Akty 281–320

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 168v (skan 0171, strona lewa)

1Maa nne W. Zalińskiego Mieczn. Liwsk.

2pko Urod. Duntenowi una cum wisji[?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winni-

6ckiemi y przedemną Antonim Jałowickim Namie-

7stnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Oso-

8biście Się Stawiąc Urod. Jmć Pan Jakob Nosalski

9Jmieniem Zwyraźney Woli Wiell. Jmć Pana Kon-

10stantego Zalińskiego Miecznika Liwsk. Dobr Części Pa-

11wnych[?] Nowosiełek[?] Dziedzica Przed aktami niniey-

12szemi Grodzkiemi Winnickiemi na Pko Urod. Jmć

13Panu Duntenowi Gubernatorowi Lityńskiemu Skarży

14Żali y Manifestuiesię. Oto Jż Urod. Dunten obżałd. Mai-

15ąc Jakowąs dawną Wiell. Comptis Pryncypała awersią Za-

16wsze a coraz nowsze Mieyć niesłuszne rozdziai[?] Pre-

17tensię na każdym Mieyscu w okolicznościach każdych Jnfesto-

18wać[?] nieprzestawał

k. 169 (skan 0171, strona prawa)

1Nieprzestawał, do kłutni pokilkakrotnie okazią daiąc Lżywemi

2y obrzydzonemi actorom[?] wyrażeisię niemogącemi honorowi Wiell.

3Szkodzącemi na rożnych Mieyscach przed rożney Kondycyi Ludźmi Dy-

4famował Sławy Uwłaczał, wżle porozumienie wpraszał. Jeśli

5mógł nayniebezpiecznieyszego wymyśli to Słownie wyrażał Czego nie

6mogąc podługim Czasie Wiell. Załącego Pryncypał tak w Słowo-

7przeterire[?] Słuchał Jakiego Sposobu, aby przy interessach Jnnych za

8co tak Wielkiey krzywdy honoru Swego ponosi, w Czym takim prze-

9winił y okoliczności tak wielkiey Zawziętości Jaka iest na oczne

10wymowił. Jakoż przy interessie względem zabranych przez Woy-

11sko Rosyiskie Podwod do Miasta Lityna przypędzonych, y pod

12Dyspozycyą Urod. obwinionego oddanych Chciał przypomnieć y

13Jnteress niesłuszney na Siebie Zawziętości, ale na pierwszym

14wstępie Słowa Submittuiącemusię nie dawszy wymowić dość że

15Lżywemi w pośrod Miasta między Pospolitemi Zelżył, Jakowas

16Odziały przywitał Słowy, o Wiell. Zgoła rzeczonego Compta Pryn-

17cypał usłyszawszy niechcąc aby odpowiedzią [p]ro tytulo rectum do

18Większey nie przyszedł obelgi znioszy Cierpliwie Jako naymniey

19z Miasta Lityna nic niewskurawszy odiechał, a czas Spoko-

20wnieyszy upatrzywszy, posłał przyiaciół do Urod. Oskarżonego,

21aby kiedy osobiście niechciał Swoich niesłuszniey wymowić krzywdy

22Kiedy przez przyiaciół deklarował. ale Urod. Obżł. niechcąc wpisu

23w Rożniczą Zeszłegowanemi Jnteressu raczey Zmyśliwszy Sobie pretekst

24niby na Zamkowy Jego Jurysdykcę napadnienia nic Sobie niewinnych

25y pozoru nawet niedaiących. do kłutni przyiaciół z Domu Swego z wiel-

26kim Zelżeniem tak W. Comptis Pryncypała Jako y Jch. Miłow Dele-

27gowanych osoby wypędzić kazał z tych Słow Swoich wyrażeniem

28nietym Sposobem Ja obeydęsię z Jmcią w Paśnie[?] on mi w Łapie[?]

29y więcey dość Słow uszczypliwych offensio[?] ore wymowił. Jakoż w kro-

30tkim potych przechwałkach Czasie, Zawziętey na niewinność Zała-

31czącego Się Stta Zważaiąc Do Skutku przyprowadził Zamysły, kiedy

32niewiedział Czyli Znamiony y podusteknia[?] Czyli z okoliczności

33dobrego zachowania wychodzącego z Kościoła Wiell. Pr. Comptis

34Wiell. Jmć X. Dziekan Bracł. Paroch Tameczny Lityński na

35zbawianie[?] do Siebie Zaprosił. Widział Jednak o tym doskonale Że

36Urod. Obżałowany Zawsze usiłuie Szkodzić tak pokątnie Jako y

37publicznie Wiell. Załączegosię Pryncypałowi, a w tym y Urod. Obżł.

38z przybraną do Siebie dość Znaczną kupą na tosz Samą umyślnie

39przychodzi Mieysce, gdzie zaraz z Jmpetu nieuważaiąc na Sto-

40sowne Mieysce Czas y Jnne okoliczności, Zabraniaiąc tak wielkiego Stto[?]

41że popełnił bezprawia, ostatnich zażywszy na wiekszę udręcze-

42nie Słow do obucha porwałsię y tak Mocno ugodził w głowę

43Że ledwie na Mieyscu nieżywego niezostawił, y gdyby Wiell. X.

44Dziekan usłyszawszy hałas niewypadł, tedy kapcunie by był nie

45Żywił. a tym się tak wielkim zbytkiem niekontentuiąc okrucień-

46stwem, Jeszcze raz Chciał podobnież uczynić, ale Sprawiedli-

47wość Boska Zatak wielką Zuchwałość obcy Zawziętość na nie-

48Sobie niewinnego W. Pr. Comptis kaliectwem od Samego Siebie

49uprzedziła, a widząc W. Comptis Pryncypał, ze Zyciem przez Zaw-

50ziętość trzeba tak wielką niesłuszną Zapłacie pretensią, Wołał

51[reklamant:] Umknąć

k. 169v (skan 0172, strona lewa)

1Umknąć Niżli więceysię narażać. Otoż Urod. Obżł. Zaczęty Zaledwie

2dokończywszy roboty. nowych nadgubę W. Stta Comparentis, Zażywa

3Sposobów kiedy Ułanow nadwornych JW. Stty Lityńskiego naszka-

4łanie Samego gdzieby znaleźć Może Wszędzie pomieścił pogrozy

5tak Zasadzki poczynił y cotylko Ludzi wozow Koni y Jnnych Sprzę-

6tow było pozabierać kazał. W. Comptis Pryncypał Zaledwie piechotą

7uciekszy Sam Życie Swoie Salwuiąc w propria umknął y tak Zda-

8radnie obuchem raniony uciekszy y fatygowany. na Smiertel-

9ney prawie Leży Pościeli. O co wszystko tak o wszczęcie honoru

10na paśliwe podeyrzania okrutne uderzenie Szarpanie Za-

11sadzek Czynienie, Koni wozow Zabranie Ludzi, Szlachtę Sekwe-

12strowanie nawet Jterum nomine Cujus Supra Urod. Com-

13parens Manifestowawszysię. Ad Inverificationem praemisso-

14rum Tenże Comparens Stawił przedemną Urzędem Woź-

15nego Gnała. Wwa Bracł. y Jnne Opatrznego Tymka Konstan-

16tynowicza. Który w moc wiernej Rell. Swoiey dobrowolnie Ze-

17znał. Jż On Roku y Dnia wyż na Akcie wyrażonych. na

18Affektacyą y Prawną Rekwizycyą Wiell. Jmć Pana Konstan-

19tego Zalińskiego Miecz. Liw. wraz z przydanemi Szlachtą

20Urod. Janem Klementowskim y Stefanem Meżyńskim[?] był

21w Dobrach Nowosiełce[?] w Domu W. Rekwirenta. Gdzie będąc

22widział y oglądał tegoż Wiell. Rekwirenta na Łożku Leżącego

23Razy obuchem na głowie porozcinane prawie Smiertelne

24krwią ociekłe Zapuchłe z Siniałe, Kontusz Krwią zbroczony

25poszarpany, który Urod. Comparens w Kancellaryi prezen-

26tował, Tudzież Stangryta zbitego Kark opuchły Zsiniały

27oczy podbijane Co wszystko mienili być Sobie Zadane od

28Urod. Duntena Obżł. To widziawszy y oglądawszy z Szlachtą

29Sobie przytomną oświadczywszysię przedemną Urzędem

30prawdziwey wizyi Swey uczynił y zeznał Rell. a po

31Zamanifestowaniusię y przez Woźnego Rell. Wizyi Zezna-

32niu Kontusz Granatowy Mundurowy Coram Actis pre-

33zentowany Tenże Urod. Compa. do Siebie wyręczył y Zwy-

34ręczenia Zakwitował. Jakob Nosalski. Ministerialis qui Supra. Ri[?] Ignarus Crucem posuit ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „una cum visione” – wraz z wizją; „Infestować” – nękać; „Dyfamować” – zniesławiać; „Woysko Rosyiskie” – wojska rosyjskie (1769, walki z konfederatami barskimi); „Podwody” – furmanki (podwody) zabrane przez wojsko; „Jurysdykcya Zamkowa” – jurysdykcja zamkowa (w Lityniu); „X. Dziekan Bracł. Paroch Tameczny Lityński” – ksiądz dziekan bracławski, proboszcz lityński; „obuch” – obuch (czekan), broń; „Ułani nadworni JW. Starosty Lityńskiego” – nadworna jazda starosty lityńskiego; „in propria” – do swoich dóbr; „Jterum nomine Cujus Supra” – ponownie w imieniu, jak wyżej; „ad Inverificationem praemissorum” – dla stwierdzenia powyższego; „Coram Actis” – wobec akt; „Ministerialis qui Supra … Ignarus [Scribendi] Crucem posuit” – woźny wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił krzyż. Nazwisko obżałowanego – Dunten (Duntem); dobra Zalińskiego – „Nowosiełki”/„Nowosiełce” [?] (por. akt 250: Zaliński [?] plenipotent Ostrowskiego). Wiele zwrotów niepewnych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Jakub Nosalski z woli Konstantego Zalińskiego, miecznika liwskiego, dziedzica części Nowosiółek [?], manifestuje się przeciw Duntenowi [?], gubernatorowi lityńskiemu. Dunten, żywiąc dawną niechęć do Zalińskiego, wielokrotnie go znieważał i zniesławiał. Gdy w sprawie podwód zabranych przez wojsko rosyjskie i przypędzonych do Litynia Zaliński chciał się z nim rozmówić, Dunten zelżył go publicznie pośrodku miasta; przyjaciół wysłanych dla polubownego wyjaśnienia wypędził z domu, pod pretekstem rzekomego naruszenia jurysdykcji zamkowej, grożąc Zalińskiemu. Wkrótce potem, gdy Zaliński wychodził z kościoła zaproszony przez ks. dziekana bracławskiego, proboszcza lityńskiego, Dunten z gromadą ludzi napadł go i ugodził obuchem w głowę, o mało nie zabijając; dalszemu atakowi zapobiegł ks. dziekan. Następnie Dunten zasadzał się na niego z ułanami nadwornymi starosty lityńskiego i zabrał jego ludzi, wozy i konie; Zaliński uciekł pieszo do swoich dóbr i leży śmiertelnie chory. Woźny generał województwa bracławskiego Tymko Konstantynowicz z szlachtą Janem Klementowskim i Stefanem Meżyńskim [?] w domu Zalińskiego w Nowosiółkach [?] oglądał rany od obucha na jego głowie, zakrwawiony, podarty kontusz (granatowy, mundurowy – okazany w kancelarii i potem odebrany przez Nosalskiego) oraz pobitego stangreta. Woźny postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 169v (skan 0172, strona lewa)

1Prtta Urz. Michnowskiego y Jnne pko W. Krechowieckim

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

5mi y Przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Bur-

6grabstwa Grodzkim Winnickim. Osobiście Stawiąc Urz.

7Jmć Pan Maciey Michnowski Swym y W. Stanisława Kostki

8Bielskiego M. C. Dobr wsiów Raykowiec y Zaliniec Dożywotnie-

9go Possessora, na pko W. Maciejowi Krechowieckiemu Stolnik.

10[...]wskiemu[?] uroczyście Skarży y Żalisię oto Jż Wiell. Oskarżony

11pożyczywszy u Urod. Manifestanta Talerow Bitych Dwadzieścia

12[...] [...] [...] [...]

13[...] [...] [...] [...] Trzy.

k. 170 (skan 0172, strona prawa)

1Trzy. bez Złł. Poll. Dwoch na prowizią onego przez Lat Dziesięć u

2Siebie Trzymaiąc A chcąc Urz. Załączegosię Wykwitować Zufa-

3łości onego na Mowiwszy podstępnie przez Rożne osoby

4na Służbę do Siebie, Miasto Zapłaty Służbę Sprawiedliwie należą-

5cey Co tylko Odzienia dla Urod. Manifestanta kupił To

6wszystko nie na Zasługi należące Krzywdowi[?] Zachowywał, ale

7z Długiego Winnego daleko wyższą Ceną niżeli kupował, Jako

8w Czasie Swiadkami dowiedziono będzie wytrącał. A gdy Urz.

9Manifestant widząc że nietylko onemu niepłaci, ale Jeszcze

10z własności krzywdzi, podziękowawszy Wiell. Oskarżonemu Za

11Służbę do wsi Raykowiec Wiell. Bielskiego M. C. Possessii dożywotniey

12podległey Jako na gronie[?] mieszkaiącego powrocił, gdzie

13Wiell. Obżałowany naiechawszy Urz. Załączegosię w Dworze Zali-

14nieckim zbił. Nawet Wiell. Stanisława Kostki Bielskiego

15Miecz. Czerny. Klacz Swoią wartuiącą Talerow Bitych Siedm

16Gwałtownie wziąć kazał. A zatym Urz. Skarżącysię o tak

17Ciężkie Siebie pokrzywdzenie na Dwor Raykowiecki napadnie-

18nie[?] Klaczy wzięcie Sukny[?] y Wiell. Stanisława Kostki Bielskiego

19Miecz. Czern. Jmieniem Pko Temuż wyżey Oskarżonemu

20powtórnie Jako nayuroczyściey Swiadczy y Manifestuiesię.

21Et In Continenti Tenże Comparens prezentował przed-

22emną Urzędem Konia Kasztanowatego Lat Siedm Maiącego

23O Chudzonego Ducześ[?] Zepsute Maiącego przy naiezdzie Dworu

24Zalinieckiego wziętego. A prezentowawszy Znowu do Siebi[e]

25wyręczył y Kancellaryą niniejszą Z wyręczenia Zakwito-

26wał. Comparens Jgnarus Scri. Crucem S. Posuit Maciey

27Michnowski ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Prtta” – protestacja; „M. C.” / „Miecz. Czern.” – miecznik czernihowski (Stanisław Kostka Bielski; w akcie 280 jego urząd odczytano jako „Mieczn.[?] Bełsk.” – zapewne należy czytać czernihowski); „Talary bite” – talary bite (moneta); „Et In Continenti” – i niezwłocznie; „Comparens Jgnarus Scri[bendi] Crucem S[anctam] Posuit” – komparent, nie umiejąc pisać, postawił znak krzyża. Dół k. 169v wyblakły – urwany fragment o sumie długu (zapewne 23 talary bite). Tytuł Krechowieckiego („Stolnik. …wskiemu”) nieodczytany; por. akt 280: Marianna z Korytyńskich [?], primo voto Krechowiecka – obecnie Bielska. Rozbieżność: w tekście „Klacz”, przy okazaniu – „Koń kasztanowaty”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Maciej Michnowski w imieniu własnym i Stanisława Kostki Bielskiego, miecznika czernihowskiego, dożywotniego posesora wsi Rajkowce i Zalińce, protestuje przeciw Maciejowi Krechowieckiemu, stolnikowi [?]. Krechowiecki pożyczył od Michnowskiego [dwadzieścia trzy?] talary bite i przez dziesięć lat trzymał je bez procentu; następnie podstępnie przyjął go na służbę i zamiast płacić zasług, potrącał mu z długu po zawyżonej cenie kupowaną dla niego odzież. Gdy Michnowski zrezygnował ze służby i wrócił do Rajkowiec, Krechowiecki najechał go we dworze zalinieckim, pobił go i kazał gwałtownie zabrać klacz Bielskiego wartą siedem talarów bitych. Michnowski protestuje o pobicie, najazd na dwór i zabór klaczy; okazał w kancelarii zabranego (odzyskanego) konia kasztanowatego, siedmioletniego, wychudzonego i zniszczonego, po czym odebrał go i pokwitował. Niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 170 (skan 0172, strona prawa)

1Maa Urz. Kobylańskiego pko Urz. Duntenowi

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winni-

5ckiemi y Przedemną Antonim Jałowickim Namiestni-

6kiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Comparens

7Pter Urz. Jmć Pan Łukasz Mięczykowski[?] Kobylański

8Jak Tylko Zwięzienia uwolnionym został y Zaraz do

9Akt Ninieyszych Grodzkich Winnickich Zużaleniemsię

10na niżey Obżałowanego przybyć Mógł. Tak Zaraz pom-

11nażaiąc Swoy nieskazitelny Szlachecki honor przez

12antecessorow Swoich Zuszczerbkiem Zdrowia ochroniwszy

13quo Nihil Carius Jnvita esse potest, Solennie Pko

14Urz. Jmć Panu Jakiego kolwiek Jmienia Duntenowi Guber-

15natorowi Lityńskiemu Skarży, Żali y Manifestuiesię w ten

16niżey opisany Sposob y oto. Jż Obżałł. Urz. Jmć Dzie-

17dząc[?] o tym do Statecznie prawa Zabraniaiące nado-

18browolny[?] Drodze Szlachcicowi Rownemu krzywd czynienia

19Przeciwnie nie uważaiąc. A Zato Jż Żadney pretensii ani

20Znaiomości

k. 170v (skan 0173, strona lewa)

1Znaiomości, Z Komptem niemaiąc Zastąpiwszy na Jarmarku

2w Litynie będącego, Że Sezbyć[?] Mianował[?] Z nowosielicy[?] Gray-

3listą[?] na Części Wiell. Zalińskiego Miecz. Liwsk. Zaraz bez

4Żadnego względu na Stan Szlachecki, bić y do więzienia wsa-

5dzić Rozkazał y wszystko Cowszystko się Znalazło wozy, konie

6woź y Jnne rzeczy w Wozie będące Zabrać dopuścił, przez co

7Sniewszy[?] Comps niemało krzywdy na honorze y Substan-

8cyi poniosł, Raz Że Jest Szlachcicem powtóre Że podczas

9Dni Roboczych w Więzieniu Siedząc nie Mała Stratę przez

10niebytności Swoie w gospodarstwie poniosł. Tudzież y Kon-

11ni Urz. Comptta Jmć Obżałd. ustawicznie pracuiąc nie

12wiedzieć Z Jakowey przyczyny Skaliczonego Konia Wołał[?]

13przy uwolnieniu Zarożnemi Jnstancyami Zaledwie

14Tenże Urz. Comps. przychylaiącsię do Prawa Pospo-

15litego na pko Urz. Duntenowi o uczynienie niesłuszny

16krzywdy, powtóre Jako Nayuroczyściey Manifestuie y

17Protestuiesię Comparens pisać nieumieiący przy

18krzyżu podpisuiesię Łukasz Kobylański ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „quo Nihil Carius Jnvita esse potest” – nad który nic w życiu droższego być nie może (o honorze); „Jakiego kolwiek Jmienia” – jakiegokolwiek imienia (imię obżałowanego nieznane); „Prawo Pospolite” – prawo pospolite (ogólne). Związek z aktem 281 (Zaliński c/a Dunten) – Kobylański mieszkał zapewne na części Nowosiółek [?] należącej do Zalińskiego, miecznika liwskiego. Fragment „Że Sezbyć[?] Mianował[?] Z nowosielicy[?] Graylistą[?]” niejasny. Nazwisko „Mięczykowski Kobylański” – odczyt pierwszego członu niepewny (w podpisie tylko „Łukasz Kobylański”).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Łukasz Mięczykowski [?] Kobylański, zaraz po uwolnieniu z więzienia, manifestuje się w obronie swego szlacheckiego honoru przeciw Duntenowi [?], gubernatorowi lityńskiemu (imienia nieznanego). Dunten, wbrew prawu zabraniającemu krzywdzenia równego sobie szlachcica, bez żadnej pretensji i znajomości, zastąpiwszy mu drogę na jarmarku w Lityniu (pod zarzutem, jakoby był z [Nowosiółek?], z części Zalińskiego, miecznika liwskiego), kazał go bić i wsadzić do więzienia oraz zabrać wóz, konie i rzeczy z wozu. Kobylański poniósł krzywdę na honorze i majątku, a także stratę w gospodarstwie przez nieobecność w dni robocze; jego konie były używane do pracy, jeden okaleczony. Manifestuje się powtórnie; niepiśmienny, podpisuje się znakiem krzyża.

Transkrypcja

k. 170v (skan 0173, strona lewa)

1Areszt Urz. Duntena y Jnne w Litynie ex parte W. Zalińskiego

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

5Przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrabstwa

6Grodzkim Winnickim Stanowszy Osobiście Woźny Gnał. Wwa

7Bracł. y Jnne Opatrzny Tymko Konstantynowicz który w

8Moc Wierney y Skuteczney Rell. Swoiey Jawnie ustnie y Do-

9browolnie Zeznał. Jż On Roku y Miesiąca Wyż na Akcie

10wyrażonych Dnia Czternastego był w Dobrach Miasteczku

11Litynie Gdzie będąc Amaiąc przy Sobie Stronę Szlachty

12dla tym większey wiary do tego Aktu użytych Urod. Jmciów

13Panow Jana Klementowskiego y Stefana Meżyńskiego[?]

14u Woyta y Grommady Tameczney Urod. Jmć Pana

15Jakiego kolwiek Jmienia Duntena Gubernatora y Ludzi

16tegoż poprzedzaiących Temuż Dobrze wiadomych Jako

17na Szpecow[?] na Zycie[?] affectantis y Wiolatorow aresztował

18w Grzywnach Prawnych przyporęczył, Który to Areszt

19na wyż wzmiankowanym Gubernatorze Swoim Woyt y

20Cała Grommada Stwa Lityńskiego Jmieniem JW. Pana Swego

21dobrowolnie przyiowszy ad Adjudicationem Judicam[?] Legibus

22Circumscriptis dotrzymać deklarowali y Submittowalisię

23w Czym On Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświadczy-

24wszysię Ztamtąd powrocił Szu[?] przedemną Urzędem Prawdzi-

25wey Relacyi Aresztu uczynił y Zeznał Rella. De quo praesens eiusd.

26Mlis Rell. Mlis Jgnarus Litterar. Signum S. Crucis posuit Tymko Konstantynowicz ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „ex parte” – ze strony (na wniosek); „affectantis” – (zamachowców) na życie rekwirenta [?]; „Wiolatorowie” – gwałtownicy; „w Grzywnach Prawnych przyporęczył” – oddał w poręczenie pod groźbą kar (grzywien) prawnych; „ad Adjudicationem … Legibus Circumscriptis” – do rozstrzygnięcia według praw opisanych; „Submittowalisię” – poddali się; „Mlis Jgnarus Litterarum Signum S. Crucis posuit” – woźny, nie znając liter, postawił znak krzyża. Areszt na rekwizycję Zalińskiego (por. akty 281, 283; rekwirent wymieniony w rubryce). Data czynności: 14 [VIII], ten sam dzień co oblata – możliwy błąd pisarza.

Streszczenie

14VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, woźny generał województwa bracławskiego Tymko Konstantynowicz zeznaje, że [14] VIII 1769, na rekwizycję Konstantego Zalińskiego, miecznika liwskiego, w asyście szlachty Jana Klementowskiego i Stefana Meżyńskiego [?] był w miasteczku Lityń i u wójta i gromady aresztował gubernatora Duntena [?] (imienia nieznanego) i jego ludzi jako napastników i gwałtowników, oddając ich w poręczenie pod groźbą kar prawnych; wójt i cała gromada starostwa lityńskiego przyjęli areszt w imieniu swego pana i zobowiązali się go dotrzymać do rozstrzygnięcia sprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 170v (skan 0173, strona lewa – dół)

1[reklamant:] Maa W. Ilinicza

k. 171 (skan 0173, strona prawa)

1Maa Wiell. Ilinicza pko JW. Rzewuskim Ch. W. Litt. y Jnne

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

5y przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrab-

6stwa Grodzkim Winnickim. Osobiście postanowiwszysię W. Jmć

7Pan Kazimierz Ilinicz Woyski Nowog. ostrzegaiąc Całości Sub-

8stancyi Swoiey, Solennie na pko JW. Stanisławowi y Katarzy-

9nie z Xiążąt Radziwiłłów Rzewuskim Chor. W. X. Litt. Dobr Wsi

10Narożyniec[?] do Klucza Pohrebyszczeńskiego należących Dziedzicom

11Panom. W. Stefanowi Grodeckiemu[?] Regentowi Gr. Chełm. Ko-

12missarzowi tudzież Urod. Czernigowiczowi Rewizorowi Ma-

13nifestuiesię. Oto Jż JW. Rzewuscy Chor. Litt. Zaciągnąwszy Sum-

14my Złł. Poll. Osm Tysięcy Złotem obrączkowym każdy Czerw.

15Złł. po Złł. Szesnaście y gr. 22 y pół rachowany u ninieyszego

16Manifestanta y Dobra Wieś Sarafińce[?] Kontraktem Trzy-

17letnim arędownym w Tey że Summie wypuścili, przy

18którym gdy Kontrakt Arędowny Z pozwoleniem pro

19Conferendo Possessionis Zaorków Oborków Załoszów[?]

20Obłoszów[?] etc. Tudzież wybierania Jay y Kur Z ninieyszym

21Manifestantem Spisali, y Urod. Czernigowicz Spi-

22suiąc Jnwentarz Poddanych niektórych nic nie maiących

23Za pańszczyznych[?] y poiedynkowych popisał y do pełnie-

24nia powinności podał, a Zaś pomienionych Zaorków

25y Oborków Kontraktem pozwolonych y Oznaczonych nie

26podnotował y do odbywania onych Grommadzie przyka-

27zać niechciał, a gdy w Roku przeszłym 1768 dla wszel-

28kich Buntów Chłopskich ninieyszy W. Manifestant

29Znaczny w Kreszczencyi poniosł Szkody, do prasząłsię W. Komi-

30ssarza, aby Dwoie Summy Za pańszczyznę porachowaney

31y wynoszącey ninieyszemu W. Załączemusię oddał y Za-

32płacił, a pańszczyzna y Kreszczencya Roku 1768 na

33Skarb JW. Dziedziców obrocona była, Jmć Pan Komi-

34ssarz na tę propozycią Zezwolić niechciał, Z ktorey przy-

35czyny Jako też że grobel u peracya[?] nie przez Jmana[?]

36de Narażyniec pałac[?] ale przez pobliższą Klucza pohre-

37byszczeńskiego na Stawie maiąca, na których Młyny na

38nich będące Spustoszeli, przez co Arędarze do wypła-

39cenia Rat niesposobność okazywać mogliby. Zaprze-

40to Niniey[sz]y Comparens Substancyi Swey Szwankiem

41Znaczny uszczerbek w odzyskaniu Summy Jmpor-

42towaney poniosłby, Jakoż Gwałtom Zalat Dwie Cierpi

43gotów był odbierać Summę Jmportowaną y W. Komissarza

44bodźca[?] do prasząłsię, aby Possessią od Siebie odebrał oświadczałsię, aby

45[reklamant:] Tedy

k. 171v (skan 0174, strona lewa)

1Aby Tedy na potym Jakowego w Substancyi odzyskaniu nie

2poniosł ubliżenia, powtórnie Manifestuiesię. Kazimierz

3Ilinicz mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Złoto obrączkowe” – dukaty (czerwone złote) obrączkowe, liczone po 16 zł 22,5 gr; „pro Conferendo Possessionis” – dla oddania posiadania; „Zaorki, Oborki” – powinności poddanych (zaorki – dodatkowa orka; oborki – praca przy zbiorze; „Załoszy/Obłoszy” – niejasne); „Jaje y Kury” – daniny w jajach i kurach; „poiedynkowi” – poddani pieszy, bez sprzężaju; „Kreszczencya” – plony, zbiory; „Summa Jmportowana” – suma wniesiona (dana pod zastaw); „mp” – manu propria. Akt nie ma numeru marginalnego (następny akt ma nr marg. 282, czyli od tego miejsca numeracja rkp. = nr aktu − 4). Nazwy wsi „Narożyniec” i „Sarafińce” oraz fragment o grobli niepewne. Kazimierz Ilinicz – także świadek przysięgi Rakowskiego (akt 279).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Kazimierz Ilinicz, wojski nowogrodzki, manifestuje się przeciw Stanisławowi i Katarzynie z ks. Radziwiłłów Rzewuskim, chorążym wielkim litewskim, dziedzicom dóbr klucza pohrebyszczeńskiego, ich komisarzowi Stefanowi Grodeckiemu [?], rejentowi grodzkiemu chełmskiemu, i rewizorowi Czernigowiczowi. Rzewuscy pożyczyli od niego 8000 złp w złocie obrączkowym (dukat po 16 zł 22,5 gr) i w tej sumie wypuścili mu wieś Sarafińce [?] trzyletnim kontraktem arendownym, obejmującym m.in. zaorki, oborki i daniny w jajach i kurach. Rewizor Czernigowicz, spisując inwentarz, wpisał jednak do powinności poddanych nic nieposiadających, a zaorków i oborków nie wpisał ani nie nakazał gromadzie ich odrabiać. Gdy w 1768 r. podczas buntów chłopskich Ilinicz poniósł duże szkody w zbiorach, prosił komisarza o zwrot sum za pańszczyznę, a pańszczyznę i plony z 1768 r. obrócono na skarb dziedziców; komisarz odmówił. Ponadto grobla i młyny na stawie zostały spustoszone, przez co arendarze nie mogą płacić rat. Wobec groźby utraty wniesionej sumy Ilinicz, cierpiący krzywdy od dwóch lat, gotów był odebrać swą sumę i prosił komisarza, by odebrał od niego posesję; manifestuje się powtórnie dla zabezpieczenia.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 171v (skan 0174, strona lewa)

1Maa Wiell. Brzostowskiego S. B. L.

2Pko JJWW. Rzewuskim Ch. W. Litt. y Jnne

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

6kiemi y Przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem

7Burgrabstwa Grodzkim Winnickim, Osobiście Postanowiw-

8szysię Wiell. Jegmć Pan Tomasz Brzostowski Skarbnik Brzeski

9Litt. Dobr Wsi Pańskiego Mostu Subarędowany Possessor

10Jak tylko Sposobność lepszą bezpiecznieyszego w Kray Ukra-

11inski przeiazdu upatrzyć mógł y do Akt Ninieyszych Grodz.

12Winnic. przybydź, tak Zaraz Chcąc potrzebie Ocalenie Sub-

13stancyi Swoiey, w Roku Przeszłym Tysiąc Siedmset Sześć-

14dziesiąt Osmym przez Niżey Wyrażonych Obżałł. ruyno-

15waney y Zabraney, Solennie na pko JJWW. Stanisławo-

16wi y Katarzynie z Xiążąt Radziwiłłów Rzewuskim Chorą-

17żym W. X. Litt. Dobr Klucza Bossowskiego Dziedzicom Panom,

18Wiell. Stefanowi Grodeckiemu Regentowi Grodzkiemu Chełm. Kom-

19missarzowi Generalnemu Dobr Ukraińskich, a naybar-

20dziey Roboczym Woytom y Burmistrzom Klucza Bo-

21ssowskiego, Tudzież Parasiukowi Ochrymowskiemu Proto-

22kowi[?] Starszemu[?] Bossowskiemu, Poddanym y Jn-

23nym w Dobrach do Klucza Bossowskiego Należących Ja-

24koto Ochrymowcy, Pańskim Moście Popudra[?] Znayduią-

25cymsię Hultaiom, Skarży y Manifestuiesię. Oto Jż

26gdy w Roku przeszłym Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

27Osmym wszczęte Bunty Chłopskie w Kraiu Ukra-

28inskim Panuiąc wiele Znacznych obywatelów od włas-

29ności Swey odpędzili, kiedy y Ninieyszy Wiell. Załączą-

30cysię Salwuiąc Życie Swoie całą Swoią Substancyą w

31Dobrach Wsi Pańskim Moście Possessyi Swoiey

32podległych Zostawiwszy pomiędzy Poddanych poroz-

33[reklamant:] dawał

k. 172 (skan 0174, strona prawa)

1Porozdawał y Dla Lepszego bezpieczeństwa na Grommadę zdał, Sam

2Zaś w bezpiecznieyszy Kray udałsię, natenczas Pracowici Parasiuk

3Ochrymowski y Bossko[?] Starszy[?] Poddani Klucza Bossowskiego JW.

4Rzewuskich Dziedziczni Zebrawszy Sobie kupy, Zarówno z Poddanemi

5Klucza Bossowskiego Zgromadzone Naiechawszy do Dobr Wsi

6Pańskiego Mostu y z Poddanemi Dobr tychże narobiwszy Zdzy[?]

7o wszystkich Sprzętach, dowiedziawszysię o tych Mieyscach Całą Substancyą

8Wiell. Załączaiącegosię w Pańskim Moście Zostawioną po Między

9Sobie wyż wyrażeni Pryncypalnieysi Hultaie wraz z podda-

10nemi Pańskiego Mostu porozbierali, Jako to Zboża w Ziarnie

11y Snopach Sprzęty Z Sukniami y Bielizną, Statki[?] Rożnemi

12Rzeczami Oręż, Biblioteke Znaczną, Konie Bydło y

13Cały Maiątek, Jako Osobliwym Regestrem Specifikowano będzie,

14Naymniey na Tysięcy Dwadzieścia Wynoszący Zabrali y Je-

15dno do Dobr Ochrymowcy y Bossówki pozawozili, a drugim

16Poddanych Pańskiego Mostu podzielili, które do tych czas u sie-

17bie Trzymaią do Zwołki[?] Widzenia Sprzętów u Siebie Znaydu-

18iących się, y gdy Wiell. Teraźnieyszy Stawiący Satysfakcyi Swo-

19iey u Wiell. Grodeckiego Komissarza dopraszałsię, Jmć Pan

20Grodecki lubo Satisfakcyą wszelką oświadczył, Jednakże do

21uczynienia Zadosyć y nadgrodzenia Szkod, Jakoteż do Przy-

22wrocenia Zabranych Sprzętow pomienionych Poddanych

23Klucza Bossowskiego nie przymusił. Zatym ninieyszy Com-

24parens De Omnibus omnibus Sibi perpetratis Jnjuriis tum

25de diligentia Sui że w Czasie to iest w Roku przeszłym Tysiąc

26Siedmset Sześćdziesiąt Osmym tego dla Siebie nie Zaniosł, ostrze-

27żenia Powtórnie Manifestuiesię. T. Z. L.[?] Brzostowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „S. B. L.” – skarbnik brzeski litewski; „Subarędowany Possessor” – posesor z subarendy (poddzierżawy); „Hultaie” – hultaje (buntownicy, hajdamacy); „De Omnibus omnibus Sibi perpetratis Jnjuriis tum de diligentia Sui” – o wszystkich wyrządzonych sobie krzywdach, a także dla swej pilności (zabezpieczenia); „mpp” – manu propria. Bunty chłopskie 1768 r. = koliszczyzna. „Klucz Bossowski” – może Bossówka/Bosówka (dobra Rzewuskich na Ukrainie); nazwy „Ochrymowce”, „Pański Most” odczytane dość pewnie, nazwy i funkcje przywódców („Parasiuk Ochrymowski”, „Bossko Starszy”) niepewne. Podpis „T. Z. L. Brzostowski” – inicjały niejasne. Ten sam Tomasz Brzostowski był świadkiem przysięgi Rakowskiego (akt 279).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Tomasz Brzostowski, skarbnik brzeski litewski, subarendowy posesor wsi Pański Most, gdy tylko mógł bezpiecznie przyjechać na Ukrainę, manifestuje się przeciw Stanisławowi i Katarzynie z ks. Radziwiłłów Rzewuskim, chorążym wielkim litewskim, dziedzicom klucza bossowskiego [?], Stefanowi Grodeckiemu, rejentowi grodzkiemu chełmskiemu, komisarzowi generalnemu dóbr ukraińskich, oraz wójtom, burmistrzom i poddanym klucza bossowskiego, zwłaszcza Parasiukowi Ochrymowskiemu [?], i hultajom z Ochrymowiec i Pańskiego Mostu. W 1768 r., gdy bunty chłopskie wypędziły wielu obywateli, Brzostowski, ratując życie, zostawił cały majątek w Pańskim Moście rozdany między poddanych i oddany pod opiekę gromady. Wówczas poddani klucza bossowskiego wraz z poddanymi z Pańskiego Mostu rozebrali jego zboże w ziarnie i snopach, sprzęty, suknie i bieliznę, broń, znaczną bibliotekę, konie i bydło – razem co najmniej 20 000 złp – część wywieźli do Ochrymowiec i Bossówki [?], część podzielili i dotąd zatrzymują. Komisarz Grodecki obiecał zadośćuczynienie, lecz nie zmusił poddanych do zwrotu. Brzostowski manifestuje się o wszystkie krzywdy i o to, że w 1768 r. nie mógł zanieść manifestu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 172 (skan 0174, strona prawa)

1Maa W. Brzostowskiego S. B. L. pko W. Szabuckiemu[?] o Summę

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

5y Przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrab-

6stwa Grodzkim Winnickim Comparens W. Jmć Pan Tomasz Brzo-

7stowski Skarbnik Brzeski Litt. ostrzegaiąc Całości Substancyi Swoiey

8na pko W. Woyciechowi Szabuckiemu[?] Cześnikowi Nurskiemu[?] Solen-

9Manifestuiesię, Jż Jmć Obżałd. Zaciągnąwszy Summy Złł. Poll.

10Sześć Tysięcy, na Skrypt Ręczny w Roku Tysiąc Siedmset Sześć-

11dziesiątym Piątym Miesiąca Marca Dwudziestego Siodmego Dnia

12w Pohrebyszczach Złł. Walnym obrączkowym, którą Summę

13Sześć Tysięcy Złł. Submittowałsię oddać Za Rok wraz z prowizią

14od niey należącą. y gdy W. Maant na Terminie Oznaczonym

15oddania Sobie wyż rzeczoney Summy dopominałsię Jmć Obżałd.

16Jedynemi Tylko Deklaracyami od Czasu do Czasu uwodząc, nad

17mienioney Summy nieoddał. Oświadczyłsię potym Zas to

18iest w Roku Teraźnieyszym Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dzie-

19wiątym Dnia Trzeciego Augusti Listem przed Siebie z Zia-

20złowki[?] przysłanym upewniwszy ninieyszego Załączącegosię o nie-

21odwłocznym y nieodmiennym Oddaniu Często rzeczoney Summy

22do Siebie Zaprosił. do którego gdy W. Manifestant pozyhał[?]

23[...] [...] [...] Oddania

k. 172v (skan 0175, strona lewa)

1y Oddania Sobie Summy do prasząłsię Jmć obwiniony Jedynemi

2Tylko Drwinami Zbywaiąc Summy Sześciu Tysięcy Złł. Poll.

3Złotem podług redukcyi Kursu Swey Traiącym oddać niechciał

4y Jeszcze z ninieyszego Manifestanta naśmiewałsię. a zatym

5Ninieyszy Manifestans Tak o nieoddanie Summy Jako y o

6Zelżywość powtórnie uzaliwszysię[?] offiaruie co prawnie Czynić

7nie pomieszać[?]. T. Brzostowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Złoto walne obrączkowe” – dukaty obrączkowe; „Submittowałsię” – zobowiązał się; „podług redukcyi Kursu” – według przeliczenia kursu (redukcji monety). Nazwisko i urząd obżałowanego („Szabuckiemu”, „Cześnikowi Nurskiemu”) – odczyt niepewny. Miejsce, skąd przysłano list („Ziazłowki[?]”), niepewne. Dół k. 172 wyblakły.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Tomasz Brzostowski, skarbnik brzeski litewski, manifestuje się przeciw Wojciechowi Szabuckiemu [?], cześnikowi nurskiemu [?], który 27 III 1765 w Pohrebyszczach pożyczył od niego na skrypt ręczny 6000 złp w złocie obrączkowym, z obowiązkiem zwrotu z procentem po roku. Mimo upomnień zwodził go obietnicami; 3 VIII 1769 listem zapewnił o niezwłocznym oddaniu sumy i zaprosił go do siebie, lecz gdy Brzostowski przyjechał, zbył go drwinami, odmówił zwrotu 6000 zł w złocie według kursu i jeszcze się z niego naśmiewał. Brzostowski manifestuje się o niezwrócenie sumy i zniewagę.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 172v (skan 0175, strona lewa)

1Maa W. Brzostowskiego S. B. L. pko Grodeckiemu in diligentia

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

5y przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Bur-

6grabstwa Grodzkim Winnickim Comparens W. Jmć Pan

7Tomasz Brzostowski Skarbnik Brzeski Litt. ostrzegaiąc Całości

8Substancyi Swoiey Solennie na pko W. Jmć Panu Stefa-

9nowi Grodeckiemu Regentowi Grod. Chełm. Dobr Wsi Pań-

10skiego Mostu Dożywotniemu Possessorowi Manifestuiesię. Oto

11Jż W. Grodecki w Roku przeszłym Tysiąc Siedmset Sześć-

12dziesiąt Siódmym będąc potrzebny Summy Złł. Poll. Dwoch

13Tysięcy Czterechset Siedmdziesiąt, gdy onęy u ninieysz-

14szego W. Maanta, w Tymże Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

15Siódmym d. 30 Xbris w Pańskim Moście Złotem obrączkowym

16każdy Czer. Złoty po Złotych Szesnaście gr. dwadzieścia dwa

17y pół rachuiąc Zaciągnął, y w teyże Summie Dobra wieś Pań-

18ski Most Arędownym Trzyletnim Kontraktem Ninieyszemu

19Stawaiącemu Wypuścić przyrzekłszy Kontrakt Co pomnieyszy[?]

20sał[?]. Tymże Kontraktem Dobra Rzeczone Pański Most do Po-

21ssessyi w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym na Ro-

22ku[?] Possessie wypuścić y Jnwentarz Spisać Deklarował, prze-

23cież nieczyniąc Zadosyć opisowi Swemu Dobra wspom-

24nione na Terminie Oznaczonym niewypuścił, ale Do-

25piero w Tymże Roku 1768 d. 29 Augusti pomieniony

26Jnwentarz w Possessyi Spisał Sposobu Zaś Żadnego do

27wybrania Summy Takiey Jaka się Jmportowała nie po-

28dał, y lubo W. Załączysię ad Complementum Summy Za

29Dobra przed Lat Trzy należącey obowiązałsię do płacić Sum-

30me Dwa Tysiące Złł. Poll. Zwyczayną wytrąciwszy pro-

31wizię, że Jednak Procent nad wymiar wyciągniony a

32przeto W. Załączysię Swoich pieniędzy Jmportowanych

33wybrać niespodziewaiącsię, z przyczyny niepostuszeństwa[?]

34od poddanych y niesposobności Arędarza do wypłacenia

35Raty Zracyi Zabraney onemuż przez Buntowników Gorzałki

36z Żyta własnego Comparentis wykurzoney, którego Tym końcem

37W. Maant Owszeiowi[?] Arędarzowi Za Rubli Siedmdziesiąt y pięć

38powierzył, którego do tych czas nieodebrał, aby Ratę Snadniey Wy-

39płacić mógł, do prasząłsię W. Grodecki, o retytucyą[?] Sobie Sum-

40my niespory[?], a od possessyi odstąpić oświadczyłsię y kreszcencyi nie

41pretendował, byleby pańszczyzna Zapłacona była, Jmć Obżałd. Ze-

42sto rzeczoney Summy oddać niechcąc, w przyszłe Manifestem Swoim

43w Grodzie Latyczewskim[?] Roku Teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

k. 173 (skan 0175, strona prawa)

1Dziewiątego Miesiąca Czerwca Dwudziestego Piątego dnia Zaniesio-

2nym oświadczyłsię Że Summy na Dobrach eliminuiącey oddawać

3chciał. Zatym ninieyszy Maans w pilności Swoiey że Sposobu

4Żadnego niewidzi odzyskania Summy Swoiey powtórnie Ma-

5nifestuiesię. T. Brzostowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „in diligentia” – w pilności (dla zabezpieczenia); „Xbris” – grudnia (Decembris); „ad Complementum” – dla uzupełnienia; „Summa Jmportowana” – suma wniesiona; „Kreszcencya” – zbiory; „mpp” – manu propria. Sumy: pożyczka 2470 złp (odczyt „Dwoch Tysięcy Czterechset Siedmdziesiąt” – niepewny co do setek), dukat po 16 zł 22,5 gr; dopłata 2000 złp; 75 rubli. Miejsce wniesienia manifestu Grodeckiego (25 VI 1769) – „Latyczewskim[?]” niepewne. Kontekst: akty 285–286 (dobra Rzewuskich, komisarz Grodecki).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Tomasz Brzostowski, skarbnik brzeski litewski, manifestuje się w pilności przeciw Stefanowi Grodeckiemu, rejentowi grodzkiemu chełmskiemu, dożywotniemu posesorowi wsi Pański Most. Grodecki 30 XII 1767 w Pańskim Moście pożyczył od niego 2470 [?] złp w złocie obrączkowym i obiecał w tej sumie wypuścić mu Pański Most trzyletnim kontraktem arendownym, lecz nie wypuścił dóbr w terminie; inwentarz spisał dopiero 29 VIII 1768, nie wskazując sposobu odebrania sumy. Brzostowski zobowiązał się dopłacić 2000 złp, ale wobec wygórowanego procentu, nieposłuszeństwa poddanych i niewypłacalności arendarza (buntownicy zabrali mu gorzałkę z żyta Brzostowskiego, powierzoną arendarzowi Owsiejowi [?] za 75 rubli) prosił o zwrot sumy, gotów odstąpić od posesji, byle zapłacono pańszczyznę. Grodecki odmówił, choć w manifeście z 25 VI 1769 oświadczył gotowość zwrotu. Brzostowski, nie widząc sposobu odzyskania pieniędzy, manifestuje się powtórnie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 173 (skan 0175, strona prawa)

1Rell. na S. M. K. od JW. Chodkiewicza S. Ż. pko JW. Piaskowskiemu P. K. y Jnne

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusta Czternastego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

5demną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrabstwa Grodzkim

6Winnickim. Stanisław na Wiśniczu y Łańcucie Hrabia Xiąże Lubo-

7mirski Marszałek Wielki Koronny [...] Starosta [...] JW.

8Mikołajowi Junoszy Piaskowskiemu Podkomorzemu Krzemienieckiemu Piaseczyń-

9skiemu Taraszczańskiemu Staroście Dobr Klucza Krasniańskiego

10Dziedzicowi Tudzież Wiell. Antoniemu z Piątek Sobolewskiemu

11Pisarzowi Ziemskiemu Włodzimierskiemu Tegoż Klucza Krasnian-

12skiego Dzierżawcy Lub Jakim kolwiek Tytułem Possessorowi Z osob

13y Dobr waszych Sądem Wszystkich rozkazuiemy, ażebyście Wasz-

14moście przed nami y Sądem naszym Marszałkowskim Koronnym

15Pierwszey Jnstancyi, gdy Ta Sprawa z Regestru y w Pisie Sobie

16przyzwoitych przywołana będzie, Osobiście Prawnie y zawito

17Stawilisię. Ato na Jnstancyą JW. Jmć Pana Jana Mikołaja Hra-

18bie na Szkłowie Czarnobylu y Bychowie[?] Chodkiewicza Starosty

19Generalnego Xięstwa Żmudzkiego Powoda, który przychylaiącsię

20do Skryptu Ręcznego Dnia Trzynastego Miesiąca Listopada Ro-

21ku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego w Warszawie, na

22Summę Sześćdziesiąt y Pięć Tysięcy Złł. Poll. w Złocie Ważnym

23obrączkowym przez Waszmości Pozwanego na Osobę Powo-

24da danego y Aktami Grodu Warszawskiego Roborowanego Tu-

25dzież Manifestu na Terminie opilności uczynionego Pozywa

26Czyli raczey Zamiast Czynienia Exekucyi przypozywa, do

27widzenia y Przysłuchaniasię Waszmości do Zadosyć uczy-

28nienia Zwyż pomienionemu Skryptowi do Zapłacenia Sum-

29my Sześćdziesiąt y pięciu Tysięcy Złł. Poll. w Złocie Ważnym

30obrączkowym Holenderskim Każdy Czer. Złł. Rachuiąc po

31Złotych Polskich Szesnaście Groszy dwadzieścia pul Dwa[?]

32wraz z Prowizyą po Dziesięć od Sta ustanowioną pożyczo-

33nym Sposobem w Zwyż wyrażonym Skryptem Asse-

34kurowanym, przytym Za kontrawencyą pomienionemu

35Skryptowi kary Ściągnąć Koszta y Expensa prawne przywrocić

36Wskazania Czyli raczey Osobie Wielmożnego Sobolewskiego Zracyi

37Dzierżenia Lub Jakim kolwiek innym prawem Posiedzenia

38Dobr pomienionych Klucza Krasnianskiego JW. Piaskowskiego

39Dziedzicznych Possessora przypozywa na których Bez-

40pieczeństwa Zabezpieczona Summa Sobie Powodowi

41Jest Ostrzeżone do Zapłacenia teyże Summy Sześćdziesiąt y Pię-

42ciu Tysięcy Złł. Poll. w Złocie Ważnym Obrączkowym, Każdy

43Czer. Złoty rachuiąc po Złotych Polskich Szesnaście y Groszy

44Dwadzieścia pół Drugiego[?] wraz z Prowizyą Po Dziesięć od

45Sta Assekurowaną, Odzyskaiąc Possessią Dobr Moc

46Sądu Ninieyszego, nawszych Miast przyimuiąc nadmienione Końcem

k. 173v (skan 0176, strona lewa)

1Kondemnat na Waszmościach obydwoch otrzymanych Każyciegnąć[?]

2y Co Sprawa y Sprawiedliwość wyciągać będzie postanowić.

3y To Co Sprawa y Sprawiedliwość Terminus pilnuyąc y nato wszy-

4stawili Wiń[?] Waszmości Terminus pilnuiąc y na to wszy-

5stko Co kolwiek wam Sądownie wniesione będzie odpowiedź[?]

6Dan w Warszawie. w Kancellaryi naszey Marszał-

7ciey Działalności[?] w Warszawie Dnia Dwudziestego Szostego Miesiąca Lip-

8ca Roku Pańskiego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiąte-

9go. De quo praesens Russe[?] Mlis Rell. Mlis Qui Supra

10Lli Jgnarus Crucem posuit ⊕ Stanowszy Osobiście Wo-

11[źny] [...] y Jnne Opatrzny Stefan Grzy-

12żny[?] Grat. Wwa Wołyńskiego y Jnne Opatrzny Stefan [...]

13Stępa[?] w Moc Wierney Rell. ustnie y Dobrowolnie Zeznał Jż

14On Roku Teraźnieyszego 1769 d. 11[?] Augusti Pozew na Są-

15dy Marszałkowskie Koronne Zaniosł do Dobr Miasta Kras-

16ny[?] y Tam Ten Pozew w Zamku Tameczny w Stole

17na Stole położywszy oporzeniu y o Tym Że onego od

18kogo pochodzi y w Jakiey Sprawie pisany był, prawnie pu-

19blikuiąc do wiadomości przywiódł Detenore Tali.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „S. M. K.” – Sądy Marszałkowskie Koronne; „S. Ż.” – starosta (generalny) żmudzki; „P. K.” – podkomorzy krzemieniecki; „Pierwszey Jnstancyi” – pierwszej instancji; „zawito” – zawite (ostatecznie, bez odroczeń); „Roborowany” – wpisany do akt; „Kontrawencya” – naruszenie (umowy); „Kondemnata” – wyrok zaoczny; „Detenore Tali” – takiej treści. Jest to pozew Stanisława Lubomirskiego, marszałka wielkiego koronnego, wydany w Warszawie 26 VII 1769, wpisany wraz z relacją woźnego województwa wołyńskiego (imię i nazwisko woźnego odczytane niepewnie: Stefan … Stępa [?]) o doręczeniu go 11 [?] VIII 1769 w zamku w [Krasnem?]. Skrypt Piaskowskiego dla Chodkiewicza z 13 XI 1767 na 65 000 złp – por. akty 164, 198. Kolejność części w rkp. nieco zaburzona (formuła relacji po pozwie); kilka wierszy powtórzonych przez pisarza.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, wpisano pozew Stanisława ks. Lubomirskiego, marszałka wielkiego koronnego (Warszawa, 26 VII 1769), wzywający Mikołaja Junoszę Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, starostę piaseczyńskiego i taraszczańskiego, dziedzica klucza krasnieńskiego, oraz Antoniego z Piątek Sobolewskiego, pisarza ziemskiego włodzimierskiego, dzierżawcę tegoż klucza, przed Sąd Marszałkowski Koronny pierwszej instancji – z instancji Jana Mikołaja Chodkiewicza, starosty generalnego żmudzkiego – o wykonanie skryptu ręcznego Piaskowskiego z 13 XI 1767 (Warszawa, roborowanego w grodzie warszawskim) na 65 000 złp w złocie obrączkowym holenderskim (dukat po 16 zł 22,5 gr) z 10% prowizji, o kary za kontrawencję i koszty, a od Sobolewskiego jako posesora dóbr, na których suma jest zabezpieczona – o oddanie posesji. Woźny generał województwa wołyńskiego Stefan […] Stępa [?] zeznał, że 11 [?] VIII 1769 zaniósł ten pozew do miasta Krasne [?] i położył go na stole w tamtejszym zamku, ogłaszając jego treść.

Transkrypcja

k. 173v (skan 0176, strona lewa)

1Maa Urod. Piotra Kopczyńskiego pko Urz. Duninowi

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Czternastego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

5y Przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Bur-

6grabstwa Grodzkim Winnickim Comparens Pter Urod. Stefan

7Łęski[?] Jmieniem y Zwyraźney Woli Urod. Jmć Pana

8Piotra Kopczyńskiego, Dobr Części Kuźminiec Zastawnego

9Possessora. ostrzegaiąc wszelkiey Całości Substancyi Życia

10y honoru tegoż Pryncypała Swego. Ażeby przez niżey wy-

11rażone Wiolencya w potnieyszym Czasie Jakowego nie

12poniosł uszczerbku pko Urod. Konstantemu Duninowi

13Dobr Samczyniec[?] Titulo Cujuscis Juris Possessorowi Ska-

14rży y Manifestuiesię. Oto Jż Urod. Jmć Pan Dunin

15Maiąc Jakowąż pretensią do Urod. Stanisława Kamień-

16skiego Zięcia Comptis Pryncypała. Violenter przyiechawszy

17do Dobr Kuźminiec do Dworku Jmć Pana Piotra Ko-

18pczyńskiego Pryncypała Comptis, Smiał y ważyłsię Tako-

19wego[?] Woyska nayazdem przymusili do podpisania Jako-

20wegoś Regestru, którego Comptis Pryncypał, natenczas po-

21dpisać musiał, niebędąc wiadomym Żadnego Długu

22Ani Żadney rzeczy tak przez Urod. Kamieńskiego Zięcia

23Swego Jako też y przez Siebie Temuż Urod. Jmć Panu

24Duninowi Winnego. przeto De nullitate ac invali-

25ditate uti ex nullo dato et Accepto podpisanego Regestru Czy-

26li Skryptu Albo Dokumentu Anonimiter[?] do podpisu

27danego Salva Manente Melioratione Si opus fuerit eiusd.

28Manifestationis przeciwko wyżey wyrażonemu Obżałd. Nno

29Cujus Supra powtórnie Żali y Manifestuiesię. Stefan

30Łęski[?] mmd.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Titulo Cujuscis [Cuiuscunque] Juris Possessor” – posesor z jakiegokolwiek tytułu prawnego; „Violenter” – gwałtem; „De nullitate ac invaliditate uti ex nullo dato et Accepto” – o nieważność, jako (dokumentu) bez niczego danego i przyjętego; „Salva Manente Melioratione Si opus fuerit” – z zachowaniem prawa poprawy, gdyby zaszła potrzeba; „Nno Cujus Supra” – w imieniu jak wyżej; „mmd” – manu mea dextra (ręką własną prawą). Nazwisko w nagłówku „Kopczyńskiego”, w tekście „Kopczyńskiego/Ko-pczyńskiego”; nazwisko komparenta (Łęski) i nazwa dóbr Duninów (Samczyńce) niepewne. „Woyska nayazdem” – zapewne z udziałem żołnierzy (wojska rosyjskiego?).

Streszczenie

14VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Stefan Łęski [?] w imieniu Piotra Kopczyńskiego, zastawnego posesora części Kuźmińców, manifestuje się przeciw Konstantemu Duninowi, posesorowi Samczyniec [?]. Dunin, mając jakąś pretensję do Stanisława Kamieńskiego, zięcia Kopczyńskiego, gwałtem najechał z wojskiem dworek Kopczyńskiego w Kuźmińcach i zmusił go do podpisania jakiegoś rejestru, choć ani on, ani Kamieński nic Duninowi nie byli winni. Komparent manifestuje się o nieważność tego rejestru (skryptu) jako podpisanego bez żadnej rzeczywistej należności.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 173v (skan 0176, strona lewa – dół)

1Maa WW. Witkowskich Małż. pko W. Kopystyńskiemu

2[reklamant:] Roku Tysiąc

k. 174 (skan 0176, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Augusti Szesnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

4mi y Przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Bur-

5grabstwa Grodzkim Winnickim Comparentes Pter Urz. Jmć

6Państwo Stanisław Witkowski et Eo Principali Urz. Jmć Pani

7Teresa de Kopystyńskie Lasotowa[?] y niegdy tkn[?] Urz. Jmć Pana

8Antoniego Lasoty Małżonka ad praesens Stanisł.[?] Witk.[?] et Moder-

9rni Witkowski in Assistentia de jure requisita Małżonka Te-

10raźnieyszego a Ztąd nomine Successorum Lasocianorum Primi Thori

11Tudzież przychylaiącsię do Praw Swych. Virtute których prae-

12senti Jnstituit Possessionem Solennie Pko W. Jmć P. Felixowi

13Kopystyńskiemu Jmieniem Wiell. Antoniego Kopystyńskiego

14Stolnika Przemyskiego w Grodzie ninieyszym Manifestuiącemusię

15Skarży et a prima notitia Tamże Zaniesionej Remani-

16festuiesię. Oto Jż W. Antoni Kopystyński Za wypadłym

17Do Czasu[?] kompozycyi Przyiacielskiey z Wiell. Jakubem[?]

18[...] Winnicz[?] Rozdziałem Dobr Sałohubówki w Polach

19pro Domo Generis[?] Pretensiano et Ruino Attentuiąc Tegoż

20Rozdziału w przód propter racią Części Swey dla Siebie z

21Pod Się[?] Części pozaorał Grunta, a Części W. Lasoty

22pokrzywdził y ad hucusque pretio y ex ali[?] oświadczoney Spo-

23kuinie[?] wrocenia Tych Gruntow pod hucusq[ue] trzyma Ato[?]

24przywłaszczenia Części, usiłuiąc nullo Titulo Opiekuni natu-

25ry[?] Solicitowany ale dla ukrycia własności Cudzey użyt-

26kow Czyniąc, y przywłaszczaiąc Matkę naturalną Opie-

27kunkę Swych Dzieci Prawami ukolidowaną w Spokoyney

28Dzierżawie Tey Części nagania Złośliwych Ludzi przy-

29czyną Smierci Niegdy W. Lasoty Okrywa. Zatym Ni-

30nieysi Comparentes Teraz o one należyte naganienie

31Jako Żadnym Prawem niemogącego Opiekuna Praw Swych

32o niesłuszne przywłaszczenie Gruntow Części Urz. Lasotów

33o Jnteressowaniesię do Cudzey Własności Żadnym Pra-

34wem nie należący, a Ztąd tak Sobie Jako y Successorom

35Urodzonego Lasoty niewinnego y Okrutnego przez Pod-

36daństwo Sałohubowskie w Społeczności hultajów Zabicia

37Wolne Windykowania Zostawuiąc y ostrzegaiąc. Teraz

38ratione Ipsorum Omnium Stabiliendo Jura Sua Queri-

39tur et Protestat ac Contra Manifestationem Patri[?] Rema-

40nifestant. Teresa z K. Witkowska mpp. Stanisł. Dołęga[?] Wit-

41kowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „et Eo Principali” – i z nim jako głównym (współkomparentką); „in Assistentia de jure requisita” – w wymaganej prawem asystencji (męża); „nomine Successorum Lasocianorum Primi Thori” – w imieniu sukcesorów Lasotów z pierwszego małżeństwa; „Virtute których praesenti Jnstituit Possessionem” – na mocy których obecnie ustanowiła posiadanie; „a prima notitia” – od pierwszej wiadomości; „ad hucusque” – aż dotąd; „nullo Titulo” – bez żadnego tytułu; „ratione Ipsorum Omnium Stabiliendo Jura Sua Queritur et Protestat ac Contra Manifestationem … Remanifestant” – w związku z tym wszystkim, umacniając swoje prawa, skarżą się i protestują, a przeciw manifestacji remanifestują. Teresa z Kopystyńskich – wdowa po Antonim Lasocie (zabitym przez poddanych z Sałohubówki wraz z hajdamakami w 1768), obecnie żona Stanisława Witkowskiego (por. akty 202–205, 214). Fragment o rozdziale dóbr i kompozycji przyjacielskiej odczytany bardzo niepewnie. Urząd Antoniego Kopystyńskiego („Stolnika Przemyskiego”) – do weryfikacji.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Stanisław Witkowski i jego żona Teresa z Kopystyńskich, wdowa po Antonim Lasocie, w imieniu własnym i sukcesorów Lasotów z pierwszego małżeństwa, manifestują się przeciw Feliksowi Kopystyńskiemu, plenipotentowi Antoniego Kopystyńskiego, i remanifestują przeciw jego manifestowi wniesionemu w grodzie winnickim. Antoni Kopystyński, po przyjacielskiej ugodzie i rozdziale dóbr Sałohubówki, jeszcze przed dokonaniem podziału zaorał na swoją rzecz grunty części Lasotów i dotąd je trzyma; bez żadnego tytułu chce być opiekunem dzieci, a ich matkę, prawną opiekunkę, spokojnie dzierżącą tę część, oczernia, jakoby była przyczyną śmierci Antoniego Lasoty. Komparenci protestują o te oszczerstwa i zagarnięcie gruntów, zastrzegając sobie i sukcesorom prawo dochodzenia sprawy zabójstwa Lasoty, zabitego okrutnie przez poddanych sałohubowskich wraz z hultajami.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 174 (skan 0176, strona prawa – dół)

1Maa nne Urz. Drużbowicza pko W. Kopystyńskiemu

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Szesnastego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

5mi y Przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Bur-

6grabstwa Grodzkim Winnickim Comparens Pter Urz. Jmć

7Pan Stanisław Witkowski nne et ex Parte Urz. Jmć Pana

8[reklamant:] Antoniego Drużbowicza

k. 174v (skan 0177, strona lewa)

1Antoniego Drużbowicza Solennie pko W. Jmć Panu Antoniemu Ko-

2pystyńskiemu Skarży y Manifestuiesię. Oto Jż W. Kopystyński

3Lubo w prawdzie Zachowuiąc Miłości Oycowskie[?] a też niechcąc

4pokrzywdzenia przydowaniach[?] przez Poddaństwo Swe opisy[?]

5pnionych krzywdach wszedłszy in Compositionem którą Urz. Dru-

6żbowicz Jetales[?] obopólnie trzyma, a w przód Sam w Zbożach y Pu-

7dobie[?] Urod. Drużbowicza poczyniwszy krzywdy y na Swoią własny

8obrociwszy użytek gdy Znależytym tak dla Oyca Respektem

9nawet Z odstąpieniem Swey własności nadgrody upominał się

10W. Obżałowany dla Jedynego Zeniknienia[?] rzetelnych naprawy

11krzywd tak Swe Poddaństwo Ocżerniemi[?] do woli Swey Społe-

12czności z Hultayskiem Obwinione na rabunkach a ktuteczniey[?]

13będące, Ochraniaiące Sprawiedliwe pretendowanie nadgrody

14y Pozyskania Szkod Łatwienia[?]. Zatym ninieyszy Comparens

15Zachowuiąc in Salvo procs[?] Urz. Drużbowicz o krzywdy

16przez Pana y Poddaństwo onegoż ratione Ipsorum Jnjur[iarum]

17et Ibrazo[?] Moiąniem[?] W. Kopystyńskiego Stol. Przem. Re-

18manifestat. Stanisł. Doł. Witkowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „nne et ex Parte” – w imieniu i ze strony; „in Compositionem” – do ugody; „in Salvo” – z zastrzeżeniem; „ratione Ipsorum Jnjuriarum” – z powodu tych krzywd; „Remanifestat” – remanifestuje się. Tekst bardzo niejasny, kilka słów odczytanych niepewnie. Związek z aktem 291 (Witkowscy c/a Kopystyński, Sałohubówka); poddani Kopystyńskiego obwiniani o udział z hultajami w rabunkach 1768 r.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Stanisław Dołęga Witkowski w imieniu Antoniego Drużbowicza [?] manifestuje się przeciw Antoniemu Kopystyńskiemu, stolnikowi przemyskiemu. Kopystyński zawarł z Drużbowiczem ugodę co do krzywd wyrządzonych przez jego poddanych, lecz wcześniej sam zabrał zboże i dobytek Drużbowicza na własny użytek, a gdy ten upominał się o wynagrodzenie, Kopystyński, by uniknąć naprawienia krzywd, osłania swoich poddanych, obwinianych o rabunki wspólnie z hultajami, i utrudnia słuszne dochodzenie odszkodowania. Komparent manifestuje się o krzywdy od pana i poddanych i remanifestuje przeciw Kopystyńskiemu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 174v (skan 0177, strona lewa)

1Maa Coll. Vinnic. Soc. Jesu de Dilientia

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Siedmnastego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winni-

5ckiemi y Przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem

6Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Osobiście się Stawiący

7Przewielebny w Bogu Jmć Xiądz Antoni Bagiński Rektor

8Kollegium Winnickiego Soc. Jesu Swoym y Tegoż Kollegium Jmie-

9niem przychylaiącsię we wszystkim do Manifestu Swego Roku

10Teraźnieyszego Dnia Dziesiątego Lipca w Aktualnieyszych opi-

11łości względem niemożności sprowadzenia Dokumentow Gra-

12nicznych y Officialistow dla powszechnego w Oyczyźnie Zamiesza-

13nia Zaniesionego. Oraz chcąc Jak nayzupełniey ubespieczyć Ca-

14łości tegoż Kollegium Winnic. Soc. Jesu uroczyście w Pilności

15Swoiey y Manifestuiesię w ten Sposob. Kiedy w Czasie Teraź-

16nieyszym w całey Oyczyźnie nietylko w Niższych, ale y

17w Nawyższych Trybunalskich Subselliach dla krajowego Zamie-

18szania ustać Musiały y ustały Sądy, dopiero gdy tylko

19Moc wykonania Dekretów powrócona, ustawać Musiały Dely[?]

20Przewielebny Stawaiący biz[?] y Kollegium Winnickie Soc. Jesu

21obawiaiącsię niepewności y uchylenia w Czasie Judiciali nie-

22możności Sądzeniasię na Ultimiche[?] Kondescensii Granicz-

23ney Roku Teraźnieyszego w pierwszy Poniedziałek po Swięcie Swię-

24tego Bartłomieja z Mocy Dekretu Trybunału Koronnego Lubel.

25z porządku rozgraniczenia Dobr Zamostowie[?] y Jnnych Kollegium

26Winnickiego S. J. Dziedzicznych od Dobr Klucza Olszańskie-

27go y Jnnych Wypadłey, przypadaiącym z przyczyny Zakar-

28mowania[?] się w Szelkich Zagrożeniem[?] oświadcza. Dekret Jednak

29wyż wyrażony Trybunalski w mocy y ważności Swoiey na

30zachowuiąc, y w tym Przewielebny Stawaiący Swym y kto-

31rym wyżey Jmieniem w Szelkiey Całości postrzegaiąc powtór-

32nie w pilności Jako nayuroczyściey Manifestuiesię Antoni

33Bagiński S. J.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Coll. Vinnic. Soc. Jesu” – kolegium winnickie Towarzystwa Jezusowego; „de Diligentia” – w pilności (dla zabezpieczenia); „Subsellia Trybunalskie” – ławy (sądy) trybunalskie; „Kondescensya graniczna” – zjazd sądowy na grunt w celu rozgraniczenia; „Judicialis” – sądowy; „Dekret Trybunału Koronnego Lubelskiego” – wyrok Trybunału Koronnego w Lublinie. Termin zjazdu: pierwszy poniedziałek po św. Bartłomieju (24 VIII) 1769 – tj. 28 VIII 1769. Manifest wcześniejszy z 10 VII 1769 (por. akty 201, 207, 219, 226 – sprawy jezuitów winnickich). Nazwy dóbr („Zamostowie”, „Klucz Olszański”) i kilka wyrazów odczytane niepewnie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, ks. Antoni Bagiński, rektor kolegium winnickiego Towarzystwa Jezusowego, w imieniu własnym i kolegium, nawiązując do swego manifestu z 10 VII 1769 o niemożności sprowadzenia dokumentów granicznych i oficjalistów z powodu powszechnego zamieszania w kraju, manifestuje się powtórnie w pilności. Ponieważ wskutek niepokojów ustały sądy niższe i nawet trybunalskie, obawia się, że nie będzie mógł stawić się na zjazd graniczny wyznaczony dekretem Trybunału Koronnego Lubelskiego na pierwszy poniedziałek po św. Bartłomieju 1769 dla rozgraniczenia dóbr kolegium (Zamostowie [?] i inne) od dóbr klucza olszańskiego [?], przy czym zastrzega pełną moc tego dekretu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 174v (skan 0177, strona lewa – dół)

1[reklamant:] Maa nne Urz. Duntena

k. 175 (skan 0177, strona prawa)

1Maa Urod. Jmć Pana Duntena pko Urz.

2Jmć Panu Zalińskiemu y Jmć P. Kompanii[?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Siedmnastego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

6demną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrabstwa Grodz-

7kim Winnickim Comparens Pter Urz. Jmć Pan Antoni Olszew-

8ski Supplendo vices Urz. Jmć Pana Hieronima Duntena Ekonoma Dobr

9Stwa Lityńskiego a Szwagra Swoiego w Niebespieczeństwie Życia Zostaiącego

10Jmieniem Tegoż Jmć Pana Duntena Solenniter Swaigue[?] Cum Eodem

11Załował Manifestowałsię y Protestował przeciw Urz. Jmć Panu Kon-

12stantemu Zalińskiemu Podwoiewodzi Liwskiemu[?] Pomocnikowi[?] JW. Jmć

13Pana Świdzińskiego Stty Lityńskiego, Oto y w Ten Sposob Jż Rzeczo-

14ny Jmć Pan Zaliński uformowawszy Sobie pretensią do Wyż

15mianowanego Jmć Pana Duntena nigdy niedowiedzioną Jako-

16by miał Woyska na Obżałowanego Jmć na Szlac[?] y pod Zamek[?] po

17Straże brać y dysponował Czego nigdy nieczynił. niegdy[?] przed

18Dnia piątego Lipca w Roku Teraźnieyszym pod Czas Jarmarku

19Lityńskiego na Rezydencyą Pałacu Zamkowego naszedł[?] Zie[?] ex

20probrując pretensią Przerzeczoną Swoią do Wiary Żadnym

21Sposobem nie podległą, Tegoż Jmć Pana Duntena Słowami

22Zelżywemi niemaiąc Żadnego Respektu na Mieysce Rezydencyi

23JW. Jmć Pana Stty Lityńskiego Ani na powierzoną funkcyą

24Tuteyszey władzy na Mieyscu Pańskim, Lżył beształ y Szkalował

25Dobić[?] na wet porywałsię y na poiedynki Wyzywał. nadto po

26kilka krotnie Słudzy Swoich z napisanemi pozwolami[?] y

27ustną Deklaracyą Wiolencyi na Szlachtę. a nawet y w Swiątnicach

28Boskich Spoczywnych[?] nabożeństw niepozwalaiąc na Zdrowie y

29Życie bez Żadney Sprawiedliwey przyczyny nastepował y do

30Kościoła Lityńskiego na poiedynki Wyzywał. Jakoż na ostatek

31Dnia Trzynastego Sierpnia To iest w Niedzielę blizko przeszło

32Skutkiem Usilnie Zdrowie Jmprezę Swoią do Skutku przypro-

33wadził przybrawszy Sobie dla większego bespieczeństwa y Kompanii

34W. Jmć Pana Piotra Zalińskiego Brata Swoiego Rodzonego Jmć

35Pana Meżyńskiego y Ludzi Służących Swoich, Przerzeczonego

36Jmć Pana Duntena do W. Jmć X. Świerczkowskiego Dziekana

37na Bracł. probosz[cza] Lityńskiego Jako na Mieysce Zupełnego

38Bespieczeństwa bez Żadney broni przybyłego y Spokoynie Zo-

39staiącego, wyprowadziwszy do Sieni pod pretextem niby u-

40mowienia Sposobów do Zgody na przód pretensię Swoię

41Lżawie ekspressować począł, a gdy na ów czas obudzony Ma-

42nifestant y W. Jmć X. Proboszcz z Jnnemi Jchmciami tam przytomni

43Zaczęli wyiść y do Spokoynieyszego ułożenia Sposobów Ugo-

44dy animował. Obżałd. Jmć Zaliński z Tymże oświadczył

45mowięc y na Tym Słowie z Tobą Czekać ad[?] Zaczął ytoz

46mowiąc uderzył w Zęby Jmć Pana Duntena. y Tłysil[?] w ręce

47uzaymnie Zarmosić[?] poczęli, a Jmć Pan Zaliński Piotr

48Brat rodzony Obżał. Jmć Pana Zalińskiego Z Jmć Panem

49Jwanem[?] kim towarzyszem Znaku Pancernego JW. Jmć Pana

50Kasztelana Sandomirskiego rzucilisię rozbraniać. Obżał.

51Jmć Pan Zaliński Jmć Pana Duntena Zostaiącego w Ręku

52Jmć Pana Piotra Zalińskiego Ciął dwa razy Pałaszem Tak

53okrutnie Że ledwie na Żyłach tylko przy Łokciu Zostawała Ręka

54Prawa którym Tak Ciężkim Skaleczeniem y nad Zamiar wiel-

55kim przytrudnym Sprowadzeniem w Rynku[?] Lekarstwa[?]

56Ze doskonałych Lekarstwo o Życia własnego niebespieczeństwo przy-

57prawił. Przeto poderżezony[?] Manifestant uciekaiącsię w Tako-

58wey opressyi y niezncsiey[?] krzywdzie do Subsellium Sprawie-

59dliwości Swiętey Oyczystemi Prawami dla Każdego Skutecznie ob-

60warowaney oraz ostrzegaiąc windykacyą prawną uczynionych mu

k. 175v (skan 0178, strona lewa)

1Modo Supra[?] krzywd opressyi y wiolencyi Pan Swoy Solenni Zaniosł Manifest

2y Protestacyą. Et ad verificationem ipsorum Statuit Solenniter Ministe-

3rialem Regni Generalem Providum Nicolaum Hołubowski qui Status

4Recognovit Dnia Czternastego Miesiąca Sierpnia Roku Tysiąc Siedmset

5Sześćdziesiąt Dziewiątego na Rekwizycyą Urz. Jmć Pana Antoniego

6Olszewskiego y Jmć Pani Teresy z Olszewskich Duntenowey Maiąc Sobie przy-

7danych Strone Szlachty Urz. Jchmciów PP. Jakoba Piotrowskiego Towarzysza Znaku

8Pancernego JW. Jmć P. Świdzińskiego Stty Lityńskiego y Jmć P. Fabiana

9Piotrowicza Pisarza Prowentowego Lityńskiego, Był w Dobrach Mieście

10Lityniu gdzie Zostaiącego widział Jmć P. Duntena w Samym Znacznie

11Słabego na Łożku Leżącego, maiącego Rękę Lewą[?] w Samym Łokciu

12tak przeciętą Że na Samych tylko Żyłach. Oprocz Tey niezmiernej

13Drugą ranę w Tyłże Ręce nad Łokciem będących trzymającą[?] Drugą y Szkodę

14na Całey Osobie. Które razy Stwierdzał być Zadane od W. Zalińskiego, co widziawszy Szlachtą Sobie przytomną Oświad-

15czywszysię y tu przybywszy przedemną Urzędem prawdziwey

16wizyi Zeznał Rellacyą, prosząc tak Comparens Mancyi Jako

17Woźny Wizyi Rell. do Akt o przyięcie Co y otrzymali. An-

18toni Olszewski. Ministerialis qui Supra Rell. Jgnarus Cru-

19cem Sanctam posuit ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Supplendo vices” – w zastępstwie; „Solenniter” – uroczyście; „Podwoiewodzi Liwski[?]” – urząd Zalińskiego tu odczytany niepewnie (w akcie 281: miecznik liwski); „Rezydencya Pałacu Zamkowego” – siedziba starosty w zamku lityńskim; „Towarzysz Znaku Pancernego” – towarzysz chorągwi pancernej; „Pałasz” – pałasz (szabla); „Subsellium Sprawiedliwości” – ława (sąd) sprawiedliwości; „Ministerialis Regni Generalis Providus” – opatrzny woźny generał koronny; „Status Recognovit” – zeznał; „Jgnarus [Scribendi] Crucem Sanctam posuit” – nie umiejąc pisać, postawił krzyż. Jest to kontrmanifest Duntena (por. akty 281, 283, 284 – manifesty Zalińskiego i Kobylańskiego oraz areszt Duntena). Rozbieżność co do ręki (prawa/lewa) w samym rkp. Wiele odczytów niepewnych.

Uzupełnienie (akt 298): Hieronim Dunten zmarł od ran 21 VIII 1769; Antoni Olszewski jest wg aktu 298 ojcem Teresy Duntenowej (tu „Szwagra Swoiego” – może w znaczeniu powinowatego/teścia).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Antoni Olszewski, w zastępstwie swego szwagra Hieronima Duntena, ekonoma dóbr starostwa lityńskiego, będącego w niebezpieczeństwie życia, manifestuje się przeciw Konstantemu Zalińskiemu, [podwojewodziemu?] liwskiemu, pomocnikowi [?] Świdzińskiego, starosty lityńskiego. Zaliński, roszcząc sobie niedowiedzioną pretensję, jakoby Dunten nasyłał na szlachtę wojsko, 5 VII 1769 podczas jarmarku w Lityniu w rezydencji zamkowej lżył i szkalował Duntena, wyzywał go na pojedynek, także w kościele. 13 VIII 1769 (w niedzielę), z bratem Piotrem Zalińskim, Meżyńskim i służbą, wywołał Duntena – bezbronnego, przebywającego u ks. Świerczkowskiego, dziekana bracławskiego, proboszcza lityńskiego – do sieni pod pozorem ugody, uderzył go w zęby, a gdy Piotr Zaliński z Iwanem […], towarzyszem chorągwi pancernej kasztelana sandomierskiego, rzucili się rozbrajać, dwukrotnie ciął go pałaszem, tak że ręka przy łokciu została tylko na żyłach. Woźny generał koronny Mikołaj Hołubowski z szlachtą Jakubem Piotrowskim, towarzyszem chorągwi pancernej starosty lityńskiego, i Fabianem Piotrowiczem, pisarzem prowentowym lityńskim, 14 VIII 1769 oglądał w Lityniu ciężko rannego Duntena leżącego w łóżku z ręką przeciętą w łokciu i drugą raną nad łokciem. Woźny postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 175v (skan 0178, strona lewa)

1Prtta W. X. Świerczkowskiego Dzie. Brac. pko Wiell.

2Zalińskiemu Miecz. Liwsk.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Siedmnastego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

6mi y Przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem

7Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Comparens Pter Urz.

8Jmć Pan Andrzey Wołański Consistorii Venerabilis Bracł. Gene-

9ralis Nne et ex Parte Przewielebney w Bogu Jmć X. Franciszka

10Świerczkowskiego Dziekana Bracł. Proboszcza Lityńskiego So-

11lennie pko WW. Jmć Panom Konstantemu Zalińskiemu Miecz. Liwsk.

12y Piotrowi Zalińskiemu Podcz.[?] Zalęsk.[?] Brac[iom] Między Sobą Rodzonym

13y Urod. Stefanowi Meżyńskiemu y Jnnym Zwyż w Spomnionym

14Siedzącym Skarży y Manifestuiesię. Oto Jż wyż wyrażeni

15Wiell. Zalińscy w niedzielne Swięto przed[?] w niebo wzięciem

16Nayswiętszey Panny przybywszy do Kościoła Swey Parafii

17Lityńskiego y pod Skończoną Mszą S. do Plebanii Proboszcza

18Kościoła Tegoż przyszedłszy a doczekawszy pod Ten Czas wraz Słu-

19chaiącego Mszy S. Urz. Duntena Miasta Lityna Gubernatora

20w pobliżu Zamku bez Żadney Broni etiam Szlacheckiemu

21Panowi przyzwoitey będącego wyprosiwszy onego do Sieni

22obyczaia[?] Probostwa naprzod w Szybę przy węgle[?] Kościelnym

23uderzył in post bez broniącego Szablą Z Kabat[?] Skaliczył Zała-

24ne[?] Ma apprehensione fungi[?] Assecutione ac Residentiae Parochi-

25ne odkrwawił. Y Zaborzenie[?] Przewielebny Jmć X. Franciszek Świer-

26czkowski praesto respectus Collatorum de Actu Juxta Bunde[?] W. Zaliński

27Tegoż Urz. Duntena z Kościoła na Nabożeństwie będącego

28pko Prawu Swieckiemu y Bożemu wyzywał. pretermisso Si-

29lentio a że Tenże W. Zaliński non Verendo poenas Dei mala

30peiora auget Jako niezręcznie demonstrat. Zatym demuneré et

31Statu ac authoritate Sui niemnieg[?] fundi Ecclesiastici laesione et

32violatione Celerum in fide Causae Comparenti movere actionem nieza-

33wodną[?] tegoż Zas debere immunitate Ecclesiae Parochialis ac violentia

34in Idem moderni Comparens Nne quo Supra Manifestat Salvam

35meliorationem aut alterius Si visum erit Parti porrigendae Manifestationis

36praecustodiendo facultatem. Andras Wołański mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z obszernymi formułami łacińskimi (częściowo zniekształconymi przez pisarza). „Consistorii Venerabilis Bracł. Generalis” – generał (woźny, plenipotent) czcigodnego konsystorza bracławskiego; „in post” – następnie; „Residentia Parochialis” – rezydencja (plebania) parafialna; „pretermisso Silentio” – nie przemilczając; „non Verendo poenas Dei mala peiora auget” – nie lękając się kar Bożych, pomnaża zło gorszym; „fundi Ecclesiastici laesione et violatione” – o naruszenie i pogwałcenie gruntu kościelnego; „immunitate Ecclesiae Parochialis” – immunitet kościoła parafialnego; „Salvam meliorationem aut alterius … porrigendae Manifestationis praecustodiendo facultatem” – zastrzegając sobie możność poprawy lub wniesienia innej manifestacji. Data napaści: niedziela przed Wniebowzięciem NMP, tj. 13 VIII 1769 (por. akt 294). Urząd Piotra Zalińskiego („Podcz. Zalęsk.[?]”) niepewny. Fragment łaciński w środku aktu odczytany bardzo niepewnie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Andrzej Wołański, generał konsystorza bracławskiego, w imieniu ks. Franciszka Świerczkowskiego, dziekana bracławskiego, proboszcza lityńskiego, protestuje przeciw braciom Konstantemu Zalińskiemu, miecznikowi liwskiemu, i Piotrowi Zalińskiemu oraz Stefanowi Meżyńskiemu. W niedzielę przed Wniebowzięciem NMP (13 VIII 1769) Zalińscy, przybywszy do kościoła parafialnego w Lityniu, po mszy przyszli na plebanię i, wywoławszy do sieni bezbronnego Duntena, gubernatora lityńskiego, uderzyli go, a następnie zranili szablą, krwawiąc rezydencję proboszcza; Zaliński już wcześniej wyzywał Duntena z kościoła podczas nabożeństwa. Komparent protestuje o naruszenie immunitetu kościoła parafialnego i gwałt na gruncie kościelnym, zastrzegając prawo do poprawy manifestu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 175v (skan 0178, strona lewa – dół)

1[reklamant:] Maa W. Chrzanowskiey

k. 176 (skan 0178, strona prawa)

1Maa W. Chrzanowskiey S. Chę.[?] z Przysiężeniem

2Regestru in diligentia Zaniesiona

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dwudziestego Pierwszego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

6mi y Przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Bur-

7grabstwa Grodzkim Winnickim. Osobiście postanowiwszysię

8Wiell. Magdalenna z Dziakowskich Chrzanowska Skarb. Chęc. niegdy

9S. P. Wiell. Kazimierza Chrzanowskiego Skarbn. Chęcin. w Dobrach Wsi

10Kamienney Krynicy do Włości Umańskiey a Klucza Chwastowskiego

11naleźących przez Chłopów Buntowanych y Rabowników Roku Prze-

12szłego w Miesiącu Lipcu koło Swięta Swiętego Jakoba Apostoła

13pod Czas Zaburzenia Krajowego okrutnie Zabitego Małżonka pozostała Wdo-

14wa Chcąc rekuperować pozostały Majątek przez Chłopow Zbuntowanych

15na niewinną Krew Szlachecką Zaiuszonych w Czasie uśmierzającymsię

16tu dziś dla doskonałszey powzięcia wiadomości tak otymże maiątku Jako

17Summach w Rożnych nadługach bydących po S. P. Wiell. Kazimierzu Chrza-

18nowskim Skarb. Chęcin. Mężu Wiell. Manifestantki tak zdorobku Spol-

19nego Jako wzaiemnego Starania nabytych pozostałych Częścią dożywocia

20Wiell. Manifestantki podległych częścią na naturalnych Sukcessorow z

21Wiell. Manifestantki y Wiell. Kazimierza Chrzanowskiego Skarb.

22Chęc. Męża spłodzonych w opiece Wiell. Manifestantki Jako Matki

23Zostaiących spadłych, do tych czas w przewłokę czasu puszczając

24więc teraz dosyć Prawu Koronnemu czyniąc, Jako też mieć chcę aby

25pozostałe Wdowy po Smierci Mężow wszelkich Sprzętow Majątkowo

26Summ y ruchomości pozostałych przed Aktami Grodzkiemi lub Ziemskie-

27mi Wwództwom czy Powiatom właściwemi Rejestra Sprawiedliwie spi-

28sawszy Zaprzysiężali y do Grodow podawali, niedopuszczaiąc się sięniu[?] Ju-

29dicii[?] po wszystkim Roku. do Akt ninieyszych Grodzkich Win-

30nickich przybywszy w pilności Manifestuiesię Reiestr

31tak Summ w Rożnych nadługach będących Jakoteż

32maiątku y ruchomości po Wiell. Mężu Manifestki

33Chrzanowskim Skarbniku Chęcin.

34pozostałych Sprawiedliwie Spisawszy nic nie utaiwszy

35includit. Ut Jnfra Sequitur Summy nadługach w Rożnych

36tak Jchmciów Szlachty Jako też Żydów będącey. Złł. Poll. Osm[?]

37Tysięcy Siedm Tysięcy Dziewięćset Pięćdziesiąt. Odebrałasię

38od W. Jmć Pana Żułtowskiego Złł. Poll. Sześćset Czterysta[?]

39Złł. Poll. Sto. Bydła Rogatego Jako to wołow krow Ztelo-

40wniku Ogółem Rachuiąc Sztuk Trzydzieści y Siedm. Chlew-

41nego Bydła Sztuk Trzydzieści, Owiec Sztuk Czternaście

42Z Pasieki wybitey Miodu Pulbeczkow Cztery, Klacz Jedna

43z Zrebiątki[?] Jedna obbity Stary, Sterow Starych Cztery

44Koltow Dwa, Woz okuty Stary, Rzeczy w Szystko przez Haydamakow

45Kałembiki[?] bez Czapki[?], Rozebrano Jako to Gotowych pieniędzy

46y Chłopow Rabownikow rozebrano. Jako to Gotowych pienię-

47dzy w Złocie Czterysta Siedmdziesiąt Czerwonych Rubli Sie[re]bnych

48Czterysta Siedmdziesiąt Czerwonych Rubli Bitych

49w Złocie Czterysta Siedmdziesiąt Czerwonych, Rubli bi-

50tych Czterysta Pierścionkow Szczerozłotych Dwa, Złł. Czterysta

51Szkatułek[?] Pierścionkow Szczerozłotych Dwa. Bekiesza Białych

52w Rożney Monecie. Sukien Par Dwie. Bekiesza Białych

53Lisami podszyta. Ze Złotemi potrzebami. Druga Złoto-

54tą Lisami podszyta. Ze Srebrnemi potrzeba-

55mi Szabel Dwie w Czarney oprawie Janczarki Strzel-

56by[?] Dwie Pistolet Dwa. Jeden Sztabelski Lity, Drugi

57Dwie Sztucce Łęków[?] Dwa z Baranami Siwemi

58Jedwabny Zielony Czapek Trzy z Baranami Siwemi

59Ładownica Złota Z Wypustkami Srebrnemi. Koni Dwanaście

60Wozy Pułszorki[?]

k. 176v (skan 0179, strona lewa)

1Wozy Pułszorki[?] Zgoła w Szystek Majątek przez Tych że Haydamakow

2rozebrany. do Tych Czas nieodebrany. po którym Sprawiedliwie

3spisanym nic nieutaiwszy. urzędu Ninieyszego o przydanie

4Woźnego do Słuchania Juramentu doprasząłasię. Który urząd

5annuendo affectationi Woźnego Jenerała Województwa Bracł.

6y Jnne Szlachetnego Błażeia Liniowskiego przydał. a tak Wiell.

7Manifestantka ex praesentia Wiell. y Urodz. Jchmciów

8Onofrego y Jgnacego Czaykowskich Maciej[a] Dziakowskiego

9Jana Jałowieckiego y Jnnych podtenczas w Kancellaryi Znay-

10duiących się flexis ad Jmaginem Sti Crucifixi genibus na Tę Rotę

11Ja Magdalenna Chrzanowska Przysięgam Panu Bogu w Jedy-

12nym w Troycy Swiętey Jedynemu Jż w Szelkich Summ na

13Długach będących y Gdzie kolwiek Znayduiących się zupełną Kwotę

14ogułem wyrażoną niemniey Maiątku y ruchomości po niegdy W.

15Kazimierzu Chrzanowskim Skarbniku Chęcińskim Mężu pozostałe

16Tu wyżey w Regestre inkludowane Sprawiedliwie nic nieu-

17taiwszy Spisane wyrażam Tak mi Panie Boże dopomoż y

18niewinna Męka Chrystusa Pana. Za przyięta y poktorey

19wykonaney Rocie[?] w pilności Swoiey Zaniosszy do Akt przy-

20iącia doprasząłasię Co y otrzymała Comparatrix pisać nie

21umieiąca przy Krzyżu podpisuiesię Magdalenna Chrzanowska ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „z Przysiężeniem Regestru in diligentia” – z zaprzysiężeniem rejestru, w pilności; „Skarb. Chęc.” – skarbnik [skarbnikowa] chęciński(a) [?]; „Włość Umańska”, „Klucz Chwastowski” – dobra Potockich w okolicy Humania; „rekuperować” – odzyskać; „Prawo Koronne” – nakaz, by wdowy zaprzysięgały rejestry majątku po mężach; „Ut Jnfra Sequitur” – jak niżej następuje; „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania; „flexis ad Jmaginem Sti Crucifixi genibus” – na klęczkach przed wizerunkiem Ukrzyżowanego; „Rota” – formuła przysięgi; „Janczarka” – długa strzelba; „Pułszorek” – zapewne pół-szory, wóz. Pisarz kilkakrotnie powtórzył te same wiersze rejestru (gotówka, pierścionki, bekiesze, czapki) – zachowano jak w rkp. Kwoty w rejestrze odczytane niepewnie. Kazimierz Chrzanowski zabity w lipcu 1768 (ok. św. Jakuba, 25 VII) podczas koliszczyzny w Kamiennej Krynicy [?]. Woźny Błażej Liniowski [?] – por. akt 274 (Taszycki?).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

21VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Magdalena z Dziakowskich Chrzanowska, wdowa po Kazimierzu Chrzanowskim, skarbniku [?] chęcińskim, zabitym okrutnie w lipcu 1768 (ok. św. Jakuba) przez zbuntowanych chłopów w Kamiennej Krynicy [?] (włość humańska, klucz chwastowski), czyniąc zadość prawu nakazującemu wdowom zaprzysięgać rejestry majątku po mężach, składa rejestr sum w długach i majątku pozostałego po mężu (częściowo dożywocie, częściowo spadek ich dzieci pod jej opieką): sumy na długach u szlachty i Żydów ok. 7950 złp (odebrano od Żułtowskiego […]), bydło (37 sztuk rogacizny, 30 nierogacizny, 14 owiec), miód, konie, wozy; rzeczy zrabowane przez hajdamaków i chłopów: gotówka w złocie (470 czerwonych złotych, 400 rubli bitych), dwa pierścienie złote, suknie, dwie bekiesze podszyte lisami, dwie szable, strzelby, pistolety, czapki, ładownica, 12 koni, wozy – dotąd nieodzyskane. W obecności Onufrego i Ignacego Czaykowskich, Macieja Dziakowskiego, Jana Jałowieckiego i woźnego generała Błażeja Liniowskiego [?] złożyła na klęczkach przysięgę, że rejestr jest prawdziwy. Niepiśmienna, podpisała się znakiem krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 176v (skan 0179, strona lewa)

1Maa W. Stećkiewicza Paroch Futorow Winn. cum Prezenta-

2tione Papierow Znalezionych

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dwudziestego Drugiego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

6Przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrabstwa

7Grodzkim Winnickim. Comparens Pter W. w Bogu Jmć Xiądz

8Jan Stećkiewicz Paroch Futorow Winnickich Cerkwi S. Archa-

9nioła[?] przestrzegaiąc Całości Swoiey Jak tylko do Akt Grod. Win-

10nickich przybydź mogł, Tak Zaraz w pilności Swoiey Mani-

11festuiesię Oto Jż Jmć X. Stećkiewicz Dnia Osmnastego Sierp-

12nia Jadący Zwiezionym Zbożem Swoim z Łanu Swego gdzie

13uyrzawszy Papiery porozrzucane y poszarpane przy których

14Szkatułkę rozbitą Zawiasy poodrywane też Papiery pozbiera-

15wszy y w Szkatułce włożywszy do Siebie przywiozł, a widząc

16one y przeczytawszy, że Są Folwarczne. Remanenty Jnwen-

17tarze y Jnne do Dobr Wsiow Kuźminiec Lityński y Jnne

18W. Jmć Pana Bogdana Ostrowskiego Chorą. Bracł. należące

19Zaraz natychmiast, ażeby niepopadł Jakowey Suspicyi

20wyż wyrażone Papiery w Kancellaryi Grod. Winnic.

21prezentuiąc iterato vied[?] in diligentia Manifestuiesię. Et in

22Continenti Tenże Comparens Papiery z Szkatułką pospołu

23Specifice Każdy Papier wyrażaiący To iest Tabella Wożenia

24Drew do Gorzelni y Magazynu Kuźminieckiego. Regestr Pa-

25sieki względem Dziesięciny[?] obrachunki Arendarzow Klucza

26Kuźminieckiego Jako też y Szynkarzow Zapłacenia Re-

27ntow. Rachunki z Jmć P. Filipem Popowskim[?] Admini-

28[reklamant:] stratorem

k. 177 (skan 0179, strona prawa)

1Stratorem Sokoleckim[?] ze w Szelkich Percept Jako też y Expens. po rachunek z Urod. Stawińskim Admi-

2nistratorem Semenieckim Rachunek z Panem Antonim

3Mroczkowskim Administratorem Nosowieckim ze w Szelkich

4Percept Jako też y Expens, Rachunek z Panem Mroczkowskim

5Administratorem Nosowieckim Rachunki z Panem

6Stawińskim Gubernatorem Kuźminieckim ze w Szelkich Percepty

7Expens. Remanent Folwarku Kuźminieckiego. Opisanie Fol-

8warku Kuźminieckiego oraz z Jnwentarzem. Opisanie Folwarku

9Nosowieckiego. Postanowienie Maystrowi Gorzelni Kuźminie-

10ckiey Tudzież we Srodku Rzeczy Kwitów Temuż Maystrowi Służące

11od Strukstarz[?] Panom Dyspozytorom. Postanowienie Moszka

12Za Maystra do Gorzelni Kuźminieckiey. Opisanie Folwarku

13Zarudnieckiego. Wyprawa podwod do Lityni z Klucza Kuz-

14minieckiego. Postanowienie Abrahama Zelkowicza[?] do Lityni

15z Klucza Kuźminieckiego Za Maystra do Gorzelni w Kuźmin-

16cach. Naber na popioły Ludzi Nosowieckich. Naber Ludzi

17Kuźminieckich na popioły. Summaryusz Percept ge-

18neralnych przez Urz. Tyszeckiego Spisany. Remanent

19Folwarku Sokoleckiego. Postanowienie Leyby Arendarza

20Nosowieckiego Koźynowskiego[?] y Semeneckiego. Z Antkiem

21Abramowiczem Arendarzami Generalnemi. Opisanie Fol-

22warku Zarwanieckiego. Rachunki Arendarzow y Szynka-

23rzow Klucza Kuźminieckiego przez Urz. Tyszeckiego expe-

24diowane. Kontrakt na Arendę wsi Kunki. Kontrakt na Aren-

25dę wsi Sokolca. Kontrakt na Arendę wsiow Nosowiec

26Semenek y Jnne. Supplika Piotra Hałumczuka Rewers

27od W. Ostrowskiego Chor. Bracł. Kontrakt na Arendę Seme-

28niecką. Skrypt od Moszka Zo Burz. Parcha Zo Majorkiem

29Szafarzem podpisany przez Wola y Dawida Skrypt na Złł.

30Trzy. od Leyby Majorkowi. Urz. Kaliszewskiemu[?] Złł. Skrypt

31od Kleiz[?] Kołomyiczuka y Jnne na Złł. Trzydzieści y Sześć. Do-

32kumentow Dwa od Wiell. Ostrowskiego Chor. Bracł. Are-

33ndarzem, Skrypt wraz y porękę Za Chaima Pawłowicza od

34Majorka. Konotatka Papierow do Rachunkow Ukraińskich

35Postanowienie Leyby Maystra Liczniki[?]. Likwidacya Pana

36Popławskiego Administratora Dobr Części Zarwaniec Dyspo-

37zytora Jmć P. Lityńskiemu. Rozejźrzenie[?] Długow Gromadz-

38kich od Chaima Szynkarza Kuźminieckiego. Regestra Pa-

39śki[?] Cieszelskiey Dworu Kuźminieckiego. Od Majora Ro-

40syyskiego Bałtwicza[?] Zapiska. Tudzież Dokument od Jmć

41Marszałka Lwiązkowego[?] na Złł. Dziesięć. Za Płaszczem

42Dokument Juskowi Sołtanowemu[?] dany. Rejestrzykow

43Małych y większych z Rożnych Folwarkow od Rożnych

44Dyspozytorow bez podpisu Czterdzieści. Kwitow

45Także od rożnych Jchmciów Dwadzieścia y Osm Listow

46Zaś w rożnych Jnteressach do rożnych Jchmciów pisanych

47Sto. Szkatułkę Zwierzchu wieko pobite, Zamki pood-

48bijane w Kancellaryi Grod. Winnic. prezentował, et

49in Sequestro officii ad exclusionem Partis Cujus in-

50terest Zostawił. X. J. Stećkiewicz P. Futorzański mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Paroch Futorów Winnickich” – paroch (proboszcz unicki) na Futorach (przedmieściu Winnicy); „cum Praesentatione Papierow Znalezionych” – z prezentacją znalezionych papierów; „Suspicya” – podejrzenie; „Specifice” – szczegółowo; „Percepta/Expensa” – przychody/rozchody; „Remanent” – remanent, stan inwentarza; „Naber na popioły” – nabór (przydział) ludzi do wypalania popiołu (potażu); „Summaryusz” – zestawienie; „Konotatka” – notatka; „in Sequestro officii ad exclusionem Partis Cujus interest” – w sekwestrze urzędu, do wydania stronie, której to dotyczy. Wykaz papierów dóbr Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego (klucz kuźminiecki: Kuźmińce, Semenki, Nosowce, Sokolec, Kunka, Zarudnica, Zarwańce), zapewne rozrzuconych w czasie najazdów (por. akty 250, 265, 271–273). Wiele nazw własnych w wykazie odczytanych niepewnie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

22VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, ks. Jan Stećkiewicz, paroch cerkwi św. Archanioła [?] na Futorach winnickich, manifestuje się w pilności, że 18 VIII, wioząc zboże ze swego łanu, znalazł porozrzucane i podarte papiery oraz rozbitą szkatułkę z oderwanymi zawiasami; pozbierał je i przywiózł, a stwierdziwszy, że dotyczą dóbr Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego (Kuźmińce i inne), aby nie popaść w podejrzenie, oddaje je do kancelarii grodu winnickiego. Przedstawia szczegółowy wykaz: tabele wożenia drewna do gorzelni, rejestry pasieki, rachunki arendarzy i szynkarzy klucza kuźminieckiego, rachunki administratorów (Filipa Popowskiego [?] – Sokolec, Stawińskiego – Semenki/Kuźmińce, Antoniego Mroczkowskiego – Nosowce), remanenty i opisy folwarków (Kuźmińce, Nosowce, Zarudnica, Sokolec, Zarwańce), postanowienia majstrów gorzelni (Moszko, Abraham Zelkowicz [?]), nabory ludzi do popiołów, kontrakty arendowne (Kunka, Sokolec, Nosowce, Semenki), skrypty i rewersy, 40 rejestrzyków, 28 kwitów i 100 listów; szkatułkę z rozbitym wiekiem i zamkami. Papiery zostawia w sekwestrze urzędu do wydania stronie zainteresowanej.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 177 (skan 0179, strona prawa – dół)

1Protta Urz. Jeymć Pani Duntenowey pko

2Urz. Zalińskiemu o Zabicie Męża cum praesentatione [Corporis] Proclamatione

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dwudziestego Drugiego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winni-

6ckiemi

k. 177v (skan 0180, strona lewa)

1Winnickiemi y przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Bur-

2grabstwa Grodzkim Winnickim Comparens pter Urz. Jeymć

3Pani Teresa z Olszewskich Duntenowa Niegdy S. P. Urz. Hiero-

4nima Duntena Ekonoma Stwa Lityńskiego dopiero Dnia w[czora]yszego

5z Tego Swiata Zeszłego pozostała Małżonka wdowa Swoim y Suk-

6cessorow ex utroque Connubio, pierwszego z Urz. Jmć Panią Eufrozyną

7z Kowalskich[?] y Powtornego Teraźnieyszey Manifestantki Spłodzo-

8nych Małżeństwa nietylko w Jednym w Małoletnim Wieku Zostaią-

9cych w niemowlęcym będących y w ostatnim Sieroctwie pozostałych

10Jmieniem przychylaiącsię do Manifestow tak w

11Grodzie Latyczowskim Jako y w Tuteyszym Grodzie Winnic. Dnia Sie-

12dmnastego Augusti anni praesentis przez Urz. Jmć P. Antoniego

13Olszewskiego Teraźnieyszey Maantki Oyca Rodzonego Jmieniem prze-

14ciw Zalińskiemu dopiero Zeszłego, Zabitego na Probo-

15stwie[?] z Tego Swiata dopiero Zeszłego, Zabitego Na Pko

16Urz. Jmć Panu Konstantemu Zalińskiemu Towarzyszowi Znaku Pan-

17cernego JW. Jmć Pana Świdzińskiego Stty Lityńskiego uczynionego

18A teraz przyszłoby Z niepohamowanym Żalem y płaczem wraz

19Z Temiż Sukcessorami w Sieroctwie pozostałemi do Akt Grodu

20Winnickiego Trupem Złożone y Już do prezenty y Proklamacyi do

21Tyże Kancellaryi Winnic. Urz. Hieronima Duntena Miłego Małżonka

22Swojego przywiozszy. Pko Temuż Urz. Zalińskiemu Zaliński oto

23Jż Tenże Urz. Zaliński Jako niewinnie uformował był pre-

24tensię do Teraz dopiero Zeszłego z Tego Swiata Urz. Hieronima Dun-

25tena Małżonka Teraźnieyszey Manifestantki Tak na onego wszelkich wy-

26naydując Sposobów Czyhał Życie, Jakoż Swoiey Passyi do Zadość-

27uczynienia Do Skutku przyprowadził. Gdyż na Tego wspomnionego Urz. Dun-

28tena w Mieście Lityniu przed Parkanem Kościelnym y pomiędzy

29Domami Żydowskiemi Zasadzki Czynił aby przechodzącego do Mia-

30sta Czyli z Miasta do Zamku powracającego z przybranemi Sobie

31Zrąbać y Zkaliczyć mogł. Co gdy onemu niesłodo wynalazł Spo-

32sob na Mieyscu w Szelkiego bespieczeństwa podległe to Jest na

33Probostwie Tamże w Lityniu Sytuowane Sprowadzie który gdy

34przyszedł na Plebanią y nawet przytomności Urz. Jmciów PP. Za-

35lińskich Braci Między Sobą Rodzonych nie wiedząc bez Żadnego oręża

36nawet y bez Szabli będąc Jako w Mieście JW. Pana Swego

37maiąc Rządzenie władzę nie Spodziewałsię Takowego dla Siebie

38nieszczęścia, kiedysię Znaydował na Probostwie Sądził siębyć Jako

39Za nayugruntowanieyszą Fortece od Jmpetycyi Tychże Urod. Jchmciów

40PP. Zalińskich Obżałd. Którzy ani Mieysca do Swiątnicy Boskiey

41Applikowanego, Ani Wiell. Jmć Xiędza Swierczkowskiego Pro-

42boszcza Lityńskiego Dziekana Bracł. obserwować niechcieli,

43nieparduniąc Mieyscu y osobie z Jzby do Sieni, z Sieni na

44dwór[?] wywabili y Tam Szkodliwie bez nadziei Życia z pomocą

45Brata Swoiego Starszego, w przytomności W. Konstantego Jwan-

46skiego Towarzysza Znaku Pancernego JW. Kaszt. Sandom. Urod.

47Meżyńskiego y Jnnych. Jako Manifestacya de Actu et Data

48wyż wyrażona Opisał Zrąbał. Co Jnkwizycyą w dalszym Czasie

49Prawu należycie do wiedzenia deklaruie. A zatym Tak Manifestan-

50tka Sama y Sukcessorami Męża Swojego w Ostatnim Sieroctwie

51Pozostała prezentuiąc mnie urzędu o przydanie Woźnego do prokla-

52macyi Ciała niegdy Urz. Hieronima Duntena Męża Swego, a tak Ja

53Urząd annuendo affectationi przydałem woźnego Gnała opatrznego Mi-

54kołaja Hołubowskiego który w przytomności Urodz. Jmciów PP. Stani-

55sława Kocielskiego[?] Macieja Bieleckiego y Jnnych wielu Szlachty y Pos-

56polstwa przytomnych. Pierwey przed Kancellaryą Grod. Winnic.

57Potym na Czterech rogach Miasta Jego Mci Winnicy Ciało podług

58Prawa proklamował y Swey proklamacyi przedemną urzędem

59uczynił y zeznał Relacyą. Prosząc Tak Urod. Stawiąca Panie

60gdy Urz. Duntenie pozostała Wdowa, Synom y Urod. Szczerze[?] niegdy

61Urz. Duntena Crudeliter Zabitego o przyięcie Tey Protestacyi Jako y Woźny

62Rellacyi Proklamacyi do Akt o przyięcie Co otrzymali. Teresa Duntenowa.

63Woźny nieumieiący pisać Znakiem Krzyża S. Podpisuie Mikołay Hołubowski ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „cum praesentatione Corporis et Proclamatione” – z okazaniem ciała i proklamacją (ogłoszeniem zabójstwa); „ex utroque Connubio” – z obu małżeństw; „anni praesentis” – roku bieżącego; „Jmpetycya” – napaść; „Crudeliter” – okrutnie; „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania. Proklamacja ciała zabitego szlachcica – ogłoszenie przez woźnego przed kancelarią i na czterech rogach miasta, wymagane przy sprawach o zabójstwo. Hieronim Dunten zmarł 21 VIII 1769 wskutek ran zadanych 13 VIII 1769 na plebanii w Lityniu (por. akty 294, 295; manifesty przeciwne 281, 283, 284). Ojciec wdowy – Antoni Olszewski (w akcie 294 nazwany szwagrem Duntena – tu wyraźnie „Oyca Rodzonego”). Kilka wierszy początku k. 177v zdublowanych przez pisarza.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

22VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, Teresa z Olszewskich Duntenowa, wdowa po Hieronimie Duntenie, ekonomie starostwa lityńskiego, zmarłym dzień wcześniej, w imieniu własnym i małoletnich dzieci męża z obu małżeństw (pierwszego z Eufrozyną z Kowalskich [?]), nawiązując do manifestów wniesionych w grodzie latyczowskim i winnickim 17 VIII 1769 przez jej ojca Antoniego Olszewskiego, protestuje przeciw Konstantemu Zalińskiemu, towarzyszowi chorągwi pancernej starosty lityńskiego Świdzińskiego, i przywozi ciało męża do kancelarii. Zaliński, z bezpodstawną pretensją do Duntena, czyhał na jego życie, urządzał zasadzki w Lityniu przed parkanem kościelnym i między domami żydowskimi, a w końcu na plebanii w Lityniu, gdzie Dunten przyszedł bez broni, ufając nietykalności miejsca, Zalińscy, nie szanując ani świątyni, ani ks. Świerczkowskiego, proboszcza lityńskiego i dziekana bracławskiego, wywabili go z izby do sieni i na dwór i z pomocą starszego brata, w obecności Konstantego Iwańskiego, towarzysza chorągwi pancernej kasztelana sandomierskiego, i Meżyńskiego, porąbali śmiertelnie. Na jej prośbę urząd przydał woźnego generała Mikołaja Hołubowskiego, który w obecności Stanisława Kocielskiego [?], Macieja Bieleckiego i wielu szlachty i pospólstwa proklamował ciało przed kancelarią grodu i na czterech rogach miasta Winnicy. Woźny postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 177v (skan 0180, strona lewa – dół)

1[reklamant:] Maa W. X. Świerczkowskiego

k. 178 (skan 0180, strona prawa)

1Maa W. X. Świerczkowskiego D. B. pko WW.

2Zalińskim y Jnnym

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dwudziestego Piątego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

6mi y przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Bur-

7grabstwa Grodzkim Winnickim Comparens Pter W. Jmć

8X. Franciszek Świerczkowski Proboszcz Lityński Dziekan Bracł.

9Meliorando defectu Manifestacyi nomine Sui przez Urod. An-

10drzeja Wołańskiego Dnia Siedmnastego Augusti Roku Te-

11raźnieyszego ab Acto praesentia Castri Capitaneales[?] Vinnicensis po-

12daney na pko WW. Jchmciów PP. Konstantemu Jnflanckiemu[?] y Kon-

13stantemu[?] Miecz. Liwsk. Zalińskim Braci Między Sobą

14Rodzonym Urod. Stefanowi Meżyńskiemu Swiadczy y Ma-

15nifestuiesię oto Jż Wiell. Zalińscy Obżałowani et praecipue Wiell.

16Jmć Pan Konstanty Zaliński. nie uważaiąc na Mieysce Swię-

17tey Pańskiey naypierwiey Dnia Szostego Julii Anno praesenti

18Teraz niedawno Z Tego Swiata Zeszłego Urz. Hieronima

19Duntena Ekonoma Stwa Lityńskiego, Z Kościoła podczas

20Nabożeństwa na poiedynek Wyzywał. potym Dnia

21Trzynastego praesentis w Niedzielę o godzinie Trzeciey Z po-

22łudnia Bez Żadney przyczyny niewiedzieć poco Przyszedłszy do

23Plebanii y do Samey Rezydencyi Wiell. Manifestuiącegosię wszedłszy

24właśnie gdyby Czego Szukaiąc Mało Co Zabawiwszy wyszedł Tak

25z Rezydencyi Jako y Plebanii, po krotkim Zaś Czasie powtór-

26nie z Bratem Swoim Rodzonym oraz z Urz. Meżyńskim Także

27bez Żadnego Jnteressu, na Plebanią y do Rezydencyi przyszedł

28Rożnemi Dyskursami bawiącsię. Kiedy przyszedł Urz. Hieronim

29Dunten do Tey że Rezydencyi W. Manta Tamże Zaraz Urz.

30Duntenowi W. Konstanty Zaliński do ucha Szeptał Zaczął

31potym onego do Sieni a z Sieni na podworze wywabiwszy

32Kłocisię[?] y Jakowes pretensyi wymawiał onemu Zaczął Z tym

33oświadczeniem Że Tu na Tym Mieyscu co Zechcę uczynię y nikt

34mi nic nieuczyni mi Zato. Wiell. Zaś Maans perswadował mo-

35wiąc hoc formalia Że W. Pan Zchoszczota[?] wyzywało Imiesz[?] Pa-

36na Duntena y Tu na Tym Mieyscu Jakowes niesłodze[?] Ak-

37cią Chcesz do Skutku przyprowadzić. Jmć Obżałd. Ley Per-

38swazyi niesłuchaiąc pierwey w Twarz Tegoż Urz. Dun-

39tena Ręko uderzywszy, potym Szabli dobywszy Crudelissime

40dwa razy Smiertelnie ranił. Mieysce do Swiątnicy Boskiey

41Applikowane Skrwawił y Jsocie[?] Wiell. Maanta Criltrsie[?]

42Manifestem Swoim opisał Calamo Czego nigdy w Żadnym

43Sądzie y urzędzie dowieść niemoże. Zatym Tenże Maans

44pko Tymże Jchmć Obżałowanym et praecipue Wiell. Kon-

45stantemu Zalińskiemu o Jnvasią Kościoła Bożego y Ple-

46banii do Tegoż Kościoła Applikowaney oraz Ztwierdzoney osoby

47Swoiey Rodzicy[?] y orcikrwistzezelke[?] Która Rozywale[?] immu-

48nitati Ecclesiasticae uczyniona wiedzie Competenti w Czasie

49mi Siłami Swemi y Staraniem windykował oświadczasię et

50Manifest. X. F. Świerczkowski Mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „D. B.” – dziekan bracławski; „Meliorando defectu Manifestacyi” – poprawiając braki manifestacji (z 17 VIII, akt 295); „ab Acto praesentia Castri Capitanealis Vinnicensis” – w aktach obecnego grodu starościńskiego winnickiego; „hoc formalia” – tymi słowy; „Crudelissime” – najokrutniej; „Jnvasia” – najście; „immunitati Ecclesiasticae” – immunitetowi kościelnemu; „Competenti … Siłami” – właściwymi środkami (prawnymi). Imiona Zalińskich w tym akcie zapisano „Konstantemu Jnflanckiemu[?] y Konstantemu[?] Miecz. Liwsk.” – zapewne pomyłka pisarza (w aktach 295, 298: Konstanty i Piotr). Końcowy fragment o „orcikrwistzezelke” nieczytelny. Por. akty 281, 283–284 (manifesty Zalińskiego), 294, 295, 298 (Dunten).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

25VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, ks. Franciszek Świerczkowski, proboszcz lityński i dziekan bracławski, uzupełniając swój manifest wniesiony 17 VIII 1769 przez Andrzeja Wołańskiego (akt 295), manifestuje się przeciw braciom Zalińskim (zwłaszcza Konstantemu, miecznikowi liwskiemu) i Stefanowi Meżyńskiemu. Konstanty Zaliński już 6 VII 1769 wyzywał Hieronima Duntena, ekonoma starostwa lityńskiego (niedawno zmarłego), z kościoła podczas nabożeństwa na pojedynek. 13 VIII 1769 (niedziela), ok. godz. 15, bez żadnej sprawy przyszedł na plebanię do rezydencji proboszcza, wyszedł, po czym wrócił z bratem i Meżyńskim; gdy przyszedł Dunten, Zaliński szeptał mu do ucha, wywabił go do sieni i na podwórze, wymawiał mu jakieś pretensje, mówiąc, że „tu na tym miejscu co zechce uczyni i nikt mu nic nie zrobi”. Mimo perswazji proboszcza uderzył Duntena ręką w twarz, potem dobywszy szabli najokrutniej dwa razy śmiertelnie go ranił, krwawiąc miejsce przynależne do kościoła; nadto oczernił proboszcza w swoim manifeście. Ks. Świerczkowski manifestuje się o najście kościoła i plebanii i pogwałcenie immunitetu kościelnego, zapowiadając dochodzenie sprawy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 178v (skan 0181, strona lewa)

1Maa Niewiernego Mordka Leybowicza pko JOX. Anto-

2niemu Czetwertyńskiemu S. D.[?] y Jnnym

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dwudziestego Piątego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

6y przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrabstwa

7Grodzkim Winnickim Postanowiwszysię Osobiście Starozakonny

8Josek[?] Moszkiewicz obywatel Murachwiański[?] w Assystencyi JW. Pana

9Swego Jmieniem Mordka Leybowicza in ante Arendarza Mura-

10chwiańskiego obywatela Murachwiańskiego Czyniący. Widząc Pakwiche[?]

11ucieśniąnieszy[?] y nieznośne Krzywdy. Starozakonnego Pryncypała

12Swego a chcąc ocalić ukrzywdzenia Jego, odzyskać utraty, przy-

13chylaiącsię do Dokumentow Kontraktow Assekuracyi Solennie

14na pko JOXiążęciu Jmć Antoniemu Czetwertyńskiemu Stolnikowi[?] Dzie-

15dzicowi Dobr Miasteczka Murachwy Czyli Januszgroda Dzie-

16dzicowi Panu, Tudzież Sławnym Tego Miasta Obywatelom y

17Gromadzie Całey Manifestuie y protestuiesię w ten Sposob. Jż

18Tenże Jmć Obżałd. Ciewiważaiąc[?] na Tak Wielkie Bezpi[eczeństwa?] po

19całey Ukrainie praktykowane raczey ohraniaiąc Skarb Swoy przy

20mieć niewiernego Mordka aby mu Tak Jako y Czasu Spo-

21koynego w całości oddał, a jeszcze y przed Terminem pół Roczną

22Ratę, który Chroniąc Życie Swoie umknął nietylko nie Trzymał

23Ratę, który Jako Całemu Światu wiadoma iest przy

24Takim Sposobem[?], Szynku Trzymać niemogł. ale też Co miał Sprzętow Dobytkow

25y ruchomości Swoich Te wszystkie na Schronienie wręczywszy Miesz-

26czanom y Gromadzie Całey Zostawił. A powróciwszy Zdał Zabranki o

27oddanie y przywrócenie Rzeczy należytości rekwirował utratę Swo-

28ią oczewistą więcey niżeli na Dziesięć Tysięcy Złł. Poll. okazywał

29Dokumenta Zostawionych rzeczy y Regestra produkował. Assekura-

30cie od Samego Ja. Ad. Jmć. Że wszystkie Szkody popełnione będą-

31ce utrzymuiąc na Arendzie przed tym Zawierzchnikiem pisane

32przeprowadził Kontrakt ostrzegaiący w Szelkie upadki

33prezentował y co z Prawa y Słuszności było Krymsię Zastawiał

34wymawiał. Ale w Szystkie Tak Sprawiedliwe rekwizycye oczewi-

35ste Dowody, naysłusznieysze wymowki mieysca mieć niemogły owszem

36Złożyć ratę Sprawiedliwe Dowody uwiedziony Miasto uczynienia Spra-

37wiedliwości w Rożnicę Jnteressantego wniesiela danie Upadkiem y

38Znisczonemu Żomocy, na Stawał y koniecznie aby in Arendanti Rata

39pół Roczna wypłacona była, y to jeszcze Szesnaście Niedzielami przed

40Terminem pół Rocza Deklaruiąc to Tylko. Że wszystkie Szkody u-

41traty Długi przywrócone Zupełnie będą. A tak niewierny Mordko

42Leybowicz Maiąc Jeszcze gorzałki w Pędzie Spustow Czterysta przymu-

43szony Został Za Wiadro po Złł. Poll. Cztery przedał Chociaż w krotkim

44Czasie po Złł. Dziesięć przedałby. y Te wszystkie nie Sobie nie Zo-

45stawiwszy. Zaraz oddał, a Tak nieznośny uszczerbek. przez przy-

46mus JOX. Jmć ponieść musiał, a tym Jeszcze niekontentuiącsię rożnych

47wynaydywał Sposobow. aby więcey wymoc Ze wszystkiego wyzuwszy

48Skarb Swoy ocalić. Jakoż niewiernemu Mordce u Stawianym na przy-

49krzeniem pogrożkom Droge aby Zagrodził Skrzynie Z Rożnemi

50Sprzętami Rzeczy Jak Wincey[?] Rzeczy wartuiącemi w Sorokach Za Czer.

51Złł. Siedmdziesiąt Zastawić musiał. Która Skrzynia wraz Z Rze-

52czami podczas Spalenia Soroki niewiedzieć gdzie się podziała.

53ołoży Ten upadek z przyczyny JOX. Jmć. Obwinionego okazującej

54niesprawiedliwie ponosił. Na ostatek widząc JO. Obwiniony Żewo

55Żonego y Sposobu do Trzymania arendy niemaiącego, osobiście Stawiąc

56cego się Pryncypała Komparenta pod Rożnemi wymyślonemi Sposobami

57Dredyi[?]

k. 179 (skan 0181, strona prawa)

1Dredyi niewolą wierną grozić y do Tego przymusić aby kiedy niema Gotowych

2Złotych wziąć Pieniędzy Zo Skryptem opisaisię. Jakoż widząc Tak

3ludzki byt udręczony rada Zobowiązanie musiał dać Skrypt Jeszcze na

4Sto Trzydzieści y Osm Czer. Złł. Oco w Szystko tak o odstąpienie opisa-

5nych w Kontrakcie reguł, przyprowadzenie do większey niżeli nad Dziesięć

6Tysięcy Szkody y utratę wyzucie y ogołocenie Ze w Szystkiego, niewczy-

7nienie Satysfakcyi Z Chłopow Rabownikow przymuszenie wypłacenia

8nietrzymaney y Zaprzed Terminem pół rocznej Raty, wymuszenie

9Skryptu Jako też o nieważność onegoż o Zatrzymanie Długow na gro-

10madach. Jterum atque iterum Nne Cujus Supra contra Praenominatos

11Jnculpatos manifestat. Oświadczaiąc Pryncypała Swoiego niewier-

12nego Mordka Leybowicza Że ponieważ w Czasie Teraźnieyszym Kry-

13tycznym wszystkie Subsellia ustały etiam Krzywdy Swoiey w Jakich

14kolwiek Sądzie w Czasie Teraźnieyszym Sądzącymsię bądź w Prześwie-

15tney Komisyi prawnie upominałsię nieZaniedba Comparens po

16Hebreysku podpisuiesię Jos Moszkowicz

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „Starozakonny / niewierny” – określenia Żyda; „in ante Arendarz” – dawniej arendarz; „Assekuracya” – zabezpieczenie (pisemne zapewnienie); „Spust” – miara gorzałki (beczka); „Jterum atque iterum Nne Cujus Supra contra Praenominatos Jnculpatos manifestat” – ponownie i ponownie w imieniu jak wyżej manifestuje się przeciw wymienionym obwinionym; „Subsellia” – sądy; „Komisya” – Komisja (Skarbu?); „po Hebreysku podpisuiesię” – podpisuje się po hebrajsku. Murachwa = Januszgród (por. akty 248, 264). Soroki – miasto nad Dniestrem (Mołdawia). Urząd ks. Antoniego Czetwertyńskiego w nagłówku („S. D.”) i tekście („Stolnikowi[?]”) niepewny. Imię komparenta: Josek [?] Moszkiewicz / Jos Moszkowicz. Wiele zwrotów niepewnych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

25VIII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, starozakonny Josek [?] Moszkowicz, mieszkaniec Murachwy, w asyście swego pana, w imieniu Mordki Lejbowicza, dawnego arendarza murachwskiego, manifestuje się przeciw ks. Antoniemu Czetwertyńskiemu, dziedzicowi miasteczka Murachwa (Januszgród), oraz mieszczanom i gromadzie. Mimo niebezpieczeństw na Ukrainie książę żądał od Mordki, by płacił raty arendowne jak w spokojnych czasach, a nawet półroczną ratę przed terminem, choć ten, ratując życie, uciekł i nie mógł prowadzić szynku; swoje sprzęty i dobytek oddał na przechowanie mieszczanom i gromadzie, a po powrocie nie odzyskał ich – szkody ponad 10 000 złp. Pomimo okazanych dokumentów, rejestrów, asekuracji i kontraktu chroniącego od takich wypadków, książę wymusił wypłatę półrocznej raty 16 tygodni przed terminem; Mordko musiał sprzedać 400 spustów gorzałki po 4 zł za wiadro zamiast 10 zł; zmuszony był też zastawić w Sorokach skrzynię z rzeczami za 70 czerwonych złotych, która zaginęła przy spaleniu Sorok; wreszcie pod groźbą więzienia wymuszono na nim skrypt na 138 czerwonych złotych. Komparent manifestuje się o naruszenie kontraktu, szkody ponad 10 000 złp, niezadośćuczynienie od chłopów rabusiów, przymus wypłaty raty, wymuszenie i nieważność skryptu oraz zatrzymanie długów na gromadach, zastrzegając dochodzenie w każdym sądzie lub Komisji. Podpisał się po hebrajsku.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 179 (skan 0181, strona prawa)

1Rell. S. K. S. K. od Niewiern. Mordki Leybowicza

2pko JOX. Jmć Antoniego Czetwertyńskiego S. D.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dwudziestego Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

6y Przedemną Michałem Jedleckim Namiestnikiem y Wice

7Regentem Grodzkim Winnickim. Stanowszy Osobiście Woź-

8ny Gnał. Wwa Ruskiego y Jnn. opatrz. Woyciech Haydasz[?] w moc

9wierney Rellacyi Swoiey Jawnie ustnie y dobrowolnie Zeznał

10Jż On Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia

11Dwudziestego Trzeciego Sierpnia Pozew Kommissyi Skarbu

12Kor. na Membranie Authentycznym pisany odniosł

13do Dobr Miasta Januszgroda y Tam Ten Pozew w Zamku

14Tameyszym położywszy, o położeniu Onego od kogo był dany

15w Szystkim do wiadomości podał, Którego Pozwu Tenor Se-

16quitur Ejusmodi. My Kommissarze Rady Ekonomiczney Skarbu

17Koronnego et Senatorio et Equestri Ordine przez Stany R.

18P. Wyznaczeni. Waszmości JO. Xiążęciu Jmć Antoniemu Cze-

19twertyńskiemu Starościcowi Danisłowskiemu[?] z Dobr Waszmo-

20ściinych. Ogułem w Szystkich Nakazuiemy, ażebyście Wmć

21w Sądach naszych Kommissyi Ekonomiczney Skarbu Koronnego

22od Daty y położenia Pozwu ninieyszego, w niedzielach

23Czterech w Warszawie w Mieyscu Zwykłym od Prawa ma-

24iących Lub w ten czas gdy Sprawa z Regestru przyzwoitego

25przywołana przypadnie będzie Osobiście Prawnie y zawi-

26to Stawilisię. Na Jnstancyą Niewiernego Mordki Leybowicza

27z Polecenia Czyniącego Powodu, który Wmć Pozywa do

28Regestru. Na Szkodę Złożył Mającego Tudzież Manifestu u-

29czynionego Lub uczynić maiącego z przyczyny podteraz-

30nieyszy Czas w Całym Wwie Bracł. nieodprawiaiących się

31Ziemskich y Grodz. Sądow. Pozywa y do wiedzenia y przy-

32słuchaniasię Wmć do Zapłacenia Summy Dziesięciu

33Tysięcy Złł. Poll. Z Dzierżawy Arendy y Znaczney Utraty

34Złe maiącego na Stole Regestru, Powodowi należącey nad to

35Zwiąść Zasięgowac Kosztu Prawnego nadgrodzenie[?] Wmć Bę-

36dą Wmć Jakoby Stan na Termin y Sądownie odpowiedź[?]

37wWar[szawie]

k. 179v (skan 0182, strona lewa)

1w Warszawie w Kancellarii Kommissyi Ekonomiczney Skarbu Kor. Dnia

2Osmego Miesiąca Sierpnia, Roku Pańskiego Tysiąc Siedmset Sześć-

3dziesiąt Dziewiątego. de quo Rell. Ejusdem Ministerialis Rell.

4Mlis qui Supra Jgnarus Litterar. Crucem Sanctam posuit Woy-

5ciech Haydasz[?] ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Język: polski z formułami łacińskimi. „S. K. S. K.” – (pozew do) Sądów Komisji Skarbu Koronnego; „S. D.” – starościc danisłowski [?]; „na Membranie Authentycznym” – na autentycznym pergaminie; „Tenor Sequitur Ejusmodi” – treść następuje taka; „Kommissarze Rady Ekonomiczney Skarbu Koronnego et Senatorio et Equestri Ordine przez Stany R. P. Wyznaczeni” – komisarze Komisji Skarbu Koronnego wyznaczeni przez stany Rzeczypospolitej ze stanu senatorskiego i rycerskiego; „zawito” – zawite (ostatecznie). Od tego aktu (28 VIII 1769) czynności przed MICHAŁEM JEDLECKIM, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim. Nazwisko woźnego (Haydasz/Hajdasz) i tytuł Czetwertyńskiego niepewne. Por. akt 300.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, woźny generał województwa ruskiego Wojciech Hajdasz [?] zeznał, że 23 VIII 1769 zaniósł do miasta Januszgród i położył w tamtejszym zamku, ogłaszając jego pochodzenie, pozew Komisji Ekonomicznej Skarbu Koronnego (Warszawa, 8 VIII 1769), wzywający ks. Antoniego Czetwertyńskiego, starościca danisłowskiego [?], do stawienia się w ciągu czterech tygodni w Warszawie z instancji Żyda Mordki Lejbowicza – z powodu niedziałania sądów ziemskich i grodzkich w województwie bracławskim – o zapłatę 10 000 złp szkód poniesionych na dzierżawie arendy i zwrot kosztów. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Transkrypcja

k. 179v (skan 0182, strona lewa)

1Maa Nne JW. Czosnowskiego S. W. pko W.

2Sołskiemu

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dwudziestego Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemną

6Michałem Jedleckim Namiestnikiem y Vice Regentem Burgrabstwa Grodz.

7Winnickim Osobiście się Stawiąc Wiell. Jmć Pan Jacek Ostrowski Skar-

8bnikowic Nowogrodzki, Jak tylko powziął wiadomość o manifeście względem

9kwarty z Starostwa Ułanowskiego w Grodzie Łatyczewskim Roku teraznieysze-

10go w Sobotę po Święcie Świętey Małgorzaty Panny Męczenniczki przez Urodz.

11Jana Sołskiego bez żadnego Zlecenia Zaniesionym, tak zaraz Jmieniem y z wy-

12razney Woli JWiell. Jozefa Kolumny Czosnowskiego Winnickiego y Ułanowskie-

13go Starosty na y pko temuż Urodzonemu Janowi Sołskiemu Skarży y mani-

14festuie się Uroczyście o to, Jż Urodzony Sołski niemaiąc żadnego Zlecenia

15od JWiell. Mcia Pryncypała ani wiedząc Stanu Dobr Starostwa Ułanowskie-

16go Ważył się w Grodzie Łatyczewskim pod aktem wyżey wyrażonym w

17zględem kwarty z przerzeczonego Starostwa Ułanowskiego Lustracyą ozna-

18czoney niby Jmieniem JWiell. Jozefa Kolumny Czosnowskiego Winnickiego

19Ułanowskiego Starosty podstępnie Manifestować się. JWiell. zaś Starosta

20Winnicki y Ułanowski Jako nigdy Urodzonemu Obwinionemu przerzeczonego

21Manifestu Zanosić mocy niedawał y niezlecał tak Wiell. Stawiący się Jmie-

22niem y z woli tegoż JWiell. Pryncypała Swego o nieważność tylekroć wspom-

23nionego Manifestu niemniey o podstęp pko temuż Urodzonemu Obwinionemu

24powtornie iako nayuroczyściey Manifestuie się. Jacek Ostrowski mpa

Objaśnienia i tłumaczenia

„Maa Nne JW. Czosnowskiego S. W. pko W. Sołskiemu” – Manifestatio nobilis (manifestacja) jaśnie wielmożnego Czosnowskiego, starosty winnickiego, przeciw wielmożnemu Sołskiemu. W poprzednim zapisie stanu tytuł odczytano roboczo jako „Sobolewskiemu” – tekst aktu jednoznacznie podaje „Jana Sołskiego”. „Kwarta” – podatek z królewszczyzn (1/4 dochodu) na utrzymanie wojska, wymierzany na podstawie lustracji („Lustracyą oznaczoney”). „Sobota po Święcie Świętey Małgorzaty Panny Męczenniczki” – św. Małgorzata 13 VII; w 1769 r. 13 VII przypadał w czwartek, zatem manifest Sołskiego w grodzie latyczowskim = 15 VII 1769. „Pryncypał” – mocodawca. „mpa” – manu propria (własną ręką).

Streszczenie

28VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Jacek Ostrowski, skarbnikowic nowogrodzki, imieniem i z wyraźnej woli Józefa Kolumny Czosnowskiego, starosty winnickiego i ułanowskiego, zamanifestował przeciw Janowi Sołskiemu, który w sobotę po św. Małgorzacie (15 VII 1769) bez żadnego zlecenia, nie znając stanu dóbr starostwa ułanowskiego, podstępnie zaniósł w grodzie latyczowskim – rzekomo imieniem starosty – manifest względem kwarty ze starostwa ułanowskiego wyznaczonej lustracją. Ponieważ starosta nigdy nie upoważnił Sołskiego do takiego manifestu, Ostrowski protestuje o jego nieważność i o podstęp.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 179v (skan 0182, strona lewa)

1Maa Nne JW. Czosnowskiego S. W. in diligentia Sui

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Dwudziestego Osmego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

5demną Michałem Jedleckim Namiestnikiem plenke y Vice Regentem

6Burgrabstwa Grodzkim Winnickim. Osobiście się Stawiąc Wiell.

7Jmć Pan Jacek Ostrowski Skarbnikowic Nowogrodzki Jmieniem

8y z wyrazney Woli JWiell. Jozefa Kolumny Czosnowskiego Winnickiego

9Ułanowskiego Starosty Ubespieczaiąc Wszelką Onego Całość Uroczyście

10wcale[?] y niemogąc dla Rudnego[?] Przeiazdu w Właśnym Powiecie Prze[d]

11Niniejszemi Aktami Swiadczy y Manifestuie się w ten Sposob. Jż lubo JWiell.

12Manifestanta Pryncypał Prawu w zględem płacenia kwart przeciwnym nie będąc[?]

13nia[?] dosyć kwartę z Starostwa Ułanowskiego Uprzywileiowany Dzierżawie

14Swoiey podległego przez Lustracyą Oznaczone Ochotnie wypłacić gotow iednak

15w Czasie w Kraiu tym […] nieustannych Woysk rożnych Stanowisk y przez

16[…] […] Poddaństwo Zniszczone y Zubożone powiększey zaś

17części […] przez […] do Ucieczki przymuszone tych tak Mieszczanie

18Ułanowscy iako y Arendarze Unosząc Życie przed buntuiącymi się w głębszey

19Ukrainie Chłopstwem Owszem y Miasto y karczemnych Arędow[?] ostatnie[?] [opu-]

20szczy[?] rozeszli się przez co Wiell. Stawiący się y Pryncypał nietylko Lustra-

k. 180 (skan 0182, strona prawa)

1cyą Oznaczone ale żadney prawie z Starostwa Ułanowskiego niemaiąc Jn-

2traty przeto kwarty z tegoż Starostwa należącey wypłacić niema Sposobnoś-

3ci, w czym aby Prawa niezdał się JWiell. Starosta Winnicki y Ułanowski

4Sprzeciwiać, Wiell. Manifestant Jmieniem Onego o upadnienie w Staro-

5stwie Ułanowskim Jntrat powtornie Jak Nayuroczyściey Manifestuie

6się Jacek Ostrowski mpa

Objaśnienia i tłumaczenia

„Maa Nne JW. Czosnowskiego S. W. in diligentia Sui” – manifestacja jaśnie wielmożnego Czosnowskiego, starosty winnickiego, dla zachowania własnej pilności (in diligentia sui – na swoją ostrożność). „plenke” – plenipotentem (skrót pisarza; w tym kontekście zapewne omyłka/ozdobnik). Dolna część k. 179v zalana i wyblakła (odczyt po odejmowaniu tła); wyrazy w wierszach o wojskach i zniszczeniu poddanych odczytane częściowo. „Kwarta” – podatek z królewszczyzn na wojsko kwarciane, wymierzany wg lustracji. „Buntujące się w głębszej Ukrainie chłopstwo” – nawiązanie do koliszczyzny 1768. Akt stanowi pozytywne uzupełnienie protestu z aktu 302 (przeciw manifestowi Jana Sołskiego w grodzie latyczowskim).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Jacek Ostrowski, skarbnikowic nowogrodzki, imieniem Józefa Kolumny Czosnowskiego, starosty winnickiego i ułanowskiego, dla zabezpieczenia jego interesu (nie mogąc wnieść manifestu we właściwym powiecie) oświadczył, że starosta nie sprzeciwia się prawu o płaceniu kwart i gotów byłby wypłacić kwartę ze starostwa ułanowskiego wyznaczoną lustracją, lecz wskutek ciągłych przemarszów i postojów różnych wojsk poddani zostali zniszczeni i zubożeni, w większości zmuszeni do ucieczki, a mieszczanie ułanowscy i arendarze, ratując życie przed buntującym się w głębi Ukrainy chłopstwem, porzucili miasto i karczmy i rozeszli się. Starostwo nie ma więc prawie żadnych intrat i nie ma z czego zapłacić kwarty; aby nie uznano tego za sprzeciw wobec prawa, manifestant protestuje o upadek intrat starostwa ułanowskiego.

Transkrypcja

k. 180 (skan 0182, strona prawa)

1Maa Urodz. Duntenowey G. L.[?] in diligentia

2Cum Juramento na Regestr Rzeczy

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dwudziestego Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi

6y Przedemną Michałem Jedleckim Namiestnikiem plenke Burgrab-

7stwa y Vice Regentem Grodzkim Winnickim Comparens Personaliter

8Urodzona Jeymość Pani Teresa z Olszewskich Duntenowa niegdy Urodzo-

9nego Hieronima Duntena pozostała Małżonka Wdowa przychyla-

10iąc się do Prawa Pospolitego ponieważ przez zawziętość Wiell. Kon-

11stantego Zalińskiego Miecznika Liwskiego Smierć od okrutnego cięcia

12w Rękę razy kilka Urodzonego Hieronima Duntena Małżonka Ma-

13nifestantis nastąpiła, przeto lubo nieukoiony Żal w Sercu Kocha-

14nego Małżonka taż Urodzona żałuiąc się[?] zachowuie iednakże aby

15niezdawała się iakowym Sposobem Sukcessorow niegdyś Świętey Pa-

16mięci Urodzonego Hieronima Duntena pokrzywdzić y Cienia

17w wątpliwości niezyczenia onym dobrego uniknąć, Regestr

18Rzeczy y Summ po niegdy Świętey Pamięci pozostałych in Eam

19Juramenti Rotham: Jako więcey Rzeczy ani Summ żadnych nad te

20ktore są w Regestrze Specyfikowane nie pozostało tak mi Panie

21Boże dopomoż y Niewinna Męka Chrystusa Pana.

Objaśnienia i tłumaczenia

„G. L.” w nagłówku – zapewne „Gubernatorowey Lityńskiey” (Dunten był gubernatorem/ekonomem starostwa lityńskiego, por. akty 281, 299); odczyt liter niepewny. „Comparens Personaliter” – stawiwszy się osobiście; „plenke” – zapewne omyłkowy skrót pisarza (por. akt 303). „Manifestantis” – manifestantki. „in Eam Juramenti Rotham” – według tej roty przysięgi (następuje tekst roty). „Specyfikowane” – wyszczególnione. Przysięga dotyczy rejestru rzeczy wpisanego jako akt następny (305). O zabójstwie Hieronima Duntena przez Konstantego Zalińskiego, miecznika liwskiego, na plebanii lityńskiej 13 VIII 1769 (zm. 21 VIII) zob. akty 281, 283–284, 294–295, 298–299.

Streszczenie

28VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Teresa z Olszewskich Duntenowa, wdowa po Hieronimie Duntenie, który zmarł od kilkakrotnego okrutnego cięcia w rękę zadanego przez Konstantego Zalińskiego, miecznika liwskiego, oświadczyła, że choć pogrążona w żalu, chcąc uniknąć podejrzenia o pokrzywdzenie spadkobierców męża, składa rejestr rzeczy i sum po nim pozostałych i zaprzysięga go według roty, że poza wyszczególnionymi w rejestrze nie pozostało żadnych innych rzeczy ani sum.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 180 (skan 0182, strona prawa)

1Regestr pozostałych rzeczy po Smierci S. P. Hieronima Dun-

2tena przez Jeymć Panią Teresę Duntenowę do Zaprzy-

3siężenia. Dnia Dwudziestego Czwartego Augusti

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Spisany y

5podany.

6Primo Żupan Grodeturowy Niebieski ieden. Kontusz do Niego Ciemno

7piaszczysty kitayką Niebieską podszyty ieden. Secundo Żupan Mo-

8rowy Biały Jeden do niego kontusz Szafirowy, kitayką białą

9podszyty ieden. Tertio. Żupan Drojetowy Karmazynowy ieden.

10Quarto Żupan Sukienny karmazynowy ieden, do niego Kontusz

11[…]piaszczysty[?] ieden. Quinto Pas Lity ieden. medlowy[?] ieden. Effit

12Dwa N° 2. Sexto Czapek Dwie, z baranami Siwemi, iedna na Złoto

13robotą [Tatarską?] robiona a druga Zimowa futrem podszyta.

14Septimo Kireja [Czarna?] Wilkami podbita iedna. Octavo Beke-

15sza Zielona Lisami podszyta iedna. Nono Kitayki Karmazynowey

16na kołdrę łokci kilka. Decimo [Pończoch?] […]arthanowych[?] na […]

17par dwie. Undecimo Poszewek Czy[…] […] […]

18na poduszki Cztery. Decimo Secundo Obicia Stare dwie. Decimo Ter-

19tio Dywan Moskiewski[?] ieden nowy. Decimo Quarto Fierzyn[?] z nasz[…]

20kami białemi Dwie. Decimo Quinto poduszek Trzy. Decimo Sexto

21kontusik

k. 180v (skan 0183, strona lewa)

1Kontusik Grodeturowy w kosteczki niepodszyty po pierwszey Nieboszcze

2Zonie pozostały ieden. Decimo Septimo Garnitur na kulbakę Sukienny

3ieden ze Wszystkim należytym do kulbaki wiązaniem. Decimo Octavo

4Siodło Niemieckie iedno. Decimo Nono Siodło Porytarskie[?] iedno. Vi-

5gesimo Chomątow Cztery. Vigesimo primo Woz Wasążkowy ieden. du-

6ży niekuty ani obszyty. Drugi mnieyszy takiż. Effit Dwa N° 2. Vi-

7gesimo Secundo Drzewo na kolaskę ze wszystkim do Okucia y Spro-

8wadzenia wygotowane. Vigesimo Tertio Wędzidzik[?] Nowych Dwie

9Stara Trzecia. Musztuk bez Cuglow ieden Lejcow[?] rzemiennych Dwo-

10ie. Jtem Musztuk bez Cuglow ieden. Jtem Musztuk Mosiężny ieden bez

11rzemienia. Vigesimo Quarto Szabla iedna. Vigesimo Quinto. Strzelby

12Sztuk trzy Fuzyi Dwie Sztyrmak[?] trzeci, pistoletow roznego Roku[?]

13pięć. Vigesimo Sexto. Cyny Funtow[?] Sześć, Mis Dwie, Talerzow dziewięć.

14Vigesimo Septimo Skrzynia biała iedna, y Kufer Skurą obity ieden Vi-

15gesimo Octavo Koń biały ieden Kasztanowaty ieden Kary ieden Vigesimo

16Nono Pasieki Pni Starey Jedynaście Roiow Siedmnaście Czyni

17wszystkiey Pni Dwadzieścia Osim. Trigesimo. Bydło. Krowa z Cielęciem

18iedna Bykow po Lat trzy maiących Cztery Jałowka w trzecim Roku

19iedna Effit Sztuk Sześć N° 6. Trigesimo Primo Baranow Wołos-

20kich Dwa Skopow takichże Trzy, Owiec takichże Siedm Jagniąt Ba-

21rankow Trzy Jagniczek Trzy, pozostałych Dwie Effit Sztuk Dwa-

22dzieścia N° 20. Trigesimo Secundo Karta od Jmć Pana Przyłuskiego[?]

23za konie na Czer. Złł. Osm. Trigesimo Tertio. In Paratis po wypła-

24ceniu Zapłacenia Zasług Ludziom Służącym należących Złotych

25Siedmdziesiąt Dwoch y na pogrzeb pięćdziesiąt Czterech Zosta-

26ie Złotych Polskich Dwa Tysiące Osmset Trzydzieści Siedm N° 2837

27nadto z tey Summy 2837 Złotych Polskich wytrąciwszy na Mam-

28kę Czyli Dziewczynę do Dziecięcia Służącą do wyż wyrażoney płacy

29Ludziom Służącym Sobie nieporachowanych Złotych Polskich

30Trzydziestu Siedmiu Zostanie In Summa w gotowiznie Złł. Polskich

31Dwa tysiące Osmset Dico N° 2800. In attendentia Urodzonych Jchmciow

32Panow Wincentego Poniewirskiego[?] Onufrego Moskwickiego[?] y

33Jnnych podtenczas w Kancellaryi będących wykonała powtornie

34w pilności Swoiey Zamanifestowała się. Teresa Duntenowa

Objaśnienia i tłumaczenia

Rejestr ruchomości szlacheckich (stroje, rząd koński, broń, inwentarz). Objaśnienia: „Żupan Grodeturowy” – z grodeturu (gros de Tours, gruba tkanina jedwabna); „Morowy” – z mory (tkanina jedwabna z połyskiem falistym); „Drojetowy” – z drojetu (cienkie sukno); „kitayka” – lekka tkanina jedwabna (podszewka); „Pas Lity” – pas kontuszowy lity (przetykany złotem/srebrem); „Effit” – wynosi (efficit), razem; „Kireja” – długi płaszcz podbity futrem; „Bekiesza” – krótkie futro węgierskie; „Obicia” – obicia ścienne; „Fierzyn[?]” – zapewne firanki; „kontusik … w kosteczki” – we wzór kostkowy; „Garnitur na kulbakę” – rząd na siodło; „Siodło Porytarskie[?]” – zapewne reitarskie (rajtarskie); „Woz Wasążkowy” – wóz z wasągiem (koszem plecionym); „Drzewo na kolaskę” – drewno na powóz; „Musztuk” – wędzidło z munsztukiem, „Cugle” – wodze; „Sztyrmak[?]” – rodzaj krótkiej broni palnej (odczyt niepewny); „Cyny Funtow[?]” – naczynia cynowe na wagę; „Pasieka Pni … Roiow” – ule stare i młode roje; „Karta … za konie na Czer. Złł. Osm” – rewers (skrypt) na 8 czerwonych złotych za konie; „In Paratis” – w gotówce; „Dico” – to jest, mówię; „In attendentia” – w obecności. Rachunek: 2837 – 37 = 2800 złp gotówki po wypłaceniu 72 złp zasług służbie i 54 złp na pogrzeb. Dolne wiersze k. 180 (pozycje 7–15) zalane – odczyt częściowy. Wzmianka o „pierwszey nieboszczce żonie” Duntena i o dziecku (mamka) – Teresa była drugą żoną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

Rejestr spisany 24 VIII 1769 i podany przez Teresę Duntenową do zaprzysiężenia (wpis 28 VIII 1769, zob. akt 304): rzeczy pozostałe po Hieronimie Duntenie – kilka żupanów i kontuszy (grodeturowe, morowe, drojetowe, sukienne), pasy (lity i drugi), czapki z siwymi baranami, kireja podbita wilkami, bekiesza z lisami, kitajka na kołdrę, poszewki, obicia, dywan, firanki[?], poduszki, kontusik po pierwszej żonie; rząd koński (garnitur na kulbakę, siodła niemieckie i [rajtarskie?], chomąta, munsztuki, wędzidła), wozy wasążkowe, drewno na kolaskę; broń (szabla, 3 strzelby – 2 fuzje i [sztucer?], 5 pistoletów); cyna (misy, 9 talerzy), skrzynia i kufer; 3 konie (biały, kasztanowaty, kary); pasieka (11 starych pni i 17 rojów – razem 28); bydło (6 sztuk) i owce (20 sztuk); rewers p. Przyłuskiego[?] na 8 czerwonych złotych za konie; gotówka: po wypłacie 72 złp zasług i 54 złp na pogrzeb pozostało 2837 złp, a po odliczeniu 37 złp zaległej płacy dla mamki (służącej przy dziecku) – 2800 złp. W obecności Wincentego Poniewirskiego[?], Onufrego Moskwickiego i innych obecnych w kancelarii wdowa złożyła przysięgę i podpisała manifestację.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 180v (skan 0183, strona lewa)

1Protestacya Nne W. Ostrowskiego Chorążego Bracł. y Jnne

2Pko JW. Platerom Wwodom M. y Jnne

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dwudziestego Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkie. Winn. y Przedem-

6ną Michałem Jedleckim Namiestnikiem Burgrabstwa plenke

7y Vice Regentem Grodzkie. Winnickim Comparens Personaliter Uro-

8dzony Jan Brzeziński Nomine et Ex procuratione W. Jmć Pana Bog-

9dana Ostrowskiego Chorążego Bracł. Dobr Wsi Nosowiec Dziedzi-

10ca Pana y Jnnych na przeciwko JWW. Konstantemu y Augustynie z

11Ogińskich[?] Platerom Wojewodom Mścisławskim. Dobr Klucza Da-

12[szow]skiego[?] Dziedzicom Panom W. […]olskiemu[?] Dąbkowskiemu[?]

13Ekonomowi Urodz. Kalitynowi y Jnnym Skarżył y protesto-

14wał się. O to. Jż W. Jmć Pan Ekonom, Pisarz y Dyspozytoro-

15wie, Czyli z Rozkazu JWW. Woiewodow Czyli z […] własnym

16myślem[?] albo Jchmć Dyspozytorowie dla Zysku Swego w Gra-

k. 181 (skan 0183, strona prawa)

1nice Wsi Nosowiec upieraiąc się y rożne Krzywdy czynic dopuszczaią,

2gdy tak w Roku przeszłym Urz. Kalityn z Szarłożec[?] własney Nosowiec-

3kiey[?] Łąky Wasyla Chomky po kosarzach Dwoch Petra Cymerdiuka po ko-

4sarzach Dziesiu[?] Michała Mukowinika[?] po kosarzach Czterech

5Leska Kaniża[?] po kosarzach Dwoch pokoszone Siano zabrał pod-

6danych Nosowieckich y Do Dziurżyniec[?] zaprowadził, z ktorych Sia-

7na[?] Jedno na Swoią potrzeb obrocił, drugie zważaiąc że nie spra-

8wiedliwie zabrał, przecięż niebez Zysku Swego, bo Jwan Bi-

9lan wykupuiąc Siano Swoie dał owsa korzec, kur Dwoie, Prosy[?]

10Piet[?] Pastie[?] Gorzałki kwartę iedne, Ostatek ale Jwana Kitiyka[?]

11zabrane kup Dwie Brusow dup[?] przez Urz. Kalityna do

12Dziurżyniec[?] na wielokrotne prośby y Rekwizycyi nieoddane

13Jako też y w Roku niniejszym Bydło z Tłoki y przeszłogoczno[?] No-

14sowieckich, blizko Lasu (Dubowa nazwanego, ktory Las do No-

15sowiec należy, a W. obwinieni gwałtownie odbieraią) zabie-

16raią y wykupywać wymagaią, iakoż Maiorno[?] Szynkarz[?] No-

17sowiecki wykupuiąc Bydło zaięte Swoie z Tłoki dał Złł. dwa

18y Gr. Sześć, Bilan Złł. Jeden, Wasyl Chomza Złł. Trzy, takoż

19Cymarczuk Złł. dwa y Dzień kosił, Fedko Pakże[?] dał Gr. Czter-

20naście y Dwa Dni kosił, Josyp Bednarz dał Złł. Trzy, y Trzy

21Dni kosił, Hawryło Słusarz dał Złł. Cztery Gr. Osmnaście, urz.

22Kalitynowi wtedy w Dziurżyńcach[?], wykupuiąc Bydła Swoie,

23Jwan Chomin Zawoły[?] Sukię[?] dał Gr. dwadzieścia, Pawła Bew-

24zika[?] zaięte woły z Tłoki Cztery w Pitkowcach[?] Dni dwa trzymali

25y robili na wiosnę, a od wykupna dał Złł. Jeden, Jwana Łysenko[?]

26[…] Wołow Sześć, Andrzeia Szepa[?] ieden, […] ieden, Chwedka[?]

27Chałupy[?] dwa, do Pitkowiec[?] zaięli, Dni Trzy robili y od wykupna

28dał Kurdy[?] od Wołu po pułzłotego[?], y podkapturowi[?] a u Kryszki[?] Kopust-

29nego[?] Zabrano popiołu dobitek[?] w Nosowieckim Lesie na palonego[?]

30Cebrow dwadzieścia, Czuhay Żelazko y onego zbito, wołow Cztery No-

31sowieckich dworskich od Parobkow rabunkowych[?] Drzewo pod Szu-

32ry[?] Nosowieckie, ktorych pobili, w Zieli[?] Cały dzień głodem morzyli,

33Jwana Biłana wołow Cztery na wiosnę z polanki zaięli do

34Pitkowiec[?] zapędzili, Dni Cztery orali wołami, Rog zbili, gdy przyszedł

35teraz Bilan za swoiemi wołami, Czuhay, Żelazko y Jnnych

36Ludzi Nosowieckich bez grabie[?] Siekiery Zielonych Lasow Noso-

37wieckich zabierać y dotąd nieoddawać, Jako też y rożne fanty

38Ludzi […] obwinieni dopuścili się sco[?] Plenius

39Protestant nnc Cuius Supra Jterum querit. Comparens

40nie umieiący pisać krzyż S. kładnie J. Brzeziński ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt bardzo trudny: dolna część k. 180v zalana, k. 181 pisana drobnym, pospiesznym pismem z licznymi ruskimi imionami chłopów i nazwami lokalnymi – wiele miejsc niepewnych ([?]). „Nomine et Ex procuratione” – imieniem i z pełnomocnictwa; „Wwodom M.” – wojewodom mścisławskim (Konstanty Ludwik Plater, wojewoda mścisławski, i jego żona Augustyna z Ogińskich – identyfikacja żony prawdopodobna); „klucz Da[szow]ski[?]” – Daszów, dobra Platerów (por. 44-1-4, akty 262–263); „kosarz” – miara łąki (ilość, którą skosi jeden kosiarz w dzień); „Tłoka” – szkoda (bydło zajęte w szkodzie, wykupywane przez właścicieli); „Rekwizycya” – upomnienie, wezwanie; „Czuhay” – sukmana (czuha); „Cebry” – ceber, naczynie drewniane; „Plenius Protestans nunc cuius supra iterum querit” – obszerniej protestujący, ten co wyżej, ponownie się skarży; „Comparens” – stawający. Nazwy wsi sąsiednich: Dziurżyńce[?] (miejsce, gdzie zaprowadzono siano i gdzie wykupywano bydło) i Pitkowce[?] (dokąd zapędzano woły) – zapewne wsie klucza Platerów; odczyt nazw do weryfikacji. Stawający (J. Brzeziński) niepiśmienny – postawił krzyż.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Jan Brzeziński, imieniem i z pełnomocnictwa Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, dziedzica wsi Nosowce, protestował przeciw Konstantemu i Augustynie z Ogińskich [?] Platerom, wojewodom mścisławskim, dziedzicom klucza daszowskiego [?], ich ekonomowi [Dąbkowskiemu?], Kalitynowi i innym dyspozytorom, że – z rozkazu państwa lub z własnej woli i dla zysku – wdzierają się w granice Nosowiec i wyrządzają krzywdy: w roku ubiegłym Kalityn zabrał siano skoszone na łąkach poddanych nosowieckich (Wasyla Chomki, Petra Cymerdiuka, Michała Mukowinika [?], Leska Kaniża [?]) i wywiózł je do Dziurżyniec [?], część zużył, a resztę kazał wykupywać za owies, kury, gorzałkę itd.; w bieżącym roku zajmują bydło nosowieckie w szkodzie przy lesie Dubowym (należącym do Nosowiec, a gwałtem odbieranym) i każą je wykupywać – wymieniono opłaty kilkunastu chłopów (od kilkunastu groszy do kilku złotych) i dni odrobku przy koszeniu; zajęte woły używano do orki w Pitkowcach [?], zabrano chłopom cebry, czuhaje, żelazne narzędzia i siekiery w lasach nosowieckich, pobito parobków dworskich i morzono ich głodem, Iwanowi Biłanowi zajęto cztery woły i złamano róg. Wymienione rzeczy dotąd nie zostały zwrócone.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 181v (skan 0184, strona lewa)

1[Górna połowa strony pusta – przekreślona wielką literą „Z” (zabezpieczenie wolnego miejsca).]

2Maa Nne W. Ostrowskiego Ch. B. y Jnne

3pko W. Łaczyńskiemu cum Visione

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Augusti Dwudziestego Dziewiątego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

7demną Michałem Jedleckim Namiestnikiem Burgrabstwa y

8Vice Regentem Grodzkim Winnickim Comparens Personaliter Ur. Jmć

9Pan Michał Stefanowicz nne et ex Commisso Wiell. Bogdana O-

10strowskiego Chorążego Bracł. Dobr Kuźmińcy[?] y Semenek Dziedzi-

11ca Pana W. Stanisława Nowowieyskiego Stolnika owruckiego wsi

12Semenek Adama Bieniewskiego Cześnika Bełzk. Części Kosynowy

13Possessorow Urz. Kulczyckiego y Turakowskiego[?] Dyspozytorow, Pra-

14cowitych Stryka Kopystnego, Rusia Płoszenka[?] y Jnnych Jmieniem

15na y pko Wiell. Rozalii z Baybużow Ł[aczyńskiey] Cz[eśnikowey] Bracł.[?] Matce Jano-

16wi lub Jnnego Jmienia Synowi Łaczyńskim. Dobr Kropiwny Niż-

17szey Dziedzicom Panom, Urod. Baczyńskiemu y Sawickiemu, Wieleb.

18[…] Hrydku[?] Parochowi Kropiwnickiemu y Całey Gromadzie Kra-

19piwny[?] y Protestuie się oto Jż Wiell. Łaczyński wzruszaiąc Spokoyność

20Sąsiedzką, zwiodszy[?] Zdray[?] Staw niegdy wyrosłych[?] na […]

21Grubeszcie[?] zdawna Spokoynie do Kosenowy[?] Używaney, a teraz

22Stryka Kopystnego gwałtownie do Kropiwney odebrał […] przy […]

23że Stawie będącemu Temuż Strykowi K[opystnemu] […]

24Jego Wiell. Łaczyński wołowni[?] dał […]

25Jące[?] Złł. Sześć[?] wziąć Dysponował […]

26[…] poddanych […]

27[…] […] Dobra Semeńskie[?] […]

28[…] […] Brusłowiane[?] kazał […]

29[…] Kiernaż[?] y Szczurach[?] Gwałtownie

30[…] […] Dworskie […]

31[…] Bydło Kosynowskie iako […]

32[…] […] y z Pańskim Swoim […]

33[…] w Kluczu Kuźminieckim[?] […]

34[…] Zabrawszy[?] Bydło […] Sobie do Kropiwny[?]

k. 182 (skan 0184, strona prawa)

1Semeńskie y Kosynowskie między zarażone u siebie bydło w Kropiwny za-

2pędzić kazał. A co większa Sianożęci Wsi Kosynowy iako to Hawryła Gubzio-

3wego Skosić Skoszone nawet Zebrać Michayła Mazura przeszkodził[?] iedną Spaść

4a drugą Skosić Jnnych Ludzi Bydłem wypaść y Stratować, Kopie Siana

5Pracowitego Jwana Diadena[?] Dwadzieścia wziąć dopuścił. Na ostatek Kruzli[?]

6Dni Cztery Bieniewskiego Poddanych zaś Kosynowskich iako to Jacka Pas-

7tucha Prosa puł Dnia, Chwedka Jamkowego Przenicy tyleż. Michayła

8Ostapińca[?] Jęczmienia dzień, Urodzonego Madziełowskiego[?] Żyta Ozimego

9dzień, Marka Kilimnika Żyta Dni Dwa, Przenicy Jeden, Dacka[?] Władyki Żyta

10Kop Osm, y Prosa Dni Dwa, Wasylika Żyta pułtora Dnia, Jwana Biała-

11ki[?] Żyta puł Kopy, Chłuskiego[?] Żyta y Przenicy Dni Dwa, y Jnnych Ludzi

12Spaść Poddanym Kropiwniańskim dozwolił Jakoż dworem[?] […]

13y mocz[?] Jnnych Czasow od Wiosny po kilka Sztuk Bydła Kropiwniań-

14skiego ze Spaszy[?] do Kosynowy Zaymowano na Rekwizycyą Ludziom

15Kropiwniańskim z Obowiązującym się nad grodzie[?] Szkody wracano,

16ktorzy po odebraniu Bydła powiadali że nie dać niemożemy, gdyż nam

17Pan pozwala Spasać. Raz Dnia Drugiego Augusta Bydła z kornmi[?]

18Sztuk Sześćdziesiąt tak Pańskich y Parocha Tameyszego Jakoż[?]

19Gromady Kropiwniańskiey z Zboża y Sianożęci Kosynowskich

20Zaięto, y Chcąc tak Prawo Sąsiedztwa Jako y Prawo Oyczyste Za-

21chować, do Prezenty zaraz Bydła niegnano, ale wprzod obwiesz-

22czono aby Wiell. Łaczyński wysłał Ludzi do oparzenia[?] Szkody

23w Zbożu y Sianożęciach Czego Swiadkiem jest Jurko Kyryłow[?] Jać[?]

24z Kropiwny Niższey, iż posyłano do W. Łaczyńskiego wtey

25materyi. Lecz Wiell. Łaczyński od dnia do dnia zwłokę

26czynił a na ostatek wyiechawszy Sam w pole y między

27niwy y Sianożęci Kosynowskie widząc Szkodę tak w Zbożu

28iako y Sianożęciach, za Szkodę choć nierowną rekompensę

29obiecował dać Kop pięć Zboża, Ludziom Kosynowskim. Lecz

30y tego dać niechciał. Jeszcze w Manifeście Swoim niesłu-

31szną otrzymanie bydła pretensyą wformował, iako pożycze-

32niu[?] bydła Jego Zarazy dopłata[?]. Lecz ten Zarzut jest niesprawie-

33dliwy, bo pierwey bydło Kosynowskie y Kuźminieckie Za-

34raziło się od bydła Kropiwniańskiego, ułaskawszy[?] Kropiwna niższa

35bliżey Kaygoroda[?] miasteczka, w ktorym bydło gniło y gnie,

36a Chłopi Kropiwniańscy co dzień niemal w Kaygrodzie[?] bywaią,

37[większ]a że Trzoda Kropiwiańska z Kaygrodzką[?] Schadza się

38[…] że one bydło Kropiwniańskie tuż na polu pasło[?]

39[…] Ostrowie[?] Kosenskich[?] nabawili, iż tak bydło

40[…] Zarażeni byli Ludzie Kosynowscy

41[…] […] co dzień niemal […]

42[…]

43[…] Kropiwniańskie[?] bydło […]

44[…] […] Kropiwny[?] […]

45[…] […]

46[…] […]

47[Kilka dolnych wierszy strony zalanych i całkowicie wyblakłych – nieczytelne; obejmowały koniec manifestacji i początek relacji woźnego.]

k. 182v (skan 0185, strona lewa)

1Dobrowolnie Zeznał, iż on Roku y Miesiąca na Akcie wyrażonych

2Dnia drugiego Augusti na affektacyą y prawną Rekwizycyą

3Wiell. Bogdana Ostrowskiego Chorążego Bracł. Maiąc przy sobie

4Stronę Szlachty Ur. Jchmciow PP. Jana Żurakowskiego y Anto-

5niego Manetkowskiego[?] Zieżdżał na pola y Sianożęci wsi Ko-

6synowy, gdzie będąc widział y oglądał wstrzeżl[?] w Bie-

7niewskiego Szkody nad niwą[?] Cztery. Marka Kilimnika Żyta

8Dzień, Przenicy dzień Spasiony y Jnnych wiele Ludzi Zboże

9y Sianożęci powypasane y Stratowane, ktore to Zboże y Sia-

10nożęci, Szyskał[?] Jż Są popasione y potratowane przez Ludzi

11Kropiwny niższey. Co widziawszy y oglądawszy Szlachta So-

12bie przytomna poświadczywszy Wizyą[?] Zamknął powrocił y tu do

13acta przybywszy prawdziwey wizyi Swoiey uczynił y Zez-

14nał Rellacyą prosząc żaś Comparens Manifestacyą Jako

15y Woźny Wizyi Rellacyi actis Connotari Co y otrzymali

16Michał Stefanowicz pp. Woźny nieumieiący pisać Zna-

17kiem krzyża S. podpisuię się Teodor Spirczak[?] ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt bardzo zniszczony: dolne partie k. 181v i k. 182 zalane i wyblakłe (odczyty po odejmowaniu tła, liczne luki); górna połowa k. 181v pusta, przekreślona wielkim „Z”. „nne et ex Commisso” – imieniem i z polecenia; „Possessorow” – posesorów (dzierżawców); „Pracowitych” – formuła dla chłopów (pracowity); „Wieleb. … Parochowi” – wielebnemu parochowi (duchowny unicki); „Sianożęć” – łąka kośna; „Prezenta” – areszt, zajęcie bydła w szkodzie (zatrzymanie na dworze); „affektacya” – żądanie; „Comparens … actis Connotari” – stawający (prosił) o wpisanie do akt; „pp.” – zapewne „propria (manu)”. Kontekst: spór Bogdana Ostrowskiego (Kuźmińce, Semenki, Kosenów) z Łaczyńskimi z Kropiwny Niższej – por. akty 217, 250, 265, 271–273. Zaraza bydła (pomór) w miasteczku „Kaygorod[?]” i w okolicy; nazwa miasteczka niepewna (może Kazimierz/Kaygród – do weryfikacji). Imiona chłopów kosenowskich i semeneckich odczytywane z dużą niepewnością. Woźny: Teodor Spirczak [?] (odczyt nazwiska niepewny).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Michał Stefanowicz, imieniem Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, dziedzica Kuźmińców [?] i Semenek, Stanisława Nowowiejskiego, stolnika owruckiego (posesora Semenek), Adama Bieniewskiego, cześnika bełskiego (posesora części Kosenowa [?]), dyspozytorów Kulczyckiego i Turakowskiego [?] oraz chłopów Stryka Kopystnego, Rusia Płoszenka [?] i innych, manifestował przeciw Rozalii z Bajbuzów Łaczyńskiej i jej synowi Janowi (lub innemu), dziedzicom Kropiwny Niższej, ich ludziom Bączyńskiemu i Sawickiemu, parochowi kropiwnickiemu i gromadzie. Łaczyński, naruszając pokój sąsiedzki, gwałtem odebrał do Kropiwny staw od dawna używany przez Kosenów [?] (przy którym gospodarował Stryk Kopystny), czynił inne szkody (fragmenty nieczytelne), dopuścił do wypasania przez bydło kropiwniańskie sianożęci i zbóż chłopów kosenowskich i semeneckich (wyliczono szkody kilkunastu gospodarzy w życie, pszenicy, prosie, jęczmieniu i sianie) oraz zapędzał zarażone bydło. Gdy 2 VIII zajęto w szkodzie 60 sztuk bydła dworskiego, parocha i gromady kropiwniańskiej, Ostrowscy – zachowując prawo sąsiedzkie – najpierw wezwali Łaczyńskiego do oszacowania szkód; ten zwlekał, w końcu obiecał 5 kop zboża jako odszkodowanie, lecz nie dał, a w swym manifeście niesłusznie zarzucił, że zatrzymanie bydła spowodowało zarazę. Manifestant twierdzi odwrotnie: bydło kosenowskie i kuźminieckie zaraziło się od kropiwniańskiego, bo Kropiwna leży bliżej miasteczka Kaygorod [?], gdzie bydło pada, a trzody kropiwniańskie stykają się z tamtejszymi. Dalsza część (koniec manifestacji, początek relacji) nieczytelna. W relacji woźny Teodor Spirczak [?] zeznał, że 2 VIII 1769 na żądanie Ostrowskiego, ze szlachtą Janem Żurakowskim i Antonim Manetkowskim [?], obejrzał na polach i sianożęciach Kosenowa [?] zboża i łąki wypasione i stratowane przez ludzi z Kropiwny Niższej (m.in. u Marka Kilimnika). Stefanowicz podpisał się, woźny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 182v (skan 0185, strona lewa)

1Maa nne JOX. Antoniego Czetwertyńskiego

2S. D. pko W. Olszewskiemu y In.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dwudziestego Dziewiątego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickie-

6mi y przedemną Michałem Jedleckim Namiestnikiem

7[…] Burgrabstwa y Vice Regentem Grodzkim Win-

8nickim. Comparens Personaliter Ur. Jmć Pan Krzysztof Kozic-

9ki nne et ex Commisso JOX. Jmci Antoniego Czetwertyńskiego

10S[taroś]c[ic]a Danisłowskiego[?] Jako nayuroczyściey pko Urz. Olszewskiemu

11Dobr Wsi Murachwiańskiey Ekonomowi niewiernemu Merdce

12przedtym obywatelowi y Arędarzowi Januszgrodzkiemu, ale te-

13raz w Miasteczku[?] Mieszkaiącemu y Jnnym, oto Jż by ta Spra-

14wa z słuszności należyć miała, Manifestuie się y Protestu-

15ie, oto Jż Urz. Olszewski Ekonom y Jnni obżałowani dając

16protekcyą niewiernemu Morthowi od Słusznego y nale-

17żytego z Aręd trzymanych przez Lat kilka Długu[?] Sprawie-

18dliwego oddania Obrachunku[?] Wielokrotną Rekwizycyą w Spra-

19wie puszczaią oczewistą prawdę Cmiąc, Jeszcze po Akto[…]

20manifestami ozdobić[?] Czyli raczey sam Merdko w[…]

21JW. Pana Swego Credit opisuie[?] calamo ad […]

22rum do rozsądzenia ale zapozywaią Cho[…]

23widząc że Niewierny Merdko […]

24Szesnaście[?] […] Summy[?] […]

25parenti[?] […] […]

26[…] […]

27[…] […] […] y […]

28[…] […] […] […] […] […]

29[…] […] […] […]

30[…] […] […] […]

31Drugie dwa Złł. Pol. Dziesięć Mi[…]

32Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątym Roku dane Swiadczy[?]

33[reklamant:] y Długu

k. 183 (skan 0185, strona prawa)

1y Długu rzetelnie winnego oczewistości okazuie, otoż miasto uskromić się[?] Spra-

2wiedliwego wykrętnym[?] Jeląc[?] Niewierny Merdko Sposobem, a tego

3bardziey iestże ukrzywdził[?] Jak nieoddaniem wzmiankowanego Dłu-

4gu Skarb JO. Comptis Pryncypała, Kontraktu na Arędę Karczemną

5Januszgrodzką w Roku Teraznieyszym Do Złł.[?] Sześć Tysięcy wzię-

6ty[?] lubo Cztery Tysiący miał Niech[?] […] niedotrzymał, a nadto trzyma-

7iąc tym ułowszy[?] Jnnym do Zaarędowania drogę Zatamował

8y wytrzeł[?] uczynił, a ztąd upadek nieznosny Skarbowi przyniosł

9nadto Ludzi przez niesprawiedliwe przypiski do rozeyścia się y

10uciezki[?] pobudził, Mieszczan przez rożne bayki z Miasta Janusz-

11grodu[?] straszył y co tylko mogł nayluynyzlniey[?] to na Szkodzie

12Skarbu JO. Comtis Pryncypała wyrządzał Wybił[?], na resztę Chcąc

13pokazać niewinny[?] a bardziey wywinąć się y wymknąć z Sprawie-

14dliwych pretensyi a protekcyą zasłonić się od oddania z siebie należy-

15tey Satysfakcyi y Słusznego uspokoienia, ad In Competens forum

16iakowsi[?] Sobie niesłuszne pretensye ob Comtis Pryncypała

17pociąga Protekcyi, Służba Manifestant sinistre[?] […]

18Prawa y Słuszności […] oco wszystko tak o prześladowanie Niewier-

19nego Merdki na kilka krotne Rekwizycye Satysfakcyi nieuczy-

20nienie, a ztąd wielkie Uszkodzenie Skarbowi przynoszone[?] Onie[?]

21słusznie […] pociągnienie[?], Jako też y Jnne pretensye Czasu

22Sprawy obszerniey wyrazić się maiące, Jterum atq. Jterum

23Contra praenominatos nne Cuius Supra manifestatur et Pro-

24testatur Krzysztof Kozicki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Dolna część k. 182v zalana – kilka wierszy nieczytelnych (#PARTIAL). „S. D.” – zapewne starościc danisłowski (por. akt 301; w rkp. tu „S…ca Danisłowskiego[?]”, odczyt tytułu niepewny). „Murachwa” = Januszgród (dobra ks. Antoniego Czetwertyńskiego). „Merdko/Mordko” – zapewne Mordko Lejbowicz, były arendarz murachwski/januszgrodzki, który pozwał ks. Czetwertyńskiego przed Komisję Skarbu Koronnego o 10 000 złp (akty 300–301); niniejsza manifestacja jest kontrprotestem strony książęcej. „Comptis Pryncypał” – pryncypał komparenta; „ad In Competens forum” – przed niewłaściwy sąd (tj. Komisję Skarbu zamiast sądów właściwych); „sinistre” – opacznie; „Iterum atque iterum contra praenominatos nomine cuius supra manifestatur et protestatur” – raz jeszcze przeciw wyżej wymienionym imieniem jak wyżej manifestuje się i protestuje. „mp.” – manu propria.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Krzysztof Kozicki, imieniem ks. Antoniego Czetwertyńskiego, starościca danisłowskiego [?], manifestował przeciw Olszewskiemu, ekonomowi dóbr murachwiańskich, oraz Żydowi Merdce (Mordce), dawnemu obywatelowi i arendarzowi januszgrodzkiemu, i innym. Ekonom, osłaniając Mordkę, uniemożliwia rozliczenie należności z arend trzymanych przez kilka lat; Mordko zaś, zamiast spłacić rzetelny dług, uchyla się od zapłaty, nie dotrzymał kontraktu na arendę karczemną januszgrodzką w bieżącym roku (sumy kilku tysięcy złotych), zamknął innym drogę do wydzierżawienia arendy, przez niesprawiedliwe przypiski skłaniał ludzi do rozejścia się i ucieczki, straszył mieszczan, wyrządzał szkody skarbowi księcia, a teraz – chcąc uniknąć satysfakcji – pozywa księcia z niesłusznymi pretensjami przed niewłaściwy sąd (Komisję Skarbu; por. akty 300–301). Część wywodu (dolne wiersze k. 182v) nieczytelna. Manifestant zastrzega szczegółowe wyłożenie pretensji w toku sprawy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 183 (skan 0185, strona prawa)

1Maa Nne W. Jacyniczowey[?] Horod. Łm.[?]

2Jn Diligentia ob[?] Expleta[?] Possessione

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Dwudziestego Dziewiątego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winni-

6ckiemi y Przedemną Michałem Jedleckim Namiestnikiem

7plenke Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Comparens

8Personaliter Urz. Jmć Pan Woyciech Jurski[?] imieniem Wiell. Jmć

9Pani […] z Krzyżanowskich Jacyniczowey[?] Horodniczyny Ło-

10mżyńskiey[?] tak w pilności Manifestuie się, iż Wiell. Jacyniczowa

11powziąwszy[?] Dnia Czwartego, a Opisaney w Grodzie Winnickim Dnia

12Piętnastego Julii Roku Niniejszego na fundamencie Praw Tey

13że Wiell. Jacyniczowey Służących Jntromisyi w Dobra wsi Par-

14[…]mowkie[?] Olchowka y Parpan[?] y po odebraniu w Possesyą Swo-

15ią tey Zmiankowane Dobra z poddanymi się w Possessyą[?]

16[…] tych wsiach mieszkaiące[?] dla oddawania powin-

17[ności …] Szarwarkow[?] przez niedziel Cztery y Dni Cztery.

18[…] wyrażonych Spokoynie nieminie[?] Jmpu-

19[…] […] […]ości przeszkody y

20[…] […] Possessyi[?] […]

21[…] […] […] […]

22[Dolne wiersze aktu zalane i nieczytelne.]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w większości wyblakły w dolnej części (zalanie) – odczyt fragmentaryczny. Nazwisko i tytuł mocodawczyni niepewne (por. akty 340, 342: Helena z Krzyżanowskich Jaczyniczowa, horodniczyna [krzemieniecka?] – zapewne ta sama osoba, a skrót „Horod. Łm.[?]” należy może czytać inaczej): w nagłówku „W. Jacyniczowey[?] Horod. Łm.[?]” – może Jacyniczowa (por. Jacynicz w 44-1-3, klucz torczycki), horodniczyna łomżyńska [?]; imię nieodczytane. Nazwy wsi (Olchówka [?], Parpan [?]) niepewne. „In diligentia ob expletam possessionem” – dla zachowania pilności z powodu dokonanego objęcia posiadania; „Intromisya” – wprowadzenie w posiadanie (opisana w grodzie winnickim 15 VII 1769 – por. akty z połowy lipca).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Wojciech Jurski [?], imieniem [?] z Krzyżanowskich Jacyniczowej [?], horodniczyny łomżyńskiej [?], dla zachowania pilności oświadczył, że jego mocodawczyni – na podstawie przysługujących jej praw – uzyskała intromisję (opisaną w grodzie winnickim 15 VII 1769) w dobra wsi […]ówka [?], Olchówka [?] i Parpan [?], objęła je wraz z poddanymi w posiadanie i wyznaczyła powinności (m.in. szarwarki przez 4 tygodnie i 4 dni); dalsza część – zapewne o przeszkodach w spokojnym posiadaniu – nieczytelna.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 183 (skan 0185, strona prawa)

1[Nagłówek marginalny – nieczytelny (zalanie).]

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego [odczyt częściowy]

k. 183v (skan 0186, strona lewa)

1Miesiąca Augusti Trzydziestego Dnia

2Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

3demną Michałem Jedleckim Namiestnikiem plenke Burgrabstwa y Vice Re-

4gentem Grodzkim Winnickim. Comparens Personaliter Urodz. Jegmć

5Pan Antoni Bieliński Urodz. Pawła Bielińskiego Syn ktorego Jmie-

6niem Czyni Solennie przychylaiąc się do dawnieyszego Jmieniem

7Skarbu y Dobr Całości Pana y Zwierzchności Dworskiey w Grodzie Ży-

8tomirskim dawniey Zaniesionego Nieponawiaiąc Punktow Uzalemu[?]

9ale obiaśniaiąc krzywdy na Gaci[?] Brodeckim podziałane quam Solen-

10nissimi pko Wiell. Prążkowskiemu[?] y Jnnym w Społ Kolegom Swoim[?]

11co do konwoiow, Niemniey Ludziom Służącym Haydukom przy grobli[?] będą-

12cym, Skarży y Manifestuie się, oto Jż Wiell. Prążkowski Czyli niewiadomą

13podbytnością a bardziey z niektorych wiadomości przyległy będąc, z go-

14nem[?] pędzonym przez Gacią Brodeckie podczas rewolucyi y Zamiesza-

15nia kraju Lancował[?] Swoich Ludzi do przeboiem przeyścia przez Gacią

16niepłacenia mostowego Prawem Oznaczonego, a gdy Urodzony kompa-

17rent dla ostrzeżenia Skarbu Całości przy Zwierzchności Oyca nad Dobra-

18mi Zapłacenia podług istoty lub Oświecenia przyczyny niepłacenia

19Mostowego domagał się, Tak Sam Wiell. Prążkowski iak Supponi[?] tur[?]

20iako y Ludzie onegoż, Szlachta do Strzelby y Szabel, Haydacy do Drągow

21porwali się, a Urodz. komparenta Łżyć y dyffamować poczęli, Urodz. kompa-

22rent pomiarkowawszy Swoią niebespieczność w Zdrowiu y Życiu na Konia

23w Siodłszy[?] do Domu y do Wsi Brodeckiego uciekać umyślił, Zwyż zaś

24wyrażeni Obżałowani Na Konie wpadszy iedni ze Strzelbo y Dubaia-

25mi[?] pospolitości z Drągami tak okrutnie w dogonić Zaiętego[?] się bili, że

26przy ostatnich Siłach tak Swoich iako y Konia co pod nim był odstrze-

27lem[?] się na postrach Jnnym Salwować Życie Swoie przymiewolony[?],

28za ktorym gdy Ci goniący Strzelali in eo Conflictu niezmoźna do-

29ie[?], bo tylko onymże wiadomości iak z między onychże ieden za-

30bity[?] Swoie poniosł[?] teraz zaś ponieważ Pieże[?] Urodz. Prążkowski

31movendo actionem […] Fautorum[?] Conatorum[?] Urodz. Comparenta

32obwinienia, Za czym Niniejszy Comparens iako przyczyny inszey nie-

33maiący, bo ani Osoby zabitego Niez nayomy, ani preludu[?] lub żalu

34iakiego niebędąc, a bardziey nayazd y Czuwanie na Życie Swoie-

35nie niewinnego[?] możąc[?] raczey praemissorum[?] aż by mniey ocze-

36wistości rzeczy Całey y przypadkowey Smierci okazała się że Nie-

37winność Swoią oświadcza pko W. Zaniesionemu od Strony Mani-

38festowi tudzież Aresztowi bez żadney przyczyny y bez

39istoty prawdy w Grodzie Kijowskim Zaniesionemu [manifes-]

40tatur. A. Bieliński mpa

Objaśnienia i tłumaczenia

Nagłówek aktu (k. 183 dół) zalany – tytuł zrekonstruowany z treści. Pismo pospieszne, wiele wyrazów niepewnych. „Gać” – grobla (droga na grobli przez bagno), przy której pobierano mostowe; „Gać Brodecka” / „Wieś Brodeckie” – zapewne Brodecki (Brodeckie) w woj. kijowskim (powołanie się na gród żytomierski i kijowski); identyfikacja do weryfikacji. „rewolucya y zamieszanie kraju” – koliszczyzna 1768 i walki konfederacji barskiej. „Lancować” – puszczać, wysyłać (?) – odczyt niepewny. „Salwować życie” – ratować; „in eo conflictu” – w tym starciu; „movendo actionem” – wszczynając powództwo. Akt jest kontrmanifestem: strona Prążkowskiego [?] zaniosła w grodzie kijowskim manifest i areszt przeciw Bielińskiemu o śmierć jednego z napastników.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Antoni Bieliński, syn Pawła Bielińskiego (w którego imieniu występuje), nawiązując do wcześniejszego manifestu wniesionego w grodzie żytomierskim, oskarżył Prążkowskiego [?], jego towarzyszy z konwoju i hajduków, że podczas zamieszek w kraju, pędząc stado [?] przez gać (groblę) brodecką [?], chcieli przejść przemocą bez opłacenia prawnie ustalonego mostowego. Gdy Bieliński, strzegąc praw ojca, zażądał zapłaty lub wyjaśnienia, szlachta chwyciła za strzelby i szable, a hajducy za drągi, lżono go; gdy ratując się uciekał konno do domu i do wsi Brodeckie [?], gonili go, strzelali i bili, tak że ostatkiem sił, broniąc się wystrzałem, ocalił życie. Ponieważ jeden z napastników zginął, a Prążkowski zaniósł przeciw niemu manifest i areszt w grodzie kijowskim, Bieliński oświadcza swą niewinność (nie znał zabitego, nie miał do niego żadnej urazy, działał w obronie przed napaścią) i protestuje przeciw temu manifestowi i aresztowi jako bezpodstawnym.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 183v (skan 0186, strona lewa)

1[Nagłówek marginalny i początek aktu zalane – nieczytelne.]

2[Miesiąca Augusti Trzydziestego?] Pierwszego Dnia

3[Kilka wierszy formuły wstępnej nieczytelnych; widoczne tylko pojedyncze wyrazy, m.in. „Comparens”.]

k. 184 (skan 0186, strona prawa)

1personaliter W. Jegmć Pan Stanisław Witkowski Kommissarz Dobr

2Ukraińskich W. Łasymowskiego[?] St. Turzańskiego[?] Kommissarz Zapobie-

3gaiąc Całości honoru y Substancyi Swoiey aby z tey iakowego niepoło[?]

4uszkodzenia też w pilności Swoiey zaniosł Manifestacyą, iż lubo we

5Wsiach Żerdziach[?] y Tarnawie w Possesyi W. Pryncypała Comparen-

6tis będących Pułbeczkow niepełnych Trzy po Garcy Trzy[dzieści?] Miodu

7w Sobie maiących z Dziesięciny Kościelney nabił, że iednakże

8też Same Pułbeczki z Miodem dla niesposobności Transporto-

9wać niemogł do W. Pryncypała, ani onych w Zwyż Zmianko-

10wanych Dobrach dla ustawicznych Jnkursyi w Ukrainie zosta-

11wić od waży się, ale tenże Sam Miod do Spieszniyszego Miey-

12sca to iest Miasta Winnicy wzioł Uważaiąc lepsze bespieczeństwo

13iest[?] y w blizkości Winnicy w Dzienne[?] zmagaią się nieszczęśliwości[?]

14z Ludzmi Szlachtą y Possessorstwo Życiem umkliwi[?] maią, Tego z oba-

15wiaiąc się W. Komparent, aby podobnież nieprzyszło[?] tych Same

16Życie unosić y lakby nieprzyszło do tego żeby ten że Miod ochro-

17nić więc przymuszony nieszczęśliwemi w Ukrainie przy-

18padkami Też Same Pułbeczki z Miodem Trzy, iako też y Ko-

19nia karego Wałego Lat Dziesięć maiącego w Kancellaryi

20Grodzkiey Winnickiey prezentował y Ubiezpieczona żądał

21ktorego Amiwado[?] Assekuracyi przydany Szlachetny

22Błażey Kiniewski[?] Jeneral Woiewodztwa Bracł. w przy-

23tomności Urodz. Woyciecha Jastrzębskiego y Jana Pu-

24chalskiego[?] szacował pułbeczkow Trzy, każdy Pułbeczek

25po Garcy Trzy w Sobie maiący każdy Garniec po Złł.

26Poll. Siedm Konia karego Lat Dziesięć maiącego małego

27w Cenie Złł. Dziesięć, ktore to przysłowane[?] y Otaxowane Rze-

28czy wyż wyrażone W. Komparent do Siebie wyiąwszy[?] w pil-

29ności Swoiey powtornie manifestuie się. Stanis. Daszt.[?]

30Witkowski. Woźny Nieumieiący pisać przy krzyżyku pod-

31pisuię się Błażey Kieniewski ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Początek aktu na dole k. 183v zalany i nieczytelny; czytelne tylko „Pierwszego Dnia”; ponieważ następny akt (312) ma datę 31 VIII 1769 ("Augusti Trzydziestego pierwszego"), także ten akt pochodzi zapewne z 31 VIII 1769. „W. Łasymowskiego[?] St. Turzańskiego[?]” – por. akt 213: posesor kontraktowy Tarnawy i Żerdzi (dóbr Rzewuskiego) ŁASIMOWSKI [?], st. [turzański?], komisarz Stanisław Witkowski – odczyt nazwiska i tytułu nadal niepewny. „Pułbeczki” – półbeczki; „garniec” – miara objętości (ok. 3,8 l w miarach koronnych); „Dziesięcina kościelna” – dziesięcina (tu w miodzie) – miód zebrany jako dziesięcina; „Jnkursye” – najazdy, napady (hajdamackie / wojskowe); „Prezentować” – złożyć w depozyt urzędowy; „Otaxowane” – oszacowane; „Jeneral” – woźny generał. Liczba garncy w półbeczce niepewna (w jednym miejscu „Trzy[dzieści?]”, w drugim „Trzy”) – zapewne 30. „Stanis. Daszt.[?] Witkowski” – podpis, drugie słowo niepewne. Nazwisko pryncypała ujednolicone (13 X 2026) na „Sasimowski” – zapisane wyraźnie w aktach 350 i 365; wcześniej odczytywane „Łasimowski” (inicjał S w tej ręce podobny do Ł).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31VIII 1769 [?] przed urzędem grodzkim winnickim Stanisław Witkowski, komisarz generalny dóbr ukraińskich Sasimowskiego, starosty turzańskiego [?], dla zabezpieczenia swojego honoru i majątku manifestował, że we wsiach Żerdzie [?] i Tarnawa, będących w posesji jego pryncypała, napełnił z dziesięciny trzy niepełne półbeczki miodu, lecz z powodu niemożności transportu do pryncypała i ciągłych napadów w Ukrainie (szlachta i posesorzy ledwie uchodzą z życiem) nie odważył się go tam zostawić i przywiózł go do Winnicy jako miejsca bezpieczniejszego. Trzy półbeczki miodu oraz karego wałacha (10 lat) złożył w kancelarii grodzkiej winnickiej w depozyt; woźny generał województwa bracławskiego Błażej Kieniewski [?] w obecności Wojciecha Jastrzębskiego i Jana Puchalskiego [?] oszacował każdy garniec miodu po 7 złp, a konia na 10 złp. Komparent, odebrawszy oszacowane rzeczy, ponowił manifestację w swojej pilności.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 184 (skan 0186, strona prawa)

1Protest. Nne JW. Piaskowskiego P. K.[?] pko Urodz.

2Brodzińskiemu y Jnnym Abductione

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Trzydziestego pierwszego Dnia

5[Przed Ur]zędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickie[mi]

6[y Prze]demną Michałem Jedleckim Namiestnikiem plenke

7[Burgrabstwa] y Vice Regentem Grodzkim Winnickim

8[Comparens Personaliter] Urodz. Jegmć Pan Antoni Magnus[ki][?]

9[…] […] […] Jaśnie[?] Wiell. […] Piaskow-[?]

10[skiego …] […]

11[Kilka wierszy zalanych – nieczytelne; widoczne pojedyncze wyrazy, m.in. „Dobrach”, „Krzemieniec[?]”.]

k. 184v (skan 0187, strona lewa)

1Pracowitemu Sawce Taryńczukowi z Wasilowki Skarżył y protesto-

2wał się oto Jż Urodz. Brodziński Jadąc z Jarmarku Tywrowskie-

3go uprzątnowszy[?] Sobie intencyą o zgubioną lub nie przez Siebie

4iakowąś Lulkę[?] pod Miastem Tywrowem koło Breziny powracaią-

5cych Ludzi Czeremoszańskich[?] JWiell. Pryncypała Dziedzicznych

6Roboczych Onufryia Pirożuka y Mykity Walkowego nic Sobie

7niewinnych na dobrowolney Drodze zastąpiwszy zatamował

8potym do Szabli porwawszy się Onufreia Pirożuka pierwey

9w rękę prawą potym w Głowę od Ucha Lewego Ciął, na reszcie My-

10kitę Walkowego w Lewą rękę porąbał, a obciętych bił mordował

11ktoremu dopomagaiący przybywszy Sawka Taryńczuk Poddany Wasilowski pier-

12wey Otusakami[?] na ręce w Ziowszy[?] Szable do uspokoienia niewinnych

13Ludzi bili mordowali Sincami napełnili Skrwawili y pokaleczyli. Za

14tym Niniejszy Manifestans Jmieniem JW. Pryncypała Swego na

15przeciwko tymże Obżałowanym o wyż wyrażone Wiolencye Mani-

16festowawszy się prosił Urodz. Niniejszego o przydanie Woźnego

17do Obdukcyi Ludzi porąbanych y zbitych, na ktorego prozbę Urodz.

18Niniejszy Woźnego Generała Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrz-

19nego Michała Radlińskiego, przydał, o przydany Roku y Dnia na

20Akcie wyrażonych z Affektacyi JWiell. Mocodawcy[?] Jana z Pnia[?] Piasko-

21wskiego Podkomorzego Krzemieniec[kiego] y Antoniego Koscielskiego[?]

22Roboczych Onufreia Pirożuka rękę prawą od wielkiego Palca wzdłuż

23Ręki cięto z naruszeniem kości y podcięciem żył Spuchłą, z bolu

24a zczerniałą, Głowę od Ucha Lewego Szablą raniona y przecięta

25pleszy[?] y boki Sincami napełnione, Mykity Walkowego Rękę

26lewą od Palca wielkiego wzdłuż dłoni Skaleczoną z naruszeniem

27kości boki Sincami y puchliznami napełnioną Samych tu do kan-

28cellaryi stawionych Schorzałych widział y Urzędownie oglądał

29co wszystko Słyszał być od tychże pokaleczonych mienione o-

30nym pleszczy[?] zadane od Jmć Pana Brodzińskiego seu Grodziń-

31skiego y Sawki Taryńczuka z Wasilowki w ich przytomnemi

32oświadczywszy się prawdziwey Obdukcyi uczynił y zeznał Rella-

33cyą prosząc tak Comparens Protestacyi Jako Woźny Obdukcyi Rell.

34do Akt opisyięcie co y otrzymali Antoni Magnuski. Woźny

35nieumieiętny Pisma krzyż kładnie Michał Radliński ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Nagłówek (dolna część k. 184) zalany – czytelne tylko pierwsze wiersze; tytuł Piaskowskiego „P. K.” = podkomorzy krzemieniecki (por. akty 164, 188, 192, 198 – Mikołaj Junosza Piaskowski, dziedzic klucza krasnieńskiego). W relacji imię Piaskowskiego zapisane jak „Jana z Pnia[?]” – odczyt niepewny (por. „Junosza”?). Nazwisko komparenta „Antoni Magnuski” (podpis „Antoni Magnus[ki]”) – niepewne. Sprawca nazwany „Brodziński seu Grodziński” (Brodziński czyli Grodziński). „Tywrów” – miasteczko nad Bohem k. Winnicy; jarmark tywrowski. „Brezina” – zapewne miejsce/las (brzezina) pod Tywrowem. „Lulka” – fajka (odczyt niepewny). „Otusaki[?]” – zapewne obuchy/kije (odczyt niepewny). „Obdukcya” – oględziny ran przez woźnego; „affektacya” – żądanie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Antoni Magnuski [?], imieniem Mikołaja Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, protestował przeciw Brodzińskiemu (inaczej Grodzińskiemu) i Sawce Taryńczukowi, poddanemu z Wasilówki: Brodziński, wracając z jarmarku w Tywrowie i upatrzywszy sobie pretekst w jakiejś zgubionej fajce [?], zastąpił pod Tywrowem koło brzeziny drogę wracającym ludziom (czeremoszniańskim [?]) Piaskowskiego, Onufremu Pirożukowi i Mykicie Walkowemu, ciął szablą Pirożuka w prawą rękę i w głowę od lewego ucha, a Walkowemu porąbał lewą rękę; Taryńczuk przybył mu z pomocą i obaj bili poranionych do krwi i siniaków. Na prośbę komparenta przydano woźnego generała województwa bracławskiego Michała Radlińskiego, który zeznał, że na żądanie Piaskowskiego i Antoniego Kościelskiego [?] obejrzał w kancelarii poranionych: Pirożuk – prawa ręka przecięta wzdłuż od kciuka z uszkodzeniem kości i żył, spuchnięta i sczerniała, głowa rozcięta szablą od lewego ucha, plecy i boki w sińcach; Walkowy – lewa ręka skaleczona wzdłuż dłoni z uszkodzeniem kości, boki w sińcach i obrzękach; ranni wskazali sprawców w osobach Brodzińskiego i Taryńczuka. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 184v (skan 0187, strona lewa)

1Maa Nne JW. Piaskowskiego P. K. pko Urodz.

2Poznańskiemu y Jnnym

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Trzydziestego pierwszego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi [Winnickiemi]

6y przedemną Michałem Jedleckim Namiestnikiem [plenke Burgrab-]

7stwa y Vice Regentem Grodzkim Winnickim Comparens personaliter

8Urodz. Jegmć Pan Woyciech Jgna[cy] Burbiński imieniem z Plenipotencyi[?]

9JWiell. Mikołaia Junoszy Piaskowskiego Podkomorzego Krzemienieckiego

10[…] Piaseczyńskiego[?] Taraszczańskiego[?] Starosty […] […]

11[…] […] […] na pko Urodz. Jmć Pana

12[…] Jmć Poznańskiemu Ekonomowi

13[…] Jnnym Obżałowanym Skarżył [y]

14[…] y manifestował się oto Jż Jmć […]

15[Ostatnie wiersze strony zalane – nieczytelne; kończą się wyrazem:] Obżało-

k. 185 (skan 0187, strona prawa)

1Obżałowani w brew Prawu iduc[?] ktore Szlacheckim podwodom

2będąc na Fryor[?] Czyli z Dobr do Dobr przechodzącym od Mostowego

3Groblewnego, a tym bardziey od iakowegoś wymyślnego Lądowego Czy-

4li Lodowego płacenia wolne przeyście ostrzeżono y podwinanno[?] ob-

5strzyżono[?], w Roku przeszłym Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Os-

6mym, od przechodzących Podwod z Starostwa Taraszczań-

7skiego na Fryor[?] Jagły prowadzących JWiell. Pryncypała Ma-

8nifestantis z Alestacyą[?] y przystawą idących zatamowawszy

9niestusznie[?] iakowegoś wymyślnego Lądowego Czyli Lodowego

10Dwa Talery bite to iest Złł. Poll. Szesnaście wymogli, potym

11w roku Teraznieyszym Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym Dzie-

12wiątym, także od przechodzących Podwod z Pomienionego Sta-

13rostwa Taraszczańskiego z Słomnami[?] y Legumenami z

14Dobr do Dobr prowadzących nietylko że Złł. Poll. Osm Urodz.

15Poznański zapłacić przymusił lecz podwodnikow y przysta-

16we bić kazał. O co wszystko Niniejszy Manifestans Jmie-

17niem JWiell. Pryncypała Swego na pko wyż wyrażonym takowe

18o krzywdy poczynione iakoteż o winy Prawne Manifestowaw-

19szy się za Sprzeciwienie się temuż Prawu ubi de jure vene-

20rit Prawnie czynić JaWiell. Pryncypału Swego Oświadcza

21Woyciech Jgnacy Burbiński

22mma

Objaśnienia i tłumaczenia

Dolna część k. 184v zalana – wstęp manifestacji i opis obżałowanych odczytane fragmentarycznie. „P. K.” – podkomorzy krzemieniecki; Mikołaj Junosza Piaskowski, starosta taraszczański [?] (por. akty 164, 188, 192, 198, 312). „Mostowe groblowe” – opłata za przejazd przez groblę; „lądowe czyli lodowe” – „wymyślna” opłata (dosłownie za przejazd lądem/po lodzie), której szlacheckie podwody były wolne; „na Fryor[?]” – odczyt niepewny (może nazwa miejsca docelowego albo „na wyręb”?); „Jagły” – kasza jaglana (ładunek); „Słomny[?] y Legumeny” – zapewne „słomę y legumina” (warzywa strączkowe); „przystawa” – eskorta, konwój; „Talery bite” – talary bite (moneta srebrna, tu przeliczona na 16 złp za dwa talary, tj. 8 złp za talar). „ubi de jure venerit” – gdzie prawnie przypadnie (przed właściwym sądem); „mma” – manu mea (propria) – własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Wojciech Ignacy Burbiński, imieniem i z pełnomocnictwa Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, starosty taraszczańskiego [?], manifestował przeciw Poznańskiemu, ekonomowi, i innym: wbrew prawu, które zwalnia szlacheckie podwody przechodzące z dóbr do dóbr od mostowego groblowego, a tym bardziej od jakiegoś wymyślnego „lądowego czyli lodowego”, obżałowani w 1768 r. zatrzymali podwody ze starostwa taraszczańskiego wiozące jagły i wymusili od nich dwa talary bite (16 złp), a w 1769 r. od podwód wiozących słomę [?] i legumina nie tylko wymusili 8 złp, lecz Poznański kazał też pobić podwodników i eskortę. Manifestant zastrzega dochodzenie krzywd i kar prawnych przed właściwym sądem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 185 (skan 0187, strona prawa)

1Maa Ur. Lubienieckich pko W. Myszkowskich

2y Jnny de nullitate Cessyi etc.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Trzydziestego Pierwszego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

6demną Michałem Jedleckim Namiestnikiem plenke Burgrabstwa y

7Vice Regentem Grodzkim Winnickim Comparens pliter Ur. Jmć Pa-

8ni Konstancya z Myszkowskich Ur. Marcina Lubienieckiego Woy-

9skiego[?] Małżonka in Assystencia tegoż W. Małżonka Swego Za wpły-

10[wem] Clementiey[?] y obłaśniwszy[?] Cessyi pewnie[?] Summy po Ojcu Swoim

11wynikłey, każą przybyciem[?] tey że Cessyi do Rąk Swoich tyle iuż w Spa-

12[d]ku[?] y Osobie przynależytym Zostaiąc quam Solennissime pko

13Wney Pani Annie z Pików[?] Myszkowskiey, niegdy W. Jakuba Myszkow-

14skiego a Oyca Comptis Secundi thori Małżonce pozostałey wdowie Tu-

15dzież[?] Macoszce[?] onyże a pro[…] Ur. Danielowi Myszkow-

16[skiemu] […] Bratu Swemu przyrodniemu idą[?] przychylaiąc się do Za-

17[niesionego] Manifestu tak w Grodzie Winnickim Jako też y w Gro-

18[dzie] […]wieckim[?] oraz obu[?] […] niemniey w Grodzie Łatyczew[skim]

19[…] […] […] […]rych[?] Jeszcze Meliorando tegoż

20[…] […] […] Jż Ur. Wyż wyrażeni

21[…] […] […] […]

22[Kilka wierszy zalanych – nieczytelne.]

k. 185v (skan 0188, strona lewa)

1Wsiedlenia zabrał Sprzedał a Summę wszelką za Swą obrocił Substancyą Summy wszelkie przy-

2właszczył, prowenta wszelkie zpożytkował y od naymnieyszey Oddalił partycypacyi a lubo

3Niniejszy Comparens ile ad praesens manifestu de nullitate et invaliditate tey że Cessyi

4uti fructus[?] valentis tum Clararum[?], et variarum Transactionum ktore kolwiek tylko

5uczynione naturalney na Comparentkę Spadaiącey Substancyi ac praejudicio nastą-

6pić mogły y nastąpiły iako podstępnie y nieważnie wypadłych Maiąc Jure ad

7vindicandis se declarando. Konstancya z Myszkowskich Lubieniecka. Jako Assystent

8Małż. Swoiey Marcin Lubieniecki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Dolna część k. 185 zalana i wyblakła – czytelny tylko początek aktu (#PARTIAL). „de nullitate cessionis” – o nieważność cesji; „in Assistentia” – w asyście (męża, wymaganej dla czynności prawnej kobiety zamężnej); „Secundi thori Małżonka” – żona z drugiego małżeństwa; „Comptis” (Comparentis) – komparentki; „de nullitate et invaliditate” – o nieważność i bezskuteczność; „prowenta” – dochody; „partycypacya” – udział; „Meliorando” – poprawiając, uzupełniając (wcześniejszy manifest). Tytuł męża (Woyski[?]) i nazwisko macochy (z Pików[?]) niepewne. Wcześniejsze manifesty w tej sprawie wnoszono w grodach winnickim, […]wieckim[?] i latyczowskim.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Konstancja z Myszkowskich Lubieniecka, żona Marcina Lubienieckiego, w jego asyście, uzupełniając wcześniejsze manifesty wniesione w grodzie winnickim, latyczowskim i innym, manifestowała przeciw Annie z Pików [?] Myszkowskiej, wdowie (z drugiego małżeństwa) po jej ojcu Jakubie Myszkowskim, swojej macosze, oraz przeciw swojemu bratu przyrodniemu Danielowi Myszkowskiemu – o nieważność cesji pewnej sumy pochodzącej ze spadku po ojcu. Środkowa część uzasadnienia nieczytelna; z zakończenia (k. 185v) wynika, że obżałowani zabrali i sprzedali [inwentarz?], przywłaszczyli sumę i dochody, odsuwając Konstancję od jakiegokolwiek udziału w spadku; manifestantka zastrzega dochodzenie nieważności cesji i wszelkich transakcji zawartych z uszczerbkiem przypadającej jej z prawa natury substancji.

Transkrypcja

k. 185v (skan 0188, strona lewa)

1Maa Urz. Lubienieckich pko W. Myszkowskim, Popowskim

2y Strzeleckim de Nullitate Donacyi Summy zastawney[?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Augusti Trzydziestego Pierwszego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemną

6Michałem Jedleckim Namiestnikiem plenke Burgrabstwa y Vice Regentem Grodz-

7kim Winnickim Comparens pliter W. Jmć Pani Konstancya z Myszkowskich

8y Marcin Lubienieccy Woyscy[?] Tudzież Małżonkowie et quidem Sama in assystencyi tegoż

9Małż. Swego Solennie na pko Wney Pani Annie z Pikow[?] Myszkowskiey Macosze Swoiey

10Urz. quovis Nomine Popowskim Tudzież Ur. Strzeleckim Małż. Jakoteż wnieśli[?]

11wina Sędziemu[?] y urzędowi Grodzkiemu Łatyczowskiemu Skarży y Manifestuiesię oto Jż

12Wiell. Myszkowska Macocha Comparentis iniusto[?] condescendimine[?] Urz. Popowskiemu

13przeniosszy[?] części Sumy Kontraktem zastawnym niegdy W. Comptis Oyca natu-

14ralney[?] zastawney przemieniaiąc w dziedzictwo na Osobę onyże za Cudze pieniądze

15Donacyą zeznali, a tak przy bezprawney odmianie possessyi y naturze

16Dziedzictwa Summę Ur. Strzeleccy za Dekretem kondescensyi[?] w Grodzie

17Łatycz.[?] wypadłym do rąk tyże Obżałowaney oddali ktora odebrawszy nadzie-

18dzictwie całe cudzym kosztem Comparentki Summę wyrachowaną odniosła

19y na tymże Dziedzictwie obwarowała. Dla Czego niniejsza Comparentka

20ubespieczaiąc Summę primario Kontraktu na Dobra Popowce[?] dano Tudzież

21powtornie od Ur. Strzeleckich zaciągnione, de nullitate wszelkich Tranzak-

22cyi z Oddziedzictwa Części Popowiec[?] ac non Substantia[?] Dekretu Grodzkiego

23Łatyczowskiego o Summie od Ur. Strzeleckich Szczegolnie wolne upomnienie się

24y wnieśienie[?] Ewikcyi[?] Dla Siebie ostrzegaiąc iterato quam Solennissime pro-

25testatur et Manifestat. Konstancya z Myszkowskich Lubieniecka. Jako Assy-

26stent Małżonki Swey podpisuię się Marcin Lubieniecki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Pismo drobne i pospieszne; wiele wyrazów niepewnych. Akt kontynuuje spór z aktu 314 (Lubienieccy c/a macocha Anna Myszkowska i brat przyrodni Daniel). „Donacya” – darowizna; „Kontrakt zastawny” – umowa zastawu dóbr (posesja zastawna za sumę); „przemieniając w dziedzictwo” – zamieniając prawo zastawne w własność dziedziczną; „Dekret kondescensyi[?]” – dekret wydany przez urząd grodzki zjeżdżający na miejsce (kondescensja) – odczyt niepewny; „Ewikcya” – rękojmia (zabezpieczenie prawa); „iterato … protestatur et manifestat” – ponownie … protestuje i manifestuje. Nazwa dóbr – Popowce [?] (w rkp. „Popowce”, „Popowiec”); identyfikacja niepewna (zapewne pow. latyczowski, skoro działał gród latyczowski).

Streszczenie

31VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Konstancja z Myszkowskich Lubieniecka w asyście męża Marcina manifestowała przeciw macosze Annie z Pików [?] Myszkowskiej, Popowskiemu i małżonkom Strzeleckim (a także zarzucając uchybienia urzędowi grodzkiemu latyczowskiemu [?]): macocha bezprawnie zeznała na rzecz Popowskiego donację części sumy z kontraktu zastawnego zawartego niegdyś przez ojca komparentki, zamieniając zastaw w dziedzictwo za cudze pieniądze; Strzeleccy na podstawie dekretu wydanego w grodzie latyczowskim [?] oddali sumę do rąk macochy, która ją pobrała i zabezpieczyła na tych dobrach. Dla zabezpieczenia sumy z pierwotnego kontraktu na dobra Popowce [?] i powtórnie zaciągniętej od Strzeleckich manifestantka protestuje o nieważność wszelkich transakcji dotyczących części Popowiec [?] i dekretu latyczowskiego, zastrzegając sobie dochodzenie sumy od Strzeleckich i ewikcję.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 185v (skan 0188, strona lewa)

1Rekwizycya Possessyi Ur. Bietkowskiego[?] od W. Brzezińskiego

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Trzydziestego Pierwszego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

5demną Michałem Jedleckim Namiestnikiem Burgrabstwa Ofiary[?]

6y Vice Regentem Grodzkim Winnickim [Stanowszy] Osobiście oczewisto

7Woźny Gnał. Wwa Bracł. y Jnn. opatrzny Michał Radliński

8w moc prawdziwey wierney y Sprawiedliwey Rellacyi Swoiey Jawnie ię-

9zykiem y Dobrowolnie Zeznał Jż on Roku Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

10siąt Dziewiątego Dnia Trzydziestego Pierwszego Augusti na affektacyą

11y Prawną Rekwizycyą Wiell. Jmć Pana Tomasza Brzezińskiego K[…][?]

12maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary godnych Ur. Jm-

13ciow PP. Kazimierza Brzezickiego y Szymona Czeleżyńskiego[?] co niżey

14evidentiusz[?] Testimonii[?] Jure[?] Sibi ad hunc actum adhibitos[?] y

15w kancellaryi w Winnicy będąc imieniem wyż wyrażonego [?]

16twierdza[?] żądał y Rekwirował Sobie od Wiell. Mikołaja Biet[kowskiego?]

17Kommendanta Niemirowskiego Possessyi w iakiey […] […]

18Stało to iest od Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego […] […]

19[Ośmn]astego[?] Julii zastawioney[?] a dalej Ur. Jchmć PP. Michała O[…]

20nowicza[?] y Józefa Ad[…]orowskiego[?] Ich Actum[?] […] […]

21dowiazując[?] a […] […] Siedmset Sześćdziesiąt […]

22ac […] […] Augusti […] […] […]

23[…] […] y […] […] […]

24[Dalsze wiersze zalane – nieczytelne; na dole strony reklamant (zapowiedź następnego aktu):] [reklamant:] 313 Maa Urz. [Czy…?] y Jnn. pko W. Jakubowskiemu

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w dolnej części silnie zalany – odczyt fragmentaryczny. „Rekwizycya possessyi” – urzędowe wezwanie do ustąpienia (zwrotu) posiadania (tu zapewne dóbr zastawionych od 1768 r.); „affektacya y prawna rekwizycya” – żądanie i prawne wezwanie; „Kommendant Niemirowski” – komendant (załogi) w Niemirowie, dobrach Potockich. Nazwisko komendanta (Bietkowski[?]) i świadków niepewne. Na dole strony reklamant zapowiadający akt 317 (nr marg. 313).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, woźny generał województwa bracławskiego Michał Radliński zeznał, że tego dnia, na żądanie Tomasza Brzezińskiego, w obecności szlachty Kazimierza Brzezickiego i Szymona Czeleżyńskiego [?], w kancelarii w Winnicy w jego imieniu zażądał od Mikołaja Bietkowskiego [?], komendanta niemirowskiego, ustąpienia posesji (zapewne dóbr zastawionych od 18 [?] VII 1768). Dalsza część relacji (m.in. wzmianka o Michale O…nowiczu [?] i Józefie Ad…orowskim [?]) nieczytelna.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 186 (skan 0188, strona prawa)

1[Maa Urz. Bursiewicza[?] y Jnn.] Pko W. Jakubowskiemu y Jnne cum Visione Ludzi

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Augusti Trzydziestego Pierwszego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

5demną Michałem Jedleckim Namiestnikiem plenke Burgrabstwa y

6Vice Regentem Grodzkim Winnickim Comparens pliter Ur. Jmć Pan

7Jan Hipacy[?] Bursiewicz Subdel. Grodz. Winnic. Jmieniem y z wyraźney

8Woli Wiell. Jchmć PP. Michała Hryniewieckiego Starosty Rakuskiego[?]

9Dobr Andruszowki Dziedzica Kazimierza Szeniawskiego[?] Jmieniem Pana

10Dobr Tychże Andruszowki Zastawnego Possessora Pana Ur. Kalixta[?]

11Woyciechowskiego Dyspozytora Pracowitych Jwana Gumiennego Łeś-

12ka y Matwieia Młynarzow Leśka Jakimowego Syna y Całey Gromady

13Andruszowieckiey przestrzegaiąc Honoru y Całości Gruntu y Substan-

14cyi Wiell. Pryncypałow Swoich a zas Sług y poddanych Zdrowia

15y Życia Zuchwałym Zamachom pko Wiell. Kazimierzowi Czyli Jgnace-

16mu Jmienia Jakubowskiemu Podczaszemu[?] […] Dobr wsi Pliskowa

17Dziedzicowi Tudzież odważnym Sabbie Łebedyńskiemu, naczelnikowi[?] na-

18iemnemu, Jako to kozakow do Osob Dwudziestu Zgromadzonym w orę-

19żą rożną uzbroionym Teraz po Jmionach y przezwiskach niewia-

20domym y Całey gromadzie Pliskowskiey przychylaiąc się do dawnie-

21nych Protestacyi, Swiadczy y Protestuie się Oto Jż Jegmć Obżało-

22wany łamiąc Pokoy Sąsiedzki y Swięto Sprawiedliwości nie uważaiąc

23za Obrony y przeszłoy[?] czas niepokoiu Jako Sami oświadczaiący

24od Wiell. Jakubowskiego Pana Swego Licencyowani, na Grunta wła-

25sne Andruszowieckie naieżdżał a tak nietylko co Dziennie ale

26prawie co godzina naieżdżaią, groble rozkopuią Jakoż niedawne-

27mi Czasy młyn z Całą Groblą rozkopali y Lew[?] Szwedzki[?] mżele[?]

28zelowali[?] Lasy wyrąbuią, z ktorego żaden nigdy żadney kartki nie

29podiezdzay[?] Sobie na Swoy Dom wybrali gotowey Ludzi nietylko podrożach

30biią zabiiaią, ale też na własnym gruncie napadaią, Ludzi Z Wsi wy-

31pędzaią y kaleczą, Fanty y Sieciery[?] biorą, Garki[?] po Chałupach y

32Dozorach[?] Ruchy[?] wyświadczali[?] Pracowitego Steńka[?] wzięli, u Hrycka Matij-

33czuka[?] Swietła z własney Chałupy wzięli Łeśka Jakimowego Pro-

34kopa[?] Strycha y Matwieia Młynarzow Teranszka Zbiwszy wiązali

35Ciągaią od młynu y od Roku wzięwszy do Pliskowa Zaprowa-

36dzili w Dybach więzili Psiarnie wyciągaiąc kazali, pokilkadzie-

37siąt Ludzi ustawicznie naieżdżaiąc Pasiekę Gumiennemu Jwi[…] Jedna

38Rzeczy[?] nayleprzey wzięli y Jnnych opisać się niemogąc krzy-

39wdy Spisemnay[?] znacznieli[?] y Czybni[?] nieprzestaią[?] Czego wszy-

40stko Ur. Comparens nomine quorum Supra iterato manifes-

41tat. wiec[?] Et ad Contestandum[?] Stanowszy osobiście Woźny

42Gnał. Wwa Bracł. Jan Sztebelski[?] Zeznał Jż on Roku Tysiąc

43Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Trzydziestego Pierwszego

44Augusti Zieżdżał do Dobr Andruszowki gdzie będąc Ma-

45iąc przy Sobie Stronę Szlachty Urz. Józefa Baranieckiego[?]

46y […] Jmienia Dachnowskiego widział y oglądał Łeśka

47[Ja]kimowego[?] Sincami ranami Skrwawionego y bitego, Hrycka Matij-

48czuka[?] […] ramię Sinym[?] Szpetnie pokrwawionego, ktore razy Zadane

49[być od] Ludzi Pliskowskich mienili Co widziawszy y ogląda-

50[wszy …] obieciał[?] y Prawdziwey wizyi Swoiey uczy-

51[nił] y Zeznał Rellacyą Comparens

52[…] […] […]

53[Ostatnie wiersze zalane – nieczytelne.]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt utrudniony: drobne, pospieszne pismo, liczne imiona chłopów ruskich i wyrazy lokalne odczytane niepewnie; dolne wiersze zalane. Nagłówek marginalny zaczyna się w reklamancie na dole k. 185v („313 Maa Urz. […] y Jnn. pko W. Jakubowskiemu”). „Subdel. Grodz. Winnic.” – subdelegat grodzki winnicki; „Starosta Rakuski[?]” – odczyt tytułu Hryniewieckiego niepewny; „odważny” – formuła używana wobec Kozaków; Sawa Łebedyński – zapewne setnik/naczelnik najemnych kozaków; „Dyby” – kłody do zakuwania nóg; „nomine quorum supra iterato manifestat” – imieniem wyżej wymienionych ponownie manifestuje. Pliskow (Pliskowa) – dobra Jakubowskich (por. akt 1 tej księgi: Szembek c/a Jakubowski – Plisków). UWAGA: w kontrmanifeście strony pliskowskiej (akt 323) posesorem Andruszówki jest „JW. Kazimierz SZEMBEK, generał wojsk koronnych” – „Kazimierz Szeniawski[?]” w tym akcie to zapewne Kazimierz Szembek.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31VIII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Jan Hipacy [?] Bursiewicz, subdelegat grodzki winnicki, imieniem Michała Hryniewieckiego, starosty [rakuskiego?], dziedzica Andruszówki, Kazimierza Szeniawskiego [?] (zapewne = Kazimierz Szembek, por. akt 323), zastawnego posesora tych dóbr, dyspozytora Kaliksta [?] Wojciechowskiego, chłopów (Iwana Gumiennego, młynarzy Łeśka i Matwieja, Łeśka Jakimowego) i całej gromady andruszowieckiej, nawiązując do dawniejszych protestacji, manifestował przeciw Kazimierzowi czyli Ignacemu Jakubowskiemu, podczaszemu [?], dziedzicowi Pliskowa, Sawie Łebedyńskiemu i około 20 uzbrojonym kozakom najemnym oraz gromadzie pliskowskiej: za przyzwoleniem Jakubowskiego codziennie, a nawet co godzinę najeżdżają grunty andruszowieckie, rozkopują groble (niedawno rozkopali młyn wraz z groblą), wyrąbują lasy, biją i kaleczą ludzi na drogach i na własnym gruncie, wypędzają ich ze wsi, zabierają rzeczy, związanych młynarzy zabrali do Pliskowa i więzili w dybach, splądrowali pasiekę Gumiennego itd. Woźny generał województwa bracławskiego Jan Sztebelski [?] zeznał, że 31 VIII 1769 w Andruszówce, w obecności szlachty Józefa Baranieckiego [?] i Dachnowskiego, oglądał posiniaczonego i zakrwawionego Łeśka Jakimowego oraz Hrycka Matijczuka [?] z poranionym ramieniem; poszkodowani wskazali jako sprawców ludzi z Pliskowa.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 186v (skan 0189, strona lewa)

1[Strona pusta – przekreślona wielką literą „Z” (zabezpieczenie wolnego miejsca).]

k. 187 (skan 0189, strona prawa)

1Mensis September Ao. 1769.

2Maa Urz. Koseckiey

3pko W. Rzeckiey[?] Ł. K.

4y Jnn. O gwałtowne

5wyciśnienie z Bertnik[?]

6Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

7Miesiąca Septembris Drugiego Dnia

8Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn.

9y przedemną Antonim Jałowickim Namiestnikiem

10Burgrabstwa Grz. Winn. Compns Pliter Urz. Jeymć Pa-

11ni Leonora z Kwaśniowskich Kosecka niegdy Urz. An-

12drzeia Koseckiego Dobr Wsi Bertnik Części pewney

13Arędownego Possessora pozostała Małżonka wdowa

14Sama y po tymże Ur. Andrzeju Koseckim z Sobą Ma-

15nifestantką spłodzonych Małoletnich Sukcessorow w

16Opiece Mintuiącey[?] się będących Jmieniem przych-

17laiąc tak do Kontraktu Arędownego o Dobra Część pe-

18wną Wsi Bertnik między W. Jeymć Panią Broni-

19sławą z Karczewskich Rzecką[?] Łowczyną kijowską z iedney

20a Urz. niegdy Andrzejem Koseckim mężem manife-

21stuiącey się z drugiey Strony Spisanego, iako też

22ca in re dawniey Zaniesionego Manifestu, Solennie

23na pko Wiell. Bronisławie Rzeckiey[?] Łowczynie

24Kijowskiey Dobr Części pewney Bertnik Dziedziczce

25y Jurysdatorce Swey. Pani, Urz. Grzegorzowi Koseckie-

26mu[?] Słudze[?], Roboczym Jllowi Karpowi, Kamin-

27skiemu Gumiennemu, Dworskim[?] Niczyporowi

28Jaremenkowi, Danilowi Chmielowi y Jnnym Wola

29tem[?] Skarży y manifestuie się: Jż Wiell. Obżałowana

30Jurysdatorka przeciw prawu postępuiący, Kontrakt

31Arędowny trzeletni wyż wspomniony Roku Tysiąc

32Siedmset Sześćdziesiąt Szostego Dnia Trzeciego Octo-

33bris w Bertnikach między Sobą Obżał. a Urz. Niegdy

34Andrzejem Koseckim mężem Komptki zawarty y spisany

35uchylaiąc, Urz. Żalącą się y Małoletnich ukrzywdzić usi-

36łowała, a nayprzod po Smierci Urz. Andrzeja Koseckiego

37Męża Manifestuiącey się w drugim zaczynaiącym się roku

38Possessyi umowy niewaruiąc nakłady przez Siebie Obżałowa-

39ne niewypłaconych Summ in vim tenuty dalszey dane Po-

40ssessorce odebrać gruntow używania podług opisu

41części[?] owego Kontraktu zabronić, nareszcie nastawi-

42wszy[?] z pomienkania[?] w Czasy lilka[?], potym wyrzucić y

43wycisnąć kazała, przeciw domniemaney Szkodzie tak w

44niedopuszczeniu kontynuacyi possessyi podług

45Opisu Kontraktowego iako też zrujnowaniu przecz[?]

46rzecznie[?] przez wyrzucenie nareszcie z rzeczami pr[…]

47[Dwa–trzy wiersze zalane – nieczytelne.]

k. 187v (skan 0190, strona lewa)

1[…]ąc się przez napadnienie na drodze iakowychsi

2Hultaiow zrabowanie, y wiele rzeczy zabranie, nako-

3niec z Bydełkiem sprowadziwszy się w wynalezione

4wyproszone do Czasu przemieszkania mieysce, gdzie Zara-

5za wzniecona, na Sztuk Dwadzieścia Szkody uczyni-

6ła przyniosła, A zatym niniejsza Żaląca się Sama

7y Małoletnich Jmieniem, na pko wyż wyrażonym

8tak o poczynione krzywdy zrujnowanie, iako

9też o niedopuszczenie dalszey kontynuacyi Posses-

10syi y gwałtowne wyciśnienie, iterato manife-

11statur vice, Leonora Kosecka mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Od tego aktu nowy dział: „Mensis September Ao. 1769” (k. 187). Lewa strona skanu 0189 (k. 186v) pusta, przekreślona. W tym akcie czynność ponownie przed ANTONIM JAŁOWICKIM, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego (w aktach 301–317 – Michał Jedlecki). Na lewym marginesie pionowa notka kolacjonowania („Lect. per Zgrzda mmd.[?]”). Nazwa wsi zapisana „Bertniki” – może Bartniki [?]; nazwisko łowczyni kijowskiej „Rzecka[?]” – odczyt niepewny. „Jurysdatorka” – właścicielka dóbr (jurysdyki), od której trzymano arendę; „Kontrakt arendowny trzyletni” – dzierżawa na 3 lata, zawarta 3 X 1766 w Bertnikach; „in vim tenuty” – tytułem zastawu (tenuty); „Komptka” – komparentka; „iterato manifestatur vice” – ponownie manifestuje się imieniem (małoletnich); „mpp.” – manu propria. Zaraza bydła – por. akt 307 (pomór 1769).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Leonora z Kwaśniewskich Kosecka, wdowa po Andrzeju Koseckim, arendownym posesorze części wsi Bertniki [?], w imieniu własnym i małoletnich dzieci, powołując się na trzyletni kontrakt arendowny zawarty 3 X 1766 w Bertnikach między jej mężem a Bronisławą z Karczewskich Rzecką [?], łowczyną kijowską, oraz na swój wcześniejszy manifest, manifestowała przeciw łowczynej, Grzegorzowi Koseckiemu [?], słudze, oraz chłopom (Illi Karpowi, Kamińskiemu – gumiennemu, Niczyporowi Jaremence, Danilowi Chmielowi i in.). Po śmierci męża, w drugim roku posesji, dziedziczka – nie zwróciwszy nakładów i niewypłaconych sum danych tytułem tenuty – zabroniła użytkowania gruntów wg kontraktu, a w końcu kazała wdowę wyrzucić z posesji; w drodze została obrabowana przez hultajów, a w tymczasowym miejscu pobytu, gdzie panowała zaraza, padło jej 20 sztuk bydła. Manifestantka protestuje o krzywdy i zrujnowanie, niedopuszczenie dalszej posesji i gwałtowne wyrzucenie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 187v (skan 0190, strona lewa)

1Prot. W. Żaboklickiego pko Ww.

2Łastowieckim[?] Małż.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Septembris Drugiego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną Anto-

6nim Jałowickim Namiestnikiem Burgrabstwa Grz. Winn. Comps

7Pr. W. Jmć Pan Franciszek Żaboklicki Łow. Żyd. Dobr Części

8Wsi Majanowa Zastawny Possessor przychylaiąc się do Kontra-

9ktu Zastawnego trzyletniego Między Ww. Jchmć PP. Marcinem

10y Wiktoryą Łastowieckiemi[?] Cześn.[?] Lubaczow.[?] Małż. Dobr Wsi Ma-

11ianowa Części Swiey Dziedzicami z iedney, a Sobą Manifestantem

12o Część tychże Dobr wsi Majanowa w teyże Części będącą Ro-

13ku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Piątego Dnia Ośmna-

14stego Maja w Kiszeczowie[?] z Drugiey Strony Spisanego y za-

15wartego, tudzież do Widendy Roku teraznieyszego Dnia Ośm-

16nastego Marca do Akt Niniejszych hoc in negotio zanie-

17sioney takowey wdziemnemi[?] prawie przymuszony będąc

18krzywdami, na pko tymże WW. Jchmć PP. Marcinowi y Wi-

19ktoryi Łastowieckim[?] Cześnikom Lubacz.[?] Małż. Dobr Wsi Ma-

20ianowa Części Swiey Dziedzicom Jurysdatorom Swoim

21iako nayuroczyściey zanosi Żalenie w ten sposob y o to.

22Jż Jchmć Obżałowani niemaiąc nato względu, że zacią-

23gnowszy u Niniejszego Manifestanta Summy Dwoch Tysięcy

24Osimset Złł. Poll. na kreminyą[?], nietylko onę przez Lat Dwie

25trzymaiąc do Processu y niepotrzebney Expensy przywiedli

26oraz do dawania Sobie tak tegoż Processu, to iest Kondes-

27cencyi[?] w Grodzie Integrym[?] o ter[aźniey] Summę na Jchmć Obżał.

28otrzymaney wraz z Expensem […] na tymże Processie znowu

29wyrok[?] iako też do odstąpienia Sw[…] Dwudziestu Złł. Polskich

30[…]tuiący od tey że Summy poch[…] […] Manifestanta

31[…] wymogli ale […] […] […] […] Kontraktem Zastawnym trzyletni

32[…] […] […] Dobra Części Wsi Majano-

33wa za tę Samą Summę Dwa Tysiące Osmset Złł. P.

34y we wszystkich Kondycyach y Sposobach Temuż Kontrakt

35[reklamant:] Trzymać

k. 188 (skan 0190, strona prawa)

1trzymać obowiązawszy się y po wyszłym pierwszym Trien-

2nium, na Terminie tegoż Expiruiącego Kontraktu za Rekwi-

3zycyą Mntis Summy teyże nieoddawszy owszem z wielkie-

4mi obowiązkami, y oświadczeniem się temuż Kontrakt na

5drugie Tryennium approbowawszy, teraz dopiero temuż

6Kontraktowi iuż w pułtora Roku w Drugie Tryennium

7wypadłemu we wszystkim Sprzeciwiać się poczęli, kiedy

8niemaiąc obligacyi rzeby[?] Spokoyne Protestanta w Są-

9siedztwie postępki, ale bardziey nawiększey goniąc ruinę

10Fortuny onego rożne przepadyie[?] w Possessyi czyniąc, co

11lubo Mans unikaiąc Sąsiedzkich kollizyi do tych czas Silen-

12tio pertribat[?], et praeterire voluit, że iednak niewidziawszy

13Spokoyności krzywdy Swie wynurzyć przymuszony, iako-

14to W. Obżałowani takowe Pole Mantowi około Dworu Swe-

15go wydzielili, że żadnego prawie Rolnego niemiał z niego

16Pożytku, a to przez ustawiczne Jchmciow Obżałowanych

17Bydłem Swoim tak rogatym iako y nierogatym, Spa-

18sanie Zboża, y tak w ostatnim Roku pierwszego trien-

19nium zaczowszy umyślnie na wyrugowanie Mnta z Pos-

20sessyi demowe[?] niesnaski, niemało Zboża wypaśli y wytra-

21towali, w pierwszym zaś roku powtornego to iest teraznieyszego

22[teraznie]ysze[go] triennium natymże danym Polu Owsa tak na

23Pniu iako y w kopach będącego więcey iak Kop Dwa-

24dzieścia tymże Bydłem Swoim wypaść, y wytratować

25pozwolili, Grzyki[?] zaś y Jęczmienia także nayłep kilka-

26naście wypaśli, gdzie y w Polu teraznieyszym iuż nie

27poblisku około Dworu Obżał. ale na odległym Polu Ży-

28to y Owies będące tak Swoim, iako y Poddanych Swoich

29różnym Bydłem umyślnie napaśnie[?] plus minus kop

30Dziesięciu Spaść y Stratować dopuścili, y nawielo-

31krotne rekwizycye tak Sami Siebie Obżał. iako y

32z Poddanych Swoich żadney Satysfakcyi uczynić nie-

33chcieli y niechcą y owszem Samemi tylko Deklaracy-

34ami, y prawie Zarcikami niechcąc przystąpić do Spra-

35wiedliwości y ugody Przyiaciół zbywaią y nie małym dy-

36zgustem zbywaią, Poddanych Mantowi Kontraktem

37puszczonych y Jnwentarzem podanych, Sam Obżałowany

38nietylko na podwody dla Węgla Kowalskiego[?] na Szar-

39warki grobelne y Browarne niepatrząc na tego

40kolejny[?] przypada Swoich Poddanych oszczędzaiąc, z nie

41małym uciemiężeniem y Dieffektem Jntraty mntis

42pociąga y wygania, a to dla tego, azeby Mans zawsze tych

43Poddanych z wolności Swoiey był Skrutowany[?], y tak

44tychże Poddanych Querulantis w Sprawach Swoich Mę-

45dy[?] Sobą niemanych[?] tenże obwiniony do Siebie porywać

46się gwałtownie przymusza y Onych znacznemi wy-

47Stadami[?] obarcza, w taborach za Poddanych Obżał.

48Poddanych to wkłada, ze się do własnego Pana odsyła za

49Spraw[…]

k. 188v (skan 0191, strona lewa)

1Spasz Zboża Poddanych Manifestantis Sami Obżał. znaczne

2nadgrody nienależycie odbieraią y tymże Poddanym nie

3oddaią, a w tym im Poddani znaczne uciemiężenie y Szkody

4z własney Pracy Swoiey ponoszą, temi tedy krzywdami

5niemogąc Poddanych Mntis naskwitowanie[?] zwyż rzeczo-

6nych kumetki[?] do ucieczki przymusić y wystraszyć rożnemi

7Sposobami do nieposłuszeństwa Mantowi onych niepobu-

8dza, y fomentuie, Addytamenta czyli Prowizyi albo też

9raty Kontraktem opisaney z Aręd corocznie po Złł. Poll.

10Osmdziesiąt y Kopy Dwadzieścia za Kwitami Mnta od Arę-

11darza odbierać się bnaiący[?], iako w przeszłym triennium

12wyszczało[?] Się, Jchmć Obżał. dopiero w teraznieyszym tri-

13ennium odbierać zabronili, y Sami na Siebie Aręd trzy-

14maiąc, tak za przeszły iako y teraznieyszy Rok teyże

15należytości niewypłaciaią y na rożne rekwizycye y

16perswazye przyiacielskie wypłacać niechcą. A tak tymże

17niekontentuiąc, na ostatek pani własnym pługiem Mntis

18na drugim końcu tegoż Pola, około Dworu będącego wy-

19oranego zasiewać niedopuszczaią y dwom Kucom przez

20orywać dysponuią, O takowe tedy krzywdy, Spasanie

21Zboża uciemiężanie y fomentowanie Poddaństwa Tudzież

22o niedopłacenie z Aręd należący coroczney Prowizyi

23iako też o wdzieranie się w Pola w Kontrakcie specifice

24wyrażonego y o inne krzywdy Czasu Sprawy Jnkwi-

25zycyami dowieść się maiące tenże Mans na pko

26wyżey Obżał. powtornie Solennie manifestuie y pro-

27testuie się. F. Żaboklicki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Pismo staranne, ale dolna część k. 187v zalana – kilka wierszy (wywód o procesie i kondescensji) odczytanych fragmentarycznie. Nazwiska i tytuły: „W. Zabołockiego[?]” (w podpisie „F. Zabołłcki[?]”), tytuł „Łow. Żyd.[?]” – łowczy żydaczowski [?]; dziedzice Łastowieccy (Lastowieccy), cześnikowie lubaczowscy – potwierdzone w akcie 332 (Marcin Łastowiecki i Wiktoria z Rogalów). „Widenda” – zapewne wizja/widenda (oględziny) wniesiona 18 III 1769; „Triennium” – okres trzyletni (kontrakt zastawny trzyletni od 18 V 1765, przedłużony na drugie triennium); „Rekwizycya” – wezwanie; „Silentio pertransibat [?] et praeterire voluit” – milczeniem pomijał i chciał przemilczeć; „Deklaracye y Żarciki” – obietnice i żarty; „Szarwarki grobelne y browarne” – roboty przy grobli i browarze; „Addytamenta czyli Prowizye” – dodatki, tj. procent (z arend 80 złp rocznie i 20 kop); „Kuce” – zapewne konie (?); „fomentować” – podżegać. Kiszeczów [?] – miejsce zawarcia kontraktu (odczyt niepewny).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Franciszek Żaboklicki, łowczy żydaczowski, zastawny posesor części wsi Majanów, powołując się na trzyletni kontrakt zastawny zawarty 18 V 1765 w Kiszeczowie [?] z Marcinem i Wiktorią Łastowieckimi [?], cześnikami lubaczowskimi [?], dziedzicami tej części, i na wizję (widendę) wniesioną 18 III 1769, protestował przeciw nim: zaciągnąwszy u niego 2800 złp, przez dwa lata wciągali go w proces i koszty (kondescensja), a po upływie pierwszego triennium, nie zwróciwszy sumy, zatwierdzili kontrakt na drugie triennium, by teraz, po półtora roku, mu się sprzeciwiać i doprowadzać go do ruiny. Wydzielili mu pole przy swoim dworze, z którego nie miał pożytku, bo ich bydło stale wypasało zboża: w ostatnim roku pierwszego triennium i w bieżącym – ponad 20 kop owsa, kilkanaście kop gryki [?] i jęczmienia, ok. 10 kop żyta i owsa na dalszym polu; na prośby nie dają satysfakcji, zbywając go żartami. Poddanych oddanych mu kontraktem z inwentarzem dziedzic wyciąga na podwody po węgiel kowalski [?], szarwarki grobelne i browarne, oszczędzając własnych, podburza ich do nieposłuszeństwa i ucieczki; zabronili mu odbierać od arendarza zapisaną w kontrakcie prowizję (80 złp i 20 kop rocznie), sami trzymają arendę i nie płacą, a w końcu nie dopuszczają do zasiewu na drugim końcu pola przy dworze. Manifestant protestuje o te krzywdy, zastrzegając dowód inkwizycjami.

Transkrypcja

k. 188v (skan 0191, strona lewa)

1Maa Urz. Papłkowskiego[?]

2y Jnn. pko JW. Chołonie-

3wskiemu y Jnn.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Drugiego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejsz. Grod. Winn. y przede-

7mną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Bur-

8grabstwa Grz. Winn. Comptes pr. Ur. Jchmć PP. Mar-

9cin Papłkowski[?] y Józef Zieliński Szlachta mieszkaią-

10ca na Gruncie Dobr JW. Potockich niegdy Wojewodow Wołyń.

11Dziedzicznych Swym wspoł Braci Swych rownież mie-

12szkaiących dawnością Lat w mieszkaniu Spokoynym Za-

13trzymanych[?] Tudzież Gromad Poddaństwa Dobr Sosenki

14Sobolowki, Lesiowki a praecipue wsiow Suprunowa y

15Maydanu ad praesens Suprunowskiego Zupełnych[?] Gromad

16Jmieniem Solennie pko JW. Chołoniewskiemu Kasztell.

17Buskiemu Dobr Janowa, niemniey WW. Grocholskim Possess[o-]

18rom niegdy Wiell. Michała Grocholskiego Zimnego[?] Ziem-

19Brackl.[?] Dobr Strzyżawki uni[…] atinentias[?] Dziedzicom

20Skarży zaląc manifestuią się o to. Jż JW. Chołoniewski

21Dobr Janowa Dziedzic, nad tamuiąc Granice y ab Ovo

22zostaiące między Domem JWW. Potockich wymyślnie z na-

23[reklamant:] tury

k. 189 (skan 0191, strona prawa)

1tury Dobr, obiąwszy w Possessyą swe Dobra Janow, a chcąc One

2rozszerzyć y w nayliększym użytku Swoim mieć, primo à

3recentes[?] adhaerente disturbio publico kraju w odległości Dziedzi-

4cow y Dzierżawcow przez licznesz[?] Gromady y Ludzi zbroynych

5też Poddaństwo, a mianowicie Suprunowa y Maydanu

6Suprunowskiego przez Ludzi Swoich wyniszczać, uciemięża-

7nymi w Lasach ab ovo Suprunowskich excedendo Gra-

8nice y użytki, Zabory, Grabieże, Chudob Poddaństwa odbiera-

9nia popełniać, Exercitur czy Sam JW. Kasztl. Busk. czyli

10bardziey Kommissarze Onego dyspozycyą Pasieczyska y

11Same Pasieki, Pogrzeby[?], Kopy, Komory dla konserwaty

12Pszczelney, wystawione palić, rujnować, Stawki po

13blizkości wsi na Starożytnych Zaymiszczach, w co więksa

14y Same ad praesens Pasieki wyniszczać, y gubić niezabra-

15niaią: y ut supponitur nakazuią z tym odgłosem iako

16weyści[?] Opieki Dobr tychże, a ponieważ takowe Granic y

17Starożytności użytkow Dobr tychże wynikaią Szkody

18Poddaństwa y Dziedzictwa Swey własności utratę ucie-

19miężenie y zniszczenie Dobr, przez z Gruntu wyciąga-

20nie, y Ruinę Poddaństwa giarunkze[?] wraz z wspoł

21Bracią Onych że. Zaczym Niniejsi Comptes o zgwał-

22cenie Granic, nayazdy, Zabory, palenia, zniszczenia y prze-

23stąpienia, Dobr Jmieniem iako Dziedzicow Gruntow

24wszystkich tychże manifestuiąc się, iterato tak pko JW.

25Chołoniewskiemu, iako y WW. Grocholskim podobne

26krzywdy w Gruntach Sosence, Lisijowce[?], Sobolowce czy-

27niącym manifestuią, salvam vindicationem tymże

28JW. Dziedzicom Swoim Gruntow iako swoich własnych

29Dziedzicznych in pleno robore zostawuiąc y zachowu-

30iąc, w Actis Connotari prosili. Comptes nieumieiący pi-

31sać krzyżem Swiętym podpisuią się Marcin Papłko-

32wski ⊕ Józef Zieliński ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Pismo staranne; wiele miejsc ortograficznie trudnych, pojedyncze wyrazy niepewne. Komparenci – szlachta zagrodowa (osadzona na gruncie dóbr Potockich), niepiśmienni. „JWW. Potoccy niegdy Wojewodowie Wołyńscy” – dziedzice dóbr suprunowskich (por. akty 154–159: Aleksy Tarszeński, komisarz Adama Mniszcha z Bożenina, klucz suprunowski, Sosenki). „Chołoniewski Kasztelan Buski” = Adam Myszka Chołoniewski, kasztelan buski, dziedzic Janowa (por. akty 12, 36, 157–158). „Grocholscy, posesorowie po Michale Grocholskim” – dziedzice/posesorzy Strzyżawki; tytuł Michała nieodczytany („Zimnego[?] Ziem. Bracł.[?]”). „ab ovo” – od początku, od zawsze; „disturbium publicum kraju” – zamieszki (1768–1769); „Pasieczyska … Kopy, Komory dla konserwaty pszczelney” – miejsca pasiek, kopce i schowki do przechowywania (zimowania) pszczół; „salvam vindicationem … in pleno robore zostawuiąc” – zachowując w pełnej mocy prawo dochodzenia; „in actis connotari” – wpisać do akt. „Lisijowce[?]” – zapewne = Lesiówka. W nagłówku aktu 321 (k. 189) mowa o manifeście Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, w tej samej sprawie.

Streszczenie

2IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Marcin Papłkowski [?] i Józef Zieliński, szlachta mieszkająca od dawna na gruncie dóbr dziedzicznych Potockich, niegdyś wojewodów wołyńskich, imieniem swoim, współbraci oraz gromad poddanych dóbr Sosenki, Sobolówka, Lesiówka, a zwłaszcza wsi Suprunów i Majdan Suprunowski, manifestowali przeciw Adamowi Myszce Chołoniewskiemu, kasztelanowi buskiemu, dziedzicowi Janowa, oraz Grocholskim, posesorom (po Michale Grocholskim) dóbr Strzyżawka. Chołoniewski, chcąc rozszerzyć swe dobra Janów poza odwieczne granice z dobrami Potockich, korzystając z zamieszek w kraju i nieobecności dziedziców, przez liczne gromady i zbrojnych ludzi niszczy poddanych Suprunowa i Majdanu, przekracza granice w lasach suprunowskich, dokonuje zaborów, grabieży i odbiera chłopom dobytek; on sam lub jego komisarze palą i rujnują pasieczyska, kopce i komory do przechowywania pszczół, stawki przy wsi na starych zajmiskach, niszczą pasieki. Komparenci protestują o naruszenie granic, najazdy, zabory, palenie i niszczenie oraz o podobne krzywdy wyrządzane przez Grocholskich w gruntach Sosenki, Lesiówki [?] i Sobolówki, zachowując dziedzicom pełne prawo dochodzenia. Obaj niepiśmienni – postawili krzyże.