwadzieścia Trzy Złł. y Groszy Szesnaście Pol. wybrał a zaś Piętnaście

12Tysięcy Trzysta Siedmdziesiąt Sześć Złł. Pol. y Groszy Czternaście ad Com-

13plementum Trydziestu Sześciu Tysięcy Złł. Pol. należących Decessu y nie-

14doboru na Gruncie pozostało, A że na Terminie expiruiącym Possessyi Wiel.

15Manifestantis Brat podług deklaracyi tegoż JW. Chorążego Wiel. Jmć

16Pana Kommissarza dla wylikwidowania z Jntrat niedoboru y bonifikowania

17onego tudzież odebrania Possessyi na Grunt pomienionych Dobr ziachać

18maiącego dwoma Niedzielami przed Terminem na tenże Grunt ziachawszy

19blisko Niedziel trzech oczekuiąc dotych czas doczekać się niemogł przeto

20dla następuiących w Kraiu tuteyszym codziennych postrachow dałey czekać

21niemogąc offerendo diligentiam, aby Skarb JW. Chorążego Nadwornego Ko-

22ronne[go] z tey przyczyny iakowego niemiał Decessu a Wiel. Manifestant

23w niedobore swoim nieponiosł szkody powtornie w pilności manifestuiąc

24się circa Possessionem eorundem Bonorum (: ile żadney w Decessie niema bo-

25nifikacyi :) nolens volens zostawać oświadcza się. Tomasz Zarczyński mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 11 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Komparent Tomasz Zarczyński (podpis) w imieniu brata Jakuba Zarczyńskiego, cześnika chełmskiego, arendarza dóbr Supronów, Majdan Supronowski (z Sosenką[?]), Lisiówka[?] i Sobolówka na podstawie kontraktu arendownego z Adamem Mniszchem, chorążym nadwornym koronnym, spisanego we Lwowie 14 I 1764[?] (rok niepewny) – na trzy lata, po 18 000 zł rocznie. Za pierwszy rok, spokojny, był – choć niezupełnie – zaspokojony dochodami; za dwa pozostałe lata wpłacił po 18 000 zł (razem 36 000), lecz z powodu obecnej rewolucji, zwłaszcza buntów chłopskich (koliszczyzna 1768), ucieczki poddanych i niedoboru czynszów, pańszczyzny i arend, zebrał tylko 20 723 zł 16 gr, a 15 376 zł 14 gr pozostało jako ubytek (decess). Komisarz chorążego miał przyjechać na grunt dwa tygodnie przed wygaśnięciem posesji dla rozliczenia niedoboru, bonifikaty i odebrania posesji; Zarczyński czekał prawie trzy tygodnie, a z powodu codziennych postrachów w kraju nie może dłużej czekać; oświadcza, że chcąc nie chcąc pozostaje w posesji tych dóbr, dopóki ubytek nie zostanie zbonifikowany. Por. akty 44-1-5 o majdanie supronowskim (potażarnia).

Łacina: „satisfactus” – zaspokojony; „ad complementum” – do uzupełnienia (pełnej sumy); „offerendo diligentiam” – okazując staranność; „circa possessionem eorundem bonorum” – przy posesji tych dóbr; „nolens volens” – chcąc nie chcąc. Decess – ubytek, strata; bonifikacja – wynagrodzenie (zaliczenie) ubytku.

Streszczenie

Manifestacja z 11 III 1769 (gród winnicki): Tomasz Zarczyński w imieniu brata Jakuba, cześnika chełmskiego, arendarza dóbr Supronów z przyległościami (z kontraktu z Adamem Mniszchem, chorążym nadwornym koronnym, po 18 000 zł rocznie), oświadcza, że wskutek buntów chłopskich poniósł za dwa ostatnie lata ubytek 15 376 zł, a komisarz chorążego nie przyjechał rozliczyć niedoboru; z powodu niebezpieczeństw nie może dłużej czekać i do czasu bonifikaty pozostaje w posesji.

Transkrypcja

k. 53v (skan 0056, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic.

5Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Jan Pawłowski z wyraźney woli y Dy-

6spozycyi WW. Jmć Panstwa Rocha z Potoka y Maryanny primo Głębo-

7ckiey Star. Żytomirsk. secundo ad praesens voto Potockiey, Potockich Podsto-

8lich Żytomirskich Małżonkow przychyliwszy się wtym do manifestu in

9eodem negotio w Grodzie Żytomirsk. Anno non pridem elapso nomine tych

10że WW. Pryncypałow Comparentis zaniesionego w sposob takowy Jmieniem

11tychże Wiel. Pryncypałow swoich infert diligentiam. Jż WW. Pryncypało-

12wie Urod. Komparenta odebrawszy in Possessionem sui od JW. Jmć Pana Fran-

13ciszka Salezego na Złotym Potoku Potockiego Woiewody Kijowskiego Miasto

14Dobra Miasto Teplicki[?] w Wdztwie Bracł. leżące, do ktorych Dobr WW.

15Pryncypałowie Comparentis ziachawszy gdzie w przesiedzeniu niemałe-

16go czasu w Lecie Roku przeszłego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego

17gdy wyszły postrachy o grassuiących Haydamakach na życie y krew Szla-

18checką zawzięcie gonięcych około[?] okolice około Dobr WW. Comptis Pryncypałow

19Klucza Teplickiego rapłownie okazuiących się gdzie w tychże Dobrach WW.

20Pryncypałowie Comptis dusze swoich apparencyi z sobą maiąc iakoteż y te

21co Wiel. Maryanna Primo Głębocka Star. Żyt. teraz secundo voto Po-

22tocka P. Z. od Wiel. niegdy Józefa Głębockiego Skarbn. Żytomirskiego pier-

23wszego Mał. swoiego dożywociu swemu miała podane, podczas rozruchow

24w przeszłym Lecie razem z swoiemi apparencyami do Depozytu Miasta Hu-

25mania WW. XX. Bazylianow sub reverso oddali gdzie w Humaniu Hayda-

26macy za Przywodztwem Żeleźniaka Maxyma y innych przyniosłszy tak

27wielką klęskę całemu Humaniowi podtę porę cały Depozyt od WW.

28[kustosz:] Comptis

k. 54 (skan 0056, strona prawa; w górze „54”)

1Comptis Pryncypałow u XX. Bazylianow za Rewersem tychże XX. Bazylianow

2oddany cały zabrali potym do Dobr WW. Comptis Pryncypałow Miasta Te-

3plika przybywszy konie, stroie, bydło Poiazdy y wiele apparencyi także

4pozabierali, a teraz wniwecz zrujnowali, tak własne WW. Pryncypałow Com-

5parentis, iako y Dożywociu Wiel. Potockiey Podst. Żyt. od Wiel. niegdy

6Głębockiego Skarb. Żyt. pierwszego Małżonka podległe y wiele szkod w

7Summach Srebrach sukniach y wszelkich apparencyach uczynili iako iestto

8Manifeście zaniesionym w Grodzie Żyt. wyrażono (: ktory z racyi rozruchow

9podtenczas w własnym Grodzie proprii districtus Palatinatus Bracł.

10niepodany :) zatym spokoynieysza teraz porę dla przyięcia ad Acta prae-

11sentia y oświadczenia takowey krzywdy upatrzywszy Comparens in

12eo de diligentia Nne Magnificorum Principalium suorum queritur et

13manifestatur, y tey Manifestacyi swoiey do Akt oprzyięcie prosił, co y

14otrzymał. Comparens nieumieiący pisać krzyżem Swiętym podpisuie

15się Jan Pawłowski (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 11 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Komparent Jan Pawłowski (niepiśmienny – znak krzyża) z polecenia Rocha z Potoka Potockiego i jego żony Marianny (primo voto Głębockiej, starościny żytomierskiej; secundo voto Potockiej), podstolich żytomierskich. Nawiązuje do manifestu wniesionego w tej sprawie niedawno w grodzie żytomierskim (z powodu rozruchów nie mógł być wniesiony we właściwym grodzie województwa bracławskiego). Potoccy objęli w posesję od Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego, dobra miasta Teplik (klucz teplicki, woj. bracławskie); latem 1768, wobec wieści o grasujących hajdamakach, złożyli swoje ruchomości (oraz rzeczy z dożywocia Marianny po pierwszym mężu Józefie Głębockim, skarbniku żytomierskim) w depozycie u bazylianów w Humaniu za rewersem; hajdamacy pod wodzą Maksyma Żeleźniaka, dokonawszy rzezi w Humaniu, zabrali cały depozyt, a potem przybyli do Teplika, zabrali konie, stroje, bydło, pojazdy i inne ruchomości i zrujnowali dobra, czyniąc wiele szkód w sumach, srebrach, sukniach i sprzętach.

Łacina: „nomine … Magnificorum Principalium suorum” – w imieniu swoich wielmożnych mocodawców; „anno non pridem elapso” – w roku niedawno minionym; „in eodem negotio” – w tej samej sprawie; „infert diligentiam” – wnosi (oświadczenie) dla staranności; „in possessionem sui” – w swoje posiadanie; „sub reverso” – za rewersem (pokwitowaniem); „proprii districtus palatinatus Bracł.” – właściwego okręgu województwa bracławskiego; „queritur et manifestatur” – skarży się i manifestuje.

Streszczenie

Manifestacja z 11 III 1769 (gród winnicki): Jan Pawłowski w imieniu Rocha i Marianny Potockich, podstolich żytomierskich, posesorów Teplika (od wojewody kijowskiego Fr. S. Potockiego), oświadcza, że ich ruchomości złożone latem 1768 w depozycie u bazylianów w Humaniu zabrali hajdamacy Maksyma Żeleźniaka, którzy potem zrabowali także konie, bydło i sprzęty w Tepliku.

Transkrypcja

k. 54 (skan 0056, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnickie-

5go Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Jan Pawłowski Jmieniem y z woli

6WW. Jmć Panstwa Rocha z Potoka y Maryanny primo Głębockiey Star.

7Żytt. secundo ad praesens voto Potockiey Podstoliny Żytt. Potockich Podstolich

8Żytom. Małżonkow, y W. Jmć Panny Katarzyny Głębockiey Skarbnikowny

9Żytt. in primo thoro z W. niegdy Józefem Głębockim Skarb. Żytt. naturalnie

10spłodzoney Corki, teraz w Opiece samey W. Potockiey Podstoliny Żytt. Matki

11swey zostaiącey Pryncypałow swoich przychyliwszy się wtym do dawniey-

12szych Manifestow tak WW. Pryncypałow iako y Rodzeństwa do Sukcessyi niegdy

13Wiel. Antoniego Turczynowicza Łowcz. Winn. należących, coram Actis praesen-

14tibus takowe zanosi dyligencyą. Jż Wiel. Stanisław Galicz Podczaszy Parna-

15wski[?] całą resztę ogarnowszy wszelką Sukcessyą po W. S. P. Antonim Tur-

16czynowiczu Łowcz. Winn. ad liberam dispositionem sui et ea successione za-

17dney exdivisii między Sukcessorami tegoż Wiel. niegdy Turczynowicza Łowcz.

18Winn. nieuczynił ktora Sukcessya post fata tegoż Wiel. niegdy Stanisława Ga-

19licza z należytych wiadomości Comptis WW. Pryncypałow została cała w Ręku

20W. Jmć Pani Zofii[?] z Dąbrowskich Galiczowey Podczaszyny Parnawskiey[?] Małżonki z tych

21więc okoliczności Urod. Comparens viam agendi o namienioną Sukcessyą tak

22WW. Pryncypałow swoich iako y innych wspoł Konsukcessorow tegoż Wiel.

23niegdy Turczynowicza ostrzegłszy et iteratis de eandem diligentia Nne

24cuius supra manifestatur, prosząc tey manifestacyi do Akt oprzyięcie

25co y otrzymał. Comparens nieumieiący pisać krzyżem Swiętym podpi-

26suie się (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 11 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc), druga tego dnia Jana Pawłowskiego (niepiśmienny – krzyż, bez nazwiska) w imieniu Rocha i Marianny Potockich, podstolich żytomierskich (por. akt 83), oraz panny Katarzyny Głębockiej, skarbnikówny żytomierskiej, córki Marianny z pierwszego małżeństwa z Józefem Głębockim, pozostającej pod opieką matki. Dotyczy spadku po Antonim Turczynowiczu, łowczym winnickim, do którego mocodawcy (i ich rodzeństwo) są uprawnieni. Stanisław Galicz[?], podczaszy [parnawski?] (lekcja niepewna), objął całą sukcesję do swobodnej dyspozycji, nie dokonawszy działu między sukcesorami; po jego śmierci cała sukcesja pozostała w rękach wdowy Zofii[?] (w akcie 106 wyraźnie „Tekla”) z Dąbrowskich Galiczowej. Komparent zastrzega drogę prawną („viam agendi”) dla swoich mocodawców i innych współsukcesorów. Imię wdowy i tytuł Galicza odczytane niepewnie.

Łacina: „in primo thoro” – z pierwszego łoża; „naturalnie spłodzonej” – rodzonej; „ad liberam dispositionem sui” – do swobodnej dyspozycji; „exdivisio” – wydział, dział; „post fata” – po śmierci; „viam agendi” – drogę prawną (do dochodzenia); „iteratis de eadem diligentia nomine cuius supra manifestatur” – ponownie dla tej samej staranności w imieniu jak wyżej się manifestuje.

Streszczenie

Manifestacja z 11 III 1769 (gród winnicki): Jan Pawłowski w imieniu Rocha i Marianny Potockich, podstolich żytomierskich, i Katarzyny Głębockiej zastrzega ich prawa do spadku po Antonim Turczynowiczu, łowczym winnickim, który bez działu objął Stanisław Galicz[?], a po jego śmierci zatrzymała wdowa Zofia[?] z Dąbrowskich Galiczowa.

Transkrypcja

k. 54 (skan 0056, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Osobi-

5ście stanowszy Wiel. Jmć Pani Salomea z Skopowskich[?] Łabęcka Cześnikowa

6Owruc. niegdy Wiel. Michała Daniela Łabęckiego Cześnika Owruc. Małżonka

7pozostała Wdowa przestrzegaiąc całości Substancyi swoiey de diligentia sui

8manifestuie się etc. Jż po śmierci niegdy Wiel. Łabęckiego teraz żałuiąca się

9nic bynaymniey nieparticypowała Substancyi y nic pozostałego wszelkie

10niema Jeżeliby iakie z tąd wynikły tegoż długi ażeby do Substancyi

11[kustosz:] teraz Manifestuiącey

k. 54v (skan 0057, strona lewa)

1teraz Manifestuiącey regulowane niebyły teraz oświadcza się że y Jurament na-

2to, iako nic niepozostało y niema uczynić iest gotowa y oto powtornie Mani-

3festuie się. Comparens nieumieiąca pisać krzyżem Swiętym podpisuie się Sa-

4lomea z Skopowskich[?] Łabęcka (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 11 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Salomea ze Skopowskich[?] Łabęcka (niepiśmienna – znak krzyża), cześnikowa owrucka, wdowa po Michale Danielu Łabęckim, cześniku owruckim, oświadcza („cum recessu” – z odstąpieniem od substancji męża), że po śmierci męża nie partycypowała w jego majątku, a nic po nim nie pozostało; zastrzega, by ewentualne długi zmarłego nie były egzekwowane z jej własnej substancji, i deklaruje gotowość złożenia przysięgi. Nazwisko rodowe niepewne.

Łacina: „cum recessu” – z odstąpieniem (zrzeczeniem się); „de diligentia sui” – dla zachowania swej staranności; „jurament” – przysięga.

Streszczenie

Manifestacja z 11 III 1769 (gród winnicki): Salomea Łabęcka, wdowa po Michale Danielu Łabęckim, cześniku owruckim, oświadcza, że nie przejęła nic z substancji męża (nic nie pozostało), więc jego długi nie mogą być ściągane z jej majątku; gotowa to zaprzysiąc.

Transkrypcja

k. 54v (skan 0057, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Jedynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Osobiście

5stanowszy Urod. Jmć Pan Piotr Pasterski swym y Urod. Jmć Pani Salomei niegdy

6Wiel. Michała Łabęckiego Małżonki pozostałey Wdowy także Urod. Jmć Pani

7Agnieszki Mał. swoiey Skopowskich Siostr między sobą, y niegdy Urod. Kazi-

8mierza Skopowskiego Rodzonych Jmieniem naprzeciwko Wiel. Jmć Panu Anto-

9niemu Krawtowskiemu[?] Komornikowi Halickiemu, Manifestuie się o to. Jż

10niegdy Urod. Kazimierz Skopowski o Część swoią Dziedziczną Urod. Jmć Panu

11[…] Brzeskowskiemu[?] wypuszczoną względem iakowegoś między niemi niedotrzy-

12mania zasiedłszy w Prawne zawody w tych W. Jmć Pana Krawtowskiego

13Komornika Halickiego Rady szczegulnie ku prawney obronie swoiey stro-

14ny zażył y podług tegoż Rady Blankiety gote z podpisami swemi y Pry-

15iaciół użytych dawał potym dla zwłoki sprawy, to iest dla uniesienia w

16Sądzie przypozwu, Jntromissyi w tey części W. Jmć Panu Komornikowi do-

17puścił, naostatek nie obięwszy Pana Komornika niewiedząc Possessyą

18teyże Części onemu obiąć dozwolił y z tegoż dozwolenia tenże W. Jmć Pan Ko-

19mornik y dotąd tey części niewiedzieć iakim Prawem, podobno bez żadnego

20trzyma. Zaczym teraz uskarżaiący się Jmieniem wyż wyrzeczonych Natural-

21nych teyże Części po wspomnionym Urod. Kazimierzu Skopowskim Dzie-

22dziczek y Sukcessorek o zatrzymanie Blankietow y Papierow rożnych o bez-

23prawne trzymanie Części Wsi Sitnicy[?] Manifestuie się, oświadczaiąc że tez

24Sukcessorki sposobami przyzwoitemi Prawem pozwolonemi teyże części na nie

25spadłey dochodzić usiłuią. Piotr Pasterski.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 11 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Piotr Pasterski (podpis) w imieniu własnym i żony Agnieszki oraz Salomei Łabęckiej, wdowy po Michale Łabęckim (por. akt 85) – sióstr Skopowskich, rodzonych sióstr zmarłego Kazimierza Skopowskiego, jego naturalnych sukcesorek. Kazimierz Skopowski, prowadząc spór prawny o swoją dziedziczną część (wsi Sitnica[?]), wypuszczoną [Brzeskowskiemu?] (nazwisko niepewne), korzystał z rady Antoniego Krawtowskiego[?], komornika halickiego, i według jego rady dawał mu podpisane blankiety (swoje i przyjaciół); następnie dla zwłoki w sprawie dopuścił komornikowi intromisję do tej części, a w końcu – nie wiedząc o skutkach – pozwolił mu objąć posesję, którą komornik trzyma do dziś bez prawa. Sukcesorki protestują o zatrzymanie blankietów i papierów i bezprawne trzymanie części Sitnicy oraz zapowiadają dochodzenie jej sposobami prawnymi. Nazwiska Krawtowski i Brzeskowski oraz nazwa wsi niepewne.

Terminy: „blankiety” – czyste arkusze z podpisami (do wypełnienia pismami procesowymi); „przypozew” – pozew dodatkowy; „intromisja” – wprowadzenie w posiadanie.

Streszczenie

Manifestacja z 11 III 1769 (gród winnicki): Piotr Pasterski w imieniu swoim, żony Agnieszki i Salomei Łabęckiej – sióstr i sukcesorek Kazimierza Skopowskiego – protestuje przeciw Antoniemu Krawtowskiemu[?], komornikowi halickiemu, który jako doradca prawny zmarłego uzyskał jego podpisane blankiety i intromisję, a następnie objął i bezprawnie trzyma jego dziedziczną część wsi Sitnica[?].

Transkrypcja

k. 54v (skan 0057, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Jedynastego Dnia.

3[dalsza część strony pusta, przekreślona zakreślnikiem w kształcie „Z”]

k. 55 (skan 0057, strona prawa; w górze „55”)

1[górne 3/5 karty puste, przekreślone zakreślnikiem w kształcie „Z”]

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Wpis niewprowadzony – zapisano tylko nagłówek marginalny i formułę daty (11 III 1769), bez treści; reszta k. 54v i górna część k. 55 pozostały puste i zostały przekreślone. Z nagłówka: miał to być areszt chłopów-hultajów (hajdamaków) z Bajkowiec[?] w Janowie na żądanie Michałowskiego. Numer aktu nadany z literą (86a) zgodnie z przyjętą zasadą dla wpisów niewprowadzonych.

Streszczenie

Wpis niewprowadzony (11 III 1769): nagłówek aresztu chłopów-hultajów z Bajkowiec[?] w Janowie na żądanie Michałowskiego; treści nie wpisano, miejsce przekreślone.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 55 (skan 0057, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Trzynastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemną An-

4tonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego Com-

5parens P[erson]al[ite]r W. Jmć Pan Józef Kwaśniewski Skarbnik Gostyński Kom-

6mendant y Towarzysz Chorągwi Pancerney JW. Wdy Podol. iak tylko do

7Akt ninieyszych przybyć mogł, tak natychmiast przestrzegaiąc

8całości Substancyi swoiey idąc de diligentia sui ne in post aliquod pa-

9tiatur Detrimentum iak nayuroczyściey naprzeciwko WW. Jchm. Panom

10Felicyanowi Gorzkowskiemu[?] Komornikowi Radomskiemu niemniey

11Marcinowi Żurawlewiczowi in arte Kompanii tyże Chorągwi

12skarży żali manifestuie się w ten sposob y etc. Jż Jchmć Obżałowa-

13ni, a Osobliwie W. Gorzkowski będąc w Służbie Woyskowey pod

14Chorągwią Pancerną JW. Wdy Podol. a nigdy nieznayduiący się u Cho-

15rągwi w Domu JW. Porucznika został do Wybierania Deputatow[?]

16Zasług Obydwoch Cwierci w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

17Trzecim pod czas ktorego to Funkcyi zupełnie wybrawszy Zasłu-

18gi Za Obydwie Cwierci do Chorągwi iako obowiązek y powinnoś[ć]

19iest Deputatow, ani Sam nieprzywiozł ani odesłał ale per dar[?]-

20[…]em[?] gdzieś z nimi się ziachawszy wypłacał y aż Roku Tysiąc Siedm-

21set Sześćdziesiąt Piątego Zostawszy wespoł Braci Kompanii y całey Cho-

22rągwi Zatrzymany, Sędzie[?] W. Komparentowi Deputowanemu

23[kustosz:] z Dłużnymi

k. 55v (skan 0058, strona lewa)

1z Dłużnymi w Łopusznym[?] do JW. Porucznika Rubli Dziewięć rachu-

2iąc Rubla po Złł. Pol. Dziewięć Groszy Osm y Szelągow Dwa a

3drugą Summę Złotowkami Dwa Tysiące Dwieście[?] Sto y Czerwo-

4nych Złotych Złotem Pięć oddał na ktorey to Summie Szkody

5poniosł na kilkaset Złł. Pol. wraz wespoł WW. Braci a oso-

6bliwie na Rublach, ktorych Kompania inaczey brać niemogli

7y niechcieli iak po Złł. Pol. Osm, iako też y Szeregowi, ktorzy

8po Lat Trzy nieopłatni byli, między ktoremi y W. Jmć Pana Cho-

9rążego Poczet, ktory od W. Manifestanta przez Lat kilka został płatny

10nad Kurrencyą niekompletował, W. Jmć Pan Żurawlewicz podo-

11bnież wziowszy Funkcyą Zastępową y wybrawszy in toto Sam

12się uchyliwszy od Chorągwi przez Synowca swego W. Pawła

13Żurawlewicza kilka Tysięcy Złł. Pol. połtorakowych niesprawie-

14dliwych Pretensyach wziowszy rozstrzygą Summę oddał. W. Ma-

15nifestans zaś iako tylko być mogli Summy u Chorągwi Termi-

16nu rozpokoiawszy nayp ilnieysze Zdrady y potrzeby Chorągwiane

17dla Ostatniey Potrzeby tyże Chorągwi przezornie y Sparnie[?]

18chcąc opatrywać onegoż potrzeby kilka Tysięcy zatrzymał, a że

19już pod atak y takniezszczęśliwy Czas Strona Sukluiąca Za

20garnęła zeSzkodą wszelkich ruchomości, Regestrow Papie-

21row y Własnego Zbiora W. Załęgiego[?] Osobnie Samego w Ark[…]

22szal[?] (: iako całemu Woysku wiadomo :) trzymaiąc w ukrycie

23dzieła[?] Przeto W. Ninieyszy Załęcki[?] się, albo żeby nie był wie-

24powiedzi niemniey opilności wziętego Depozytu w Dobrach

25mieście Barze[?] (: iako Rewers od Jmć Xiędza Axamitowskie-

26go Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Dnia Dwunaste-

27go Junij y List od Jmć Xiędza Serkiekiego[?] Rektora Barskie-

28go Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Jedyna-

29stego February w Barze datowana świadczy :) Swym y wspoł

30Braci Kompanii u Chorągwi Zawsze Rezyduiących y tę

31żarę nieznośne Zutratą Substancyi z Hazardem Zdrowia y

32Życia dźwigaiących Jmieniem, takowe wyrażone Krzywdy

33iakoteż pko WW. wspoł Kolegom nigdy u Chorągwi od Za-

34ciągu Swego niebywaiącym a niewinnie niesprawiedliwe

35łomoce do Chorągwi rozrzucaiącym iteratis manifestatur Józef Kwa-

36śniewski mnd[?].

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 13 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Józef Kwaśniewski (podpis), skarbnik gostyński (w nagłówku skrót „S. G.”), komendant i towarzysz chorągwi pancernej wojewody podolskiego. Obwinieni: Felicjan Gorzkowski[?], komornik radomski, oraz Marcin Żurawlewicz („in arte kompanii”), towarzysze tej chorągwi. Gorzkowski, nigdy nieprzebywający przy chorągwi, został (w domu porucznika) wyznaczony do wybierania zasług (żołdu) za dwie ćwierci 1763 r.; wybrawszy je, ani nie przywiózł, ani nie odesłał, i dopiero w 1765 r., zatrzymany przez towarzyszy, oddał komparentowi część – 9[?] rubli (licząc rubla po 9 zł 8 gr 2 szel.) oraz w złotówkach 2[?] tys. i kilka czerwonych złotych – na czym towarzystwo poniosło straty (zwłaszcza na rublach, które kompania mogła przyjmować tylko po 8 zł), a szeregowi nie byli opłacani przez trzy lata. Żurawlewicz, wziąwszy funkcję zastępczą i wybrawszy pieniądze, uchylił się od chorągwi i przez swego bratanka Pawła Żurawlewicza oddał tylko część kilku tysięcy zł w połtorakach. Kwaśniewski, by zapewnić najpilniejsze potrzeby chorągwi, zatrzymał (z własnych lub zebranych sum) kilka tysięcy zł; w czasie ataku i nieszczęśliwego czasu (konfederacja/koliszczyzna 1768) utracił ruchomości, rejestry i papiery; część depozytu przechowywano w Barze (rewers ks. Aksamitowskiego z 12 VI 1768 i list ks. [Serkieckiego?], rektora barskiego, z 11 II 1769). Środkowa część k. 55v (o depozycie i Załęskim[?]) odczytana bardzo niepewnie; sens miejscami niejasny.

Łacina i terminy: „de diligentia sui ne in post aliquod patiatur detrimentum” – dla zachowania staranności, aby potem nie poniósł jakiejś szkody; „in arte (?) kompanii” – (towarzysz) w kompanii; „deputat” – wyznaczony do odbioru żołdu; „ćwierć” – kwartał (rata żołdu); „połtorak” – moneta 1,5 grosza; „iteratis manifestatur” – ponownie się manifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Manifestacja z 13 III 1769 (gród winnicki): Józef Kwaśniewski, skarbnik gostyński, komendant i towarzysz chorągwi pancernej wojewody podolskiego, oskarża towarzyszy Felicjana Gorzkowskiego[?], komornika radomskiego, i Marcina Żurawlewicza, że wybrawszy żołd chorągwi (1763 i później) nie dostarczyli go w całości, przez co kompania i szeregowi ponieśli straty; sam, utraciwszy w zamieszkach 1768 r. ruchomości i papiery, zastrzega swoje rozliczenia z chorągwią (depozyt w Barze).

Transkrypcja

k. 55v (skan 0058, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwunastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winnic. y Prze-

4demną Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Bur-

5grabstwa Grodu Winnic. Compns P[erson]al[ite]r Urodz. Woyciech Jgnacy

6Burbiński[?] Nne et ex speciali Commisso W. Jmć Pana To-

7masza Maiewskiego Podst.[?] Brzeskiego Kuiawsk. ante hac

8[kustosz:] Zastawnego

k. 56 (skan 0058, strona prawa; w górze „56”)

1Zastawnego y Arędownego Dobr Wsi Kisielskiego[?] tu w Woiew. Bra-

2cławskim a Powiecie Winnickim Klucza Komargrodzkim leżą-

3cych Possessora, zapobiegaiąc wszelkiey całości Substancyi te-

4goż Pryncypała to w pilności zanosi Maąą[?] Jż W. Pryncy-

5pał Mantis z mocy Kontraktow Pierwszego Zastawnego

6Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątego Dnia Dziewiętnas-

7tego Lutego w Kisielskim między niegdy Wacławem y Feli-

8cyanną z Kaletyńskich Bohdaszewskiemi Łowczemi Mści-

9sławskiemi z iedney a W. Pryncypałem Mantis z drugiey

10strony spisanego w Grodzie Krzemienieckim Roku Tysiąc Siedm-

11set Sześćdziesiąt Pierwszego Dnia Czwartego Septembris

12oblatowanego Drugiego Arędownego Roku Tysiąc Siedm-

13set Sześćdziesiątego Dnia Dwunastego Marca także w

14Kisielskim między niegdy W. Wacławem Bohdaszewskim

15Łowczym Mścisławskim y tymże W. Pryncypałem

16Mantis o Dobra Wieś Kisielskie zawartego pier-

17wey w Krzemieńcu potym w Grodzie Winnickim

18Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Drugiego Dnia

19Osmnastego Augusti Oblatowanego ex Triennio

20w Triennium wpadaiąc dotąd przy Possessyi pomienio-

21nych Dobr Wsi Kisielskiego zostaiąc wszelkie ponosił

22ne Szkody z trzymaney Possessyi pochodzące iako to nie-

23urodzaje, Gradobicia, Ognie przypadkowe, Jnkursye nieprzyiacielskie, zgo-

24ła rożne detrymenta tamże poniesione w Kontraktach wyż specyfikowanych

25przez Jnscriptorow swoich lub Sukcessorow onych nadgrodzenia maiąc ubespie-

26czone był cierpliwy, Lecz gdy teraz po expirowaney Possessyi wspomnionych

27Dobr Wsi Kisielskiego w krzywdach poniesionych podług opisow Kontraktow

28przez Sukcessorow S. P. Wiel. Bohdaszewskich Łowczych Mścisławskich nie iest

29uspokoiony, więc na wielkość krzywd Wiel. Pryncypała poniesionych przed Akta-

30mi uskarżyć się przynaglony, a to naypierwod przez Lat kilka od zaczęcia

31Possessyi swoiey tak z podanych Jnwentarzem zasiewow iako y z własny-

32ch[?] kupnym zbożem zasianych nic nie partycypuiąc przez nieurodzaie

33szkodował, w drugim Triennium przez ogień przypadkowy pogorzawszy

34w maiątku y rożnych rzeczach na złotych kilkaset ukrzywdzony, w Trzeci[m]

35Triennium na Kop Sześćset w Ozyminie y Jarzynie przez gwałtowny spa-

36dniony[?] Grad dolegliwością nierowną dotkniony, potym niemaiąc nietylko

37wygodney lecz żadney przemieszkiwania Rezydencyi złotych kilkaset

38na budowlę tracić musiał y Dwor należyty z wygodnym pomieszkaniem

39tudzież Ogrodami, Szopami, Stodołą wystawił, co wszystko użytkowi Grun-

40towemu pozostawił, niedosyć na tym maiąc Lecz co większa oznaczo-

41nych używaiąc Gruntow y Sianożęci przez sprzeczkę ustawiczną od

42[kustosz:] Capowki[?]

k. 56v (skan 0059, strona lewa)

1Capowki[?] Possessyi podtenczas Wiel. Mosyńskiego[?] Łowczego Smoleńsk. podległey

2między Gruntami Dobr Kisielskiego zachodzące a naybardziey wpieranie się

3w Sianoże przez Jurysdatora Wiel. Pryncypałowi Manifestantis podaną

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Czwartego do Sądow Kapturowych Wdztwa

5Bracł. zapozwany nareście Dekretem Kondescensoryalnym z mocy Dekretu Ka-

6pturowego przez Urząd Grodzki Winn. Subdelegacyiny na Gruncie Wila-

7powki[?] Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Piątego Dnia Dwudziestego Lu-

8tego ferowanym Złł. Pol. Dwieście za zabrane Siano a bardziey używanie

9Sianożęci przy Egressie z Wsi y Jnne adiudikata z tąd pochodzące stro-

10nie pozywaiącey zapłacił, niemniey na sprowadzenie Officialistow y Pa-

11tronow expensował tudzież wiadome Jnkursye przez wszczęte bunty y

12inne aggrawacye w Kraiu tuteyszym czasy teraźnieyszemi praktykowane

13przez całe Lato oczewistym niebespieczeństwem życia y utratą maiątku

14grożące do ucieczki z Żoną Dziećmi maiątkiem y ruchomościami wyprą-

15żywszy bespieczeństwa szukać przymuszały y po rożnych mieyscach tu-

16łać się przynaglały z kąd nietylko utratę z niezasiania y zebrania Zboż

17poniosł, lecz w Maiątku Deterioracyą w wielu rzeczach poginieniu Ex-

18pens na sustentacyą podiąć musiał y innych wyrazić trudno dolegliwości

19ucierpiał, w czym Wiel. Pryncypał Comparentis przychylaiąc się do Opisow

20Kontraktowych wszelkich swoich poniesionych krzywd y wycierpiałych

21dolegliwości upomnieniu się u Sukcessorow S. P. Wiel. Wacława y Feli-

22cyanny z Kaletyńskich Bohdaszewskich Łowczych Mścisław. Mał. a

23Jurysdatorow Pryncypała Manifestantis oświadczaiąc wzaiemnie czyni

24pilności y iako zupełnie zadosyć tymże Opisom czyniąc należytości co-

25rocznie z Kontraktu Arędownego wynikaiące za Kwitami wypłacał y

26nad Jnwentarz Poddanych przysposobił tak krzywd całość ostrzegaiąc

27niemniey pozostałych zasiewow na Dni Sto y Zboż w Stertach będących

28iako to Żyta Stert Cztery, Hreczki Sterta iedna Jęczmienia y Owsa po-

29łtrzeciey[?] Kop Sto Prosa w Stożkach małych na kilkadziesiąt kop na Gruncie bę-

30dących bespieczeństwo waruiąc w pilności Nomine cuius supra salva si opus

31fuerit praecustodita melioratione Manifestat. Woyciech Jgnacy Burbiński mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 12 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Komparent Wojciech Ignacy Burbiński[?] (podpis; nazwisko niepewne) w imieniu Tomasza Majewskiego, [podstolego?] brzeskiego kujawskiego (skróty niepewne), dawnego zastawnego i arendownego posesora wsi Kisielin (Kisielskie[?]) w woj. bracławskim, pow. winnickim, klucz komargrodzki (por. akt 70 – ks. A. Czetwertyński i suma Bohdaszewskich na Kisielinie). Podstawy: kontrakt zastawny z 19 II 1760 (Kisielin) z Wacławem i Felicjanną z Kaletyńskich Bohdaszewskimi, łowczymi mścisławskimi (oblatowany w grodzie krzemienieckim 4 IX 1761), i arendowny z 12 III 1760 z Wacławem Bohdaszewskim (oblatowany w Krzemieńcu, potem w grodzie winnickim 18 VIII 1762), przedłużane z trzylecia na trzylecie. Majewski poniósł wiele szkód: nieurodzaje, pożar (kilkaset zł), grad (600 kop zboża ozimego i jarego), budowę dworu z ogrodami, szopami i stodołą (pozostawionych na gruncie), spór graniczny z posesją Capówki[?] (wówczas Mosyńskiego[?], łowczego smoleńskiego) zakończony dekretem kondescensjonalnym (subdelegacja grodu winnickiego, na gruncie Wilapówki[?], 20 II 1765) nakazującym zapłatę 200 zł za siano; koszty oficjalistów i patronów; w czasie buntów (1768) musiał całe lato z żoną i dziećmi uciekać, przez co nie zasiał ani nie zebrał zbóż i poniósł straty w majątku. Wymaga zadośćuczynienia od sukcesorów Bohdaszewskich zgodnie z kontraktami; sam wypłacał należności arendowne za kwitami i pomnożył poddanych ponad inwentarz; zastrzega bezpieczeństwo pozostawionych zasiewów (na 100 dni) i zboża w stertach (4 sterty żyta, 1 gryki, jęczmień i owies, ok. 100 kop prosa). Liczne miejsca niepewne.

Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „ante hac” – dawniej; „ex triennio in triennium” – z trzylecia na trzylecie; „adiudicata” – rzeczy zasądzone; „egressus” – wyjazd (prawo przejazdu); „nomine cuius supra, salva si opus fuerit praecustodita melioratione” – w imieniu jak wyżej, z zastrzeżeniem uzupełnienia, jeśli zajdzie potrzeba.

Streszczenie

Manifestacja z 12 III 1769 (gród winnicki): Wojciech Ignacy Burbiński[?] w imieniu Tomasza Majewskiego, dawnego zastawnego i arendownego posesora Kisielina (od Bohdaszewskich, łowczych mścisławskich, 1760), zgłasza poniesione szkody (nieurodzaje, pożar, grad, budowa dworu, proces graniczny, ucieczka przed buntem 1768) i domaga się od sukcesorów Bohdaszewskich wynagrodzenia zgodnie z kontraktami; zastrzega bezpieczeństwo pozostawionych zasiewów i zboża.

Transkrypcja

k. 56v (skan 0059, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną An-

4tonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Compa-

5rens personaliter Urod. Jmć Pan Józef Lewicki Jmieniem Urod. Woyciecha Ja-

6giełłowicza in diligentia Ejusdem Manifestuie się w ten sposob. Jż Urod. Compa-

7rentis Pryncypał maiąc in manutenentia sprawy WW. niżey wyrażonych Pryn-

8cypałow, y Plenipotentem onych będąc w Grodzie tuteyszym Urzęd swoy

9rzetelnie y sumiennie sprawował nie dopuszczaiąc żadnemu Pryncypałowi

10swemu w Jnteressach iego upadku, a że od tychże WW. Pryncypałow swoich

11za prace nadgrody żadney niewziął y niepłatnym został, iako to od Wiel. Sta-

12nisława Orańskiego[?] Stolnika Czern. Złł. Pol. Dwieście, od Wiel. Bronisła-

13wy[?] Stechowey[?] Łowczyny Kijowskiey Złł. Pol. Dwieście, a od Wiel. Józefa

14Samuela Pawłowskiego[?] Podczaszego Bracł. Złł. Pol. Sto. dlatego zważy-

15wszy teraźnieyszą Ruinę aby na potym iakowego nieponiosł ubliżenia powtor-

16nie Manifestuie się. Józef Lewicki.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 20 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Józef Lewicki (podpis) w imieniu Wojciecha Jagiełłowicza[?] (w nagłówku skrót „P. G. W.[?]” – zapewne patron/plenipotent przy grodzie winnickim). Jagiełłowicz prowadził w grodzie winnickim („in manutenentia”) sprawy różnych mocodawców jako ich plenipotent, sumiennie i bez szkody dla nich, lecz nie otrzymał zapłaty: od Stanisława Orańskiego[?], stolnika czernihowskiego – 200 zł, od Bronisławy[?] Stechowej[?], łowczyni kijowskiej – 200 zł, od Józefa Samuela Pawłowskiego[?], podczaszego bracławskiego – 100 zł. Zważywszy obecną „ruinę” (zamieszki), zastrzega, by nie poniósł na przyszłość uszczerbku. Nazwiska dłużników niepewne.

Łacina: „in diligentia eiusdem” – dla zachowania jego staranności; „in manutenentia” – w prowadzeniu (spraw).

Streszczenie

Manifestacja z 20 III 1769 (gród winnicki): Józef Lewicki w imieniu Wojciecha Jagiełłowicza[?], plenipotenta przy grodzie winnickim, zastrzega jego należności za prowadzenie spraw – od stolnika czernihowskiego Orańskiego[?] 200 zł, łowczyni kijowskiej Stechowej[?] 200 zł i podczaszego bracławskiego Pawłowskiego[?] 100 zł.

Transkrypcja

k. 57 (skan 0059, strona prawa; w górze „57”)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzk. Winn. y Prze-

4demną Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego. Osobiście postawiwszy się Urod.

6Jmć Pan Józef Lewicki Jmieniem y z wyraźney Woli Urod. Jmć

7Pana Woyciecha Jagiełłowicza ostrzegaiąc całości Substancyi te-

8goż solennie pko Urod. Jmć Panu Franciszkowi Obutowi Dobr

9Części Jaroszowki[?] Possessorowi manifestuie się o to. Jż

10gdy Dekretem Kondescensoryalnym z mocy Dekretu Trybuna-

11łu Kor. Lwowskiego między WW. Szeniowskiemi Starostami

12Brechtskiemi[?] y Jnnemi Sukcessorami Niłostawskiemi z iedney

13a Urod. Sukcessorami Żytyńskiemi[?] z drugiey Strony na Grun-

14cie Dobr Wsi Jaroszowki Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

15Siodmego Dnia Dwudziestego Osmego Marca ferowanym

16Części tychże Sukcessorow Żytyńskich wynaleziona zos-

17tała y że extra Possessionem Dobr tychże Lat kilkadziesiąt

18zostawali Kalkulacya oznaczona czyli raczey Summa z Kal-

19kulacyi wynikła od tychże Sukcessorow Niłostawskich Suk-

20cessorom Żytyńskim przysądzona y Termin płacenia tyże

21Kalkulacyi naznaczono a Urod. Obutowi iako w Possessyi Dobr

22wyż specyfikowanych Części Większey iakoemu przysądzona

23zostaiącemu Kalkulacyą z Części swoich uczynić dla Samy-

24szego Comptis Pryncypała nakazano a gdy Termin płacenia

25teyże Kalkulacyi przyszedł natenczas Urod. Obut Część so-

26bie z Kalkulacyi z wsi należące pretendował y upominał się

27a tak Ninieyszy Comptis Pryncypał naradziwszy się z Jnszemi

28wspoł Konsukcessorami swemi Rewers pomienionemu

29Obżałowi taki dał żeby po uczynioney przez niego Kalkula-

30cyi z Części trzymaney należeć się mu co pokaże chętnie

31odda y wyliczy, a tak Urod. Obut tenże Rewers wzio-

32wszy dotych czas Kalkulacyi powinney nieuczyniwszy

33pomienionego Rewersu za Skrypt iakoby vim roboris w so-

34bie maiący poczytuie a za dług sprawiedliwy formuiąc tak

35smiało upomina się iakoby Urod. Mans sprawiedliwie

36u niego Długu zaciągnął, a nadto zaciągnowszy u niniey-

37szego Comptis Pryncypała Długu rzetelnego przez rożne Zażywa-

38ne Jnstancye Złł. Trzydzieści Osm, to iest Czerwonych

39[kustosz:] Złł.

k. 57v (skan 0060, strona lewa)

1Złł. Obrączkowych dobrze ważnych Dwa y Złł. Pol. Dwa ieszcze in

2Anno Elapso Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Septi-

3mo post Terminum Solutionis pronominatae Calculationis

4wpisanym[?] dotych czas ani pieniędzy pomienionych nieoddaie

5ani Skryptu na nie niedaie y iesze po rożnych mieyscach

6przez W. Baranowskiego Zięcia swego infamuie y honor

7bierze, Zaczym Ninieyszy Comps zapobiegaiąc takowemu

8bezprawiu y nienależycie formowaney Pretensyi tudzież

9o nieczynienie powinney Kalkulacyi z Części nienależycie nad

10należytość swoię trzymaney powtornie Jmieniem tegoż Urod.

11Jagiełłowicza naprzeciwko Urod. Obutowi obżałowanemu

12manifestuie się. Józef Lewicki.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 20 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc), druga tego dnia Józefa Lewickiego (podpis) w imieniu Wojciecha Jagiełłowicza (por. akt 89). Obwiniony: Franciszek Obut[?], posesor części dóbr Jaroszówka[?]. Tło: dekretem kondescensyjnym, wydanym na gruncie Jaroszówki 28 III 1767 z mocy dekretu Trybunału Koronnego Lwowskiego w sprawie między Szeniowskimi, starostami [brechtskimi?] (por. akt 49), i innymi sukcesorami Niłostawskimi a sukcesorami Żytyńskimi[?], ustalono części sukcesorów Żytyńskich (przez kilkadziesiąt lat pozostających poza posesją) i przysądzono im sumę z kalkulacji, a Obutowi – jako posesorowi większej części – nakazano dokonać kalkulacji ze swojej części. Gdy nadszedł termin płatności, Obut domagał się dla siebie należności z kalkulacji; Jagiełłowicz, porozumiawszy się ze współsukcesorami, dał mu rewers, że odda, co się po kalkulacji okaże należne. Obut nie dokonał kalkulacji, a rewers traktuje jak skrypt dłużny; ponadto, zaciągnąwszy u Jagiełłowicza rzetelny dług 38 zł (tj. 2 czerwone złote obrączkowe i 2 zł) jeszcze w 1767 r., nie oddaje ani pieniędzy, ani skryptu, a przez swego zięcia Baranowskiego zniesławia go w różnych miejscach. Komparent protestuje przeciw tym bezprawiom. Nazwiska Obut i Żytyński oraz kwota odczytane niepewnie.

Łacina: „extra possessionem” – poza posiadaniem; „vim roboris” – moc (prawną); „in anno elapso millesimo septingentesimo sexagesimo septimo post terminum solutionis pronominatae calculationis” – w roku minionym 1767 po terminie zapłaty wymienionej kalkulacji.

Streszczenie

Manifestacja z 20 III 1769 (gród winnicki): Józef Lewicki w imieniu Wojciecha Jagiełłowicza protestuje przeciw Franciszkowi Obutowi[?], posesorowi części Jaroszówki[?], który – zamiast dokonać nakazanej dekretem kondescensyjnym z 28 III 1767 kalkulacji – traktuje rewers Jagiełłowicza jak skrypt dłużny, nie zwraca mu długu 38 zł i przez zięcia Baranowskiego go zniesławia.

Transkrypcja

k. 57v (skan 0060, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną An-

4tonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5Osobiście stanowszy W. Jmć Pani Barbara z Poniatowskich[?] Chmielecka

6Podczaszyna Zwinogrodz. niegdy W. Mikołaia Chmieleckiego Podczaszego

7Zwinogrodz. Towarzysza Znaku Pancernego JW. Jmć Pana Potockiego Wo-

8iewody y Gnała[?] Ziem Kijowskich Małżonka pozostała Wdowa o pil-

9ności swoiey manifestuie się y zadosyć czyniąc Prawu o Wdowach po-

10stanowionemu do zaprzysiężenia Regestru rzeczy ruchomych y

11maiątkow po śmierci S. P. wyż wyrazonego Męża swego y po ra-

12bunku Haydamakow w Roku przeszłym w tym tu Kraiu grassu-

13iących pozostałych y znayduiących się rzetelnie spisanego zabiera się,

14iako te tylko znayduią się sprzęty Delia Sukna Zielonego Fran-

15cuskiego szlamami[?] podszyta Liśiemi, to Szlamy iesze za Życia

16S. P. W. Jmć Pan Chmielecki teraz przysięgaiącey Żonie swoiey

17darował, Kiereia Karmazynowa Wilkami podszyta, Mundur Pancer-

18ny z Sznurkiem Srebrnym, pułpasie Perskie Srebrem przera-

19biane przechodzone, Szabla w Srebro oprawna z Damaszku Sre-

20brem przerabiano y Wypustkami Srebrnemi, Czapka z Siwym

21Baranem Garnitur Saliwny[?] Granatowy Złotem haftowany

22na Kulbakę, rząd Srebrny pozłacany, niesadzony Grodetarze[?]

23gładkiego w kolorze Karmazynowym, Łyżki Srebrnie[?] Miedziane[?]

24Sztuciec[?] Dwa y Dziszka[?], ktora dopiero Jchm. XX. Kapu-

25cynom Konwentu Winnickiego na Jałmużnę iest oddana Kobie-

26[kustosz:] rzec

k. 58 (skan 0060, strona prawa; w górze „58”)

1rzec Turecki Stołowy zażywany, Flasza miedziana, Obicie Tureckie

2stare, Kobierzec duży Turecki zażywany, Dywan Moskiewski

3pojedynkowy zażywany, Musztuk Szkocki[?] dwie Obory[?] chle-

4wney[?] sztuk Szesnaście, Wołow para, Krowa od Arendarza wedtug[?]

5wzięta, Jatowek[?] trzy, Cyny Sztuk Trzynaście to iest Talerzy

6sześć, mis Obszernych dwie y pułmisków pięć, procz tychże

7czy pozostałych y znayduiących się pozostało do Kupieck[?] Cztery Obru-

8sy Flanderskie[?], Serwet Dziesięć, Siernat pojedynkowy podupadły drugi

9Szorow Siwozych[?] para, te W. Jmć Pan Chmielecki Bratowey swo-

10iey do przysięgi zabieraiącey się ustąpił y darował, a sa skuteczno

11wyż wyrazonego Regestru W. Chmielecka o przydanie Wozne-

12go upraszała, ktorey Prozbie Ja Urząd dogadzaiąc przydałem Wo-

13źnego Michała Kalinińskiego[?]. Atoli tak W. Barbara Chmie-

14lecka w przytomności Urodzonych Antoniego Podbielskiego

15y Stanisława Mostowskiego przed Urzędem Ninieyszym na

16tę Rotę iako rzeczy po niegdy W. Mikołaiu Chmieleckim Mę-

17żu swoim y rabunku pozostałe wszystkie wyżey wyrazonym

18Regestrem spisała nic bynaymniey na szkodę Sukcessorow

19Męża wyż wyrazonego Małżonka swego nieutaiła do Ju-

20ramentu zabierała się, ażeby W. Łukasz Chmielecki Łowczy Jnflan[cki]

21niegdy W. Mikołaia Chmieleckiego Podcz. Zwinogrodz. Brat

22rodzony y Sukcessorow niegdy Brata swoiego naturalny Opie-

23kun Jurament W. Chmieleckiey darował, przeto Urod. Chmie-

24lecka przed Aktami Ninieyszemi oświadczywszy się w pilno-

25ści swey manifestuie się Compns pisać nieumieiąca Krzyżem

26podpisuie się Barbara Chmielecka (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 20 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Barbara z Poniatowskich[?] Chmielecka (niepiśmienna – znak krzyża), podczaszyna zwinogrodzka, wdowa po Mikołaju Chmieleckim, podczaszym zwinogrodzkim, towarzyszu znaku pancernego Potockiego, wojewody i [generała?] ziem kijowskich, zgodnie z prawem o wdowach przystępuje do zaprzysiężenia rejestru ruchomości pozostałych po mężu i po rabunku hajdamaków (1768). Rejestr obejmuje m.in.: delię z zielonego sukna francuskiego podszytą lisami (dar męża za życia), kiereję karmazynową podszytą wilkami, mundur pancerny ze srebrnym sznurkiem, pasy perskie przerabiane srebrem, szablę oprawną w srebro z damaszku, czapkę z siwym barankiem, granatowy garnitur haftowany złotem na kulbakę, srebrny pozłacany rząd, łyżki, kobierzec turecki stołowy, miedzianą flaszę, stare obicie tureckie, duży kobierzec turecki, dywan moskiewski, musztuk, 16 sztuk trzody[?], parę wołów, krowę, trzy jałówki[?], 13 sztuk cyny (6 talerzy, 2 misy, 5 półmisków), 4 obrusy, 10 serwet itd.; część rzeczy (dziszka[?]) oddano kapucynom winnickim jako jałmużnę. Na jej prośbę urząd przydał woźnego Michała Kalinińskiego[?]; w obecności Antoniego Podbielskiego i Stanisława Mostowskiego zobowiązała się do przysięgi, że nic nie zataiła ze szkodą sukcesorów; Łukasz Chmielecki, łowczy inflancki, brat zmarłego i naturalny opiekun sukcesorów, darował jej przysięgę (i ustąpił części rzeczy). Liczne nazwy przedmiotów odczytane niepewnie.

Terminy: „delia”, „kiereja” – okrycia wierzchnie; „pułpasie” – pas; „kulbaka” – siodło; „rząd” – uprząż wierzchowa; „musztuk” – wędzidło; „jurament” – przysięga; „rota” – formuła przysięgi.

Streszczenie

Manifestacja z 20 III 1769 (gród winnicki): Barbara Chmielecka, wdowa po Mikołaju Chmieleckim, podczaszym zwinogrodzkim i towarzyszu pancernym, przedstawia rejestr ruchomości pozostałych po mężu i po rabunku hajdamaków w 1768 r. i zgłasza gotowość przysięgi; szwagier Łukasz Chmielecki, łowczy inflancki, opiekun sukcesorów, darował jej przysięgę.

Transkrypcja

k. 58 (skan 0060, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y Przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem

5pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Stanowszy Oczewisto Wo-

6źny Gnał Wdztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Piotr Jarosiewicz[?]

7ktory in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publice libe-

8re ac per expressum recognovit Jż on Roku Tysiąc Siedm-

9set Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Szostego Marca na Affekta-

10cyą y prawną Rekwizycyą W. Jmć Pana Jakuba Sasimowskiego

11Sty T.[?] Dobr Wsiow Tarnawy y Ferlicy[?] Arędownego Possessora

12maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary Godnych Uro-

13dzonych Jchmciow Panow Józefa Biernackiego y Franciszka

14[kustosz:] Lublinskiego

k. 58v (skan 0061, strona lewa)

1Lublinskiego maioris evidentiae et testimonii gratia sibi adhibitos

2był w Dobrach Mieście Pohrebyszczach JW. Rzewuskiego Chorą-

3żego Lit. Dziedzicznych gdzie będąc Urod. Cuiusvis Nominis

4Zwierzchowskiego Pisarza JW. Rzewuskiego Chorąż. Lit. iako sine

5ullo iure do Jntrat Dobr Wsiow Tarnawy y Ferlicy Jnterressu-

6iącego się naieżdżaiącego na też Dobra Ludzi fomentuiącego Robocizn

7y Jntrat wszelkich W. Affektantowi zabraniaiącego y rożnych

8Wiolencyi czyniącego u Woyta y Gromady tameczney w przy-

9wrach Prawnych Areszt ował y prawnie przyporęczył ktory Areszt

10tak Woyt iako y Gromada na tegoż W. Zwierzchowskiego ia-

11ko naieźdnika y Wiolatora benevole przyiowszy do rozprawy Pra-

12wney Jmieniem Pana swego dotrzymać deklarowali y Submit-

13towali się a tak on Woźny Szlachtą sobie przytomną oświad-

14czywszy się aresztu swego uczynił y zeznał Relacyą de quo prae-

15sens Ministerialis qui supra Crucem S. posuit (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Relacja z 20 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc), związana z aktem 78. Woźny generalny Piotr Jarosiewicz[?] (niepiśmienny – znak krzyża), w obecności szlachty Józefa Biernackiego i Franciszka Lublińskiego, na żądanie Jakuba Sasimowskiego[?], starosty [tarzańskiego?], arendownego posesora wsi Tarnawa i Ferlice[?], był 6 III 1769 w dobrach miasta Pohrebyszcze (dziedzicznych Rzewuskiego, chorążego litewskiego) i u wójta i gromady aresztował Zwierzchowskiego, pisarza Rzewuskiego, który bez żadnego prawa wtrąca się do intrat dóbr Tarnawy i Ferlic, najeżdża je, podburza ludzi przeciw robociznom, zabrania arendarzowi wszelkich intrat i czyni różne wiolencje; wójt i gromada przyjęli areszt i zobowiązali się stawić go do rozprawy w imieniu pana. Pohrebyszcze – zapewne miejsce urzędowania Zwierzchowskiego (por. akt 78 – Międzyrzecze[?]).

Łacina: „in vim suae verae ac fidelis relationis palam, publice, libere ac per expressum recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie zeznał; „maioris evidentiae et testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większej oczywistości i świadectwa; „sine ullo iure” – bez żadnego prawa; „benevole” – dobrowolnie; „de quo praesens ministerialis qui supra crucem sanctam posuit” – o czym obecny woźny wyżej wymieniony postawił krzyż święty.

Streszczenie

Relacja z 20 III 1769 (gród winnicki): woźny Piotr Jarosiewicz[?] zeznaje, że 6 III 1769 na żądanie Jakuba Sasimowskiego[?], arendarza Tarnawy i Ferlic[?], aresztował w Pohrebyszczach u wójta i gromady pisarza Rzewuskiego Zwierzchowskiego jako najeźdźcę i gwałciciela posesji (por. akt 78).

Transkrypcja

k. 58v (skan 0061, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego.

2Miesiąca Martij Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzk. Winnic. y Prze-

4demną Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego. Compns P[erson]al[ite]r W. Jmć Pan Łukasz

6Chmielecki Łowczy Jnflantski Towarzysz Znaku Pancernego JW.

7Jmć Pana Potockiego Wdy y Gnała Ziem Kijowskich Dobr Wsi

8Karaczkowki[?] w Wdztwie Bracł. a Włości Umańskiey leżących Zasta-

9wny Possessor postrzegaiąc całości Substancyi a naybardziey

10Honoru y Jmienia Solennissime w pilności swoiey świad-

11czy y manifestuie się o to. Jż w Roku Tysiąc Siedmset

12Sześćdziesiąt Osmym w Miesiącu Czerwcu, gdy publiczną klęskę

13zbuntowane Chłopstwo całey Ukrainy wszystkich Szlachtę y

14Żydow niewypowiedzianym morderstwem zabiiali, tedy także

15Poddaństwo Wsi Karaczkowki[?] podobną Rebellią podniosłszy nie

16tylko Urod. Kaletnicką[?] Dyspozytorkę tameyszą z Matką Jey

17Urod. Kacpra[?] y Franciszka Stangryta tyrańsko zamor-

18dowali, lecz też Cyny, Miedź, Namiot, Suknie, Strzelby, Kul-

19baki, Konie Jezdne, Stada, Stoginy[?], Zboża w gotowym Ziar-

20nie y Stertach y rożne rzeczy osobliwym Regestrem

21specyfikowane na kilkanaście Tysięcy Złł. Pol. wyniesio-

22ne, a co większa Papiery Starożytne tak Działowe iako

23też do Substancyi y Prowenencyi Jmion Chmieleckich

24y Miedźwieckich

k. 59 (skan 0061, strona prawa; w górze „59”)

1y Miedźwieckich należące od Predecessorow swoich pozostałe za-

2brali, poruynowali, poszarpali, podarli popalili, przez co oraz

3patrzona Rata Arędy Karczemney Karaczkowieckiey Złotych

4Tysiąc Trzysta Sześćdziesiąt za Rok Tysiąc Siedmset Sześć-

5dziesiąt Osmy do Swięta Swiętego Jana należąca oraz po-

6słednieysza[?] y Czynsze po większey Części za tenże Rok na

7Gromadzie zaległy, dla czego nietylko o całość Substancyi

8sed vel maxime przestrzegaiąc Jmmunitatem Honoru y Jmie-

9nia z przyczyny zabranych czyli podartych Papierow Proce-

10dencyi Predecessorow swoich Jmion Chmieleckich, Miedź-

11wieckich, Zielonków, Kosobuckich, Skomorowskich, Łaszczow,

12Radeckich, Mrockich, Suszawskich, y Jnnych pochodzących

13obiaśniaiących aby na potym iakowego nieponiosł Usz-

14czerbku przeto ninieyszy W. Compns swym y Sukcesso-

15row niegdy W. Mikołaia Chmieleckiego Podcz. Zwinogrodz.

16Brata swego rodzonego Jmieniem iako nayuroczyściey ma-

17nifestuie się Łukasz Chmielecki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 20 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Łukasz Chmielecki (podpis), łowczy inflancki, towarzysz znaku pancernego Potockiego, wojewody i [generała?] ziem kijowskich, zastawny posesor wsi Karaczkówka[?] w województwie bracławskim, we włości humańskiej, występuje w imieniu własnym i sukcesorów brata Mikołaja Chmieleckiego, podczaszego zwinogrodzkiego (por. akt 91). W czerwcu 1768, gdy zbuntowane chłopstwo całej Ukrainy mordowało szlachtę i Żydów, poddani z Karaczkówki zbuntowali się, okrutnie zamordowali tamtejszą dyspozytorkę Kaletnicką[?] z matką, [Kacpra?] i stangreta Franciszka, zrabowali cynę, miedź, namiot, suknie, strzelby, kulbaki, konie wierzchowe, stada, zboże w ziarnie i stertach i inne rzeczy (wg osobnego rejestru – kilkanaście tysięcy zł), a przede wszystkim zabrali, porwali, podarli i spalili dawne papiery działowe i dotyczące substancji i pochodzenia rodów Chmieleckich i Miedźwieckich (oraz Zielonków, Kosobuckich, Skomorowskich, Łaszczów, Radeckich, Mrockich, Suszawskich i in.); ponadto przepadła rata arendy karczemnej 1 360 zł za 1768 r. do św. Jana i czynsze zalegające na gromadzie. Komparent zastrzega całość substancji oraz czci i imienia (szlachectwa), by brak papierów nie przyniósł mu szkody. Nazwa wsi i niektóre imiona niepewne.

Łacina: „solennissime” – najuroczyściej; „sed vel maxime” – lecz zwłaszcza; „immunitatem honoris et nominis” – nienaruszalność czci i imienia; „procedentia praedecessorum” – pochodzenie przodków.

Streszczenie

Manifestacja z 20 III 1769 (gród winnicki): Łukasz Chmielecki, łowczy inflancki, zastawny posesor Karaczkówki[?] we włości humańskiej, oświadcza, że w czerwcu 1768 zbuntowani poddani zamordowali dyspozytorkę i służbę, zrabowali jego mienie (kilkanaście tysięcy zł) i zniszczyli dawne papiery rodowe Chmieleckich, Miedźwieckich i spokrewnionych rodów; zastrzega swoje prawa majątkowe i szlachectwo.

Transkrypcja

k. 59 (skan 0061, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego.

2Miesiąca Martij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winnic. y Prze-

4demną Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrab-

5stwa Grodu Winnic. Compns P[erson]al[ite]r Urod. Jmć Pan Stefan Leśki[?]

6Jmieniem W. Jmć Pana Kazimierza Pokutyńskiego Stol. Hal.[?]

7naprzeciwko W. Jmć Panu Jakubowi Zarczyńskiemu Cześnikowi

8Chełmskiemu przychylaiąc się do dawnieyszych Manifestow

9manifestuie się o to. Jż W. Zarczyński wziowszy pieniądze u

10W. Pokutyńskiego na Dzierżawę Dobr Supronowa y Mayda-

11nu przy przedaniu Jntrat na Gromadzie dla tegoże Wielkich[?]

12a do wybierania trudnych podał na Arędzie Karczemney

13Złł. Pol. Pięć Tysięcy Dziewięćset, y Skrypt na Summę pewną

14u tegoż W. Pokutyńskiego wymogł wspomniany Summy

15na Arędzie Karczemney podaney gdy niewierny Naftuła

16od W. Zarczyńskiego na tę Arędę przyięty y postanowiony

17wypłacać niechciał, przy Expiracyi Possessyi y Arędy Karcze-

18mney W. Zarczyński tegoż Naftułę w Detencyi niby wziąć

19kazał y pod Dozor W. Adama Złotkowskiego[?] oddał tego

20z pod tey że Warty niby przez niedopilnowanie zbiegłego

21w Niewieli[?] potym kilka do Siebie na Arędę Sowcbiey[?]

22Złł.[?] […]

k. 59v (skan 0062, strona lewa)

1Złłemi Pieniędzmi, ktore powinny były bydź W. Pokutyńskiemu

2wypłacone przyiął y wyż wyrażoney kwoty Pięć Tysięcy

3Dziewięćset Złł. Pol. do zapłacenia przez wspomnianego

4Naftułę Arędarza nastąpić maiącego temuż Naftule prze-

5szkodził, potym Dyspozycyą pewną tęż kwotę u Naftuły za-

6ległą wypłacić kazał y sam iako Prawodawca tey Arę-

7dy wspomniany kwoty niezapłacił y Skryptu wspo-

8mnianego wymożonego nieoddaie. Zaczym ninieyszy

9Compns Jmieniem W. Pokutyńskiego o niedobor wspom-

10niany Summy y o nieważność Skryptu przy tey

11manifestuie się. Stefan Leśki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 22 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Stefan Leśki[?] (podpis) w imieniu Kazimierza Pokutyńskiego, stolnika [halickiego?] (skrót „S. H.”/„Stol. Hal.” – niepewny), przeciw Jakubowi Zarczyńskiemu, cześnikowi chełmskiemu (arendarzowi dóbr Supronów i Majdan Supronowski – por. akt 82). Według komparenta: Zarczyński, przyjmując od Pokutyńskiego pieniądze przy poddzierżawie (sprzedaży intrat) w Supronowie i Majdanie, przekazał mu do wybrania 5 900 zł na arendzie karczemnej i wymógł od niego skrypt; gdy żydowski arendarz Naftula, przyjęty przez Zarczyńskiego, nie chciał płacić, Zarczyński przy wygaśnięciu posesji kazał go niby zatrzymać pod dozorem Adama Złotkowskiego[?], skąd Naftula „przez niedopilnowanie” zbiegł; następnie Zarczyński sam przyjął od arendarza pieniądze należne Pokutyńskiemu, przeszkodził Naftule w zapłacie, a jako wydzierżawiający arendę sam kwoty nie zapłacił i nie oddaje wymuszonego skryptu. Protest o niedobór sumy i nieważność skryptu. Przejście między kartami (koniec k. 59) częściowo nieczytelne.

Streszczenie

Manifestacja z 22 III 1769 (gród winnicki): Stefan Leśki[?] w imieniu Kazimierza Pokutyńskiego protestuje przeciw Jakubowi Zarczyńskiemu, cześnikowi chełmskiemu, który przy poddzierżawie Supronowa przekazał mu 5 900 zł do wybrania z arendy karczemnej, lecz pozwolił arendarzowi Naftuli zbiec, sam przejął należne pieniądze i nie zwraca wymuszonego skryptu.

Transkrypcja

k. 59v (skan 0062, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną Anto-

4nim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Stanowszy

5Oczewiście Woźny Generał Wdztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Eliasz Zozuliński

6w moc wierney Relacyi swoiey iawnie, ustnie y dobrowolnie zeznał, Jż

7on Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Miesiąca Marca Dwudzie-

8stego Pierwszego Dnia maiąc przy sobie stronę Szlachty Ludzi wiary godnych

9Urod. Jmć PP. Marcina Wołańskiego y Jana Łuczyńskiego Urzędownie do tego

10Aktu użytych na Affektacyą y Prawną rekwizycyą JO. X. Jmci Antoniego Jabło-

11nowskiego Woiewody Poznańskiego Dobr Klucza Lipowieckiego Possessora

12Pana Urod. Michała Kompana tychże Dobr Ekonoma, tudzież Starozakonnych Da-

13wida Rusynowicza y Awruma Leybowicza Obywatelow Lipowieckich a

14przedtym Arędarzow Medowskich, był w Dobrach Wsi Medowce Possessyi W.

15Jełowickiego Sty Bracł. podległych gdzie będąc naypierwey we Dworze ta-

16meyszym u Urod. Kubiszewskiego ad praesens Ekonoma y Kommissarza zabra-

17ne przeżniego[?] Kotły, Rury y cały Warsztat Browarny Bydła y Długi

18pozostałe na Gromadzie czasu sprawy Regestrem okazać się maiące osobli-

19wym, a z tamtąd powtórnie u Woyta y Gromady całey tameyszey Medow-

20skiey też Kotły, Rury, y cały posudek Browarny iakoteż Długi, miody, go-

21rzałki, y inne rzeczy, iakoteż tegoż samego Urod. Kubiszewskiego Kom-

22missarza y ad praesens Dyspozytora Medowskiego Aresztował y Prawnie przy-

23poręczył, ktory to Areszt tak Urod. Kubiszewski na wyż rzeczone rzeczy y

24chudobę iako Woyt y cała Gromada, na też rzeczy y chudobę iako y samego

25Urod. Kubiszewskiego Jmieniem Pana swego benevole przyięli y wszystką

26chudobę Kotły Długi Miody Gorzałki y Jnne wiele rzeczy warsztat cały

27browarny tak y samego Urod. Kubiszewskiego ad praesens Dyspozytora Me-

28dowskiego do rozprawy Prawney dotrzymać deklarowali y submittowali się

29a tak on Woźny Szlachtą sobie przytomną wyż wyrażoną oświadczywszy

30się y z tamtąd powróciwszy przedemną Urzędem Ninieyszym prawdziwego

31Aresztu swego uczynił y zeznał Relacyą. Woźny nie umieiący pisać

k. 60 (skan 0062, strona prawa; w górze „60”)

1znak Krzyża Swiętego kładnie Eliasz Zozuliński (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Relacja z 22 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Woźny generalny Eliasz Zozuliński (niepiśmienny – znak krzyża; por. akt 74), w obecności szlachty Marcina Wołańskiego i Jana Łuczyńskiego, na żądanie ks. Antoniego Jabłonowskiego, wojewody poznańskiego, posesora klucza lipowieckiego, jego ekonoma Michała Kempana (w tekście „Kompana”) oraz Żydów Dawida Rusynowicza i Awruma Lejbowicza, mieszczan lipowieckich, dawniej arendarzy medowskich, był 21 III 1769 we wsi Medówka[?] (w posesji Jełowickiego, starosty bracławskiego) i aresztował – we dworze u Kubiszewskiego[?], obecnego ekonoma i komisarza (dyspozytora medowskiego), a następnie u wójta i gromady – zabrane przez niego kotły, rury i cały warsztat browarny, bydło i długi pozostałe na gromadzie (wg rejestru), miody, gorzałki i inne rzeczy, a także samego Kubiszewskiego; areszt przyjęto i zobowiązano się do stawiennictwa. Zapewne chodzi o mienie arendarzy pozostawione w Medówce po zakończeniu arendy (lub w czasie zamieszek). Nazwy Medówka i Kubiszewski niepewne.

Łacina: „ex requisitione” – na żądanie; „ad praesens” – obecnie; „benevole” – dobrowolnie.

Streszczenie

Relacja z 22 III 1769 (gród winnicki): woźny Eliasz Zozuliński zeznaje, że 21 III 1769 na żądanie ks. Antoniego Jabłonowskiego, jego ekonoma i dawnych arendarzy medowskich aresztował w Medówce[?] (posesja Jełowickiego, starosty bracławskiego) zabrany warsztat browarny, bydło, długi i inne rzeczy oraz dyspozytora Kubiszewskiego[?].

Transkrypcja

k. 60 (skan 0062, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przedemną An-

4tonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnic. Compa-

5rens personaliter Opatrzny Eliasz Zozuliński swym y Urod. Jmć Panow Mar-

6cina Wołańskiego y Jana Łuczyńskiego sobie Urzędownie użytych Jmieniem

7przychylaiąc się do Prawa pospolitego a funkcyi Wozniowskiey sat rigorose

8opisanego iak prędko do Akt po okrutnym siebie zbiciu y Szlachty wyż

9wyrażonych y zabraniu koni przybyć mogł tak zaraz solennie naprzeciwko

10W. Michałowi Jełowickiemu Staroście Bracł. Dobr Wsi Medowki[?] Possesso-

11rowi Panu Urod. cuiusvis nominis Kubiszewskiemu tychże Dobr ad praesens

12Dyspozytorowi y Kommissarzowi, tudzież Woytowi Asawule y Jnnym

13Ludziom Gromadzkim do Osob więcey Dziesięciu do niżey wyrazonych

14krzywd pobicia y zaboru przybranym y przysposobionym skarży

15żali, y manifestuie się o to. Jż Jmć Obżałowani a naybardziey Urod. Ku-

16biszewski pominowszy ustawicznych zaborow po drogach więzieniem

17y zabraniem Żydow Lipowieckich w ktorym Jnteressie tenże Manife-

18stans Urzędownie do Medowki gdy przyiachał y podług swego Urzę-

19du iak musi naterey y Prawo dysponuie sprawywał y w Zamku

20Areszt na rzeczy tam zagrabione Starozakonnych Dawida Rusynowi-

21cza y Awruma Leybowicza Obywatelow Lipowieckich ogłosiwszy do

22Woyta gdy poszedł tam znać z namowy Urod. Kubiszewskiego Woyt

23przybrawszy sobie spolecznikow więcey nad Dziesięciu przygotowawszy

24się dobrze okrutnie y naybardziey tegoż Opatt. Protta zbili kiymi to

25Husakami Oponcze na nim podarli Szlachtę także przy nim Urzędo-

26wnie będących bili szarpali y iak im się podobało mordowali z pod

27nich Konie z Kulbakami iako to Woznego Protestuiącego się Konia Sza-

28rego Urod. Marcina Wołańskiego także Szarego trzy lata maiącego Urod.

29Jana Łuczyńskiego Klacz karą[?] zabrali, y dotąd trzymaią. A zatym tenże Pro-

30testans swym y Urod. Jmć Szlachty wyż wyrazonych o podzielane

31sobie krzywdy pobicie y zabranie Koni iteratis manifestuie się y Pro-

32testuie. Protestans nieumieiący pisać znak Krzyża Swiętego kła-

33dnie Eliasz Zozuliński (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 22 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc), bezpośrednio związana z aktem 95. Woźny generalny Eliasz Zozuliński (niepiśmienny) w imieniu własnym i towarzyszącej mu szlachty Marcina Wołańskiego i Jana Łuczyńskiego, powołując się na prawo pospolite ściśle chroniące urząd woźnego, skarży Michała Jełowickiego, starostę bracławskiego, posesora Medówki[?], jego dyspozytora i komisarza Kubiszewskiego[?], wójta, asaułę i ponad dziesięciu ludzi gromadzkich: Kubiszewski dopuszczał się ciągłych zaborów na drogach, więzienia i rabunku Żydów lipowieckich; gdy woźny urzędownie przybył do Medówki i ogłosił w zamku areszt na zagrabione rzeczy Dawida Rusynowicza i Awruma Lejbowicza, a potem poszedł do wójta, ten z namowy Kubiszewskiego zebrał ponad dziesięciu wspólników, którzy okrutnie pobili woźnego kijami i husakami (?), podarli mu oponcze, bili i szarpali szlachtę i zabrali konie z kulbakami: siwego konia woźnego, siwego trzylatka Wołańskiego i klacz [karą?] Łuczyńskiego, które dotąd trzymają. Uwaga: w aktach 45 i 48 starosta bracławski Michał zapisany/odczytany jako „Jałowicki” – tu wyraźnie „Jełowicki”; zapewne ta sama osoba (Michał Jełowicki, starosta bracławski).

Łacina: „sat rigorose” – dość surowo (ściśle); „cuiusvis nominis” – jakiegokolwiek imienia; „ad praesens” – obecnie; „iteratis manifestuje się y protestuje” – ponownie. Husak (?) – może rodzaj kija/bicza; oponcza – płaszcz.

Streszczenie

Manifestacja z 22 III 1769 (gród winnicki): woźny Eliasz Zozuliński w imieniu swoim i szlachty Wołańskiego i Łuczyńskiego oskarża Michała Jełowickiego, starostę bracławskiego, jego dyspozytora Kubiszewskiego[?] oraz wójta i gromadę Medówki[?], że gdy ogłaszał areszt na rzeczy zagrabione Żydom lipowieckim, ludzie wójta z namowy dyspozytora pobili go i szlachtę i zabrali im trzy konie z kulbakami.

Transkrypcja

k. 60 (skan 0062, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Przede-

4mną Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodu

5Winnic. Osobiście stanowszy Urod. Jmć Pan Jgnacy Radanowicz[?] JW. Jmć

6Pana Adama Mniszcha Chorążego Nadwornego Koron. Mościskiego[?]

7Sty Dobr Klucza Supronowskiego Zastawnego y Dożywotniego

8Possessora Plenipotent Jmieniem y z osobliwszego zlecenia tegoż

9[…] […]

k. 60v (skan 0063, strona lewa)

1JW. Pryncypała swego naprzeciwko W. Jmć Panu Jakubowi Zarczyńskiemu

2Cześnikowi Chełmskiemu Manifestuie y protestuie się o to. Jż Wiel. Jmć

3Pan Zarczyński będąc Arędownym Possessorem Dobr Klucza Suprunow-

4skiego przez lat kilka też Poddaństwo w Possessyi swoiey miane Czyn-

5szami Pańszczyzną, Strożą, Asawulstwem y innemi robociznami nad

6Kontrakt Jnwentarz y zwyczay dawny przez siebie y innych ktorzy

7od niego trzymali wymaganemi pokrzywdził, drugiemi mianowicie

8Poddanych Wsi Maydanu Suprunowskiego z Przypisku Arędarzom

9karczemnym pozwalanych pochodzącemi obciążył, niwy tychże Pod-

10danych Klucza Suprunowskiego Polami y Łąki z Lasu wycze-

11szczone poodbierał a przeto Poddanym niektorym do ucieczki dał

12okazyą chałupy pozostałe porozbierać y popalić dopuścił, od-

13biera czyny[?] iakoto Zboża Siana y inne rzeczy po zbiegłych pod-

14danych pozostałe pozabierał. Robocizny do Reparacyi Młynow

15Grobel, Karczem, Browarow y do Maydanu Potażowego Kontra-

16ktem ostrzeżone na swoie robocizny obracał, a przeto też budo-

17wle zdezelował y spustoszył, tak że niektore zgruntu zruy-

18nowane, Naczynia Maydańskiego podług podania sobie także

19Kotłow Maydańskich żelaznych dobrych znacznego szacunku

20y innych nieoddał przecz Maydan z znacznym Jntraty de-

21cessem wakować musi. Browary Duże dwa z drzewa dębowe-

22go wystawione przez nieostrożność są spalone na ktore Lasy

23z zapustow wycięto, Dębow w Sosence do reparacyi Grobli y Mły-

24now konserwowanych Sto kilkadziesiąt na pędzenie wodki sążę

25kazał, y zapust Brzozowy na rożne swoie potrzeby spustoszył.

26na uspokojenie pretensyi od rożnych Jchmc. do W. Bełnowskiego[?]

27mianych wziowszy kwotę wystarczaiącą po zaszłych y na Klucz Su-

28prunowski w Possessyi swoiey natenczas mianey wniesionych Are-

29sztach tylkże pretensyi podług przyrzeczenia W. Bełnowskiemu nie

30uspokoił y dotąd kwitow nieyszukał, zasiewow żadnych Ozimych y

31zboża Jarego na odsiew wiosenny niezostawił, po Expiracyi Kon-

32traktu podwody na Wołyn y Korakow[?] sobie na ustęp wziął kilku.

33Pokrzywney[?] w Roku teraźnieyszym Dobr wspomnionych swoiey

34Possessyi w też Dobra Klucz Suprunowski bez żadnego Prawa Jntro-

35mittował się y ter Jntromissyą niby bez żadney przeszkody wziętą

36awsamey rzeczy skrycie sporządzoną y przez wymuszonego Wo-

37źnego zeznaną Dnia Jedynastego Marca zapisać y Manifest

38niby o niedobor pod tymże Aktem zaniesc postarał się, y tym pre-

39textem na terminie expiracyi Possessyi swoiey Kontraktem ozna-

40czoney z Dobr nieustąpił przeciw wiolencyą y oporznie w

41Gospodarstwie JW. Zastawnemu Possessorowi a swemu przeszłemu

42Jurysdatorowi uczynił Arędy w tychże Dobrach Klucza Suprunow-

43skim bez pozwolenia nato żadnego bardzo tanio oczewiście na

44krzywdę to czyniąc postanowił, y to wszystko czynił nie dla utrzy-

45mania się przy Possessyi (: ktorey żadnym sposobem pretendować

46[kustosz:] niemoże

k. 61 (skan 0063, strona prawa; w górze „61”)

1niemoże :) ale raczey dla utwierdzenia w zamysłach W. Rakowskiego

2Miecznika Zwinogrodz. z ktorego Rekwizycyi po wybranych Czynszach

3y Arędach wypędzonych bydłach y zbożach uywiezionych na ter[?] zaku-

4py na Gruncie będące Areszt zaszedł aby tenże y inni ktorzy rzeczy

5Wiel. Bełnowskiego Jmć Obwinionego przyporęczali pretensye swoie

6do gruntu regulowali Jmć Obwinionego pominowszy. Zaczym teraz

7stawaiący o te wszystkie krzywdy y wiolencye o nieważność Jntromis-

8syi y Aresztow na Klucz Suprunowski za Possessyi Wiel. Zar-

9czyńskiego wniesionych to Jmieniem JW. Chorążego Nadwornego

10Koronn. zanosi Manifestacyą. Jgn. Radanowicz mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 22 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc) – odpowiedź strony dziedzica na manifestację Zarczyńskich (akty 82, 94). Komparent: Ignacy Radanowicz[?] (podpis), plenipotent Adama Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, starosty [mościskiego?], zastawnego i dożywotniego posesora klucza supronowskiego. Obwiniony: Jakub Zarczyński, cześnik chełmski, arendowny posesor klucza przez kilka lat. Zarzuty: obciążanie poddanych czynszami, pańszczyzną, stróżą, asaulstwem i robociznami ponad kontrakt, inwentarz i dawny zwyczaj; obciążenie poddanych Majdanu Supronowskiego powinnościami na rzecz arendarzy karczemnych; odebranie poddanym niw i łąk z karczunków, co doprowadziło do ucieczek; rozebranie i spalenie chałup zbiegów i zabór ich zboża i siana; obracanie robocizny przeznaczonej na naprawę młynów, grobli, karczem, browarów i majdanu potażowego na własne potrzeby i zdewastowanie budynków; niewydanie żelaznych kotłów majdańskich (majdan wakuje ze stratą dochodu); spalenie przez nieostrożność dwóch dużych dębowych browarów; wycięcie ponad stu dębów w Sosence[?] (przeznaczonych na naprawę grobli i młynów) na pędzenie wódki i spustoszenie zapustu brzozowego; niezaspokojenie (mimo wzięcia pieniędzy) pretensji ludzi wobec Bełnowskiego[?]; niepozostawienie zasiewów ozimych ani zboża na odsiew; zabranie podwód; w tym roku bezprawna intromisja do klucza, zeznana przez wymuszonego woźnego, i manifest z 11 marca o niedobór (akt 82) jako pretekst do nieustąpienia z dóbr; tanie wydzierżawienie arend bez pozwolenia; wszystko po to, by umocnić zamysły Rakowskiego, miecznika zwinogrodzkiego, na którego żądanie wniesiono areszt na wybrane czynsze, arendy, bydło i zboże. Protestuje o nieważność intromisji i aresztów na kluczu. Kilka wyrazów niepewnych; koniec k. 60 (2 wiersze) nieczytelny.

Streszczenie

Manifestacja z 22 III 1769 (gród winnicki): Ignacy Radanowicz[?] w imieniu Adama Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, posesora klucza supronowskiego, oskarża arendarza Jakuba Zarczyńskiego, cześnika chełmskiego, o uciskanie poddanych, dewastację budynków, lasów i majdanu, spalenie browarów, niezostawienie zasiewów i bezprawną intromisję oraz manifest o niedobór jako pretekst do nieustąpienia z dóbr po wygaśnięciu kontraktu; protest o nieważność intromisji i aresztów (odpowiedź na akty 82 i 94).

Transkrypcja

k. 61 (skan 0063, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demną Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego. Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Jerzy Kot-

6baiewski[?] Nomine et speciali praecommisso JO. X. Jmci Antoniego Jabło-

7nowskiego Wdy Poznań. Dobr Klucza Lipowieckiego podług praw

8swoich Possessora Pana, Jmć Pana Michała Kompana tychże Dobr

9ad praesens Ekonoma y Starozakonnych Dawida Rusynowicza Zięcia

10y Awruma Leybowicza Syna Starozakonnego Jaworowskiego[?] Obywate-

11la Lipowieckiego Obywatelow item Lipowieckich a przedtym A-

12rędarzow Medowskich postrzegaiąc całości Pryncypałow swoich a przy-

13chylaiąc się do Kontraktow między Wiel. Michałem Jełowickim

14Stą Bracł. z iedney a Starozakonnemi Dawidem Rusynowiczem y

15Awrumem Leybowiczem o Arędę Karczemną zpisanych de Actu et

16Data eorum tudzież do Kwitow podług tych Kontraktow z wypłaconych

17Summ dawanych y nastąpionych ktorych Series takowa Dnia

18Czternastego Octobris Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Szostego Roku wy-

19płacił Arędarz Medowski podług Kontraktu zupełną ratę Cztery Ty-

20siące Złł. Pol. za rok o Swiętym Janie służący co ręką własną pod-

21pisuię Datum ut supra Mich. Jełowicki L. L.[?] Daię ten moy Kwit

22Generalny Dawidowi Arędarzowi Medowskiemu iż wypłacił raty za

23Rok Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmy, a Następuiący w Roku Ty-

24siąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym Złł. Pol. Cztery Tysiące Sto Dwa-

25dzieścia y Siedm[?] tak za Kwitami Pańskiemi iakoteż y moiemi

26a zas w tyże Summie danych Czerwonych Złotych Dziewiętnaście y

27ieden, rachuiąc po Złł. Szesnaście y Groszy Dwadzieścia y dwa y Pułna-

28leży się ieszcze dopłacić temuż Arędarzowi do Summy zupełney y należy-

29tey Kwoty Złł. Pol. Trzydzieści y ieden co do Daty Pańskiey oddaię na

30co się podpisuię Datum Dnia Dwudziestego Osmego Julij Tysiąc Siedm-

31[kustosz:] set

k. 61v (skan 0064, strona lewa)

1set Sześćdziesiąt Osmego Roku M. Kubiszewski[?] mpp. Daię ten Do-

2kument Arędarzowi Medowskiemu iż dopłacił do zupełney Raty za

3Rok Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmy do Czerwonych złotych

4Dziewiętnastu iednego ktory płacił po złotych Siedmnaście a za De-

5cyzyą Pańską aby po złotych Szesnaście y Groszy Dwadzieścia Dwa

6y Puł według Kurrencyi przyiąć do ktorych złotych Trzydzieści Pięć[?]

7dopłacił naco daię Kwit z podpisaniem Die Decima Octava Februarij

8Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno A. Kubiszewski[?]

9do Karty Urod. Chinowskiego[?] Dziewiątego Januarij Tysiąc Siedmset

10Sześćdziesiąt Osmego roku na Summę Dwieście y Dwa złotych Pol. tak-

11że Karty Die Vigesima Nona Aprilis tegoż Roku z podpisem Ręki Ja-

12śnie[?] Wiel. Jełowickiego Sty Bracł. na Summę Sto Pol. Dwa

13Tysiące Jakoteż Kwitu Wielebnego Jmć Xiędza Jełowickiego Ręką

14iego podpisanego Dnia Dziewiątego Decembris Tysiąc Siedmset

15Sześćdziesiąt Osmego Datowanego na fundamencie Sto Pol. Czte-

16rysta Pięćdziesiąt y Trzy na Ostatek do Kwitow pomnieyszych in

17numero Trzynastu rożnemi Czasy y na rożne Kwoty iakoteż rożnemi

18podpisami tak samego Wiel. Sty iako rożnych Dyspozytorow Summy

19w sobie Złł. Pol. Dwieście Trzy zawieraiących Solennie tak Jmieniem

20JO. X. Jmci Antoniego Jabłonowskiego Wdy Poznań. Pana, Urzę-

21dzenie[?] Obywatelow Lipowieckich iakoteż Jmieniem tychże Staroza-

22konnych wyż wyrazonych ukrzywdzonych naprzeciwko Wiel. Michałowi

23Jełowickiemu Stście Bracł. Dobr Medowki Possessorowi Panu

24Urod. Quorumvis Nominum Kubiszewskiemu Kommissarzowi

25y ad praesens Dyspozytorowi Medowskiemu Chinowskiemu Budzi-

26mirskiemu przeszłym Dobr Medowski Dyspozytorom tudzież ro-

27bocznym Josypowi Woytowi Medowskiemu Jwanowi Pastorowi[?]

28Simonowi Derypaskowi Jefkowi Łuminemu do wszelkiey zło-

29dey wspołpomocnikom y całey Gromadzie Medowskiey żali pro-

30testuie y Manifestuie się o to. Jż Jchmć Obwinieni zaią-

31gnowszy na Arędę Medowską wyż wyrazonych Dawida Rusyno-

32wicza y Awruma Leybowicza Obywatelow Lipowieckich y nay-

33pierwey zpisawszy o tę Karczemną Arędę Kontrakt podług kto-

34rego zupełnie wypłacili się a podług opisu pomienionego Kon-

35traktu z przypiskiem punktow Ręką samego Wiel. Sty przypi-

36sanych y podpisanych nic się nieprzyczyniło pożytku do Arę-

37dy przypisał we Dworach Młynach przybudowie kazać po kamie-

38niu iednym ktorych y do tych Czas niemasz postępowaniu Ro-

39ku wszystkiey Arędzie y zakwitowaniu Generalnym gdy też Arę-

40darze widząc swoią krzywdę Dalej tyże Arędy Medowskiey trzymać

41na Rok drugi niechcieli onych przymuszali detencyą grozili żony

42[kustosz:] onych

k. 62 (skan 0064, strona prawa; w górze „62”)

1onych Dzieci y samych w Areszcie trzymali ktorych nawet na Rękoi-

2ymią na ten Czas przybytych, y w Lipowcu żony będących się tak od

3JO. X. Jmć Lubomirskiego Generała Woysk Koronnych Dobr Klucza

4Lipowieckiego Dziedzica iako JO. X. Jmci Jabłonowskiego Wdy

5Poznań. tychże Dobr Possessora żądanych onych uwolnić niechciał

6y niechcieli ale onych to więzieniem to surowością podciąganiu do

7dalszego trzymania tey Arędy przyniewolili wytrzymali y Drugi Rok pod

8tey tychże Kontraktow y Punktow przypisanych y podpisanych

9Samego Wiel. Sty Ręką ale nic się niepolepszyło kamieni iako

10w pierwszym tak y Drugim Roku nie przybudowano ani za onego

11niekłowano[?], ani bonifikować chciano wypłacili się y za Rok drugi

12dostatecznie iako wyżey za lat Dwie wpisane opiewaią Kwity zupeł-

13ne ale znieznośną swoią krzywdą y szkodą, potym skończonym

14nieszczęśliwym drugim Roku ciż Arędarze dalej trzymać swoią

15nieznośną szkodą mocno wypraszali się y Arędy trzymać niechcie-

16li, y wszystkiego swego Maiątku odrzekli się y rzucali aby byli od

17trzymania tey Arędy uwolnieni żadnym sposobem naybardziey

18Urod. Kubiszewski mianuiący się Kommissarz onych wypuścić y

19uwolnić niechciał y owszem onych pod ścisłą Strażą Gromady sprę-

20dzaiąc Całe Cwierć roku trzymał. Szynkarza Chłopa postano-

21wił ktory tychże Arędarzow Gorzałkę szynkował, y żeby temat[?]

22karta Dziesiąta przypadła decydował co uczynić iako niewolni-

23musieli y tym więzieniem Onych na taki karystyczny[?] rok do trzyma-

24nia Arędy przymusił potym ze Szynkarzu wyż rzeczonym długi prze-

25karał y prawie zbył owo zgoła Corocznie więzieniem do trzyma-

26nia często rzeczoney Arędy przynaglał ktorzy to Arędarze iuż nie

27chcąc y nie życząc sobie tak krzywdzący siebie Arędy trzymać mo-

28cno wypraszali się y iuż u swego Pana JO. X. Jmci Wdy Poznań. nau-

29ki byli w Lipcu Arędy po ktorych y odwody przyięli byli podwody

30zbiegł[?], y wypędził a onych wszystkich wziął Areszt y dotrzymania

31Arędy przymuszał nawet Dawida Rusynowicza z Zelwiańskim[?] Wiel.

32Requiruiącego gwałtem ziągnął y gwałtownie przez lat Dwie y ćwierć[?]

33trzy roku na czwartą w więzieniu pędzono Klęzkowego[?] na tęże Arędzie własnie

34iak w niewoli trzymał y trzymali y wypłacać tę Arędę do Szczę-

35ga naszli[?] a podług Kontraktu opisu onym zadosyć nieuczyni-

36ło y czynić niechcieli bo żadnego swego opisu niedotrzymano

37kiedy Wiel. Sta dał Dokument y powtorny względem przybudo-

38wania dwoch kamieni we Młynach y tego powtornie nieu-

39[kustosz:] czyniono

k. 62v (skan 0065, strona lewa)

1czyniono y w tymże Dokumencie dołożył że będę miał wzgląd na Arędarzow

2w teraźnieyszym czasie tak klęskowym y z tego nic. Naostatek gdy wi-

3dzi[?] aż Arędarze że co zostawili podczas ucieczki przed Kolliami nie

4niezastali Beczkę miodu y Gorzałki co się zostało Gromada na siebie obro-

5ciła a Urod. Jmć Pan Kubiszewski y w tym nieuczyniwszy satysfakcyi y

6wyższey szkody za Miodu Beczkę Prasnego[?] co Gromada rozbiła za-

7płacić niekazawszy także y krowy na Straże stoiącey odbiegłey, y

8Rur trzech miedzianych Gromadzie oddanych oddać niekazawszy y

9nic a nic sprawiedliwości onym niepokazawszy z tey że Arędy z dalsze-

10go trzymania koniecznie wyślizgnąć się żądali, y o porachunek się do-

11praszali Urod. Kubiszewski podług ich żądania swoie bardzo chciwe

12uprzeć[?] żądania pieniędzy niewchodząc w Kognicyą Kwitow czyli się

13należy czyli nie y tak onych uciemiężał krzywdził więził y Jnkar-

14cerowaniem dalszym groził, że aż onych do ucieczki przynaglił, a ich

15wszystkich maiątek iako to Kotłow Gorzałczanych dwa, Pomnieyszych

16Pięć Rur Dwadzieścia pięć Krow z Cielętami pięć Krow Cielnych czte-

17ry, Gorzałki Spustow Jedynaście Pieniądze z Szkatułką Długi

18zostały się na Gromadzie owo zgoła wszystek maiątek onych zabrał

19ktory czasu sprawy osobliwym Regestrem spisany będzie y położo-

20ny penitus[?] wszystko u siebie zatrzymał y oddać na rożne rekwi-

21zycye niechce a żadnych sprawiedliwych Arędarskich pretensyi

22uspokoić niechce. Tenże Urod. Kubiszewski y owszem

23tenże Jmć Obżał. żadnego Punktu Kontraktu dostatecznie niedotrzy-

24mał w Młynach wyż rzeczonych po kamieniu iednym przybudowić

25niechciał y niekazał y za to bonifikować niechce za spusty także co

26były podwarzały[?] za Tenuty Arędy onychże nie a nic za szkody niebo-

27nifikuie, słowem mowiąc co do Złotego do Szelęga wyciska a żad-

28ney czynić niechce sprawiedliwości Kotły że Gromada przez niedziel

29kilkanaście pałła[?] y za to żadney czynić niechce y niechciał spra-

30wiedliwości na tychże Arędarzow ustawicznie Ttepaniem[?] onych

31odgraża y więzieniem a w sprawiedliwości wyrzec się niechce a oto

32naywiększego kiedy zamiast w brew idąc prawu Woznego y Szlach-

33ty dwoch na Urzędzie będących bić Gromada ważyła się y onych

34Konie pozabierali y do tąd trzymaią tudzież y innych krzywd

35nie tylko tym ale y innym Poddanym Lipowieckim to w za-

36borach koniey to w biciu Ludziey czyniąc a zatym tenże Compa-

37rens o wyż rzeczone krzywdy szkody tak Jmieniem JO. X. Jmci

38iako Starozakonnych Obywatelow y poddanych y o inne Jm-

39przeszkody Solennissime manifestuie się Żali y protestuie.

40Jerzy Kotbaiewski[?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 22 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc), związana z aktami 95–96. Komparent Jerzy Kotbajewski[?] (podpis; nazwisko niepewne), ze specjalnego zlecenia ks. Antoniego Jabłonowskiego, wojewody poznańskiego, posesora klucza lipowieckiego (dziedzicem jest ks. Lubomirski, generał wojsk koronnych), ekonoma lipowieckiego Michała Kempana („Kompana”) i Żydów, mieszczan lipowieckich, dawnych arendarzy medowskich: Dawida Rusynowicza (zięcia) i Awruma Lejbowicza (syna Jaworowskiego[?]). Wpisano najpierw serię kwitów arendy karczemnej w Medówce: 14 X 1766 – zapłata pełnej raty 4 000 zł za rok do św. Jana (podpis Mich. Jełowickiego); kwit generalny 28 VII 1768 (M. Kubiszewski[?]) – zapłata raty za 1767 i 4 127[?] zł za 1768, z dopłatą 31 zł; kwit z 18 II 1768 (A. Kubiszewski[?]) – dopłata różnicy kursu 19 czerwonych zł (po 16 zł 22,5 gr zamiast 17 zł); karta Chinowskiego[?] z 9 I 1768 (202 zł), karta z 29 IV 1768 z podpisem starosty Jełowickiego (2 100[?] zł), kwit ks. Jełowickiego z 9 XII 1768 (453 zł) i 13 mniejszych kwitów (203 zł). Obwinieni: Michał Jełowicki, starosta bracławski, posesor Medówki; Kubiszewski[?], komisarz i obecny dyspozytor; dawni dyspozytorzy Chinowski[?] i Budzimirski[?]; roboczy (poddani) Josyp – wójt medowski, Iwan Pastor[?], Simon Derypasko, Jefko Łumin[?] i cała gromada. Zarzuty: arendarzy, mimo pełnych wpłat i niewykonania przez dziedzica zobowiązań (dobudowa po jednym kamieniu młyńskim, bonifikata), zmuszano więzieniem, zatrzymywaniem żon i dzieci, strażą gromady, do trzymania arendy przez kolejne lata (wbrew interwencji ks. Lubomirskiego i Jabłonowskiego); Dawida Rusynowicza siłą sprowadzono i trzymano w niewoli przez dwa lata i trzy ćwierci; po ucieczce arendarzy przed hajdamakami (kolijami) gromada przywłaszczyła beczkę miodu i gorzałki, krowę i trzy rury miedziane; Kubiszewski, żądając pieniędzy bez rozliczenia kwitów, uciskał ich i więził, aż ich zmusił do ucieczki, i zabrał cały ich majątek (2 kotły gorzałczane i 5 mniejszych, 25 rur, 5 krów z cielętami, 4 krowy cielne, 11 spustów gorzałki, pieniądze w szkatułce, długi na gromadzie); wreszcie gromada pobiła woźnego i szlachtę i zabrała im konie (akt 96) oraz krzywdzi poddanych lipowieckich zaborami koni i biciem. Wiele wyrazów niepewnych.

Łacina: „nomine et speciali praecommisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „de actu et data eorum” – z ich datami; „series takowa” – kolejność (kwitów) taka; „ad praesens” – obecnie; „quorumvis nominum” – jakichkolwiek imion; „cognitia kwitów” – rozpoznanie (sprawdzenie) kwitów; „penitus” – całkowicie; „solennissime” – najuroczyściej. „Kolije” – koliszczyzna, hajdamacy 1768.

Streszczenie

Manifestacja z 22 III 1769 (gród winnicki): Jerzy Kotbajewski[?] w imieniu ks. Antoniego Jabłonowskiego, wojewody poznańskiego, ekonoma lipowieckiego i Żydów Dawida Rusynowicza i Awruma Lejbowicza, dawnych arendarzy karczemnych w Medówce, oskarża Michała Jełowickiego, starostę bracławskiego, jego komisarza Kubiszewskiego[?] i gromadę Medówki o przymuszanie arendarzy więzieniem do trzymania arendy mimo pełnych wpłat (przedłożone kwity 1766–1768), niewykonanie zobowiązań kontraktowych, zabór całego majątku arendarzy po ich ucieczce oraz pobicie woźnego i szlachty.

Transkrypcja

k. 62v (skan 0065, strona lewa – dół)

k. 63 (skan 0065, strona prawa; w górze „63”)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

4mi y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro-

5tunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens Personali-

6ter Urod. Jmć Pan Antoni Bukiowski[?] Jmieniem W.

7Jmć Pana Franciszka Łuttowskiego[?] Cześnika Kowalskie-

8go[?] przychylaiąc się we wszystkim do Prawa pospolitego de Con-

9tinuata Possessione opisanego takową w pilności zanosi Ma-

10nifestacyą. Jż niegdyś Comparens Jmieniem tegoż Wiel. Pryn-

11cypała swoiego w dobrach Wsi Eliaszowce tu w Wdztwie Bracł. a Po-

12wiecie Winnickim leżących ziachawszy od Dnia Jedynaste-

13go Lutego Roku Ninieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

14Dziewiątego Observata omni Juris Solennitate nietylko przez

15Niedziel Cztery ad Mentem Prawa Pacifice wysiedział Posse-

16syą, ale[?] ter y teraz w tyże Wsi Eliaszowce spokoynie kon-

17tynuuiąc tę Possessyą de expleta ac de ulteriori continuanda

18Pacifica Possessione powtornie tegoż Wielmożnego Pryncypała

19swoiego Jmieniem in Diligentia Manifestuie się Ant. Bu-

20kiowski[?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 22 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Antoni Bukiowski[?] (podpis; nazwisko niepewne) w imieniu Franciszka Łuttowskiego[?], cześnika [kowalskiego?] (skrót „Cz.”; nazwisko i urząd niepewne). Na podstawie prawa pospolitego o „continuata possessione” (ciągłości posiadania) oświadcza, że w imieniu mocodawcy wjechał 11 II 1769 do dóbr wsi Eliaszówka w województwie bracławskim, powiecie winnickim, i z zachowaniem wszelkich formalności prawnych spokojnie wysiedział posesję przez cztery tygodnie zgodnie z prawem, a teraz nadal ją spokojnie kontynuuje.

Łacina: „de continuata possessione” – o ciągłym posiadaniu; „observata omni iuris solennitate” – z zachowaniem wszelkich formalności prawa; „ad mentem prawa pacifice” – zgodnie z duchem prawa, spokojnie; „de expleta ac de ulteriori continuanda pacifica possessione” – o dopełnionej i dalej kontynuowanej spokojnej posesji; „in diligentia” – dla zachowania staranności.

Streszczenie

Manifestacja z 22 III 1769 (gród winnicki): Antoni Bukiowski[?] w imieniu Franciszka Łuttowskiego[?], cześnika [kowalskiego?], oświadcza, że od 11 II 1769 spokojnie wysiedział przez wymagane cztery tygodnie i nadal kontynuuje posesję wsi Eliaszówka (woj. bracławskie, pow. winnicki).

Transkrypcja

k. 63 (skan 0065, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwudziestego Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem

5pro tunc Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens Perso-

6naliter Wielmożny Jmć Pan Aleksy Darzeński[?] Cześnik

7Żytomierski Jaśnie Wielmożnego Jmć Pana Adama

8Zbrożnina[?] Mniszka Chorążego Nadwornego Koronnego

9Starosty Mostowskiego[?] Dobr Klucza Suprunowskiego Do-

10żywotniego Zastawnego Possessora Acta Castrensia Capitanea-

11lia Belzensia[?] Pridie Festi Circumcisionis Christi Domini vide-

12licet Die Vigesima Prima Decembris Anno Millesimo Se-

13[kustosz:] ptingentesimo

k. 63v (skan 0066, strona lewa)

1ptingentesimo Sexagesimo Octavo specialiter zapisany Pleni-

2potent y Dobr Kommissarz naprzeciwko Wielmożnemu Jmć Panu Ja-

3kubowi Zarczyńskiemu Cześnikowi Sieradzkiemu Dobr Klu-

4cza Suprunowskiego Possessorowi przeszłemu Arędownemu Ma-

5nifestuie y Remanifestuie się o to. Jż Wiel. Jmć Pan Zarczyń-

6ski trzymaiąc Rocznym Kontraktem Klucz Suprunowski

7Dnia Czternastego Januarij Millesimo Septingentesimo Se-

8xagesimo Sexto Anno w Lwowie od Jaśnie Wiel. Mniszka

9Chorążego Nadwornego Koronnego otrzymanym po Expiracyi

10tegoż pierwszego Roku w żadnym dopłaceniu przynależytych

11sobie Jntrat nieczuiąc się, usilnie na drugi Rok to iest Ty-

12siąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmy rowneż ad abloquentiam

13pierwszego Kontraktu nihil quidquam minuendo aut augendo

14trzymania tychże Dobr dopraszał się, a poskończoney w tym

15że Drugim Roku tenucie rowniez dostatnich[?] zupełnie Jn-

16wentach nie będąc pokrzywdzonym na Trzeci Rok to iest Ty-

17siąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmy w Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

18Dziewiątym kończącym się w czasie Swiętopomney[?] Nedzieli[?] przez

19rożne Jnstancye Powarnych[?] Osob a swą usilną prozbą o ap-

20probatę tegoż Kontraktu na pierwsze Roku służącego domo-

21gał się obowiązuiąc się opisem swoim Termino sub fide, ho-

22nore et conscientia w Trzecim Roku approbaty dawniey-

23szego Kontraktu sine nullo puncto nie sprzeciwić się a ode-

24cepach[?] tak w Skarbie iako y Osob urzędnym Roku wymian-

25kowania żadnego nieczynić y tak przed samym Jaśnie Wiel.

26Jurysdatorem swoim iakoteż y przed teraźnieyszym Kom-

27parentem nieuskarżał się, owszem życzy sobie dalszey tenu-

28ty tychże Dobr iako siebie niepokrzywdzaiący Summę Roczną

29na Rok iuż trzeci wyż wzmiankowaney tenuty swoiey to-

30iest Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego w Tysiącznym Siedm-

31setnym Sześćdziesiątym Dziewiątym zakończony do Skarbu

32tegoż JW. Jurysdatora swego bez żadnego użalenia się

33wyliczył, lecz kiedy na ten teraźnieyszy to iest Rok Tysiąc

34Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiąty a w Tysiąc Siedmset Siedm-

35dziesiątym kończący się maiący approbaty tegoż Arędownego

36[kustosz:] Kontraktu

k. 64 (skan 0066, strona prawa; w górze „64”)

1Kontraktu pro re et persona sui nieotrzymał, ulubiwszy

2Dzierżawę pomienionych Dobr a niepomnieyszony do pierw-

3szy niby o Decess za Lata bez żadnego pokrzywdzenia w wy-

4borze Jntrat to iest Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmymy

5Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym, w Tysiąc Siedmset

6Sześćdziesiąt Dziewiątym, Determinative kończące się distincta ap-

7probatione na każdy Rok dystyngwowane y rowney Possessyi

8Arędowney z iednymże obowiązkiem y Jmportancyą Jntrat

9zupełnie y co Rocznie doszłych Manifest recenter con-

10tra abloquentiam obowiązku wyżey wzmiankowanego przez

11siebie Skarbowi danego do Grodu ninieyszego Winnic-

12kiego Dnia Jedynastego Marca Roku teraźnieyszego niby

13o niedobor na ktorem się nigdy nieużalał podał w ktorym to

14Manifeście zmiankuie dawnieysze swoie użalenia o ktorych tak

15JW. Mniszek Chorąży Nadworny Koronny iakoteż y teraźnieyszy

16Manifestant maiąc pilność obowiązku swego Kommissu niewie-

17dział, a iako abloquitur nexus Opisu Wiel. Zarczyńskiego z tego

18wnosi że Wiel. Zarczyński nieczuie się bydź pokrzywdzonym

19impertinenter żali się. A tak Wiel. Manifestant umocowany

20władzą Plenipotencyi y Kommissu czasie Roku ninieyszego

21Swiędopomnym[?] przy expiracyi Kontraktu chcąc z woli y Dyspozy-

22cyi JW. Mniszka Chorążego Nadwornego Koronnego a

23Pryncypała swego Dobra Klucz Suprunowski z pod Tenuty Wiel.

24Zarczyńskiego odebrać przed czasem y expiracyą Kontraktu

25ze na Gront y do tychże Dobr dla odebrania, y o tych[?] obywatelach[?]

26o pretensyach do uspokoienia miał ziachać Listownie oświad-

27czył się y poczekania w Dobrach osoby swoiey doprasza się na

28ktorą rekwizycyą Wiel. Zarczyński w Roku Teraźnieyszym

29Dnia Siodmego Marca responsuiąc że przez zagęszczenie

30Haydamakow w Kraiu przeiazd dla Wiel. Komparenta

31trudny y niemogły ubespieczył, y przeto przeiazd y przyby-

32cie do tychże Dobr w czasie expiruiącego sobie Kontraktu za-

33tamował, a takowym subtelnym swoim wybiegiem utymże

34czasie Swiętopomnym[?] nie referuiąc się ani do Jaśnie Wiel.

35Jurysdatora, ani do Wiel. Komparenta qua Kommissarza o

36[kustosz:] approbate

k. 64v (skan 0067, strona lewa)

1approbatę rownie iuż na Czwarty Rok ex mente Prawa y Akcessu

2do Dobr usilnie potrzebnego y nieotrzymawszy Jntromissyą nude

3sine ullo fundamento Prawa spretus[?] iedynie na uformowanych

4do Skarbu pretensyach sam bardziey będąc obwiniony o co tractu

5Juris Strona dopomnieć się zechce y niezaniedba w Grodzie ni-

6nieyszym zeznać prokurował, y iuż na fundamencie iedyney Jn-

7tromissyi swoiey bez fundamentu wziętey Arędy karczemne au-

8thoritate sui usurpative z decessem originalnym Skarbu po-

9stanowił w Dobrach nullo titulo rządził się a co większa tamu-

10iąc Juridicum progressum z wolą Jaśnie Wielmożnego Mniszka

11Chorążego Nadwornego Koronnego y Dyspozycyą o Dobra z wyż

12rzeczone wypadłą List od ninieyszego Manifestanta do Urod.

13Radanowicza qua Plenipotenta Dnia Drugiego Marca Roku

14Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego o podanie tychże Dobr

15Klucza Suprunowskiego pro re Wiel. Grzybiewicza[?] Pułkowni-

16ka Woysk Koronnych Jntromissyi virtute tenuty tychże Dobr

17onemuż pusczony obliguiący odpieczętować przeczytać w czasie

18nie oddać y przytrzymać u siebieważył się, a w tym czasie siebie

19titulo Jntromissionis przy Possessyi nulliter solidował. Lecz

20ninieyszy Comparens w kray y Dobra przybyły nexu muneris sui

21rozpatrzywszy się że Wiel. Zarczyński w czasie trzechletney

22Possessyi swoiey Arędowney Poddaństwo Dobr Klucza Suprunow-

23skiego, Czynszami, Pańszczyzną, Strożą, Asawulstwem y

24innemi robociznami nad Kontrakt, Jnwentarz y zwyczay przez

25siebie y inne od niego trzymanych wymaganemi pokrzywdził,

26Drugami mianowicie Maydanu Suprunowskiego z Przypisków

27Arędarzom Karczemnym pozwalanych pochodzącemi obciążył, Ni-

28wy tychże Poddanych Klucza Suprunowskiego Pola y Łąki ku

29swemu pożytkowi poodbierał a przeto Poddanym do ucieczki nie-

30ktorym dał przyczynę a po onychże iako zbiegłych Chałupy po-

31zostałe porozbierać y popalić dopuścił, od bieszczyzny[?] iakoto

32zboża Siana y inne rzeczy po zbiegłych Poddanych poza-

33bierał Szarwarki do reparacyi Młynow, Grobel, Karczem,

34Browarow, y Maydanu Potażowego Kontraktem ostrzeżone

35na swoie robocizny obracał, przez co budowle zdezelował y

36spustoszył tak dalece że niektore z gruntu zruynowane upadaią

37[kustosz:] Naczynia

k. 65 (skan 0067, strona prawa; w górze „65”)

1Naczynia Maydańskiego podług podania sobie Jnwentarzem osobli-

2wie Kotłow Maydańskich żelaznych dobrych znacznego szacunku

3trzech nieoddał, przez co Maydan z niemałym Jntraty de-

4cessem wakować musi. Browary duże dwa z Drzewa Dębowe-

5go wystawione są spalone, a na ktore y teraz zreparowane lasy z zapu-

6stow y Dęby do konserwacyi Młynow y Mostow warowane

7rąbać pozwolił, na uspokoienie pretensyi od rożnych Jchmciow

8do Wiel. Bełnowskiego mianych wziowszy kwotę wystarczaiącą

9po zaszłych y na Klucz Suprunowski w Possessyi swoiey na-

10tenczas mianey wniesionych Aresztach tychże Pretensyi po-

11dług przyrzeczenia Wiel. Bełnowskiemu nieuspokoił y do-

12tąd Kwitow nieyszukał po Expiracyi Kontraktu sobie stu-

13żącego podwody na Wołyń y Korakow[?] sobie na ustęp wziął

14oraz całą Pańszczyznę Klucza Suprunowskiego na swoią

15przez Niedziel trzy obrocił potrzebę, a to bardziey dla

16wyrobku uwolnienia swego w odpowiedzi Wiel. Rakowskie-

17mu Miecznikowi Zwinogrodzkiemu y Liberackiemu Cześni-

18kowi Trębowelskiemu ktora ad personam onegoż nie ad fundum Pos-

19sessionis alienae ściągać się powinna, też Possessyą wzmiankowa-

20nemi sposoby przy sobie authoryzuiąc się solidował, a że tym

21ninieyszy Comparens subveniendo Jndemnitati Substantiae

22y Dobr Jaśnie Wiel. Pryncypała swego tak de illegali

23Wiel. Zarczyńskiego Jntromissione tudzież regulando wzglę-

24dem do Osoby y Substancyi onegoż ziakichkolwiek zachodzą-

25ce y wyniknięte od ktorych kolwiek Osob pretensye iako iuż

26Dobra żadnym Prawem Wiel. Zarczyńskiemu niesłużące y od

27powodzi za onegoż niepodległe ad manucaptionem onych

28ze Dobr titulo Jurisdatoris biorąc się et ad velle sui rzą-

29dy Dyspozycyą obeymuiąc, o pretensye tymże manifestem

30zmiankowane et ulteriori tractu z wyrozumienia Gromad

31wyniknąć mogące upomnieć się offiaruiąc ratione praemissorum o-

32mnium ac aliorum deducendorum Manifestatur ac contra

33praemissam aut praemissas Wiel. Zarczyńskiego Manifestationes

34et illegalibus plenas remanifestatur. Alexy T.[?] Darzeński[?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja i remanifestacja z 25 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc) – kolejny akt sporu o klucz supronowski (por. akty 82, 94, 97). Komparent: Aleksy Darzeński[?] (podpis „Alexy T.[?] Darzeński[?]”; nazwisko niepewne), cześnik żytomierski, specjalny plenipotent (zapisany w grodzie bełskim[?] 31 XII 1768, „pridie festi Circumcisionis”) i komisarz Adama Mniszcha (w tekście „Zbrożnina[?] Mniszka”), chorążego nadwornego koronnego, starosty [mościskiego?], dożywotniego zastawnego posesora klucza supronowskiego. Obwiniony: Jakub Zarczyński, cześnik [sieradzki?] (w nagłówku i tekście „Sieradzkiemu”; w aktach 82, 94, 97 – „chełmski” – możliwy błąd pisarza lub odczytu). Tło: Zarczyński trzymał klucz rocznymi kontraktami od 14 I 1766 (Lwów), co roku prosząc o ich zatwierdzenie na te same warunki, nigdy nie skarżąc się na straty i płacąc należności; dopiero 11 III 1769 zaniósł manifest o niedobór (akt 82) – wbrew własnemu zobowiązaniu. Gdy Darzeński zapowiedział listownie przyjazd w celu odebrania dóbr przed wygaśnięciem kontraktu, Zarczyński 7 III odpisał, że przejazd jest niebezpieczny z powodu zagęszczenia hajdamaków, zatamował mu dostęp, a sam bez prawa intromitował się do dóbr na czwarty rok, wydzierżawił karczmy, przetrzymał i otworzył list do Radanowicza z dyspozycją przekazania dóbr pułkownikowi Grzybiewiczowi[?]. Powtórzone zarzuty jak w akcie 97 (ucisk poddanych, odbieranie ról, palenie chałup zbiegów, dewastacja budynków, kotły majdańskie, spalone browary, wycięcie lasów i dębów, pretensje Bełnowskiego, podwody na Wołyń, obrócenie pańszczyzny całego klucza na trzy tygodnie na swoje potrzeby) oraz że wszystko to czynił dla uwolnienia się od pretensji Rakowskiego, miecznika zwinogrodzkiego, i Liberackiego, cześnika trembowelskiego (które dotyczą jego osoby, a nie dóbr). Komparent protestuje o nielegalną intromisję, obejmuje dobra jako jurysdator i odpiera manifesty Zarczyńskiego.

Łacina: „acta castrensia capitanealia Belzensia [?] pridie festi Circumcisionis Christi Domini videlicet die vigesima prima Decembris” – akta grodzkie bełskie w wigilię Obrzezania Pańskiego, tj. dnia 31 grudnia (w tekście „21” – „vigesima prima”, sprzeczne z „pridie” – [?]); „pro re et persona sui” – dla siebie i swojej osoby; „ad abloquentiam (alloquentiam)” – według brzmienia; „nihil quidquam minuendo aut augendo” – nic nie ujmując ani nie dodając; „sub fide, honore et conscientia” – na wiarę, cześć i sumienie; „sine nullo puncto” – bez żadnego punktu (zastrzeżenia); „impertinenter” – niewłaściwie; „ex mente prawa” – zgodnie z duchem prawa; „nude sine ullo fundamento” – gołosłownie, bez żadnej podstawy; „authoritate sui usurpative” – samowolnie, uzurpując władzę; „nullo titulo” – bez tytułu; „juridicum progressum” – bieg prawny; „nulliter” – nieważnie; „subveniendo indemnitati substantiae” – zabezpieczając majątek przed szkodą; „de illegali intromissione” – o nielegalnej intromisji; „ad manucaptionem” – do zajęcia; „titulo jurisdatoris” – jako jurysdator (właściciel); „ad velle sui” – według swej woli; „ratione praemissorum omnium ac aliorum deducendorum manifestatur ac contra praemissam aut praemissas … manifestationes et illegalibus plenas remanifestatur” – z powodu wszystkiego powyższego i innego, co będzie wywiedzione, manifestuje się, a przeciw wymienionej lub wymienionym manifestacjom (Zarczyńskiego), pełnym nielegalności, remanifestuje się.

Streszczenie

Manifestacja i remanifestacja z 25 III 1769 (gród winnicki): Aleksy Darzeński[?], cześnik żytomierski, plenipotent i komisarz Adama Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, odpiera manifest Jakuba Zarczyńskiego o niedobór (akt 82) i oskarża go o bezprawną intromisję do klucza supronowskiego na czwarty rok, zatamowanie przejęcia dóbr (pod pretekstem hajdamaków), przechwycenie listu, ucisk poddanych i dewastację majątku; obejmuje dobra w imieniu mocodawcy i protestuje o nieważność intromisji.

Transkrypcja

k. 65v (skan 0068, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwudziestego Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrab-

5stwa Grodu Winnic. Comparens Personaliter W. Jmć Pan Jan

6Bal Miedzwiecki nomine et ex parte Wielebnego w Bogu Jmć

7Xiędza Jana Nowińskiego Dobr Wsi Stoian Cerkwi Bożey Ritus

8Graeci uniti Proboszcza solennie przeciwko Wiel. Jmć Panu Ga-

9bryelowi Perytiatkiewiczowi Stolnikowi Zwinogrodzkiemu po

10niegdy Wiel. Jmć Panu Stanisławie Perytiatkiewiczu Cześniku Bra-

11cławskim Dobr Stoian Jure successionis Dzierżawcy skarży

12y Manifestuie się o to. Jż iako antecedenter iuxta abloquentiam an-

13teriorum Manifestationum Wiel. Obżałowany Cerkiew y

14Proboszcza oney w Grontach y Sianożęciach odięciem onych po-

15krzywdzał, tak y Wiel. niegdy Stanisław Perytiatkiewicz Brat

16onegoż toto tractu Possessionis sue Dobr przerzeczonych Sto-

17ian Gruntow y Sianożęci atque Erectionis JO. Xięcia iako Dzie-

18dzica przez gwałt odiętych nieoddał, pożytki wszelkie z onychże

19brał, oraz innym zastawiał, Cerkiew y Proboszcza rożnemi przy-

20krościami martwił y uciemiężał, gdzie y teraz W. Obżałowany

21post fata wzwyż wyrażonego W. Stanisława Perytiatkiewicza

22Brata swego Possessione Dobr Stoian manu capta iterato w Mie-

23ście[?] Grontach Sianożęciach y innych przynależytościach Cerkiewnych tęż sa-

24mę przykrości czyni y Erekcyą dawną Cerkwi swiętey od łaskawych

25y Bogobojnych Dziedzicow JO. Xiążąt Jchmciow Panow z gruntu nad-

26wątla[?] y bez żadney mocy nadweręża. Zaczym adhaerendo an-

27teriori Processui ac revivificando causam fatis interruptam pro-

28movere eandem in foro competenti declarans ratione

29praemissorum Nomine quo supra manifestatur. Jan Bal

30Miedzwiecki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 25 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Jan Bal Miedzwiecki (podpis) w imieniu ks. Jana Nowińskiego, proboszcza (parocha) cerkwi obrządku greckiego unickiego we wsi Stojany[?] (Stoian), przeciw Gabrielowi Perytiatkiewiczowi[?], stolnikowi zwinogrodzkiemu, dzierżawcy dóbr Stojany z prawa sukcesji po bracie Stanisławie, cześniku bracławskim. Zmarły Stanisław przez cały czas posesji nie oddał gruntów i sianożęci cerkiewnych z erekcji (nadania) książąt-dziedziców, odjętych gwałtem, czerpał z nich pożytki, zastawiał je innym i uciskał cerkiew i parocha; obecnie Gabriel, przejąwszy po śmierci brata posesję Stojan „manu capta” (siłą), czyni to samo i narusza dawną erekcję cerkwi. Komparent, nawiązując do wcześniejszego procesu, wznawia sprawę przerwaną śmiercią i zapowiada jej popieranie przed właściwym sądem. Na lewym marginesie pionowa adnotacja: „Lectu cum Paragrafo uno p[er] Rakowski” oraz dopisek (przy tekście): „Rożne przykrości y zabory czynił do znacznych szkod przyprowadzał” – zapewne uzupełnienie treści. Nazwiska Perytiatkiewicz i nazwa wsi niepewne.

Łacina: „nomine et ex parte” – w imieniu i ze strony; „ritus Graeci uniti” – obrządku greckiego unickiego; „iure successionis” – z prawa sukcesji; „antecedenter iuxta abloquentiam [alloquentiam] anteriorum manifestationum” – wcześniej, według brzmienia dawniejszych manifestacji; „toto tractu possessionis suae” – przez cały czas swojej posesji; „post fata” – po śmierci; „manu capta” – zająwszy (siłą); „adhaerendo anteriori processui ac revivificando causam fatis interruptam promovere eandem in foro competenti declarans” – nawiązując do wcześniejszego procesu i wskrzeszając sprawę przerwaną śmiercią, oświadczając, że będzie ją popierał przed właściwym sądem; „ratione praemissorum nomine quo supra manifestatur” – z powodu powyższego w imieniu jak wyżej się manifestuje.

Streszczenie

Manifestacja z 25 III 1769 (gród winnicki): Jan Bal Miedzwiecki w imieniu ks. Jana Nowińskiego, parocha unickiego w Stojanach[?], oskarża Gabriela Perytiatkiewicza[?], stolnika zwinogrodzkiego, dzierżawcę Stojan, że – podobnie jak jego zmarły brat Stanisław, cześnik bracławski – zatrzymuje odebrane cerkwi grunty i sianożęci z erekcji książąt-dziedziców i uciska parocha; wznawia sprawę przerwaną śmiercią brata.

Transkrypcja

k. 65v (skan 0068, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Dwudziestego Dziewiątego Dnia

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Wpis niewprowadzony – zapisano tylko nagłówek marginalny i formułę daty (29 III 1769), bez treści. Numer marginalny „102” (podkreślony/przekreślony) został następnie użyty dla wpisu na k. 66v (akt 102 – Jagiełłowicz). Nagłówek odczytany niepewnie (Szczepański, urząd „S. Ł.”; przeciw „Jaczynie[?] … i sukcesorom”). Numer aktu nadany z literą (101a) zgodnie z przyjętą zasadą.

Streszczenie

Wpis niewprowadzony (29 III 1769): nagłówek manifestacji Szczepańskiego[?] przeciw [Jaczynie?] i sukcesorom; treści nie wpisano.

Transkrypcja

k. 66 (skan 0068, strona prawa; w górze „66”)

1[górna połowa strony pusta, przekreślona zakreślnikiem w kształcie „Z”]

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Martij Dwudziestego Dziewiątego Dnia

4[dalsza część strony pusta, przekreślona]

k. 66v (skan 0069, strona lewa)

1[górna połowa strony pusta, przekreślona zakreślnikiem w kształcie „Z”]

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Wpis niewprowadzony – zapisano tylko nagłówek i datę (29 III 1769), bez treści; puste miejsca na k. 66 i w górnej części k. 66v przekreślono. Nagłówek odczytany bardzo niepewnie (Żurnicki[?], urząd skrócony; „przeciw tymże i sukcesorom” – może nawiązanie do wpisu 101a). Numer z literą (101b).

Streszczenie

Wpis niewprowadzony (29 III 1769): nagłówek manifestacji w imieniu Żurnickiego[?] przeciw [tymże?] i sukcesorom; treści nie wpisano.

Transkrypcja

k. 66v (skan 0069, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Martij Trzydziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y Prze-

4demną Antonim Jałowickim Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Gro-

5du Winnickiego Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Woyciech

6Fabiański Jmieniem y z wyraźney woli Urod. Jchm. Panow Woycie-

7cha Rocha Jagiełłowicza Kazimierza y Stefana Mieleszkiewiczow Braci Ro-

8dzonych in Diligentia Eorundem manifestuie się o to. Jż Compa-

9rentis Pryncypałowie w Części Wsi Witawy[?] niegdy Urod. Walen-

10tego Ruszyńskiego[?] Dziedziczney a na teraźnieyszych Manifestan-

11tow via Successionis spadłey observata iuris prius solennita-

12te Possessyą nietylko ad mentem Prawa przez Niedziel cztery

13y Dni cztery ale y przez całą zimę spokoynie wysiedzieli

14dla czego de Expleta Eadem pacifica Possessione Eorundem

15Bonorum et de Continuatione ulterius Eadem Jdem

16Comparens Nomine quo supra iterata Manifestatur

17vice. Comparens qui supra Scribendi ignarus Crucem

18Sanctam posuit (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 30 III 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem pro tunc). Komparent Wojciech Fabiański (niepiśmienny – znak krzyża) w imieniu Wojciecha Rocha Jagiełłowicza oraz braci rodzonych Kazimierza i Stefana Mieleszkiewiczów[?], sukcesorów części wsi Witawa[?], dziedzicznej po zmarłym Walentym Ruszyńskim[?]. Po zachowaniu wcześniej formalności prawnych (intromisji) spokojnie wysiedzieli posesję nie tylko przez wymagane prawem cztery tygodnie i cztery dni, lecz przez całą zimę; oświadczenie o dopełnionej posesji i jej dalszej kontynuacji. Na marginesie pionowa adnotacja „Leg[it] cum copia per Rakowski” (por. akt 101). Rkp. numer „102” użyty ponownie (por. 101a). Nazwy niepewne.

Łacina: „in diligentia eorundem” – dla zachowania ich staranności; „via successionis” – drogą sukcesji; „observata iuris prius solennitate” – zachowawszy wcześniej formalności prawa; „ad mentem prawa” – zgodnie z duchem prawa; „de expleta eadem pacifica possessione eorundem bonorum et de continuatione ulterius eadem” – o dopełnionej spokojnej posesji tych dóbr i jej dalszej kontynuacji; „comparens qui supra scribendi ignarus crucem sanctam posuit” – wyżej wymieniony komparent, nie umiejąc pisać, postawił krzyż święty.

Streszczenie

Manifestacja z 30 III 1769 (gród winnicki): Wojciech Fabiański w imieniu Wojciecha Rocha Jagiełłowicza i braci Kazimierza i Stefana Mieleszkiewiczów[?] oświadcza, że przejętą w sukcesji po Walentym Ruszyńskim[?] część wsi Witawa[?] spokojnie wysiedzieli przez cztery tygodnie i cztery dni, a nawet przez całą zimę, i nadal ją posiadają.

Transkrypcja

k. 67 (skan 0069, strona prawa; w górze „67”)

1Mensis Aprilis Anni 1769ni.

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Aprilis Czwartego Dnia.

4Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

5y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrab.

6Grodzkim Winnic. Comparens personaliter Urod. Jmć Pan Stanisław Nelicki

7Swym y Agnieszki z Pruszyńskich Mał. niemniey Urod. Jchmć PP. Stanisława y Mary-

8anny z Pomorskich Pruszyńskich Rodzicow Mał. swey Jmieniem, Jak tylko po okru-

9tnym zbiciu Urod. Pruszyńskich y po niesprawiedliwym zaieździe y odebraniu Części swey

10naturalnie w Witawie spadłey wiadomość powziąć mogł, y ad Acta Castr. Capit.

11tam Jnne adire valuit, przychylaiąc się do Prawa pospolitego y do Testamentu przez Urod.

12Walentego Pruszyńskiego na Gruncie Wsi Witawy Anno Millesimo Septingentesimo Quinqua-

13gesimo Primo uczynionego, et Acta praesentia Castr. Capit. Vinn. per Oblatam podanego, tak

14zaraz naprzeciwko Urod. Jchmć PP. Woyciechowi Jagiełłowiczowi, Stefanowi y Kazimierzowi Mielesz-

15kiewiczom Braci między sobą rodzonym, Tomaszowi Masiewskiemu, Teodorowi Baczyń-

16skiemu, Janowi Myślickiemu, Stefanowi Nosalskiemu, Janowi Ziembowskiemu, Ste-

17fanowi Jankowskiemu, Tomaszowi Klimaszewskiemu Skarży, Żali, Manifestuie y Prote-

18stuie się, w ten niżey opisany sposob, y oto: Jż Jchmć obżałowani nieuważaiąc na prawo

19pospolite y Konstytucye dosyć iasnie opisane o niesprawiedliwych Zaiazdach y gwał-

20townym wyciśnieniu z własney Substancyi ważyli się Część Dziedziczną w Witawie natural-

21nie na ninieyszych Załuiących się spadłą zaiechać, y bez bytności ninieyszego Komparenta

22Possessyą wysiadywać y teraz Jntromittować się, Jakoto Urod. Jchmć PP. Woyciech Jagiełłowicz

23pod tym pretextem będąc złożonym chorobą niemaiąc gdzie się mieścić do Chałupy Urod.

24Komparenta Części uprosiwszy gdzie zabawiaiąc się tąż chorobą kilka niedziel, przyznał sobie

25wysiedzenie niby Possessyi y kazał na siebie obwołać Possessyą, a gdy Urod. Komparenta

26Rodzice wyż wyrażeni w podziwieniu zostaiąc że żadnego prawa natury nima po

27sobie Urod. Jmć Pan Jagiełłowicz y Jnni niemaią nieustępowali aż poki z przy-

28branemi sobie Urod. Jchmć Szlachtą okrutnie biiąc niewypędzili. Jeszcze tym się

29niekontentuiąc Rzeczy y Jnne Ruchomości Urod. Załuiących się nieoddali y nieodda-

30ią siedzenia w tey Części niedopuścili y niedopuszczaią, z Urod. Baczyńskim, Myślickim,

31y Nosalskim rozumiaiąc że Urod. Komparent do swoiey własności nieodzowie się, ani upo-

32minać się niebędzie, gdyż tentuiąc lepszego szczęścia dla siebie odiechał na Wołyń, w Stu-

33dzbę a Część swoią Rodzicom ustąpił, quoad tempus zwolnym oney pożytkiem,

34Aż taki uszczerbek ninieyszy Komparent w Substancyi swoiey y nieznośne

35krzywdy ponosi, od wyż wzmiankowanych Obżałuiących się, Zaczym aby Część w

36dalszym czasie większey nieponiosł szkody o nieważność wysiadywania Possessyi y za kożde[?] Jntromit-

37towania się naprzeciwko tymże Urod. Obżał. iterata vice manifestat, salva huius ma-

38nifestationis meliorationae si opus fuerit. Et in continenti Tenże Komparent sta-

39wił przedemną Urzędem Woźnego Gnała Urod. Brata[?] y Jnne Szlachetnego Bazy-

40lego Chomickiego ktory maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urod.

41Jchmć PP. Jana Komara y tegoż Jmienia Turzańskiego był w Witawie na Części Urod.

42Nelickiego Gdzie będąc Roku wyż na Akcie wyrażonego Die Prima Aprilis widział

43y Oglądał Urod. Pruszyńskiego na Boku lewym Żebro wyłamane, na Ręce lewey zł…[?]

k. 67v (skan 0070, strona lewa)

1z Siniaty Krwią zakipiały, na Urod. Pruszyńskiey Mał. Plecy zbite z sieniatą krwią,

2ocięte Ręce kiymi poprzetrącane, także z siniate Piersi spuchłe kolanami ztłuczone,

3Głowę ztłuczoną ciężkimi razami, włosy z Głowy oberwane co to wszystko mienił być

4przez Urod. Jchmć PP. Stefana y Kazimierza Mieleszkiewicza, Tomasza Masiewicza,

5y Jnnych wyż wspomnionych w czym Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się z tam-

6tąd powrocił y przedemną Urzędem prawdziwey Wizyi swoiey uczynił y zeznał

7Rel[acyą]. prosząc o przyięcie Woźny Wizyi swoiey iakoteż Komparent Manifestacyi

8do Akt co otrzymali Szymon Kelicki[?], Bazyli Chomicki Woźny.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Pierwszy wpis kwietnia 1769 (nad aktem tytuł „Mensis Aprilis Anni 1769ni”). Protestacja z wizją, 4 IV 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa). Komparent: Stanisław Nelicki[?] (w nagłówku „Nelickiego”; podpis „Szymon Kelicki[?]” – imię i nazwisko w podpisie niezgodne z tekstem, odczyt niepewny), w imieniu własnym, żony Agnieszki z Pruszyńskich oraz teściów Stanisława i Marianny z Pomorskich Pruszyńskich. Obwinieni: Wojciech Jagiełłowicz, bracia Stefan i Kazimierz Mieleszkiewiczowie (por. akt 102 – ich manifestacja o wysiedzeniu posesji Witawy), Tomasz Masiewski (Masiewicz), Teodor Baczyński, Jan Myślicki, Stefan Nosalski, Jan Ziembowski, Stefan Jankowski, Tomasz Klimaszewski. Komparent, powołując się na testament Walentego Pruszyńskiego sporządzony na gruncie Witawy w 1751 r. i oblatowany w grodzie winnickim, oświadcza, że obwinieni bezprawnie zajechali jego dziedziczną część w Witawie: Jagiełłowicz, chory, uprosił sobie schronienie w chałupie na części komparenta, po kilku tygodniach ogłosił, że „wysiedział” posesję i kazał ją na siebie obwołać; gdy teściowie komparenta nie chcieli ustąpić, z przybraną szlachtą okrutnie ich pobito i wypędzono, nie oddano im rzeczy i ruchomości ani nie dopuszczono do mieszkania – licząc, że komparent, który wyjechał na służbę na Wołyń i ustąpił część rodzicom do czasu, nie będzie się upominał. Protest o nieważność posesji i intromisji. Wizja woźnego generalnego Bazylego Chomickiego, w obecności szlachty Jana Komara i Turzańskiego, 1 IV 1769: u Pruszyńskiego złamane żebro po lewej stronie, lewa ręka [i szyja?] sine, zakrwawione; u Pruszyńskiej plecy zbite do krwi, ręce poprzetrącane kijami, piersi sine i spuchnięte od kolan, głowa stłuczona, włosy wyrwane – co miało być sprawą Mieleszkiewiczów, Masiewicza i innych.

Łacina: „ad acta castrensia capitanealia … adire valuit” – mógł przystąpić do akt grodzkich; „per oblatam” – przez oblatę; „quoad tempus” – na czas; „iterata vice manifestat, salva huius manifestationis melioratione si opus fuerit” – ponownie manifestuje, z zastrzeżeniem uzupełnienia tej manifestacji, jeśli zajdzie potrzeba; „et in continenti” – i zaraz potem; „cum visione” – z wizją (oględzinami).

Streszczenie

Protestacja z 4 IV 1769 (gród winnicki): Stanisław Nelicki[?] w imieniu swoim, żony i teściów Pruszyńskich oskarża Wojciecha Jagiełłowicza, Mieleszkiewiczów i innych szlachciców o bezprawny zajazd jego dziedzicznej części w Witawie (pod pozorem „wysiedzenia” posesji), okrutne pobicie i wypędzenie Pruszyńskich oraz zatrzymanie ich ruchomości; dołączona wizja woźnego Bazylego Chomickiego (1 IV 1769) z opisem obrażeń.

Transkrypcja

k. 67v (skan 0070, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego,

2Miesiąca Aprilis, Czwartego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi, Winnickiemi, y przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim

5Stanowszy Oczywiście Woźny Generał Wdztwa Podol. y Jnnych Opatrzny Jan Łysakowski w-

6moc wierney Relacyi swoiey ustnie y dobrowolnie zeznał Jż On Roku teraźnieyszego Ty-

7siąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego, Die Quarta Aprilis, Pozwow Trybunalskich Ko-

8ronnych Lwows. in No Dwa et quidem iuden[?] Dobr Janianca[?] y tam ten Pozew we Dworze Części

9Urod. Bukoiemskiego podległey, drugi do Kancellaryi Grodz. Winnic. odniosł y tam te Pozwy

10uti in una Essentia pisane położywszy o położeniu onych prawnie opowiedział de tenore tali.

11Stanislaus Augustus Dei gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Ma-

12soviae, Samogitiae, Kijoviae, Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Smolensciae, Severiae, ac Czernichoviae.

13Vobis Mag[nificis] et Gen[erosis] Francisco Sokołowski Ill[ustrissi]mi Mag[nifi]ci Petri Potocki Cap[ita]nei Sniatynensis Commis-

14sario Joanni Bukoiemski Vicesgerenti Castr. Vinnic. Simoni Czarnowski[?] ante Acto, et cu-

15iusvis nominis Ostrowski[?] praesentaneo Actor. Castr. Vinnic. Regentibus, Thomae Czarkowski[?]

16Actuali et Joanni Miedzwiecki substituto Eorundem Actor. Susceptantibus, nec non Gen[erosi]s

17quorvis nominum Czaykowski, Moskwicki, et Jedlecki, Castr. Vinnic. Palestritis, Deper-

18sonis causa infra scripta Bonisque vestris generaliter omnibus mandamus ut coram judicio

19nostro ordinario Gen[era]li Tribunali Regni Leopolien[si] tunc dum et quando Causa praesens ex Regi-

20stro sibi competenti Jnscriptionisque quavis Connexionem cum Causa praesenti habente adju-

21dicanda vocata et declamata legitime incidit personaliter peremptorieque compareatis ad Jnstantiam

22Jnstigatoris Judicii nostri ejusque Delatorum Ill[ustrissi]mi Mag[nifi]ci Ludovici Pociey Supremi Excubiarum Magni

23Ducatus Lith. Ofeciti[?], et Mag[nifi]ci Stanislai Dulska[?] Thesaurarii Sanc[?] Actorum Quivos li-

24tant seu potius loco peragendae Executionis ad paratam Causam et actionem, para-

25tos originales Terminos, paratum Decretum, paratas condemnationes, paratumque totum et inte-

26grum processum adcitant, ad videndum et audiendum attentandumque Vos, et quidem Mag[nifi]ce Sokołow-

27ski ratione Decreto Tribunalis Regni Leopoliensis inter Ill[ustrissi]mum Mag[nifi]cum Pociey supremum Excubi-

28arum M. D. L. Effectum Actorem ab una atque Ill[ustrissi]mum Mag[nifi]cum Petrum Potocki Cap[ita]neum Sniatynensem ac alios

29Citatos et ab altera partibus perducto sufficienter processum in Anno Millesimo Septingente-

30simo, Sexagesimo Octavo, praelato contraventionis, Turris Castri Camenecensis pro circumscripti-

31one Ill[ustrissi]mi Mag[nifi]ci Actoris per spatium binarum Septimanarum Tibi Eodem Decreto ad explendum

32injuncta, non sessionis neque in Termino Egressus Vadiorum pro eadem circumscriptione et in-

33sublationem processus assignatorum exsolutionis puniri, cum poenisque duplicatis satisfactio-

34nem Eodem Decreto praestandam infringi. Jnsultationem processus poenas assignari. Jam

35vero Te Generose Bukoiemski Vicesgerentem Castr. Vinnic. in vim succubitionis in Causa

36poenis circumscriptionis pro confecta per Te Copia Manifestationis ad Acta Vinnic. porrectae

37lesivae, ac pro Contraventione Suprafato Decreto Tribunalis in puncto non exsoluti assignati Ju-

38[kustosz:] ramenti

k. 68 (skan 0070, strona prawa; w górze „68”)

1Juramenti obnoxium declarari. Vos quoque Gen[ero]sos Regentes, et Susceptantes, Vinnic. et re-

2spective Te Gen[erosu]m Miedzwiecki pro tunc substitutum Susceptantem Actis assidentem Ra-

3tione Manifestationum tam contra Gen[erosu]m Bukoiemski intuitu Contraventionis Decreto,

4et succubitionis in Causa in parata Copia porrecta nolle susceptionis neque requisitae Elimi-

5nationis in virtute Decreti velle effectuationis, quinimo diffugiis Legi contrariis, in praesta-

6tionem respectu Gen[ero]sorum faciendae recusationis ad Protocollum adnotationis poenis seor-

7sivis pro eiusmodi progressu Constitutionibus Regni descriptis mulctari omninoque

8ad mentem Decreti Tribunalis subsequendam Manifestationis lesivae Eliminationem ex

9Actis Castr. Vinnic. demandari. Ad extremum Vos Gen[ero]sos Czaykowski, Sedlecki[?], et

10Moskwicki, Palestritas Vinnic. Gen[ero]si Miedzwiecki suprascriptorum diffugiorum et pro-

11gressuum oculatos spectatores ad Testimonium nostro coram judicio instantaneo

12praestandum stringi. Damna causata et litis expensas refundi. Caeteraque pro Causae prae-

13sentis exigentia contra vos decernenda peragi, statui et sententiari. Vos itaque et ad id

14sitis parituri Terminum attentaturi ad omissaque haec et alia fusius vobis proponenda

15judicialiter responsuri. Datum Leopoli feria tertia post Dominicam Ramis Palmarum proxima Anno

16Domini Millesimo, Septingentesimo Sexagesimo Nono. De quo praesens Eiusque Ministerialis

17Rel[ati]o Ministerialis qui supra Scribendi ignarus Crucem posuit Jan Łysakowski (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Relacja z 4 IV 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa). Woźny generalny województwa podolskiego Jan Łysakowski (niepiśmienny – krzyż) zeznaje, że 4 IV 1769 doręczył dwa jednobrzmiące pozwy Trybunału Koronnego Lwowskiego: jeden do dworu w dobrach Janianka[?] (część należąca do Bukojemskiego), drugi do kancelarii grodu winnickiego. Pozew (Lwów, „feria tertia post Dominicam Palmarum” = wtorek 21 III 1769) – na instancję instygatora Trybunału i jego delatorów: Ludwika Pocieja, strażnika wielkiego litewskiego, i Stanisława Dulskiego[?] (tytuł odczytany niepewnie) – wzywa: Franciszka Sokołowskiego, komisarza Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego; Jana Bukojemskiego, wicegerenta grodzkiego winnickiego; Szymona Czarnowskiego[?] (dawnego) i [Baltazara] Ostrowskiego (obecnego) – regentów; Tomasza Czarkowskiego[?] – aktualnego (pisarza) i Jana Miedzwieckiego – substytuta; oraz palestrantów winnickich Czajkowskiego, Moskwickiego i Jedleckiego. Zarzuty: Sokołowski nie odsiedział dwutygodniowej kary wieży w zamku kamienieckim, nałożonej dekretem Trybunału z 1768 r. w sprawie Pocieja przeciw Potockiemu, i nie zapłacił wadiów – żąda się kar podwójnych; Bukojemski jako wicegerent sporządził krzywdzącą kopię manifestacji i nie złożył zasądzonej przysięgi – żąda się uznania go za podlegającego przysiędze; regenci i substytut Miedzwiecki (por. akt 80) nie przyjęli manifestacji przeciw Bukojemskiemu o sprzeciwienie się dekretowi i nie wykonali eliminacji (wykreślenia) krzywdzącej manifestacji z akt – żąda się ich ukarania i nakazania eliminacji; palestranci mają być pociągnięci do świadectwa jako naoczni świadkowie; zwrot szkód i kosztów. Liczne skróty łacińskie rozwinięte niepewnie.

Tłumaczenie (streszczające): „Stanisław August … Wam … nakazujemy, abyście stawili się osobiście i zawito przed naszym sądem, Trybunałem Koronnym Lwowskim, na instancję instygatora i delatorów … którzy was pozywają, a raczej – zamiast egzekucji – do gotowej sprawy, gotowych terminów, dekretu, kondemnat i całego procesu, abyście zobaczyli i wysłuchali: ciebie, Sokołowski, ukaranego za kontrawencję dekretowi … i nieodsiedzenie dwutygodniowej wieży w zamku kamienieckim …; ciebie, Bukojemski, uznanego za obowiązanego do przysięgi …; was, regentów i substytuta, ukaranych za nieprzyjęcie manifestacji i niewykonanie eliminacji …; was, palestrantów, zobowiązanych do świadectwa …; i abyście zwrócili szkody i koszty. Dan we Lwowie we wtorek po Niedzieli Palmowej 1769.”

Streszczenie

Relacja z 4 IV 1769 (gród winnicki): woźny Jan Łysakowski zeznaje, że doręczył do dworu w Janiance[?] i do kancelarii grodu winnickiego pozwy Trybunału Lwowskiego (21 III 1769), na instancję Ludwika Pocieja, strażnika wielkiego litewskiego, przeciw komisarzowi Fr. Sokołowskiemu, wicegerentowi Janowi Bukojemskiemu, regentom, substytutowi Janowi Miedzwieckiemu i palestrantom grodu winnickiego – o niewykonanie dekretu trybunalskiego z 1768 r. w sprawie Pocieja z Piotrem Potockim, starostą śniatyńskim.

Transkrypcja

k. 68 (skan 0070, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego.

2Miesiąca Aprilis Czwartego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną An-

4tonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Comparens

5personaliter Urod. Jmć Pan Jan Hipolit[?] Bursewicz Subdelegat Grod. Winnic. prze-

6strzegaiąc całości Substancyi swoiey Zdrowia honoru y Życia Solennie naprzeciwko Urod.

7Alexandrowi Morawskiemu Stronie, Opatrznemu Michałowi Radlińskiemu Wo-

8źnemu Wiarołomnemu, Jakoteż Urod. Antoniemu Żytkiewiczowi y Franciszkowi

9Borowskiemu Szlachcie, Jakoby iakowyś byty razy na Urod. Morawskim cum Vi-

10sionem Woźnego przyświadczaiącym y w Wizyi piszącym się Skarży Żali Mani-

11festuie y Remanifestuie się w ten sposob y Oto. Jż Jchmć Obżał. a osobliwie Urodzony

12Morawski iedynie chcąc aliquid lucrari y na ninieyszym Komparencie wspołmiesz-

13kaiąc we Dworku Urod. Niezabitowskich y Kompetitorem swoich swoich szkod y sum-

14mek naprzod podług swego zwyczaiu częste kłotnie y okazye do kłutni dawał wszę-

15dy honor Urodzonemu Załuiącemu się przed rożnemi Osobami y Krzywdował z tegoż Dworku

16Urod. Manifestanta wypędzał miesca do złożenia rzeczy tegoż niepozwalał konia

17wypędzał y Synowi swemu rożne przykrości czynić dysponował, przegrożki rożnych

18osob y ludzi na Zdrowie y Życie czynił były, y Jnne niesprawiedliwe a przykre y nieznoś-

19ne krzywdy czynił, potym dobrawszy sobie Woźnego wiarołomnego Opatrznego Michała

20Radlińskiego wraz z Szlachtą mniey zmniey uznany godnemi wizią fałszywą razow iako-

21wychsi do ktorych zadania Urod. Komparent nieznasię y znać się niemoże y nieiest

22przyczyną żadną takowey krzywdy tego fałszywą zeznać kazał y ninistre in Actis O-

23pisał ac in realia pozadawał przeto Urodzony Załuiący się tak o fałszywe zeznanie wizyi

24pko Woźnemu iakoteż o niesprawiedliwy Opis pko Urod. Morawskiemu niemniey Opisuiąc

25aby za niewinną włożoną na siebie Vexę niebył w odpowiedzi powtorną zanosi Rema-

26nifestacyą.

k. 68v (skan 0071, strona lewa – pierwszy wiersz)

1Remanifestatię y Manifestacię Jan Bursewicz mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja i remanifestacja z 4 IV 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa). Jan Hipolit[?] Bursewicz (podpis „Jan Bursewicz”; w nagłówku „Burzewicza”/„Bursewicza” – „S. G. W.” = subdelegat grodzki winnicki). Obwinieni: Aleksander Morawski (strona), woźny Michał Radliński („wiarołomny”) oraz szlachta Antoni Żytkiewicz i Franciszek Borowski, świadkowie wizji. Morawski, mieszkający razem z komparentem we dworku Niezabitowskich (zapewne w Winnicy), chcąc coś na nim zyskać, wszczynał kłótnie, ubliżał mu przed różnymi osobami, wypędzał go z dworku, nie dawał miejsca na złożenie rzeczy, wypędzał konia, kazał synowi czynić mu przykrości i groził; następnie z woźnym Radlińskim i niezbyt godną szlachtą zeznał fałszywą wizję rzekomych razów (jakoby od komparenta), do których ten się nie poczuwa, i wniósł je do akt. Komparent protestuje o fałszywe zeznanie wizji i niesprawiedliwy opis. Kilka wyrazów niepewnych.

Łacina: „cum visione” – z wizją (oględzinami); „aliquid lucrari” – coś zyskać; „ministre (sinistre?) in actis opisał ac in realia pozadawał” – nieprawdziwie opisał w aktach i przedstawił jako rzeczywiste; „vexa” – szykana, napaść.

Streszczenie

Manifestacja i remanifestacja z 4 IV 1769 (gród winnicki): Jan Bursewicz, subdelegat grodzki winnicki, protestuje przeciw Aleksandrowi Morawskiemu, z którym dzielił dworek Niezabitowskich, o kłótnie, obelgi i wypędzanie go oraz przeciw woźnemu Michałowi Radlińskiemu i szlachcie Żytkiewiczowi i Borowskiemu o fałszywą wizję rzekomego pobicia Morawskiego.

Transkrypcja

k. 68v (skan 0071, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego.

2Miesiąca Aprilis Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną Antonim

4Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Comparens

5personaliter Urod. Jmć Pan Józef Kaczorowski nomine et ex speciali commisso W.

6Jmć Pani Tekli z Dąbrowskich Galiczowey Podcz. Parn. niegdy S. P. W. Stanisława mi-

7czay[?] Galicza Podcz. Parn. pozostały Małżonki Wdowy Dobr Wsi Lemieszkowki Doży-

8wotney Possessorki tudzież y Synow Małoletnich z tymże spłodzonych pozostałych, takową na

9Dniu dzisieyszym Coram Actis praesentibus zanosi Diligencyą w ten sposob y oto. Jż W. Kom-

10parentis Pryncypałka post Fata S. P. W. Stanisława Galicza Podcz. Parn. Małżonka swego

11officiose uti Actis praesentibus innotescit w Dobra wieś Lemieszkowkę tu w Woiewodztwie

12Bracł. a Powiecie Winnic. sytuowane wraz z Sukcessorami pozostałemi Vigore Praw sobie y

13Synow natęż Dobra wspomnianą wieś Lemieszkowkę służących Jntromittowawszy się tęż

14Possessyą interruptę nemini impugnante ad Mentem legis per quatuor Septimanarum

15wysiedziawszy, ideo de Expleta Eadem Pacifica Possessione, quam de Diligentia afferendo Eam

16Magnificos Pupillos suos circa Eandem Possessionem Continuaturos esse et de praemissis iteratis

17manifestat vicibus prosząc idtotum Actis Connotari co y otrzymał J. Kaczorowski

18mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 5 IV 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa). Józef Kaczorowski (podpis „J. Kaczorowski”) ze specjalnego zlecenia Tekli z Dąbrowskich Galiczowej, podczaszyny parnawskiej, wdowy po Stanisławie Galiczu, podczaszym parnawskim (por. akt 84 – spadek po Turczynowiczu; tam imię wdowy odczytane „Zofia[?]” – tu wyraźnie „Tekla”), dożywotniej posesorki wsi Lemieszkówka[?] (woj. bracławskie, pow. winnicki), oraz jej małoletnich synów. Po śmierci męża wdowa z sukcesorami, na mocy przysługujących im praw, intromitowała się do Lemieszkówki i bez sprzeciwu nikogo wysiedziała posesję przez cztery tygodnie zgodnie z prawem; oświadczenie o dopełnionej posesji i zapowiedź jej kontynuacji przez małoletnich.

Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „post fata” – po śmierci; „officiose uti actis praesentibus innotescit” – jak urzędowo wiadomo niniejszym aktom; „vigore praw” – na mocy praw; „nemini impugnante ad mentem legis per quatuor septimanarum (spatium)” – bez niczyjego sprzeciwu, zgodnie z duchem prawa, przez cztery tygodnie; „de expleta eadem pacifica possessione … magnificos pupillos suos circa eandem possessionem continuaturos esse” – o dopełnionej spokojnej posesji … że jej wielmożni małoletni będą tę posesję kontynuować; „id totum actis connotari” – (prosząc) by to wszystko zanotować w aktach.

Streszczenie

Manifestacja z 5 IV 1769 (gród winnicki): Józef Kaczorowski w imieniu Tekli z Dąbrowskich Galiczowej, wdowy po podczaszym parnawskim Stanisławie Galiczu, i jej małoletnich synów oświadcza, że po śmierci męża intromitowała się do dożywotniej wsi Lemieszkówka[?] i spokojnie wysiedziała w niej posesję przez cztery tygodnie.

Transkrypcja

k. 68v (skan 0071, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego

2Miesiąca Aprilis Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Oso-

5biście się stawiąc Urod. Jmć Pan Jan Jedlecki Jngr. Grod. Winnic. Jmieniem y z wyra-

6źney woli J. Wiel. Jmć Pana Jana Godziemby Wardeńskiego Podkom. Parnawskiego prze-

7strzegaiąc wszelkiey całości onego uroczyście przeciwko J. W. Jmć Panu Mikołaiowi Pias-

8kowskiemu Podkom. Krzemien. niemniey Urod. Jakiegokolwiek Jmienia Domaniew-

9skiemu Kommissarzowi tegoż J. Wiel. Podkom. Krzemienieckiego świadczy y Manifestuie się w

10niżey opisany sposob y Oto. Jż J. W. Piaskowski Krzemieniecki wiedząc dostatecznie o obowią-

11zkach Kontraktu Zastawnego między niegdy J. O. Xięciem Jmć Józefem Lubomirskim

12Podstol. W. X. Lit. z iedney, a Wiel. niegdy Andrzeiem Godziembą Wardeńskim Starostą Wiś-

13niowieckim z drugiey Strony o Dobra wieś Ujarzyńce[?] y Jnne zawartego y spisanego ktorym

14Rumacya ze wszelkim poddaństwa posłuszeństwem długow wszelakich y niedoborow wol-

15ne wybieranie y Jnne Kondycye są ostrzeżone przeciw nienatonieddaiąc[?] ani Posłuszeństwa

16poddanych ani wybierania długow w Dobrach wsi Ujarzyńcach[?] przez Urod. Domaniew-

17skiego Kommissarza swego gwałtownie a wbrew Kontraktowi wyż rzeczonemu

18iące broni y niedopuszcza. Zatym Urod. Manifestant uważaiąc tak wielkie pokrzywdzenie

19Pryncypała swego powtornie Jmieniem onego, przeciw wyż wyrażonym oskarżonym ia-

20ko nay uroczyściey świadczy y manifestuie się oświadczaiąc J. Wiel. Pryncypała swego praw-

21nie oto czynić niezaniedbać. Jan Jedlecki mpp. Jngr. Grod. Winnic. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja z 5 IV 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa). Komparent Jan Jedlecki (podpis „Jan Jedlecki, Jngr. Grod. Winnic.” – ingrosator grodzki winnicki; por. akt 63, gdzie skrót „Jngr.” był niepewny) w imieniu Jana Godziemby Wardeńskiego, podkomorzego [parnawskiego?] (skrót „P. P.”). Obwinieni: Mikołaj Piaskowski, podkomorzy krzemieniecki (por. akty 47 i 73), oraz jego komisarz Domaniewski (imię niepodane – „jakiegokolwiek imienia”; por. Karol Domaniewski w akcie 47). Na mocy kontraktu zastawnego między zmarłym ks. Józefem Lubomirskim, podstolim litewskim, a zmarłym Andrzejem Godziembą Wardeńskim, starostą wiśniowieckim (por. akt 66 – tam „stolnik latyczowski”), o wieś Ujarzyńce[?] i inne – zastrzegającego rumację (zwrot nakładów), posłuszeństwo poddanych, wolne wybieranie długów i niedoborów – Wardeńskiemu przysługują te prawa, lecz Domaniewski gwałtownie, wbrew kontraktowi, broni i nie dopuszcza do posłuszeństwa poddanych ani do wybierania długów w Ujarzyńcach. Por. akt 001–040 (Ujarzyńce[?] – wykup z zastawu, klucz krasnianski).

Terminy: „rumacja” – opróżnienie dóbr połączone ze zwrotem nakładów; „niedobory” – zaległości.

Streszczenie

Manifestacja z 5 IV 1769 (gród winnicki): Jan Jedlecki, ingrosator grodzki winnicki, w imieniu Jana Godziemby Wardeńskiego, podkomorzego [parnawskiego?], protestuje przeciw Mikołajowi Piaskowskiemu, podkomorzemu krzemienieckiemu, i jego komisarzowi Domaniewskiemu, którzy wbrew kontraktowi zastawnemu Lubomirskich z Wardeńskimi bronią posłuszeństwa poddanych i wybierania długów we wsi Ujarzyńce[?].

Transkrypcja

k. 69 (skan 0071, strona prawa; w górze „69”)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego.

2Miesiąca Aprilis Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Comparens

5p[erson]al[ite]r Wiel. Jmć Pan Józef Bonawentura Kucharski Podczaszy Jnowłocki[?] Kommissarz J.

6W. Lanckorońskiego Kasztelana Kijowskiego Dobr, ktorego Jmieniem pko Wiel. Jmć

7Panu Sasimowskiemu Staroście Turzan.[?] niemniey et pro maximo opisuiącemu Urod. Sta-

8nisławowi Witkowskiemu qua Dyspozycyą Dobr wsi Tarnawy y Jnnych maiącemu lub o-

9nych że Kommissarzowi Urod. Woyciechowi Bartkiewiczowi[?] lokowanemu od onegoż Dyspozy-

10torowi prawowitym Stachowi Jałubenkowi[?] Kozakom y Jnnym niemniey całey Gromadzie

11Tarnawskiey ile pod Bunt w teraźnieyszym Czasie Kraju od Ziemian Woiewodztwa no-

12towanym y w Grodzie oświadczonym skarży y Manifestuie się etc. Jż Poddaństwo zwo-

13li y chęci swych rozwiązłości Kraiu podlegli śmieli y ważyli się Ludzi z Miasta Mona-

14styrzyszcz Kozakow zniewolonych od podtenczas przechodzącego Fedora Jłowa Sotni-

15ka woyska Rossyiskiego poczytuiąc ich za naieźników y rozbóynikow, Onymże Rabow-

16nikow dla iedynego widzi Konia iakowegoś z wyż wzmiankowanemu Kommendantowi Ros-

17syiskiemu do Zbycia mianego, Onych zi napaść a mianowicie Wasyla Dawiskibenka[?]

18Jwana Juszczenka napadłszy niewinnych cudzy Jnteres bo z Kommendą w Monastyrzy-

19szczach będący pomienionego Woyska Rossyiskiego wypełniaiących okrutnie zbili wszystko

20nie pozabierali y poobdzierali obnażyli prawiey[?] Ludzi nienotowanych we Wsi Klucza

21Dobr y Kraiu za oczywistych hultaiow mianuiąc okryśli Manifestem Dobra Mia-

22sto Monastyrzyszcze osiadłe Ludźmi cnotliwemi w porządku rządow zwierzchności dwor-

23skiey posłusznych oczernili, y Samiż Dobra swe maiąc w posłuszeństwie notowane,

24też samę Jmposturę na Dobra Strachem y zwierzchnością w kraju pomieszane posłuszne

25od wszelkiey Swywoli nienotowane opisuiąc Manifestami swemi iedną Szybrą[?] Swego

26mniey zważanego postępku ktorem od woli Jch wynikał zręcząc na zgubę y Ohydę Dobr

27y Poddaństwa, a w czasie niewinności niby iakowegoś Excessu notuiąc podaią, Zatym

28ninieyszy Komparent przychilaiąc się do Prawa ktore per directum przy niewinności

29każdego broni maiąc do tego Dokument w Roku ninieyszym Tysiącznym Siedmsetnym

30Sześćdziesiątym, Dziewiątym, Miesiąca Kwietnia[?] Dwudziestego Siodmego Dnia od Poddan-

31stwa a mianowicie Jwana Natury y Antona Łypowego[?] Woytow Tarnawskich spra-

32wiedliwie z położeniem Krzyżow iako nieumieiący pisma swemi Rękami własnemi wy-

33rażonych y podpisanych Jmiona y Przezwiska Onychże z approbatą Pisarza Mieyskie-

34go Granowskiego respectu opisania przez Urod. Witkowskiego oczyszczaiąc y poręczaiąc ki[?]

35Poddaństwo ich zwierzchności swoiey podległe posłuszne nienotowane nomine tak sui ex

36Recommissu quam J. W. Lanckorońskiego Kasztel. Kijow. qua Pana y Dziedzica Dobr

37y Poddaństwa contra suprafatos nunquam deducenda obiicientes manifestat ac contra

38irrealia Remanifestat. Jure agere de innocuo obiecto et nunquam deducendo ubi depre-

39henderit actorum se et nomine quo supra cum obiicientibus declarans Salva ma-

40nente augendi aut minuendi eiusque Manifestationis praecustodita facultate J. B. Kucharski

41P. J. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

[Uwagi transkrybenta:] Manifestacja i remanifestacja z 5 IV 1769 (przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa) – odpowiedź na manifesty strony Sasimowskiego (por. akty 78, 92). Komparent Józef Bonawentura Kucharski (podpis „J. B. Kucharski P. J.”), podczaszy [inowłodzki?], komisarz dóbr Lanckorońskiego, kasztelana kijowskiego, pana i dziedzica miasta Monasterzyszcze. Obwinieni: Jakub[?] Sasimowski, starosta [tarzański?]; Stanisław Witkowski, dyspozytor Tarnawy (por. akt 78), lub jego komisarz Wojciech Bartkiewicz[?]; Stach Jałubenko[?], kozacy i cała gromada tarnawska – oskarżani (przez szlachtę województwa) o udział w buncie. Według komparenta: to poddani tarnawscy samowolnie napadli ludzi z Monasterzyszcz – kozaków zabranych przez przechodzącego sotnika wojska rosyjskiego Fedora Iłowa – uważając ich za rabusiów z powodu jakiegoś konia, który miał być sprzedany rosyjskiemu komendantowi; napadli niewinnych (m.in. Wasyla Dawiskibenkę[?] i Iwana Juszczenkę), którzy wykonywali polecenia komendy rosyjskiej w Monasterzyszczach, okrutnie ich pobili, zabrali wszystko i obdarli, a potem w manifestach oczernili miasto Monasterzyszcze i jego posłusznych poddanych jako hultajów. Komparent przedstawia dokument z [27 kwietnia?] 1769 (data niezgodna z datą wpisu – [?]) od wójtów tarnawskich Iwana Natury i Antona Łypowego[?] (znaki krzyża), zatwierdzony przez pisarza miejskiego Granowskiego[?], oczyszczający poddanych z zarzutów opisanych przez Witkowskiego. Protest przeciw oczernieniu i zapowiedź dochodzenia. Wiele wyrazów niepewnych.

Łacina: „pro maximo” – przede wszystkim; „qua” – jako; „per directum” – wprost; „nomine tam sui ex recommissu quam J. W. Lanckorońskiego … qua Pana y Dziedzica … contra suprafatos nunquam deducenda obiicientes manifestat ac contra irrealia remanifestat” – w imieniu tak własnym z polecenia, jak Lanckorońskiego jako pana i dziedzica, przeciw wyżej wymienionym, zarzucającym rzeczy nigdy nie do udowodnienia, manifestuje się, a przeciw nieprawdziwym (zarzutom) remanifestuje; „iure agere … declarans” – oświadczając, że będzie prawnie działał; „salva manente augendi aut minuendi eiusque manifestationis praecustodita facultate” – z zachowaniem prawa do powiększenia lub zmniejszenia tej manifestacji.

Streszczenie

Manifestacja z 5 IV 1769 (gród winnicki): Józef Bonawentura Kucharski, komisarz dóbr Lanckorońskiego, kasztelana kijowskiego, broni poddanych miasta Monasterzyszcze przed zarzutami Sasimowskiego[?] i dyspozytora Witkowskiego – to poddani tarnawscy pobili i obrabowali ludzi z Monasterzyszcz, wykonujących polecenia rosyjskiego sotnika Fedora Iłowa, a następnie oczernili ich w manifestach; przedstawia świadectwo wójtów tarnawskich oczyszczające poddanych.

Transkrypcja

k. 69 (skan 0071, strona prawa, dół)

1Protestacia nne W. Borowskiego S[karbni]ka Infl. pko

2W. Faszczewskiemu M. M. in Dilen[?] Sui[?]

3[kustosz:] Roku

k. 69v (skan 0072, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Aprilis Szóstego Dnia

3Przed Urzędem y Actami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną Antonim

4Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Comparens pter Urodz.

5Jerzy Kołbaiewski nne et ex Commisso Wgo Pana Antoniego Borowskiego Skarbn[ika]

6Infl. Dobr wsi Francuzki Zastawnego Possessora postrzegaiąc całości Substancij W. Pryn-

7cypała swego a przychylaiąc się do kontraktu między Wiell. Urodz. Komparentis Pryncypałem

8otcz[?] Dobra wieś Francuzkie z jedney a Wiell. Marcinem y Jadwigą z Suskich Faszczewskiemi Mie-

9cznikiem Mielll. de Actu et data Ejusd[em] z drugiey strony nastąpionego tudzież Videndy[?] Ma-

10nifestu w Przyszłym Roku Coram Actis Castr. Capitt. Vinn. pko tymże Wiell. Faszczew-

11skim Miecz. Mielnickim teraznieyszym Dobr pomienionych wsi Francuzki Dzierżawcom

12względem to Robociznami to wyciąganiem nadto czynszow od tychże poddanych Francuzkich

13uciemiężenia y Angaryzowania onych przez co poszło z tychże Poddanych uszcze[?] w Roku Ty-

14siącznym Siedmsetnym, Sześdziesiątym Siodmym pijcu[?] Jakuło[?] Manulaty Kardusznik[?]

15Kiornes[?] Wertan[?] Płatun[?] y Stefan Siestrzeniec Kardusznika[?] względem także z Okazij tychże

16W. Faszczewskiego Furażowania kozakow więcey Dwuchset y onych Żywienia Obrokow

17dawania y powtornie dni kilka tychże kozakow siedzenia y krzywd Ludziom czynienia

18y inne krzywdy czasu Sprawy remonstrować się mające uczynioney qua solennissime

19et indiligentia tenże Urodz. Komparens W. Pła swego Imieniem na pko Wiell. Ichmc Pań-

20stwa Marcinowi y Jadwidze z Suskich Faszczewskim Miecz. Mielll. Dobr Wsi Fran-

21cuzki Dzierżawcom skarży, żali, Manifestuie się y Protestuie w ten niżey opisany sposob

22y O[bwinionym] Iż Ichmc Obwini nie kontentuiąc się wyż wyrażonemi Poddanym Francuzkim krzyw-

23dami y Angaryzacią tudzież prosugacią[?] onych dotąd tychże częstorzeczonych Poddanych

24Francuzkich ukrzywdzać nieprzestaią spędziwszy Bydła y Stada z Ynnych Dobr swo-

25ich tymże Poddanym w zbożach wypasaiąc one corocznie czynią szkody Woytowi Da-

26nyłowi[?] Francuzkiemu Woźni[?] prosa więcey iak po dni Cztyrech do szczętu już w snopie

27iedną a drugie na pniu wypaśli hay daj[?] dopuścił y wsput[?] Ilji Dymitraszkowi pro-

28sa także w snopie kop Siedm, Mikołajowi Draguszanowi prosa kop więcey Osmiu

29Urodz. Ostrowskiemu Siana Owsa y Grochu tymże z Koniem y Bydłem Domowym

30rogatym y nierogatym iakoteż Ynnym Poddanym Francuzkim w tey wsi w Wszyst-

31kie Zboża Sianożęciach Sianach wiele szkody naczynił y corocznie wypasać dopusz-

32czali w Czasie sprawy oczywiście okaże się wyrządzać przez nieutrzymanie Ludzi aby

33doźrzeniuli[?] szkody szkodom przyczyniali, nawet Urodz. Kossakowskiemu nie maiące

34onego w Jnwentarzu tylko z łaski Urodz. Komparentis W. Pryncypała a swoiego Pana

35także w Francuzki czasem się bawiącym y temu przepuści uczynienia zaboru krzyw nie-

36zaniedbali kiedy onemu należący dług od Arędarza pieniężny a przez tegoż Arędarza ko-

37bylą y Żytem wypłacony, Wiell. Faszczewski formuiąc pretensią że ięmu winien Rata

38nie sobie niewinnego Urodz. Kossakowskiego zabrać kazał, y wziął też kobyłę y ży-

39to Ludzi służący dworscy Wiell. Obżałł. nie tylko że czynili ustawicznie Ludziom

40Poddanym, Bydłem, Koniom, Stadem, ale ciż Ludzie y sami tymże Ludziom Poddanym

41w chudobie szkody niemało przyczynili Budowle około Dworu opustoszyli także kie-

42dy W. Miecznik wyiachał za Granicę tam że Ludzi Poddanych trzymał, przez co w Gos-

43podarstwie opoznienie owo zgoła Cała tenuta była y istotnym uciemiężeniem

44przez co własnie poł[ow]e[?] wsi rozeszło się, co wszystko osobliwym Regestrem po-

45[kustosz:] każe się

k. 70 (skan 0072, strona prawa)

1pokaże się y sprawiedliwa in daganya[?] dowiedziona będzie y inne krzywd naczy-

2nili wszelkiej[?] y waży. Naostatek y co Naybardziey ciż Ichmc Obżałł. iedynie formuiąc sobie

3Jałowyści[?] niesłuszny y niesprawiedliwy pretext, a choć byli upewnieni y obligowani pro

4Dwulatach[?] przed następuiącym tak[że] Klęskowym Roku y Czasie aby odstąpili dalszey

5tenuty odebrawszy swoie pieniądze coby się było należało, Ichmc Obżałł. nakłonić

6się niechcieli y nienakłonili, y owszem tak wnaszać[?] że dla większych pretensji którełby[?]

7z dało się w każdym sądzie prozna nie tylko że Dobr tenuty odstąpić niechcieli będące

8oto proszeni ale iedynie czuwaiąc aby wnich z tąd Letygia[?] y nieznośne maiąc Czas z tak

9sprzedawania z Boża uywożenia rzeczy, iakoteż uprzedzenia Stada y Bydło, nie tylko

10że tego nieuczynili co było w Dobrach wsi Francuz. nie schronili y schronić niekazali ale

11maiąc blisko tamże pewną Possessią z tey do Francuzki przewieźli y przegnali, z kąd niesłu-

12sznego formowania pretextu oczywisty pokazuie się Dowod, y tak ułożona pretensia pisa-

13nemu): jak by się nienależało Listami:/ dowiedziona będzie. Praktyki nawet y Prawa ża-

14dnego nigdy niemasz żeby Juris dator puściwszy Dobra miał iego całości gospodar-

15skiey przestrzegać y iego chudoby y rzeczy pilnować a Ichmc tego wszystkiego swo-

16iemi wymogali Listami y także Listem swoim wyraził, odebrawszy od Arędarza Złł.

17Poll. Dziewięćdziesiąt Siedm pieniędzy y onego zalwitowawszy[?] że tylko Złł. Poll. Czte-

18rysta Trzydzieści Trzy wziął od niego, y więcey takowych formuie Pretenssi które

19oczywiście nigdy niepokażą się a zatym tenże Urodz. Komparent oto wszystko y o

20Ynne pretensie Nne quo supra Literatis Protestat. et Maat. Jerzy Kołbaiewski mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. Tłumaczenia: „nne (nomine) et ex Commisso” – w imieniu i z polecenia; „Coram Actis Castr. Capitt. Vinn.” – przed aktami grodzkimi kapitanatu (starostwa) winnickiego; „de Actu et data Ejusdem” – z tej samej daty i aktu (formuła odsyłająca do daty kontraktu); „qua solennissime et in diligentia” – jak najuroczyściej i w trybie pilnym (in diligentia = sprawa wpisana do rejestru spraw pilnych); „Wiell. Obżałł.” – wielmożni obżałowani (pozwani); „Juris dator” – dający prawo (zastawca, który oddał dobra w posesję); „Nne quo supra Literatis Protestat. et Maat.” – imieniem jak wyżej pisemnie protestuje i manifestuje się; „mpp” (manu propria) – własnoręcznie.

Nagłówek: „in Dilen[?] Sui[?]” – odczyt niepewny (zapewne skrót dotyczący szkód w poddanych/dobrach, np. „in Dilapidatione Subditorum[?]”). Tytuł Borowskiego „S[karbni]ka Infl.” = skarbnika inflanckiego (rozwinięte w akcie 110: „Skarbn. Inflanc.”).

Imiona zbiegłych poddanych (Jakuło[?] Manulaty, Kiornes[?], Wertan[?], Płatun[?], Stefan) i słowo „Kardusznik[?]” (być może przydomek lub funkcja) – odczyt niepewny. „Angaryzowanie” – obciążanie podwodami i pracami (angarie). Akt kontynuowany w akcie 110 (manifest Borowskich przeciw Świejkowskiemu, pisarzowi ziemskiemu bracławskiemu), spisanym tego samego dnia przez tego samego komparenta.

Streszczenie

6IV 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jerzy Kołbajewski w imieniu Antoniego Borowskiego, skarbnika inflanckiego, zastawnego posesora wsi Francuzka, protestuje przeciw Marcinowi i Jadwidze z Suskich Faszczewskim, miecznikom mielnickim, obecnym dzierżawcom Francuzki. Zarzuca im uciskanie poddanych robociznami, czynszami i angariami, przez co w 1767 r. zbiegło kilku poddanych; wyżywienie i kwaterunek ponad 200 kozaków na koszt wsi; wypasanie bydłem i stadami z innych dóbr zbóż poddanych (szkody wójta Danyły, Ilji Dymitraszka, Mikołaja Draguszana) oraz siana, owsa i grochu urodzonego Ostrowskiego; zabranie urodzonemu Kossakowskiemu kobyły i żyta, którymi arendarz spłacił mu dług; zdewastowanie budynków dworskich podczas wyjazdu miecznika za granicę. Faszczewscy, choć zobowiązani odstąpić tenuty po odebraniu pieniędzy, odmawiają i wysuwają bezzasadne pretensje, wywożąc zboże i przeganiając bydło do swojej pobliskiej posesji. Szkody zostaną wykazane osobnym regestrem.

Transkrypcja

k. 70 (skan 0072, strona prawa)

1Maa W. Borowskich pko W. Swey-

2kowskim P. Z. Bracł. in Diligentia

3Roku Tysiąc Siedmset Sześdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Aprilis Szóstego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną

6Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Com-

7parens pter Urodz. Jerzy Kołbaiewski Nne et ex speciali Commissu Wiell.

8Ichmc PP. Józefa Cześn. Mirz.[?] y Antoniego Skarbn. Inflanc. Borowskich Braci między

9sobą Rodzonych, Dobr Wsi Onypkowiec[?] w Woie. Bracł. a Powiecie Winn. leżących

10Dziedziców y Aktualnych Possessorow postrzegaiąc Całości, Gruntow, Lasow, Dąbrow, y

11Sianożęci tych Dobr Wsi Onypkowiec W.W. Pllów swoich Dziedzicznych a ztąd:/ przez

12niżey wyrażonych obwinę y niżey opisać się maiące wdzieranie się wtrz[?] wyż wzmianko-

13wane Grunta Onypkowe dab[?] dwo do tych Dobr Wsi Onypkowiec należące y w spo-

14koynym Używaniu Zawsze zostaiące y nigdy żadney Kontrowersji niepodpadaiące:/ iako-

15wego napotym nieponieśli uszczerbku, Solennie et indiligentia Mocodaw. Pllum suor. na pko

16Wgo Panu Marcinowi Leonardowi Swieykowskiemu Podsędkowi Ziemi Bracł. Stoł.[?]

17Winn. Dobr Wsi Zachnowiec Dziedzicowi Panu, tudzież y naybardziey Cujusvis No-

18minis Bużowskiemu[?] tych rzeczonych Dobr Zachn. Dysporytorowi y Ludziom Groma-

19dzkim Zachnowieckim do niżey wyrażonych Wiolencji Dysponowanym, a po Imio-

20nach y Przezwiskach temuż Urodz. Obwinę Dysporytorowi wiadomym Grontow Dąbrow O-

21nypkowe własnych naieźdźnikow y Wiolatorow Skarży, Żali, Protestuie się y Mani-

22festuie. Oto. Iż Ichmość Obżałł., a naybardziey Urodz. Bużowski[?] Obwiny Dysporytor

23Zachn. dostatecznie trzeba wiedzieć że tey nigdy Dyspozycji W. Pana swego niemiały

24niema, ażeby w sąsiedztwie gruntowe komu czynił krzywdy, sam zapewne swoim

25to czyni domysłem tenże Urodz. Obwiny Dysporytor, a zatym żadney Ich[mc]

26[kustosz:] Panu

k. 70v (skan 0073, strona lewa)

1Panu nieczyni przysługi y owszem przez iedyną w Sąsiedztwie czyni Kolliziią

2y niepotrzebny in odium Proces, kiedy niewiedzieć z kont uformowawszy sobie niepo-

3trzebny Pretext y niewiedzieć przyczyny powziowszy iako wesci odium tak do Dobr

4iako y samych nieninieyszego Kompll. W. Pllów w Własne Granice Grontow Ony-

5pkowe Częstokroć wdzierać się y One naieżdżać, nasyłać iako nastaniey

6pierwey Czasow Dawnieyszych nocnym sposobem naiechawszy Granicę y Wrzynu[?]

7nie spokoyne Grontów Onypk. Dębow więcey Dziesiątka ze Pnia zwalić y zawszyst-

8kim One zabrać y Do Browaru Zachnowieckiego zaprowadzić czasu nieda-

9wno przeszłego poprawiwszy się tenże Urodz. Dysporytor Drzewo przez Poddanych

10Onypkowieckich propter Commodum Dworu na własnych Grontach Onypk.

11zcięte Podwod więcey Dziesięciu tumultuose et violenter nasławszy wszyst-

12kie Drzewo zabrać y do Zachnowki zaprowadzić śmieli y ważyli się. A zatym

13tenże Urodz. Komparens Nne Mocodaw. Pllium suor. o wyż wyrażone naieżdży

14Gróntów zabieranie Drzewa iteratis Maat. et Protest. vicibus J. Kołbaiewski

15mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. Tłumaczenia: „Maa” (manifestatio) – manifest; „pko” – przeciwko; „in Diligentia” – w trybie pilnym (do rejestru spraw pilnych); „Nne et ex speciali Commissu” – w imieniu i ze specjalnego polecenia; „Cujusvis Nominis” – jakiegokolwiek imienia (gdy imienia nie znano); „propter Commodum Dworu” – dla potrzeby (pożytku) dworu; „tumultuose et violenter” – burzliwie i gwałtem; „iteratis … vicibus Maat. et Protest.” – ponownie manifestuje się i protestuje; „in odium” – z nienawiści, na złość; „mpp” – własnoręcznie.

Odczyty niepewne: nazwa wsi „Onypkowce/Onypkowiec[?]” (może Onyszkowce – litery „pk” mogą być skrótem „sz”); tytuł Józefa Borowskiego „Cześn. Mirz.[?]” (może cześnik mozyrski); „Stoł.[?]” po tytule podsędka; nazwisko dyspozytora „Bużowski[?]”; „dab[?] dwo” (może „dąbrowy”), „wtrz[?]”, „Wrzynu[?]”. Nagłówek podaje Świejkowskiego jako „P. Z. Bracł.” = podsędka ziemskiego bracławskiego.

Komparent i data jak w akcie 109 (ten sam dzień, ten sam plenipotent Borowskich).

Streszczenie

6IV 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jerzy Kołbajewski w imieniu braci Józefa (cześnika [mozyrskiego?]) i Antoniego (skarbnika inflanckiego) Borowskich, dziedziców wsi Onypkowce [?] w województwie bracławskim, powiecie winnickim, manifestuje się w trybie pilnym przeciw Marcinowi Leonardowi Świejkowskiemu, podsędkowi ziemskiemu bracławskiemu, dziedzicowi Zachnówki, a zwłaszcza przeciw jego dyspozytorowi Bużowskiemu [?] i gromadzie zachnowieckiej. Dyspozytor, działając – jak twierdzi komparent – z własnej inicjatywy, a nie z woli pana, wielokrotnie najeżdżał grunty i dąbrowy onypkowieckie: dawniej nocą ściął ponad dziesięć dębów i wywiózł je do browaru w Zachnówce, a ostatnio przysłał ponad dziesięć podwód i gwałtem zabrał do Zachnówki drzewo ścięte przez poddanych onypkowieckich na potrzeby dworu. Komparent ponawia manifest i protestację.

Transkrypcja

k. 70v (skan 0073, strona lewa)

1Maa Nne W. Pokutynskiego S[tolni]ka Latycz.

2pko Wiel. Wilohurskiemu de Diligentia

3Roku Tysiąc Siedmset Sześdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Aprilis Szóstego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

6przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa

7Grodzkim Winnickim Compns pter Wymc Pan Jan Bal.[?] Miedzwiecki

8Nomine et ex Parte Wymc Pana Kazimierza Pokutyńskiego Stoll. Laty-

9czeskiego ac de Diligentia Ejusdem Mci Principalis sui solennie pko Wymc

10Panu Wilohurskiemu Staroście Juszczynieckiemu[?] skarży y Manifestuie się

11oto. Iż W. Obżałł. zaciągnąwszy Summy u W. Pryncypała na Dobra Juszczynce[?]

12we Lwowie w Roku blisko przeszłym Tysiącznym, Siedmsetnym, Sześdzie-

13siątym Osmym Die Vigesima Januarij spisawszy y podpisawszy Puncta

14do Kontraktu o Possessią tychże Dobr prove[?] tegoż W. Pryncypała, y umowi-

15wszy się między ktoremi casus fortuiti et detrimentor. Jntraty ile Stante Incursione

16Compensatu być miała y ostrzeżona była subsequenti tractu przy spisaniu Kon-

17traktu Arędownego trzyletniego otcz[?] Dobra spe uspokoienia Kraiu tego Punktanie

18dotyczył y zupełnie przemienił; Lecz gdy Jgo Komparentis Pryncypał ile Arędowny

19Dobr Possessor przy niespokoienie Oyczyzny y Kraiu rożne krzywdy Zboż na-

20wet ze Spichlerzow zabory gorzałek sian, ponosi omieszkanie gospodarstwa utra-

21tę zupełną Jntraty karczemney cierpi, więc ninieyszy Komparens prævidens

22do Jndemnitti Substantiæ tegoż W. Pryncypała ile Stante Disturbii Kraiu

23w Possessij swey ponoszącego krzywdy y decessa[?] ac de nullitate Punktu respec-

24tu niebenificatij[?] Jntrat casu fortuito odpadaiących nieuagrodzenia w Kontrakcie

25postępnie adnotowanego zostawuiąc Salvam viam agendi o wszelkie detrimen-

26ta y zachowuiąc W. Pryncypałowi swemu de præmissis Nne quo supra pko temuż

27Wymc Panu Wilohurskiemu Staroście Juszczynieckiemu[?] Jako Juris dato-

28rowi Queritur et Manifestatur. Jan Bal.[?] Miedzwiecki

29mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „Nomine et ex Parte … ac de Diligentia Ejusdem Mci Principalis sui” – w imieniu i ze strony … oraz ze starania tegoż jego mocodawcy; „Die Vigesima Januarij” – dnia 20 stycznia; „casus fortuiti et detrimenta Jntraty … Stante Incursione” – wypadki losowe i uszczerbki w dochodach w razie najazdu (wtargnięcia nieprzyjaciela); „subsequenti tractu” – w dalszym toku (później); „spe uspokoienia Kraiu” – w nadziei uspokojenia kraju; „prævidens do Jndemnitati Substantiæ” – przewidując (dbając) o nienaruszalność majątku; „Stante Disturbio Kraiu” – w czasie zamieszek w kraju; „de nullitate Punktu” – o nieważność punktu; „casu fortuito” – przypadkiem losowym; „Salvam viam agendi” – wolną drogę dochodzenia (prawnego); „de præmissis” – o powyższe; „Juris datori” – dającemu prawo (wydzierżawiającemu); „Queritur et Manifestatur” – skarży się i manifestuje; „mpp” – własnoręcznie.

Odczyty niepewne: drugie imię (lub skrót) komparenta „Bal.[?]”; nazwa dóbr „Juszczynce[?]” i tytuł „Starosta Juszczyniecki[?]” (w rkp. „Juszczynieckiemu”); „prove[?]”, „otcz[?]”, „decessa[?]”, „niebenificatij[?]”. Nazwisko „Wilohurski” zapisane tak w rkp. (zapewne Wielhorski). Tło: niepokoje 1768 r. (konfederacja barska, koliszczyzna) – „Stante Incursione/Disturbio Kraiu”.

Streszczenie

6IV 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jan Bal[?] Miedźwiecki w imieniu Kazimierza Pokutyńskiego, stolnika latyczowskiego, manifestuje się przeciw Wilohurskiemu (Wielhorskiemu), staroście juszczynieckiemu [?]. Wielhorski, zaciągnąwszy u Pokutyńskiego sumy na dobra Juszczyńce [?], 20 I 1768 we Lwowie podpisał punkty do kontraktu posesji tych dóbr, przewidujące rekompensatę strat z przypadków losowych i najazdów; późniejszy trzyletni kontrakt arendowny, zawarty w nadziei uspokojenia kraju, zmienił ten punkt. Ponieważ Pokutyński jako arendarz poniósł w czasie niepokojów straty (zabrane zboże ze spichlerzy, gorzałka, siano, zaniedbanie gospodarstwa, utrata dochodu karczemnego), komparent zastrzega mu drogę prawną do odszkodowania i nieważności niekorzystnego punktu kontraktu.

Transkrypcja

k. 71 (skan 0073, strona prawa)

1Maa Nne W. Pokutyńskiego

2Stoe[?] Latycz. pko W. Kossakowskiemu

3Cześnikowi Czernichowskiemu

4Roku Tysiąc Siedmset Sześdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Aprilis Szóstego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

7y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodz-

8kim Winn. Compns personaliter Wymc Pan Jan Bal.[?] Miedzwiecki no-

9mine et ex Parte W. Jmc Pana Kazimierza Pokutyńskiego Stol. Latycz.

10Pryncypała swego solennie pko Wymc Panu Kossakowskiemu Cześn. Czern.

11skarży y Manifestuie się oto. Iż W. Kossakowski Cz[eśnik] Czern. zaciągnąwszy

12w Roku Tysięcznym Siedmsetnym Sześdziesiątym Siodmym Die Decima

13Septima Decembris Summę pewną u Wiell. Pryncypała na Skryptmiany[?]

14y oddać ię verbo nobili et honoris na Sitkowcu[?] Dobrach swoich opisawszy się

15gdy W. Pryncypał na termin oznaczony ziechał, W. Obżałł. ani Summy ani pro-

16wizyi[?] winnego nieoddał prowentu opisu Skryptu swego niedotrzymał. Zaczym ninie-

17yszy Komparens ostrzegaiąc całości tegoż W. Pryncypała swego, o niedotrzy-

18manie Skryptu y nieuczynienie zadosyć onemuż iterata pko temuż W. Obżałł.

19Nne quo supra Queritur et Maat. vice. Jan Bal.[?] Miedzwiecki mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „personaliter” – osobiście; „nomine et ex Parte” – w imieniu i ze strony; „Die Decima Septima Decembris” – dnia 17 grudnia; „verbo nobili et honoris” – słowem szlacheckim i honorowym; „iterata … vice” – ponownie (powtórnie); „Nne quo supra Queritur et Maat.” – imieniem jak wyżej skarży się i manifestuje; „mpp” – własnoręcznie.

Odczyty niepewne: „Stoe[?]” w nagłówku (skrót „Stolnika”), „Skryptmiany[?]” (zapewne „na Skrypt mianowany”), „prowizyi[?]”, nazwa dóbr „Sitkowce[?]” (w rkp. „na Sitkowcu”). Komparent i mocodawca jak w akcie 111. Kossakowski – zapewne ten sam „urodzony Kossakowski”, o którym mowa w akcie 109 (mieszkający we Francuzce) – nie rozstrzygnięto.

Streszczenie

6IV 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jan Bal[?] Miedźwiecki w imieniu Kazimierza Pokutyńskiego, stolnika latyczowskiego, manifestuje się przeciw Kossakowskiemu, cześnikowi czernihowskiemu. Kossakowski 17 XII 1767 pożyczył od Pokutyńskiego pewną sumę na skrypt, zobowiązując się słowem szlacheckim oddać ją w swoich dobrach Sitkowce [?]; gdy jednak Pokutyński przyjechał w oznaczonym terminie, nie zwrócił ani sumy, ani należnej prowizji, nie dotrzymując skryptu. Komparent ponownie się manifestuje.

Transkrypcja

k. 71 (skan 0073, strona prawa)

1Maa W. Witkowskiego K. N. pko Wiell.

2Jaroszyńskiemu Kopestenskiemu y Jnnym

3Roku Tysiąc Siedmset Sześdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Aprilis Szóstego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

6demną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Win-

7nickim Compns pter Wymc Pan Stanisław Witkowski Komor. Nurski y

8Wiell. Jeymc Pani Teressy z Kopestyńskich primo niegdy S.P. W. Antoniego

9Lasoty secundo ad præsens Voto Witkowskiey Mał[żon]ki swoiey y Synow te-

10goż Wiell. Antoniego Lasoty pozostałych małoletnich Dobr Części Wsi Sałohu-

11bowki Jure Pociorytalis[?] Possessorow Jmieniem, przychylaiąc się do Manifestu

12przez niegdy W. Lasotę w Grodzie ninieyszym uczynionego, Jak tylko w krzy-

13wdzie swoiey y Synow z tymże W. Lasotą spłodzonych iasnie przeyrzeć się mogł

14tak zaraz ostrzegaiąc całości Substancij swoiey y wspoł Synow, na pko

15Wiell. Ichmc PP. Zachariaszowi Jaroszyńskiemu Podsto. Winnic. przeszłemu

16y Wiell. Franciszkowi Rokickiemu Low. Smoleń. teraznieyszemu iakoteż

17Urodz. Jaśkowi y Katarzynie pierwszego Mał. Dulskiey[?], ad præsens Proko-

18powiczom Mał. y Synom onych niemniey W. Antoniemu y Rozalij z Horko-

19wskich[?] Kopestyńskim Stoln. Przem.[?] Mał. Dobr wsi Sałohubowki Części

20swoich vigore Jurium suor. Possessor. Skarży, Żali, Manifestuie y Protestu-

21ie się w ten niżey opisany sposob y oto. Iż Ichmc Obżałł. a pryncypalnie W. Jaro-

22szyński z niemi z Jnnemi Possessorami usiłuią pokrzywdzić W. Komparenta

23z Sukcessorami rownym Prawem z Obżałł. trzymaney nayprzod bez żadney[?]

24[kustosz:] Dekretu

k. 71v (skan 0074, strona lewa)

1Dekretu, ani Przyiacielskiey Kompozycyi, Owszem Prywatnie urząd Ko-

2morniczy y Urodz. Geometrę W. Jaroszyński na Grunta Dobr Sałohubowki

3sprowadził, y tę bez Attencyi wspoł Possessorow tak Pola, iakoteż Sianożę-

4ci y Lasy ad Libitum et velle się pomierzył, a pomierzone y prawie wszystkie

5iedne sobie przywłaszczył, a drugie między Poddaństwo Swoie rozdał, kawałki

6tylko ktore bydź mogły nayp[od]leysze a bardziey przyległe do Granic cudzych za

7drugo prawie przez ustawiczne Spory profitu nieprzynoszące niegdy S.P. Wiell.

8Lasocie porzucił, y zostawił Porcyi Arędy za Tenutę Części swoiey W. Komparenta

9tak dawniey iako y teraz Arędarzowi swemu wypłacać zakazał, a naresztcie y

10też kawałki Gruntow W. Kopestyński Stoł. Przem.[?] Części stante vita W. Antonie-

11go Lasotę Jeymc Pany pierwszego Maritis Mał. Męża zań[?] kilka w Ojcu[?] maiąc

12wybrawszy wszystkie Prowenta żadney Satysfakcyi nieuczynił, a wyż rzeczo-

13ne Grunta Maantium Ichmc Obżałł. iedne ze wszystkiem pod siebie zagarnęli,

14a drugie partitim po podorywali, Jnne zaś Poddanym Swoim przywłaszczyć do-

15puścili, Jako Poddani W. Rokickiego Olexa Dni Osm, Sawrym[?] Dnia pułto-

16ra, Zahorowytko[?] Dnia pułtora, Pola, Wiell. Prokopowiczowie Dni Siedm, W.

17zaś Kopestyński Lanu Dni Trzydzieści. a Poddani onego nazwiskiem Se-

18menenko Dni Cztery, Pilip Dzień ieden, Jwan Dni Cztery, Łcheńczuk[?] Dni

19pułtora, Neżycki[?] Dni Pięć, Dmytro Dni pułtora, w drugim zaś mieyscu ciż

20Semenuchi pułtora Dnia, poławali[?] y gwałtownie odebrali, y Jnnych wiele krzywd

21y szkod w czasie trzymania Części Wiell. Komparentow a naybardziey W. Kope-

22styński Stoł. Przem.[?] naczynił, Vel maxime Pola y Grunta przez połączenie z

23Łanami swoiemi pomiozał[?], tak że własności swoiey Wiell. Obżałł. doyść niemogą,

24pańszczyznę y wszelkie Prowenta na siebie obrocił, a tych ninieyszym Załączym[?]

25się kompensować zakazał, za Furaże z Części Maantium wybraną odebrawszy

26od woyska płacę tey ani W. Lasocie ani Ludziom Części onego nieoddali; Wie-

27przow pobitych przez poddanych swoich na Części W. Kopestyńskich mieszkaią-

28cych iakoteż Jęci[?] oraz często kotu[?] zabranego kompensować niekazał, nawet na wie-

29lokrotne rekwizycye Żadney satysfakcyi nieuczynił, zgoła naymnieyszy sprawie-

30dliwości chociaż na Przyiacielskie perswazye niemaiąc względu ani Kompas-

31syi na złączoną Krew, y pozostałą Siostry niegdy S.P. W. Lasoty nieadminstro-

32wał, naostatek w czasie buntowniczym czuwaiąc iakże zapisane Chłopstwo na

33życie a pryncypalnie Poddani W. Jaroszyńskiego y Rokickiego mianowicie Wasyl

34Nawrocki z Żywotowa podczas okropnego czasu grassuiących Haydamaków

35y Tyrańsko Ludzi a osobliwie Szlachtę zabiiaiących sam osobą swoią poicha-

36szy y sprowadził, do Dobr wsi Sałohubowki na W. S.P. Antoniego Lasotę kto-

37rego ciż Haydamacy aktualnie męczyli y do szczętu zrabowali, aże uszcze znać

38było że Duch w Ciele się znaydował gdy odstąpili pracowity Sysa poddany Sało-

39hubowski na Części W. Jaroszyńskiego Dobrze dopuszczbił[?] dopuki niezabił, y

40tak z Życia niegdy S.P. wyż wspomnionego W. Lasotę Poddani W. Jaroszyń-

41skiego P. W.[?] wyzuli, A zatym W. Compns przychylaiąc się do Manifestu dawniey uczy-

42nionego wyż wyrażoną Krzywdy odięcie Pol, odebrania Sianożęci zabronienia wol-

43nego Wrębu w Lasy na wszystkich Dekretem ostrzeżone niemniey

44[kustosz:] o nieważności

k. 72 (skan 0074, strona prawa)

1o nieważności Prywatnych Podatkow Opisow/: ieżeliby iakowe nastąpić miały:/

2przez W. Jaroszyńskiego y Jnnych pko wyż wyrażonym Obżałł. Jteratavice

3Manifestuie się. Stanisław Witkowski mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „primo … secundo ad præsens Voto” – primo voto (z pierwszego małżeństwa) … secundo voto, obecnie (z drugiego małżeństwa); „Jure … Possessorow” – posesorów z tytułu prawa (rodzaj prawa w rkp. nieczytelny: „Pociorytalis[?]”); „vigore Jurium suorum” – na mocy swoich praw; „ad Libitum et velle” – według upodobania i woli; „Maantium” (manifestantium) – manifestujących; „stante vita” – za życia; „partitim” – częściowo; „Vel maxime” – a najbardziej; „Jterata vice” – ponownie; „mpp” – własnoręcznie.

„Podsto. Winnic. przeszłemu … teraznieyszemu” – przeszłemu i teraźniejszemu (posesorowi) – Jaroszyński był wcześniejszym, Rokicki obecnym posesorem tej części.

Odczyty niepewne: „Dulskiey[?]”, „z Horkowskich[?]”, „Stoln. Przem.[?]” (stolnik przemyski?), nazwy poddanych „Sawrym[?]”, „Zahorowytko[?]”, „Łcheńczuk[?]”, „Neżycki[?]”, wyrazy „poławali[?]”, „pomiozał[?]”, „Załączym[?]”, „Jęci[?]”, „kotu[?]”, „dopuszczbił[?]”, „P. W.[?]”. „Dni” – miara gruntu (dzień orki). Tło: koliszczyzna 1768 – hajdamacy zamęczyli Antoniego Lasotę w Sałohubówce, sprowadzeni m.in. przez Wasyla Nawrockiego z Żywotowa, poddanego Jaroszyńskiego/Rokickiego; poddany Sysa dobił go.

Streszczenie

6IV 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Stanisław Witkowski, komornik nurski, w imieniu własnym, żony Teresy z Kopestyńskich (1° voto Lasotowej) i małoletnich synów zm. Antoniego Lasoty, posesorów części wsi Sałohubówka, przyłączając się do wcześniejszego manifestu Lasoty, manifestuje się przeciw współposesorom: Zachariaszowi Jaroszyńskiemu, podstolemu winnickiemu (dawnemu posesorowi), Franciszkowi Rokickiemu, łowczemu smoleńskiemu (obecnemu posesorowi), Jaśkowi i Katarzynie Prokopowiczom, Antoniemu i Rozalii Kopestyńskim. Jaroszyński bez dekretu i ugody sprowadził komornika i geometrę, pomierzył pola, łąki i lasy i przywłaszczył sobie lub rozdał poddanym najlepsze grunty, zostawiając Lasocie nieużytki; współposesorzy i ich poddani zaorali grunty manifestantów (wyliczenie poddanych i liczby „dni” ziemi), Kopestyński połączył je ze swoimi łanami i przejął pańszczyznę i dochody; nie oddano zapłaty za furaż dla wojska ani szkód (wieprze itd.). W czasie buntu hajdamackiego poddani Jaroszyńskiego i Rokickiego, zwłaszcza Wasyl Nawrocki z Żywotowa, sprowadzili hajdamaków do Sałohubówki, którzy zamęczyli i ograbili Antoniego Lasotę, a poddany Sysa go dobił. Komparent ponawia manifest, zastrzegając nieważność wszelkich prywatnych opisów.

Transkrypcja

k. 72 (skan 0074, strona prawa)

1Maa W. Jchmc PP. Michała Zaleskie-

2go Ł. Z.[?] y W. Karwoskiego P. P.[?] in diligentia

3Roku Tysiąc Siedmset Sześdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Aprilis Siodmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedem-

6ną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim

7Comptes pter W. Jchmc Panowie Michał Zaleski Ł. Z.[?] Swoim y W. Jmc Pani Heleny

8z Doroszyńskich Mał. swoiey, oraz y W. J. Pan Antoni Karwoski P. P.[?] swym y W. Jmc

9Pani Katarzyny także z Doroszyńskich Mał. swey niegdy S.P. W. Bazylego Doroszyń-

10skiego Cześnc. Latycz. corek Małżonkow Jmieniem, takową w pilności swey czynią

11Manifestacyą. Iż Ichmc Comptes maiąc dostateczną wiadomość że niegdy S.P. W.

12Jmc Pan Bazyli Doroszyński Cześnc. Latycz. extra Palatinatum wyiechawszy z Wo-

13iewodztwa Bracł. d[o] Wwa Kijow. w Mieście Berdyczowie tamże Sytuowanym

14u WW. OO. Karmelitow Bosych Konwencie, zostawszy niedługo szczegulnie dla

15schronienia się w teraznieyszym czasie od hultaystwa w Ukrainie grassuiącego

16y tam Dnia Decima Nona przeszłego Miesiąca Marca Życia swego dokonał,

17do kąd gdy Ichmc Komparentes przyiechali dla obrządku ciała y ostatniego uczy-

18nienia Pogrzebu niemniey odebrania Papierow Membranow y rożnych do Substan-

19cyi ściągaiących się Dokumentow przytym tamże S.P. Cześnikowi Latycz. a Oycu

20Komparentium pozostałych także kwoty Pieniężney Srebra, Cyny, Miedzi, Sukien,

21Karabel, y wszelkich sprzętow y Ruchomości na teraznieyszych Komparentow

22Prawem natury spadłych należących, Natychmiast WW. OO. Karmelici Konwen-

23tu Berdyczowskiego nie tylko że W. Komparentom nic bynaymniey oddać nie

24chcieli owszem Onych Jngrate przyiąwszy nawet Ciało S.P. zmarłego Oyca swo-

25iego na usilną prozbę widzieć niedopuściwszy wszystkie Apparencyą Sprzęty

26y Ruchomości, wraz z kwotą pieniężną znaczną na Tysięcy Piętnaście /: oprocz

27Papierow Membranow y Dokumentow:/ wynoszące zagarneli, owo zgoła mowić

28sobie niedopuściwszy precz z Konwentu wynieść kazali; o ktorą krzywdę ciż

29W. Komparentes stanowszy przed Aktami Grodu y Woiewództwa swoiego

30powtorną zanoszą Manifestacyą. Michał Zaleski mpp Antoni Karwowski

31mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „Comptes pter” (comparentes personaliter) – stawiwszy się osobiście; „extra Palatinatum” – poza województwo; „Dnia Decima Nona” – dnia dziewiętnastego; „Membrany” – dokumenty pergaminowe; „Ingrate” – niewdzięcznie, nieżyczliwie; „Apparencya” – sprzęty, wyposażenie; „in diligentia” – w trybie pilnym; „mpp” – własnoręcznie.

Skróty urzędów w nagłówku i tekście niepewne: przy Zaleskim „Ł. Z.[?]” (może łowczy ziemi …), przy Karwowskim „P. P.[?]”. „Cześnc. Latycz.” = cześnik latyczowski. „Wwa Kijow.” = województwo kijowskie (Berdyczów). „hultaystwo w Ukrainie grassuiące” – hajdamacy (koliszczyzna 1768 i jej echa).

Streszczenie

7IV 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Michał Zaleski (w imieniu własnym i żony Heleny z Doroszyńskich) oraz Antoni Karwowski (w imieniu własnym i żony Katarzyny z Doroszyńskich), zięciowie zm. Bazylego Doroszyńskiego, cześnika latyczowskiego, manifestują się powtórnie. Doroszyński, chroniąc się przed grasującym na Ukrainie hultajstwem, wyjechał z województwa bracławskiego do Berdyczowa (woj. kijowskie), do konwentu karmelitów bosych, gdzie zmarł 19 III 1769. Gdy zięciowie przyjechali na pogrzeb i po odbiór dokumentów i ruchomości, karmelici nie wydali im niczego, nie pozwolili nawet zobaczyć ciała ojca, zagarnęli sprzęty, ruchomości (srebro, cynę, miedź, suknie, karabele) i gotówkę ok. 15 000 (oprócz papierów i dokumentów) i kazali ich wyprowadzić z klasztoru.

Transkrypcja

k. 72 (skan 0074, strona prawa, dół)

1Maa nne W. Zarczyńskiego C. S. de Ex-

2pleta Possessione Klucza Suprunowskiego

3Roku Tysiąc Siedmset, Sześdziesiąt, Dziewiątego

4Miesiąca Aprilis Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

6demną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim

7Winnickim. Personaliter compns Wiell. Jmc Pan Tomasz Zarczyński

8Jmieniem Wymc Pana Jakuba Zarczyńskiego Cześ. Sieradz. Brata swego

9[kustosz:] Klucza

k. 72v (skan 0075, strona lewa)

1Klucza Suprunoskiego Possessora przychylaiąc się do Prawa Pttego de conti-

2nuata Possessione opisanego takową w pilności zanosi Manifestacyą. Iż W.

3Compns Jmieniem tegoż W. Brata swoiego w Dobrach Kluczu Suprunoskim

4to iest w Suprunowie, Maydanie Suprunoskim, Sosęce[?] Lisijowce y Sobolowce, y

5tu w Woiewodztwie Bracł. a Powiecie Winn. leżących zaiowszy[?] od Dnia Je-

6dynastego Marca Roku ninieyszego Tysiącznego, Siedmsetnego Sześdziesią-

7tego, Dziewiątego Observata Omni Juris Solennitte przez niedziel Cztery podług

8Prawa nieprzerwanie nemine Jmpugnante et contradicente wysiaduiąc Possessią

9onę na Dniu Dzisieyszym spokoynie y istotnie wypełnił. Dlaczego de Expleta

10Ead[em] et Ulteriori continuanda præmissor. Bonor. pacifica Possessione, tum de Diligen-

11tia nne quo supra iteratis manifestat vicibus. Tomasz Zarczyński mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „de Expleta Possessione” – o wypełnionej (wysiedzianej) posesji; „Prawo Pttego (Pacificationis?) de continuata Possessione” – prawo o ciągłej posesji (wwiązanie wymagające nieprzerwanego czterotygodniowego posiadania); „Observata Omni Juris Solennitate” – z zachowaniem wszelkiej uroczystości prawnej; „nemine Impugnante et contradicente” – gdy nikt nie zaczepiał ani nie sprzeciwiał się; „de Expleta Eadem et Ulteriori continuanda praemissorum Bonorum pacifica Possessione” – o wypełnionej tejże i dalej kontynuowanej spokojnej posesji rzeczonych dóbr; „tum de Diligentia” – a także o pilności (staranności); „nne quo supra iteratis manifestat vicibus” – imieniem jak wyżej ponownie się manifestuje.

Odczyty niepewne: nazwisko Zarczyński potwierdzone aktem 82; nazwa wsi „Sosęce[?]” (w akcie 82: „Sosenkę[?]”); „Lisijowce” = Lisiówka z aktu 82; „zaiowszy[?]” (zapewne „zająwszy”); „Pttego” – skrót nierozwinięty. „C. S.” / „Cześ. Sieradz.” = cześnik sieradzki – tak wyraźnie w tym akcie; w akcie 82 ten sam Jakub Zarczyński odczytany jako „Cześnik Chełm.” (rozbieżność do weryfikacji). Por. akt 82 (arenda tych samych dóbr od Adama Mniszcha).

Streszczenie

8IV 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Tomasz Zarczyński w imieniu brata Jakuba, cześnika sieradzkiego, posesora klucza suprunowskiego, oświadcza, że brat, objąwszy 11 III 1769 dobra klucza (Suprunów, Majdan Suprunowski, Sosenka [?], Lisiówka i Sobolówka w woj. bracławskim, pow. winnickim), wysiedział zgodnie z prawem nieprzerwanie cztery tygodnie posesji bez niczyjego sprzeciwu. Manifestuje się o wypełnienie i dalsze spokojne kontynuowanie posesji.

Transkrypcja

k. 72v (skan 0075, strona lewa)

1Rell. na K. W. od W. Kordysza C. W. y Jnnej

2po JO. Xiężnę Sanguszkową

3Roku Tysiąc Siedmset, Sześdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Aprilis Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przede-

6mną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnic.

7Stanowszy oczywiście Woźny Gral Wwa Podolo y Jnnych Opal.[?] Jan Balicki

8w moc wierney Rell. swoiey iawnie zeznał. Iż on Roku teraznieyszego Dnia

9szostego Kwietnia Pozew od prześwietl. Kommissyi Warszawskiey autentycz-

10ny odniosł do Dobr miasta Iliniec y tam ten Pozew we Dworze tameyszym

11na stole położywszy, o położeniu onego prawnie opowiedział w Sens takowy.

12My Kommisarze rady Ekonomiczney Skarbu Koronnego od Rzeczypospolitey wy-

13znaczeni. Wam JO. Xiężnie Jmc Barbarze Sanguszkowey Marszałkowey WW. Xię-

14stwa Litewskiego Dobr Klucza Ilinieckiego Dziedziczce Pani: Stanisławowi

15czyli innego Jmienia Jlnickiemu[?] tych Dobr Iliniec Gubernatorowi niemniey

16sławetnemu Panowi lub Jnnego Jmienia Krzyżanowskiemu w rzeczonych

17Dobrach Ilincach Arędarzowi Pozwanym z Sprawy niżey mianowaney

18y Dobr Waszmościow Ruchomych y nieruchomych tudzież Summ pienięż-

19nych ogatim wszystkich przykazuiemy abyście Waszmość przed Sądem na-

20szym Kommissyi Ekonomiczney Skarbu Koronnego w Warszawie sądzącym się

21na Kadencyi nayblizey przypadaiącey od Daty y położenia Pozwu tego za nie-

22dziel Cztery, czyli wtenczas gdy sprawa ta z Regestru sobie należytego do Sądzen[ia]

23przypadnie y przywołana będzie, sam obliźnie y zawicie stanęli; na Jnstancyą

24Jnstygatora Sądowego y iego Delat. Wiell. Stanisława Skobeykowicza Kordy-

25sza Cześnc. Winnc. tudzież Urodz. Antoniego Jarkowskiego[?], y Walentego Oka[?]-

26ła[?], aktorow ktorzy Aktorowi przychylaiąc się do Prawa y Sprawiedliwo-

27ści Assystencyi niepotrzebuiących samych przez się, potrzebuiących zaś

28Assystencyi z Prawa należytey ad Videndum Audiendum Attentandumq[ue]

29pozywaią oto. Iż Waszmość mniey sobie poważaiąc Prawo Koronne, uniwer-

30saty Dekretu Kommissyi Sądu naszego od Podwod z Zbożem z Dobr

31[kustosz:] Cybulowa

k. 73 (skan 0075, strona prawa)

1Cybulowa do Dobr Iliniańca[?] Wiell. Aktora Dziedzicznych, na własną po-

2trzebę prowadzonym idących, nad zakaz Prawa y mimo słuszności Mosto-

3we y Grobelne w Dobrach Ilińcach wymaganie y wybieranie, Ludzi z Podwo-

4dami idących tamuiecie y grabicie a zatym za takowe wymaganie y wybie-

5ranie niesłuszne od takowych Zboż z Dobr do Dobr W. Aktora na własną

6potrzebę przewożonych, Grobelnego y Mostowego nad Opis Prawa tamowani[e]

7y Grabienie Podwod vos ad mentem Legis pœnis condignis per Sententiam

8Judicij nostri mulctari po wroceniu Grobelnego y Mostowego ilekroć wzię-

9te było wraz z Winanami Prawem opisanemi pro re W. Aktora wskazać

10Damna Causata Litisq[ue] Expensas refundendas decerni cæteraq[ue] pro Causæ

11præsentis exigentia sup[er] vobis decerni Statui et Sententiari citato sitis pa-

12rito Terminum Attentat. et ad præmissa effusius judicialiter Oretenus proponen-

13da Satisfacturi Dan w Warszawie Die Vigesima Secunda Marca Tysiąc-

14nego Siedmsetnego Sześdziesiątego Dziewiątego Roku. Woźny nieumie-

15iący pisać Krzyż Święty kładnie Jan Balicki ⊗

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „Rell.” (relatio) – relacja woźnego; „Woźny Generalny Województwa Podolskiego y Jnnych” – woźny generalny województwa podolskiego i innych (województw); „ogatim” (ogółem) – w ogóle; „sam obliźnie y zawicie stanęli” – stawili się sami osobiście i zawicie (w terminie zawitym); „Jnstygator Sądowy y iego Delator” – instygator sądowy i jego delator (oskarżyciel prywatny); „ad Videndum Audiendum Attentandumque” – by widzieli, słyszeli i (odpowiadali za) zamachy na prawo; „vos ad mentem Legis pœnis condignis per Sententiam Judicij nostri mulctari” – byście według litery prawa zostali ukarani należytymi karami wyrokiem naszego sądu; „wraz z Winanami Prawem opisanemi” – z winami (karami pieniężnymi) opisanymi w prawie; „pro re W. Aktora wskazać” – przysądzić na rzecz aktora; „Damna Causata Litisque Expensas refundendas decerni” – orzec zwrot wyrządzonych szkód i kosztów procesu; „cæteraque pro Causæ præsentis exigentia super vobis decerni Statui et Sententiari” – i resztę, czego wymaga niniejsza sprawa, nakazać, postanowić i wyrokować przeciw wam; „citato sitis parito Terminum Attentatorum et ad præmissa effusius judicialiter Oretenus proponenda Satisfacturi” – bądźcie posłuszni wezwaniu na termin o zamachy (na prawo) i gotowi odpowiedzieć na to, co szerzej zostanie ustnie przedstawione w sądzie; „Die Vigesima Secunda” – dnia dwudziestego drugiego.

Odczyty niepewne: skrót „Opal.[?]” w tytule woźnego; nazwisko gubernatora „Jlnickiemu[?]” (imię też niepewne: „Stanisławowi czyli innego Jmienia”); współaktorzy „Jarkowskiego[?]” i „Walentego Oka[?]ła[?]”; nazwa „Iliniańca[?]” (dobra Kordysza – może inna forma Ilińców lub osobna wieś). Nagłówek: „Rell. na K. W.” = relacja na Komisję Warszawską (Skarbową); „C. W.” = cześnika winnickiego. Grobelne i mostowe – opłaty za przejazd przez groble i mosty, zakazane od transportów na własną potrzebę.

Streszczenie

8IV 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny Jan Balicki (niepiśmienny, podpisał krzyżykiem) zeznał, że 6 IV 1769 doręczył do dworu w Ilińcach autentyczny pozew Komisji Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego w Warszawie (wystawiony 22 III 1769). Pozew, z instancji instygatora i delatorów: Stanisława Skobejkowicza Kordysza, cześnika winnickiego, Antoniego Jarkowskiego [?] i Walentego Oka[?]ła, wzywa księżną Barbarę Sanguszkową, marszałkową wielką litewską, dziedziczkę klucza ilinieckiego, jej gubernatora Stanisława [?] Jlnickiego [?] i arendarza Krzyżanowskiego, by stawili się przed Komisją za cztery tygodnie. Zarzut: wbrew uniwersałom i dekretowi Komisji pobierali w Ilińcach grobelne i mostowe od podwód wiozących zboże z Cybulowa do dóbr Kordysza na własną potrzebę, zatrzymywali i grabili podwody. Aktorzy żądają kar, zwrotu pobranych opłat, szkód i kosztów.

Transkrypcja

k. 73 (skan 0075, strona prawa)

1Maa W. Stoińskiego Podsędka Z. K. pko

2W. Pisarskiey P. Miel.

3Roku Tysiąc Siedmset, Sześdziesiąt Dziewiątego.

4Miesiąca Aprilis Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickie-

6mi y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa

7Grodzkim Winnc. Compns pter Urodz. Jmc Pan Marcin Karczewski no-

8mine et ex speciali commisso Wymci Pana Michała Stoińskiego Podsędk.

9Ziemc. Krzemc. Dobr Klucza Kossakowskiego Arędownego Possessora ktore-

10go sub veniendo Jntegritati prouentium Bonor. Kossakowka ażeby napotym

11Jakowey w Kresceney[?] Zboża nieponiosł szkody solennie pko W. Jmci Pani

12Felicyannie z Lupińskich primo Lupińskiey Cześnc. Bracł. secundo ad præ-

13sens voto Pisarskiey Podczaszy Mielnc. ante hac Klucza Kossakowskiego ad præ-

14sens Tymanowskiego Possessora manifestuie się oto. Iż Dyspozytor Tyma-

15nowiecki na Rok Tysiączny Siedmsetny Sześdziesiąty Osmy w Tymanowce[?]

16Łany Dworskie z Żytem y Pszenicą ozimemi dobrego nasienia czystemi natu-

17cie[?] y Gęsto zasiał ziebli[?] niemało zostawił w Tymanowce, Wiell. zaś ante hac Lupiń-

18ska a teraznieysza Pisarska trzymaiąc Klucz Kossakowski ante expirationem con-

19tractus sui w Jesieni in Anno Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Septimo in

20Annum Millesimum Septingentesimum Sexagesimum Octavum w ktorym się

21o środopościu Kontrakt expirował Łanow Dworskich Kossakowieckich należycie po

22Gospodarsku nieodsiała ale niespodziewaiące się daley trzymać Klucza Kossakowie-

23ckiego byle ad oculum, Żytem y Surzykiem nie Pszenicą niedobrego nasienia Ła-

24no zasiać kazała a gdy in Anno millesimo septingentesimo sexagesimo Octavo na

25[kustosz:] Kontrakt

k. 73v (skan 0076, strona lewa)

1Kontrakt we Lwowie od JW. Katarzyny z Potockich Kossakowskiey Kasztell. Ka-

2mieńskiey tak Wiell. przedtym Lupińska Wdowa na Dobra Tymanowkę iako y W.

3Michał Stoiński Podsędek Ziemski Krzemc. na klucz Kossakowiecki Kontrakty Arę-

4downe otrzymali y w Possessią Dobr weszli y per Commutationem Łany za

5Łany sobie podali tedy na Wiosnę w kluczu Kossakowieckim gdy na Łanie iednym

6od Łozowatey nad Jarem Żyto penitus nieschodziło na Hreczkę przeorana trzecia część

7zaś tegoż samego Łanu dla proby zostawiona, Na ktorym sama Stokłosa y Bodiaki

8gdzie niegdzie Żyta kłos urodził się, z tegoż Łanu kup Sto ieśli Żyta zebrana a gdy do

9wymłotu przyszło z Kup cztorech ieden czetweryk Żyta namłocono, na drugim Łanie

10za Kossakowką od Dębiny Żyto Rzadko się urodziło y tyle kup Dwieście Dziesięć ze-

11brano a Kopa zaś każda ziarna tylko trzy ćwierci wydała, na tym samym Łanie

12Surzyku kup Siedmdziesiąt osm za miast Pszenicy urodziło się kopa zaś każda tylko

13ćwierci dwie bez Garca wydawała Surzyku, Ziemi na Zimę żadney Wiell. Lupiń-

14ska przeszła w kluczu Kossakowieckim Wiell. Possessorowi niezostawiła ktorą one-

15le[?] w Tymanowce zastała przez ktorę Wiell. Lupińska ad præsens Pisarska nie do-

16bre y złym nasieniem zasianie Łanow do wielkiey szkody W. Possessora przypro-

17wadziła y ukrzywdziła w zasianiu Łanow za Łany Tymanowskie o ktore złe zasia-

18nie y niedosianie należycie Dobrym nasieniem Łanow, pko teyże Wiell. Pi-

19sarskiey Podcz. Mielnc. powtornie Manifestuie się. Marcin Karczewski

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „sub veniendo Jntegritati proventuum Bonorum” – zabezpieczając nienaruszalność dochodów z dóbr; „primo … secundo ad præsens voto” – z pierwszego … obecnie z drugiego małżeństwa; „ante hac” – przedtem; „ante expirationem contractus sui” – przed wygaśnięciem swego kontraktu; „in Anno Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Septimo in Annum … Sexagesimum Octavum” – w roku 1767 na rok 1768; „ad oculum” – na oko, dla pozoru; „per Commutationem” – przez zamianę; „penitus” – zupełnie. Miary: kopa (60 snopów), czetweryk, ćwierć, garniec (miary zboża); „surzyk” – mieszanka żyta z pszenicą; „stokłosa”, „bodiaki” – chwasty; „hreczka” – gryka; „środopoście” – połowa Wielkiego Postu.

Odczyty niepewne: „Kresceney[?]” (zapewne „w Krescencyi” – w urodzaju), „natucie[?]”, „ziebli[?]”, „onele[?]”. Podpis Karczewskiego bez „mpp”. Nagłówek: „Podsędka Z. K.” = podsędka ziemskiego krzemienieckiego; „P. Miel.” = podczaszynie mielnickiej.

Streszczenie

8IV 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Marcin Karczewski w imieniu Michała Stoińskiego, podsędka ziemskiego krzemienieckiego, arendownego posesora klucza kossakowieckiego, manifestuje się przeciw Felicjannie z Lupińskich (1° v. Lupińskiej, cześnikowej bracławskiej, 2° v. Pisarskiej, podczaszynie mielnickiej), dawnej posesorce klucza kossakowieckiego, obecnej posesorce Tymanówki. Podczas gdy dyspozytor tymanowiecki obsiał łany dworskie w Tymanówce dobrym żytem i pszenicą, Lupińska przed wygaśnięciem swego kontraktu (jesień 1767, kontrakt wygasał w połowie Postu 1768) obsiała łany w Kossakówce tylko „na oko”, złym ziarnem żyta i surzyku. Gdy w 1768 r. obie strony otrzymały we Lwowie od kasztelanowej kamieńskiej Katarzyny z Potockich Kossakowskiej kontrakty arendowne (Lupińska na Tymanówkę, Stoiński na klucz kossakowiecki) i zamieniły się łanami, okazało się, że plony w Kossakówce były nikłe (wyliczenie kop i wydajności z poszczególnych łanów), a ziemi pod oziminę nie zostawiono. Karczewski ponawia manifest o złe i niedostateczne obsianie łanów.

Transkrypcja

k. 73v (skan 0076, strona lewa)

1Maa Urodz. Lisowskiego Nne W. Bukoiem-

2skiego de expleta Possessione

3Roku Tysiąc Siedmset, Sześdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Aprilis Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przede-

6mną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnc.

7Compns personaliter Urodz. Jmc Pan Jan Lisowski postrzegaiąc wszelkiego ubez-

8pieczenia Wgo Pana Jana Bukoiemskiego Podsto. Padl.[?] Pryncypała swoiego

9a przychylaiąc się we wszystkim do Prawa pospolitego de continuata Possessi-

10one opisanego hanc in diligentiam offert Manifestationem. Iż Urodz. Compns

11będąc w Dobrach wsi Jurkowce tu w WWie Bracł. a Powiecie Winnc. Sytuo-

12wanych vigore Kontraktu zastawnego między Wiell. Michałem Zaboklickim Łow-

13czym Żydacz. z iedney a Wiell. Janem Bukoiemskim Podsto. Padl.[?] w Roku Tysią-

14cznym Siedmsetnym Sześdziesiątym Dziewiątym Die Decima Sexta Januarij we

15Lwowie z drugiey strony otcz wieś zawartego zacząwszy a die Secunda Marcij Anni

16præsentis usq[ue] ad diem secundam Aprilis pacifice nemine Jmpugnante nec

17contradicente wysiedział na Wiell. Pryncypała Possessy de qua expleta in bonis

18Jurkowka pacifica Possessione ac securitte Principalis sui Jterata Manifesta-

19tur vice. Compns ignarus scribendi crucem S. Posuit. Jan Lisowski ⊗

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „de expleta Possessione” – o wypełnionej (wysiedzianej) posesji; „hanc in diligentiam offert Manifestationem” – składa tę manifestację w trybie pilnym; „Prawo pospolite de continuata Possessione” – prawo pospolite o nieprzerwanej posesji (wymóg wysiedzenia czterech tygodni po objęciu dóbr); „Die Decima Sexta Januarij” – dnia 16 stycznia; „otcz” (ociec?) – dosł. „ojczyzna”, tu: dziedziczna (wieś); „a die Secunda Marcij Anni præsentis usque ad diem secundam Aprilis” – od 2 marca roku bieżącego do 2 kwietnia; „pacifice nemine Impugnante nec contradicente” – spokojnie, nikim nie zaczepiającym ani się nie sprzeciwiającym; „de qua expleta in bonis Jurkowka pacifica Possessione ac securitate Principalis sui Iterata Manifestatur vice” – o którą wypełnioną spokojną posesję w dobrach Jurkówka i bezpieczeństwo swego mocodawcy ponownie się manifestuje; „Compns ignarus scribendi crucem S. Posuit” – komparent nieumiejący pisać postawił znak krzyża świętego.

Odczyty niepewne: tytuł Bukojemskiego „Podsto. Padl.[?]” = podstoli podlaski (potwierdzone w akcie 119); „otcz” – skrót nierozwinięty, jak w aktach 109 i 111. Nazwa wsi zapisana „Jurkowce” i „Jurkowka”.

Streszczenie

8IV 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jan Lisowski (niepiśmienny) w imieniu Jana Bukojemskiego, podstolego podlaskiego, oświadcza, że objąwszy na mocy kontraktu zastawnego zawartego 16 I 1769 we Lwowie między Michałem Zaboklickim, łowczym żydaczowskim, a Bukojemskim wieś Jurkówkę (woj. bracławskie, pow. winnicki), wysiedział w niej spokojnie, bez sprzeciwu, posesję od 2 III do 2 IV 1769. Ponownie manifestuje się o wypełnienie posesji.

Transkrypcja

k. 73v (skan 0076, strona lewa, dół)

1Maa W. Niedzwieckiego S. M. pko Urodzone-

2mu Skolskiemu P[odkomorzy]na[?] Kamen.[?]

3[kustosz:] Roku

k. 74 (skan 0076, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset, Sześdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Aprilis Dziesiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnc. pter

5compns W. J. Pan Jan Bal.[?] Miedzwiecki Stol. Mścisł. Ziemianin y Palestrant Wwa

6Bracł. solennie na pko Urodz. Panu Antoniemu Skolskiemu ‡ skarży y Manifes-

7tuie się oto. Iż wyż wyrażony Urodz. Obżałł. stante disturbio kraiu przy tak wielkich

8Zamachach zbuntowanego chłopstwa, Jako oczewis tego mieliśmy praktyki, przy cho-

9dzieniych[?] y teraz zostaiących trwogach y zamieszaniu przybywszy do Akt tutey-

10szych dla attentowania Juramentu Wiell. Bukoiemskiego Podst. Podla. do

11czasu zwyczaynego czekać niechciał, y gdy W. Kompnt dla czekania Akt, zapo-

12wziętą wiadomością o przybyciu woyska cale niewiadomego, doznawszy na sobie

13iednego nieszczęścia unikaiąc podobnego zachronić się y Protokuł z sobą wziąć był

14przymuszony, conservationem Actus Urodz. Obżałł. przyrzekł, Urodz. Obżałł. malevolen-

15tia contra Personam Susceptiatis[?] Ductus za podstęp ymowę[?] y ze stroną sobie złą no-

16sząc bez względu na praktykowane po rożnych Grodach szkody usiłuiąc W. Mnto[?]

17w iakowes przynieść ubliżenie nieczekaiąc wyiechał, y dla iedynego wsparcia

18Jnteresow JW. Pryncypała swego, W. Kwerulanta quasi renuntiatom przyię-

19cia Manifestu pko W. Bukoiemskiemu obwinił a na iedyną Kapcyą y usz-

20czerbek goniąc W. Kompnta Termin do prześwietl. Trybunału Koronn. Lwo-

21wie[?] onemu Exportował /: ktory ad præsens obstante hostilitte po drogach bez

22trudny przyiazd, y ullatenus niemogły widząc comparere et adesse Prześwietl.

23Trybunałowi Korony Lwowe pter niemoże:/ mare vexatori Trno Assig.[?]

24nienotowaną W. Mnsta[?] oczernił teraz zaś ażeby iakowemu niepodpadł pro-

25cessowi, y osoby swoiey nieponiosł Prostytucyi a na Fortunie szkody, Rne[?]

26præmissor. omnium qm[?] solennissime pko temuż Urodz. Antoniemu Skol-

27skiemu iteratis queritur et Maat. vicibus niemniey przychylaiąc do Videndy

28de Diligentia do Akt ninieyszych Roku teraznieyszego Die Vigesima O-

29ctava Februarij zaniesioney Protestatur cum opponente distinctam ha-

30bere actionem declarans. Jan Bal.[?] Miedzwiecki mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi wtrętami. Tłumaczenia: „stante disturbio kraiu” – w czasie zamieszek w kraju; „attentowanie Juramentu” – dopilnowanie złożenia przysięgi; „conservationem Actus … przyrzekł” – przyrzekł zachowanie (zabezpieczenie) aktu; „malevolentia contra Personam … Ductus” – powodowany niechęcią wobec osoby; „quasi renuntiatom przyięcia Manifestu” – jak gdyby (kwerulant) wyrzekł się przyjęcia manifestu; „obstante hostilitate” – z powodu działań nieprzyjacielskich; „ullatenus” – w żaden sposób; „comparere et adesse” – stawić się i być obecnym; „pter” (personaliter) – osobiście; „Prostytucya” – zniesławienie, zhańbienie; „iteratis queritur et Manifestatur vicibus” – ponownie skarży się i manifestuje; „Videnda de Diligentia” – (manifest) o wglądnięcie (videnda) i o pilności; „Protestatur cum opponente distinctam habere actionem declarans” – protestuje, oświadczając, że z przeciwnikiem ma odrębną sprawę.

Odczyty bardzo niepewne w środkowej części: „chodzieniych[?]”, „Susceptiatis[?]”, „ymowę[?]”, „W. Mnto[?]/Mnsta[?]” (zapewne skrót „W. Manifestanta”), „Kapcyą” (kaptacja?), „Trno Assig.[?]” (termino assignato?), „Rne[?]”, „qm[?]”. Tytuł Skolskiego w nagłówku „P[odkomorzy]na[?] Kamen.[?]” i dopisek na marginesie „Palestrantowi Podkom.[?] Kam.[?]” – może: palestrant (podkomorzyca?) kamieniecki. Nagłówek „S. M.” = stolnika mścisławskiego (w tekście „Stol. Mścisł.”); „Niedzwieckiego” w nagłówku = Miedźwieckiego. Akt potwierdza tytuł Bukojemskiego: podstoli podlaski (por. akt 118).

Streszczenie

10IV 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jan Bal[?] Miedźwiecki, stolnik mścisławski, ziemianin i palestrant województwa bracławskiego, manifestuje się przeciw Antoniemu Skolskiemu, palestrantowi przydanemu do interesów jego pryncypała. Skolski, przybywszy do akt grodzkich w czasie zamieszek (bunt chłopski, wieść o nadciągającym nieznanym wojsku), by dopilnować przysięgi Bukojemskiego, podstolego podlaskiego, nie zaczekał zwyczajnego czasu; gdy komparent dla bezpieczeństwa musiał się schronić z protokołem, Skolski z niechęci wyjechał, oskarżył komparenta, jakoby zrzekł się przyjęcia manifestu przeciw Bukojemskiemu, i wyniósł mu termin przed Trybunał Koronny we Lwowie, na który z powodu działań nieprzyjacielskich na drogach nie można się stawić. Komparent ponawia manifest, przyłącza się do swego manifestu z 28 II 1769 i oświadcza, że ma z przeciwnikiem odrębną sprawę.

Transkrypcja

k. 74 (skan 0076, strona prawa, dół)

1Maa Nne W. Galiczowey P. P. y Synow

2in Diligentia

3Roku Tysiąc Siedmset Sześdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Aprilis Jedynastego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

6y przedemną Onufrym Moskwickim[?] Namiesnikiem Burgrabstwa Grod-

7zkim Winnc. Compns pter Urodz. Jmc Pan Franciszek Witkowski nne et ex

8Commisso W. J. Pani Tekli z Dąbrowskich Galiczowey Podcz. Parnc.

k. 74v (skan 0077, strona lewa)

1niegdy W. Stanisława Galicza Podcza. Parnc. pozostałey Mał. wdowy Dobr wsi

2Lemieszowki dożywotniey Possessorki tudzież y Małoletnich pozostałych Synow

3przychylaiąc się do Prawa Pllgo[?] y Praw WW. Pryncypałow Kompntis na tcz[?] Dobra

4wieś Lemieszowkę służących takowe przed Aktami ninieyszemi pilności swey czy-

5ni oświadczenie y oto. Iż co ad affectationem W. Antoniego Galicza Podwoiew. Bracł.

6w Dobra wieś Lemieszowkę przez Woźnego Wojciecha Hubaczewskiego y Szlach-

7ty WW. Urodz. Jana Pawłowskiego y Karola Łabęckiego[?] wzięta y w Grodzie Winnc.

8Die Nona Martij Anno præsenti nienależycie zeznana Rell. Jntromissyi iako tu-

9dzież ad affectationem JO. Xiążęcia Jmci Lubomirskiego Wdy Lubell. w też sa-

10me Dobra wyż wspomniane aż przez Opatr.[?] Woźnego Jakuba Jankowskie-

11go y Szlachty Urodz. Józefa Kijowskiego y Jerzego Dańczewskiego[?] także niby

12wzięta y w Grodzie tymże Winnc. tegoż Roku Die Decima Martij niespra-

13wiedliwie y niesłusznie iako się czasu Sprawy okaże zeznana Jntromissia, kto-

14rę iako są intrusive wzięte y nienależycie w Grodzie tymże Winnc. zeznane Jn-

15tromissye tak aby w czasie Dalszym w Sądzie pko Prawom WW. Pryncy-

16pałł. niewątpliwym iakowey niesprawowały Animadwersyi, wcześnie

17zapobiegaiąc y postrzegaiąc Całości Substancyi WW. Pryncypałł. swoich J-

18teratis de præmissis omnibusq[ue] ac de nullitte et invaliditte wyż wspomnionych

19wziętych y niesłusznie zapisanych Jntromissyi Zostawiwszy Salwę wol-

20nego poprawienia przyczynienia lub umnieyszenia teyże Manifestacyi

21in Diligentia uczynioney ktorey do Akt o przyięcie prosił co y otrzy-

22mał. Franciszek Witkowski mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „ad affectationem” – na żądanie (z instancji); „Rell. Jntromissyi” – relacja (zeznanie woźnego) o intromisji, tj. wwiązaniu w posiadanie; „Die Nona/Decima Martij Anno præsenti” – 9/10 marca roku bieżącego; „intrusive” – bezprawnie, przez wtargnięcie; „Animadwersya” – tu: zarzut, przeszkoda prawna; „Jteratis de præmissis omnibusque ac de nullitate et invaliditate” – ponownie o wszystko powyższe oraz o nicość i nieważność; „Salwa wolnego poprawienia, przyczynienia lub umnieyszenia” – zastrzeżenie prawa do poprawienia, rozszerzenia lub zmniejszenia (manifestu); „in Diligentia” – w trybie pilnym.

Odczyty niepewne: nazwisko namiestnika „Moskwicki[?]” (jak w aktach z 2 III 1769); „Pllgo[?]” (prawa pospolitego?), „na tcz[?]”, „Łabęckiego[?]”, „Opatr.[?]” (może skrót tytułu woźnego), „Dańczewskiego[?]”. Por. akt 106 (Galiczowa, dożywotnia posesorka Lemieszówki) oraz akt 121 – następny manifest tejże komparentki.

Streszczenie

11IV 1769 przed Onufrym Moskwickim [?], namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Franciszek Witkowski w imieniu Tekli z Dąbrowskich Galiczowej, wdowy po Stanisławie Galiczu, podczaszym parnawskim, dożywotniej posesorki wsi Lemieszówka, i jej małoletnich synów, manifestuje się o nieważność dwóch intromisji do Lemieszówki: na rzecz Antoniego Galicza, podwojewodziego bracławskiego (woźny Wojciech Hubaczewski ze szlachtą Janem Pawłowskim i Karolem Łabęckim [?], zeznana w grodzie winnickim 9 III 1769), oraz na rzecz księcia Lubomirskiego, wojewody lubelskiego (woźny Jakub Jankowski ze szlachtą Józefem Kijowskim i Jerzym Dańczewskim [?], zeznana 10 III 1769). Uznaje je za wzięte bezprawnie i niesłusznie zapisane; zastrzega prawo uzupełnienia manifestu.