Akty 241–280

Transkrypcja

k. 141 (skan 0143, strona prawa – dół; staranne pismo, dolne wiersze lekko wyblakłe)

1Maa Nne JO. Xżny Jmci Czetwertyńskiey

2Podkomorzyny Bracławskiey

3in Diligentia.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiąt, Dziewiątego.

5Miesiąca Julii, Piętnastego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi,

7y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa

8Grodzkim Winnickim. Osobiście się stawiąc Urz. Jmć Pan Jgnacy

9Czaykowski Jmieniem y z woli JO. Xny Jmci Joanny Czetwer-

10tyńskiey Podkomorzyny Bracł. Star. Pułtow.[?] dbaiąc pieczaiąc Całości

11Oney uroczyście w pilności świadczy y manifestuie się w ten spo-

12sob: Jż lubo by JO. Mnta Pryncypałka Prawu względem płacenia

13Kwart z Starostw, y iakimkolwiek Jmieniem Krolewszczyzn prze-

14przepisanemu dosyć uczynić chciała, gdy iednak w Starostwie

15Pułtowskim[?] uprzywilejowaney Dzierżawie oney zostaiącym

16nietylko podług Lustracyi tegoż Starostwa Jntraty niema, ale na-

17wet dla przechodow Stanowisk furażowania Woysk rożnych,

18a bardziey dla rozeyścia się Poddaństwa z przyczyny naywięk-

19szey w tym Kraju rozruchow y rozbiorow[?] całe upadł Prowent,

20tedy Kwarty z tegoż Starostwa Pułtowskiego[?] wypłacić niema

21sposobności. Przeto ażeby JO. Xna Jmć Podkomorz. Bracł. Star.

22Pułtowska[?] niezdała się Prawu przeciwiać, Urodzony Stawiaią-

23cy się imieniem Oney o niemożność wypłaty Kwart pła-

24cenia z przerzeczonego Starostwa Pułtowskiego[?] Kwarty

k. 141v (skan 0144, strona lewa – góra)

1powtornie iako nayuroczyściey świadczy y manifestuie się Jgna-

2cy Czaykowski mmd.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „in Diligentia” – w pilności (dla zabezpieczenia prawnego); „Kwarta” – podatek z królewszczyzn (czwarta część dochodu, na utrzymanie wojska kwarcianego); „Lustracya” – lustracja (spis dochodów) starostwa; „uprzywilejowana Dzierżawa” – dzierżawa na mocy przywileju królewskiego; „furażowanie” – zabieranie paszy przez wojsko; „rozruchy y rozbiory[?]” – zamieszki i grabieże (1768–1769); „mmd.” – manu mea (propria).

Nazwa starostwa w rkp. „Star. Pułtow.” / „Pułtowskim” / „Pułtowskiego” – odczyt niepewny (Pułtowce? Puttowskie?). Joanna Czetwertyńska, podkomorzyna bracławska – żona Janusza Tomasza Czetwertyńskiego (por. akt 128, podkomorzy JKMci; w aktach 161–200 Helena z Żurakowskich Czetwertyńska – inna osoba). „rozbiorow[?]” – odczyt niepewny.

Streszczenie

15VII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Ignacy Czaykowski w imieniu ks. Joanny Czetwertyńskiej, podkomorzyny bracławskiej, starościny pułtowskiej [?], oświadcza dla ostrożności, że choć chciałaby wypełnić prawo o płaceniu kwarty ze starostw i królewszczyzn, to w jej dzierżawie – starostwie pułtowskim [?] – nie ma żadnych dochodów: nie tylko według lustracji, ale z powodu przemarszów, postojów i furażowania różnych wojsk, a zwłaszcza rozejścia się poddanych wskutek największych w tym kraju rozruchów, cały dochód upadł. Aby nie wydawało się, że przeciwstawia się prawu, manifestuje się o niemożność wypłacenia kwarty.

Transkrypcja

k. 141v (skan 0144, strona lewa)

1Manifestacya Urodzone-

2go Dacewicza de Dilien-

3tia sui.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

5Miesiąca Julii, Piętnastego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi, Winnic-

7kiemi, y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem

8Burgrabstwa Grodzkim, Winnickim. Compns pter Urz. Jmć Pan

9Łukasz Dacewicz, iak tylko do Akt ninieyszych przybyć mogł,

10tak zaraz w pilności swoiey takowe czyni ostrzeżenie, Jż Urod.

11Komparent maiąc Dług trzyletny u JW. Brzostowskiego P. W. X. Litt.[?]

12Trzy Tysiące Szescset Złł. Polsk., ktory iako sprawiedliwy Urz. nale-

13żał Komparentowi, tak JW. Brzostowski P. W. X. Litt.[?] Wiell. niegdy

14Zacyniczowi[?] Stol.[?] Stary[?], aby te Trzy Tysiące Szescset Złł. Polsk. Urz.

15Manifestantowi wypłacił, uczynił Dyspozycyą, że zaś niegdy

16Wiell. Zacynicz[?] tey Summy zaraz wypłacić niemogł, prze-

17to umowiwszy się z Urz. Komptem[?] na tę Summę Trzy Tysiące

18Szescset Złł. Polsk. opisawszy się, do Roku wypłacenia tey Summy

19dał Dokument, w Czasie ktorym gdy wielkie w Ukrainie się

20wzniecili się Chłopskie Bunty, gdzie y Urz. Manifestans od tegoż

21hultaystwa został zrabowany, y ten Skrypt przez tychże hul-

22taiow wraz z innemi Dokumentami podarty został. Zatym

23Urod. Komprt ostrzegaiąc Całości Substancyi swoiey, aby przez

24te podarcie Skryptu iakowego nieponiosł ubliżenia, de Dili-

25gentia sui manifestatur. Compns pisać nieumieiący Krzy-

26żem Swiętym podpisuie się, Łukasz Dacewicz ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „de Diligentia sui” – dla swojej ostrożności (zabezpieczenia prawnego); „Compns pter” = Comparens personaliter – stawiwszy się osobiście; „Dyspozycya” – polecenie (przekazanie długu do zapłaty przez innego); „Skrypt” – pisemne zobowiązanie dłużne; „hultaystwo” – hajdamacy (koliszczyzna 1768).

Odczyty niepewne: tytuł Brzostowskiego („P. W. X. Litt.” – pisarz [?] Wielkiego Księstwa Litewskiego), nazwisko „Zacynicz[?]” i skrót „Stol.[?] Stary[?]”, „Komptem[?]” (może osoba – „z Urz. Komptem”, albo skrót „Kompartem”?). Akt czytelny, pismo staranne.

Streszczenie

15VII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Łukasz Dacewicz wnosi zastrzeżenie: Brzostowski, pisarz [?] W. Ks. Lit., był mu winien od trzech lat 3600 złp; polecił zmarłemu Zacyniczowi [?] wypłacić tę sumę, a ten, nie mogąc zapłacić od razu, w porozumieniu z Komptem [?] wydał Dacewiczowi dokument (skrypt) na 3600 złp z terminem rocznym. Gdy na Ukrainie wybuchły chłopskie bunty, Dacewicz został obrabowany przez hajdamaków, a skrypt wraz z innymi dokumentami podarto. Dla zabezpieczenia swego majątku manifestuje się, by z powodu zniszczenia skryptu nie ponieść szkody; niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 141v (skan 0144, strona lewa – dół; dolne wiersze zalane)

1Maa Urod. Michała Borkowskie-

2go de Expleta Possessione.

3Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego Dziewiątego.

4Miesiąca Julii, Piętnastego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

6kiemi, y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem

7Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Compns pter Urz. Jmć

8Pan Michał Dunin Borkowski in Diligentia sui manife-

9stuie się o to: Jż Jmć maiąc Część Zastawną we wsi Żywotowce

10w Wwie Bracł. a Powiecie Winn. leżącą od Wiell. Jchmć Panow

11Eliasza y Kazimierza Wielhorskich Podstol. Parnaw. Braci mię-

12[reklamant:] dzy

k. 142 (skan 0144, strona prawa – góra)

1dzy sobą rodzonych S. P. Urod. Bazylemu Borkowskiemu Bratu Com-

2ptis Rodzonemu w Summie w Kontrakcie de Actu et Data Ejus

3wyrażoney puszczoną, a na Urz. Kompta po Smierci okrutney

4tegoż od Haydamakow zadaney w teyże wsi Żywotowce iure

5Naturali et Successivo spadłą y należącą, Ponieważ Juridice

6podług Prawa intromittował się w Roku teraznieyszym Tysiąc

7Siedmset, Szescdziesiątym, Dziewiątym, Dnia Osmnastego Apri-

8lis, y pacifice nemine impugnante et contradicente Possessyą

9Czteroniedzielną wysiedział, Przeto in diligentia expleta Possessionis

10manifestuie się. M. Borkowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „de Expleta Possessione” – o dopełnionym objęciu posiadania; „in Diligentia sui” – dla swej ostrożności; „de Actu et Data Ejus” – (kontrakt) z jego aktem i datą; „iure Naturali et Successivo” – prawem naturalnym i dziedziczenia; „Juridice” – prawnie; „intromittować się” – wwiązać się w posiadanie; „pacifice nemine impugnante et contradicente” – spokojnie, przy nikogo niezaczepiającym i niesprzeciwiającym się; „Possessya Czteroniedzielna” – posiadanie przez cztery tygodnie (wymagane prawem do uznania intromisji za dopełnioną).

Nazwa wsi w rkp. „we wsi Żywotowce” – Żywotówka [?] / Żywotów (por. akty 205, 208: Żywotów, klucz żywotowski). Wielhorscy – Eliasz i Kazimierz, bracia, podstolowie [podstolicowie?] parnawscy. Bazyli Borkowski zabity przez hajdamaków (koliszczyzna 1768).

Streszczenie

15VII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Michał Dunin Borkowski dla ostrożności oświadcza, że część zastawną we wsi Żywotówka [?] (woj. bracławskie, pow. winnicki), puszczoną przez braci Eliasza i Kazimierza Wielhorskich, podstolich parnawskich, jego rodzonemu bratu Bazylemu Borkowskiemu za sumę określoną w kontrakcie, a po okrutnej śmierci Bazylego z rąk hajdamaków w tejże wsi przypadłą komparentowi prawem naturalnym i dziedziczenia, objął prawnie intromisją 18 IV 1769 i spokojnie, bez niczyjego sprzeciwu, przesiedział czterotygodniowe posiadanie; manifestuje się więc o dopełnione objęcie posiadania.

Transkrypcja

k. 142 (skan 0144, strona prawa)

1Maa Urod. Łazowskiey y

2Jnnych in Diligentia sui.

3Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

4Miesiąca Julii, Siedmnastego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickie-

6mi, y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Bur-

7grabstwa Grodzkim Winnickim. Compns pter Urz. Marianna

8z Rycharskich[?] primo niegdy Urz. Jędrzeja Krasnosielskiego, secun-

9do autem voto niegdy Urz. Łazowskiego pozostała Małżonka wdowa

10swym, y Urz. Antoniego Rycharskiego[?] Brata swego Rodzonego Jmie-

11niem, ostrzegaiąc Całości swoiey, iako y wspomnionego Substan-

12cyi, a wspolnie Dobr Kidzowki[?] w Kluczu Umańskim virtu-

13te iurium sui Possessorowie skarży y manifestuie się o to: Jż gdy

14Złość zbuntowanego Poddaństwa Umańskiego na niewiernym

15Leyzorze Arędarzu Dobr Kidzowki[?] Smierć wypełniła, Urod.

16Comptes maiąc Dług Summy Tysiąca Trzechset Złł. Polsk. na Dobrach

17Raty[?] oznaczone nieodebrali, Chudoby, Kotłow y Długow na

18Gromadzie po zabitym nieoddano, nawet Zboża w gotowym

19Ziarnie z przyczyn wyż wyrażonych zabrane, w niwecz obro-

20cone, tak daleće: że przez salwowanie Życia swego odzyskanie

21własności przyciężkie y niepodobne zostaie y było, O co po-

22dług Prawa, iako ad sui Evictorem każdy uważać się powi-

23nien, tak też Komparentka do ewinkowania utraty swey

24biorąc się, teraz ut innotescat Actis, nre[?] Gemissorum[?] suo, et

25Cujus supra nomine queritur et manifestatur. Compns igna-

26ra Sdi Crucem Stam posuit Marianna Łazowska ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „virtute iurium sui” – na mocy swoich praw; „niewierny” – niechrześcijanin (Żyd); „salwowanie Życia” – ratowanie życia (ucieczka); „ad sui Evictorem” – (zwracać się) do swego ewiktora (gwaranta prawnego); „ewinkować” – dochodzić prawnie (ewikcja); „ut innotescat Actis” – aby było wiadome aktom; „suo et Cujus supra nomine queritur et manifestatur” – w imieniu swoim i wyżej wymienionego skarży się i manifestuje; „Compns ignara Scribendi Crucem Sanctam posuit” – komparentka nieumiejąca pisać postawiła krzyż święty.

Tło: koliszczyzna 1768 w Humańszczyźnie (klucz humański Potockich) – zabicie arendarza Lejzora w Kidzówce [?]. Odczyty niepewne: „Rycharskich[?] / Rycharskiego[?]”, „Kidzowki[?]” (rkp. „Kiadzowki / Kidzowki”), „Raty[?]”, „nre[?] Gemissorum[?]”.

Streszczenie

17VII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Marianna z Rycharskich [?], wdowa po Jędrzeju Krasnosielskim (pierwszym mężu) i Łazowskim (drugim mężu), we własnym imieniu i rodzonego brata Antoniego Rycharskiego [?], wspólnych posesorów dóbr Kidzówka [?] w kluczu humańskim, manifestuje się dla ostrożności: gdy zbuntowani poddani humańscy zabili arendarza Kidzówki Żyda Lejzora, komparenci nie odebrali swego długu 1300 złp w ratach, nie oddano im chudoby, kotłów ani długów gromady po zabitym, a nawet zboże w ziarnie zabrano i zniszczono; ratując życie, nie mogli odzyskać swej własności. Zapowiadają dochodzenie strat prawem; komparentka, niepiśmienna, postawiła krzyż.

Transkrypcja

k. 142 (skan 0144, strona prawa – dół; tekst wyblakły)

1Manifestacya Urod. Podgainskie-

2go y Jnnych pko Wiell. Mysłkow-

3skiey.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

5Miesiąca Julii, Siedmnastego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y przede-

7mną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Gr.

8Winn. Compns pter Urz. Jan Podgainski iak prędko dowiedzieć

9się mogł o zaszłym Manifeście od Wiell. Mysłkowskiey prze-

10[reklamant:] ciwko

k. 142v (skan 0145, strona lewa – góra)

1ciwko Urz. Tomaszowi Podgainskiemu y Jnnym zaniesionym tak

2zaraz quam solennissime, idque na fundamencie Prawa Vir bo-

3nae famae a primo intuitu obiectionis sua sese emundet, swym y

4wyż wspomnianego Brata swego Jmieniem, quam solennissime

5pko Wiell. Mysłkowskiey, Szlachcie y Woźnemu skarży, manife-

6stuie y remanifestuie się o to: Jż Wiell. Mysłkowska podczas rewo-

7lucyi y swywoli Chłopskiey cierpiąc y ponosząc ruiny y rabunki,

8niewinnie inwehuie na Urz. Tomasza Podgainskiego, y Urz. Jozefa

9Wysockiego maiąc w teyże wsi bez żadney noty y podeyrzenia

10mieszkaiących, zabrawszy Ludzi Dworskich y Gromadę dla poszuka-

11nia szkody na Obeyście y Dom Urz. Wysockiego nastała, ktory wo

12bezności[?] Wiell. Obżał. Syna, Dom y Obeyście całe strzęsli, słomę z

13Budynku poobdzierali, komory, skrzynie odbijali, szkod znacznych

14naczynili, a na oczernienie honoru y sławy osob nietylko wszę-

15dzie, a mianowicie we wsi Popowcach za rozboynikow głosząc, ale

16na ostatek Aresztami obciążać, y do grabieży y zabrania wołow

17własną pracą onychże z kupionych, ktore do tych czas w cudzych

18zostaią rękach, przywieść ważyła się, Dlaczego ninieyszy Compns

19ostrzegaiąc Całość honoru Jmienia swego niesłusznie oczernio-

20nego, tak o więzie[?] sławy, opisanie Manifestem, o nienależyty

21Areszt, iako o przyniesienie szkod, grabież, wołow, a z tąd pocho-

22dzące utraty y nienależyte koszta, solennie iterato swym, y wyż

23wyrażonych Jmieniem przeciwko tymże Wiell. Obżał. queritur et

24manifestatur. Jan Podgainski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „quam solennissime” – jak najuroczyściej; „idque na fundamencie Prawa: Vir bonae famae a primo intuitu obiectionis sua sese emundet” – a to na podstawie prawa: człowiek dobrej sławy niech od razu, przy pierwszym zarzucie, się oczyści; „rewolucya” – zamieszki, rebelia; „inwehować” – napadać słowami, oskarżać; „Obeyście” – obejście, podwórze; „queritur et manifestatur” – skarży się i manifestuje.

Odpowiedź na manifest Mysłkowskiej (nie wpisany w tej części księgi) oraz związek z aktem 238 (areszt Józefa Wysockiego w Lipowcu na rekwizycję Mysłkowskiej, szlachta Wrzeszcz [?] i Piotrowski, woźny Radliński, Podgaiński – arendarz w Lipowcu, akt 239). Popowce – por. akt 236. Odczyty niepewne: „bezności[?]” (nieobecności?), „więzie[?]”.

Streszczenie

17VII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jan Podgaiński, gdy tylko dowiedział się o manifeście Mysłkowskiej przeciw jego bratu Tomaszowi Podgaińskiemu i innym, w imieniu własnym i brata – opierając się na zasadzie, że człowiek dobrej sławy winien od razu oczyścić się z zarzutu – manifestuje się i remanifestuje przeciw Mysłkowskiej, szlachcie i woźnemu. Mysłkowska, poniósłszy szkody i rabunki w czasie rebelii i swawoli chłopskiej, niewinnie oskarża Tomasza Podgaińskiego i Józefa Wysockiego, mieszkających w tej samej wsi bez żadnej złej sławy: z ludźmi dworskimi i gromadą najechała dom i obejście Wysockiego pod nieobecność [?] jej syna, przetrząsnęła wszystko, zdarła słomę z budynków, wyłamała komory i skrzynie, a ponadto rozgłaszała, zwłaszcza w Popowcach, że są rozbójnikami, obciążyła ich aresztami i doprowadziła do zabrania ich wołów, które dotąd są w cudzych rękach. Komparent protestuje o zniesławienie, nienależny areszt, szkody, grabież wołów i koszty.

Transkrypcja

k. 142v (skan 0145, strona lewa – dół; ostatnie wiersze zalane)

1Manifestacya Urod. Podgainskie-

2go przeciwko Jmć Panu Kom-

3panowi.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

5Miesiąca Julii, Siedmnastego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

7kiemi, y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem

8Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Compns pter Urz. Jmć

9Pan Jan Podgainski ostrzegaiąc Całość pracy krwawo naby-

10tey Urz. Tomasza Podgainskiego Brata swego Rodzonego solen-

11nie swym, y wspomnianego Jmieniem przeciwko Jmć Panu

12Kompanowi zwierzchności Dworskiey w Dobrach Mieście

13Lipowcu ad praesens osiadaiącemu, tudzież Sługom Dworskim,

14Atamanom y Poddaństwu Lipowieckiemu skarży, manifestu-

15ie się o to: Jż Jmć Pan Kompan niemaiąc żadney przyczyny,

16ani pretensyi Woły pasące się na Gruntach Lipowieckich

17bez naymnieyszey szkody ludzkiey własnym groszem y trudem

18wspomnionego Komparenta Brata zapłacone y sprowadzo-

19ne zaiowszy do Grodu pędzić z oyuszczeniem[?] y przepędzeniem

20chudoby, y w tymże Grodzie bez żadney przyczyny, iakoby

21[reklamant:] po zmartym

k. 143 (skan 0145, strona prawa – góra)

1po zmartym, albo ubitym ta[k]sować, y wyrzucać ważył się,

2po ktorym to Urz. Komparencie żadney wiadomości, gdzie by się

3podział, nie masz, y powziąć niemożna. Zaczym ninieyszy Com-

4pns widząc zatraconego Brata Chudobę y pracę Jego zabraną

5y w niwecz obroconą, ut innotescat Actis, tak o Brata swego

6Całość Życia y Osoby, niemniey o chudobę y pracę Jego u Mia-

7sta Lipowcu y zawiedcy[?] Onego wolne dopomnienie się sobie,

8lub Bratu swemu, iezeli żywy, ostrzegaiąc, teraz de praemissis

9nomine quo supra ac suo contra supra latum queritur et ma-

10nifestatur Jan Podgainski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „ad praesens” – obecnie; „ut innotescat Actis” – aby wiadome było aktom; „de praemissis nomine quo supra ac suo contra supra latum queritur et manifestatur” – o powyższe w imieniu jak wyżej i swoim przeciw wyżej wymienionemu skarży się i manifestuje.

Związek z aktami 236 (strona Jabłonowskiego okazała w aktach szesnaście wołów i nóż turecki, otaksowane przez woźnego Szczygielskiego), 238 i 239 (Podgaiński – arendarz w Lipowcu, aresztowany 12 VII 1769), 245. Tu brat komparenta, Tomasz Podgaiński, zaginął – „jeżeli żywy”. Odczyty niepewne: „z oyuszczeniem[?]” (może „z opuszczeniem”), „ta[k]sować” (rkp. „tasowac”), „zawiedcy[?]” (zawiadowcy – zarządcy?).

Streszczenie

17VII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jan Podgaiński, chroniąc mienie swego rodzonego brata Tomasza, manifestuje się przeciw Michałowi Kompanowi, obecnemu zwierzchnikowi dworskiemu w Lipowcu, jego sługom, atamanom i poddanym lipowieckim. Kompan bez żadnej przyczyny zajął woły brata, pasące się na gruntach lipowieckich bez szkody dla nikogo, kupione za jego ciężko zarobione pieniądze, kazał je wraz z chudobą gnać do grodu, a tam taksować jakby po zmarłym lub zabitym i wyrzucać; o samym Tomaszu komparent nie ma żadnej wiadomości, gdzie się podział. Zastrzegając prawo dochodzenia życia i osoby brata oraz jego mienia od miasta Lipowca i jego zarządcy [?], manifestuje się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 143 (skan 0145, strona prawa; dolne wiersze wyblakłe)

1Protestacya Wiell. Zagurskie-

2go Chorąż. W.[?] pko JWiell. Czo-

3snowskiemu y Jnnym cum

4Visione.

5Roku Tysiąc Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

6Miesiąca Julii, Siedmnastego Dnia.

7Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

8kiemi, y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem

9Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Compns pter Urz. Jmć Pan

10Antoni Magnuski Jmieniem, y z wyrażney woli Wiell. Jmć

11Pana Jozefa Zagurskiego Chorąż. Wołyn. Dobr Łuki Mieleszkow-

12skiey[?] w Wwie Bracł. a Powiecie Winn. leżących Dzie-

13dzica solennie naprzeciwko JWiell. Jozefowi z Oberkolu-

14mnie[?] Czosnowskiemu Winn. Ułanow[?] Staroście, y te-

15goż Starostwa Winn. uprzywilejowanemu Possesso-

16rowi, Wiell. Jozefowi Kuchowskiemu[?] Podcz. Trembowel.

17Dobr Tiutiek do Starostwa Winn. należących quovis

18Juris Titulo Possessorowi Panom, niemniey roboczym

19Wasylowi Pylluszce[?], Kozakowi y Synom tegoż Pylluchy

20z Tiutiek, tudzież Jnnym Tiutkowskim Winn. Pod-

21danym po Jmionach ad praesens niewiadomym Wiola-

22torom skarży, y protestował się: Jż tak mieszcza-

23nie Starostwa Winnickiego, iakoteż Poddani Tiut-

24kowscy, lubo wiedząc dostatecznie swoie Grunta Dobr

25JWiell. Starostwa Winnickiego od Dobr Ziemskich Łuki

26Mieleszkowskiey[?] Granicznemi Znakami być oddzielo-

27ne, przecież czyli niechcąc zostawać w Sąsiedzkiey spo-

28koyności, czyli też przez uporczywe uwiznienie[?] się w

29[…] […] […] […] […]

k. 143v (skan 0146, strona lewa)

1Grunta Ziemskie Łuki Mieleszkowskiey[?] chcąc przywłaszczyć

2używanie u Panow swoich na to pozwolenia wyrabiaiąc

3a za zezwoleniem Zwierzchności w Grunta y Lasy Ziem-

4skie Łuki Mieleszkowskiey[?] chcąc przywłaszczyć używa-

5nie u Panow swoich na to pozwolenia wyrabiaiąc, a za

6zezwoleniem Zwierzchności swoiey w Grunta y Lasy Ziem-

7skie Łuki Mieleszkowskiey[?] dotąd w spokoynym używa-

8niu będące z gromadzoną kupą, tak z Kozakow orężnych,

9iako y Poddaństwa wyiechawszy Objazdki y przywłasz-

10czenia czyniąc, a z tąd używanie niesłuszne przyspo-

11sabiaiąc, Ludzi Poddanych Dziedzicznych Wiell. Pryncypa-

12ła Comptis biiąc, y rożnemi tak przegrozkami, iako

13y przykrościami odstraszaiąc, od używania odstręcza-

14iąc y gwałtownie wyciskaiąc. Roboczy Wasyl Pyllucha

15Kozak z Synami Groblę Wysoką nazywaiącą się od

16Tiutiek niedaleko leżącą dotąd w używaniu Łuczań-

17skim będącą, niedawnemi spustoszałą, przy liczney Groma-

18dzie Tiutkowskiey y Kozakach orężnych zagaiwszy swe-

19mu używaniu przywłaszcza, Ludzi Łuczańskich do tey

20Grobli należących niedopuszcza, bić y zabić odgrażaiąc się,

21y częstokroć hec formalia[?]: bez ubytoho tut nebudesz pona-

22nia[?], przez co nietylko Sianożęci, lecz y Żyto pracowitego

23Prybegi Poddanego Łuczańskiego za wysokim Podnie-

24sieniem Grobli Woda pozalewała, y szkodę uczyniła, a

25zatym ninieyszy Komparent Jmieniem Wiell. Pryncypała

26swego naprzeciwko wyż wyrażonym tak o nienależyte

27przywłaszczenie, Gruntow wiolencyi czynienie, ia-

28koteż o zaięcie Grobli y Szkody poczynienie manifestu-

29ie się. Antoni Magnuski. Et in verificationem praemisso-

30rum Stanowszy oczewisto Woźny Generał Wwa Bracł.

31y Jnnych Opatrzny Chwedor Artymowicz w moc

32wierney Relacyi swoiey iawnie zeznał: Jż on Roku

33Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego Dnia

34Siedmnastego Julii, na affektacyą y prawną Rekwi-

35zycyą Wiell. Jmć Pana Jozefa Zagurskiego Chorąż. Wołyn.

36maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary go-

37dnych Urod. Jchmć Panow Woyciecha Ostaszewskiego y

38Jana Remiszewskiego ziezdżał na Grunt Łuczań-

39[reklamant:] ski

k. 144 (skan 0146, strona prawa – góra)

1ski od Tiutiek, gdzie będąc widział Groblę Wysoką

2nazywaiącą się zaiętą y ugaconą, Staw wodą napeł-

3niony, Obszar Żyta y Sianożęci Prybegi Łuczańskiego za-

4lewaiący, ktory słyszał być zaięty przez Ludzi Tiutkow-

5skich, co widząc y słysząc, Szlachtą oswiadczywszy się

6z tamtąd odiechał, y tu przed Urzędem prawdziwey wi-

7zyi uczynił Relacyą, prosząc do Akt o przyięcie, Woźny

8nieumieiący Pisma krzyż kładzie Chwedor Artymowicz ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami i wtrąconą wypowiedzią po rusku. „cum Visione” – z wizją (oględzinami woźnego); „quovis Juris Titulo” – jakimkolwiek tytułem prawnym; „ad praesens” – obecnie; „Wiolatorowie” – gwałciciele (prawa); „Objazdki” – objazdy (zajmowanie gruntów); „hec formalia” – takie oto słowa (formalnie); słowa Kozaka po rusku: „bez ubytoho tut ne budesz ponania[?]” – „bez zabitego (bez trupa) tu nie będzie …[?]” (odczyt niepewny); „ugacona” (grobla) – umocniona gaciną (faszyną); „in verificationem praemissorum” – na potwierdzenie powyższego.

Nazwa dóbr Zagórskiego w rkp. „Łuki Mieleszkowskiey / Mielechkowskiey” – odczyt niepewny (Łuka Mielechowska? – por. Łuka Żabokrzycka w akcie 235 – inna wieś); mieszkańcy – „Łuczańscy”. Tiutki – wieś starostwa winnickiego (por. 44-1-3, lustracja Tiutek, akt 392). Józef Czosnowski – starosta winnicki; w rkp. „z Oberkolumnie[?]” (herb lub przydomek – może „z Oberkolumnie” błąd za „z Obiechowa”?). Fragment z k. 143v w. 2–5 – pisarz powtórzył zdanie (dittografia). Odczyty niepewne: „Chorąż. W.[?]” (nagłówek; w tekście „Chorąż. Wołyn.”), „Ułanow[?]” (może „Winn. Starosta”), „Kuchowskiemu[?]”, „Pylluszce[?]”, „uwiznienie[?]”, „ponania[?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17VII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Antoni Magnuski w imieniu Józefa Zagórskiego, chorążego wołyńskiego, dziedzica dóbr Łuka Mielechowska [?] (woj. bracławskie, pow. winnicki), protestuje przeciw Józefowi Czosnowskiemu, staroście winnickiemu, Józefowi Kuchowskiemu [?], podczaszemu trembowelskiemu, posesorowi Tiutek (wsi starostwa winnickiego), Kozakowi Wasylowi Pyllusze [?] z synami i innym poddanym tiutkowskim. Mieszczanie starostwa winnickiego i poddani tiutkowscy, choć wiedzą, że ich grunty są oddzielone od ziemskich dóbr Łuki znakami granicznymi, za zgodą zwierzchności wjeżdżają gromadnie, z uzbrojonymi Kozakami, na grunty i lasy Łuki, przywłaszczają je, biją i straszą poddanych Zagórskiego; Wasyl Pyllucha z synami i gromadą tiutkowską zajął groblę zwaną „Wysoką” koło Tiutek, dotąd używaną przez Łuczan, nie dopuszcza do niej ludzi łuckich, grożąc śmiercią, a przez podniesienie grobli woda zalała sianożęci i żyto poddanego łuckiego Prybegi. Woźny generalny Fiodor (Chwedor) Artymowicz w obecności szlachty Wojciecha Ostaszewskiego i Jana Remiszewskiego 17 VII 1769 oglądał zajętą i umocnioną groblę, napełniony staw i zalane żyto i sianożęci Prybegi oraz złożył relację, stawiając krzyż.

Transkrypcja

k. 144 (dół) – k. 145 (skany 0146 prawa – 0147)

1[strony puste, przekreślone wielkimi literami „Z” – kasata wolnego miejsca]

Objaśnienia i tłumaczenia

Pisarz pozostawił nieużyte miejsce (dół k. 144, cała k. 144v i k. 145) i unieważnił je wielkimi literami „Z”, by nie można było niczego dopisać. Na k. 145 przebijają ślady pisma z odwrocia – nie stanowią osobnego wpisu.

Streszczenie

Puste, skasowane karty księgi (k. 144 dół – k. 145); brak wpisów.

Transkrypcja

k. 145v (skan 0148, strona lewa; k. 144v i 145 – puste, skasowane wielkimi literami „Z”)

1Arest Morducha y Arona

2Leybowiczow w Murachwie

3ex Parte JO. Czetwertyńskie-

4go Star. Dan.[?]

5Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

6Miesiąca Julii, Dwudziestego Pierwszego Dnia.

7Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

8nickiemi, y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem pro-

9tunc Namiesnikiem Burgrabstwa Gr. Winn.

10Stanowszy oczywisto woźny Gntt. Wwa Bracł. y Jnnych

11Opatrzny Wawrzyniec Romański w moc wierney Re-

12lacyi swoiey dobrowolnie zeznał: Jż on Roku teraznie-

13yszego Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego,

14Dnia Dwudziestego Julii, na affektacyą y prawną

15Rekwizycyą JO. Xcia Jmci Antoniego Czetwertyńskie-

16go Starościca Daniczew.[?] maiąc przy sobie Stronę Szla-

17chty Ludzi wiary godnych Urod. Jchmciow Panow Anto-

18niego Pozygulskiego[?], y Jozefa Grzyckiego[?] prawnie

19do tego Aktu użytych, był w Dobrach Mieście Mura-

20chwie JW. Potockiego Podcz. Litt. Dziedzicznych, gdzie

21będąc niewiernych Morducha Leybowicza Januszgrodz-

22kiego[?], y Arona Leybowicza Kołodeńskiego[?] Arędarzow

23y Dłużnikow z Zonami, Dziećmi, Kotłami,

24Bydłem, Końmi, Wołami, y Całym dobytkiem y sprzętem

25Onych w Dziesięciu Tysiącach każdego zosobna w Zamku

26tameyszym u Urod. Olszewskiego Gubernatora, niemniey

27Woyta y Całey Gromady tameyszey aresztował y przyporęczył,

28ktory Areszt Urz. Gubernator Woyt y Gromada na pomienio-

29nych Niewiernych Zbiegow Jmieniem JW. Pana swego dobro-

30wolnie przyiowszy, do rozprawy prawney dotrzymać de-

31klarowali, y obowiązali się, w czym On woźny Szlachtą so-

32bie przytomną oświadczywszy się z tamtąd odiechał, y tu

33do Akt przybywszy, przedemną Urzędem prawdziwego

34Aresztu uczynił Relacyą, woźny pisać nieumieiący Znak

35Krzyża Swiętego kładzie Wawrzyniec Romański ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „ex Parte” – na żądanie; „protunc” – podówczas; „Gntt.” = Generalny; „affektacya y prawna Rekwizycya” – żądanie i prawne wezwanie; „przyporęczyć” – oddać pod poręczenie; „w Dziesięciu Tysiącach każdego zosobna” – (areszt) na sumę (wadium) 10 000 złp na każdego z osobna; „Zbiegowie” – zbiegli (dłużnicy).

NOWY NAMIESTNIK: od 21 VII 1769 akty przyjmuje „Woyciech Jagiełłowicz protunc Namiesnik Burgrabstwa Gr. Winn.” (zapewne ten sam Wojciech Jagiełłowicz, co w sprawach o Witawę – akty 223, 227–229). Murachwa = Murafa (miasto w pow. bracławskim, dobra Potockich). Odczyty niepewne: „Daniczew.[?]” (starościc – w nagłówku „Star. Dan.”), „Pozygulskiego[?]”, „Grzyckiego[?]”, „Januszgrodzkiego”, „Kołodeńskiego[?]”.

Streszczenie

21VII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Wawrzyniec Romański zeznaje, że 20 VII 1769 na żądanie ks. Antoniego Czetwertyńskiego, starościca daniczewskiego [?], w obecności szlachty Antoniego Pozygulskiego [?] i Józefa Grzyckiego [?] był w mieście Murachwie (Murafie), dziedzicznym Potockiego, podczaszego litewskiego, i tam na zamku u gubernatora Olszewskiego oraz wójta i całej gromady aresztował zbiegłych Żydów – Morducha Lejbowicza Januszgrodzkiego i Arona Lejbowicza Kołodeńskiego [?], arendarzy i dłużników Czetwertyńskiego – wraz z żonami, dziećmi, kotłami, bydłem, końmi, wołami i całym dobytkiem, każdego pod zakładem 10 000 [złp]; gubernator, wójt i gromada w imieniu swego pana przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać go do rozprawy. Woźny złożył relację, stawiając krzyż.

Transkrypcja

k. 145v (skan 0148, strona lewa – dół)

1Maa JWo Borzęckiego P. K.[?] de dili-

2gentia o Podatek

3[reklamant:] Roku Tysiąc

k. 146 (skan 0148, strona prawa; dolne wiersze lekko wyblakłe)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

2Miesiąca Julii, Dwudziestego Czwartego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi, Win-

4nickiemi, y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodzkim, Winnickim.

6Osobiście Stanowszy Urz. Jmć Pan Jgnacy Radanowicz[?]

7JWiell. Jmć Pana Alexandra z Kozarzewa Borzęckiego

8Podstoł. Kor.[?] Przemyskiego[?] y Dulhawskiego[?] Starosty, Dobr

9teraz spustoszałych Miasteczka Przytuki[?] Dziedzica Ple-

10nipotent Jmieniem tegoż JWo Pryncypała swego, po-

11strzegaiąc Całości tegoż Miasteczka w Pustkach samych bę-

12dącego, takową czyni pilność: Jż ponieważ w Roku niedaw-

13no przeszłym Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątym, Osmym

14przed Swiętem Swiętego Jana Chrzciciela rebellia Chłop-

15ska w Wwie tuteyszym Bracł. od Krajow Ukraińskich

16wszczęta przy okrutnym niezliczonych tęży[?] Szlachty,

17y Żydow morderstwie y zabijaniu, w Humaniu y po

18innych mieyscach tam pobliższych pełnionym zna-

19cznie pomnożona, uganianiem y zabijaniem Żydow

20Gosińcem[?] z Lipowca do Przytuki[?] ciągnącym się ucieka-

21iących aż pod Miasteczko Przytukę[?] rościągnęła się, y szkod

22niemały Kraiowi tuteyszemu przyniosła, Przeto Żydzi z

23Kraju tuteyszego ogulnie wszyscy na ucieczkę poszli,

24między ktoremi y z Miasteczka Przytuki[?] y z wsiow do

25Parafii tegoż Miasteczka należących Żydzi wszyscy wszy-

26stko swoie porzuciwszy, na ucieczkę udali się, Na zi-

27mę zaś lubo niceo pocieli byli niektorzy ściągać się

28do swoich Pustek, gdy iednak w Roku teraznieyszym w

29Miesiącach Kwietniu y Maiu Podwody Jchmć PP. Sla-

30chty y Żydow od Krajow Ukrainy uciekaiących y przewo-

31żących się, ustawicznie przechodziły, Przeto Żydzi z po-

32bliższych tu Miast y z Miasteczka Przytuki[?] tym wido-

33kiem mnostwa Podwod uciekaiących, y przeszłoroczną

34na sobie przestrachem, podobnież iako y przeszłego Ro-

35ku na ucieczkę do Miast y miasteczek innych Woiewodztw

36rozprószyli się, y w Krajach bespieczniey życia sobie

37obrali mieszkanie. A przeto Rzetelnego Żydowskiego Ka-

38pitułu[?] naznaczonego, y Dystrybucyą z tęże Konstytucyi

39ustanowionego do Skarbu JKMci y Rzpltey niema kto pła-

40[reklamant:] cić

k. 146v (skan 0149, strona lewa – góra)

1cić, y z tych okoliczności postrzegaiąc Całości Substancyi JWo

2Jmć Pana Podstolego Kor.[?] Jmieniem tegoż o te niemożność

3płacenia wyż wyrażonego Podatku tę w pilności czyni oświad-

4czenie Jgnacy Radanowicz[?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „de diligentia” – dla ostrożności; „Pustki” – opuszczone domostwa; „Podwody” – wozy, tabory uciekinierów; „Kapituł Żydowski” (?) – podatek pogłówny żydowski (wg konstytucji 1764, ustalany jako stała suma z „dystrybucją” – rozkładem na kahały); „Skarb JKMci y Rzpltey” – skarb Jego Królewskiej Mości i Rzeczypospolitej.

Rebelia chłopska (koliszczyzna) wybuchła przed św. Janem Chrzcicielem (24 VI) 1768 – rzeź w Humaniu. Nazwisko komparenta w rkp. „Radanowicz / Radonowicz” – niepewne. Tytuły Borzęckiego („Podstoł. Kor.[?] Przemyskiego[?] y Dulhawskiego[?] Starosty”) i nazwa miasteczka („Przytuki[?]” – może Przyłuka / Prytułka?) – odczyty niepewne; Lipowiec – miasteczko Jabłonowskiego (por. akty 222, 236–239). „Kapitułu[?]” – niepewne (może „Kapitacyi” – pogłównego).

Streszczenie

24VII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Ignacy Radanowicz [?], plenipotent Aleksandra z Kozarzewa Borzęckiego, podstolego koronnego [?], starosty przemyskiego [?] i dulhawskiego [?], dziedzica spustoszałego miasteczka Przytuki [?], oświadcza dla ostrożności: rebelia chłopska wszczęta na Ukrainie przed św. Janem Chrzcicielem 1768, z okrutnym mordowaniem szlachty i Żydów w Humaniu i okolicy, objęła także woj. bracławskie; zbiegli Żydzi byli ścigani i zabijani na gościńcu z Lipowca aż pod Przytukę [?]. Dlatego wszyscy Żydzi z miasteczka i wsi parafii porzucili dobytek i uciekli; zimą niektórzy wracali, lecz w kwietniu i maju 1769, widząc nieustanne przemarsze wozów szlachty i Żydów uciekających z Ukrainy, ze strachu znów rozproszyli się do miast innych województw. Wobec tego nie ma kto płacić należnego podatku żydowskiego (pogłównego) do skarbu królewskiego i Rzeczypospolitej, o czym plenipotent składa oświadczenie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 146v (skan 0149, strona lewa; dolne wiersze wyblakłe)

1Ptta nne Wo Ostrowskiego Chor. Bracł.

2y Jnn. pko Wiell. Łaczyńskiey C. B.

3y Jnnych.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

5Miesiąca Julii, Dwudziestego Czwartego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi, Winnickie-

7mi, y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Protunc Namie-

8snikiem Burgrabstwa Grodzkim, Winnickim. Compns pter Urz.

9Jmć Pan Antoni Zaliński[?] nne et ex promisso Wiell. Jmć Pana

10Bogdana Ostrowskiego Chorąż. Bracł. Dobr Kuźminiec, Seme-

11nek, y Kosenowy[?] Dziedzica Pana, Wiell. Stanisława Fortunata

12Nowowieyskiego Stoln. Owruc. wsi Semenek, Adama Bieniew-

13skiego Cześn. Bełs. Części wsi Kosenowy[?] Possessorow, Urz. An-

14toniego Stawińskiego[?], Jana Kulczyckiego, Stefana Żurakow-

15skiego w pomienionych Dobrach Dyspozytorow, Jana Świr-

16czewskiego, Antoniego Grabowskiego Szlachty Czynszowey[?], tudzież pra-

17cowitych Jozefa Mazura, Andrzeja Słobodzianika, Jacka Pacius-

18ka, Michayła Gancara, okrutnie zbitych y pokaleczonych y

19innych solennie na pko Wiell. Jeymć Pani Rozalii z Bay-

20buzow Łaczyńskiey Matce Cześn. Bracł., Jgnacemu Łade-

21uszowi[?], lub innych Jmion Synom Łaczyńskim Cześn. Bracł.

22Dobr Kropiwny niżey Dziedzicom Panom, Urz. Jchmć Pa-

23nom Baczyńskiemu, Kolskiemu, Sawickiemu, Dyspozy-

24torom y Dworskim służącym, pracowitym Pawińskiemu,

25Wasylowi Demczenkowi, Andrzejowi Błażeńczyszyne-

26mu[?] Ziezowi[?], Wasylowi Wojtowi, Jozefowi y Piotrowi

27Magałuszczukom Braci, Jwanowi Sawiczukowi Zawie-

28rusze, y innym gwałtownym wiolatorom manifesto-

29wał y protestował się oto: Jż Wiell. Łaczyński niedaj

30maiąc na tym: że w Roku przeszłym Mostek na rze-

31ce pod Semenkami samemi do tychże Semenek

32należący z niemałym Kosztem wybudowany zgwał-

33townością Ludzi nastawszy, podciąć kazał, lecz w Roku

34ninieyszym niechcąc zachować spokoyności sąsiedz-

35kiey zaraz na wiosnę Wiezierzow Dwa, jeden Musija

36[reklamant:] Tkaczenka

k. 147 (skan 0149, strona prawa; dolne wiersze wyblakłe)

1Tkaczenka, drugi Demiana Kisłowskiego[?] z teyże Rzecz-

2ki w samym wyściu Oney w rzekę Boh, Jwana Michał-

3czenka Siekirę wziąć dysponował, potym Jakima to-

4niącego Ryby w Stawku Kosowieckim[?] Wereszczakom[?]

5za zezwoleniem tegoż Wereszczaka, ktorego z dawności ta-

6kowy był na Rzece Trubeżeczce[?] bić kazał, y Siecie zabrał przy sobie

7Wiell. Łaczyński, potym gdy Ludzie Semenscy Szarwark

8około Grobli na Rzece Bohu zaiętey robili, Wiell. Łaczyń-

9ski wyiechawszy sam z Kozakami y Ludźmi orężnemi

10Całey wsi Kropiwny naprzod Ludzi Łysowieckich[?]

11podrożnych bić, za uciekaiącemi aż do Młyna Semeńskie-

12go Kozakom z Spisami y z wielkim Wrzaskiem gonić

13dopuścił, a gdy Ludzie Semenscy na Szarwarku bę-

14dący rozumieli że znowu, a zwyczayny w Ukrainie

15zaczyna się Bunt, a jeszcze tak ogulny: że y Chłopstwu

16samemu nieprzepuszczaią, iedni uciekać w Boh w

17odzieniu, że się mało nie potopili, Drudzy na Prom bie-

18żeć, inni osaczeni od Kozakow Kropiwiańskich orężnych

19już niemogąc uciekać przymuszeni dla salwowania

20Życia własnego bronić się choć rękami bo bez broni zaczę-

21li, w ten Czas Wiell. Łaczyński aby dodał większey zwady

22się swoim Poddanym do bicia Poddanych Semeńskich,

23odwiodszy kurek u Pistoleta nad Promem stanął, za-

24biciem grozić zaczął, a woźny Kropiwiański Jacku Pa-

25ciukowi Przewoźnikowi Semeńskiemu, aby Ludzi nie

26przewoził, żeby tym łatwiey każdy z Ludzi Semeńskich

27mogł być bity, w łeb ratyszczem ledwie nie do mozgu prze-

28bił, Andrzeja Słobodzianika Kozak Kropiwiański Za-

29wierucha zwarszy w łeb ratyszczem kilka razy okrutnie

30uderzywszy, potym grotem w rękę prawą pchnął, aż na wy-

31lot przebił, Jozefa Mazura Ardan Kropiwiański spi-

32są pchnął, a zaś Michayła Gancara, zbiegłszy się

33tłumem Chłopi Kropiwiańscy Drągami okrutnie

34zbili, ktory umrzeć zapewnie musi, dla tak wielkie-

35go zbicia. Urz. Świrczewskiego przy Ludziach na Szar-

36warku robiących stoiącego zbito, y mało w Bohu nie

37utonął, bo rozjuszone Chłopstwo Kropiwiańskie aż

38w Młyn Semeński wpadali, y Ludzi bili, a gdy na-

39[…] […] […] […] […] tak okrutny

k. 147v (skan 0150, strona lewa; dolne wiersze wyblakłe)

1tak okrutny gwałt y zgiełk Urz. Kulczycki Dyspozytor Semeń-

2ski ze Dworu na brzeg Rzeki Bohu przybiegł, Urz. Kolski słu-

3żący Wiell. Łaczyńskiego do bezbronnego, y jeszcze nic nie mo-

4wiącego (: bo tylko co zasapany odetchnąć niemogł :) z Furyi

5przez Boh wymierzywszy w rękę Srotem postrzelił, a Wiell.

6Łaczyński wgłos przy Ludziach jeszcze sto nahajow w do-

7datku dać wychwalał się, y z tą propozycyą odiechawszy

8od Promu już na Pole swoie umyślnego posłał: Jż Kul-

9czyckiego albo sto nahajow, albo śmierć nieminie,

10co większa odgrażał się: że gdy będzie iechał do Raygro-

11du[?], niech weźmie kopułę[?] na śmierć, potym posłał,

12aby Fedora y Musza Tkaczenkow złapano, ktorych na

13Gruncie Semeńskim złapanych y związanych okru-

14tnie bito, lecz jeszcze nie poty koniec niedyskrecyi Wiell.

15Łaczyńskiego, bo gdy na Łanie Dworskim Semeńskim

16Pługi Pańszczyznne w Miesiącu Czerwcu na pary orali,

17Wiell. Łaczyński z hurmem Ludzi orężnych wyiechawszy,

18Pługow Dziewięć na Łanie Dworu Semeńskiego orzą-

19cych od puł Dnia porabierać, do Kropiwny zapędzić kazał,

20Woły y Konie Dni kilka mordąc[?], ledwie na kilka Rekwizycyi

21oddać nakłonił się, iednakże Jakowa Chwedoruka Szley Dwie, Strun[?]

22Sążni Sześć, Jstyk[?], Tiaż[?] rzemienny Sążni Siedm, Ławryna Kołody[?]

23(: ktore mu Kozacy Kropiwiańscy Piersi y ręce okrutnie raty-

24szczami na tymże Łanie Semeńskim pod ten Czas zbili :) nie

25oddano, Semenowi Piwoszenkowi[?] przywoy Rzemienny y

26Żyk[?] przytrzymano w Kropiwnie, Jakowa Potyczy[?] Jarzmo z

27Przyworem Rzemiennym nieoddano, Kozakow dwoch Kuźmi-

28nieckich przy Pańszczyźnie częścią dla dozoru robocizny, czę-

29ścią dla obronienia Ludzi orzących od włoczących[?] Hultajow

30w Ukrainie z Chudoby y fantow Ludzi po drogach często odzie-

31raiących, stoiących Wiell. Łaczyński przy sobie bić dopuścił,

32bo naprzod Urz. Baczyński Jakowa Kirytowego[?] Szablą w łeb

33ciął, a Kozacy Kropiwiańscy Natruskę[?] z Fantem Prochu Gru-

34cat[?] wzieli, Wasyla Antonenka Ratyszczem zbili, Rusznicę

35na onym przestrzelili, Urz. Grabowskiego także Dorezce[?] Plu-

36gow tęże w Osadzie samego Wiell. Łaczyńskiego na tymże

37Łanie Kozacy bili Kropiwiańscy Ratyszczem łeb przetłukli,

38a Pawło Pawiński odwiodszy kurek u Pistoletu do Piersi mie-

39rzył Chwedukowi[?] wymęstiukowi[?] Zawierucha Kropiwiański spi-

40są rękę przekłuł, Franka Mazura na Pańszczyźnie będącego

41[reklamant:] przywoy

k. 148 (skan 0150, strona prawa – góra)

1przywoiow dwa rzemiennych nieoddano wziętych, Jwaka Ko-

2stucha[?] wor z Chlebem wzięty, Semena Dmytrenka przywoy

3rzemienny zagrabili, Mikołę y Jwana Kosenowskich tamże

4na Łanie Sawicki Nahajem zaczął prażyć, a Kozacy z Kropi-

5wny Ratyszczami bili, Antoniego Duda[?] Władykę Zawierucha

6Kozak y Osadczy Kropiwiański ratyszczami śmiertelnie zbili,

7Michayła y Harasyma wory z Chlebem y nóż Składany wzię-

8li, Zwiosny zaraz Wiell. Łaczyński pod Kosenowę przyiechaw-

9szy, Winnicę w Kosenowey spalić odgrażał się, a Kozacy

10po pod wieś Kosenowę z orężem uganiaiąc się wołali na

11Ludzi Kosenowskich: że Was z Chałupami wypalimy, z oręża

12strzelać namierzali się, Jwana Haydajowego Zięcia orzącego

13Pługiem, Żelaza pod samą wsią Kosenową zbijaiąc, u Chod-

14Lemiesza odbili, Żelaza przez Dni kilka trzymali, y wiosny

15zbawili, Woytka służącego u Bieniewskiego przy Pługu zbi-

16li, Pług spędzili, wiosny orać niedali, na Łanach w Kontra-

17kcie sobie poddanych y innych krzywd czynić nie przestaią,

18o ktore pretensye y o inne nne quorum supra protesta-

19tur. Antoni Zaliński[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami i wtrąceniami. „nne et ex promisso” – w imieniu i z polecenia; „Wiolatorowie” – gwałciciele; „Wiezierz” (wiecierz) – kosz-pułapka na ryby; „Szarwark” – robocizna przy drogach i groblach; „ratyszcze” – drzewce, kopia; „Srót” (śrut); „nahaj” – bicz; „na pary orać” – orać ugór (parę); „Szleja, Struna, Sążeń, Przywoy, Jarzmo” – uprząż i części sprzężaju; „Kopuła[?]” – (niejasne); „nne quorum supra protestatur” – w imieniu wyżej wymienionych protestuje.

Reprotestacja strony Ostrowskiego wobec protestacji Łaczyńskich z 6 VII 1769 (akt 217) – te same osoby występują po obu stronach (Kolski, Baczyński, Sawicki, Pawiński, Słobodzianik, Zawierucha, Magałuszczukowie, Tkaczenkowie). W akcie 217 komparent „Jan Bączyński[?]” – tu wśród dyspozytorów Łaczyńskich „Urz. Baczyński”; dyspozytor semenecki w akcie 217 „Kaleczycki” – tu „Kulczycki” (Jan Kulczycki) – zapewne ta sama osoba; poprawić w akcie 217 przy rewizji. Odczyty niepewne: „Zaliński[?]” (komparent; rkp. „Zaliński / Taliński”), „Kosenowy[?]” (wieś Kosenów?), „Stawińskiego[?]”, „Szlachty Czynszowey[?]” (rkp. „Grafalistow”?), „Ładeuszowi[?]”, „Błażeńczyszynemu[?] Ziezowi[?]”, „Kisłowskiego[?]”, „Kosowieckim[?] Wereszczakom[?]”, „Trubeżeczce[?]”, „Łysowieckich[?]”, „Raygrodu[?]”, „kopułę[?]”, „mordąc[?]”, „Strun[?]”, „Jstyk[?], Tiaż[?]”, „Kołody[?]”, „Piwoszenkowi[?]”, „Żyk[?]”, „Potyczy[?]”, „włoczących[?]”, „Kirytowego[?]”, „Natruskę[?] … Grucat[?]”, „Dorezce[?]”, „Chwedukowi[?] wymęstiukowi[?]”, „Kostucha[?]”, „Duda[?]”, „u Chod-”. Dolne partie k. 147 i 147v wyblakłe.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24VII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Antoni Zaliński [?] w imieniu Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, dziedzica Kuźmińców, Semenek i Kosenowa [?], Stanisława Fortunata Nowowiejskiego, stolnika owruckiego, posesora Semenek, Adama Bieniewskiego, cześnika bełskiego, posesora części Kosenowa [?], dyspozytorów (Stawiński [?], Jan Kulczycki, Stefan Żurakowski), szlachty (Jan Świrczewski, Antoni Grabowski) i pobitych poddanych protestuje przeciw Rozalii z Bajbuzów Łaczyńskiej, cześnikowej bracławskiej, jej synom (m.in. Ignacemu), dziedzicom Kropiwny Niżnej, dyspozytorom i sługom (Baczyński, Kolski, Sawicki), Pawińskiemu i poddanym kropiwniańskim. Łaczyński w 1768 r. kazał podciąć mostek pod Semenkami; wiosną 1769 zabrał wiecierze i siekierę poddanym semeneckim, kazał bić łowiącego ryby i zabrał sieci; gdy ludzie semeneccy robili szarwark przy grobli na Bohu, wyjechał z Kozakami i zbrojnymi ludźmi z Kropiwny, bili oni podróżnych, gonili ludzi ze spisami, tak że semenczanie, sądząc, że wybucha nowy bunt, rzucali się w Boh; sam Łaczyński stał z odwiedzionym pistoletem nad promem, a jego ludzie ciężko poranili przewoźnika Jacka Paciuka, Andrzeja Słobodzianika (przebita ręka), Józefa Mazura, a Michajło Gancar, zbity drągami, zapewne umrze; Kolski postrzelił z broni śrutowej dyspozytora Kulczyckiego, któremu Łaczyński groził stu nahajami lub śmiercią; schwytano i zbito Fedora i Musija Tkaczenków. W czerwcu Łaczyński z ludźmi zbrojnymi zabrał 9 pługów orzących pańszczyznę na łanie semeneckim, przetrzymał woły i konie, nie oddał części uprzęży; Baczyński ciął szablą Jakowa Kirytowego [?], Kozacy kropiwniańscy bili innych, zabrali proch, przestrzelili rusznicę, ranili ludzi przy pługach, zabrali wory z chlebem; wiosną Łaczyński groził spaleniem gorzelni w Kosenowie, a Kozacy grozili spaleniem wsi, odbijali żelaza od pługów i nie dali orać. Komparent protestuje o te i inne krzywdy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 148 (skan 0150, strona prawa – dół)

1Maa Wiell. Grocholskich pko

2WW. Kordyszom, Bogatkom,

3Jełowickim y Jnnym.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

5Miesiąca Julii, Dwudziestego Osmego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winnic. y

7przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namie-

8snikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Compns pter

9Urz. Jmć Pan Michał Dobrowolski Jmieniem y z wyraź-

10nego zlecenia Wiell. Jchmciow Panow Marcina Chorąż.[?] Win-

11nego[?] Rotmistrza Chorągwi Pancerney Woysk Kor. y Franciszka

12Podstoł. Bracł. Podstarosty Grodz. Winn. z Grabowa Grochol-

13skich Braci między sobą Rodzonych Substancyi zupełney

14Oyczystey y Macierzystey po Rodzicach swoich pozo-

15stałey według Praw Kor. Dziedzicow y Possessorow chcąc

16postępki Wiell. Pryncypałow swoich na wykonanie wo-

17li y rozrządzenia Rodzicow na utrzymanie wodro-

18nego[?] Siostr miedz[?] Principalium affectu, y wypełnienie

19żądanego według każdey z nich należytości wyposażenia

20z siebie czynione przed Aktami autentycznemi wyia-

21[reklamant:] wić

k. 148v (skan 0151, strona lewa; dolne wiersze wyblakłe)

1wić[?], y przeto Wiell. Pryncypałow swoich od Opisu w Manife-

2ście Dnia Dwudziestego Marca w Grodzie Krzemienieckim

3Roku teraznieyszego uczynionym wyż wyrażonego oczyścić,

4naprzeciwko Wiell. Stanisławowi y Justynie z Grocholskich

5Kordyszom Cześn. Winn. Małż., Remigianowi y Franciszce

6itidem z Grocholskich Jełowickim Chorąż. Łuc. Małż., Woyciecho-

7wi y Petronelli z Grocholskich Bogatkom Małż., Adamowi y An-

8geli itidem z Grocholskich Urbańskim Podstolim Sanoc. Małż.

9zanosząc Manifest w ten sposob: Wiadomo Ludziom Sąsiedz-

10twa y samym Obwinionym: że Wiell. Comptis Principales

11obydwa, iako od wyiścia swoiego ze Szkoł wolą y Rozkazem

12Nayukochańszego Oyca swego do wszystkich publicznych

13prawnych y Gospodarskich Jnteressow ustawnie byli zaży-

14wani, y dla utrzymania y powiększenia honoru y Fortu-

15ny podroże do Warszawy, Lublina, y Lwowa y Jnnych mieysc

16publicznych z Udziału szczupłych na tak odległe y kosztow-

17ne mieysca odbywali, expens, tak y przed Czasem niespo-

18dziewaney Oyca swego Smierci z dyspozycyi Jego samego

19obydwa Wiell. Manifestantes Starszy do Warszawy pod

20Seym na ten Czas przypaść maiący, a Młodszy do Lwowa

21na Regestr Bracł. byli wysłani w Jnteressach Fortuny, y o

22teyże Smierci podbytność samey Jeymć Pani Jełowickiey

23Chorąż. Łuc. nastąpioney, naypierwiey Wiell. Podstoli Bracł.

24wraz z Wiell. Bogatkiem y Kordyszem każdy w swoich in-

25teressach przytomni razem odebrali wiadomości, ktora gdy

26już wszystkich doszła, dopiero Młodszy z Wiell. Comptis Pryn-

27cypałow z Lwowa, a Starszy z Warszawy dla obrządku Cia-

28ła y przystoyney Dyspozycyi, oraz czynienia Suffragiow

29pospieszyli, y rząd Substancyi w Bractwie[?] z Zboż, z Jnwen-

30tarzow, oraz y z Jntrat teraznieyszą niespokoynością już

31zniszczoney, a na Wołyniu z tegoż wszystkiego znacznie

32nadruynowaney obieli, gdy zaś zbliżały się Kontrakty do

33Lwowa dla interessow partykularnych Fortuny każdy swo-

34swoiey ziezdzali, tak Wiell. Chorąży Winn.[?] dla uspokoje-

35nia Prowizyi Oycowskich ziechał, a Brat Jego Młodszy dla

36iakieyżkolwiek ochrony Dobr na Wołyniu został, bo już

37w Bracławskim y Arcesus[?] był niepodobny, iakoteż Wiell.

38Bogatkowa y Kordyszowa Cześn. Winn. Siostry dla osobnych

39swoich interessow ziechali się do Lwowa na Kontrakty,

40Przybyła zaś Jmć Pana Urbańskiego Podstoł. Sanoc.

41cale się niespodziewaiąc, ani o tym maiąc przestrogi,

42[reklamant:] y gdy

k. 149 (skan 0151, strona prawa; dolne wiersze wyblakłe)

1y gdy w Lwowie tenże Jmć Pan Podstoli Sanocki y Bogatkowo

2uspokoienie wzaiem pragnione mowić wraz poczęli, a uznali

3sami: że tam y dla przeszkody innych Jnteressow, y dla niepry-

4tomności Wiell. Podstolego Bracł. Brata młodszego, jeszcze nie

5dzielnego, nie umowie niemogą, determinowali się, iż nie

6zaczynaiąc wyiechać do Mielnicy, obliguiąc y Wiell. Comptis

7Pryncypałow, aby tamże ziechali, czyniąc y temu dosyć Wiell.

8Chorąży Winn. z uproszonym przyiacielem y Plenipoten-

9cyą od Brata do porachowania się w Posagach od Rodzi-

10cow naznaczonych, a nie nowego naznaczenia daną przy-

11iechał, Jchmć Obżał. Wiell. Urbańscy y Bogatkowie Małż. przy-

12stąpić do tego odmowili, ale remonstracyi Fortuny, choć ią

13dobrze wiedzą, domagali się, y opowtorne ziechanie się do

14Mielnicy obligowali, a gdy y powtornie z kosztem y wbez-

15droż przyiechał, y rzetelnie remonstrował, wierzyć temu

16niechcieli, ale do Tereszek ziechać determinowali się, a

17gdy y tam przyiechali, a nawet y Dokumenta, choć to być

18niepowinno sobie remonstrowane mieli, tym nieważ-

19ność[?], a Dekretom Kondyszt[?] zadawali, Substancyą Oyczystą

20y Macierzystą wyżey nad Jstotę magnifikuiąc, a nad Dłu-

21gi pozostałe Jnteressa prawne o Fortunę zachodzące nie

22zakończone, ani ułatwione, ani też na Czas teraznie-

23szy okropny, a nayprincypalniey na naznaczenie

24Rodzicow dosyć obfite, z rowney Synow y Corek miłością

25stąpione wielu Tranzakcyami, y ostatnią Dyspozycyą

26Oycowską utwierdzone, y o tym napisane Prawa wzglę-

27du niemaiąc, roziechali się, y namowiwszy z sobą Wiell.

28Kordysza Cześn. Winn. Manifest w Grodzie Krzemienieckim

29zaniesli, y tym inaczey sobie, dosyć szczerze y spokoyne

30Manifestantow postąpili, tłumacząc nietylko Manife-

31stantow opisali, ale nawet Prawa Manifestantowo-

32mie[?] Posagom niepodpadaiące, y ich Tranzakcye naduważ-

33ne[?] nositowali[?], zadaiąc Oycu własnemu rownie Dzieci wszy-

34stkie kochaiącemu, y ktory Fortunę rozpostrzenić potra-

35fił, do mowego teyże Fortuny rozrządzenia nie potrafienie,

36y wolnemu woli y Dobr swoich rządcy naturalną wol-

37ność limituiąc, jakoteż Prawo Boskie y Koronne Po-

38sażenia[?] Corek Rodzicom moc dało, y nad naznaczenie

39Rodzicow nic od Braci więcey żądać zabroniło, ile gdy

40te Posagi się przez Rodzicow Jnterezami prawnemi

41naznaczone, y z tych, et quidem Wiell. Kordyszowa Cześn.

42Winn.

k. 149v (skan 0152, strona lewa; dolne wiersze wyblakłe)

1Winn. wziowszy naznaczone sobie Trzydzieści Tysięcy

2nietylko wyrok uczyniła, ale po spadłey po Wuju Sukcessyi

3z względu Rodzicow wieś Kotiużyńce[?] w Summie Dwu-

4dziestu Tysięcy Oycu Prawem zastawnym należącą ze-

5bie wypuszczoną trzymała, z ktorey Wiell. Kordyszowi

6Summa pomieniona za zezwoleniem Oyca do Prasupny[?]

7obiecanego spisania Tranzakcyi dostała się, a oprocz te-

8go tenże Wiell. Kordysz u Oyca Summę Dziesięć Tysięcy

9Złłt. Polt. na Skrypt zaciągnoł. Wiell. zaś Jełowicka już

10po spadłey Sukcessyi, choć to kłutliwey z kosztem y prawa

11windykowaney, według Jntercyzy Trzydzieści Tysię-

12cy, y osobną wyprawę odebrała, na resztę to iest Dwa-

13dzieścia Tysięcy Skrypt wziowszy, wyrok z Dobr wszyst-

14kich uczyniła, y tylko sobie salwę o Dwadzieścia Tysię-

15cy assekurowaną a nie owięcey zostawiła, Wiell. także Bo-

16gatkowa po spisaney Jntercyzie, odebraney wyprawie,

17y wzięciu w Prowencie od Summy Pięćdziesiąt Tysię-

18cy posagowey Wieś Łukę Sp. Oyca Manifestantow w nieyszey

19w prawdzie, bo tylko w Czterdziestu Tysięcy Summie Zasta-

20wą puszczoną, ale po nastąpioney przez tegoż S. P. Oyca

21Manifestantow reparacyi więcey niż Pięć Tysięcy rocznie

22czyniącą za słownym wypuszczeniem w Possessyą swo-

23ią obieła, a potym przez Małżonka swego Summę Zasta-

24wną Czterdzieści Tysięcy (: opuściwszy pretensiones Fundi S. P.

25Oyca Manifestantium competentes :) odebrała, y więcey Summ

26Oycowskich w ręku Wiell. Bogatka Małżonka swego partim

27powierzonych, a przeto Satysfakcyą zupełną w Posagu maiąc,

28od porachowania się, aby co iest więcey nie wracać, od za-

29kończenia Tranzakcyi z niegdyś S. P. swoim y Manifestan-

30tium Oycem unikała, takowym tedy sposobem iedne trzy

31Siostry Comptis Pryncypałow, już zupełnie w Posagach,

32drugie powiększey Części, a w wyprawach zaś zupełnie

33wszystkie uspokoione zostały, iedna tylko Wiell. Urbań-

34ska Podstoł. Sanoc. tenże Posag Jntercyzą prawną naz-

35naczony maiąca, wyprawę dostateczną wziowszy, aczkol-

36wi Zamęścia swego w Dom Rodzicow Posag przyiechać

37omieszkawszy, albo czego nie wzięła, przecież y w tym

38od Manifestantow uspokoienie oświadczone straciła,

39tak Manifestantes oświadczaiąc się: że też wszystkie

40Wiell. Siostry

k. 150 (skan 0152, strona prawa – góra)

1Wiell. Siostry nietylko Possessyi Dziedzictwa samym

2Braci należącey, y aktualnie, choć to in hostilitate trzy-

3maney, ale nawet wyższego naznaczenia Posagow nad Ro-

4dzicielskie żądać niemogą, y gdy Fortuna nieszczęśliwą

5rewolucyą, czego broń Boże dorzeszy[?] zruynowana zosta-

6nie: że Prowizyi od Posagow niedopłaconych ad feliciora

7tempora poszukiwać niebędą mogli, Po ktorym ostrze-

8żeniu tenże Compns salwę Wiell. Pryncypałom swoim tey

9manifestacyi odmienienia, rozszerzenia, y według po-

10trzeby Opisu poprawienia zostawuiąc, prosił hanc Copi-

11am Actis connotari co y otrzymał. M. Dobrowolski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „Comptis Principales” – mocodawcy komparenta; „expens” – koszt; „Regestr Bracł.” – rejestr (wokanda) spraw województwa bracławskiego w Trybunale Lwowskim; „Suffragia” – modlitwy (nabożeństwa) za zmarłego; „Kontrakty Lwowskie” – doroczny zjazd szlachty we Lwowie dla zawierania umów i płatności; „Jntercyza” – umowa przedślubna (określenie posagu i wiana); „Wyprawa” – wyprawa panny młodej (ruchomości); „opuściwszy pretensiones Fundi S. P. Oyca Manifestantium competentes” – pomijając pretensje do gruntu (dóbr) przysługujące ojcu manifestantów; „partim” – częściowo; „in hostilitate” – w stanie wojny (zamieszek); „ad feliciora tempora” – na szczęśliwsze czasy; „prosił hanc Copiam Actis connotari” – prosił o zapisanie tej kopii do akt.

Sprawa spadkowa Grocholskich herbu Syrokomla z Grabowa: bracia Marcin (chorąży winnicki [?], rotmistrz pancerny) i Franciszek (podstoli bracławski, podstarości grodzki winnicki) wobec czterech sióstr i szwagrów. Zmarły ojciec (nie wymieniony z imienia; zmarł zimą 1768/69, gdy Marcin był w Warszawie na sejmie, a Franciszek we Lwowie na rejestrze bracławskim). Miejsca rozmów o podział: Lwów (kontrakty), Mielnica, Tereszki [?]; manifest sióstr w grodzie krzemienieckim 20 III 1769. Odczyty niepewne: tytuł Marcina („Chorąż.[?] Winnego[?]” – może „Chorążego Winnickiego”), „wodronego[?] Siostr miedz[?]”, „w Bractwie[?]” (w Bracławskiem?), „Arcesus[?]”, „nieważność[?]”, „Kondyszt[?]”, „Manifestantowo-mie[?]”, „naduważne[?] nositowali[?]”, „Posażenia[?]”, „Kotiużyńce[?]”, „Prasupny[?]”, „dorzeszy[?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28VII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Michał Dobrowolski w imieniu braci Marcina Grocholskiego, rotmistrza chorągwi pancernej, i Franciszka Grocholskiego, podstolego bracławskiego, podstarościego grodzkiego winnickiego, z Grabowa, dziedziców majątku po rodzicach, chcąc oczyścić ich z zarzutów manifestu wniesionego 20 III 1769 w grodzie krzemienieckim, manifestuje się przeciw siostrom i szwagrom: Stanisławowi i Justynie z Grocholskich Kordyszom, cześnikom winnickim, Remigianowi i Franciszce z Grocholskich Jełowickim, chorążym łuckim, Wojciechowi i Petronelli z Grocholskich Bogatkom oraz Adamowi i Anieli z Grocholskich Urbańskim, podstolim sanockim. Bracia od szkół wypełniali wolę ojca, odbywając na swój koszt podróże do Warszawy, Lublina, Lwowa; o nagłej śmierci ojca (Marcin był na sejmie, Franciszek na rejestrze bracławskim we Lwowie) dowiedzieli się ostatni, po czym przybyli na pogrzeb i objęli zarząd majątku, zniszczonego przez niepokoje. Siostry zażądały rozliczenia posagów; bracia stawili się na rozmowy we Lwowie, w Mielnicy i w Tereszkach [?], przedstawiając stan majątku i dokumenty, lecz Urbańscy i Bogatkowie nie chcieli uznać posagów naznaczonych przez rodziców, zawyżali wartość majątku, pomijali długi i niezakończone procesy, a wraz z Kordyszem wnieśli manifest krzemieniecki, oczerniając braci i podważając rozporządzenia ojca. Tymczasem siostry otrzymały już swoje: Kordyszowa – 30 000 zł posagu i trzymała wieś Kotiużyńce [?] w zastawie 20 000 zł, a Kordysz pożyczył od ojca 10 000 zł na skrypt; Jełowicka – 30 000 zł wg intercyzy i wyprawę oraz skrypt na 20 000 zł; Bogatkowa – wyprawę, wieś Łukę w zastawie 40 000 zł (przynoszącą ponad 5000 zł rocznie), a następnie sumę zastawną, oraz inne pieniądze ojca w rękach męża; tylko Urbańska, mając posag w intercyzie i wyprawę, nie odebrała całości. Bracia oświadczają, że siostry nie mogą żądać ani posesji dziedzicznych dóbr należących do braci, ani posagów wyższych niż naznaczone przez rodziców, a w razie zniszczenia majątku przez rewolucję – prowizji od niedopłaconych posagów aż do szczęśliwszych czasów. Komparent zastrzega prawo do zmiany i poprawy manifestu.

Transkrypcja

k. 150 (skan 0152, strona prawa – dół; ostatnie wiersze wyblakłe)

1Areszt Leyby w Puhaczowce

2ex parte Wiell. Andruszkiewi-

3cza S. O.[?] y Jnnych.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiąt, Dziewiątego.

5Miesiąca Julii, Dwudziestego Dziewiątego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y prze-

7demną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Bur-

8grabstwa Grodz. Winn. Stanowszy Oczywisto Woźny Gntt. Wwa Bracł.

9y Jnn. Opatrzny Alexander Taynicki[?] in vim suae verae ac fidelis Re-

10lationis palam, publice, libereque recognovit: Jż on Roku teraznieysze-

11go Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiąt, Dziewiątego, Dnia Dwudzieste-

12go Siodmego Julii ad affectationem, iuridicamque requisitionem

13Wiell. Jmć Pana Michała Andruszkiewicza Skarbnika Owruc. Dobr

14wsiow Rososzek y Snieżney w Kluczu Tetyiowskim leżących do-

15żywotniego y Zastawnego Possessora Pana, tudzież wszelkiego Ze-

16mieła[?] niegdy Starozakonnego Daniela Arędarza wsiow Ro-

17soszek y Snieżney przez buntownikow zabitego Syna, maiąc przy

18sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urz. Macieja Borowiec-

19kiego, Michała Rozniatowskiego maioris evidentiorisque Testimo-

20nii gratia sibi adhibitos, był w Dobrach wsi Puhaczowce w Kluczu

21Tetyiowskim leżącey, y w Zamku Tetyiowskim, gdzie będąc nie-

22wiernego Leybę Arędarza Puhaczowskiego, a niegdy Staro-

23zakonnego Daniela Arędarza wsiow Rososzki y Snieżney

24Brata Rodzonego, tudzież Bydło, Konie, Krowy, Woły, Owce,

25y rożne mobilia et immobilia Fanty, Suknie Żydowskie,

26Pasieki y długi pozostałe po niegdy Starozakonnym Da-

27nielu Arędarzu Rososkim zabitym pozostałe, a przez te-

28goż Niewiernego Leybę Arędarza Puhaczowskiego mimo

29należnych Sukcessorow indebite u Urz. Jozefa Andruszkie-

30[wicza?]

k. 150v (skan 0153, strona lewa – góra)

1wicza Administratora Rososkiego y Roboczego Ławryna

2w Lińskiego[?] Poddanego Rososkiego zabrane. Przeto u Woyta

3tudzież Całey Gromady Puhaczowskiey w Grzywnach pra-

4wnych aresztował, y prawnie przyporęczył, ktory Areszt

5tak na Żyda Leybę Arędarza Puhaczowskiego, iakoteż złoty[?],

6Konie, Krowy, Owce, y na rożne mobilia et immobilia,

7Fanty, Suknie Żydowskie pomieniony Woyt y Gromada

8Puhaczowska y Wiell. Suchodolski Gubernator Tetyiowski

9benevole przyiowszy do rozprawy prawney to wszyst-

10ko dotrzymać deklarowali, y submittowali się. A tak on

11Woźny Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się, y z

12tamtąd tu ad Acta stanowszy, przedemną Urzędem uczy-

13nił y zeznał prawdziwego Aresztu Relacyą, de quo prns

14Mlis Rel. Mlis ignarus scribendi Signum Stae Crucis po-

15suit Alexander Taynicki[?] ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „in vim suae verae ac fidelis Relationis palam, publice, libereque recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; „ad affectationem iuridicamque requisitionem” – na żądanie i prawną rekwizycję; „maioris evidentiorisque Testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i jaśniejszego świadectwa; „mobilia et immobilia” – ruchomości i nieruchomości; „indebite” – nienależnie; „w Grzywnach prawnych” – pod zakładem (karą) prawnym; „benevole” – dobrowolnie; „submittować się” – zobowiązać się; „de quo praesens Ministerialis Relatio. Ministerialis ignarus scribendi Signum Sanctae Crucis posuit” – o czym niniejsza relacja woźnego; woźny nieumiejący pisać postawił znak krzyża świętego.

Akt 251 nie ma numeru marginalnego rkp., stąd od tego aktu druga numeracja = nr aktu − 3. „S. O.[?]” w nagłówku = Skarbnika Owruckiego. Klucz tetyjowski (Tetyjów) – tło koliszczyzny (zabicie arendarza Daniela przez buntowników). Odczyty niepewne: nazwisko woźnego („Taynicki / Tajnicki[?]”), „Zemieła[?]” (imię syna Daniela – może Szmuel / Zemel?), „w Lińskiego[?]”, „złoty[?]”.

Streszczenie

29VII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Aleksander Tajnicki [?] zeznaje, że 27 VII 1769 na żądanie Michała Andruszkiewicza, skarbnika owruckiego, dożywotniego i zastawnego posesora wsi Rososzki i Śnieżna w kluczu tetyjowskim, oraz Zemieła [?], syna zabitego przez buntowników Żyda Daniela, arendarza Rososzek i Śnieżnej, w obecności szlachty Macieja Borowieckiego i Michała Rozniatowskiego był we wsi Puhaczówka w kluczu tetyjowskim i na zamku tetyjowskim, i tam aresztował Żyda Lejbę, arendarza puhaczowskiego, rodzonego brata zabitego Daniela, wraz z bydłem, końmi, krowami, wołami, owcami, różnymi rzeczami, odzieżą żydowską, pasiekami i długami po Danielu, które Lejba z pominięciem właściwych sukcesorów nienależnie zabrał od Józefa Andruszkiewicza, administratora rososkiego, i poddanego Ławryna; wójt i gromada puhaczowska oraz Suchodolski, gubernator tetyjowski, przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać go do rozprawy. Woźny złożył relację, stawiając krzyż.

Transkrypcja

k. 150v (skan 0153, strona lewa – dół)

1Areszt w Lipowcu ex Parte W.

2Mysłkowskiey Cześn. Kamien.

3Wołow.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiąt, Dziewiątego.

5Miesiąca Julii, Dwudziestego Dziewiątego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y prze-

7demną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem

8Burgrabstwa Grodzkim, Winnickim. Stanowszy Oczy-

9wiście Woźny Gntt. Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Stani-

10sław Łobodziński authenticatus, iuratus, Officio Gntt. notus

11in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publice

12ac perexpressum zeznał: Jż on Roku teraznieyszego Ty-

13siąc, Siedmset, Szescdziesiąt, Dziewiątego, Dnia Dwu-

14dziestego Pierwszego Julii ad affectationem Juridi-

15camque requisitionem Wiell. Jmć Pani Anny Mysłkow-

16skiey Cześn. Kamien. maiąc przy sobie Stronę Szlachty

17Ludzi wiary godnych Urod. Woyciecha Badowskiego[?]

18y Jozefa Łaptałyńskiego[?] maioris ac evidentioris te-

19stimonii gratia sobie do tegoż Aktu przydanych, był

20w Dobrach Mieście Lipowcu, gdzie będąc u Woyta

21Miasta tameyszego y u Całey Gromady mieyskiey

22[reklamant:] Jmć Pana

k. 151 (skan 0153, strona prawa – góra)

1Jmć Pana Kompana teraz Miastem zawiaduiącego, tudzież

2Urod. Jana y Tomasza Podgaińskich Braci, Jozefa Wy-

3sockiego, tudzież Wołow Numero Szesnaście przez wzwyż

4wyrażonych gromadzone y w tymże Mieście będące do Zam-

5ku zabrane aresztował, y prawnie do rozprawy prawney

6przyporęczył, ktoren Areszt benevole przyięty był, a tak

7tenże Woźny Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy

8się, przedemną Urzędem istotną y rzetelną uczynił y ze-

9znał Relacyą, Mlis qui supra ignarus scribendi, Crucem

10Sanctam posuit ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „authenticatus, iuratus, Officio Generali notus” – zatwierdzony, zaprzysiężony, znany urzędowi (jako woźny generalny); „in vim suae verae ac fidelis Relationis palam, publice ac perexpressum” – na mocy prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i wyraźnie; „maioris ac evidentioris testimonii gratia” – dla większego i jaśniejszego świadectwa; „benevole” – dobrowolnie; „Ministerialis qui supra ignarus scribendi Crucem Sanctam posuit” – wyżej wymieniony woźny, nieumiejący pisać, postawił krzyż święty.

Areszt z 21 VII 1769 – druga strona sporu z aktów 238, 239, 245, 246 (Mysłkowska c/a Podgaińscy i Wysocki; Strutyńska c/a Kompan; szesnaście wołów okazanych w akcie 236). Tu imię Mysłkowskiej: Anna, cześnikowa kamieniecka. Odczyty niepewne: nazwisko woźnego „Łobodziński” (rkp. „Łobodzinski / Lobodzinski”), „Badowskiego[?]”, „Łaptałyńskiego[?]”.

Streszczenie

29VII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Stanisław Łobodziński zeznaje, że 21 VII 1769 na żądanie Anny Mysłkowskiej, cześnikowej kamienieckiej, w obecności szlachty Wojciecha Badowskiego [?] i Józefa Łaptałyńskiego [?] był w mieście Lipowcu i tam u wójta i całej gromady miejskiej aresztował Michała Kompana, obecnie zarządzającego miastem, braci Jana i Tomasza Podgaińskich, Józefa Wysockiego oraz szesnaście wołów zebranych przez nich i zabranych do zamku, oddając wszystko pod poręczenie do rozprawy; areszt przyjęto dobrowolnie. Woźny złożył relację, stawiając krzyż.

Transkrypcja

k. 151 (skan 0153, strona prawa)

1Relacya Wizyi ex Parte JW.

2Mniszka Chor. Kor. Nadworn.

3Szkod w Pasiekach Supro-

4nowskich.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

6Miesiąca Julii, Dwudziestego Dziewiątego Dnia.

7Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi

8Winnickiemi, y przedemną Woyciechem Jagiełłowi-

9czem protunc Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

10Winnickiego. Stanowszy oczywiście Woźny Gntt. Wwa

11Bracł. y Jnn. Opatrzny Stanisław Łobodziński au-

12thenticatus, iuratus Officio Generali notus in vim suae verae ac

13Fidelis Relationis palam publice libereque ac perexpres-

14sum zeznał: Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc, Siedm-

15set, Szescdziesiątego, Dziewiątego, Dnia Dwudzie-

16stego Dziewiątego Julii ad affectationem Juridicam-

17que requisitionem JW. Mniszka Chorąż. Kor. Nadworn.

18maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary go-

19dnych Urz. Macieja Dobrzańskiego y Jozefa Leszczyń-

20skiego ziezdził y był na Gruntach Dobr wsi Suprunowa

21do widzenia Szkod y Krzywd Poddaństwu Suprunowskie-

22mu poczynionych, gdzie widział, y oglądał Pogrzebow[?]

23Dwa, Kureni Trzy, Suszarnie iedne, Karmie[?] iedne z

24gruntu od Ludzi y Kozakow Janowskich[?] popalone

25y zniszczone, ktorey to wizyi swoiey istotney y rze-

26telney urzędownie odprawioney przed ninieyszemi

27Aktami uczynił y zeznał Relacyą, Woźny ignarus

k. 151v (skan 0154, strona lewa – góra)

1scribendi Crucem Sanctam posuit Stanisław Łobo-

2dziński ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „Relacya Wizyi” – relacja z oględzin; „ex Parte” – na żądanie; „authenticatus, iuratus, Officio Generali notus” – zatwierdzony, zaprzysiężony, znany urzędowi; „ad affectationem iuridicamque requisitionem” – na żądanie i prawną rekwizycję; „Kureń” – szałas, budka pasieczna; „Suszarnia” – suszarnia (np. na owoce, chmiel); „Woźny ignarus scribendi Crucem Sanctam posuit” – woźny nieumiejący pisać postawił krzyż święty.

Mniszech, chorąży nadworny koronny – Adam Mniszech z Bożenina (por. akty 154–159: klucz suprunowski, komisarz Aleksy Tarszeński). Odczyty niepewne: „Pogrzebow[?]” (może „Pogrebow” – piwnic, ziemianek), „Karmie[?]” (może „Karmnik” – chlew, lub „Karczmę”?), „Janowskich[?]” (Kozacy z Janowa? – por. akt 158: Janowszczyzna Chołoniewskiego).

Streszczenie

29VII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Stanisław Łobodziński zeznaje, że tego dnia na żądanie Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, w obecności szlachty Macieja Dobrzańskiego i Józefa Leszczyńskiego był na gruntach wsi Suprunów, by obejrzeć szkody wyrządzone poddanym suprunowskim, i widział dwie piwnice [?], trzy kurenie (budki pasieczne), jedną suszarnię i jeden karmnik [?], doszczętnie spalone i zniszczone przez ludzi i Kozaków janowskich [?]. Złożył relację, stawiając krzyż.

Transkrypcja

k. 151v (skan 0154, strona lewa; dolne wiersze wyblakłe)

1Maa nne W. Małkowskie-

2go Ł. D. pko JOX Lubomir-

3skiemu W. L. y Jnnym.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

5Miesiąca Julii, Dwudziestego Dziewiątego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y prze-

7demną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesni-

8kiem Burgrabstwa Grodzkim, Winnickim. Compns per-

9sonaliter Urz. Michał Jurewicz Jmieniem, y z wyraźney wo-

10li W. Jmć Pana Macieia na Małkowie Małkowskiego Łowcz.

11Drohickiego, ktory z racyi słabości zdrowia swoiego, iakoteż dla

12odebrania Dobr w Polesiu na siebie stanąć niemoże, Pryn-

13cypała swoiego succurrendo omni securitati et indemni-

14tati Substantiae, natychmiast postrzegłszy niemałe krzy-

15wdę przez Osoby niżey mianowane uczynioną, solen-

16niter przychyliwszy się w tym do Swiętey sprawiedliwo-

17ści, prawa pospolitego, y Arsztu Roku teraznieyszego Ty-

18siąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego, Dnia

19Dwudziestego Osmego Januarii w Grodzie ninieyszym

20zapisanego przeciwko JOXiu Jmć Antoniemu na Opo-

21lu, Pikowie etc Lubomirskiemu Wwodzie Lubel. Dobr

22Klucza Pikowa Panu, a iako nayosobliwiey pko Urz.

23Jmć Panu Jozefowi Poznańskiemu Gubernatorowi, tudzież

24Niewiernemu Jckowi Dawidowiczowi Obywatelowi

25y Arędarzowi miesczanu tychże Dobr Miasta Pikowa

26tu w Wwie Bracł. a Powiecie Winn. leżących skarży,

27żali, y manifestuie się oto: Jż Comptis Pryncypał w Ro-

28ku niedawno przeszłym z Dobr swoich w Wwie Bracł.

29będących przeprowadzaiąc przez Dobra Pikow Ka-

30ryszu[?] Kamieni Sto Szescdziesiąt wagi nowella le-

31ge ustanowioney do Dobr swoich [skreślone: Dorogich] wsi Min-

32kowiec w Wwie Kijow. sytuowanych, w przyłatwych

33powodach sam querulans Wiell. Pryncypał był świ-

34kiedy: że niespodziane nastąpiło bezdroże, Wiell. Pryn-

35cypał Comptis z Podwodami w Dobrach Pikowie

36[reklamant:] poprawy

k. 152 (skan 0154, strona prawa; dolne wiersze wyblakłe)

1poprawy drogi oczekiwał, hoc temporis interstitio Urz.

2Jozef Poznański Gubernator Pikowiecki przewiedziawszy

3się niepomyślności z tey drogi dla Podwod prowadzących

4Karysz[?] Urz. Pryncypała Comptis osobiście widząc się, ze

5świadczeniem przychylney rady: że droga mocno zepsuta

6się, wymowiał, aby dla niesposobnego na ten czas dowie-

7zienia Karysz ten (: dozwalaiąc :) y Szpiklerz Wiell. Compti-

8Pryncypat w Pikowie zsypał, iakoż Wiell. Pryncypał querulans

9iowszy się zaradzenia, y iakoby przychylney sobie dobro-

10czynności Jmć Pana Poznańskiego obiatowanego namie-

11niony Karysz Kamieni Sto Szescdziesiąt w dozwolony

12Szpiklerz (: praevio documento na Sto Szescdziesiąt Ka-

13mieni Karyszu cum obligatione conservationis od

14Jmć Pana Poznańskiego oskarżonego :) zsypał, potym

15Wiell. Pryncypał Comptis do Dobr swoich wsi Minkowiec

16powrociwszy, czas niemały przesiaduiąc, ktore Dobra w

17swoim położeniu Urz. Jmć Panu Poznańskiemu są wiado-

18me, bo odległością tylko Mil Dziewięć od Pikowa, żad-

19ney od Jmci obwinionego niemiał o Karysz wiadomości,

20gdy zaś Jnteress pewny do podróży Warszawskiey Wiell.

21Pryncypała Comptis przymusił, że iachać usilnie był obli-

22gowany, Urz. Poznański obwiniony pod ten czas bez żad-

23ney Urz. Pryncypała Querulans Obligacyi y Rekwizycyi

24nescitur czyli tylko dla Dobra swoiego, czyli też poszed-

25szy z Niewiernym Jckiem Dawidowiczem Obywatelem

26Pikow. Kundsztem[?], pomieniony Karysz temuż Żydko-

27wi wszystek z nieiymowną krzywdą Querulans Pryn-

28cypała zbył, bo Kamień po Złł. Siedm, ktory towar wię-

29cey od Puttora Rokn[?], iako iest wszędzy, z racyi nieobfito-

30ści onego w większey Cenie, tak sam Wiell. Comptis Pryn-

31cypat zbywaiąc w tymże Czasie Karysz, Czasem po Złł.

32Dwadzieścia, a Czasem więcey Rubli trzech za Kamień

33brał, gotowych Pieniędzy (: co dowieść Jmci oskarżo-

34nemu łatwo będzie :) o ktorą krzywdę swoiey Wiell.

k. 152v (skan 0155, strona lewa – góra)

1Wiell. Querulans Pryncypał, iako się w samey działo istocie

2przed Aktami użalić dla napisania Manifestu: że w Piko-

3wie Karysz był złożony dla rewolucyi drogi u Jmci Pana

4Poznańskiego oskarżonego, tudzież z tegoż obligacyi ra-

5dy dawał informacyą, piszący zaś Manifest, wziowszy

6sobie do Manifestu za Styl rewolucyą, nieanimadwer-

7tuiąc drogi, iako był informowany, ale za rewolucyą

8Haydamacką w siebie uplantował, y z tych przyczyn

9defektuość napisany Manifest pko Urz. Poznańskie-

10mu y Jnnym do podpisu Wiell. Comptis Pryncypało-

11wi podał, ktory Wiell. Pryncypał Comptis ani czytaiąc,

12ani go dla prędkiego wyiazdu penetruiąc w Grodzie

13ninieyszym do przyięcia Die Vigesima Octava prae-

14sentis Anni podał, melioruiąc więc podany Manifest

15oświadcza Compns nne Principalis sui, że bez żadnych

16przyczyn, et non urgenti necessitate, owszem ex velle et

17Libitu sui Urz. Poznański uto[?] żywszy sobie cenę bez

18wiadomości et referentia Wiell. Pryncypała Comptis tenże

19Karysz zbył, tudzież że tegoż Karyszu było Sto Szescdzie-

20siąt Kamieni (: iako dany był Urz. Poznańskiego oskar-

21żonego ręką iego własną podpisany Dokument :) wszy-

22stko to Compns dowieść, et de hac inutili iniuria nne Prin-

23cipalis sui iure agere declarat, salvam huius manife-

24stationis meliorationem, aut minuationem, si opus

25fuerit zachowawszy Actis Eandem connotari prosił, co y o-

26trzymał, Compns ignarus scribendi Signum Crucis po-

27suit Michał Jurewicz ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „succurrendo omni securitati et indemnitati Substantiae” – zabezpieczając całe bezpieczeństwo i nienaruszalność majątku; „Karysz” (?) – w akcie zapewne sól kamienna (miara: kamień wagi „nowella lege ustanowioney” – według nowo ustanowionej prawem wagi); „Szpiklerz” – spichlerz; „praevio documento … cum obligatione conservationis” – za uprzednim dokumentem … z zobowiązaniem przechowania; „hoc temporis interstitio” – w tym czasie (w międzyczasie); „nescitur” – nie wiadomo; „Kundszt” – sztuczka, podstęp; „Querulans” – skarżący się; „animadwertować” – zważać; „ex velle et Libitu sui” – z własnej woli i upodobania; „et de hac inutili iniuria nomine Principalis sui iure agere declarat” – i o tę krzywdę deklaruje w imieniu swego mocodawcy dochodzić prawem; „salvam huius manifestationis meliorationem aut minuationem, si opus fuerit” – z zastrzeżeniem poprawy lub zmniejszenia tej manifestacji, jeśli zajdzie potrzeba.

Poprawka („melioracja”) do manifestu Małkowskiego z 28 I 1769 (por. akty 19–20: areszt Poznańskiego i Żyda Icha[?] Dawidowicza w Pikowie). Odczyt „Pikow” potwierdzony aktem 20 (Pików, dobra Lubomirskiego). Wyjaśnienie: piszący manifest pomylił „rewolucję drogi” (popsucie, bezdroże) z „rewolucją hajdamacką”. Towar „Karysz” – odczyt niepewny (rkp. „Karyszu / Karysz”); z kontekstu (kamienie wagi, cena 7 zł za kamień wobec 20 zł lub ponad 3 ruble) – zapewne sól lub inny towar ważony kamieniami; „Puttora Rokn[?]” – niejasne. Mińkowce – w woj. kijowskim (9 mil od Pikowa).

Streszczenie

29VII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Michał Jurewicz w imieniu Macieja na Małkowie Małkowskiego, łowczego drohickiego (który z powodu choroby i wyjazdu na Polesie nie mógł stawić się osobiście), powołując się na swój manifest z 28 I 1769, manifestuje się przeciw ks. Antoniemu Lubomirskiemu na Opolu, wojewodzie lubelskiemu, panu klucza pikowskiego, a zwłaszcza przeciw gubernatorowi pikowskiemu Józefowi Poznańskiemu i Żydowi Ickowi Dawidowiczowi, obywatelowi i arendarzowi miasta Pikowa. W zeszłym roku Małkowski przewoził przez Pików 160 kamieni „karyszu” [?] do swoich dóbr Mińkowce w woj. kijowskim; z powodu bezdroża czekał w Pikowie na poprawę drogi i za radą Poznańskiego złożył towar w jego spichlerzu za dokumentem z zobowiązaniem przechowania. Gdy później wyjechał w interesach do Warszawy, Poznański bez jego wiedzy i zgody sprzedał cały towar Żydowi Ickowi Dawidowiczowi po 7 zł za kamień, podczas gdy sam Małkowski sprzedawał go po 20 zł lub ponad 3 ruble za kamień. Komparent poprawia też poprzedni manifest, w którym piszący błędnie zamiast „rewolucji drogi” (bezdroża) wpisał „rewolucję hajdamacką”, a Małkowski podpisał go w pośpiechu bez czytania. Zapowiada dochodzenie krzywdy; niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 152v (skan 0155, strona lewa – dół)

1Ptta Urz. Rościszewskiey pko Urz.

2Jędrzejowskim y Jnnym o rożne

3krzywdy y Szkody.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

5Miesiąca Julii, Trzydziestego Pierwszego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Gr. Winn. y pre-

7demną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesni-

8kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Osobiście sta-

9nowszy się Urz. Jmć Pani Anna z Boguckich Rościszewska

10[reklamant:] niegdy

k. 153 (skan 0155, strona prawa; dolne wiersze lekko wyblakłe)

1niegdy S. P. Urz. Jmci Pana Władysława Rościszewskiego Mał-

2żonka pozostała Wdowa, niemogąc w tak ciężkich krzywdach

3swoich do Akt Grodu Latyczewsk. propri Districtus przez zmowę

4y spiknienie się niżey wyrażonych obżałowanych zanieść

5użalenia, ani w przyięciu Manifestu od Wiell. Susceptantow

6tegoż Grodu pozyskać łatwości, iak tylko łatwiey przy do Akt

7ninieyszych Gr. Winn. sposob przybycia wynaleść mogła,

8tak zaraz przed temiż Aktami Grodu Manifestatione con-

9tra Mum Josephum Czaykowski Susceptantem praesentane-

10um Castri Latt. ob nolle Susceptionis praesentis Manifestationis fa-

11cta na pko Urz. Jchmć Panom Tomaszowi y Domicelli z

12Kierskow Jędrzejowskim Gubernatorom Latt. Małż., niemniey

13Ludziom Onychże służącym y Pachołkom mieyskim na

14niżey wyrażone krzywdy, wiolencye y Gwałty powielokro-

15tnie subordynowanym iako nayuroczyściey protestowa-

16ła się w takowy sposob: Jż Jchmć oskarżeni, osobliwie

17Sam Urz. Jędrzejowski niemaiąc na to względu: że podczas

18Służby swoiey u niegdy S. P. Męża ninieyszey stawaiącey nie

19mało Łask y świadczenia od obuyga partycypował, ani też

20pomniąc na to: że pod Czas teyże Służby wiele szkod Onym

21że poczynił, ktore swego Czasu dowiedzione będą, ale

22raczey pro Panibus lapidando, niewiedzieć z iakowey

23ści niechęci, y ukrytey zawziętości przez niemały Czas

24tak Osobie tak Samey Protestantki, iako y S. P. Małżonka

25Jey zarowaney[?], dopiero post Successum Fatorum tegoż

26Małżonka Querulantis wywarł, gdy otrzymawszy Guber-

27nią w Latyczowie rożnemi sposobami tak przez Siebie,

28iakoteż przez Subordynowane Osoby rożne krzywdy y przy-

29krości czynić Oney dopuścił, Mieszczan y Poddaństwo Mia-

30sta Latt. do czynienia wiolencyi poduszczał y licencyował, na

31Dworek Protestantki w tymże Mieście Latyczowie będą-

32cy Pachołkow mieyskich, y Jnney kondycyi Ludzi, czyniące

33się być oniczym niewiadomym, posyła, z nastanych

34na wielokrotne Rekwizycye y prozby żadney satysfa-

35kcyi uczynić niechce, owszem onych wymowkami

36swemi y pobłażaniem pobudzaiąc do łżenia, honoro-

37brania, y rożnych affrontow wyrządzania, Chłopskimi

38[reklamant:] zgorszenie

k. 153v (skan 0156, strona lewa; dolne wiersze lekko wyblakłe)

1zgorszenie, y pochop daie, Ludzi robiących we Dworku Oney

2własnym groszem sierocinnym naiętych od robocizny zganią,

3y odryna[?], konie w podwody nienależycie brać roskazuie, iesz-

4cze tym się niekontentuiąc, a nawiększą ruinę Querulantki go-

5niąc, wbrew Prawu nietylko świeckiemu, ale y Duchowne-

6mu idzie, kiedy służących nawet załączaiącey się odmawia y

7do Siebie przyimuie. Jtak Urz. Maryannę Tołtomirownę[?]

8od Rodzicow Jey na Służbę ninieyszey Protestantce odda-

9ną odmowiwszy, y do Siebie przyiowszy z przymusem

10przez puł Czwarta Roku ciż Obżał. bez żadney nadgrody

11u siebie trzymali, ktorą Sama Jeymć Pani Jędrzejowska

12powielokrotnie na większą hańbę y obelgi na publicznych

13mieyscach, iako to w Kościele bez żadnego uszanowania

14Mieysca Bogu poświęconego w Obecności Samego Boga

15y Całego zgromadzenia z dysgustami y kalumnią do

16Protestantki przystawszy powiedziane od Siebie słowa

17publicznie mowić kazała, a tak ta pełniąc roskazy Pa-

18ni swoiey, rada, nierada łżyć y dysgustować musiała,

19Potym też Urz. Tołtomirownę odstaiącą y dłużey służyć

20Jchmciom niechcącą do kontynuowania dalszey Służby

21poniewolnie przymuszali, y gdy taż niemogąc da-

22ley tak ciężkich krzywd y zbytkow wytrzymać, uszy-

23stkiego odrzekłszy się, y prawie przez Siłę poszedłszy

24do teyże stawaiącey na Służbę powrociła się, tedy

25Jchmć Oskarżeni Pachołkow mieyskich y Jnnych Ludzi

26swoich służących na Dworek Protestantki nastali, a

27nastanym trząść y szukać Oney po Budynku roskazaw-

28szy, rożne exorbitancye szkody y pogrozki czynić pozwo-

29lili, gdzie teyże niezastawszy we Dworku postaną od Pro-

30testantki do Browaru, z tego gwałtem wziowszy bez ża-

31dnego względu na Płeć y Stan Szlachecki godnie Urod.

32Szlachciankę, iak ostatniego Charakteru Człowieka,

33przez Miasto prowadzić, onę szarpać, policzkować,

34a do Zamku przyprowadzoną do Kurdygardy wsa-

35dzić[?], y inkarcerować, potym rozgami nielitościwie bić,

36y inne zniegi[?] y zbytki wyrządzać ważyli się, Po kto-

37rym to wielokrotnym biciu taż Panienka z prze-

38[reklamant:] strachu

k. 154 (skan 0156, strona prawa; dolne wiersze lekko wyblakłe)

1strachu czyli inney (: iak powiadaią :) przyczyny kon-

2wulsyami porwana w krotce, bo Tydnia potym biciu nie

3wytrzymawszy, z tym się musiała pożegnać Swiatem, kto-

4rey iako Sami oskarżeni akcelaracyą y przyczyną

5śmierci zostali, tak każdego Czasu Jnkwizycyami dowie-

6dzie się. Był zaś Pracowity Joachim na Służbie u teyże

7Protestantki małoco będący, Puzdro Cyny Angielskiey

8Bielizny puł setek Płutna y inne ruchomości pokradł,

9y zniekł[?], o tym Querulantka przeczuwszy, Samego

10Obżałt.o, aby z władzy swoiey Gubernatorskiey one-

11go zbiega wziąć kazał, y o zabranych rzeczach raczył

12wyindagować, upraszała, Jmć obwiniony lubo onego

13wziął, y w Sekwestrze osadzić dysponował, z tym wszy-

14tkim ani Jndagacyi zupełney dla większego zrujnowa-

15nia załączaiącey się uczynić, ani nawet dobrowolnych kon-

16fessat wyprowadzić niekazał, y niechciał, o co także

17gdy pokilkakrotnie przez Siebie y przez Przyiacioł do-

18prasżała się, samemi tylko deklaracyami od Czasu do

19Czasu uwodząc zbywał, y owszem aby w Sekwestrze

20daremnie niepróżnował, do robocizny go sobie wziąć

21radził y perswadował, do ktorego w więzieniu będące-

22go pokilkakrotnie Sam Obżałt chodząc, acsi napominał,

23a żeby Protestantkę niezdradził, oświadczaiąc się y ręcząc

24za onego, że nieucieczę, y każdego Czasu do sprawy dla

25dania z Siebie wywodu ma stanąć, y wszelką z onego w

26Czasie powolnieyszym satysfakcyą uczynić przyrzekł,

27tylko by tylko go Querulantka tym Czasem, nim nastąpi

28Czas łatwieyszy satysfakcyi odebrała, namawiał, a tak

29stawaiąca chwyciwszy się zdradliwych rad y obietnic

30Obżałowanego, gdy tegoż Winowayce rada nierada

31wziąć przymuszona została, tenże poprawiwszy się,

32koni parę, Lice Rzemienne z Kantarami, kosmidure[?],

33y Prześcieradło, Usłuch[?], Sukni[?] y inne Drobiazgi ukrad-

34szy w krotce uciekł, czego y w tym oczywiste Obżało-

35wanego pokazuie się bezprawie. Także koni parę w

36Podwodę dla Woyska Rossyiskiego z Jnstynktu

37[reklamant:] Jmć

k. 154v (skan 0157, strona lewa; dolne wiersze lekko wyblakłe)

1[Jmć] (: ut supponitur :) Obżałt Poddani Latyczewscy wziowszy z tych

2iednego tylko Protestantce oddali, a drugiego niewiedzieć

3gdzie zaprzepaścili, y z tych Poddanych na Rekwizycye

4Sprawiedliwości nieuczynił, y czynić niechciał. Podnie-

5bytności[?] także Protestantki gdy Dworek iey ze wszystkim

6okradziono y wszelkie ruchomości, iako to Pościel, Obicia,

7Bieliznę, Płutna w Putszetkach[?] y Jnne (: iako osobny Regestr

8świadczy :) w gospodarstwie będące Rzeczy porabierano, y

9po między Żydow sprzedawano, tedy za Rekwizycyą Prote-

10stantki, lubo oświadczył się był Oney, Żydow pod klątwą do

11wyiawienia pomienionych rzeczy przymusić y Sam też

12Rzeczy rekuperować przydeklarował, iednakże z tego wszy-

13tkiego żadney łatwości nieuskutkował, przez ktore to De-

14klaracye żadney Protestantka Rzeczy wydźwignąć niemo-

15gła, Koni Parę temi już Czasy wziąć kazawszy, one przez

16Dni kilka głodem moręc, za wielką Jnstancyą ledwie ob-

17winiony Protestantce wydał, Na Ostatek Syn Jchmciow obwi-

18nionych z pozwolenia (: ut fertur :) Rodzicielskiego na idą-

19cą do Zamku Querulantkę z kijem zasiadłszy, y one na do-

20browolney drodze zastąpiwszy, naprzod nieuczciwemi sło-

21wy dysgustował, potym nie sobie nieuważaiąc, nieuważa-

22iąc na Stan Szlachecki y Lata Sędziwe, tym że kijem

23bić pretendował, y zapewnieby zawzięte przedsięwzię-

24cie był wypełnił, gdyby taż Protestantka powrotem nie

25salwowała zdrowia swego, Owo zgoła tak temi, iako

26y innemi (: czasu Prawa dowieść się maiącemi :) krzyw-

27dami, niekontentuiąc się Jchmć tylekroć ninieyszey

28stawaiącey poddziałanemi, coraz naywiększą ruinę

29fortuny Oney goniąc, tak z obcych, iako y z własnego

30Syna swego na Przyiacielskie rekwizycye żadney ni-

31gdy nieczyniąc Satysfakcyi, owszem zamiast Spra-

32wiedliwości przed Osobami w przyiacielstwie przy-

33bytemi rożnemi nakarmiaią dysgustami, nawiąz-

34ksze iescze ukrzywdzenie Protestantki godząc oskarżeni,

35a niedząc dostatecznie o tym: że Ordynarya z Guber-

36nii y Pisarstwa Międzybożskiego zaległa Protestce spra-

37wiedliwie (: iako Sam Obżałt będąc na Służbie u Protestant-

38ki o tym dostatecznie należy :) niegodziwie przedeż

39Jmć Panem Wiśłockim[?] Stoł. Pzem.[?] benevole wdawszy,

40[reklamant:] Cały

k. 155 (skan 0157, strona prawa – góra)

1Cały Jnteress dalszego świadczenia zepsuł, ktore krzyw-

2dy luboby ninieysza stawaiąca cierpliwością y milczeniem

3pokryć chciała, atoli iednak niewidząc w zawziętościach

4Jchmć żadnego uspokoienia, owszem zamiast wdzięczno-

5ści wdzięczne odbieraiąc dysgusta, te z żalem wyznać musi

6oświadczenie. Że tak odawne za Służby Obżałt u Matki y S. P.

7Męża Jey poczynione przez siebie szkody, dla ktorych to szkod

8lubo od tegoż S. P. Męża stawaiącey przez Oyca swego obżałowa-

9ny attestacyi z Służby domagał się, iednak niepozyskał oney,

10y niepodziękowawszy za Służbę odstał, iakoteż o teraznie-

11sze post Successum Fatorum mariti sui przez Siebie obżałowa-

12nego y Subordynowanych Ludzi podziałane krzywdy pra-

13wnie czynić niezaniedbać, et praemissa omnia et alia nefan-

14da Jnkwizycyami dowieść ofiaruie się, a teraz powtornie

15pko tymże obżałt y Wiell. Czaykowskiemu Susceptantowi

16Grod. Latt. o nieprzyięcie na wielokrotne rekwizycye Ma-

17nifestu, iako nayuroczyściey protestuie się, zostawuiąc

18sobie salwę tey Protestacyi poprawienia. A. Rościszewska.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „propri Districtus” – właściwego powiatu; „Manifestatione contra Magnificum Josephum Czaykowski Susceptantem praesentaneum Castri Latycoviensis ob nolle Susceptionis praesentis Manifestationis facta” – manifestacją uczynioną przeciw wielmożnemu Józefowi Czaykowskiemu, obecnemu susceptantowi (przyjmującemu wpisy) grodu latyczowskiego, o niechęć przyjęcia niniejszej manifestacji; „pro Panibus lapidando” – (dosł.) za chleby kamieniując – odpłacając złem za dobro; „post Successum Fatorum” – po śmierci; „Kurdygarda” – odwach, areszt; „inkarcerować” – uwięzić; „akcelaracya” (accelaratio) – przyśpieszenie (śmierci); „Puzdro” – skrzynka; „Sekwestr” – areszt, więzienie; „konfessata” – zeznania; „ut supponitur” – jak się przypuszcza; „ut fertur” – jak mówią; „Ordynarya z Gubernii y Pisarstwa Międzybożskiego” – zaległe wynagrodzenie (męża) za gubernatorstwo i pisarstwo w Międzybożu; „et praemissa omnia et alia nefanda Inquisitionibus dowieść ofiaruie się” – i wszystko powyższe oraz inne niegodziwości ofiaruje się dowieść dochodzeniami (świadkami).

Długi, starannie pisany akt; sprawa latyczowska (Latyczów – dobra Czartoryskich? miasto starostwa latyczowskiego). Tomasz Jędrzejowski, obecny gubernator latyczowski, był wcześniej sługą zmarłego Władysława Rościszewskiego (zapewne gubernatora/pisarza międzybożskiego). Marianna Tołtomirówna [?] – szlachcianka, służąca Rościszewskiej, porwana do odwachu na zamku i bita rózgami, zmarła tydzień później. Odczyty niepewne: „Tołtomirownę[?]”, „zarowaney[?]”, „odryna[?]”, „wsadzić[?]”, „zniegi[?]”, „zniekł[?]”, „kosmidure[?]”, „Usłuch[?], Sukni[?]”, „Podniebytności[?]”, „Putszetkach[?]” (pudełkach?), „Wiśłockim[?] Stoł. Pzem.[?]”.

Streszczenie

31VII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Anna z Boguckich Rościszewska, wdowa po Władysławie Rościszewskim, która z powodu zmowy nie mogła wnieść skargi w grodzie latyczowskim (susceptant odmówił przyjęcia manifestu), protestuje przeciw Tomaszowi i Domicelli z Kierskich Jędrzejowskim, gubernatorom latyczowskim, ich ludziom i pachołkom miejskim, a także przeciw Józefowi Czaykowskiemu, susceptantowi grodu latyczowskiego. Jędrzejowski, dawny sługa jej męża, doznawszy od nich wielu łask (a i wyrządziwszy szkody), po śmierci Rościszewskiego, objąwszy gubernię w Latyczowie, z ukrytej zawiści nasyła na jej dworek pachołków miejskich i mieszczan, podburza ich do gwałtów, odciąga od niej robotników i służbę, bierze jej konie w podwody. Jej służącą, szlachciankę Mariannę Tołtomirównę [?], Jędrzejowscy przez 3,5 roku przymusem trzymali u siebie bez zapłaty, Jędrzejowska kazała jej publicznie, nawet w kościele, lżyć Rościszewską; gdy dziewczyna wróciła na służbę do Rościszewskiej, pachołkowie przetrząsnęli dworek, schwytali ją w browarze, prowadzili przez miasto, szarpiąc i policzkując, wtrącili do odwachu na zamku i bili rózgami – w tydzień później zmarła w konwulsjach. Służący Joachim okradł Rościszewską, a Jędrzejowski, choć go aresztował, nie przeprowadził śledztwa, namówił ją do przyjęcia go z powrotem, po czym ten ukradł konie i rzeczy i uciekł. Poddani latyczowscy wzięli jej parę koni w podwodę dla wojska rosyjskiego i jednego zaprzepaścili; jej dworek okradziono, a rzeczy sprzedano Żydom, czego gubernator nie dochodził; jego syn napadł ją z kijem na drodze do zamku. Jędrzejowski zaprzepaścił też jej sprawę o zaległą ordynarię męża z guberni i pisarstwa międzybożskiego. Protestantka ofiaruje się dowieść wszystkiego w dochodzeniu i protestuje także przeciw Czaykowskiemu o nieprzyjęcie manifestu.

Transkrypcja

k. 155 (skan 0157, strona prawa – dół; ostatnie wiersze lekko wyblakłe)

1Areszt Woyennego Kom-

2pana Pułkownika w Li-

3powcu ex Rte Wiell. Grochol-

4skich.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiąt, Dziewiątego.

6Miesiąca Julii, Trzydziestego Pierwszego Dnia.

7Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Gr. Winn. y prze-

8demną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesni-

9kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy

10Oczywisto Woźny Gntt. Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny

11Jan Wiśniowski in vim suae verae ac fidelis Relationis

12palam, publice, ac perexpressum recognovit: Jż on Ro-

13ku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego, Dnia

14Dwudziestego Siodmego na affektacyą y prawną rekwi-

15zycyą Wiell. Jchmć PP. Marcina Chorąż.[?] Winn. y Francisz-

16ka Podstoł. Bracł. Podstar. Grodz. Winn. z Grabowa Gro-

17cholskich Braci między sobą Rodzonych, maiąc przy

18sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych do tego

19aktu użytych Urod. Jchmć Panow Gabriela Dobro-

20[reklamant:] wolskiego

k. 155v (skan 0158, strona lewa – góra)

1wolskiego y Pawła Kateckiego[?], był w Dobrach Mieście

2Lipowcu, gdzie będąc Woyennego Jana czyli innego Jmie-

3nia Kompana Pułkownika Kozackiego Lipowieckie-

4go ad praesens Dyspozycyą nad tymże Miastem maiącego

5u Woytow, Mieszczan, y Gromady Lipowieckich areszto-

6wał y prawnie przyporęczył, ktory Areszt tak Woyci,

7Mieszczanie y Gromada Jmieniem JO. Xcia Jabłonow-

8skiego Pana swego benevole przyiowszy, y do rozpra-

9wy prawney tegoż Woyennego Kompana dotrzymać

10deklarowali y submittowali się, a tak on Woźny Szla-

11chtą sobie przytomną oświadczywszy się, z tamtąd

12powrociwszy, przedemną Urzędem prawdziwego swego

13Aresztu uczynił y zeznał Relacyą, de quo praesens Mlis Rel.

14Mlis qui supra ignarus scribendi, Crucem Stam posu-

15it Jan Wiśniowski ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „in vim suae verae ac fidelis Relationis palam, publice ac perexpressum recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i wyraźnie zeznał; „ex Rte” = ex Requisitione / ex Parte – na rekwizycję; „Woyenny” (woienny) – wojenny, tu określenie dowódcy wojskowego (pułkownika milicji nadwornej); „ad praesens” – obecnie; „benevole” – dobrowolnie; „submittować się” – zobowiązać się.

Data czynności podana bez miesiąca („Dnia Dwudziestego Siodmego”) – zapewne 27 VII 1769. Kompan, obecnie zarządca Lipowca – tu imię „Jana czyli innego Jmienia”; w aktach 236–238, 246, 253 – Michał, w akcie 239 – „Andrzeja czyli innego Jmienia” (imię niepewne). Grocholscy – por. akt 251 (tam Marcin bez wyraźnego tytułu; tu „Chorąż.[?] Winn.” – chorąży winnicki [?]). Odczyty niepewne: „Chorąż.[?]”, „Kateckiego[?]” (rkp. „Kateckiego / Katecliego”).

Streszczenie

31VII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Jan Wiśniowski zeznaje, że 27 [VII] 1769 na żądanie braci Marcina Grocholskiego, chorążego winnickiego [?], i Franciszka Grocholskiego, podstolego bracławskiego, podstarościego grodzkiego winnickiego, z Grabowa, w obecności szlachty Gabriela Dobrowolskiego i Pawła Kateckiego [?] był w mieście Lipowcu i tam u wójtów, mieszczan i gromady lipowieckiej aresztował „wojennego” Jana (czyli innego imienia) Kompana, pułkownika kozackiego lipowieckiego, obecnie zarządzającego miastem; wójtowie, mieszczanie i gromada w imieniu ks. Jabłonowskiego przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać go do rozprawy. Woźny złożył relację, stawiając krzyż.

Transkrypcja

k. 155v (skan 0158, strona lewa)

1Ptta Urod. Rościszewskiey pko

2Urod. Jędrzejowskim y Jnne.

3Roku Tysiąc, Siedmset, Szescdziesiątego, Dziewiątego.

4Miesiąca Julii, Trzydziestego, Pierwszego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

6nickiemi, y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc

7Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Osobiście

8stanowszy się Urod. Jmć Pani Anna z Boguckich Rościszew-

9ska niegdy Urod. Jmci Pana Władysława Rościszewskiego

10Małżonka pozostała Wdowa niemogąc przed Aktami

11Grodu Latyczewsk. w przyięciu przez Wiell. Jchmciow Panow Su-

12sceptantow Grod. Latt. manifestu pozyskać łatwości, iak

13skoro bespiecznieyszy nieco przyiazd w Czasie teraznie-

14szym upatrzyć, y do Akt ninieyszych przybyć mogła, tak

15zaraz z przychyleniem się do Prawa pospolitego de violen-

16tiis, invasionibus, obsessionibusque Stratae publicae, nec non

17condictamine opisanego na pko Urz. Jchmć Panom Anto-

18niemu, czyli innego Jmienia Oycu, Michałowi y Pawłowi

19Synom Kierskim, Urod. Tomaszowi y Domicelli z Kierskow

20Jędrzejowskim Gubernatorom Latyczews. Małż., Kazimie-

21rzowi Dziakowskiemu y Jnnym, niegdy S. P. Wiell. Jana

22Gajewskiego przeszłego Susceptanta Grod. Latt. Successo-

23rom pozostałym, Cum manifestatione contra Mum Jo-

24sephum Czaykowski praesentaneum Susceptantem

25[reklamant:] Castri Latt.

k. 156 (skan 0158, strona prawa)

1Castri Laticoviensis ob nolle Susceptionis praesentis Manifestationis

2facta manifestowała się y protestowała w sens takowy: Jż Jchmć

3oskarżeni, osobliwie Urod. Michał y Paweł Kierscy nie

4uważaiąc na Prawo pospolite Jnwazorom y Wiolatorom prze-

5pisane, niewiedzieć czyli z czyiego poduszczenia y namowy,

6czyli też z własnego domysłu y iakoweyści ukryty zawzię-

7tości, tak Samą Protestantkę, iako y Syna Jey na dobrowol-

8nych drogach pokilkakrotnie zastępować, nieuczciwemi

9Słowy dysgustować, z Pistoletami Urz. Jędrzejowskiego Gu-

10bernatora Latt., a Szwagra swego na tę Jmprezę wziętemi

11y Jnnym orężem po Ulicach y około Dworku Urz. Querulant-

12ki w Mieście Latyczowie będącego rożne zasadzki czynić,

13y z temiż za Protestantami uganiać się, za onemi strzelać,

14na życie czuwać, y Ludzi na te wiolencye przybierać śmia y

15ważą się, iakoż nocy iedney Ciż Obżałt w Pistolety y Jnny oręż

16opatrzywszy się, na Dworek teyże stawaiącey z przybranemi

17sobie gwałtownym sposobem nasedłszy, przez okno w Alkie-

18rzu będące, przy ktorym Łożko Urz. Protestantki stało, z tych-

19że Pistoletow Lotkami, iako Wizya postrzelanych Scian y Okna

20świadczy, nabitych godząc na Zabicie Prottki y Syna Jey po-

21nad Łatą[?] głową oney na tymże Łożku, ile pod noc spoczy-

22waiącey, y niczego się niespodziewaiącey razy trzy wystrze-

23lili, y zapewne Prottkę lub kogo z Domowych byliby zabili, gdy-

24by Łaska Pana Boga niesalwowała, potym na Syna załącza-

25iącey się zasadzki uczyniwszy, onego zrąbać, y nieżywić preten-

26dowali, na poiedynek Prawem zakazany wyzywali, na ktory Urz.

27Kierska Ociec Obżałt Jmć Panu Pawłowi Synowi swemu na

28zrąbanie Syna Prottis Szablę od Boku odpasawszy, onę z

29błogosławieństwem dawał, y zrąbać przykazywał, a tak

30Jchmć widząc pobłażenie y Rozkaz Rodzicielski na nie

31niespodziewaiącego się, wpadłszy, tyrańsko skaleczyć

32chcieli, y zapewne przedsięwziętey swey zamysł byliby wy-

33konali, gdyby Protekcyą Naywyższego nie został salwowany.

34Przez ktore to Jchmciow Obżałt ustawiczne Kolizye na

35Zdrowie y Życie nastąpowanie, tenże Syn Protestantki

36unikaiąc nieszczęścia y niebespieczeństwa Życia

37z własnego Domu wyiechać, y po cudzych kątach

38prawie tułać się musiał, z takowey tedy niewstrze-

39mięźliwości y pobłażania Rodzicielskie Jchmć Obżałt

40coraz do większych y nieprzyzwoitych applikuią się

41inkonweniencyi, iako tego oczywiste są dowody, kiedy

42Urz. Michał Kierski iawnie oczywistemi za Exceß[?] kto-

43[reklamant:] rzy

k. 156v (skan 0159, strona lewa)

1rzy się czasu Prawa Jnkwizycyami dowiedzie (: przekonany

2zostawszy świadkami, tych zawsze sposobow wynayduie,

3aby z Sukcessorami niegdy S. P. Wiell. Jana Gajewskiego

4Susceptanta na ten czas Grod. Latt. kondyktem nadrobio-

5szy, iawny każdemu występek swoy płaszczykiem niewin-

6ności mógł okryć y utaić, iakoż z Urod. Kazimierzem Dzia-

7kowskim zmowiwszy się, nietylko do ugody, ale nawet do

8eliminowania Tranzakcyi przez tegoż S. P. W. Gajewskiego

9pko Jmci Obżałt zaniesionych pomimo innych Sukcessorow

10przystąpić ważyli się, o ktore to krzywdy, Jnwazye,

11y zastępowania, ile kiedy Urod. Protestantka przed

12Aktami Grod. Latt. użalić się, y oraz do Processu te-

13goż Wiell. Gajewskiego przychylić się, tegoż obżałtego

14iako na świeżym występku zastałego Prawem prze-

15konać chciała, Jchmć oskarżeni zapobiegłszy

16w Kancellaryi Grodzkiey Latyczewskiey na wielokro-

17tne rekwizycye Manifestu przyiąć niedopu-

18ścili, A zatym ninieysza stawaiąca uciekaiąc

19się do Prawa y Sprawiedliwości tak na prze-

20ciwko wyż wyrażonym Obżałowanym o tey

21wszy, iako na przeciwko Wielmożnemu Jo-

22zefowi Czaykowskiemu Susceptantowi Grodz-

23kiemu Latyczewskiemu o nieprzyięcie Ma-

24nifestu powtornie a solennie manifestuiąc,

25praemissa omnia Jnkwizycyami dowieść

26oświadcza się, teraz zaś zostawuie sobie

27salwę tey Protestacyi meliorowania.

28A. Rościszewska.

29Finis Mensis Julii

301769 Anni

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „de violentiis, invasionibus, obsessionibusque Stratae publicae, nec non condictamine” – o gwałtach, najazdach i zasadzkach na drodze publicznej, a także o umówionym (zmownym) napadzie; „Cum manifestatione contra Magnificum Josephum Czaykowski praesentaneum Susceptantem Castri Laticoviensis ob nolle Susceptionis praesentis Manifestationis facta” – z manifestacją uczynioną przeciw wielmożnemu Józefowi Czaykowskiemu, obecnemu susceptantowi grodu latyczowskiego, o niechęć przyjęcia niniejszej manifestacji; „Jnwazorowie y Wiolatorowie” – najeźdźcy i gwałciciele; „Alkierz” – alkierz, boczna izba; „Lotki” – loftki (śrut); „Exceß” – występek; „kondykt” (condictum) – zmowa, umowa; „praemissa omnia Jnkwizycyami dowieść” – wszystko powyższe dowieść dochodzeniami; „salwa … meliorowania” – zastrzeżenie poprawy; „Finis Mensis Julii 1769 Anni” – koniec miesiąca lipca roku 1769.

Druga protestacja Rościszewskiej z tego samego dnia (por. akt 256). Domicella Jędrzejowska – z domu Kierska („z Kierskow”), siostra Michała i Pawła Kierskich, córka Antoniego (tytuł Jędrzejowskiego: „Szwagier” Kierskich); poprawiono w akcie 256 (tam odczyt „z Kierzkow[?]”). Proces Jana Gajewskiego, zmarłego susceptanta grodu latyczowskiego, przeciw Michałowi Kierskiemu – sukcesorzy (m.in. Kazimierz Dziakowski) zawarli ugodę z Kierskim i wyeliminowali tranzakcje. Odczyty niepewne: „Łatą[?]” (nad łożem?), „Exceß[?]”. Akt kończy lipiec 1769 („Finis Mensis Julii”).

Streszczenie

31VII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Anna z Boguckich Rościszewska, wdowa po Władysławie Rościszewskim, której manifestu nie przyjęli susceptanci grodu latyczowskiego, protestuje – powołując się na prawo o gwałtach, najazdach i zasadzkach na drogach publicznych – przeciw Antoniemu Kierskiemu (ojcu) i jego synom Michałowi i Pawłowi, Tomaszowi i Domicelli z Kierskich Jędrzejowskim, gubernatorom latyczowskim, Kazimierzowi Dziakowskiemu i innym sukcesorom zmarłego Jana Gajewskiego, byłego susceptanta grodu latyczowskiego, a także przeciw Józefowi Czaykowskiemu, obecnemu susceptantowi, o nieprzyjęcie manifestu. Michał i Paweł Kierscy wielokrotnie zastępowali drogę jej i jej synowi, lżyli ich, z pistoletami szwagra Jędrzejowskiego i inną bronią urządzali zasadzki koło jej dworku w Latyczowie i strzelali za nimi; pewnej nocy napadli dworek i przez okno alkierza trzykrotnie strzelili loftkami nad głową śpiącej Rościszewskiej (co potwierdza wizja przestrzelonych ścian i okna); urządzali zasadzki na jej syna, chcieli go zarąbać i wyzywali na pojedynek – ojciec Antoni Kierski sam odpasał szablę i z błogosławieństwem dał ją synowi Pawłowi, by zarąbał syna Rościszewskiej, który uratował się tylko opieką Najwyższego i musiał opuścić dom i tułać się. Michał Kierski, oskarżony o występek, zmówił się z Kazimierzem Dziakowskim, by z sukcesorami Gajewskiego ugodą wyeliminować tranzakcje (procesy) Gajewskiego przeciw niemu; a gdy Rościszewska chciała to oprotestować w grodzie latyczowskim, obwinieni nie dopuścili do przyjęcia jej manifestu. Protestuje ponownie i ofiaruje się dowieść wszystkiego w dochodzeniu. Koniec miesiąca lipca 1769.

Transkrypcja

k. 157 (skan 0159, strona prawa; nagłówek miesiąca; inna ręka – pismo kancelaryjne większe, zamaszyste)

1Mensis Augustus Anni 1769

2Areszt Woytka y Jnnych w Popowcach

3ex Rqne Urz. Podgaińskich.

4Roku Tysiąc Siedmset Szescdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Augusti Pierwszego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

7y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc Namiesnikiem

8Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Stanowszy Oczewiście Woźny

9Gnalis Wwa. Podol. y Jnn. Opatrzny Michał Radliński in vim

10Suae Verae ac Fidelis Relis palam, publice Libereque recognovit,

11Jż On Roku Tysiąc Siedmset Szescdziesiąt Dziewiątego Mie-

12siąca Maj[?] Drugiego Dnia na affektacyą y prawną

13Rekwizycyą Urz. Jchmciow Panow Jana y Tomasza

14Podgaińskich Braci między sobą Rodzonych, niemniey

15Jozefa, Jana y Franciszka Wysockich także Braci mię-

16dzy sobą Rodzonych, maiąc przy sobie Stronę Szlachty

17Ludzi Wiary Godnych Urz. Woyciecha Witońskiego[?] y

18Grzegorza Wydowskiego[?] maioris evidentiorisque Testimonii

19Gratia Sibi adhibitos, Był w Dobrach wsi Popowcach

20na części Wiell. Mysłkowskiey, gdzie będąc Roboczych Woytka,

21Jacka Kobrynniuka, Stefana Słobodzianika, Jachowa Woź-

22niaka[?], Jwana Woźniaka Tałarczuka[?], Poddanych Wiell. Mysłkow-

23skiey, iako aktualnych nayezdnikow y Wiolatorow, u tey-

24że Wiell. Mysłkowskiey Aresztował y prawnie przy-

25poręczył, ktory Areszt na wyż wyrażonych Poddanych

26Benevole taż Wiell. Mysłkowska przyiowszy, do rozpra-

27wy prawney dotrzymać deklarowała y submittowała się,

28A tak On Woźny z Szlachtą sobie przytomną oświadczy-

29wszy się, przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu swe-

30go uczynił y zeznał Relacyą. De quo praesens Ejusdem Mlis

31Relatio. Mlis qui supra Crucem Sanctam posuit ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „ex Requisitione” – na rekwizycję; „ptunc” = protunc – podówczas; „Gnalis Wwa. Podol.” – (woźny) generalny województwa podolskiego (tu, w odróżnieniu od innych aktów – „bracławskiego”); „in vim suae verae ac fidelis Relationis palam, publice libereque recognovit” – na mocy prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; „maioris evidentiorisque Testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i jaśniejszego świadectwa; „aktualni nayezdnicy y Wiolatorowie” – złapani na gorącym uczynku najeźdźcy i gwałciciele; „benevole” – dobrowolnie; „De quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio. Ministerialis qui supra Crucem Sanctam posuit” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; woźny wyżej wymieniony postawił krzyż święty.

Od 1 VIII 1769 („Mensis Augustus Anni 1769”) nowa ręka pisarza. Data czynności w rkp. „Miesiąca Maj[?] Drugiego Dnia” – odczyt miesiąca niepewny (możliwe „Maj” – 2 V 1769, lub omyłka). Spór Podgaińskich i Wysockich z Mysłkowską – por. akty 238, 245, 246, 253. Odczyty niepewne: „Witońskiego[?]”, „Wydowskiego[?]”, „Jachowa Woźniaka[?]”, „Tałarczuka[?]”.

Streszczenie

1VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny Michał Radliński zeznaje, że 2 V [?] 1769 na żądanie braci Jana i Tomasza Podgaińskich oraz braci Józefa, Jana i Franciszka Wysockich, w obecności szlachty Wojciecha Witońskiego [?] i Grzegorza Wydowskiego [?], był we wsi Popowce na części Mysłkowskiej i tam aresztował jej poddanych – Wojtka, Jacka Kobrynniuka, Stefana Słobodzianika, Jachowa Woźniaka [?] i Iwana Woźniaka Tałarczuka [?] – jako złapanych na gorącym uczynku najeźdźców i gwałcicieli; Mysłkowska przyjęła areszt i zobowiązała się dotrzymać ich do rozprawy. Woźny złożył relację, stawiając krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 157 (skan 0159, strona prawa – dół; dolne wiersze wyblakłe i zalane)

1Maa una cum Remanifestatione Urz. Podgaińskich

2y Jnnych pko W. Mysłkowskiey, Kom-

3panowi y Kierzkowskiemu[?]

4Roku Tysiąc Siedmset Szesćdz[iesiąt Dziewiątego.]

5Miesiąca Augusta Pierwszego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

7nickiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc

8Na[miesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim.]

9Comparens Pter Urz. Jchmość Panowie Jan y Tomasz

10Podgaińscy

k. 157v (skan 0160, strona lewa – góra)

1Podgaińscy Bracia między sobą Rodzeni, Jozef Wysocki swym y Jn-

2nych Jmieniem wyrażonych pko W. Mysłkowskiey Cześ. Kam.

3Urz. Jgnacemu Kierzkowskiemu[?] y Jmć Panu Kompanowi Guber-

4natorowi Lipowieckiemu ad praesens skarżą y manifestu-

5ią się oto: Jż W. Mysłkowska nietylko manifestami swemi

6w Grodzie, ale Listami od siebie pisanemi honor y nie-

7nadwerężoną[?] Sławę brać y szarpać ważyła się, Urz. zaś

8Kierzkowski[?] Nne JO. Woiewody Poznańskiego wnosząc

9Manifest od W. Mysłkowskiego na oczernienie Sławy

10ad Acta podał, y tym sposobem pracę ich własną, to

11iest Wołow szesnaście, za ugodą z Jmć Panem Szy-

12mańskim ktoren dla Stada swego miał wpędzone w

13Stado onegoż, ogłaszaiąc y oświadczaiąc, że to woły Kompa-

14rentow przez Donców[?] zabrane, śmiał y ważył się przy-

15właszczyć, y do tych czas w Dobrach Lipowcu zostaią, ni-

16nieyszi Comparentes cum obiicientibus oczyszczaiąc oso-

17by y honor swoy prawnie czynić tudzież o krwawą

18swoią pracę niewinnie w ręku Cudzych będącą Dopomnieć

19się deklaruiąc, teraz sub uniersalo[?] indemnitati

20contra obiicientes ostrzegaiąc Całości y Jstoty pracy swoiey

21niewinnie zabrane suo et aliorum Nne querit et

22manifestat ac contra Mum Kierzkowski[?] Remanifestat.

23Jan Podgaiński, T. Podgaiński, Jozef Wysocki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „una cum Remanifestatione” – wraz z remanifestacją; „ad praesens” – obecnie; „cum obiicientibus” – wobec zarzucających; „sub universali[?] indemnitati … contra obiicientes” – dla zabezpieczenia całości (swego mienia) przeciw zarzucającym; „suo et aliorum Nomine querit et manifestat ac contra Magnificum Kierzkowski Remanifestat” – w imieniu swoim i innych skarży się i manifestuje, a przeciw wielmożnemu Kierzkowskiemu remanifestuje się.

Ciąg dalszy sporu: szesnaście wołów (akty 236–239, 246, 253). Tu wyjaśnienie komparentów: woły wpędzono do stada Szymańskiego na mocy ugody z nim; strona Jabłonowskiego twierdziła, że to woły zabrane przez „Donców[?]” (Kozaków dońskich?). Dół k. 157 (nagłówek i formuła) wyblakły. Odczyty niepewne: „Kierzkowskiemu[?]” (rkp. „Kierżkowskiemu / Kierzkowski”; może ten sam co „Kołbajewski[?]” z aktu 236 – plenipotent Jabłonowskiego), „nienadwerężoną[?]”, „Donców[?]”, „uniersalo[?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

1VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, bracia Jan i Tomasz Podgaińscy oraz Józef Wysocki manifestują się przeciw Annie Mysłkowskiej, cześnikowej kamienieckiej, Ignacemu Kierzkowskiemu [?] i Kompanowi, obecnemu gubernatorowi lipowieckiemu. Mysłkowska manifestami w grodzie i listami szarga ich honor i nienaruszoną sławę; Kierzkowski [?], w imieniu ks. wojewody poznańskiego (Jabłonowskiego), podał do akt manifest na ich oczernienie i przywłaszczył sobie ich własne szesnaście wołów, wpędzonych za ugodą do stada Szymańskiego, ogłaszając, że to woły zabrane przez Donców [?]; woły dotąd są w Lipowcu. Komparenci deklarują prawnie oczyścić swój honor i dochodzić zwrotu wołów, manifestują się przeciw zarzucającym, a przeciw Kierzkowskiemu [?] – remanifestują.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 157v (skan 0160, strona lewa; dolne wiersze wyblakłe i zalane)

1Maa Nne JW. Chołoniewskiego Kasz. Busk.

2pko JOX. Lubomirskiemu Wdzie y Jnnym

3Roku Tysiąc Siedmset Szescdziesiąt Dziewiątego.

4Miesiąca Augusti Drugiego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

6nickiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc

7Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim.

8Comparens pter Urz. Jmć Pan Jan Bojarski Jmie-

9niem y z zlecenia JW. Jmć Pana Adama Chołoniewskie-

10go Kasztellana Buskiego Dobr Klucza Janowskiego Dzie-

11dzica, pko JOX. Lubomirskiemu Dobr Pikowa z przy-

12ległościami iakim kolwiek Prawem Possessorowi Panu,

13y Urod. Jozefowi lub innego Jmienia Poznańskiemu

14Gubernatorowi Pikowskiemu manifestuie się, Jż

15JOX. Woiewoda Lubelski obeymuiąc [Dobra Pikow?]

16Dobra Pikow z przyległościami JW. Jmć Pana Kasztel-

17lana Buskiego w Sąsiedztwie Dobr Klucza Janowskiego

18[…] […] […] […] Pikowskiego gruntownie się

19[…] […] […] […] y w Dawnym a nieprzerwanym

20[spokoynym?] używaniu został, y lubo JW. Manifestantis Pryn-

21cypał ma sprawiedliwą pretensyą o przywłaszczenie grun-

22tow do Dobr Glińska y Strzyżawki[?], przecież one Czasowi

23spokoynieyszemu y łatwieyszemu w dochodzeniu […]

24zostawił[?] […] […] […] […] […] […]

25[…] wybrnienia[?] Sąsiedzkiego uspokoiu żadney

26przyczyny

k. 158 (skan 0160, strona prawa – góra)

1przyczyny niedał, szukaiąc go zawsze, pragnąc naygruntowniey-

2szego spokoyności zachowania, Urz. zaś Poznański Guber-

3nator Pikowski czyli z zlecenia JOX. Wdy Lubel. czyli z dys-

4pozycyi Wiell. Komissarza Zarzą[?] w początkach Possessyi Dobr

5Pikowa przez JOX. obiętey oczewiście wynalazek y nie

6Dawny Zarząd[?] jakoby JW. Kasztellan Buski miał ro-

7zesłać Kozakow y Trakt od Kalnika[?] od Pikowa na Janow

8niezgadzaiący się z istotą zaniosł w Roku przeszłym do

9Akt Ninieyszych skargę, zapomniawszy o położeniu

10Dobr Klucza Janowskiego, że Szlak z Ukrainy na Ma-

11łowce[?] Czerepaszyńce, Kordelowkę, Baykow[?] JW. Manifesto

12Pryncypała Dziedzica idący do od wrocenia trudny, y

13nigdy niepodobny, iako prosty z nich do Pikowa,

14y ktorą Sam czynił krzywdę innym nie spra-

15wiedliwie przypisuie, albowiem Gościniec z Kalni-

16ka y Winnicy na Janow iak nayprościey, a za

17nową Drogą starożytną do wsi Kolibabińce, do Podola

18y Wołynia idącą, postawiwszy umyślnie Kozaka Jhna[?]

19za Bosenka[?] y Ołka Pikowskiego za wracać usiłuie

20od podwod tym traktem idących, y rożnego Kupca

21nie maiąc tam ani Mostu, ani Grobli, ani żadnego

22pola do spornego szczegulnie, tylko że na Janow

23iadą po Grosz[?] od Bydlęcia nowo iakowes Prawem

24zabronione wybierać każe Daninę, innych do nie-

25chęci czynienia w Sąsiedztwie w Czasie teraznieyszym

26niespokoyu używa sposobności, Oco teraznieyszy Mani-

27festans, iako o zniewagę tak Dawnych, iako y dopie-

28ro jeszcze nie oschłych praw, Nne quo supra

29iteratis Manifestat vicibus. Jan Bojarski

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „iteratis Manifestat vicibus” – ponownie manifestuje się; „Nne quo supra” – w imieniu jak wyżej.

Odpowiedź Chołoniewskiego (kasztelana buskiego; por. akty 12, 36, 157–158: Adam Myszka Chołoniewski, dziedzic Janowszczyzny i Salnika) na skargę strony pikowskiej z 1768 r. o rozesłanie Kozaków i zawracanie traktu. Dół k. 157v silnie wyblakły. Odczyty niepewne: „Strzyżawki[?]”, „zostawił[?]”, „wybrnienia[?]”, „Zarzą[?]” (nazwisko komisarza?), „Zarząd[?]”, „Kalnika[?]”, „Małowce[?]”, „Baykow[?]”, „Jhna[?]”, „Bosenka[?]”, „po Grosz[?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jan Bojarski w imieniu Adama Chołoniewskiego, kasztelana buskiego, dziedzica klucza janowskiego, manifestuje się przeciw ks. Antoniemu Lubomirskiemu, wojewodzie lubelskiemu, posesorowi Pikowa z przyległościami, i Józefowi Poznańskiemu, gubernatorowi pikowskiemu. Chołoniewski, choć ma słuszną pretensję o przywłaszczenie gruntów należących do Glińska i Strzyżawki [?], odłożył ją do spokojniejszych czasów, pragnąc zachować sąsiedzki spokój. Tymczasem Poznański (z polecenia wojewody lub komisarza) zaraz po objęciu Pikowa w posesję wniósł w zeszłym roku do akt skargę, jakoby kasztelan rozesłał Kozaków i zawracał trakt z Kalnika [?] i Pikowa na Janów – zapominając o położeniu dóbr janowskich (szlak z Ukrainy przez Małowce [?], Czerepaszyńce, Kordelówkę, Bajków [?]); sam bowiem wyrządza krzywdę: na nowej drodze przez Kolibabińce na Podole i Wołyń postawił Kozaka i pikowskich ludzi, którzy zawracają wozy i kupców jadących do Janowa, choć nie ma tam ani mostu, ani grobli, i pobierają od każdej sztuki bydła zakazaną prawem daninę. Komparent ponawia manifestację.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 158 (skan 0160, strona prawa – dół; ostatnie wiersze wyblakłe)

1Maa Nne JW. Chołoniewskiego K. B. pko

2Wiell. Gardlińskiemu S. W. y Jnnym.

3Roku Tysiąc Siedmset Szescdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusta Drugiego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

6kiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc

7Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnic-

8kim. Comparens pter Urod. Jmć Pan Jan Bojarski

9Jmieniem JW. Jmć Pana Adama Myszki Choło-

10niewskiego Kasz. Buskiego Dobr wsi Rudawki[?] do Klucza

11Janowskiego należącey Dziedzica, tudzież Urz. Jmć

12Pana Antoniego Błażewskiego[?] Subdelegata Bełs., teyże

13wsi Possessora[?] na pko W. Jmć Panu Marcinowi Gard-

14lińskiemu Skarbnikowi Wysz.[?] y Opatrznemu Jozefo-

15wi Demarackiemu Woźnemu Swiadczy y żali się oto:

16Jż W. Gardliński maiąc we wsi swoiey Dziedzicznie[?]

17[…] Kozachowce[?] […] […] […] […] […]

18[…] […] […] […] […] […] […]

k. 158v (skan 0161, strona lewa – góra)

1Pawła Kenyka[?] z Dziećmi a Jwana Chome[?] y Syna Jego we wsi Ka-

2dowce[?] niezastałych, iako przymaną Chwedora Kenyka przymą

3za Grzeska Spadzura[?] (: iesliby się znaydowali :) y skutki

4do Odwrzy do szukania Ludzi swoich, wziąć niezbraniał, do

5ktorych żadnego niemaiąc Prawa, Woźnego pomienio-

6nego do zeznania Arestu niby przez Urz. Błażewskiego[?]

7y Woyta, ktorego niebyło y niema, w wsi postanowio-

8nego, a jeszcze Supernos[?] eligentibus przyiętego przeciw

9ich rzeczywistości, w Roku teraznieyszym Mn. Mense Ja-

10nuario subministrował, Jako przeciwnik Prawa y ku-

11rze[?] Woźnego na Stąpił[?]. Tak o nieważności Arestu, iako

12o niezachowanie Prawa Nne quo supra iterato Ma-

13nifestat et querit. Jan Bojarski ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „Supernos[?] eligentibus” – niejasne; „Mense Januario subministrował” – w miesiącu styczniu podsunął (spowodował); „Nne quo supra iterato Manifestat et querit” – w imieniu jak wyżej ponownie manifestuje się i skarży.

Akt trudny: dół k. 158 wyblakły, a tekst na k. 158v składniowo zawiły i częściowo niejasny. Z treści wynika, że Gardliński spowodował zeznanie przez woźnego Demarackiego w styczniu 1769 aresztu poddanych Chołoniewskiego (Pawła Kenyka z dziećmi, Iwana Chome i jego syna, Chwedora Kenyka, Grześka Spadzura) jakoby przez posesora Błażewskiego i wójta, którego we wsi nie było – areszt nieważny. Odczyty niepewne: „Rudawki[?]”, „Błażewskiego[?]”, „Possessora[?]”, „Wysz.[?]” (Wyszogrodzkiemu?), „Dziedzicznie[?]”, „Kozachowce[?] / Kadowce[?]”, „Kenyka[?]”, „Chome[?]”, „Spadzura[?]”, „Odwrzy”, „Supernos[?]”, „kurze[?]”, „na Stąpił[?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jan Bojarski w imieniu Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana buskiego, dziedzica wsi Rudawka [?] w kluczu janowskim, oraz Antoniego Błażewskiego [?], subdelegata bełskiego, posesora tej wsi [?], skarży się na Marcina Gardlińskiego, skarbnika wyszogrodzkiego [?], i woźnego Józefa Demarackiego: Gardliński, nie mając żadnego prawa do poddanych rudawskich (Pawła Kenyka z dziećmi, Iwana Chome z synem, Chwedora Kenyka, Grześka Spadzura [?]), w styczniu 1769 spowodował, że woźny Demaracki zeznał ich areszt, jakoby dokonany za zgodą Błażewskiego i wójta, którego we wsi nie było i nie ma. Komparent manifestuje się o nieważność aresztu i niezachowanie prawa.

Transkrypcja

k. 158v (skan 0161, strona lewa; dolne wiersze wyblakłe)

1Maa Nne JW. Chołoniewskiego Kasztellana

2Buskiego pko JOX. Sanguszkom M. W. Litt.[?]

3Roku Tysiąc Siedmset Szescdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Drugiego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickie-

6mi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc Namie-

7snikiem Burgrabstwa Grodzkim Winn. Comparens Persona-

8liter Urz. Jmć Pan Jan Bojarski Jmieniem y z zlecenia JW. Jmć

9Pana Adama Myszki Chołoniewskiego Kasztelana Buskiego

10y Salomei z Kopskich[?] Małżonkow Dobr wsi Ometyńce Dzie-

11dzicow, stosuiąc się do dawnych protestacyi, a szukaiąc obrony

12Prawa, aby przez niżey wyrażone krzywdy iakowego w Gruntach

13swoich nieponosili uszczerbku, na pko JOX. Jchmć Barba-

14rze z Duninow Matce y Hieronimowi Staroście Czerkaskiemu

15Synowi Lubartowiczom Sanguszkom Dobr Jliniec y Krasnen-

16kiego z Dobrami Ometyncami in antiquitate leżącego Dziedzi-

17com Panom, Urz. Woyciechowi lub innego Jmienia Jordańskie-

18mu Gubernatorowi y innym Szlachcie Czynszowey[?] świadczy

19y protestuie się, Jż JOO. Obżałowani iakiemi kroki w

20Grunta Sianożęci Dąbrowę własne Ometynieckie w blisko

21przeszłych Latach wtargnęli, świadczą zaniesione do Akt

22ninieyszych użalenia, lecz y w Roku teraznieyszym od tych że

23gwałtownych czynności nieprzestaią, albowiem w Czasie te-

24raz oyczystego zamieszania sprawiedliwości zamykaiącym, zebraw-

25szy kilkunastu Ludzi z Orężem rożnym, iednych nieustannie przez

26Dzień cały Strzelaiących, drugich po Dąbrowie z Spisami się uga-

27niaiących, z pogardą Prawa gwałtowności a niemi wybicia z

28własnego zakazuiącego, na Grunta Sianożęci Dąbrowę od wieku

29w używaniu Ometynieckim będące nastali, nastali iuż da-

30ley iak w Roku przeszłym gwałtownie nayechawszy od tey Gro-

31[reklamant:] po nad Szlakiem

k. 159 (skan 0161, strona prawa – góra)

1po nad Szlakiem Jurkowieckim do Wielkiego Rogu ku Stawkowi

2Prokopa Dołżanka[?] Poddanego Ometynieckiego niedaleko wsi

3będącego Sianożęci całey Gromadzy y Parocha Greco-Uniti

4będące wykosili, y mocą zbroyną własność Gruntow Ometynieckich

5przywłaszczyć y bezprawnie osiągnąć usiłuią. Przeto protestant

6o wspomnione szkody, krzywdy, strzelania, y inne gwałtowno-

7ści, tudzież o niepoważenie Prawa iterato protestatur et

8manifestatur. Jan Bojarski

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „in antiquitate” – z dawna (przyległe); „Szlachta Czynszowa” (?) – szlachta zagrodowa na czynszu; „Paroch Greco-Uniti” – paroch (proboszcz) greckokatolicki (unicki); „iterato protestatur et manifestatur” – ponownie protestuje i manifestuje.

Spór Chołoniewskich z Sanguszkami o Ometyńce i Krasnenkie – por. akty z I–II 1769 (Sanguszkowie / Chołoniewscy – Krasnenkie, Ometyńce) oraz akty 210–211 (Sanguszkowie: Barbara z Duninów, synowie Janusz i Hieronim). Tu tylko matka i Hieronim, starosta czerkaski. Odczyty niepewne: „M. W. Litt.[?]” (Marszałkom W. Litt.?), „Kopskich[?]” (nazwisko panieńskie Salomei Chołoniewskiej), „Czynszowey[?]” (rkp. „Szlachcie sracialistom[?]” – por. akt 201), „Dołżanka[?]”.

Streszczenie

2VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jan Bojarski w imieniu Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana buskiego, i jego żony Salomei z Kopskich [?], dziedziców wsi Ometyńce, powołując się na wcześniejsze protestacje, protestuje przeciw ks. Barbarze z Duninów Sanguszkowej i jej synowi Hieronimowi, staroście czerkaskiemu, Lubartowiczom Sanguszkom, dziedzicom Ilińców i Krasnenkiego (graniczących z Ometyńcami), ich gubernatorowi Wojciechowi Jordańskiemu i szlachcie czynszowej [?]. Obwinieni od kilku lat wdzierają się na ometynieckie sianożęci „Dąbrowa”, a w tym roku, korzystając z zamieszek, kilkunastu zbrojnych ludzi – jedni przez cały dzień strzelali, drudzy uganiali się po Dąbrowie ze spisami – najechało te grunty dalej niż w zeszłym roku, nad szlakiem jurkowieckim do Wielkiego Rogu ku stawkowi poddanego Prokopa Dołżanka [?], i wykosiło sianożęci całej gromady i parocha greckokatolickiego, usiłując zbrojnie przywłaszczyć grunty Ometyniec. Komparent protestuje o szkody, krzywdy, strzelanie i inne gwałty oraz o niepoważanie prawa.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 159 (skan 0161, strona prawa; dolne wiersze lekko wyblakłe)

1Maa Nne JOX. Antoniego Czetwertyńskiego

2pko JOX. Kajetanowi Czetwertyńskiemu

3Roku Tysiąc Siedmset Szescdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusta Trzeciego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

6kiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc Na-

7miesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Com-

8parens pter Wiell. Jmć Pan Franciszek Doroszyński[?]

9K. S. N.[?] Nne et ex Speciali Commisso JOX. Jmć Anto-

10niego Czetwertyńskiego Star. Daniczewskiego[?] Dobr Klucza Ja-

11nuszgrodzkiego z przyległościami Dziedzica y Jnnych

12na przeciwko JOX. Jmć Kajetanowi Czetwertyńskiemu

13Starośc.[?] Weronic.[?] Podkomorz.[?] JKMci y Jnnym ska-

14rży, żali, manifestuie się w ten niżey opisany sposob,

15y oto: Jż JOX. Jmć Obżałowany chcąc w Czasie zamie-

16szania w Oyczyźnie, a osobliwie w Wwie Bracł. Cię-

17żkiego Granic Rozpostrzenie dopuścił bez prawnie,

18bo bez Dekretu [skreślone: rozpostrzenie] y przyzwoitey Jurysdykcyi

19Dukta oprowadzał y okazywał, Poddaństwo Januszgrod-

20zkie do Attentowania tegoż przymuszał do Wybrania[?]

21Go rozgraniczenia, Zawiązy w Lasach y Dąbrowach

22do Januszgroda dla Wzmocnowania[?] iakowegoś uży-

23wania czynił, na fundamencie ktorych wczynionych

24Zaciosow, tych potym Zaciosy na Własnych polach Ja-

25nuszgrodzkich Arestował Sianożęci na Kopy dwa

26Tysiące, wykosić Grunta naieżdżać z Kozakami orę-

27żnemi Sobie przywłaszczać, Ludzi Robiących na

28tych Polach spędzać y bić y inne Wiolencye do peł-

29niać, o ktore nienależyte przywłaszczenia, iako

30y opopełnione krzywdy wiolencye ninieyszy

31Comparens, aby pomienione Grunta w dalszym

32Czasie Jakowey nie podpadły Dyskwizycyi, Nne

33cuius supra iterum Manifestat et protestat.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „Nne et ex Speciali Commisso” – w imieniu i ze szczególnego polecenia; „Dukt” – linia graniczna (przebieg granicy wyznaczany w czasie rozgraniczenia); „Attentować” – usiłować (bezprawnie), dokonywać zamachu prawnego; „Zaciosy” – znaki graniczne nacinane na drzewach; „Dyskwizycya” – spór graniczny, dochodzenie; „Nne cuius supra iterum Manifestat et protestat” – w imieniu wyżej wymienionego ponownie manifestuje się i protestuje.

Akt bez podpisu komparenta. Antoni Czetwertyński, starościc daniczewski [?] – por. akt 248 (areszt w Murafie). Odczyty niepewne: „Doroszyński[?] K. S. N.[?]” (nazwisko i tytuł komparenta), „Daniczewskiego[?]”, tytuły Kajetana („Starośc.[?] Weronic.[?] Podkomorz.[?] JKMci”), „Cięzkiego Granic Rozpostrzenie” (?), „do Wybrania[?]”, „Wzmocnowania[?]”, „Sianożęci na Kopy dwa Tysiące” (składnia niejasna – aresztował sianożęci na 2000 kop [siana]?).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Franciszek Doroszyński [?] w imieniu i z polecenia ks. Antoniego Czetwertyńskiego, starościca daniczewskiego [?], dziedzica klucza januszgrodzkiego z przyległościami, manifestuje się przeciw ks. Kajetanowi Czetwertyńskiemu, podkomorzemu [?] JKMci. Obwiniony, korzystając z zamieszania w kraju, zwłaszcza w woj. bracławskim, bezprawnie, bez dekretu i właściwej jurysdykcji, przeprowadzał i okazywał dukt graniczny, przymuszał poddanych januszgrodzkich do udziału w tym rozgraniczeniu, czynił zaciosy w lasach i dąbrowach ku Januszgrodowi, by ugruntować rzekome używanie; na podstawie tych zaciosów na własnych polach januszgrodzkich aresztował sianożęci (na ok. 2000 kop), kosił je, najeżdżał grunta ze zbrojnymi Kozakami, spędzał i bił pracujących tam ludzi i dopuszczał się innych gwałtów. Komparent ponawia manifestację, aby grunty te nie popadły w spór graniczny.

Transkrypcja

k. 159 (skan 0161, strona prawa – dół)

1Areszt Wiolatorow w Kuźmińcach z Rekwizycyi

2Wiell. Łączyńskiey Cześnik. Bracł.

3Roku Tysiąc Siedmset Szescdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Trzeciego Dnia.

k. 159v (skan 0162, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

2kiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc

3Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Sta-

4nowszy oczewisto Woźny Gnalis Wwa Bracł. y Jnn. O-

5patrzny Jwan Sawieczuk w moc wierney Relacyi swo-

6iey dobrowolnie zeznał: Jż On Roku y Miesiąca na

7Akcie wyrażonych Dnia Dwudziestego Dziewiątego Julij

8na prawne żądanie Wiell. Jmć Pani Łączyńskiey Cześ.

9Bracł. był w Dobrach wsi Kuźmińcach, gdzie będąc ma-

10iąc sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urz. Jmć

11P. Jozefa Kolskiego y Andrzeia Jawłowskiego[?] dla tym wię-

12kszey wiary do tego Aktu użytych, Urod. Jakich kol-

13wiek Jmion Swirskiego, Kulczyckiego, Grabowskiego, Żu-

14rakowskiego, tudzież Pracowitych Andrzeja Słobodzianika,

15Jacka Paciuka, Michała Gancarza, Musija Tkaczenka, Se-

16mena Sroki, Jwana Mielniczuka, Fedora Tkaczenka, Onu-

17frego Tkaczenkowego Syna, Jozefa Mazura, Jakima Fed-

18czuka, Semena Piwczenka, Ławryna Kołody, Sakowski-

19ka[?] Wasyla Antonenka, Fedka Wychryszczuka, Juszka

20Pastucha, Dmytra Mikołaja Słobodzianika, Jwana Słobo-

21dzianika, Antona Dachowego, Michała Harasymowego[?],

22Jwana Haydajowego Zięcia, Jwana Dziada, Semena Kwa-

23sa[?] Semeńskiego, Szczastnego Atamana Kozackiego, Wa-

24syla Jaceńka, Kozaka Kołodę, Kozaka Jwana, Wołoszyna

25Kozaka, Kiryła Kuzerenka[?], Łysego Szamrego Kaczuren-

26ka Kozaka, Jwana Ruczenka, Kozaka Lemlitego[?] Hrycen-

27ka Kozaka, Jakima Woyta Kuźminieckiego Poddanego,

28Dmytra Ślusarza, Wiolatorow y Nayeźdźnikow Gruntow

29Kropiwny niższey Wiell. Rekwirentki Dziedzicznych, Urz.

30Jakiego kolwiek Jmienia Stawińskiego Dyspozytora

31Kuźminieckiego aresztował y prawnie przyporę-

32czył, ktory Areszt Urz. Stawiński Jmieniem

33Wiell. Bogdana Ostrowskiego Chorąż. Bracł. dobro-

34wolnie przyiowszy pomienionych Aresztowanych

35do Rozprawy prawney dotrzymać deklarował y

36submittował się, o czym ninieysza tegoż Woźnego

37Relacya, ktory nieumieiący pisać Krzyż kładnie Jwan

38Sawieczuk ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „Gnalis” = Generalis – generalny (woźny); „Wiolatorowie y Nayeźdźnicy” – gwałciciele i najeźdźcy; „przyporęczyć” – oddać pod poręczenie; „submittować się” – zobowiązać się.

Areszt w sporze Łaczyńskich (Kropiwna Niżna) z Bogdanem Ostrowskim, chorążym bracławskim (Kuźmińce, Semenki) – por. akty 217 (protestacja Łaczyńskich), 250 (reprotestacja Ostrowskiego). Wykaz aresztowanych obejmuje dyspozytorów i szlachtę strony Ostrowskiego (Świrski = Świrczewski?, Kulczycki, Grabowski, Żurakowski – por. akt 250) oraz poddanych i Kozaków kuźminieckich i semeneckich, w tym poszkodowanych z aktu 250 (Słobodzianik, Paciuk, Gancarz, Mazur, Tkaczenkowie). Imię Łaczyńskiej nie podane (Rozalia z Bajbuzów – por. akt 217). Odczyty niepewne: „Jawłowskiego[?]”, „Sakowskika[?]”, „Harasymowego[?]”, „Kwasa[?]”, „Kuzerenka[?]”, „Lemlitego[?]”.

Streszczenie

3VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Iwan Sawieczuk zeznaje, że 29 VII 1769 na żądanie Łaczyńskiej, cześnikowej bracławskiej, w obecności szlachty Józefa Kolskiego i Andrzeja Jawłowskiego [?] był we wsi Kuźmińce i aresztował u dyspozytora kuźminieckiego Stawińskiego – jako gwałcicieli i najeźdźców dziedzicznych gruntów Kropiwny Niżnej – szlachtę Świrskiego, Kulczyckiego, Grabowskiego i Żurakowskiego oraz kilkadziesiąt poddanych i Kozaków kuźminieckich i semeneckich (m.in. Andrzeja Słobodzianika, Jacka Paciuka, Michała Gancarza, Tkaczenków, Józefa Mazura, atamana kozackiego Szczastnego, wójta kuźminieckiego Jakima, Dmytra Ślusarza); Stawiński w imieniu Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, przyjął areszt i zobowiązał się dotrzymać aresztowanych do rozprawy. Woźny złożył relację, stawiając krzyż.

Transkrypcja

k. 159v (skan 0162, strona lewa – dół; dolne wiersze zalane)

1Ptta Opatrznego Teodora Smolnickiego

2pko Urz. Kozłowskim o Zbicie y Jnkarceracyą

3Roku Tysiąc Siedmset Szescdziesiąt Dziewiątego.

4Miesiąca Augusti Trzeciego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi

6Winnickiemi y przedemną Woyciechem Jagieło-

7wiczem ptunc Namiesnikiem Burgrabstwa

8Grodzkim Winnickim. Comparens pter Woźny

9Gnalis Wwa Ruskiego y Jnn. Opatrzny Teodor

k. 160 (skan 0162, strona prawa)

1Smolnicki authenticatus Juratus Officioque Castri bene no-

2tus, iak tylko po tyrańskim przez Osoby niżey wyrażonych

3obżało. zbiciu z Łaski Pana Boga podźwignąwszy do

4Akt Ninieyszych przybyć mogł, tak zaraz przy-

5chyliwszy się do Prawa pospolitego de Securitate

6Woźnych y Szlachty opisanego swym, y

7Urod. Jchmciow PP. Jozefa Ptaszyńskiego y An-

8toniego Franckiewicza Szlachty ad Actum Officio-

9sum sobie Komparentowi użytych na pko Urz.

10Jchmciow PP. Janowi Balowi Miedźwiedzkiemu

11Funkcyą Komisarską zastępuiącemu y iakiego

12kolwiek Jmienia Kozłowskiemu Dyspozytorowi, nie-

13mniey Odważnym Kozakom Dworskim, iakoteż

14Roboczym Woytowi y Całey Gromadzie Sosenskim

15po Jmionach y Nazwiskach lepiey Urz. Kozłow-

16skiemu Dyspozytorowi wiadomym, iako nayuro-

17czyściey Zanosi protestuie w takowy sposob: Jż

18Jchmć Obżałowani za nic maiąc Prawo pospolite

19o bespieczeństwie Woźnych y Szlachty Akt urzędo-

20wy expediuiących dość surowo opisane, tegoż Pro-

21testanta ad affektationem W. Jakoba Zarczyńskiego

22Cześnik. Sieradzk. dla przyaresztowania niewiernego

23Naftuły przeszłego Suprunowskiego a teraznieyszego

24Sosenskiego Arędarza, przez niewypłacenie Rat

25na Kilka Tysięcy, iako o tym świadczą Dokumenta

26y Tranzakcye, zadłużonego do Dobr wsi Sosenki

27z wyż wyrażonemi Jchmć PP. Szlachtą przybyłe-

28go naprzod nie sobie niewinnych nieuczciwie

29słowy dysgustować, policzkować, do Kody[?] wsa-

30dzić w sadzonych przez Dzień cały w Karczemie

31okrutnie bo prawie na zaboy (: na koniec bić y ledwo

32co żywych wypędzić :) wbrew Prawa y słuszności

33śmieli y ważyli się, ktory to Protestant przez cięż-

34kiego zbicie do tych czas na śmiertelney prawie po-

35sciel[?] zostaiącego do Akt ninieyszych dla uczynie-

36nia obdukcyi przybyć niemogli, ale też przez od-

37leglość innych Woźnych dla uczynienia wizyi

38sprowadzić sposobu niemieli, z tym wszystkim

39przed hoc omnia et alia in Tractu Causae deducenda

40Jnquisitionum offerunt sese iure vindicaturos velle.

41Comparens nieumieiący pisać Krzyż Swięty kładnie Teo-

42dor Smolnicki ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. Tłumaczenia: „authenticatus, Juratus, Officioque Castri bene notus” – zatwierdzony, zaprzysiężony i dobrze znany urzędowi grodzkiemu; „de Securitate Woźnych y Szlachty” – o bezpieczeństwie woźnych i szlachty; „ad Actum Officiosum” – do czynności urzędowej; „ad affektationem” – na żądanie; „Kody[?]” – kłoda (dyby) – narzędzie unieruchamiające więźnia; „obdukcya” – oględziny ran; „wizya” – oględziny; „hoc omnia et alia in Tractu Causae deducenda Inquisitionibus offerunt sese, iure vindicaturos velle” – to wszystko i inne rzeczy do wywiedzenia w toku sprawy ofiarują się dowieść dochodzeniami, chcąc dochodzić prawem.

Sprawa Jakuba Zarczyńskiego, cześnika sieradzkiego, przeciw Żydowi Naftułemu, byłemu arendarzowi suprunowskiemu, obecnie sosenskiemu – por. akty 154–159 (Zarczyński; klucz suprunowski Mniszcha, Sosenki; komisarz Aleksy Tarszeński). Jan Bal Miedźwiedzki – „zastępujący funkcję komisarską” (por. akt 81–120: „Miedźwiecki Bal.” = stolnik mścisławski). Odczyty niepewne: „Ptaszyńskiego”, „Franckiewicza”, „Kody[?]”, „posciel[?]”. Woźny Teodor Smolnicki – „woźny generalny województwa ruskiego”.

Streszczenie

3VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny województwa ruskiego Teodor Smolnicki, gdy tylko z łaski Bożej podźwignął się po okrutnym pobiciu, protestuje w imieniu swoim i szlachty Józefa Ptaszyńskiego i Antoniego Franckiewicza przeciw Janowi Balowi Miedźwiedzkiemu, zastępującemu funkcję komisarską, dyspozytorowi Kozłowskiemu, Kozakom dworskim, wójtowi i całej gromadzie sosenskiej. Gdy na żądanie Jakuba Zarczyńskiego, cześnika sieradzkiego, przybył do wsi Sosenki, by aresztować Żyda Naftułego, byłego arendarza suprunowskiego, obecnie sosenskiego, zadłużonego na kilka tysięcy z niewypłaconych rat, obwinieni, wbrew prawu o bezpieczeństwie woźnych i szlachty, znieważyli ich, policzkowali, zakuli w kłodę [?], przez cały dzień trzymali w karczmie, okrutnie bili niemal na śmierć i ledwie żywych wypędzili. Woźny, wciąż ciężko chory, nie mógł przybyć do akt na obdukcję, a z powodu odległości nie mógł sprowadzić innego woźnego na wizję; ofiaruje się dowieść wszystkiego w toku sprawy; niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 160 (skan 0162, strona prawa – dół)

1Arest Niewiernego Naftule we wsi Sosenkach ex

2Rqne Wiell. Zarczyńskiego Cześ. Sieradz.

3Roku Tysiąc Siedmset Szescdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusta Trzeciego Dnia.

k. 160v (skan 0163, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

2y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc Namie-

3snikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Stano-

4wszy oczewiście Woźny Gnal. Wwa Ruskiego y Jnn. Opa-

5trzny Teodor Smolnicki w moc wierney Relacyi swoiey iawnie y do-

6browolnie zeznał: Jż On Roku teraznieyszego Dnia

7Dwudziestego Siodmego Miesiąca Czerwca na affektacyą

8y prawną Rekwizycyą Wiell. Jmć Pana Jakoba Zar-

9czyńskiego Cześni. Sieradz. maiąc przy sobie Stronę Szla-

10chty Ludzi wiary godnych Urod. Jchmciow PP. Jozefa

11Ptaszyńskiego y Antoniego Franckiewicza, dla więk-

12szey wiary do tego Aktu użytych, był w Dobrach wsi

13Sosenkach w Wwie Bracł. a Powiecie Winnickim leżących,

14gdzie będąc Niewiernego Naftułę przedtym Suprunowskie-

15go, a teraznieyszego Sosenskiego Arędarza, przez niewy-

16płacenie Rat aktualnego Dłużnika y zawadcę[?] u Urz.

17Kozłowskiego Woyta y Całey Gromady Sosenskiey w Grzy-

18wnach Prawem opisanych arestował y prawnie przy-

19poręczył, ktory Arest tak Urod. Dyspozytor, iakoteż

20Woyt y Gromada Sosenska Jmieniem JW. Pana swo-

21iego dobrowolnie przyiowszy, onego do rozprawy praw-

22ney dotrzymać deklarowali y submittowali się,

23a zatym ten Woźny Szlachtą sobie przytomną oświad-

24czywszy się, z tamtąd odiechał y tu do Akt przybywszy

25przed Urzędem ninieyszym prawdziwego Arestu swe-

26go uczynił y zeznał Relacyą. Woźny nieumieiący pisać

27Krzyż S. kładnie Teodor Smolnicki ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z łacińskimi formułami. „ex Requisitione” – na rekwizycję; „Gnal.” = generalny; „w Grzywnach Prawem opisanych” – pod karą (zakładem) określoną prawem; „przyporęczyć” – oddać pod poręczenie; „submittować się” – zobowiązać się.

Areszt dokonany 27 VI 1769 – w czasie tej czynności woźny i szlachta zostali pobici i uwięzieni w Sosenkach (por. akt 266, protestacja z tego samego dnia wpisu). Świadek tu „Ptaszyński” (w akcie 266 odczytane „Ptaczyński[?]”). „zawadcę[?]” – może „zbiega”?

Streszczenie

3VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generalny województwa ruskiego Teodor Smolnicki zeznaje, że 27 VI 1769 na żądanie Jakuba Zarczyńskiego, cześnika sieradzkiego, w obecności szlachty Józefa Ptaszyńskiego i Antoniego Franckiewicza był we wsi Sosenki (woj. bracławskie, pow. winnicki) i tam u dyspozytora Kozłowskiego, wójta i całej gromady sosenskiej aresztował Żyda Naftułego, byłego arendarza suprunowskiego, obecnie sosenskiego, dłużnika Zarczyńskiego z niewypłaconych rat; dyspozytor, wójt i gromada w imieniu swego pana przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać go do rozprawy. Woźny złożył relację, stawiając krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 160v (skan 0163, strona lewa – dół)

1Maa W. Bokojemskiego Pko W. Kopyczyńskim

2Sub. Grodz. Winnic. o Lezią Honoru

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Trzeciego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

6kiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc

7Namiestnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Com-

8parens Pter Wielmożny Pan Antoni Jeło[?] Bokojemski Pod-

9stoli Podlaski Dobr połowy Łuki Żabokrzyckiey w Wwie

10Bracł. a Powiecie Winnic. Leżących niewątpliwy

11ale Sprawiedliwy Dziedzic Swym y Wiell. Maryanny

12z Czajkowskich Bokojemskiey Małż. Swoiey Jmieniem

13[S]karżąc[?] będąc niewypowiedzianie na Honorze y Sła-

14wie Szczu[?] [...] [d]otknięty[?] maiących Zniewagę nie

15Skrywiedliwie[?] [...] [f]anzalnemi[?] Assercyami ugruntowany[?] Com-

16[...] [n]ibrose[?] Calamo opisany, poważając nieskazitelny

17[H]onor[?] [...] in quo nihil [...] [?] [...] przez antecessorów

18Swoich od Roku Siedmnastego Drugiego Cnotliwą pracą

19y Zasługami w byczyźnie [?] wysłużony, przez Brata

20[reklamant:] Rodzonego

k. 161 (skan 0163, strona prawa)

1Rodzonego Wiell. Mikołaja Bokojemskiego Stolnika Ostrzesz.

2Krwawym Potem w Wwie Tuteyszym Bracł. przez lat Bli-

3sko Trzydziestu Pomnożony y przez Wiell. Komparenta nieska-

4zitelnie piastowany, a przez zawziętą Wiell. Obżałd. Chęci y Pasyi

5zniewagą przyzwoitości, Zelżony et Coram Variis Hominibus

6niegodziwemi Słowy poszarpany, o którego ocalenie udaiąc się

7do Prawa pospolitego de Calumniatoribus et objectis Opisane-

8go a przyczyny taką[?] we wszystkim dawnieyszych Swoich Ma-

9nifestow y Ewident tak w Grodzie Winnyckim iako y in pro-

10xime[?] Sfero w czasie ucieczki Zaniesionych y Wiell. Ma-

11lem.[?] na Pko W. Jchmciom Panstwu Janowi Felixowi Kudewiczo-

12wi y Franciszce z Załęskich Kopyczyńskim Subd. Grodzkim Winnic.

13Małż. do Dobr Łuki Żabokrzyckiey Żadnego Prawa ani Wstępu nie

14maiącym, o Krzywdę Honoru Manifestuiesię, a na niesłuszne Zarzu-

15ty w Manifeście d. 22 Julii Anno praesenti 1769 Zaniesionym

16wyrażone, Remanifestuiesię in Eum Sensum. Iż Wiell. Compar.

17Przez donacyi Wiell. Michała Miastkowskiego Mieczn.[?] Urzędu[?] Za

18poprzedzaiącą Satysfakcyą na połowę Łuki Żabokrzyckiey nie

19radzącsię Wiell. Kopyczyńskiego nabył, że wyrocznie [?] nie Jnszy na

20stąpiło okoliczności, tylko Zdeskomalney [?] Wiadomości że W. Kopyczyń-

21ski Praw Sobie Służących ustąpił na Osobę Wiell. Miedźwiedzkie-

22go Podstol. Bracławskiego y ze wszystkiey należytości Dziedzictwa

23wyzułsię, y tylko dzierżawą przetrzymowania czasu y ustąpie-

24nia z Dobr, w którym czasie ponabytey donacyi Wiell. Compar.

25ut juris et Moris est, Woźnego z Szlachtą na grunt wsi Łuki

26dla wzięcia Jntromissyi Zesłał, przez co Żadney nie popeł-

27nił Wiolencyi, ponieważ Jntromissya nie tworzy Wio-

28lencyi, a przecież podczas tego Aktu Chciwa Kłótni Wiell.

29Jmć Pani Kopyczyńska Zuchwaley Jawczyni[?] nieprzyia-

30zni Woźnego y Szlachtę wypędzić podmawiała, dawniey-

31sze Kontrakta skrzywdzenie Wiell. Kopyczyński nadbierały[?]

32y Strzelby od rozproszoney Milicyi z Pobereża do pre-

33tensyi[?] Grodu postali y nazbyt do Siebie wyrżnęli, aby Swey

34wynalazek pokryli niby Zezwoleniem Wiell. Miedźwiedz-

35kiego współ Dziedzica y Dobrego Sąsiada nieczym nie

36wiedzącego, te Czyniąc postępki dla Komparenta Zdra-

37dy Zakonowane [?] maiąc wyrazili, dalszey Zas Układności

38dowymyślaiąc Sposób, dla Siebie Zysku a dla Komparenta

39Szkody, pretextem Zachodzący Korelacy[?] niby z dobrego sprzy-

40jania do Glinianca przyiechawszy y o niewątpliwym

41nabyciu Dziedzictwa połowy Łuki Żabokrzyckiey Wiell.

42Komparenta wypytawszy Fanzalnym[?] przeczytawszy, przy

43Dzień Cały bawiąc Różnemi obligacyami ustąpienia tych

44Dobr Sobie Dziedzictwem dopraszalisię y usilnie obligowali

45Ktorey obligacyi Zaś dwaiako Przeszkadzała okoliczność wypeł-

46nienia, pierwsza niedostanie pożytecznie Summki[?], Druga

47[reklamant:] niesposobność[?]

k. 161v (skan 0164, strona lewa)

1Niesposobności umówionego Zatę[?] Dobro wypłacenia Walorn[?], iednak Zpo-

2krewniona w prawdziwym Życzeniu Komparenta Zniewoliła przy-

3chylności Swey ex nullo dato et accepto tylko Za rewersem Ręcz-

4nym Kontrakt resignationis Donacyą Kwit de persoluto pre-

5tio Zawart y do Possessyi dobr często wzmiankowanych dopuścił,

6którym Reversem opisawszysię, że w niedodaniu Summy pro

7pretio Bonorum umówioney rursus W. Komparens do

8Swego Dziedzictwa wrócićsię ma, a tranzakcye Zawarte o

9Dobra Łukę Żabokrzycką Wiell. Kopyczyńskiemu Służące w swo-

10iey Mocy upadać powinny. Że Zaś Wiell. Kopyczyński w Ma-

11nifeście Swoim wyraża Jż od Wiell. Miedźwiedzkiego przyiął

12ex departatemu[?] oneris Złł. Poll. Tysiąc Dwieście pięćdziesiąt

13sześć y Działek Zawart w Roku 1764 Julii w Winnicy na Jm-

14damcie[?] od Komparenta Praw nabytych, przeto Jako nie

15był ugruntowanym Dziedzicem z tałyi[?] nieuczynienia Satys-

16fakcyi Wiell. Komparentowi y Opisem Reversu Zawartego

17Kontenże[?] Działek quo ad punctum wyrażoney Summy nullita-

18tis uznajesię, na wyrażające Wiell. Michałowi Miastkowskiemu

19Zapłacenie Złł. Poll. Sześćset Sześćdziesiąt Dwoch y gr. Osmnaście

20Jako to Ludzkości nie z żadnego Obowiązku należytości ani

21obligacyi Wiell. Kompa[renta] pochodziła tylko na postęp y pretensyą

22Zwłasney woli Wiell. obżałowanego wyniknęło, tak w żadnym Sądzie

23ib post praestitam Sufficientem Satisfactionem płacić y przyimowac

24ma[?] obligat, gdyż tę uczynność in Sui damnum Uczynił. Co do

25Przeszły Summki dziewięćset pięciu Złł. Wiell. Komparentowi

26napaśliwie daney, te Jako z porzuconym Bydłem wraz Officiose oddać

27oświadczyłsię Wiell. Komparens bądź z winnego długu czyli znalazłszy

28cey z Dobr połowy Łuki Żabokrzyckiey Jntraty Zaś z trzymaney po-

29ssessyi do trunkowac[?], tak y prosecuti oświadczasię Manifestatione

30Bydła Zaś porzuconego na wielorakie Przyiaciół Uproszonych od

31Wiell. Komparenta, to iest Wiell. Czerniawskiego Witwickiego Wo-

32chockiego[?] Stefanowicza perswazye Wiell. Kopyczyńscy odebrać

33niechcieli, przez które rewitencyą[?] w odebraniu też bydła

34podług Prawa y Słuszności przez Woźnego y Szlachtę w

35Grodzie Winnickim otaksować kazał. Że Zaś wzmiankowa-

36ne Bydło owce y kozy Ile będąc Zazimowane y Zamorzone

37a dotąd Zna[?] Zaszkowane[?], Stan chromo Stepe Kaliki[?] na

38oczewista napaść porzucone przyiowszy Ludzi do Sycho-

39wania[?] dla Ozywienia Sianem Zapędzić kazał, gdzie wiele po-

40żarły Siana, więcey Jak Złłt. Dwieście poprzezimowa-

41ło[?] na wiosnę Zdychać Zaczęło, tak dobrze Że bydła Wiell. Compta

42sztuk Trzydzieści Zarażiwszysię do iednego wyzdechło y tak Siano dla[?]

43y chudoba przepadła dla tego wymyśloney Jnwencyi niepowetowaney

44Wiell. Komparentowi przyczyny[?] Zysku[?] nadto Szkody Expensy y Straty

45Sobie tak Ze Szkody niemałey narobiwszy. Regestr Bydła Zboża[?]

46[reklamant:] Między

k. 162 (skan 0164, strona prawa)

1Między łatowyci[?] Substancyi pisawszy ad libitum Swe Ceny położywszy

2do oblaty podał, Expensy Swoie na windykacya połowiczney

3Substancyi, nie trwniey[?] na drogę do Lwowa y Zielenie[?] Kulwi[?]-

4cy, co Stracił pokład[?] W. Comparens będąc od W. Jmci obżało-

5bez niewinnie do Lwowa Zapozwany w Czasie Stoty[?] y Dro-

6gości będąc Prawu posłuszny Jechał Musiał y z protestacyą Wiell.

7obżałowanego więcey na Złł. Poll. Dziesięć Stracił y lubo dla skrócenia

8czasu y uniknienia Expensy, aby na rozeznanie Godnych Ludzi

9Wiell. Komparens Wiell. obżałowanemu oświadczanie doprasząłsię y na

10kogo by chciał pozwalał, Wiell. Kopyczyński, czekaiąc Sądowego

11Judicatum pozwolić niechciał y dłuższym Zatrzymaniem

12do większey Expensy wprowadził y Kosztow Komparenta na

13ut[?] Ma Wiell. Kordysza Cześnika Winnick. godziłsię, a Wiell.

14Kopyczyński niepozwolił, a co na Wiell. Czaykowskich cellatenus[?] nie

15chciał, Więc Jako Wiell. obżałow. niechcąc pokoju, tak też

16pretensye bez żadnego fundamentu prawnego położone w każdym

17Sądzie pomieszczone być niepowinny, a tudzież Czyni Zyski

18set Złł. Poll. od Wiell. Kopyczyńskiego Wiell. Komparentowi danego

19Szkody[?] z dawney Sprawy[?] Skryptu na Summę Trzy Tysiące pięć-

20[set Złł.]

21ponieważ Wiell. Kopyczyński, uti Jn Justus debitor żąda, że

22tylko Blankiet konfidował, a przez Komparenta nie Zostal

23zapisany, przepomniawszy tego, że na Jntytulacyi Swoiey

24własną Ręką dopisał że Assekuracya do Summy Służąca

25iednak niemniey Komparens Za poprzedzaiącą na wyra-

26żne Punkta od Wiell. obżałow. Przysięgą[?] od Stępu[?] Sletteryą[?]

27cin[?] Causa eluctionis[?] pro objecto Jure z Obo Świadczasię na

28Zarzut y Dotknienie JWW. Potockich Wojewod. Poznansk.

29Zuchowskich y niewinności Komparenta że Jakoby inito Con-

30silio miał Ludzi wyrobić y na Wiell. Obżał. na Szkodę[?] Jako

31w Swoiey Jstocie przeciwnie Jest y takie wyraża że Wiell.

32Kopyczyński Maiąc Wiell. Kompa Jako Jurysdatora incautione

33tak listownie obligując y listownie Także Wiell. Barzyckowskiego[?]

34tego Drugiey połowy Łuki Żabokrzyckiey Dziedzica dla nie

35dopuszczenia uczynić Mającey Krzywdy[?] Ludzmi Zastąpił

36dopraszałsię. Którego Żądaniu y prośbę intuitionem Wiell. Com-

37parens Ludzi Dziesiącio pozwolił y Krzywdy uczynić nie dopu-

38ścił, et pro bono opere Calumniatus Zostal. Więc te wyrażenia

39[reklamant:] Jedyna

k. 162v (skan 0165, strona lewa)

1Jedyna iest Krzywda honoru nieskazitelnego JW. Potockich Wo.

2Poz. Żuchowskich y Urzędu Komparenta, co pro Laesione

3et Circumscriptione prawnie uczynić deklaruie. Dawidka

4Cyrulika Arędarza Łukańskiego Jakowa na paszy przy

5Jaźni[?] pretensyi nie dokładając tego Że Cyrulik Dawidko

6Całoroczney raty Wiell. Komparentowi nie zapłacił

7ani też Wiell. Obżałd. Żadnej Roboczey y od używanego

8Gruntu dał Szeląga, przeto Wiell. Kopyczyński Jako

9Zaniego opowiadaiącegosię zapłacić powinien Złł. Poll.

10Trzysta Złotych Wiell. Manifestantowi należącey Raty

11w dalszym Zaś Wyrażeniu Cały Manifest Samą Zło-

12śliwością y niesprawiedliwemi napełniwszy obiek-

13ciami nigdy Wyprobowanemi niemogącemi od Sumie-

14nia JW. Potockich y Jmw[?] od Sądził[?], naciągnąwszy

15Tysięcy y Szkod Regestrem wyraził na Jazdy Żołnier-

16ską[?] Kompilacye fabrykacye pożądawał[?], Tylko

17o Myśl przewrotney Chciwości Zwiągnąć Mógł po-

18pełnił[?] tylko tego niewyraził, Że zabrawszy wszystkie

19rzeczy integraliter Zakwitował na Łożą[?] do Kumeta[?]

20podawał y żadney pretensyi niezostawił przecież

21Szpe[?] aliquis Kubi[?] Duetes[?], na Wystawienie Swego

22Majątku Szczególnie to robiąc nie na dowod Sprawie-

23dliwości Że lubo uczynił od Grążaniesię naży[?]

24honor wyniszczenie z Krwawey pracy Kompa-

25renta przed różnemi Godnemi Ludzmi Jako

26Jnquisitione probabit obaj W. Kopyczyńscy prze-

27chwałki Czynili Wiell. Matzkę[?] Compsis[?] mnie nie

28winną[?] Kilka Krotnie Zastępuje narodnych

29Miejscach Słowy nieprzyzwoitemi Czyli Zniewa-

30żali Ludzi Służących ble[?] wiązali Kazali y niezno-

31śne Krzywdy Czynili Jako Anteriores Manifesta-

32tiones testantur. Która nieznośnością odżarnienia[?]

33y Zawsze nieprawdziwych Zarzutów będąc przy-

34muszony Wiell. Compars. Swoią pokazać niewin-

35ność y dowody niewątpliwego Dziedzictwa oraz

36Zniewaczenia JWW. Potockich y Jmci prawnie

37Ewinkował[?] Regestr Zaś oblatowany y potem nie

38nie sprawiedliwości we wszystkim Zaganie uzurpujący[?]

39[reklamant:] Do świętey

k. 163 (skan 0165, strona prawa – góra)

1Do Swiętey Sprawiedliwości dokumentow Sobie Służących Rewer-

2su assekuracyi Donacyi y Jnnych własność Dziedzictwa

3Łuki Żabokrzyckiey utrzymuiących Jako też kwitow od

4Wiell. Kopyczyńskiego na Zabrane rzeczy Jntegraliter

5danych y Służących, o Zelżywe opisanie Komparen-

6tis Jako JWW. Pryncypałów[?] y Jnne Ludzie[?] oraz

7wyrażenie więcey na Dwa Tysiące expensy prawnych

8z przyczyny Wiell. Obżał. uniesionych y o nieważności

9wszystkich ex nullo date W. Kopyczyńskiemu Służących, inni-

10Scii et Jllustr. Potockich debiva[?] Circumscriptione et

11Jnalibus[?] objectis Manifestat. ac Jteratum[?] Patrat.[?] nominatos

12inculpatis, de praemissis omnibus remanifestat.

13nec[?] offerendo Jure vindicaturos velle Salva Manen-

14te huius Manifestationis Si opus fuerit melioratione.

15Jan Anto. Bukojemski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. Tłumaczenia: „ptunc” (pro tunc) – podówczas; „Laesio Honoris” – obraza czci; „de Calumniatoribus et objectis” – o potwarcach i zarzutach; „in Eum Sensum” – w tym sensie; „ut juris et moris est” – jak jest w prawie i zwyczaju; „Jntromissya nie tworzy Wiolencyi” – wwiązanie (w dobra) nie stanowi gwałtu; „ex nullo dato et accepto” – bez niczego danego i przyjętego; „resignationis” – rezygnacji (zrzeczenia); „de persoluto pretio” – o zapłaconej cenie; „pro pretio Bonorum” – jako cenę dóbr; „rursus” – z powrotem; „nullitatis” – (w sensie) nieważności; „post praestitam Sufficientem Satisfactionem” – po dostatecznym zadośćuczynieniu; „in Sui damnum” – na własną szkodę; „officiose” – grzecznie, z uprzejmości; „Judicatum” – wyrok; „uti Jn[iustus] debitor” – jako niesprawiedliwy dłużnik; „inito Consilio” – po zawarciu zmowy; „incautione” – dla zabezpieczenia; „pro bono opere Calumniatus” – za dobry uczynek oczerniony; „pro Laesione et Circumscriptione” – o obrazę i oszukanie; „integraliter” – w całości; „Jnquisitione probabit” – dowiedzie w drodze śledztwa (inkwizycji); „Anteriores Manifestationes testantur” – poprzednie manifestacje świadczą; „Salva Manente huius Manifestationis Si opus fuerit melioratione” – z zachowaniem, jeśli zajdzie potrzeba, poprawy tej manifestacji; „mpp” – manu propria (ręką własną).

Odpowiedź (remanifestacja) na manifest Jana Feliksa Kudewicza Kopyczyńskiego z 22 VII 1769 (tu akt 235; w akcie 235 przeciwnik nazwany Józefem Bukojemskim, w jednym miejscu „Janem [?]”). Imię komparenta: w tekście „Antoni Jeło[?]”, w podpisie wyraźnie „Jan Anto[ni] Bukojemski” – nazwisko pisane Bokojemski/Bukojemski; w opracowaniu forma Bukojemski. Pismo nowej ręki (od 1 VIII 1769) gęste, z wieloma skrótami i niezręcznościami składni; dół k. 160v wyblakły, odczytany częściowo (#PARTIAL). Wiele zwrotów niejasnych – oznaczono [?]. Sumy: 1256 złp z groszami (umowa z Miedźwiedzkim, Winnica, lipiec 1764); 662 złp 18 gr zapłacone Michałowi Miastkowskiemu; 905 złp; 3500 złp (skrypt); 300 złp (rata arendy cyrulika Dawidka); koszty ponad 2000 złp. Ok. 30 sztuk bydła padło.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jan Antoni [?] Bukojemski (Bokojemski), podstoli podlaski, dziedzic połowy Łuki Żabokrzyckiej (woj. bracławskie, pow. winnicki), we własnym imieniu i żony Marianny z Czajkowskich, manifestuje się o obrazę honoru – rodowego, wysłużonego przez przodków i przez brata Mikołaja, stolnika ostrzeszowskiego [?], blisko trzydzieści lat w województwie bracławskim – przeciw Janowi Feliksowi Kudewiczowi i Franciszce z Załęskich Kopyczyńskim, którym odmawia wszelkiego prawa do Łuki, i remanifestuje się na zarzuty ich manifestu z 22 VII 1769 (akt 235). Twierdzi, że połowę Łuki nabył zgodnie z prawem z donacji Michała Miastkowskiego, wiedząc, że Kopyczyński ustąpił swoich praw Stanisławowi Miedźwiedzkiemu, podstolemu bracławskiemu, i trzymał dobra tylko w dzierżawie; wysłany przez niego woźny ze szlachtą dokonał intromisji, która nie jest gwałtem, a to Kopyczyńska podmawiała do wypędzenia woźnego, a Kopyczyńscy sprowadzili strzelby od rozproszonej milicji z Pobereża i fałszywie powoływali się na zgodę Miedźwiedzkiego. Następnie Kopyczyńscy przyjechali do niego do Glinianca [?] i cały dzień prosili o ustąpienie im dóbr; ulegając, bez otrzymania pieniędzy, zawarł z nimi za rewersem kontrakt rezygnacji, donację i kwit, z warunkiem, że w razie niezapłacenia ceny dobra wracają do niego. Kopyczyński nie był ugruntowanym dziedzicem (umowa z Miedźwiedzkim na 1256 złp z lipca 1764 w Winnicy), a wypłata 662 zł 18 gr Miastkowskiemu była jego dobrowolnym aktem, za który Bukojemski nie odpowiada; 905 złp gotów oddać wraz z porzuconym bydłem. Kopyczyńscy nie chcieli odebrać bydła mimo perswazji przyjaciół (Czerniawskiego, Witwickiego, Wochockiego [?], Stefanowicza); bydło otaksowano przez woźnego i szlachtę, a zagłodzone i chore owce, kozy i bydło trzeba było żywić sianem – ok. 30 sztuk padło, ze szkodą komparenta. Kopyczyński niesłusznie wpisał rejestr bydła, zboża i kosztów (podróży do Lwowa, gdzie pozwał komparenta), odrzucał polubowne rozstrzygnięcie (m.in. przez Kordysza, cześnika winnickiego) i fałszywie twierdzi, że skrypt na 3500 złp był tylko powierzonym blankietem, choć sam dopisał na nim, że to asekuracja. Fałszywy jest też zarzut zmowy z Potockimi, wojewodami poznańskimi, w sprawie ludzi (Kozaków): to Kopyczyński prosił komparenta jako swego jurysdatora i Barzyckowskiego [?], dziedzica drugiej połowy Łuki, o obronę, a komparent użyczył mu dziesięciu [?] ludzi – i za dobry uczynek został oczerniony. Arendarz cyrulik Dawidko nie zapłacił rocznej raty 300 złp, które winien jest Kopyczyński. Kopyczyńscy publicznie lżyli komparenta i jego ludzi, bili i wiązali służbę, a ich rejestr szkód jest zmyślony. Bukojemski manifestuje się o krzywdę honoru Potockich, Żuchowskich [?] i swojego urzędu, o koszty ponad 2000 złp i o nieważność wszystkich pretensji Kopyczyńskich, i remanifestuje się na ich zarzuty. Podpis: Jan Anto[ni] Bukojemski.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 163 (skan 0165, strona prawa)

1Maa Nne JW. Czosnowskie-

2go S. W. in diligentia Sui.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusta Trzeciego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami nineyszemi Grodz. Winn. y przedemną Woy-

6ciechem Jagiełłowiczem Namiestnikiem Burgrabstwa Grodz. Winn. Oso-

7biście stawaiąc się Urodz. Jmć Pan Kazimierz Popielnicz[?] Ekonom Staw.[?] Winn.

8ostrzegaiąc całości onego Jmieniem JW. Jozefa Kolumny z Ber[?] Czosnow-

9skiego Winn. y Mazow.[?] Starosty Pana swego iako nayurzędniey[?] wpilności

10manifestuie się, Jż gdy w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym niesły-

11chane zamieszanie w kraiach Ukrainskich z przyczyny zbuntowanego Chłop-

12stwa wzgęście[?] y zaporowiecże[?] zbuntowane Chłopstwo pod same miasto Winnicę

13Żydów y Szlachtę goniąc y okrutnie zabiiaiąc wtrwożyło[?] na ten czas miesz-

14kańce Miasta Winnicy y insiów[?] do niey należących tylko życie swoie ochraniaiąc

15opuściwszy nawet maiętki swoie y pod Lups[?] iuż iuż zbliżaiących się Hultajów

16podawszy w inne kraie bo iedni na stronę Turecką Drudzy w głąb Polskę

17pomykali y z tey ucieczki kiedy potrwa[?] Żydów do Domów swoich iednych

18trusto[?] powróciło, a drugich iako to w Miasteczku Kolumnowie[?] do Starostwa

19Winn. należącym ze szczętem przez Ogień zniszczonych powróciwszy tylko

20w inne rubieże[?] rozstali y z tych przyczyn niemogąc się y niemaiąc gdzie umie-

21ścić po zwyczaynych powrocili. Dobrach ad Starostwo Winn. y Żydów ogołocone tak

22dalece zostało, że nadrogę[?] w tak nieprzezliwym Czasie do trzeciey Części poł-

23owy[?] po trzykroć[?] raz y do Czwartey zmieszone[?] Poddani przymuszeni dla tych

24[?] Subtelnie[?] pogłówne Żydowskie Prawem postanowione y przez połowę

25do Skarbu Koronnego wypłacone być niemoże, Więc aby nineyszego

26Dzierżącego[?] Pryncypał na Substancyi Swoiey nieodbierał y do

27zapłacenia całkiem od Poddanych wynikłych[?] wypełnego pogłówne-

28go przymuszony niebył te pilności o niemożności wypłacenia Pogłó-

29wnego zupełnego zaniosszy powtórnie manifestuie się. Kaz. Popielnicz[?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski. „in diligentia Sui” – dla swej pilności (zabezpieczenia); „ad Starostwo” – należące do starostwa; „mpp” – manu propria. Nagłówek zapisany obok podpisu poprzedniego aktu; „S. W.” = Starosty Winnickiego. Pogłówne żydowskie – podatek pogłówny od Żydów płacony do Skarbu Koronnego. Zamieszanie 1768 r. = koliszczyzna (powstanie hajdamackie). Nazwisko komparenta (Popielnicz / Popielnicki?) i nazwa „Miasteczka Kolumnowa[?]” niepewne; składnia tekstu w kilku miejscach niejasna.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Kazimierz Popielnicz [?], ekonom starostwa winnickiego [?], w imieniu swego pryncypała Józefa Kolumny Czosnowskiego, starosty winnickiego, manifestuje się powtórnie, że wskutek nieznanego dotąd zamieszania na Ukrainie w 1768 r., gdy zbuntowane chłopstwo i zaporożcy pod samą Winnicą gonili i okrutnie zabijali Żydów i szlachtę, mieszkańcy Winnicy i należących do niej wsi uciekli, porzucając majątki, jedni w stronę Turcji, drudzy w głąb Polski; po powrocie niewielu Żydów wróciło do domów, inni – jak w miasteczku Kolumnowie [?], należącym do starostwa i doszczętnie spalonym – rozeszli się, nie mając gdzie mieszkać. Dobra starostwa winnickiego tak opustoszały z Żydów, że pogłówne żydowskie, ustanowione prawem, nie może być wypłacone do Skarbu Koronnego nawet w połowie. Komparent zastrzega, by starosta nie poniósł z tego tytułu szkody na swojej substancji i nie był zmuszany do wypłaty pełnego pogłównego.

Transkrypcja

k. 163 (skan 0165, strona prawa – dół)

1Maa Urod. Okulskiego y Jnne cum limitatione

2Maniy[?] pko Urod. Radońskiemu Zaniesiony

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

6kiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc

7Namiestnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim

8Comparentes pter Urodz. Antoni Okulski Jan y Marcin Mi-

9[reklamant:] siewscy[?]

k. 163v (skan 0166, strona lewa)

1siewscy[?] Bracia Swym y Urodz. Jana Husalina[?] y Jana Czay-

2kowskiego Jmieniem in Dilentia Sui manifestuiąsię. Jż Jchmć

3Manifestuiącysię, lubo Manifest o podkładanie[?] Sobie Krzy-

4wdy przez Urod. Jana Radońskiego w Grodzie ninieyszym

5Roku Teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

6siąt Dziewiątego Miesiąca Julii Dziesiątego Dnia przeciw

7Temuż Urod. Radońskiemu Zaniesli, a za Medyacyą W.

8Jchmć P. Przyiaciół pogodzilisię y co fine Kompozycyą

9Między Sobą Roku Teraźnieyszego d. 16 Junii[?] w Jns-

10żyńcach[?] Spisali, Więc Tenże Sam Manifest Roku y Mie-

11siąca y Dnia na Akcie wyrażonych przez Siebie Zanie-

12siony kassuią y z Akt eliminuią. Dlaczego y powtórnie

13in Dilentia Sua et quorum Supra nomine Manifestuiąsię

14Comparentes pisać nieumieiący Znakami Krzyża

15Sobie Podpisuiąsię Antoni Okulski ⊕ Marcin Misiew-

16ski ⊕ Jan Misiewski ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „cum limitatione” – z ograniczeniem (tu: z odwołaniem); „in Dilentia [Diligentia] Sui” – dla swej pilności (zabezpieczenia); „Medyacya” – pośrednictwo; „co fine” – w tym celu; „Kompozycya” – ugoda polubowna; „et quorum Supra nomine” – i w imieniu tych, o których wyżej. Komparenci niepiśmienni, podpisani znakami krzyża (⊕). Data ugody „16 Junii” sprzeczna z datą odwoływanego manifestu (10 VII) – zapewne pomyłka pisarza (16 VII?) lub błędny odczyt. Nazwisko Misiewscy (w nagłówku urwane „Mi-”) i Radoński (Radonski) – odczyt prawdopodobny. Miejsce ugody nieodczytane pewnie.

Streszczenie

8VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, podówczas namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Antoni Okulski oraz bracia Jan i Marcin Misiewscy [?], także w imieniu Jana Husalina [?] i Jana Czaykowskiego, oświadczają, że manifest o krzywdy wyrządzone im przez Jana Radońskiego [?], wniesiony do grodu winnickiego 10 VII 1769, po pojednaniu za pośrednictwem przyjaciół i spisaniu ugody (16 VI [?] 1769 w Jnsżyńcach [?]) kasują i usuwają z akt. Komparenci, niepiśmienni, podpisują się znakami krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 163v (skan 0166, strona lewa)

1Areszt Ludzi w Kropiwny niższey ex parte

2Wiell. Ostrowskiego Ch. Bracł.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniey[sz]emi Grodzkiemi Winnic-

6kiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc

7Namiestnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Sta-

8nowszy Osobiście Woźny Grat. Wwa Podol. Teodor Juśkiewicz[?]

9Jnnych Opatrzny w Moc Skuteczney Rellacyi Swoiey dobrowolnie Zeznał

10Jż on Roku y Miesiąca na Akcie wyrażonych Dnia pierwszego

11Augusti na Affektacyą y prawną Rekwizycyą Wiell. Jmci

12Pana Bogdana Ostrowskiego Chorąż. Bracł. Zjeżdżał do

13Dobr Wsi Kropiwny Niższey. Gdzie będąc maiąc przy

14Sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary godnych, Urodz. Jmciów

15PP. Antoniego Żurakowskiego y Jana Skwirczewskiego[?]

16Dla tym większey wiary y Uwagi do tego Aktu użytych

17u Wiell. Jmci Pana Łaczyńskiego Cześnikowicza Bracł.

18Wiell. Rozalii z Baybuzów Łaczyńskiey Cześnikowey Bracł.

19Dobr Kropiwny Niższey Dziedziczney, Pani Syna eo-

20rum w Kropiwny Znayduiącego się we Dworze Tamecz-

21nym Urod. Baltyńskiego[?], Pawłuckiego[?], Rolskiego[?] Prało-

22witych[?] Wasyla Detnczenka[?] Andrzeia Błażeniszynego[?] Zi-

23cia[?], Wasyla Woyta Radego[?], Pochaluckiego Józefa y Piotra

24Stangryta[?], Pawła Pawlińskiego[?], Jwana Sawiczczuka[?]

25[?] Jakima Kaszniertza[?] Jwana Walera, Dawida Ku-

26nika, Jakowa Krawca, Petra Chwiluna[?], Pawła Słobodzien-

27nego, Czyli Sawiżuka[?] Łomake[?] Kozaka, Jwana Swit-

28sko[?] Jako gwałtownych y Całą Gromadę Kropiwn.

29Semenskich[?] y Jnnych Gwałtowników[?] Aktyna[?] y Łanów

30prawnych aresztował, Czyniące wiolencyą w zażywaniu[?]

31[?] y Do rosprawy prawney W. Łaczyński bene[?] z woli[?] przy-

32[...] prawney dotrzymać Zachował[?]

33[reklamant:] y Submittowałsię

k. 164 (skan 0166, strona prawa)

1y Submittowałsię. A tak Woźny Szlachtą Sobie przytomną

2oświadczywszysię tu ad Akta przybywszy przedemną

3Urzędem prawdziwego aresztu uczynił y Zeznał Rela-

4cią. De quo praesens Mlis Rett. Mlis Jgnarus Scriben-

5di Crucem S. posuit Teodor Juśkiewicz[?] ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „ex parte” – ze strony; „ptunc” – podówczas; „Grat. Wwa Podol.” – generał (woźny) województwa podolskiego; „ad Akta” – do akt; „Submittowałsię” – poddał się (zobowiązał się stawić); „Mlis … Jgnarus Scribendi Crucem S[anctam] posuit” – woźny, nie umiejąc pisać, postawił znak świętego krzyża. Sprawa jest częścią sporu Ostrowskiego z Łaczyńskimi (por. akty 217, 250, 265). Lista dworzan i poddanych odczytana w wielu miejscach niepewnie; dół k. 163v wyblakły.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generał województwa podolskiego Teodor Juśkiewicz [?] zeznaje, że 1 VIII 1769 na rekwizycję Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, w asyście szlachty – Antoniego Żurakowskiego i Jana Skwirczewskiego [?] – zjechał do Kropiwny Niżnej, dziedzicznych dóbr Rozalii z Bajbuzów Łaczyńskiej, cześnikowej bracławskiej, i tam we dworze aresztował jej syna Jana Łaczyńskiego, cześnikowicza bracławskiego, jego dworzan i licznych wymienionych z imienia poddanych oraz całą gromadę, jako sprawców gwałtów, do rozprawy prawnej; Łaczyński poddał się prawu. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 164 (skan 0166, strona prawa)

1Wizia Ran y Razow na Ludziach ex Parte W. Ostrowskiego Ch. B.

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Osmego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

5nickiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem

6ptunc Namiestnikiem Burgrabstwa Grodzkim

7Winnickim. Stanowszy Osobiście Woźny Grat. Wwa

8Podol. y Jnnych Opatrzny Teodor Juśkiewicz[?] umoc-

9Skuteczney Rellacyi Swoiey Dobrowolnie Zeznał. Jż

10on Roku y Miesiąca na Akcie wyrażonych Dnia

11Drugiego Augusti na Affektacyą prawną Rekwi-

12zycyą Wiell. Jmci Pana Bogdana Ostrowskiego Chorą-

13żego Bracł. był w Dobrach Wsiach Kuźmińcach Semen-

14kach y Kosenowy[?]. Gdzie będąc maiąc przy sobie Stro-

15nę Szlachty Urod. Jchmć PP. Antoniego Żurakow-

16skiego y Jana Skwirczewskiego[?] Dla tym większey

17wiary do tego Aktu użytych, Widział y oglądał na

18Urod. Kulczyckim[?] Dyspozytorze Semeńskim Raz na

19prawey Ręce postrzelony Śrotem, który mienił So-

20bie być Zadany przez Urod. Rolskiego Służącego W.

21Łaczyńskiego przez Bok Strzelaiącego, a na praco-

22witym Jaku[?] Paciuku przewoźniku[?] Semeńskim

23Raz w Głowie od Spisy przebity, Drugi Raz w nodze

24lewey Śrotem w Miękkosz[?] nawylot niżey pasa prze-

25strzelony, które razy mienił być Zadane Sobie przez

26Woźnego[?] Kropiwiańskiego, a Zaś na pracowitym Mar-

27tyniu Kirycenku Raz w Głowie Szablą przez Urod.

28Baltyńskiego[?] Cięty, y Łoże[?] w Kuszniczy[?] Wasyla Lado-

29rożnego[?] przez tegoż Urod. Baltyńskiego[?] Szablą

30przecięty. Co widziawszy y oglądawszy Szlachtą Sobie przy-

31tomną oświadczywszysię, tu przybywszy przedemną

32Urzędem prawdziwey wizyi uczynił Rellacyą. Mlis

33qui Supra Ignarus Scribendi Crucem S. posuit ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Wizia” – oględziny (urzędowe obejrzenie ran); „Mlis qui Supra Ignarus Scribendi Crucem S[anctam] posuit” – wyżej wymieniony woźny, nie umiejąc pisać, postawił znak świętego krzyża. „Spisa” – dzida, pika. Dalszy ciąg sprawy z aktu 271 (areszt ludzi w Kropiwnie Niżnej). „Kulczycki” – odczyt „Kuleczyckim”, niepewny; „Woźnego Kropiwiańskiego” – może wójta [?].

Streszczenie

8VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generał województwa podolskiego Teodor Juśkiewicz [?] zeznaje, że 2 VIII 1769 na rekwizycję Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, w asyście szlachty Antoniego Żurakowskiego i Jana Skwirczewskiego [?] był w jego wsiach Kuźmińce, Semenki i Kosenów [?] i oglądał rany: na dyspozytorze semeńskim Kulczyckim [?] – postrzał śrutem w prawą rękę, zadany przez Rolskiego, służącego Łaczyńskiego; na Jaku [?] Paciuku, przewoźniku [?] z Semenek – przebita spisą głowa i przestrzelona na wylot śrutem lewa noga, od woźnego [wójta?] kropiwiańskiego; na Martynie Kirycenku – cięcie szablą w głowę, zadane przez Baltyńskiego [?], który też przeciął szablą [łoże?] Wasyla Ladorożnego [?]. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 164 (skan 0166, strona prawa – dół)

1Wizia Kopcow nielegalnie[?] Wysypanych

2ex Parte W. Ostrowskiego Ch. Bracł.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

6nickiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc

7[reklamant:] Namiestnikiem

k. 164v (skan 0167, strona lewa)

1Namiestnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Stanowszy

2Osobiście Woźny Gnał. Wwa Podolskiego y Jnne Opatrzny

3Teodor Juśkiewicz[?] w Moc Skuteczney Rett. Swoiey dobrowolnie

4Zeznał Jż On Roku y Miesiąca na Akcie wyrażonych Dnia

5Trzeciego Augusti na affektacyą y Prawną Rekwizycyą Wiell.

6Jmci Pana Bogdana Ostrowskiego Chorąż. Bracł. Zjeżdżał na

7Grunt Łany y pola wsi Semenek. Gdzie będąc Miawszy przy

8Sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary Godnych Ur. Jchmć PP.

9Antoniego Żurakowskiego y Jana Skwirczewskiego[?], dla tym

10większey wiary do tego Aktu użytych, Widział y oglądał

11świeżo Kopcu[?] z darnu złożoną między Łanem Dworu Semeń-

12skiego a w końcu niwy Jwana Bednarenka na własnym

13polu W. Ostrowskiego Chorąż. Bracł., od tego zaś Kopcu Zmy-

14ślonego Pługiem wyorany[?] a przez sut[?] Łanów y niw pod-

15danych Semeńskich przeoranie, który to Kopiec Zmyślony

16y przeoranie Stwierdzał[?] Jż propria authoritate z Rozkazu

17Zwierzchności Dworu Kropiwiańskiego Są uczynione y Ery-

18gowane. Co widziawszy y Styskawszy[?] Szlachtą Sobie przy-

19tomną oświadczywszysię tu przybywszy przedemną Ur-

20zędem uczynił y Zeznał prawdziwey Wizyi Rellacią. De

21quo praesens Mlis Rett. Mlis Ignarus Scribendi Crucem

22Sanctę posuit Teodor Juśkiewicz[?] ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Wizia” – oględziny urzędowe; „propria authoritate” – własną władzą (samowolnie); „Erygowane” – wzniesione; „Mlis … Ignarus Scribendi Crucem Sanctam posuit” – woźny, nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża. Zapewne chodzi o samowolnie usypany kopiec graniczny i zaoraną bruzdę graniczną od strony Kropiwny Niżnej (Łaczyńscy) na gruntach Semenek (Ostrowski). Ciąg dalszy spraw z aktów 271–272.

Streszczenie

8VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generał województwa podolskiego Teodor Juśkiewicz [?] zeznaje, że 3 VIII 1769 na rekwizycję Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, w asyście szlachty Antoniego Żurakowskiego i Jana Skwirczewskiego [?] zjechał na łany i pola wsi Semenki i oglądał świeżo usypany z darni kopiec między łanem dworu semeńskiego a końcem niwy Iwana Bednarenka, na polu Ostrowskiego, a od niego zaoraną pługiem bruzdę przez łany i niwy poddanych semeńskich; kopiec i przeoranie zostały – jak stwierdził – samowolnie wykonane z rozkazu zwierzchności dworu kropiwiańskiego. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 164v (skan 0167, strona lewa)

1Areszt Urod. Dołżańskiego y Jnne w Bałabanówce

2ex Parte W. Mierzwińskiego

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dziewiątego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

6kiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Protunc

7Namiestnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Sta-

8nowszy Osobiście Woźny Gnał. Wwa Bracł. y Jnne Opa-

9trzny Błażey Taszycki[?] w moc prawdziwey Rell. Swoiey Ja-

10wnie ustnie y Dobrowolnie Zeznał. Jż On Roku Tysiąc Siedm-

11set Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Siodmego Augusti na

12Affektacyą y prawną Rekwizycyą Wiell. Franciszka Mierz-

13wińskiego Woyskiego[?] Bracł. Maiąc przy sobie Stronę Szlachty

14Ludzi Wiary Godnych Urod. Jchmć PP. Woyciecha Lisowskiego[?]

15y Jana Wołańskiego[?] Ad Certis evidentiorisq[ue] Testimonii Gratia

16Sibi adhibitos, był w Dobrach wsi Bałabanówce w Possessii Wiell.

17Wercella[?] S. Z. K. Gdzie będąc Kozaków Bałabanowskich y Gromadę

18Całą Bałabanowską y Urod. Dołżańskiego Dyspozytora y Woyto-

19wnieiszy[?], Urod. Dołżańskiego y Gromady tey że Bałabanow-

20skiey Stamtąd był w Dobrach wsi Frantowce y tam Gromadę

21y Kozaków tey że wsi mieszkaiących y Woyta Aresztował

22y prawnie przyporęczył. Który Areszt, tak Urod. Dyspo-

23zytor Dobr wsi Bałabanówki za Gromadę y Kozaków, Gro-

24mada na tegoż Urod. Dyspozytora, niemniey Woyt Dobr wsi

25Frantowskiey na Gromadę y Kozaków Frantowskich bene vo-

26le przyiowszy y Jmieniem Wiell. Wercella[?] Sędziego Ziemsk. Ka-

27mienieckiego Pana Swego ad disjudicationem Causae dotrzymać De-

28klarowali y Submittowalisię, a tak on Woźny Szlachtą Sobie przy-

29tomną oświadczywszysię przedemną Urzędem uczynił y

30Zeznał Rell. de quo praesens eiusd. Mlis Rell. Mlis qui Supra Crucem S. posuit ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Gnał.” – generał (woźny); „Ad Certis evidentiorisque Testimonii Gratia Sibi adhibitos” – przybranych dla pewniejszego i wyraźniejszego świadectwa; „S. Z. K.” – sędziego ziemskiego kamienieckiego; „bene vole” – dobrowolnie; „ad disjudicationem Causae” – do rozstrzygnięcia sprawy; „Submittowalisię” – poddali się; „Crucem S[anctam] posuit” – postawił znak krzyża. Nazwisko posesora („Wercella”) i woźnego (Taszycki/Tarszycki) niepewne; urząd Mierzwińskiego – „Woyskiego[?]”. Przyczyna aresztu w akcie nie podana. Na dole strony nagłówek następnego aktu („Maa nne”).

Streszczenie

9VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generał województwa bracławskiego Błażej Taszycki [?] zeznaje, że 7 VIII 1769 na rekwizycję Franciszka Mierzwińskiego, wojskiego [?] bracławskiego, w asyście szlachty Wojciecha Lisowskiego [?] i Jana Wołańskiego [?] był we wsi Bałabanówka, w posesji Wercella [?], sędziego ziemskiego kamienieckiego, i aresztował tamtejszych Kozaków, całą gromadę i dyspozytora Dołżańskiego, a następnie we wsi Frantówka – gromadę, mieszkających tam Kozaków i wójta, i oddał ich w prawne poręczenie: dyspozytor poręczył za gromadę i Kozaków bałabanowskich, gromada za dyspozytora, wójt frantowski za gromadę i Kozaków frantowskich. Przyjęli areszt dobrowolnie i w imieniu swego pana zobowiązali się dotrzymać go do rozstrzygnięcia sprawy. Woźny postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 165 (skan 0167, strona prawa)

1Maa Nne Wiell. Bereżowskiego pko Wiell.

2Państwu[?] Krasickim Ochrzywcy[?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusta Dziewiątego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

6kiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc

7Namiestnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Przy-

8szedłszy osobiście Urod. Jmć Pan Ignacy Czaykowski spe-

9cjalnie[?] w Woli[?] Wiell. Jmci Pana Pawła Bereżowskiego Vice

10Regenta Grodzk. Winnic. Solennie na przeciw JW. Janowi

11Chorążemu Litt. Oycu, Józefowi Stężyckiemu[?] Wysoc.[?] Synowi Hrabiom

12Krasickim y Urod. Antoniemu Krupskiemu Dobr Czetno-

13wicy[?] Dyspozytorowi manifestuiąc, o to Jż JW. Hrabie Kra-

14siccy niemaiąc względu na tak wielkie fatygi prace Jnwi[?]

15przysięgłane[?] Wiell. Comptis Pryncypała Zuszczerbkiem

16Zdrowia y Substancyi własney usługi mniey honoryde-

17ruiąc a zawsze dla ochronienia onych Substancyi y Osoby

18JW. Józefa Hrabi Krasickiego, zapomniawszy tyle Dowo-

19dami Ztwierdzony y okazaney wszystkim wiadomey Wiell.

20Vices Regenta na JW. Hrabiom przychylności, zważyliśmy[?]

21Za utrzymywanie onych Substancyi wypracowany

22Wiell. Bereżowskiemu y poczciwie Zasłużony nie Słu-

23sznie odebrać kawałek Chleba Za wierne usługi nad-

24grodzie niewdzięcznością, Sądząc Że w Czasie teraźniey-

25szym, Że JW. obżałd. aders Omnes[?] Jakosię Zyim dalszy

26Sześć[?] poważyć[?] ale Sama Sprawiedliwości niewinne-

27mu przy pomocy Boskiey krzywdy Czynić niedo-

28zwoli, która tym Sposobem wyrażasię. Jż JW. Jo-

29zef Hrabia Krasicki w Roku Tysiąc Siedmset Sześć-

30dziesiątym Zobligowawszy W. Bereżowskiego podtenczas

31Subdelegata Grodzkiego Winnickiego do Manutencyi[?] Jnte-

32ressow prawnych y oświadczywszysię tak od Siebie

33Jako y pod JW. Oyca Swego przyzwolita[?] nadgrod[ę]

34Za przeszłe fatygi Zadziesię[?] Wrocenie expensy pro Juri-

35bus Cancellaria łożonych, Ze Słowne przyrzeczenie

36Ztwierdził danym Dokumentem na którego fundamen-

37cie Dokumentu tenże W. Bereżowski nie przerwanie

38przez lat Cztery będąc obowiązanym w Grodzie niniey-

39szym attentować w Szelkich Spraw nietylko w Gro-

40dzie Winnic. ale Kijowskim y na Kondesacyach[?]

41na prawo Expensow[?], w poźnieyszym Zaś Czasie

42gdy W. Bereżowski postąpił był urząd Vice Regenty

43Grodz. Winnic. Brata Swego Rodzonego Młodsze-

44go Ow Sobie Z Kapitulowanego Zobligacyi JW. ob-

45żałd. do attentowania tychże Jnteressow obowiązywał[?],

46Który dotychczas miał w pomnieniu[?] Jnteressa w

47[...] Mit[?] od JW. Krasickich niebiorąc. W Rzeszowie[?]

48[reklamant:] Kapitulacyą

k. 165v (skan 0168, strona lewa)

1Kapitulacyą Kontentowałsię. Wiell. Zaś Vices Regent cum munere of-

2ficii Sui bez Żadney Rekompensy odpowiadał u Dekretow Grod.

3Winnic. y Trybunału Koronnego, tudzież na Granicznych

4Kondescensiach zawsze Swoiemi Szafował Sentymentami

5Żadney Zato wszystko nieodbieraiąc Rekompensy. Widząc

6Ledwie tak JW. Józef Krasicki Stał Wysoce prace przez

7Lat Kilka y Pieczołowitości W. Vices Regenta Winnic. o po-

8utrzymania Całości Substancyi Swoiey teyże fatygi Vices

9[...] Popówki Wwu Bracł. a Powiecie Winnickim, Dwudziestu

10pięciu tylko Chłopów maiącą nadał trzy dawszy na to

11Dokument Jmieniem JW. Oyca Swego W. Pawłowi Bereżow-

12skiemu Wypuścił y Aby Urod. Krupski podał w possessią

13Zalecił, vigore którego Dokumentu y Listu JW. Jana Hrabi

14Krasickiego Chorąż. Litt. do JW. Józefa Krasickiego Syna Swego

15y trzech Listow od tegoż JW. Chorąż. do W. Pawła Bereżowskie-

16go pisanych potwierdzaiących wspomnioney wsi Popówki

17Trzyletnią Dzierżawę Wdałsię przez urzędowną Jntromis-

18sią do Possessii y Zaprowadziwszysię z Chudobą y Całym

19Gospodarstwem Spokoynie przez Rok y Miesięcy Dzie-

20więć Zostawał w possessyi, aż Dopiero w Roku Teraźnieyszym

21Certis Diebus Maii pominąwszy wszelką Sprawiedliwość y mniey

22Sobie ważąc Prawo o expedycyach Opisane Wzięlisię też

23Wieś Popówkę W. Vices Regentowi Winnic. na Lat Trzy

24puszczoną JW. Krasiccy Gwałtownie Dysponowali. Odebrać

25Chudobę wszystkę Zboże wymłocone y Zasiewy, tak Jare ia-

26ko y ozime na pniu będące, Tudzież Rzeczy Ruchome y

27nie Ruchome bez prawnie zabrać, Zapostawienie Stayni

28wozowni, Kaszary[?] obory Chlewów karmników Spichle-

29rza Stodoły, Lecha[?] Pieców Okien, Stołów Stolików, Skrzynie[?]

30Sprzęty, obudowaniu podwórza Zgoła Zawszystkie obudo-

31wanie niekompensowawszy przez moc Zabrali. Wiell. Com-

32parentis Pryncypał drzewo[?] Owile[?] z Różnych Lasów Drzewo

33Swoiemi Dworskiemi Podwodami y Konie do nakrycia Różnych

34w Swoy wozie[?] kazał, Rok Cały Budowałsię, Żadnego Zteyże wsi

35nie maiąc Awantażu, bo w pierwszym Roku Chłopi na wio-

36snę ze Zbożem y Wszyscy wyszli, do Włodzimierza Chodzili Posto-

37ronni, y tey brać od nich nie można było, w tymże Roku w Je-

38sieni Zboże na Poddanych Popowieckich w Possessii W. Vices

39Regenta będących JW. Krasickiego do tłuczenia ma[?]żuczano

40Mielnik Dwa Wieprze u karmniku musiał. Deklaruiąc zato

41wszystko W. Zaldcemusię[?] nadgrodzić, a nazey[?] Nałożył[?] się

42Drugim Zaś Roku. gdy Rewolucia w Ukrainie nastą-

43piła Żadnego niemożna było mieć Zysku, bo ledwie Wiell.

44Vices Regent Życie Swe tylko Salwował uszedł. Urodzony Zaś

45Krupski Z Dyspozycyi JW. Krasickich, nietylko Że wieś

46Popówkę odebrał, ale bydło Rogate y nie Rogate, Wieprzów

47karmnych Dwanaście, Sprzęty Domowe należyte w

48Gospodarstwie, y wszelki Drób, Ale gorzałki Spustów kilka

49Trzecia[?] pszenicy Suromki[?] korcy kilkanaście niena[le]życie

50Zabrał, Zboża młoconego y Różnego na kilka dziesiąt kor-

51cy, Ludzie Popowieccy Swoim Dorbystem[?] Zabrali, Czyli Za

52[reklamant:] Dozwoleniem

k. 166 (skan 0168, strona prawa)

1Czyli Za dozwoleniem Jmci P. Krupskiego y nieoddali Wiell. Bere-

2żowski Żadnych Zasiwow w Popówce nie Zastał, o one mu teraz

3Zaś Znadzy[?], Zabrano, które Zasiane były, własnym Jego Zbożem

4y Pługami Dworskiemi Pole orano, a JW. Józef Hrabia Kra-

5siecki[?] Chłopca prostey Kondycyi W. Vices Regentowi Ustąpio-

6nego y przez JW. Chorą. Litt. Darowanego Gwałtownie ode-

7brał, Parobkowi na Rok w Popówce na Jednym Służyć nie[?]

8kazał, Stangryta przez Urod. Juzikowskiego[?] od mówił

9y coraz większe przykrości Czynić oświadczasię. Więc niniey-

10szy Comparent Jmieniem Wiell. Pryncypała Swego po-

11strzegaiąc Całości Substancyi onego tak o expulsią Gwałto-

12wnie uczynioną, Jakoteż o zabranie Zboża, przez Ludzi Po-

13powieckich, więcey Jak na korcy pięćdziesiąt Zabranie Zboża

14w Zasiewie będącego, Jarego y ozimego, Bydła Rogatego y nie-

15rogatego, Wieprzów karmnych, Rzeczy Ruchomych y nie-

16ruchomych, o niekompensowanie, Za tak znaczne Budowle

17y używanie Ludzi do Powinności y niezapłacenie Dwuch

18Tysięcy Złł. Polskich należących Kapitulacyi, o wrócenie ex-

19pensow na prawne koszta y na Jnteres JW. Obżałd.

20przez Wiell. Załącegosię łożonych, o oddanie Chłopca Gwał-

21townie odebranego y o Jnne krzywdy Czasu prawa Jn-

22kwizycyą dowiedzie[?], Maiące. Uti Maxime Expulsią Ludzi Po-

23powskich, powtórnie Manifestowawszysię Salva Zey Mawy[?] po-

24prawienia Zostawuie. Ignacy Czaykowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Vice Regens / Vices Regent” – wicerejent grodzki; „Manutencya” – obrona (spraw); „Kapitulacya” – umowa o wynagrodzenie; „Kondescencye graniczne” – zjazdy (sądy) graniczne; „cum munere officii Sui” – w ramach obowiązków swego urzędu; „vigore” – mocą; „Jntromissya” – wwiązanie w posiadanie; „Certis Diebus Maii” – w pewnych dniach maja; „Prawo o expedycyach” – przepisy o wywłaszczeniach (tu: o eksdywizji/wyzuciu); „Rewolucia w Ukrainie” – koliszczyzna 1768; „Uti Maxime” – zwłaszcza; „Salva … poprawienia” – z zachowaniem prawa do poprawy (manifestu); „mp” – manu propria. Nazwisko pryncypała w nagłówku „Bereżowskiego”, w tekście też „Bereżowski” / „Bereżowskie-go”. Tytuł Józefa Krasickiego niejasny („Stężyckiemu[?] Wysoc.[?]”). „Czetnowicy[?]” – zapewne nazwa dóbr Krupskiego (dyspozytora). Wiele zwrotów niepewnych, zwłaszcza na k. 165 (dół wyblakły).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Ignacy Czaykowski w imieniu Pawła Bereżowskiego, wicerejenta grodzkiego winnickiego, manifestuje się przeciw hrabiom Krasickim – Janowi, chorążemu litewskiemu (ojcu), i Józefowi (synowi) – oraz dyspozytorowi Antoniemu Krupskiemu. Bereżowski od 1760 r. bezpłatnie prowadził sprawy Krasickich w grodzie winnickim, kijowskim, w Trybunale i na zjazdach granicznych, a jako wynagrodzenie Józef Krasicki (w imieniu ojca, z jego listami) wydał mu dokument na trzyletnią dzierżawę wsi Popówka (woj. bracławskie, pow. winnicki, 25 chłopów). Bereżowski wszedł w posiadanie przez intromisję, rok budował na własny koszt zabudowania (stajnie, wozownie, obory, chlewy, spichlerz, stodoły, piece, okna, sprzęty), a dochodów nie miał, bo chłopi rozbiegli się, a w drugim roku podczas „rewolucji na Ukrainie” (koliszczyzny) sam ledwo uszedł z życiem. W maju 1769 Krasiccy gwałtownie odebrali mu wieś przed upływem trzech lat; Krupski z ich dyspozycji zabrał zboże młócone i zasiewy, bydło rogate i nierogate, 12 wieprzy karmnych, drób, sprzęty, kilka spustów gorzałki, pszenicę, a Józef Krasicki odebrał mu też podarowanego przez chorążego chłopca. Komparent manifestuje się o wypędzenie, zabór zboża (ponad 50 korcy) i inwentarza, brak zwrotu nakładów na budowle, niezapłacenie 2000 zł z umowy, zwrot kosztów prawnych i oddanie chłopca, zachowując prawo do poprawy manifestu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 166 (skan 0168, strona prawa)

1Areszt Bydła Rzeczy y Wiolatorow w Popowce

2ex Parte W. Bereżowskiego V. G. W.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dziewiątego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi

6Winnickiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowi-

7czem Ptunc Namiestnikiem Grodzkim Winnickim

8Stanowszy Osobiście Woźny Gnał. Wwa Ruskiego y

9Jnnych Opatrzny Teodor Smolnicki w moc wiaryney[?]

10Rella. Swoiey Dobrowolnie Zeznał, Jż On Roku na

11Akcie wyrażonego Dnia trzeciego Augusti na Praw-

12ną Rekwizycyą Wiell. Pawła Bereżowskiego Vice Re-

13gent. Grod. Winnic. Maiąc przy sobie Stronę Szlachty Urod.

14Piotra Swiderskiego[?] y Pawła Cieczkiewicza[?] do tego Ak-

15tu użytych, był w Dobrach wsi Popowce. Gdzie będąc

16u Woyta tamecznego, Bydło Rogate y nie Rogate, Zbo-

17że w Ziarnie y na pniu na Gruncie pozostałe y wsze-

18lkie Ruchomości, Tudzież Urod. Antoniego Krupskiego

19y Robotnych Jwana [...] [...] Szewca, Maksima

20Trychochłodowego[?] Zięcia, [...] [...]skiego, Jhnata[?] [Cha]-

21lita[?], Daniła Bednarza, Marka Dyszlowego[?], Piotra

22Markowego Zięcia, Petra Czarnego, Ruska[?] Gancarza[?]

23Michała Kałuszczuka, Jwana Rutniczańskiego[?], Romana

24Sławnieżego[?], Karpa Kowbasiuka, Onofrego[?] Usia[?], Mikoły Bu-

25[...] Petra Niemierowskiego, Andrija Durmericia[?], Ruska

26[?]żegło[?], Fedka Szpaka, Jakowa Pitnieżańskiego[?], Wa-

27[reklamant:] Hatuszczuka[?]

k. 166v (skan 0169, strona lewa)

1Wasyla Hatuszczuka Pomocników Jwana Slepego, Juśka Sznaydruka[?]

2Słobodzianników, każdego zosobna w Szelkich[?] prawem Opi-

3sanych, Aresztował y prawnie przyporęczył, Który Areszt

4Jwan Zwarycz[?] Woyt Popowiecki Dobrowolnie przyiowszy

5pomienionych arresztem innodowanych[?] Jmieniu JW. Pana

6Swego do Rozprawy Prawney dotrzymać Deklarował.

7w Szym on Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświadczy-

8wszysię przed Urzędem Ninieyszym Prawdziwego Are-

9sztu uczynił y Zeznał Rella. Woźny nieumieiący Pisać

10Krzyż S. kładnie ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Wiolatorowie” – gwałtownicy (naruszyciele posiadania); „V. G. W.” – Vice-Gerenta (wicerejenta) Grodzkiego Winnickiego; „innodowanych” (innodati) – objętych (aresztem); „Słobodziannicy” – osadnicy na wolnizne (słobodzie). Związek z aktem 275 (spór Bereżowskiego z Krasickimi o Popówkę). Lista poddanych na dole k. 166 wyblakła – kilka imion nieodczytanych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, namiestnikiem grodu winnickiego, woźny generał województwa ruskiego Teodor Smolnicki zeznaje, że 3 VIII 1769 na rekwizycję Pawła Bereżowskiego, wicerejenta grodzkiego winnickiego, w asyście szlachty Piotra Świderskiego [?] i Pawła Cieczkiewicza [?] był we wsi Popówka i u tamtejszego wójta aresztował bydło rogate i nierogate, zboże w ziarnie i na pniu oraz wszelkie ruchomości, a także dyspozytora Antoniego Krupskiego i licznych wymienionych z imienia poddanych, pomocników i słobodzian; wójt popowiecki Iwan Zwarycz [?] przyjął areszt i zobowiązał się w imieniu swego pana dotrzymać go do rozprawy prawnej. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 166v (skan 0169, strona lewa)

1Maa S. Leyby Jankielowicza pko W. War-

2dyńskiemu Pk. c[?] Deeso[?] w Arędzie

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Jedenastego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

6nickiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Ptunc

7Namiestnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Com-

8parens Pter Starozakonny Leyba Jankielewicz, naypier-

9wey Korzysterzyński[?] powtore Woiarzyński[?] potrzecie Za-

10bokrzycki Arędarz Dobr. Niegdy S. P. Andrzeja Jędrzeja[?]

11Wardyńskiego Stty Litt.[?] Ady Wiśniowieckiego Possessii Przy-

12ległych a teraz na Wiell. Sukcesora Spadłych, gdzie wiele

13utraciwszy, a teraz Zyskać Swoiey utraty prawnie nie-

14mogąc Zapobiegaiąc Swoiey Maiętności y utracie oney

15Zyskać niemogący, musząc udaćsię do Swiętey Sprawie-

16dliwości akt ninieyszych y na Pko Wiell. Janowi Czyli

17Jnnego Jmienia[?] Jędrzeiowi Wardyńskiemu Podko-

18morzemu Parnawskiemu[?] tych wyż wyrażonych Dobr

19Sukcessoralnie Spadłych Possessorowi Panu, Urod. Jano-

20wi Dudzińskiemu Żabokrzyckiemu Dyspozytorowi, Ska-

21rży Żali y Manifestuiesię. Oto Jż Jchmć obżałowani

22a naypierwey krzywdzi Ninieyszego Starozakonne-

23go Stta który naypierwey Trzymałsiał Arędę u Popesty-

24rzynie[?]. Zostawiwszy Długu Zteyże Arędy na Ludziach

25więcey Tysięcy półtora y Zakwitowawszy Zostawszy prze-

26niesiony na Arędę Woiarzyńską trzymał Cały Rok u

27Żywarty[?] do Skupowania na Skarb Gorzałek y Dekla-

28rowanemu trzeci Grosz Zarobkowy Coby było uczyniło

29Złł. Poll. Tysiąc y tam wypłaciwszy Zysku z Raty rozny-

30mi Czasy Cesię[?] Czasu Sprawy Kwitami dowiedzie y wy-

31probuie. Zas niepomnąc Zgoła na wyż wyrażone

32przysługi w Kasie[?] [...] Zatem[?] y nadto expens o-

33dobrawszy kre[dyt?] [...] [...] należącego Długu koło pię-

34cie Tysięcy, Jak Jeszcze S. P. Oyca Jako y Wiell. Teraźniey-

35szy Possessor niepotwierdzał w Szymdu[?] Dobra Possessy-

36iami[?] w Czym Sobie Jako nayCzulennie[?] Czyni oświad-

37czenie. Na ostatek w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

38siąt Osmym tego Arędarza przyiudzając[?] onemu

39wszelką Łatwości W. Jmci P. Starosta Wiśniowiecki przenosi

40[reklamant:] Tegoż

k. 167 (skan 0169, strona prawa)

1przenosi tegoż teraźnieyszego Maanta do Dobr Zabokrzycza

2dla naZbyt[?] wyciągnionych Rat gdy tenże Manifestant dotrzy-

3mać niechciał y odmawiał, onego pod wartę wziąć kazał,

4więził a z więzienia wyprowadziwszy onego Kijem bić bez

5Lito[?] obrażaiąc Kaydanami. Co przez Woźnego dokonaney

6oświadczy Wizyą. a może się niemogł rad nierad trzy-

7mać Musiał. Choć przegrawanter[?] boża[?] Tysięcy Dzie-

8więć, ale przyrzeknił Słowne było yżeliby Czterz[?] skazy-

9wałysię nieszczęśliwe, to tylko Sześć Tysięcy zmpłoto-

10wać będzie. Jakoż w Niedzielę Sześć Tymczasy Trwaiących

11Rellijow[?] nastąpiły, który uciekszy przed nimi niedziel

12Czternaście[?] po Za granicą Z niemałą Swoią Szkodą tu

13Zatem. Powróciwszy Z Zagranicy Zastał Szkody Sobie uczy-

14nione przez Różne Woysk przechody na Złł. Poll. Tysią-

15cy trzy, Kotły także Wielkie temu protestantowi do Swo-

16iey Gorzałki Skupić kazał których dostać niemogł Swo-

17ie przerabiać kazał, a po przerobieniu Panu nie zdało się

18też kotły na małe sobie przerabiać musiał, ma Szkody Złł.

19Poll. Sto, w długach także na Gromadzie Zabokrzyckiey Szko-

20dy ponosi Złł. Poll. Tysięcy Trzy. A Zatym Tenże Protestans

21udaiącsię do Swiętey Sprawiedliwości, oto wszystko y Jnne

22krzywdy Czasu Sprawy Jnkwizycyami kwitami Spra-

23wiedliwemi dowodami y Samą Przysięgą Stwierdzić

24Maiącemi Czynić nieniż zaniechać Protestuiesię y Mani-

25festuiesię.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „S. Leyba” – starozakonny (Żyd) Lejba; „S. P.” – świętej pamięci; „Maant” – manifestant; „Possessor sukcessoralnie” – dziedziczący posesor; „Jnkwizycya” – dochodzenie świadków. Pozostała treść zawiera wiele zwrotów niejasnych (pismo kursywne, wyblakłe dolne partie k. 166v) – fragmenty oznaczono [?] i […]. Tytuły w nagłówku: „Pk.” – zapewne podkomorzy; „Stty Litt.[?]” – stolnika litewskiego [?]; „Starosta Wiśniowiecki” – (Andrzej?) Wardyński; nazwy wcześniejszych arend Lejby („Korzysterzyński”, „Woiarzyński”, „Popestyrzyn”, „Żywarty”) – odczyt bardzo niepewny. Mowa o „Rellijach” (rebelii) 1768 r. i ucieczce Lejby za granicę.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

11VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, starozakonny Lejba Jankielowicz, kolejno arendarz w […] (Korzysterzynie [?]), Wojarzynie [?] i Żabokrzyczu – dobrach po zmarłym Andrzeju [Jędrzeju?] Wardyńskim, przeszłych na jego sukcesora – manifestuje się przeciw Janowi (inaczej Jędrzejowi) Wardyńskiemu, podkomorzemu parnawskiemu [?], posesorowi tych dóbr, i Janowi Dudzińskiemu, dyspozytorowi żabokrzyckiemu. Twierdzi, że z pierwszej arendy zostawił na ludziach ponad 1500 zł długów; na drugiej przez rok skupował gorzałkę na skarb, zapłacił raty (ok. 1000 zł), co udowodni kwitami; dawny i obecny posesor nie uznali należnych mu ok. 5000 zł długu. W 1768 r. starosta przeniósł go do Żabokrzycza i za odmowę przyjęcia zawyżonych rat kazał go uwięzić, bić kijem i zakuć w kajdany (co stwierdził woźny w wizji), zmuszając do przyjęcia arendy z obietnicą zmniejszenia raty. Podczas rebelii (koliszczyzny) Lejba uciekł na kilkanaście tygodni za granicę; po powrocie poniósł szkody od przechodów wojsk (3000 zł), od kazanego przerabiania kotłów gorzelnianych (100 zł) i niezapłaconych długów gromady żabokrzyckiej (3000 zł). Zapowiada dowody (inkwizycje, kwity, przysięgę) i manifestuje się.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 167 (skan 0169, strona prawa)

1Maa Urod. Miedźwieckiego pko Romanowskiemu

2y Jurskiemu o Krzywdy Ciotki Swoiey

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Jedenastego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

6kiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem ptunc

7Namiestnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Com-

8parens Pter W. Jan Bal Miedźwiecki niegdy W. Wch.[?]

9Andrzeia Bala y Helenny z Romanowskich Miedźwie-

10ckich Stnikow Mścisł.[?] Syn Stosuiącsię przy Prawie Boskim

11a rowności Miłości Krwi Kolligowanych Jmion Zachowu-

12iąc Solennie tak Swym Jako y Urod. Jmci Pani Ma-

13ryanny z Romanowskich Popławskiey ur. Stefana Popław-

14skiego Małżonki, a niegdy Urod. Franciszka y Aleksandry

15z Miedźwieckich Romanowskich Cześnikow Owruckich Cór-

16ki a Ciotki Swey Jmieniem Solennie Jż przez niegdy Ale-

17xandrą Romanowską przy Zgonie Życia testament Rzymem[?]

18pisany y ogulnicy[?] Substancyi wiadomy Pko Wiell. Jmć Panu

19Janowi Romanowskiemu Pierwszy[?] Oszynta[?] Mężowi tudzież Wiell.

20Remianowi Jurskiemu rownie Ciotki in primo thoro Komparen-

21ta [?] [...] [...] [...] [...]

22[...] [...] [...] Zo Sobą

k. 167v (skan 0170, strona lewa)

1Za Sobą Maiącemu Skarży y Manifestuiesię Oto Jż gdy S. P. Wiell.

2niegdy Alexandra z Miedźwieckich Romanowska Czuiąc Ważka dla

3Siebie y oraz Smiertelną Słabości ostatniey woli Swoiey dys-

4ponuiąc przez Testament, a między wszyz wyrażonemi[?]

5Dziećmi Swemi rozporządzenie uczyniła pragnęła y Wiell.

6Komparenta z Dobr Semenek w pobliżu Kropiwny

7Konwigowała[?] który to W. Komparent iedyną wolę

8oświadczoną annotował y tak Wiell. Alexandra Romanowska

9wyraźnie pomniąc o Długu przez Siebie naręczne Karty za-

10ciągnionym. Tudzież y o pokrzywdzeniu przez niedanie

11zupełney y przyzwoitey wyprawy niewypłacenie po-

12sagu Jmć P. Mariannie z Romanowskich Popławskiey

13Córce Swey, tak Długów Jako też y wypłacenie powinne

14posagu obmyśliwszy wyraziła, y Dysponowała, Aże

15WW. Jan Romanowski y Remian Jurski upomniawszy

16powinności urodzoney Miłości przez oddalenie krzyw-

17d oddalaiąc w Szelkich pozostałey poradzicach[?]. Substancyi

18też Samą Substancyą między Sobie Dzieląc y rozbiera-

19iąc podług woli Swey obracaią, Żadnego Zaś uspoko-

20jenia ani ostrzeżenia Całości dla Wiell. Maryanny z Ro-

21manowskich Popławskiey nie uczynili y nie Czynią. Za

22Czym ninieyszy Kompars Nno quo Supra Czyniący ostrze-

23gaiąc tak Całości Summy y Kwoty Posagu tetiam[?] Testa-

24mentem przez Siebie pisanym Jndygitowanego[?] tudzież

25Skryptów ręcznych do tych czas nie uspokoionych Co-

26lentes[?] etiam odebranie Summ [...] Ostaiących. a upom-

27nieniusię upokrzywdzaiących oczalaiąc[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Kolligowane” – spokrewnione, skoligacone; „in primo thoro” – z pierwszego małżeństwa; „Nno quo Supra” – w imieniu, jak wyżej; „annotował” – zanotował. Tekst w wielu miejscach niejasny; dolne wiersze k. 167 silnie wyblakłe i nieodczytane; zakończenie aktu urwane (brak typowej formuły końcowej). Nazwisko komparenta pisane „Miedźwiecki” (por. akt 266: Jan Bal Miedźwiedzki – zapewne ta sama osoba). Urząd rodziców komparenta („Stnikow Mścisł.[?]”) i Romanowskich („Cześnikow Owruckich”) – odczyt niepewny. Imię „Remian” (Remigian?) Jurski.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

11VIII 1769 przed Wojciechem Jagiełłowiczem, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jan Bal Miedźwiecki [Miedźwiedzki], syn Andrzeja Bala i Heleny z Romanowskich Miedźwieckich, w imieniu własnym oraz Marianny z Romanowskich Popławskiej, żony Stefana Popławskiego, córki zmarłych Franciszka i Aleksandry z Miedźwieckich Romanowskich (jego ciotki), manifestuje się przeciw Janowi Romanowskiemu i Remianowi [?] Jurskiemu (synowi ciotki z pierwszego małżeństwa). Aleksandra Romanowska przed śmiercią sporządziła testament, w którym – pamiętając o długach zaciągniętych na skrypty ręczne i o krzywdzie córki Marianny, której nie dano pełnej wyprawy ani nie wypłacono posagu – rozporządziła ich spłatą. Romanowski i Jurski, pomijając obowiązki rodzinne, dzielą i rozbierają spadek według własnej woli, nie zabezpieczając posagu Popławskiej. Komparent zastrzega całość sumy posagowej i spłatę długów wskazanych w testamencie.

Transkrypcja

k. 167v (skan 0170, strona lewa)

1Maa W. Rakowskiego de Dilientia cum Juramento

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

5nickiemi y przedemną Antonim Jałowickim Namie-

6stnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Przy-

7chodząc Osobiście Wiell. Jmć Pan Marcin z Rakowa Ra-

8kowski Komornik Graniczny Halicki Superintendent Ko-

9mor. Prowincyi Ukrain. Skarbu Koronnego w pilności

10Swoiey y Zadosyć uczynieniu Prześwietney Kommissyi Skar-

11bu Koronnego Dnia Piątego Miesiąca Września Roku

12Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Piątego względem wykony-

13wania Corocznie na Sprawowanie funkcyi Juramentu

14nastąpioney, Zapoprzedzaiącym Jednak w Grodzie Manifestem

15względem niesposobnego Stawienia się do Prześwietney Kommis[syi]

16Skarbu Koronnego,

k. 168 (skan 0170, strona prawa)

1Skarbu Koronnego, ato dla Rewolucyi Kraiowey y niebezpiecznego do

2Warszawy przeiazdu, Tenże Rzeczony Jurament przed Xięgami

3ninieyszemi w Przytomności Wiell. WW. Urod. Kazimierza Jlini-

4cza Woyskiego Nowogrod., Tomasza Brzostowskiego Skarbnika Brze-

5skiego, Józefa Wilińskiego[?] Cześnika Lwowskiego[?], Stanisława Korzeniow-

6skiego, Onufrego Czaykowskiego y Jnnych w Kancellaryi

7Znayduiącychsię, tudzież Woźnego Jenerała Pawła Gorzyckiego[?]

8Rotą w Szystkich Dyspozycyi opisanych w te Słowa opisaną wykonał.

9Ja Marcin Przysięgam Panu Bogu w Troycy Swiętey Jedy-

10nemu, Jako według wykonanego Juramentu na funkcyą Mo-

11ią Wiernie y Sumiennie podoposzę[?] Sprawowałemsię, y wszystkie

12co było z Detrymentem Skarbowym przestrzegałem, y nie

13defraudowałem podarunkiem y Korrupcyami Żadnemi etiam

14a Tertio Offerentibus niebawiłemsię, ani faworem ani nie-

15nawiścią nie uwodziłemsię y nic na Szkodę Skarbową nie

16Czyniłem ani pieniędzy Skarbowych na potrzebę moią na

17obrót[?] ani nadamiennaonie[?] niedawałem ani dawać dopuszcza-

18łem. Tak Mi Panie Boże do pomoż y niewinna Męka

19Jego. a po wykonanym Juramencie y w Pilności Swoiey

20Zamanifestowaniusię hanc Copiam Actis Connotari Petiit

21y otrzymał. M. Rakowski K. G. H. [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „de Diligentia cum Juramento” – dla pilności (zabezpieczenia), z przysięgą; „Superintendent Komor.” – nadzorca komór (celnych) prowincji Ukraina Skarbu Koronnego; „Kommissya Skarbu Koronnego” – Komisja Skarbu Koronnego w Warszawie, której superintendenci składali corocznie przysięgę; „Rewolucya kraiowa” – koliszczyzna i konfederacja barska 1768–1769; „Rota” – formuła przysięgi; „Detryment” – szkoda; „defraudować” – sprzeniewierzać; „a Tertio Offerentibus” – od osób trzecich ofiarujących; „hanc Copiam Actis Connotari Petiit” – prosił o wpisanie tej kopii do akt. Namiestnikiem w tym akcie znów Antoni JAŁOWICKI (14 VIII 1769). „K. G. H.” – komornik graniczny halicki. Nazwisko „Jlinicza” potwierdzone aktem 285 (Kazimierz Ilinicz, wojski nowogrodzki). Nazwiska świadków: Wiliński [?], Gorzycki [?] – odczyt niepewny.

Streszczenie

14VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Marcin z Rakowa Rakowski, komornik graniczny halicki, superintendent komór prowincji Ukraina Skarbu Koronnego, czyniąc zadość postanowieniu Komisji Skarbu Koronnego z 5 IX 1765 o corocznym składaniu przysięgi z urzędowania, a uprzednio zamanifestowawszy w grodzie, że z powodu „rewolucji krajowej” i niebezpiecznej drogi do Warszawy nie może stawić się przed Komisją, składa przysięgę przed księgami grodzkimi winnickimi w obecności Kazimierza Ilinicza, wojskiego nowogrodzkiego, Tomasza Brzostowskiego, skarbnika brzeskiego, Józefa Wilińskiego [?], cześnika lwowskiego [?], Stanisława Korzeniowskiego, Onufrego Czaykowskiego i woźnego generała Pawła Gorzyckiego [?]. Przysięga, że urzędował wiernie i sumiennie, strzegł skarbu przed szkodą, nie przyjmował podarunków i łapówek, nie kierował się względami ani nienawiścią, nie używał pieniędzy skarbowych na własne potrzeby. Prosi o wpisanie do akt.

Transkrypcja

k. 168 (skan 0170, strona prawa)

1Maa nne W. Galiczowey P. P. pko W. Bielskim M. B. y Jnne

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

5kiemi y przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem

6Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Comparens Pter Urod.

7Jmć Pan Józef Kaczorowski Jmieniem Wiell. Jmć Pani T[ekli?]

8z Dąbrowskich Galiczowey Podcza. Parnaw. Dobr Wsi Lemie-

9szówki Vigore Praw Swoich Possessorki ostrzegaiąc wszel-

10kiey Całości Tychże Dobr Lemieszówki Prawom Wiell. Pryn-

11cypałki Manifs. podległych. Przychyliwszysię do dawnych

12Manifestow Wizii Oblukacyi Potwor[?] Rell. y Jnne. Transa-

13kcyi przed S. P. Wiell. Stanisława Nieczay Galicza Podczaszego Parnaw.

14Męża Wiell. Pryncypałki Comparentis poczynionych y Jnnych

15Dokumentów Solennie y z niemałym Żalem Skarżysię na

16przeciwko Wiell. Stanisławowi y Maryannie z Korytyńskich[?]

17primo voto Krechowieckiey ad praesens Bielskim Mieczn.[?]

18Bełsk. y Jnnym Manifestowałsię y Protestowałsię w ten Spo-

19sob y oto, Jż Ciż Jchmć Obżałowani et praecipue Wiell. Stanisław

20Bielski non Sine Complicibus ad quemlibet actum Sibi ad-

21hibitis, roznemi Czasy nietylko Grunta ale też rożne krzyw-

22dy Dobrom Lemieszówce Jako dawnieysze Swiadczą Prze-

23ciwko Wiell. Stanisława Nieczay Galicza Podcz. Parnaw. Męża Wiell.

24Pryncypałki Comparentis poczynione Manifesta Czynił Lu-

25[reklamant:] Kaliczył[?]

k. 168v (skan 0171, strona lewa)

1Kaliczył[?], y niemało rzeczy Chudoby u Szlachty Lemieszowskiey y Pod-

2danych, prout ut Jnquisitione Deducet pobrał. W teraźnieyszym

3Czasie niesowsiegaiącą[?] od Tamtych Wiolencyi Przechwał-

4ki na Życie y Zdrowie S. P. Wiell. Maurycego Dąbrowskiego Podcze.[?]

5Litt. Brata Rodzonego Wiell. Pryncypałki Comparentis

6Oblatowanemu Miasto Znaleziony Szyfli[?] o Grunta Lemieszow-

7skie, bez Żadnego fundamentu Prawa y Ciwszy[?] in Contemptum

8Praw Oyczystych Do Statutowie obostrzonych, Gwałtownemi

9wyżwyrażonemi Sposobami Coraz Dalej wdzieraiąc. Jakoż

10y Roku Teraźnieyszego Pominowszy Mogiłę Kruszki[?] dawne

11Graniczne, Stanęli na właśnym Gruncie Lemieszowskim

12w Spokoynym używaniu więcey Lat pięćdziesiąt będącym

13Rożnych w Sioło[?] Szlachcie Chłopom y Sąsiadom Swoim

14obżałd. Rozdał tak Że Juz Wiell. Pryncypałka Manifestan-

15tis Sianożęci y Gruntów Niema. Przez Co Poddani y Szla-

16chta dla niedostatków Rozeyściesię muszą. Wyimienitowawszy[?]

17uroczysko Ozi[?] w Si[?] Rybowiec[?] przez obwinionego niewgrun-

18cie Lemieszowskim ale w Gruncie Zalinieckim[?] wydebnie[?] pro-

19ut Jnquisitione probabit Consistit. Jakoż y Prawo alm[?] pre-

20judicia alterius przez obżałowanego pryskurowane[?] Zapo-

21wanie[?] padłyli enuncat Że też uroczysko Znayduiesię w Gruncie

22w Lasnym Zalinieckim[?], a nie w Gruncie Lemieszowskim

23Dlaczego Urod. Comparens Zapobiegaiąc wyżwyrażonym

24in Commemoratum niegdy niepraktykowanym, Ostrzegaiąc

25oraz Całości Dobr Lemieszowskich Prawom Wiell. Pryncy-

26pałki Manifestantis y Sukcessorow Tyże podległych na pko

27wyż wyrażonym Obżałd. iterate quam Solennissime Ma-

28nifestuiesię prosząc To wszystko Actis Connotari Co y

29otrzymał. J. Kaczorowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „P. P.” – podczaszyny parnawskiej; „M. B.” – miecznikom [?] bełskim; „Vigore Praw Swoich” – mocą swoich praw; „Oblukacya” – obejście (granic); „Transakcya” – ugoda; „primo voto” – z pierwszego małżeństwa; „ad praesens” – obecnie; „et praecipue” – a zwłaszcza; „non Sine Complicibus ad quemlibet actum Sibi adhibitis” – nie bez wspólników, przybieranych do każdego czynu; „prout Jnquisitione Deducet / probabit” – jak dowiedzie inkwizycją; „in Contemptum” – na wzgardę; „iterate quam Solennissime” – ponownie jak najuroczyściej; „Actis Connotari” – wpisać do akt. Por. akt 121 (11 IV 1769: „Maa nne W. Galiczowey P. P. y Synow pko Wiell. Potockim…”, komparent Józef Kaczorowski). Imię Galiczowej – w rkp. skrót (Tekla wg aktu 121), nazwisko panieńskie Bielskiej (Korytyńska?) i nazwy uroczysk niepewne. „Maurycy Dąbrowski Podcze. Litt.” – podczaszy [?] litewski, brat Galiczowej.

Uzupełnienie (po odczycie aktu 282): Stanisław Kostka Bielski jest tam wyraźnie „Miecz. Czern.” / „M. C.” – miecznik czernihowski; skrót urzędu w tym akcie („M. B.”, „Mieczn.[?] Bełsk.”) należy zapewne poprawić na czernihowski. Zalińce i Rajkowce – dożywocie Bielskiego.

Streszczenie

14VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Józef Kaczorowski w imieniu Tekli z Dąbrowskich Galiczowej, podczaszyny parnawskiej, posesorki wsi Lemieszówka, nawiązując do dawnych manifestów, wizji, obejść granic, relacji i ugód zawartych jeszcze za jej męża Stanisława Nieczaja Galicza, podczaszego parnawskiego, manifestuje się przeciw Stanisławowi i Mariannie z Korytyńskich [?], primo voto Krechowieckiej, Bielskim, miecznikom [?] bełskim, i innym. Bielski ze wspólnikami od dawna zajmuje grunty Lemieszówki i krzywdzi tamtejszą szlachtę i poddanych, zabierając im dobytek; groził też życiu nieżyjącego już Maurycego Dąbrowskiego, brata Galiczowej. W bieżącym roku, pominąwszy dawne kopce graniczne, wkroczył na grunt lemieszowski, od ponad 50 lat spokojnie użytkowany, i rozdał go różnym ludziom, tak że Galiczowa nie ma już sianożęci i gruntów, a poddani i szlachta muszą się rozchodzić z niedostatku. Sporne uroczysko leży – jak dowiedzie inkwizycja – w lesie zalinieckim [?], a nie na gruncie lemieszowskim. Komparent manifestuje się powtórnie dla zabezpieczenia całości dóbr Lemieszówka.