Akty 321–360

Transkrypcja

k. 189 (skan 0191, strona prawa)

1Maa nne JW. Mniszka

2Ch. N. K. pko JW. Chołoniew-

3skiemu K. B.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Drugiego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przede-

7mną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgr.

8Grz. Winn. Comparens pliter W. Jmć Pan Jan Bal Miedź-

9wiecki Stoln. Mścisł. JW. Mniszka Chor. Nadw. Koron.

10Plenipotent y Jmieniem Solennie pko JW. Chołoniewskie-

11mu Kasztl. Buskiemu Dobr Janowa Dziedzicowi Skarży y ma-

12nifestuie się o to: Jż JW. Chołoniewski maiąc in contigu-

13itate Dobra Swoie Janow, a Stante Possessione JW. Pryn-

14cypała Comptis mianowicie Dobra Suprunow y May-

15dan Suprunowski nieustannemi nayazdami, kroza-

16kow[?] Swoich Nadwornych do tego Licencyowanych bez

17Dobra niszczy, Poddaństwo zubaża, Lasy y Grunta

18odbiera, Zabory y gwałty Poddaństwu czyni, Pasieczy-

19ska y Pasieki niszczyć, zabierać pozwala, przez ktore zni-

20szczenie Swoie ten Poddaństwo w robotach Swoich

21y pracach, utraty w Chudobie, Szkody w Jntratach,

22[reklamant:] niemogłoc

k. 189v (skan 0192, strona lewa)

1niemogłość zapłacenia cierpią y ponoszą. Dla czego

2Niniejszy Comparens stoiąc przy Prawach tegoż JW.

3Pryncypała Swego, a widząc Kiedabor[?] y Szkodę Jntrat

4przez wygotowanie y zniszczenie Poddaństwa tegoż

5z przyczyny JW. Obżał. wynikłą, viam agendi o wpeł-

6ne[?] detrymenta ubi de jure venerit JW. Pryncypałowi con-

7servando et praecavendo, tenaz[?] pro ne quo supra de praemis-

8sis omnibus queritur et manifestatur. Jan Bal Miedźwiecki mmd.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Ch. N. K.” – chorąży nadworny koronny (Adam Mniszech z Bożenina, por. akty 154–159: komisarz Aleksy Tarszeński, klucz suprunowski); „K. B.” – kasztelan buski (Adam Myszka Chołoniewski). „Jan Bal Miedźwiecki, stolnik mścisławski” – por. ustalenie z aktów 41–120 („Miedźwiecki Bal. = stolnik mścisławski”). „in contiguitate” – w sąsiedztwie (przyległe); „stante possessione” – w czasie trwania posesji (Mniszcha w dobrach Potockich); „krozaków[?]” – zapewne kozaków (nadwornych); „viam agendi … ubi de jure venerit … conservando et praecavendo” – zachowując i zastrzegając drogę dochodzenia odszkodowania tam, gdzie prawnie przypadnie; „de praemissis omnibus queritur et manifestatur” – o wszystko powyższe skarży się i manifestuje. Akt równoległy do aktu 320 (manifest szlachty i gromad suprunowskich).

Streszczenie

2IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan Bal Miedźwiecki, stolnik mścisławski, plenipotent Adama Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, manifestował przeciw Adamowi Myszce Chołoniewskiemu, kasztelanowi buskiemu, dziedzicowi sąsiednich dóbr Janów: w czasie posesji Mniszcha w dobrach Suprunów i Majdan Suprunowski kasztelan nieustannymi najazdami swoich nadwornych kozaków [?] niszczy dobra, zubaża poddanych, odbiera lasy i grunty, dopuszcza się zaborów i gwałtów, pozwala niszczyć i zabierać pasieki, przez co poddani ponoszą straty w dobytku i nie mogą płacić powinności, a pryncypał traci dochody. Komparent zastrzega drogę dochodzenia odszkodowania przed właściwym sądem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 189v (skan 0192, strona lewa)

1Maa Nne JW. Czosnowskie-

2go S. W. y Jnn. pko W. Mi-

3chałowskiemu P. B. y Jnn.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Drugiego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną

7Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrabstwa Grz. Winn.

8Osobiście się Stawiąc Ur. Jmć Pan Jan Sołski Gubernator

9Ułanowski Jmieniem y z wyrazney Woli JW. Jozefa Józef[?]

10na Wiellkim Czosnowie Kolumny Czosnowskiego Winn.

11y Ułanow. Starosty Rotmistrza Pancern. Woysk Koronn.

12Tudzież W. Franciszka Brzozowskiego[?] Vicegerenta Grz. Winn.

13Dobr wsi Podorożny do Stwa Ułanow. należącey Possessora

14oraz pozostałey Żony[?] niegdy Ur. Pawła Kwiatkowskie-

15go, okrutnie zabitego, widząc gwałt Prawa y JW. Prypta[?]

16Swego nieznośne pokrzywdzenie, uroczyście na pko

17W. Jmć Krzysztofowi Michałowskiemu Podczaszemu Bracł.

18Pułkownikowi Woysk Koronn. Panu, Ur. Janowi Landowi[?]

19Koniuszemu Wiell. Podczaszego Bracł. przywodcy do niżey

20wyrażonych bezprawności iakiego kolwiek Jmienia

21Jwasilkowiczowi[?] Dyspozytorowi Stupnickiemu, Jasin-

22skiemu, Kozłowskiemu, Marcinowi Makowskiemu

23Danilewiczom braci trzem, Bilskiemu Namiestniko-

24wi Szlachty Gracialistow, Wierzbickiemu, Suchorowskie-

25mu, Mierzeiewskim, Braci Dwom, Rymańskiemu

26Kuszewskiemu, Czarneckiemu, Łatyńskiemu, Pawickie-

27mu[?], Berezeckim Braci, Ułanom Nadwornym, Szla-

28chcie Gracialistom w różny oręż przysposobionym, Tu-

29dzież Pracowitym Pawłowi Haydukowi aktualne-

30mu niegdy Ur. Pawła Kwiatkowskiego zabóycy, Pauli-

31kowi, y całym Stupnickiey y Kołakowskiey[?] Groma-

32dom w Spisy, Kosy, na prawicę, Cepy, Drągi opatrzo-

33nym znaczną liczbą wynoszącym na wykonanie niży

34wyrażonych bezprawiow przez W. Podczaszego Bracł.

35licencyowanym, y wyraźnie dysponowanym Skarży

36y żali się o to: Jż Wiell. Krzysztof Michałowski Podczaszy

37Bracł. do krajowey nieszczęśliwości każdego z obywa-

38telow Polskich widocznie uciskaiącey przydaiąc dwo-

39ie prywatne Szkodzenia Sposoby, roku teraz idącego

40w Miesiącu Marcu Siano JW. Pułkowego[?] w Kryłowa[?]

41go Rok Dwie se Sążni Pięt[…] z Gruntow Sta-

42rostwa Ułanow. gwałtownie zabrać, a nawiozne

43Pola Podorżańskie mai[…], zasiewać, Ludzi zaś Podo-

44rżańskich z Pod[…] onych w Lasach bezprawnie wy[…]

45[…]drać, y in nie wolnoiąc[?] […] a no[tyck?] Wiell. Mości Podcz.

46Bracł. nie przestaiąc bezprawiach Dnia pierwsze-

47go Września roku teraznieyszego wyżey obwinionych

48[reklamant:] gwałtownikow

k. 190 (skan 0192, strona prawa)

1gwałtownikow oręznych na Grunta Pola y Sianożęci Podoro-

2żańskie naslał, ktorzy nastawszy, maiąc od Pana Swego bić

3zabić wyraźny rozkaz ze Strzelbą, y Spisami, dobytemi Sza-

4blami, Kosami, Cepami, Drągami po Polach Podorożań-

5za Ludźmi w Polu zbieraiącemi zboże W. Brzozowskiego[?]

6Vicegerenta Grz. Winn. w Swoie wozami uganiali się

7Strzelali, Szablami rąbali, Płazami bili, ratyszczami,

8Cepami y Drągami bili kaleczyli Zboże W. Brzozowskie-

9go na Kop Kilkadziesiąt iedne zabrali, drugie zaś z Wo-

10zow zrzucali, wozy konie, y różne inne rzeczy zabierali

11iako Ur. Jasiński pracowitego Kazimierza Podda-

12nego Podorożań. Siano Swoie od Hołubowey grobli

13wiozącego, nadrodze napadszy uciął[?] naw[…] razy

14trzy ciął Szablą, a Poddani Stupnicy Cepami Zbi-

15li, Siano w nidę[?] zrzucili, wóz koni parę, Szle naszelni-

16ki, Uzdecek rzemiennych Dwie, Uzyszczo[?], nóż, bicz

17widły, y Samego tegoż Kazimierza wzięli, Semena

18Parobka Pawła Podorożańskiego, Żyto tegoż Pawła

19naleciuszy onego niwie pod Hołubową groblą na

20Dwa wozy biorącego, Ur. Jasiński płazem tak ude-

21rzył, że o ziemię padł, leżącego Ur. Jasiński płazem

22a Paulek widłami bił. Żyto nadrodze zrzuciwszy

23Wozow Dwa, koni troie, Szle z naszelnikami, Chomąt,

24Uzdzienic, z woźnicami[?] trzy, Widły, Bicze, Urzęsa[?],

25y tegoż Semena Parobka wzięli, Panka Ostapowego

26z Syna, Zboże Dworskie wiozącego Ur. Czarnecki podda-

27nemu wsią Podorożną nadrodze napadszy bił y zawro-

28ciwszy, Zboże iedne na polu Stupnickim drugie w ni-

29dę zrzucił zabrawszy, wóz z końmi, Szlami, Uzdzien-

30cami, naszelnikami, Lżami[?], biczem, Widłami Uży-

31szczem poduwym[?], y tenże Panko do Stupnika wzię-

32ty, Jwana Wyntka[?] Walentego Syna zboże Dworskie

33wiozącego nadrodze, z pod Samey Podorożny nasta-

34ni gwałtownie zawrociwszy, Zboże z Wozu zrzucili

35Wóz, konie, Chomąt, Uzdzienice, bicz, uryszcze, Sierp,

36Torbę z chlebem, y Jego Samego wzięli Andryia Kur-

37[...]wego Żyto Dworskie wiozącego pod Samą groblą

38Podorożańską napadszy, zawrocili, Żyto pod Stu-

39pnikiem zrzucili, a Jego Samego, wóz, konie, Szle

40naszelniki, Uryszcz, Dwie, Uzdzienice, widły, nóż, Siekiera

41my wzięli, Hryćka Muszychnostowego[?] Jdącego pod

42Petrykowcami[?] Siano podparzeka[?] Zerbecka[?] Ur. Czar-

43[ne]cki[?] napadszy, płazem razy kilka, a Kozak[?] ratysz-

44czem uderzył, y wóz, nóż Siekierę[?] wzięli, Szurmen

45Braci Dwoch Żyto Dworskie Podorańskie wiozą-

46cych, tudzież Gnesłowego[?] chłopca, y Jwana Bra-

47tawskiego[?] napadszy, nadrodze zbili, y zawrociw-

48szy ze Zbożem końmi, Wozami, Szlami, naszelni-

49kami, Uzdzienicami, Widłami, Uryszczami zabra-

50li tych wszystkich Ludzi przy robotach zwłasnych

51Gruntow Podorożańskich nadrodze pod Podorożną

52Obżałowani gwałtownie zabrawszy, do Stupnika

53[reklamant:] z rozkazu

k. 190v (skan 0193, strona lewa)

1z rozkazu W. Podczaszego Bracł. w Dyby porabiiali, y w wię-

2zieniu osadzili, temi gwałtownościami niekontentu-

3iąc się, ale będąc licencyowani od W. Podczaszego Bracł.

4Pana Swego nietylko na wieś Podorożną, lecz y na Sam

5Dwór napaść, lecz tylko na Polach y Gruntach Podoro-

6żańskich wyszli ze Strzelbą y Jnnym Orężem, uga-

7niali się, Strzelali, bili, kaleczyli, y na Smierć zabi-

8iali, w Samą wieś Podorożną wpadaiąc, Ur. Snigo-

9skiego[?] iadącego pisać dziesięcinę Pszczelną maią-

10cego przy Sobie do posługi y wspomożenia Parob-

11ków kozaków y Szlachty niedobrowolney y Brzozo-

12wskiego nieprzewidzianey Drodze napadszy, Szablę, Czerwonych

13Złł. Osm wtorbie[?] będącey gwałtownie wzięli, a kozaków

14y Szlachtę porozganiali, zamieszkuiącemi goniąc

15Strzelali, y bili, pracowitego Chwedora Szlęc[?] wie-

16kaiącego pod Samą Podorożną za Hołubową gro-

17blą dopędziwszy Ur. Jasiński Strzelił, Ur. Rasiewa-

18kiewicz[?] Dyspozytor y Czarnecki płazami, a Koza-

19cy ratyszczami zbiwszy, zdarszy z niego Żupan

20Granatowy z Ostrowka Guzikami Srebrnemi, Czap-

21kę Karmazynową z Siwym Baranem, Róg na-

22żwisty[?], wiąż pobocznych żelaznych, do Stupnika zapro-

23wadzili, prowadząc koroni[?] dutami bili, y w dyby

24zabiwszy w więzieniu osadzili. Do Olexy Popyka

25ktory unosząc Życie na błota uciekł, Strzelali póty

26poki do nich niewyszedł, a gdy wyszedł zdarszy

27z niego Żupan Zielony, do Stupnika do więzienia

28zaprowadzili, Ur. Pawła Kwiatkowskiego uchodzą-

29cego z Życiem dopędziwszy nayprzod Żywcem

30wzięli, potym Pracowity Paweł W. Podczaszego

31Bracł. czyli też inny z Struzca[?] umyślnie do

32Ur. Pawła Kwiatkowskiego Strzelił y onego na

33mieyscu na Smierć za Hołubową groblą okru-

34tnie zabił, Sukmę, Pas, Czapkę, Spodnie Buty,

35Szablę, co tylko przy nim zastali, zabrali, a dla

36połączenia Zabóystwa Trupa z Wołą[?] wieźli, robo-

37czego Łuczenkę[?] w nogę Prawą postrzelili y konia

38pod nim ze Strzelby zabili, Matwija Ozadczuka[?]

39ciężko zranili, Jwana Mohyłę Ur. Jasiński Sza-

40blą okrutnie zrąbał y kogo tylko złapali, bili, kale-

41czyli odzierali, y do Stupnika zaprowadziwszy

42w Dybach w więzieniu osadziwszy Dotąd trzy-

43maią, o co wszystko Ur. Sołski Jmieniem y Jmie-

44niem ktorych wyżey pko tymże Obżałowanym

45zachowuiąc wolność tey Protestacyi, gdy te-

46go będzie potrzeba poprawienia powtornie

47iako nayuroczyściey żali się y Skarży Jan Soł-

48ski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt długi, pisany staranną ręką, ale z wieloma nazwami osobowymi i miejscowymi odczytanymi niepewnie; dolna część k. 189v zalana – kilka wierszy fragmentarycznie. Komparent to ten sam Jan SOŁSKI, przeciw któremu w akcie 302 (28 VIII) protestował Czosnowski – tu występuje jako gubernator ułanowski, wyraźnie z woli Czosnowskiego. „P. B.” – podczaszy bracławski (Krzysztof Michałowski, pułkownik wojsk koronnych; por. akt 173 – Michałowscy c/a Fr. Jabłonowski). „Rotmistrz Pancerny Wojsk Koronnych” – tytuł Czosnowskiego; „Gracialiści” – szlachta zagrodowa, mieszkająca z łaski (gratis) na gruncie pańskim; „Spisy, Kosy, na prawicę[?], Cepy, Drągi” – broń chłopska; „Płazami bili” – bili płazem szabli; „ratyszcza” – drzewca włóczni; „naszelniki” – część uprzęży; „Dyby” – kłody więzienne; „Dziesięcina pszczelna” – dziesięcina z pasiek. Paweł KWIATKOWSKI, szlachcic, zabity 1 IX 1769 za Hołubową groblą strzałem chłopa Pawła Hajduka (lub innego z Stupnika). Wieś Podorożna [?] – należąca do starostwa ułanowskiego (posesor: wicegerent grodzki Brzozowski [?]); Stupnik [?] – wieś Michałowskiego, dokąd uprowadzano ludzi. Nazwisko wicegerenta „Brzozowski[?]” niepewne (por. inne akty: wicegerent grodzki winnicki).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan Sołski, gubernator ułanowski, imieniem Józefa Kolumny Czosnowskiego, starosty winnickiego i ułanowskiego, rotmistrza pancernego, oraz Franciszka Brzozowskiego [?], wicegerenta grodzkiego winnickiego, posesora wsi Podorożna [?] w starostwie ułanowskim, a także w imieniu wdowy po zabitym Pawle Kwiatkowskim, manifestował przeciw Krzysztofowi Michałowskiemu, podczaszemu bracławskiemu, pułkownikowi wojsk koronnych, jego koniuszemu Janowi Landowi [?] (przywódcy), dyspozytorowi stupnickiemu Wasilkowiczowi [?], szlachcie Jasińskiemu, Kozłowskiemu, Makowskiemu, trzem braciom Danilewiczom, Bilskiemu (namiestnikowi szlachty gracjalistów), Wierzbickiemu, Suchorowskiemu, braciom Mierzejewskim, Rymańskiemu, Kuszewskiemu, Czarneckiemu, Łatyńskiemu, Pawickiemu [?], braciom Berezeckim, ułanom nadwornym, chłopu Pawłowi Hajdukowi – zabójcy Kwiatkowskiego, Paulikowi oraz gromadom Stupnika [?] i Kołakowiec [?]. W marcu 1769 Michałowski kazał zabrać siano z gruntów starostwa ułanowskiego i zasiewać pola podorożańskie; 1 IX 1769 nasłał uzbrojonych ludzi z rozkazem bicia i zabijania na pola i sianożęci Podorożnej: ścigali, strzelali, rąbali szablami i bili chłopów zwożących zboże wicegerenta, zabrali kilkadziesiąt kop zboża, wozy, konie i uprząż, uprowadzili do Stupnika m.in. Kazimierza, Semena (parobka Pawła), Panka Ostapowego, Iwana Wyntka [?], Andrija Kur…wego, braci Szurmenów i innych i zakuli ich w dyby; napadli szlachcica Śnigowskiego [?] jadącego spisywać dziesięcinę pszczelną (zabrali szablę i 8 czerwonych złotych); Chwedora Szlęca [?] postrzelono, obdarto i uwięziono, Ołeksę Popyka obdarto; szlachcica Pawła Kwiatkowskiego, wziętego żywcem, zastrzelił za Hołubową groblą chłop Paweł Hajduk (lub inny ze Stupnika) i obdarto go z ubrania; Łuczenkę [?] postrzelono w nogę i zabito pod nim konia, Matwija Ozadczuka [?] ciężko zraniono, Iwana Mohyłę Jasiński porąbał szablą. Uwięzieni wciąż są w dybach w Stupniku. Sołski zastrzega prawo poprawienia protestacji.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 190v (skan 0193, strona lewa)

1Maa Nne JO.[?] Jakubowskiego

2PP. pko JW. Szembekowi[?] S. Wł.[?]

3y Jnn. cum Visione

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Czwartego Dnia

6[reklamant:] Przed Urz.

k. 191 (skan 0193, strona prawa)

1Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną

2Onufrym Czaykowskim[?] pro tunc Namiestnikiem Burgrab.

3Grz. Winn. Comparens pliter Ur. Jmć Pan Jerzy Kotbajewski[?] Nne et

4ex speciali Commissione W. Jmć Pana Michała Jakubowskiego Podcz.

5Pomor.[?] Dobr wsi Pliskowa dobrze Jurysdycznie ograniczonych

6Dziedzica, przychylaiąc się do tey że Granicy y po tey że zgwałconey

7do manifestow, Wizyi, Terminow, Aresztow, a postrzegaiąc Całości

8Substancyi W. Pryncypała Swego Dobr Gruntow Dąbrow

9Sianożęci, Lasow, Stawow, Młynow, iako też Jmieniem Jmci

10Pana Sabby Łebedyńskiego ad praesens tychże Dobr

11Pliskowa Dyspozytora, Ekonoma Łabuńskiego, Petra

12Pastucha, y Hrycka Gryza[?] y Jnn. maiących krzywdy

13Poddanych Pliskowskich Czasu Sprawy Regestrowanie[?]

14maiących iako nayuroczyściey na pko W. Michałowi

15Hryniewieckiemu[?] Stolnikowi Barchockiemu[?] Dobr wsi Andru-

16szowki in contiguitate Dobr wsi Pliskowa należy

17Comptis W. Pryncypała Dziedzicznych zostaiącey Dziedzico-

18wi JW. Kazimierzowi Szembekowi Generałowi Woysk Koron.

19y Rzeczy Pospolitey tychże Dobr wsi Andruszow-

20ki podług Praw Jemu Służących Possessorowi, Parow-

21iakiewiczom[?] Jmion Oycu y Synowi Woyciechowskim

22Dyspozytorom, Cebrzyńskiemu Leśniczemu, Kałbo-

23szewskiemu[?], Barwickim braci y Jnnym Szlachcie

24gracyalistom, tudzież kozakom y Poddanym Andru-

25szowieckim do kilkunastu, a Czasem do kilkudziesiąt

26Osob zebranym y zbieraiącym się ustawicznym Dobr

27wsi Pliskowa Gruntow Pańskich Młynow, Stawow, y

28Samey wsi naieżdżnikom y Drog publicznych zastę-

29pcom teraz niewiadomym, a Czasu Sprawy y po Jmio-

30nach y Przezwiskach Specyfikować się maiącym

31Skarży żali Manifestuie się y protestuie o to: Jż

32tychże Obwinieni, nayasam przod idąc wbrew Prawu

33pospolitemu zgwałciwszy Dekret Kompromisarski Gra-

34niczny Kopce do szczętu zdemoliowali, iako w A-

35ktach niniejszych opiewa Wizya, y wyższe Opisuią

36Manifesta, Termina, Aresztu ustawiczne y codzienne

37tychże Dobr wsi Pliskowa Gruntow własnych Plis-

38kowskich Dziedzicznych Wiell. Comptis Pryncypała naiaz-

39dy, gwałty, tumulty czynią, y czynić nieprzestaią,

40y nawet na różne rekwizycye, perswazye, wzgłę-

41dy[?] Przyiacioł przestać niechcą, y owszem nowe nowo

42przydaiąc wiolencyą Swoią wydoskonalaią Szczwo-

43liwość, iako to od Wiosennego, Letniego, aż do tego

44Czasu ustawicznie y codziennie po Czetło[?] wzeszonych[?]

45Gruntach Pliskowskich tumultem y Czynie iedzą[?],

46Petra Pastucha nawet na rzynym[?] ograniczonym Gruncie

47Pliskowskim okrutnie bez żadney zabicia[?] bili, Hry-

48cowi Gryzowi niemałego bydła Sztuk Kilkanaście[?] zabrano

49cztery, Starych więcey ale po trzy lat maiących Lyma[?]

50woł Dwie, tudzież Starych Łabuńskiego Dworskiego[?], Konie

51go z Pola do Siebie wygnali, y do Swoich zagnali y zabra-

52[reklamant:] y dotąd

k. 191v (skan 0194, strona lewa)

1y dotąd onych niewydaią y wydać zaniedbuią, też Swoie

2napaśne dalej wykonywaiąc naiazdy Szlachta y kozacy Andru-

3szowscy napadli na Pasiekę roboczego Kondrata Łabuńskiego

4z myślaiąc Sobie nad rodowity Język własny niektorzy

5onego Strapać[?], y Spisami w Pni mierząc, his formali-

6bus onego obligiuiąc (: dawaj Denhy[?] y Medu :) koniecznie

7gwałtownie zabiciem grożąc, domagali się, y podobno

8bodayby, ile w tey Czas od Ludzi dalekim niewracaliby się byli

9żeby się był nie zbiegł nie salwował, tegoż Samego Czasu

10też Naieźdźnicy zwyż wyrażonym zmienionym językiem

11w Pasiece pomienioney nawyczyniwszy Szkody na wieś

12Samą Plisków napadszy, wraskiem[?] Swoim Ludzi roz-

13proszyli y poprzestraszali, groble rozkopali, y Stawu

14spuścili, tegoż roboczego Kondrata Łabuńskiego Chodzący

15pług na własnym ograniczonym Gruncie Pliskowskim

16Cia[?] Andruszowscy Naieźdźnicy napadszy, orzących pobili,

17pług rąbać, Drzewo w kawałki ciąłi, a potym rzuciwszy

18le porąbawszy się Żelaza z bicza[?] zbiwszy z Sobą wzięli y dotąd

19na wiele rekwizycyi oddać niechcą temuż Samemu Pod-

20danemu Pliskowskiemu, niekontentuiąc się: że mu Zi-

21mo[?] z Stebnika[?] ze wszystkim Panięce[?] byli zabrali, ktore

22niby oddali, ale dziesięć Pni miodu beczkę y beczkę Woska

23dotąd u Siebie trzymaią y inne rzeczy, iako wyższy Juradowy

24Manifest, a dziesięć y więcey otrzęsli, teraz zaś znowu Pięć, y

25drugi raz Pięć Pni potaiemnie wziąwszy, y do Siebie za-

26prowadziwszy na wielokrotną rekwizycyą Przyiacioł

27oddać niechcą, y innych rekwiruiących krzywdowali, a

28naybardziey Ur. Woyciechowski Dyspozytor zuchwale

29Circenibus[?] gnziti[?] Przyiacielowi powoziciela niewidzić

30gdzie odpędził, konie morzył, y inne Dyzgusta czynił

31owo zgoła Jchmć obwinieni żadney Sąsiedzkiey ani

32przyiazni niechcą Prawa zakonu niemaiąc, Swoie-

33mi tylko nadzieią się nad tę Andruszowiecką Possessy-

34ami, kiedy Prawnemi Sprawiedliwemi niechcąc

35kwakać[?] Dekretem Kompromisarskim usypane kopce wa-

36żywszy się annihilować, rozsypać, y tego roku więcey

37w Sianożęci Dworskie niż na kopie Sto. per quem

38wkosili się z drugiey Strony, ad quem w Grunt w tey

39Pliskowski ograniczony iako ad quem idzie wzdłuż

40nad Sady dziesięć, a wszerz nad Sady cztery wcisli się

41gwałtownym czyiezynym[?] naiazdem Strzelanie do Ludzi

42Pliskowskich, gnięcy tak przy koszeniu, iako ora-

43niu razy trydzieści wystrzelili, Co wszystko Czasu Spra-

44wy Sprawiedliwą Jnkwizycyą dowiedzie się, o co

45wszystko y o inne krzywdy y Szkody nne quorum

46Supra Jdem tempore protestatur et Manifestatur Je-

47rzy Kotbajewski[?] mpp. Et in Continenti Stanowszy ocze-

48wisto Szlachetny Andrzey Zieliński Gnał. Wwa Bracł.

49y Jnn. Opatrz. ktory w moc wierney Rell. Swoiey iawnie

50ustnie y dobrowolnie Zeznał. Jż on Roku na Akcie

51wyrażonego Dnia Dwudziestego Dziewiątego Mie-

52siąca Sierpnia na Affektacyą y prawną rekwizy-

53[reklamant:] cyą

k. 192 (skan 0194, strona prawa)

1cyą W. Jmci Pana Michała Jakubowskiego Podczaszego Pomor.[?]

2maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych

3do tego Aktu Sobie urzędownie wziętych Urz. Jchmciow

4Panow Jerzego Czaykowskiego y Stanisława Janowskie-

5go[?] ieździł na Grunta własne Pliskowskie ograniczo-

6ne y w ustawicznym używaniu będące, a teraz gwał-

7townie przez potencyą Gromady y Dworu Andruszowiec-

8kiego naparzowane[?] gdzie obiezdzaiąc od Grobelki aż do

9Szlaku idącego z Petyjowa[?] do Przyłuki do kopcow

10ostatnich narożnych trzech, Dziesięć Sady wzdłuż

11a wszerz Sady cztery zoranego Gruntu przez Ludzi

12y potęgą Dworską Andruszowiecką własnego Plis-

13kowskiego Ograniczonego widział y oglądał, co

14widziawszy y oglądawszy Szlachtą Sobie przytom-

15ną wyż wyrażoną oświadczywszy się ztamtąd po-

16wrocił, y przedemną Urzędem prawdziwey wizyi uczy-

17nił y zeznał Relacyą, de quo praesens Ejusdem Minister[ialis]

18Mlis qui Supra Jgnarus Litterarum signum Crucis posuit ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt pisany starannie, ale z wieloma wyrazami trudnymi (zwłaszcza w opisie napadu na pasiekę i w części o kopcach) – liczne [?]. Nagłówek: „JO.[?] Jakubowskiego PP.” – zapewne „W. Jakubowskiego P[odczaszego] P[omorskiego]”; „pko JW. Szembekowi[?] S. Wł.[?]” – w tekście „JW. Kazimierzowi Szembekowi Generałowi Woysk Koron.”; litery „S. Wł.” niejasne. Czynność przed ONUFRYM CZAJKOWSKIM [?], „pro tunc” (wówczas) namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego – nazwisko odczytane wyraźnie jako „Czaykowskim”, choć w kwietniu namiestnikiem był Onufry Moskwicki (por. akty 81–151) – do weryfikacji. Akt jest kontrmanifestem do aktu 317 (manifest strony andruszowieckiej przeciw Jakubowskiemu): tu Sawa Łebedyński występuje jako dyspozytor dóbr Pliskowa, a ekonom Łabuński jako poszkodowany. Wzmianka o Szembeku jako posesorze Andruszówki sugeruje, że w akcie 317 „Kazimierz Szeniawski[?]” to zapewne Kazimierz SZEMBEK. „Dekret kompromisarski graniczny” – wyrok sądu polubownego ustalający granicę; „Sady” – miara długości (sążnie?); „(: dawaj Denhy y Medu :)” – zapisane po rusku: „dawaj pieniądze (dengi) i miodu”; „his formalibus” – tymi słowy; „nne quorum supra idem tempore protestatur et manifestatur” – imieniem wyżej wymienionych tegoż czasu protestuje i manifestuje; „in continenti” – zaraz.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

4IX 1769 przed Onufrym Czajkowskim [?], ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jerzy Kotbajewski [?], imieniem i z polecenia Michała Jakubowskiego, podczaszego pomorskiego [?], dziedzica jurysdycznie ograniczonych dóbr Plisków, a także w imieniu dyspozytora Sawy Łebedyńskiego, ekonoma Łabuńskiego i chłopów (Petra Pastucha, Hrycka Gryza [?] i in.), manifestował przeciw Michałowi Hryniewieckiemu [?], dziedzicowi sąsiedniej Andruszówki, Kazimierzowi Szembekowi, generałowi wojsk koronnych, posesorowi Andruszówki, dyspozytorom Wojciechowskim (ojcu i synowi), leśniczemu Cebrzyńskiemu, szlachcie gracjalistom, kozakom i poddanym andruszowieckim (kilkunastu do kilkudziesięciu): wbrew dekretowi kompromisarskiemu zniszczyli kopce graniczne, ustawicznie najeżdżają grunty, młyny, stawy i samą wieś Plisków, pobili Petra Pastucha, zabrali bydło Hryckowi Gryzowi [?] i konie, napadli na pasiekę Kondrata Łabuńskiego, grożąc mu śmiercią i żądając po rusku pieniędzy i miodu, rozkopali groble i spuścili staw, porąbali pług orzących, zabrali ule, beczkę miodu i wosku, wykosili sianożęci dworskie (ponad 100 kop) i zaorali pas gruntu pliskowskiego (10 sążni [?] wzdłuż, 4 wszerz), strzelali do ludzi przy koszeniu i oraniu (ok. 30 strzałów). Woźny generał województwa bracławskiego Andrzej Zieliński zeznał, że 29 VIII 1769, na żądanie Jakubowskiego, ze szlachtą Jerzym Czajkowskim i Stanisławem Janowskim [?] obejrzał na granicy – od Grobelki do szlaku z Petyjowa [?] do Przyłuki, przy trzech ostatnich kopcach narożnych – pas gruntu pliskowskiego (10 × 4 sążni [?]) zaorany siłą przez dwór andruszowiecki. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 192 (skan 0194, strona prawa)

1Maa JOX. Jmci Jabłonowskie-

2go W. P. pko JW. Potockiemu

3W. K. y Jnn.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Czwartego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną

7Onufrym Czaykowskim[?] pro tunc Namiestnikiem Burgrabstwa

8Grz. Winn. Comparens pliter Ur. Jerzy Kotbajewski[?] Nne et ex

9Commisso speciali JO. Xcia Jmci Antoniego Jabłonow-

10skiego Wwdy Poznań. Dobr Hrabstwa Lisiańskiego podług

11Praw Swoich aktualnego Possessora Pana, Ur. Szymona Krzy-

12żanowskiego[?] tychże Dobr ad praesens Ekonoma y Prowentow wszel-

13kich tegoż Hrabstwa Pisarza, iako też roboczego Stepana Satowego[?]

14Dobr wsi Kobylak Woyta y całey Gromady teyże wsi pomienioney

15Kobylak zwaney do Hrabstwa Lisiańskiego od wiekow w Swych

16Granicach należących ukrzywdzonych iako nayuroczyściey na pko

17JW. Salezyuszowi Franciszkowi Potockiemu Wiojewodzie Kijo[wskiemu] Gnał.

18Wwa Kijow. Dobr Włości Humańskiey Dziedzicowi, iakiekolwiek

19Jmion W. Gnoińskiemu[?] Regentowi Grz. Wyszogrodzk.[?] Dobr wsi

20Ryżany do Włości Humańskiey należących podług Praw

21służących Dzierżawcy, Ur. Bukiemu[?] tychże Dobr Wło-

22ści Humańskiey Ekonomowi, Antoniemu czyli innego Jmie-

23nia Chwostkowi[?] Dyspozytorowi Bukiemu[?], tudzież ko-

24zakom teyże Włości Dobr Humańskich do Osob Dziesięciu orężnie

25w Spisy, Samopały, Pistolety przybranym y przysposobionym

26Dobr wsi Samey y Gruntow Kobylak gwałtownym naieźdni-

27kom Wiolatorom y oppressorom Skarży żali manifestuie się

28y protestuie w niżey opisany Sposob y o to: Jż Jchmć Obżał.

29z mianowicie Gnoiński[?], Rudzki, Chwostecki[?] Supplementy[?]

30używszy ile w Czasie teraźnieyszym, a naybardziey w kraju za-

31mięszanym[?] mieliby powinni wzgląd mieć ku uściągnieniu

32ochoczych do wzniecania kłotni[?] a bardziey znoszenia się z

33dobremi Sąsiadami iednomyślnie na uskromienie tam gra-

34siciach ustawicznie Hultaiow a Jchmć nawet na wieś

35Kobylak Czterysta[?] przy znacznych kozakow orężnych nastać

36ważyli się, ktorzy nastawszy armatim et tumultim napadszy

37Zboże z Gruntow Dobr wsi Kobylak różne

38Ludzi spędziwszy […] Zboże […] zabrawszy do Dobr Ma-

39go[?] Ziarna kopy[?] […] zwozić

40[reklamant:] zwozić

k. 192v (skan 0195, strona lewa)

1Bukow[?] do Włości Humańskiey należących zapędzi-

2li, tymże Ludziom Kobylackim Kurucze[?], Swity, Chomąta, Szle,

3Lele[?] udzielali, Wozy porabierali połamali popsuli, a inne

4rzeczy, konie, Wołki, ut fertur, pobrali, Wołow zaś par kilka-

5naście y koni dla wytrzecznego[?] pędzenia, z tymże gwałto-

6wnie z cudzego Gruntu y cudzym Zbożem wbrew niewy-

7czayne podwozy, Dekto[?] to pędzenie nieuwłaszczone y niewła-

8sney Zwierzchności niechętno[?] się bez okrutnego bicia nad

9miarę Ludzi bili, potrącali y nad onemi znęcali się

10tak dalece, że mało ktory ścałał[?], tak na ciele iako y na

11Chudobie wszystkim od tychże rabowanych[?] ko-

12zakow po części dostali się bolu krzywdy y Szkody co

13wszystko Czasu Sprawy Sprawiedliwą Jnkwizycyą do-

14wiedziono będzie y okazanie Granic ktore do tych

15w Spokoyności zostawały występek wyż opisanego uczyn-

16ku odkryie y Sam ow obaczy y Swiadkiem oney Spra-

17wiedliwości będzie, a zatym tenże Ur. Kompnt obserwuiąc

18Gruntow Sprawiedliwość y okazanie Spokoynieyszego

19Czasu podług tychże Granic oczewistych dowodow, tak o

20zgwałcenie Granic, zabranie Zboża wsi Kobylak napa-

21dania y innych Wiolencyi czynienia obce wszystko No-

22mine quorum Supra czyni y manifestuie się J. Kotbaiew-

23ski mmd.

Objaśnienia i tłumaczenia

Pismo dość staranne, lecz zdania długie i składniowo zawiłe; wiele wyrazów niepewnych. „W. P.” – wojewoda poznański (ks. Antoni Barnaba Jabłonowski); „W. K.” – wojewoda kijowski (Franciszek Salezy Potocki, dziedzic Humania/Umania – „Włość Humańska”). Hrabstwo lisiańskie – Lisianka, dobra Jabłonowskich (por. 44-1-3, akt 247 – misja bazyliańska w Łysiance). Kobylaki – wieś hrabstwa lisiańskiego graniczna z włością humańską. Nazwiska strony pozwanej (Gnoiński[?], Bucki/Buki[?], Chwostek/Chwostecki[?], Rudzki) odczytane niepewnie. „armatim et tumultim” – zbrojnie i gromadnie; „ut fertur” – jak mówią; „Kurucze[?], Swity, Chomąta, Szle” – odzież (świty) i uprząż; „podwozy” – podwody (przymusowe furmanki); „nomine quorum supra” – imieniem wyżej wymienionych; „mmd.” – manu mea (propria).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

4IX 1769 przed Onufrym Czajkowskim [?], ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jerzy Kotbajewski [?], imieniem ks. Antoniego Jabłonowskiego, wojewody poznańskiego, posesora dóbr hrabstwa lisiańskiego, Szymona Krzyżanowskiego [?], ekonoma i pisarza prowentów hrabstwa, wójta Stepana Satowego [?] i całej gromady wsi Kobylaki (należącej od wieków do hrabstwa lisiańskiego), manifestował przeciw Franciszkowi Salezemu Potockiemu, wojewodzie kijowskiemu, dziedzicowi włości humańskiej, Gnoińskiemu [?], rejentowi grodzkiemu wyszogrodzkiemu [?], dzierżawcy wsi Ryżany [?], ekonomowi Buckiemu [?], dyspozytorowi Antoniemu Chwostkowi [?] i około dziesięciu uzbrojonym kozakom humańskim: zamiast w czasie zamieszek wspólnie z sąsiadami uskramiać grasujących hultajów, obżałowani zbrojnie napadli na wieś Kobylaki, spędzili ludzi, zabrali zboże z gruntów kobylackich i kazali je zwozić do włości humańskiej, odebrali chłopom świty, chomąta i uprząż, połamali wozy, pobrali konie i wołki, kilkanaście par wołów i koni użyli do przymusowych podwód, a ludzi okrutnie bili i znęcali się nad nimi. Manifestant zapowiada dowód inkwizycją i okazaniem granic i protestuje o naruszenie granic, zabór zboża i napady.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 192v (skan 0195, strona lewa)

1Maa Nne JW. Hrabiow Kra-

2sickich pko JW. Platerom

3WW. M. y Jnn. o Wiolencyą

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Szostego[?] Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przede-

7mną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgr.

8Grz. Winn. Comparens pliter Ur. Jmć Pan Michał Stefanowicz

9Nne et ex parte JW. Elżbiety z Reiow Matki y Bracisz-

10ka[?] Syna Hrabiow Krasickich Starz.[?] Mszech[?] Dobr Bachrhun-

11cy[?] y Remiżyczki[?] Dziedzicow, iako od Onychże ma-

12iący zlecenie Solennie pko JW. Platerom WW. Mści-

13sł. Klucza Daszowskiego Dziedzicom Panom, Wiell. Ludwi-

14kowi[?] Zieminskiemu[?] Wolskiemu Gubernatorowi Daszowskie-

15mu, Kortowskiemu Pułkownikowi kozakow nadwor-

16nych, Dyrewiczowi[?], Namiestnikowi Chorągwi nadworney

17pracowitym y odważnym Jatowemu[?] z Sitkowiec, Fedo-

18czenkowi z Jurkowiec, Janowi z Bundur[?], Sawce Łopu-

19szenkowi z Daszowa Setnikom, Atamanowi z Jastrzę-

20bińca[?] Jarkowi Kucenkowi Dziesiętnikowi y innym

21kozakom, tudzież y Szlachcie Chorągwi nadw. Daszow-

22skiego Klucza Skarży y manifestuie się o to: Jż wzwyż

23wyrażeni W. Obżał. czyli z rozkazu JW. Panow Swoich

24czyli z domysłu Swego stante ad praesens hostilitate, y

25pod zamieszanie kraiu całego nie zważaiąc na

26niedokończenie między temiż Dobrami rozgranicze-

27nia finalnego w brew Dekretowi pokrzywdzonym Stro-

28nom aż do rozsądku finalnego zabraniaiącemu, iterato

29Granice psuiąc y niszcząc zebrawszy Ludzi nadwornych

30tak Szlachty iako y kozakow na Grunta Dobr Bachrhu-

31[reklamant:] huncy

k. 193 (skan 0195, strona prawa)

1huncy[?] y Remiżyczki[?] nastali do czynienia krzywd

2y Szkod Poddaństwu Dobr pomienionych licencyo-

3wali, ktorzy to armatim et catervatim z komendami

4swemi na Grunta pomienionych Dobr napadszy Leśko-

5wi Nestorenkowi Żyta puł piąta Dnia, Pszenicy Dzień ieden,

6Chwedkowi Snibernu[?] Żyta Dni trzy, Pszenicy Dzień ieden, My-

7kite Habenkowi Jęczmienia Dzień ieden, Owsa Dzień ieden,

8Wasylowi Panzysternu[?] Pszenicy pułtora Dnia, Szym-

9kowi Żyta Dzień ieden, P. Bukolskiemu[?] Żyta Dni cztery, Psze-

10nicy Dni trzy, Prosa Dni pięć, Jurkowi Paszczenkowi[?] Ży-

11ta Dni Dwa, A Pawłowi Rachmanskiemu[?] Pszenicy

12Dzień ieden, Wasylowi Pawczenkowi[?] Żyta Dni trzy, Panu

13Szkornemu[?] Niedzielskiemu Żyta Dzień ieden, Chwedkowi

14[…]ucemu Żyta Dni trzy, Pszenicy Dni Dwa, Prosa Dzień

15ieden, Jwdowi[?] Hrymienikowi[?] Żyta Dni Osm, Pszenicy

16Dzień ieden, Sawce Pilowskiemu Żyta Dni Dwa, Pszenicy[?]

17ku Dzień ieden, Pilipowi Waszczenkowi Żyta Dzień ieden

18Pszenicy Dni Dwa, Chilinie[?] Dziurowi[?] Żyta Dni Dwa, Za

19[…]kowi Nestorenkowi Żyta Dni Cztery, Stefanowi Kukaz-

20kowi[?] Żyta pułtora Dnia, Pszenicy Dzień ieden, Jęczmienia

21puł Dnia, Jwanowi Bezpałemu[?] Żyta Dzień ieden, Jęczmie-

22nia kop Dwie, Hryćkowi Dukenkowi[?] Żyta Dzień ieden, Pszeni-

23cy Dzień ieden, Stefanowi Czukarszczukowi[?] Pszenicy Dzień ieden,

24Hryćkowi Bondarenkowi Żyta Dni trzy, Pszenicy Dni Dwa,

25Prosa Dzień, Olexie Łubianenkowi[?] Żyta Dzień ieden, Jwano-

26wi Natylnikowi[?] Żyta pułtora Dnia, Maciejewskiemu[?] Żyta

27Dni Dwa, Prosa Dni Dwa, Matwijowi Sale[?] Żyta Dni

28Dwa, Pszenicy Dni trzy, Prosa Dni Dwa, Matwijowi Ja-

29[…]szenkowi[?] Żyta Dzień ieden, Stefanowi Mazepie Żyta

30Dni trzy, Prosa Dzień ieden, Danilowi Popowemu Zięcio-

31wi Żyta pułtora Dnia, Ławrykowi Żyta Dni Cztery, Psze-

32nicy Dzień ieden, Prosa Dzień ieden, Onikowi[?] Markowe-

33mu Zięciowi Pszenicy Dni Dwa, Jaremie Żyta Dzień ie-

34den, Prosa Dzień ieden, Nahumie Bondarenkowi Żyta Dni

35trzy, Jwanowi Halmizinie[?] Żyta Dni Sześć, Pszenicy Dni

36Dwa, P. Jgnemu[?] Niedzielskiemu Żyta puł Dnia, Pszenicy

37puł Dnia, Petrowi Weretelnikowi Pszenicy pułtora Dnia,

38Kondratowi Romanowi[?] Hawrylenkowi Żyta Dni Dwa,

39Kuryłowi Strilczenkowi Żyta Dni Szostce[?], Żyta Dzień ieden.

40Jedne zżęli, inne zbili, y przez nie z hukiem,

41krzykiem, graniem, Strzelaniem, szydzeniem, y urąga-

42niem do Dobr Daszowa zaprowadzili, zaś teraz Obozem na Polach

43zostawione y pozwolone opłacać Sobie zniewolili, iakoż u

44Jaremy wodki kwart pułczwarty, u Łuki Markowego

45kwart Sześć, u Matwija Saty[?] Gr. Trzynaście, u Matwie-

46ia[?] Sierp ieden, u Jwana Natylnika Kwart Cztery, u Hryć-

47ka Bondarenka Kwartę iedną, u Jakowa Nestorenka Gr.

48Trzynaście, u Mykity Dzusy[?] Gr. Piętnaście, u Pilipa Wasz-

49czenka Gr. Piętnaście y wodki kwart trzy, u Ław-

50czenka[?] Gr. Dwadzieścia, u Jwana Hamarnika[?] Gr.

51[…], u Wasyla Szewczuka wodki kwart trzy

52[…] Siedmnaście[?], u Pawła Rachmana[?] […]

53[…] kwart Dwie, u P. Bukolskiego[?] wodki kwart Cztery,

54u Wasyla Peryskiego[?] […]

k. 193v (skan 0196, strona lewa)

1u Mykity Habenka wodki Kwartę iedną, u Leśka Ne-

2sterenka wodki puł czwarty Kwarty dać wziąć y zapła-

3cić przymusili, o ktore te zabory y łupiestwa Podda-

4ństwa y Dziedzicom viam agendi praecustodiens[?] idem

5Comparens Nne quo Supra manifestatur. Michał Stefanowicz mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt pisany starannie, ale lista chłopów i ich szkód obejmuje wiele imion i przydomków ruskich odczytanych niepewnie; dolne wiersze k. 193 częściowo wyblakłe. Data dzienna odczytana jako „Szostego” (6 IX) – możliwe też „Piątego”; w nagłówku następnego wpisu na k. 193v (akt 326) – „Szostego Dnia”. „Hrabiowie Krasiccy” – Elżbieta z Rejów Krasicka z synem (por. akty 275–276: Bereżowski c/a Krasiccy, Popówka); tytuł „Starz.[?] Mszech[?]” niepewny. Nazwa dóbr zapisana „Bachrhuncy[?]” i „Remiżyczki[?]” – odczyt niepewny; w nagłówku aktu 327 „Gruntach Rachmanskich[?]”, co wskazuje na wieś RACHNY (Rachny Lisowe/Polne w pobliżu Daszowa) – identyfikacja prawdopodobna (w akcie 326 tytuł: „wizyi Szkód na Gruntach Rachmanskich[?]”). „WW. M.” – wojewodowie mścisławscy (Konstanty i Augustyna Platerowie, por. akt 306). „stante ad praesens hostilitate” – przy trwających obecnie działaniach wojennych; „armatim et catervatim” – zbrojnie i gromadnie; „Dzień żyta/pszenicy” – obszar zboża zżynany w ciągu dnia; „Kwarta wódki” – miara płynu; „viam agendi praecustodiens” – zastrzegając drogę dochodzenia. Wsie kozaków daszowskich: Sitkowce, Jurkowce, Bundury[?], Daszów, Jastrzębiniec[?].

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6[?] IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Michał Stefanowicz, imieniem Elżbiety z Rejów Krasickiej i jej syna, hrabiów Krasickich, dziedziców dóbr Rachny [?] i Remiżyczki [?], manifestował przeciw Platerom, wojewodom mścisławskim, dziedzicom klucza daszowskiego, ich gubernatorowi daszowskiemu [Ludwikowi Zieminskiemu-Wolskiemu?], Kortowskiemu, pułkownikowi kozaków nadwornych, Dyrewiczowi [?], namiestnikowi chorągwi nadwornej, setnikom kozackim (Jatowemu [?] z Sitkowiec, Fedoczence z Jurkowiec, Janowi z Bundur [?], Sawce Łopuszence z Daszowa), atamanowi z Jastrzębińca [?] Jarkowi Kucence, dziesiętnikowi, innym kozakom i szlachcie chorągwi nadwornej klucza daszowskiego: korzystając z wojny i zamieszek, wbrew dekretowi zakazującemu zmian do czasu ostatecznego rozgraniczenia, ponownie niszczą granice i zbrojnie napadają na grunty Rachien [?] i Remiżyczek [?]; wypasali lub zżęli zboże kilkudziesięciu chłopów (szczegółowe wyliczenie dni żyta, pszenicy, jęczmienia, owsa i prosa) i z hukiem, strzelaniem i drwinami wywieźli je do Daszowa, a zboże pozostawione na polach kazali sobie wykupywać – od kilkunastu chłopów wymuszono od kilku do 20 groszy, kwarty wódki i sierp. Komparent zastrzega drogę dochodzenia za te zabory i łupiestwa.

Transkrypcja

k. 193v (skan 0196, strona lewa)

1Rell. Aresztu na Gruncie Dobr

2Daszowa Urz. Pułkownika

3y Rotmistrza etc.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Szostego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y prze-

7demną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgr.

8Grz. Winn. Stanowszy Oczewiście Woźny Gnał. Wwa Bracł.

9y Jnn. Opatrz. Błażey Jasycki[?] autenticatus Juratus

10officio praesenti Notus, in vim Suae verae ac fidelis Relat.

11palam publice liberoq. ac per expressum zeznał. Jż On

12Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dzie-

13wiątego die Prima Septembris na affektacyą y prawną

14rekwizycyą JW. Hrabiow Krasickich Ojców Matki[?] Dobr

15Rachhuncz[?] y Remiżyczki Dziedzicow maiąc

16przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urzz.

17Antoniego Jaworskiego y Grzegorza Niedzielskiego ad

18hunc Actum Officii Sui przydanych był w Dobrach Mie-

19ście Daszowie, gdzie będąc w Zamku u zwierzchności

20Zamkowey Urz. Jchmciow Panow Kortowskiego Pułkowni-

21ka Kozakow nadwornych, y Tyzeniusza[?] Namiestnika

22nad Kompanią Nadworną Daszowską, tudzież Kozakow

23y Jch naczelnikow, iako też Kompanią nadworną w na-

24wiązie[?] Summy Piętnastu Tysięcy, powtornie zaś u

25Gromady y u Woyta tameyszego Daszowskiego y u

26W. Jmć Pana Wolskiego iako Ekonoma Dobr tychże w ta-

27kiey że niżey[?] kwocie nawiązki aż do rozprawy

28prawney z Rekwirentami w Sądzie ktorym kolwiek

29prawnie przypieczętował[?] y aresztował Szlachta przyto-

30mną oświadczył, ktorego to Aresztu benevole od

31Stron przyiętego istotną y rzetelną przedem na

32Urzędem uczynił y zeznał Relacyą Woźny ignarus

33scribendi Crucem Sanctam posuit Błażey Jasycki ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

„Rell.” – relacja woźnego; „autenticatus, juratus, officio praesenti notus” – uwierzytelniony, zaprzysiężony, znany obecnemu urzędowi; „in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice liberoque ac per expressum” – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie; „Areszt … w nawiązce sumy 15 000” – areszt (zakaz) pod zakładem (nawiązką) 15 000 złp, wiążący aresztowanych do czasu rozprawy sądowej; „benevole … przyjętego” – dobrowolnie przyjętego. Nazwisko woźnego odczytane jako „Jasycki[?]” (może Jasiński); nazwisko namiestnika kompanii nadwornej („Tyzeniusz[?]”) niepewne – w akcie 325 „Dyrewicz[?]”. Nazwa dóbr Krasickich znowu zapisana niejasno („Rachhuncz[?]”) – por. akt 325 (Rachny [?]). Areszt wiąże się z manifestacją z aktu 325.

Streszczenie

6IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał województwa bracławskiego Błażej Jasycki [?] zeznał, że 1 IX 1769, na żądanie hrabiów Krasickich, dziedziców dóbr Rachny [?] i Remiżyczki [?], ze szlachtą Antonim Jaworskim i Grzegorzem Niedzielskim udał się do miasta Daszowa i tam w zamku obłożył aresztem (pod nawiązką 15 000 złp) zwierzchność zamkową – Kortowskiego, pułkownika kozaków nadwornych, Tyzeniusza [?], namiestnika kompanii nadwornej daszowskiej, kozaków i ich naczelników – a następnie gromadę i wójta daszowskiego oraz ekonoma Wolskiego, do czasu rozprawy prawnej z rekwirentami. Areszt został przyjęty dobrowolnie. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 193v (skan 0196, strona lewa)

1Rell. wizyi Szkod na Gruntach

2Rachmanskich od JW. Krasic-

3kich

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Szostego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną

7Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrabstwa Grz.

8Winn. Stanowszy oczewiście Woźny Gnał. Wwa Bracł.

9y Jnn. Opatrz. Błażey Jasycki[?] authenticatus Juratus

10Officio praesenti bene notus in vim Suae verae ac fidelis Rell.

11palam publice liberoq. ac per expressum zeznał. Jż On

12Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

13Dziewiątego Dnia Dwudziestego Dziewiątego[?] Augusti ad affectatio-

14nem Juridicamq. requisitionem JW. Hrabiow Krasic-

15kich Star. Mszcz.[?] Dobr Rachen[?], Hunczy[?] y Niemirzyczki[?]

16Dziedzicow

k. 194 (skan 0196, strona prawa)

1Dziedzicow maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych

2Urz. Antoniego Jaworskiego y Grzegorza Niedzielskiego, ex mente

3Prawa ad hunc actum Sobie przydanych, ziezdżał y zchodził

4na Grunta y Pola robocze ozime y Jarzyne, tudzież Sianożę-

5ci Dobr Rachen[?], Hunczy[?] y Niemierzyczki[?], gdzie widział y oglą-

6dał Zboża ozime, to iest Żyta y Pszenice, niemniey Zboża Ja-

7rzyne, to iest Prosa, Hreczki, Jęczmiona, Owsy y inne wsie-

8wy Poddaństwa wzwyż wyrażonych wsiow, iedne wyżęte, drugie

9zżęte[?], inne wytratowane zmięte y wytłuczone, Sianożęci

10wskroś wypasione, o ktorych to Szkodach takowych poczynio-

11nych przez Gromady, Kozakow y Żołnierzy z Dobr Klucza Da-

12szowskiego miał uwiadomienie y dowodne powiedzenie,

13a tak pomieniony Woźny też wszystkie Szkody z Szlachtą

14Sobie przytomną obieżawszy widziawszy oglądawszy

15y one niż oświadczywszy się o nichże istotney wizyi

16przez Siebie uczynioney odprawioney rzetelną y Sprawiedli-

17wie przed Niniejszym Urzędem uczynił y zeznał Rell.

18Woźny ignarus Scribendi Crucem Sanctam posuit Błażey

19Jasycki[?] ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Nazwy dóbr Krasickich zapisane w rkp. kolejno jako „Bachrhuncy[?] y Remiżyczki” (akt 325), „Rachhuncz[?] y Remiżyczki” (akt 326), „Rachmanskich” (nagłówek tego aktu), „Rachen, Hunczy y Niemirzyczki/Niemierzyczki” (ten akt) – najpewniej chodzi o wieś Rachny (Rachen[?]) oraz dwie inne wsie [Huńcze?] i [Niemierzyczki?]; identyfikacja do weryfikacji. „Star. Mszcz.[?]” – tytuł Krasickich (może starostowie mszczonowscy[?]). „ad affectationem iuridicamque requisitionem” – na żądanie i prawne wezwanie; „ex mente Prawa” – zgodnie z prawem; „Jarzyne” – zboża jare; „Hreczki” – gryka. Data wizji: 29 VIII 1769 [?] (odczyt „Dwudziestego Dziewiątego” niepewny – wyraz częściowo wyblakły).

Streszczenie

6IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał województwa bracławskiego Błażej Jasycki [?] zeznał, że 29 [?] VIII 1769, na żądanie hrabiów Krasickich, dziedziców dóbr Rachny [?], Huńcze [?] i Niemierzyczki [?], ze szlachtą Antonim Jaworskim i Grzegorzem Niedzielskim obszedł grunty, pola i sianożęci tych wsi i oglądał zboża ozime (żyto, pszenicę) i jare (proso, grykę, jęczmień, owies i in.) poddanych – częściowo zżęte, częściowo wytratowane i wytłuczone – oraz całkowicie wypasione sianożęci; według otrzymanych wiadomości szkody wyrządziły gromady, kozacy i żołnierze z klucza daszowskiego. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 194 (skan 0196, strona prawa)

1Maa W. Czeczelowey S. H. pko W.

2Przyłuskiemu P. J. o nieważność

3Tranzakcyi względem ustąpie-

4nia Stwa Hays. cum ingr. Listu.

5Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

6Miesiąca Septembris Szostego Dnia

7Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przede-

8mną Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrab-

9stwa Grz. Winn. Comparens pltr Ur. Jmć Pan Stanisław Do-

10zeniowski[?] Jmieniem y z wyraźney Obligacyi

11Listowney de data w Bilczynie[?] Die Prima Septembris Ro-

12ku teraźnieyszego W. Jeymć Pani Anny Franciszki z Szczeskie-

13wiczow[?] Czeczelowey Starościny Haysyńskiey do tąd dla niezwy-

14czaynego zdrowia Sobie[?] do Akt Niniejszych własnego w

15przytomnie stanąć niemogący Solennissime na pko

16W. Jmć Janowi Przyłuskiemu Podkomorzycowi Jnflan[ckiemu]

17Swiadczy y manifestuie się o to: Jż W. Jmć Pani Starościna

18Haysyńska z dopustu Boskiego iesze[?] a Martio wpadł-

19szy w ciężką Chorobę gdy dla poratowania Zdrowia

20tudzież dla różnych Strachow y boiaźni, opuściwszy wła-

21sny Swoy Dom, nayłotszy[?] w bespiecznieysze mieysce

22y Sposobnieysze do kurowania się zieiżdżawszy, ale tam iesz-

23cze bardziey z woli Boskiey do więszego upadku Zdrowia gro-

24żącego Smiercią (: ponieważ iuż zdolności odstąpili

25przysiedłszy, przez co o życiu Swoim, a coż dopiero o Substan-

26cyi pamiętać żadnym Sposobem niemogła, tedy przez

27ten czas wyż wspomniany W. Jmć Pan Przyłuski Pod-

28[komorzyc Jnflancki …] […]nia wystawdu[?] iż blisko

29[…] […] z Kilkoma[?] towarzyszami y pobu-

30[…] […] […] […] […]

31dzonymi do podpisu Listow y […] […]

32dem ustąpienia Dobr Stwa H[aysyńskiego …]

33[…] Haysyn z wielką krzywdą

34[Mani]fe[stan]tis[?]

k. 194v (skan 0197, strona lewa)

1manifestantis W. Pryncypałce przywiodł, ktora w tych Czasiech

2nigdy niemiała Jntencyi ustąpienia Prawa Swego Do-

3żywotniego nikomu, choćby bez żadney krzywdy ile

4będąc w tak wielkiey Słabości, ktora nie Substancyą, ale raczey

5Sposobu dysponowania, lecz dyspozycyą Duszy ledwie po-

6kwolić[?] mogła, a zatym iednakże Łaski y miłosierdzia

7Boskiego udzowone[?] prawie przyszedłszy do melioracyi

8y Konwalescencyi, w krotkich zdrowia, a odawnieyszy następ-

9nych Listach y Punktach, dowiedziawszy się z następ-

10pioney recenter Tranzakcyi, dopiero tą ią czytawszy

11one, y dolne rozkazawszy informowana, o tak wielkiey Szko-

12dzie y krzywdzie Swiey, dla tego Listem Swoim do Kom-

13parenta pisanym, Zaniesienie Querymonii, o niewa-

14żność wszelkich generaliter Tranzakcyi respektem ustą-

15pienia Dobr Starostwa Haysyńskiego zlecita, a zatym idem

16Suscriptus[?] Comparens Nne cujus Supra de nullitate et invalidi-

17tate earundem Tranzactionum Literarum et punctorum

18intuitu Bonorum Capitaneatus Haysyn cum atti-

19nentiis subsecutarum et enunciatarum powtornie pko

20wyż wyrażonemu W. Obżał. iako nayuroczyściey mani-

21festowawszy się, pomieniony List od W. Jmć Pani Starościny

22Haysyńskiey do Siebie pisany sine intro cum[?] ad Acta praesentia in-

23grossari prosit, de tenore sequenti. Mnie Wielce Mći Panie

24y Bracie: Jużto od puł Roku prawie iako Bog do-

25puścił na mnie Słabość, z ktorey iedynie przez Miło-

26sierdzie Boskie (: bo mnie byli z Doktorowie opuścili :) przy-

27szedłszy do polepszenia Zdrowia, gdy się przeyrzała

28że W. Jmć Pan Jan Przyłuski Podkomorzyc Jnfl. Bratanek

29moy, zamiast użalenia się nad Słabością moią do

30wzięcia mnie Tranzakcyi y Listow przez Siebie wyko-

31ią wolą pisanych, w ciężkim Czasie do podpisu zani-

32mował, ale względem ustąpienia Starostwa Hays[yńskiego]

33Zatedy gdy mi Bog po tey Słabości pozwolił zna-

34nia y poznania rzeczy, uważywszy tak wielką krzyw-

35dę moią zwielu cyrkumstancyi wynikaiącą uniżenie

36upraszam WMmPana, aby przez Laski Swiey nieodstąpione

37Jmieniem moim uczynić raczył manifest, o niewa-

38żności tego wszystkiego, bo mi y myśl nietargnęła[?] prze-

39daży tego Starostwa, za co wielce obligowana będę

40zostaiąc zewnętrzne[?] rekognicyą WMmPana y Brata

41życzliwą Siostrą y sługą uniżoną A. Czeczelowa

42Z Bilczyna[?] Dnia Pierwszego Września Tysiąc

43Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Roku. Supra

44Jnskrypcya zaś tegoż Listu takowa. Memu Wiel-

45ce Mści Panu Jmć Panu [Przecz…]owskiemu[?] Komis[arzowi?]

46Lub[?] Memu Wielce Mści Panu y Kochanemu Bratu

47w Winnicy. [Po] Jngrossacyi tey […] Listu ten[?] Comparens

48Oryginale do Siebie odebrawszy o przyiętey […] manifestacyi[?]

49z Jngrossacyą Listu przed […] […] kwitował[?] actum[?]

50Mała[?] Ożeiko[?] / […] Dozeniowski[?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt zalany w dolnej części k. 194 i k. 194v – kilka wierszy odczytanych fragmentarycznie. „S. H.” – starościna hajsyńska (starostwo hajsyńskie – Hajsyn); „P. J.” – podkomorzyc inflancki (Jan Przyłuski, bratanek starościny). „cum ingrossatione Listu” – z wpisaniem (ingrosacją) listu; „Querymonia” – skarga; „de nullitate et invaliditate earundem transactionum literarum et punctorum intuitu bonorum capitaneatus Haysyn cum attinentiis subsecutarum et enunciatarum” – o nieważność i bezskuteczność tych transakcji, listów i punktów dotyczących dóbr starostwa hajsyńskiego z przyległościami, które nastąpiły i zostały ogłoszone; „ingrossari petiit de tenore sequenti” – prosił o wpisanie w następującym brzmieniu; „Supra Inskrypcya” – adres na liście. Nazwisko komparenta („Dozeniowski[?]”), panieńskie starościny („z Szczeskiewiczów[?]”) i miejsce pisania listu („Bilczyn[?]”) niepewne. Starościna posiadała starostwo hajsyńskie dożywotnio; transakcja (cesja) na rzecz bratanka miała zostać podpisana w czasie jej ciężkiej choroby (od marca 1769).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Stanisław Dozeniowski [?], z polecenia listownego (Bilczyn [?], 1 IX 1769) Anny Franciszki z Szczeskiewiczów [?] Czeczelowej, starościny hajsyńskiej, która z powodu złego zdrowia nie mogła stawić się osobiście, manifestował przeciw Janowi Przyłuskiemu, podkomorzycowi inflanckiemu: od marca 1769 starościna była ciężko chora i, uchodząc ze strachu przed niebezpieczeństwami do bezpieczniejszego miejsca, znalazła się bliska śmierci, opuszczona przez lekarzy, niezdolna myśleć nawet o majątku; w tym czasie Przyłuski, z kilkoma towarzyszami, nakłonił ją do podpisania listów i transakcji o ustąpieniu mu starostwa hajsyńskiego, choć nigdy nie zamierzała zrzec się swego dożywotniego prawa. Gdy po wyzdrowieniu poznała treść transakcji, poleciła zanieść skargę o nieważność wszelkich transakcji dotyczących starostwa. Wpisano list starościny do komparenta, w którym prosi „brata” o wniesienie w jej imieniu manifestu o nieważność, gdyż nigdy nie myślała o sprzedaży starostwa. Komparent odebrał oryginał listu.

Transkrypcja

k. 195 (skan 0197, strona prawa)

1Maa W. Michała Zales-

2kiego Ł. Z. in diligentia

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Septembris Jedynastego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną

6Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrabstwa Grz. Winn.

7Stawiąc się Osobiście W. Jmć Pan Michał Zaleski Łowczy Zwin.[?]

8Dobr wsi Tarnawy w Wwie y Powiecie Bracł. leżący Zasta-

9wny Possessor ubespieczaiąc wszelką Całość Swoią uroczyście w

10pilności Swiadczy y manifestuie się w ten Sposob: Jż Wiell.

11Stawiący się za poprzedzaiącym Kontraktem zastawnym

12między Sobą z iedney, a JW. Józefem Putawskim[?] Pisarzem

13Nadwor. Koron. o Dobra Wieś Tarnawę roku Tysiąc Siedm-

14set Sześćdziesiąt Osmego, Dnia Dziewiętnastego Marca

15w Hołubeczynie[?] spisanym z drugiey Strony, importowawszy

16temuż JW. Józefowi Putawskiemu[?] Pisarzowi Nadwor. Kor. Summy

17Czternaście Tysięcy Sześćset Złł. Poll. monetą w Kontra-

18kcie opisaną, nietylko korrespondującey przerzeczoney Sum-

19mie, ktorą mieć podług Kontraktu powinien, ale żadney

20nawet, z przyczyny rozeyścia się Poddaństwa y wypadnię-

21nia karczemney Arędy, niema Jntraty, a zatym aby w dal-

22szym Czasie przez zamilczenie niepomiosł w tym Szkody

23Mia[nifestant] powtornie iako nayuroczyściey, o upadnienie Jntraty

24wszelkiey w Dobrach wsi Tarnawie Possessyi Swoiey zasta-

25wney podległych Swiadczy y manifestuie się M. Zaleski

Objaśnienia i tłumaczenia

„Ł. Z.” – łowczy zwinogrodzki [?] (odczyt tytułu niepewny; „Zwin.” lub „Zwinogr.”). „Tarnawa” – tu w województwie i powiecie bracławskim (por. akty 213, 311 – Tarnawa i Żerdzie, dobra Rzewuskich w posesji Sasimowskiego; tu jednak zastawnym posesorem jest M. Zaleski z kontraktu z J. Putawskim [?] – zapewne inna wieś tej nazwy lub inna część). „Pisarz Nadworny Koronny” – urzędnik dworski; nazwisko „Putawski[?]” niepewne. „importowawszy” – wniósłszy, wyliczywszy (sumę zastawną 14 600 złp); „Hołubeczyn[?]” – miejsce spisania kontraktu (19 III 1768), odczyt niepewny. „in diligentia” – dla zachowania pilności.

Streszczenie

11IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Michał Zaleski, łowczy zwinogrodzki [?], zastawny posesor wsi Tarnawa w województwie i powiecie bracławskim, dla zabezpieczenia swego interesu oświadczył, że na mocy kontraktu zastawnego zawartego 19 III 1768 w Hołubeczynie [?] z Józefem Putawskim [?], pisarzem nadwornym koronnym, wyliczył mu 14 600 złp, a obecnie – wskutek rozejścia się poddanych i upadku arendy karczemnej – nie ma z Tarnawy żadnych dochodów, nawet odpowiadających procentowi od tej sumy. Aby przez milczenie nie ponieść szkody, protestuje o upadek wszelkich intrat w dobrach Tarnawa.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 195 (skan 0197, strona prawa)

1Maa W. Boguckich P. L.[?] pko

2WW. Rudzkiemu Zawadz-

3kiemu y Jnn.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Piętnastego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną

7Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgr. Grz. Winn.

8Comparens pr. W. Jmć Pan Kazimierz Bogucki Podczaszy Liwski

9Dobr Amidow[?] w Kluczu Humańskim leżących Possessor, Swym

10y W. Jeymć Pani Franciszki Wojewodzkiey[?] Matki Swey Jmie-

11niem, będąc przez zamieszanie Hultaystwa z wtargnienia w Hu-

12mańszczyznie w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Os-

13mym mocno ukrzywdzeni, y prawie do Ostatniey nędzy

14przyprowadzeni, niemogąc daley znieść takowego uszczerb-

15ku, na pko W. Rudzkiemu Ekonomowi Włości Humańskiey

16Ludwikowi Zawadzkiemu, tudzież Pracowitym Tymko-

17wi[?] Gabanowi[?] w Kniażeninie[?], iako też y Parochowi tey że wsi

18y Gromadzie, Jwanowi Melnikowi y Jnnym Chłopom we wsi

19Krasnym Polu, Olexie y Jnnym Wierzbowey[?], Haydajowi Wasy-

20lowi Rekerebremu[?] z Braci Drobnych w Psiarowce[?] we

21Włości Humańskiey mieszkaiącym żali y protestuie się

22o to, Jż pod Czas Buntow Chłopskich w Ukrainie, ci wyżey nad-

23mienieni Chłopi rownie z Hultaystwem napadli na Matkę

24[Prote]stuiącego, rzeczy wszystkie zabrali[?], y onę zbili, Jż

25dotąd to Zdrowie y rzeczy niemoże nazad odzyskać, iako to Ru-

26chomości, Bydła, konie, Owce, nawet y Odzienie, Srebro, kilimy[?],

27Cyny, Miedź, Pościel y wszelkie Sprzęty Gospodarskie zagar-

28[reklamant:] neli

k. 195v (skan 0198, strona lewa)

1neli, A gdy bunty iuż uskramiać zaczęto, wyżey nadmienieni

2Chłopi, chcąc Swoy niegodziwy występek zatrzeć, Skrypt Mat-

3ce Niniejszego Protestującego na Rubli Pięćset, Siedmdziesiąt y

4Pięć na Zapłacenie zabranych wyżey namienionych rzeczy,

5choć z niedostateczną Satysfakcyą na Siebie dali y Pie-

6niędzy tych Termin oddania na Wielkie Święta w Roku

7Niniejszym naznaczyli; O czym dowiedziawszy się W. Rudz-

8ki y Zawadzki do Matki Niniejszego manifestuiącego się

9zjechali, ktory Sposobem Przyiacielskim, aby ten Skrypt po-

10kazała, deklaruiąc iż ad Contenta tego Skryptu Satysfakcyą

11uczynić maią, podeyźli[?], a gdy Matka Protestis Skrypt Sobie

12od Chłopow dany, na wymowę wyżey wyrażoną dorącza[?] beda-

13[cy?] ta, W. Rudzki y Zawadzki Skrypt wziąwszy zaraz poiecha-

14li y na wielokrotną rekwizycyą zapłacenia Summy podług

15Skryptu y Oddania wziętego zwrocić

16Skryptu rekuzowali y dotąd rekuzuią. O co W. Compns, aby takowey niesłuszności

17niezłożyli[?] W. Compns, aby ztąd nad wolą[?] niesłusznie

18własności, iako istotnie przez W. Rudzkiego y Zawadzkie-

19go iest Skrypt wzięty y przez nich na Termin Summy

20Rubli Pięćset Siedmdziesiąt Pięciu nieodebrał tak[?]

21na pko W. Rudzkiemu y Zawadzkiemu

22nayuroczyściey protestuie się Compns nieumieiący pisać znakiem Krzy-

23ża Swiętego podpisuie się Kazimierz Bogucki ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt pisany ręką staranną, lecz z poprawkami pisarza (dopisek nad wierszem: „zapłacenia Summy podług Skryptu y Oddania wziętego zwrocić” i skreślenia w tym miejscu) – kilka wyrazów niepewnych. „P. L.[?]” w nagłówku – podczaszy liwski. „Humańszczyzna / Włość Humańska” – dobra Potockich wokół Humania (Umania), ośrodek koliszczyzny 1768 (rzeź humańska). „Braci Drobnych[?]” – odczyt niepewny (może nazwa wsi/osady lub „bracia drobni” = drobna szlachta). „Wielkie Święta” – Wielkanoc (1769: 26 III). „ad contenta” – zgodnie z treścią; „rekuzować” – odmawiać. Nazwy wsi (Amidów[?], Kniażenin[?], Wierzbowa[?], Psiarówka[?]) odczytane niepewnie; Krasne Pole – pewne. Nazwisko matki („Wojewodzka[?]”) niepewne. Komparent, choć szlachcic, podpisał się znakiem krzyża (niepiśmienny).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Kazimierz Bogucki, podczaszy liwski, posesor dóbr Amidów [?] w kluczu humańskim, w imieniu własnym i matki Franciszki [Wojewódzkiej?], doprowadzonych do nędzy przez wtargnięcie hultajstwa w Humańszczyznę w 1768 r., protestował przeciw Rudzkiemu, ekonomowi włości humańskiej, Ludwikowi Zawadzkiemu oraz chłopom: Tymkowi Gabanowi [?] z Kniażenina [?] wraz z tamtejszym parochem i gromadą, Iwanowi Melnikowi i innym z Krasnego Pola, Ołeksie i innym z Wierzbowej [?] oraz Wasylowi Hajdajowi z Psiarówki [?]. Podczas buntów chłopskich chłopi ci razem z hajdamakami napadli na matkę komparenta, pobili ją i zabrali cały dobytek (ruchomości, bydło, konie, owce, odzież, srebro, kilimy, cynę, miedź, pościel i sprzęty). Gdy bunty uśmierzono, chłopi, chcąc zatrzeć swój występek, wystawili jej skrypt na 575 rubli tytułem zapłaty, z terminem na Wielkanoc 1769. Rudzki i Zawadzki, dowiedziawszy się o tym, przyjechali do niej, po przyjacielsku poprosili o pokazanie skryptu, obiecując zaspokoić jego treść, po czym zabrali skrypt, odjechali i mimo wielokrotnych wezwań odmawiają zapłaty i zwrotu dokumentu. Komparent (niepiśmienny) podpisał się krzyżem.

Transkrypcja

k. 195v (skan 0198, strona lewa)

1Maa W. Karnowskich PP. Małż.

2pko W. Zaleskim ŁŁ. Z. Małż.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Septembris Piętnastego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną

6Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrab. Grz. Winn.

7Comparens Pr. W. Jmć Pan Antoni Karnowski Podcz. Płocki[?]

8Swym y W. Jeymć Pani Katarzyny z Dorożyńskich[?] Karnow-

9skiey Matki Swey Jmieniem, nie mogąc się doczekać, ani

10na Braterską Obligacyą, ani na Przyiacioł perswazye Spra-

11wiedliwego przywrocenia prawem natury spadłey na

12Siebie po W. Bazylim Dorożyńskim[?] Cześn. Latycz. Oyczyzny[?]

13Substancyi tey niebliższey[?] pko W. Jchmć PP. Michałowi y Hele-

14nie z Dorożyńskich[?] Zaleskim Łowcz. Zwinogr. Małż. z Zal-

15lem[?] zanosi Skargę y protestacyą. Jż Jchmć PP. Zalescy

16Łowcz. Zwin. upewnię[?] za życia S. P. W. Bazylego Dorożyńskiego

17Cześn. Latycz. Swego y W. Karnowskiey teraznieyszey Manife-

18stuiącey się Oyca, Latami obciążonego y Chorobą z tego Swiata

19blizkiego Swiata tamtego nadzieię, myśleć poczęli o Spo-

20sobach pod Siebie Samych objęcia, wnie na Siebie, y

21W. Manifestow spadaiącey potymnie S. P. Oycu Swoim Sub-

22[stan]cyi, gdy do zernania[?] Sobie na Część wsi Trościanka[?]

23Donacyi, Roboracyi y Kwitu niby de facto (: choć Sami

24dobrym Sumieniem niepotwierdzą, by nayy mnieyszey

25Kwotę zate Dobrałomu dali :) w ostatniey iuż Słabości

26będącego podmowę Swoią przywiedli: iako osobliwy

27przed Aktami niniejszemi poniesiony iest manifest:

28Teraz zaś Dnia Dziewiętnastego Marca, roku teraźniey-

29szego wspomniony W. Dorożyński ten Swiat pożegnał

30natychmiast

k. 196 (skan 0198, strona prawa)

1natychmiast W. Zalescy Łowcz. Zwin. nieuwiadomiwszy

2W. Manifestow o Smierci tego, ani iadąc dla uczynienia osta-

3tney przysługi pogrzebowey nayukochańszemu Oycu Swe-

4mu, lecz nayprędzey Część wsi Trościanka[?] zaiechali, Byd-

5ło, konie, Zboża, y co tylko być z mogła dla Siebie ciągnąc

6gniąc pospieszyli się, O ktorym zupełnym Trościanka[?] za-

7ięciu dowiedziawszy się W. Manifest[uiący] nayprzod Sami po

8Bratersku, potym przez Przyiacioł o rowny Dział Sub-

9stancyi Oyczystey przyiacielsko dopraszali się, lecz Jchmć

10oskarzeni[?] raz Łatwość oświadczyli, drugi raz zupełney

11umikali, niewidząc w Czasie teraźnieyszey publiczney

12w całey Polszcze nieszczęśliwości, nigdzie żadney Jurysdy-

13kcyi powywać[?] się karali, a tym Czasem Sami pozyt-

14ki nieodbierycie[?] Substancyi mianowicie gdy Krescencyi Tysiąc

15Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Roku Żyta Kop Pięćdziesiąt

16Pszenicy Kop Czterdzieści Sześć bardzo omłotnych, iako też

17w Starnie[?] Żyta, Pszenicy, Hreczki, Owsa, Jęczmienia, nasie-

18nia konopnego y Lnianego Jagieł, Krup, Pszenicy, Pąsel[?],

19y różnych Legumin Sami lepiey wiedzą, z teraźnieyszey

20zaś Ozimey Żyta Kop Dwadzieścia Osm, Pszenicy kop Trzy-

21dzieści Dwie, y co tylko być mogło, Dywanow, Obić, Kili-

22mow, Bielizny, Pościeli, y Sprzętow Gospodarskich, kotłow

23miedzianych Pięć, nur[?] Piętnaście, kadki, Stubniki[?], y ko-

24newki, Do tego Warsztatu[?] oraz inney Miedzi nalb[?] Szczy-

25pyy[?] Srebney Sztuk kilkanaście, Noże, rądle, miedzia-

26ne, Patelnie, Panewki, y wszystkie kuchenne naczy-

27nia, Stoły, Stoliki, Szafy, Skrzynie, y Kufry, Wozy, Sa-

28nie, Pługi, Brony, Radła, zgoła wszystkie Sprzęty y

29porządki Gospodarskie Drewniane, Gliniane y Żelaz-

30ne zastawszy porabierali, Pieniądze na Złote Stawa

31y za Assekuracyami przez S. P. Oyca Manifestantium

32pożyczane, y w gotowiźnie będące nakilka Tysięcy

33Złł. Poll. wynoszące do rąk Swoich dostawszy zbogacywszy

34Swiego nie w uskarżaiącym się nieudzielili, Część

35zastawną wsi Trościanka[?] od JO. Xcia Jmć Czetwertyń-

36skiego Podkom. Bracł. prawem S. P. W. Cześnika

37Latycz. Służącą integraliter z wszystkiemi Pożytkami

38y dochodami na Siebie Samych odebrali y dotąd trzy-

39maią, Niniejszych zas Manifestuiących się Prawem Na-

40tury Sprawiedliwych do Substancyi wszelkiey S. P. Oy-

41ca Swego następow niemiłosiernie ukrzywdzili; O

42ktore to wszystkie wyrażone krzywdy W. Komparent

43Swym y W. Matki Swey Jmieniem powtornie Solennie

44[manifestuie y] protestuie. Antoni Karnowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Pismo staranne, ale nazwiska rodzinne odczytane niepewnie: „Karnowski” (może Karnowski/Karnowski), „z Dorożyńskich[?]”, tytuł „Podcz. Płocki[?]”. Na marginesie pionowa notka kolacjonowania, zapewne „Lect. et Corr. Zawadzki[?]” (inna niż zwykle „Lect. per Zgrzda”). „ŁŁ. Z.” – łowczowie zwinogrodzcy (Michał Zaleski – por. akt 329, Tarnawa). Siostry: Katarzyna (Karnowska) i Helena (Zaleska) – córki Bazylego Dorożyńskiego, cześnika latyczowskiego, zm. 19 III 1769. „Donacya, Roboracya y Kwit” – darowizna, jej potwierdzenie (roboracja) i pokwitowanie, wymuszone u chorego ojca; „Krescencya” – zbiory (plon) 1768 r.; „w Starnie[?]” – zapewne w stodole/sąsieku; „Jagły, Krupy” – kasze; „Legumina” – rośliny strączkowe; „Obicia, Kilimy” – tkaniny dekoracyjne; „rądle” – rondle; „Panewki” – patelnie; „Assekuracye” – zabezpieczenia (skrypty dłużne). Wieś „Trościanka[?]” (rkp. „Trościana/Trościanka”) – część zastawna od ks. Czetwertyńskiego, podkomorzego bracławskiego.

Streszczenie

15IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Antoni Karnowski, podczaszy płocki [?], w imieniu własnym i matki Katarzyny z Dorożyńskich Karnowskiej, nie mogąc się doczekać polubownego podziału, protestował przeciw Michałowi i Helenie z Dorożyńskich Zaleskim, łowczym zwinogrodzkim [?]. Jeszcze za życia starego i chorego Bazylego Dorożyńskiego, cześnika latyczowskiego (ojca Katarzyny i Heleny), Zalescy namówili go do wystawienia na ich rzecz donacji, roboracji i kwitu na część wsi Trościanka [?] (o czym wniesiono osobny manifest). Gdy Dorożyński zmarł 19 III 1769, Zalescy – nie zawiadomiwszy siostry ani nie przybywając na pogrzeb – natychmiast zajechali Trościankę, zabrali bydło, konie, zboże, a odmawiając podziału (powołując się na brak czynnych sądów w czasie publicznej niedoli), przywłaszczyli zbiory z 1768 r. (50 kop żyta, 46 kop pszenicy, zapasy zbóż, kasz, nasion i legumin) i z 1769 r. (28 kop żyta, 32 kopy pszenicy), dywany, obicia, kilimy, bieliznę, pościel, 5 kotłów miedzianych, srebrne naczynia, sprzęty kuchenne, meble, wozy, sanie i narzędzia rolnicze, gotówkę i pieniądze pożyczone na asekuracje (kilka tysięcy złp) oraz całą część zastawną Trościanki [?] trzymaną od ks. Czetwertyńskiego, podkomorzego bracławskiego, krzywdząc prawnych spadkobierców. Komparent ponawia protestację.

Transkrypcja

k. 196 (skan 0198, strona prawa)

1Protta W. Łastowieckich

2Małż. y Jnn. pko W. Bar-

3czewskiemu y Jnn.

4[reklamant:] Roku

k. 196v (skan 0199, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Septembris Piętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną Anto-

4nim Jałowickim Namiestnikiem Burgrab. Grod. Winn. Comps

5Pr. W. Jmć Pan Marcin Lastowiecki Cześn. Lubacz. Swym y W. Wikto-

6ryi z Rogalow Lastowieckiey Małż. Swey Dobr Części Majanowa wspoł

7Dziedziczki iako też pracowitey Anny wdowy, Jana Gospodarza tira-

8nnie zbitego, y Nieuwernego Mirczenika[?] we Młynie będące-

9go, przestrzegaiąc Zdrowia, Honoru y życia naypierwiey Swego, a po-

10tym y Poddanych Swoich, iak tylko do Akt Niniejszych przybyć

11mogł, tak natychmiast ile w teraźnieyszym Czasie niemogąc mieć

12inney dla Siebie pomyślności iak nayuroczyściey na pko W. Ro[…] Bar-

13czewskiemu Miecz. Zwin. Dobr Części Majanowa Dziedzicowi

14Części Swey, Urz. Jakiego kolwiek Jmienia Dobrzańskiemu, Pracowi-

15tym Dękowi[?] y Jwanowi Rotatyszukom[?], Petrowi Hangretowi[?]

16Petrowi Mostowlukowi[?] Skarży, żali, y protestuie się w ten Spo-

17sob y o tym. Jż Jchmć Obżał. a osobliwie W. Barczewski Mie-

18cznik Zwin. niechcąc podług praw y Swiętey Sprawiedli-

19wości, Oyczystego Pokoju rachowywać[?] y tego w Sąsiedztwie utrzy-

20mywać, ale idąc wbrew obyczaiom Oyczystym y domowym

21codziennie krzywdy w Sąsiedztwie czyni pracowitą Annę nic

22Sobie niewinną przez niewiernego Jcka[?] Szynkarza we Dwo-

23rze niemiłosiernie zbił y zadawszy kilka razy Smiertelnych

24mawie[?] niezabił, potym też pracowitą Annę W. Obżał. do Dwo-

25ru Swego zaprowadziwszy Kijem y Drągami bił, y na Smierć

26zabić pretendował, do Bracławia iadącego Gospodarza y wio-

27zącego Legumine przeiezdzy Tyranski bit y kaleczył, twarz

28pod kopytami czyli nogami z krwawił Samego od grzbie-

29tu aż do Piet zranionego, y z Siniałego zostawił, Samą W.

30Żalącego się Małżonkę iadącą z Krasnego, z uzbroionemi Ludz-

31mi zastąpił, y ubić pretendował, y inszych wiele Krzywd

32krzywd Wiolencyi niepraktykowanych naczynił. O co wszy-

33stko protestowawszy się W. Comps prosił mnie Urzędu o przyda-

34nie Woźnego Gnała Opatrz. Leontego Piławskiego[?], ktorego Sa-

35mego Affectationi przydałem, ktory Woźny wprzy-

36tomności ad annuendo Urz. Antoniego Podbielskiego y Antoniego Zarow-

37skiego[?] widział na Pracowitym Janie Gospodarzu oczy przypo-

38bite, twarz zbitą częścią skrwawioną, Plecy zbite z krwa-

39wione, z Siniałe aż do Piąt y Krwią zaszłe, co widziawszy

40y oglądawszy przedemną Urzędem prawdziwey ob-

41dukcyi uczynił y zeznał Relacyą, prosząc tak Compars

42Manifestacyi iako y Woźny Relacyi o przyięcie, Co y otrzy-

43mali Marcin Lastowiecki mp. Woźny nieumieiący pi-

44sać znak Krzyża Swiętego kładzie Leonty Piław-

45ski[?] ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Nazwisko komparenta zapisane tu wyraźnie „Lastowiecki” (Łastowiecki), „Cześn. Lubacz.” – cześnik lubaczowski; żona „Wiktorya z Rogalow” – potwierdza odczyt aktu 319 (Zabołocki[?] c/a Łastowieccy, Majanów). Pozwany „W. Barczewski Miecz. Zwin.” – miecznik zwinogrodzki [?] (nazwisko i tytuł z nagłówka i tekstu; odczyt „Barczewski” prawdopodobny, imię nieczytelne „Ro…”). „Mirczenik[?] we Młynie” – zapewne młynarz (Żyd? – „Nieuwernego” = niewiernego). „Do Bracławia iadący Gospodarz” – chłop jadący do Bracławia z leguminami. „ad annuendo” – zapewne „ad annotandum” / „w obecności dla poświadczenia” – formuła niejasna. Na lewym marginesie notka kolacjonowania („Lect. cum Copia Zawadzki[?]”).

Streszczenie

15IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Marcin Łastowiecki, cześnik lubaczowski, w imieniu własnym i żony Wiktorii z Rogalów, współdziedziczki części wsi Majanów, a także poddanej wdowy Anny, okrutnie pobitego gospodarza Jana i żydowskiego młynarza [?], protestował przeciw Barczewskiemu [?], miecznikowi zwinogrodzkiemu [?], dziedzicowi drugiej części Majanowa, oraz Dobrzańskiemu i chłopom (Dękowi i Iwanowi Rotatyszukom [?], Petrowi Hangretowi [?], Petrowi Mostowlukowi [?]): wbrew prawom i pokojowi sąsiedzkiemu codziennie wyrządzają krzywdy – żydowski szynkarz Icek [?] z dworu Barczewskiego niemiłosiernie pobił Annę, a potem Barczewski kazał ją zaprowadzić do dworu i bić kijami i drągami; gospodarza Jana jadącego z leguminami do Bracławia pobito i pokaleczono, depcząc mu twarz i raniąc od grzbietu do pięt; samej żonie komparenta, jadącej z Krasnego, zastąpiono drogę z uzbrojonymi ludźmi, grożąc pobiciem. Przydany woźny generał Leonty Piławski [?], w obecności Antoniego Podbielskiego i Antoniego Zarowskiego [?], obejrzał gospodarza Jana: podbite oczy, zbitą i zakrwawioną twarz, plecy zbite, sine i zakrwawione aż do pięt. Łastowiecki podpisał się, woźny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 196v (skan 0199, strona lewa)

1Maa W. Kopystyńskiego pko

2W. Hubłonowskiemu[?] o nie-

3ważność kwitu.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Szesnastego[?] Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną

7Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrabstwa Grz.

8Winn. Comparens personaliter Wiell. Jmć Pan Antoni Ko-

9pystyński

k. 197 (skan 0199, strona prawa)

1Kopystyński Stolz.[?] Drohicz.[?] iak prędko dowiedzieć się mogł, o Ja-

2kowymści kwicie, ac si przez Siebie Jmu niżey wyrażonemu

3danym tak zaraz Solenne na pko W. Jmć Jabłonowskie-

4mu[?] Stol.[?] towarzyszowi Rotz.[?] Chorągwi Pancerney w Woysku Jego Kro-

5lewskiey Mości y Rzeczypospolitey zanosi manifestacyą w ten Sposob y o to: Jż W.

6Comps. na Dwa Skrypta rzeczne[?] w pilney potrzebie W. ad praesens Sta-

7roście[?] pożyczywszy Summy w Złocie na prowizyą Czerw. Złł. Sześć-

8dziesiąt, o oddanie oney często upominał się, a gdy przez Lat kil-

9kanaście naprzykrzaiąc się o Swoie należytość, ani Kapitału ani

10Prowizyi pozyskać niemogł, trafiło się że z W. niegdy Spendow-

11skim z Ukrainy na włoszy[?] do Kalityniec przyiechawszy o kwit

12własność u W. Stary[?] naprzykrzał się wziowszy kwit […] in Vim

13prowizyi Czerw. Złł. Dwadzieścia z tego tylko kwitował, ale

14W. Stary[?] z niegdy W. Spendowskim naprzemiennie[?] nawo-

15łane[?] kwit wziowszy, że Jnteres Wiel-

16kiey[?] z Kapitału y Procesu kwit wziowszy y nieslusznego

17Kopystyńskiemu w tym pomieszał, iako patet z niesłusznego

18kwitu, bo y podpisu ręki niniejszego Manta na kwicie nie-

19ma, tylko niegdy W. Spendowskiego podpis ręki; więc bę-

20dąc w dalszey Prosekucyi teme[?] Comps o Kapitał y prowizyą

21y zapłacenie dopominał się przez Życia Swego Urz. Drzbo-

22wicza[?], aliści W. Starosta[?] nie Sześćdziesiąt ale Czterdzieści Czerw.

23Złł. oddał oświadczył się, na Dwadzieścia Czerw. Złł. kwit poka-

24zał, swoie przez pleze[?] napisany, że in vim Kapitału za Prowizyą

25Swoią y Proceß Czerw. Złł. Dwadzieścia wypłacił W. Starosta[?] bo ych[?]

26ten czas Samey prowizyi niegdy Dwudziestu Czerw. Złł.

27należało, y na tym kwicie nie W. Kompnta podpis, y tak

28de nullitate tego kwitu, dopiero go maiąc Sobie kommu-

29nikowanego, iterato quam Solennissime manifestatur, opisuiąc

30w każdym Sądzie rzetelność wyżey wyrażonego opisu przy-

31sięgą cielesną stwierdzić, prosząc hoc totum Actis Connota-

32ri, co y otrzymał Antoni Kopystyński mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt trudny do odczytania: początek (dół k. 196v) wyblakły, tekst na k. 197 pisany pospiesznie, składniowo zawiły; wiele wyrazów niepewnych. Nazwisko pozwanego w nagłówku „Hubłonowskiemu[?]”, w tekście „Jabłonowskiemu[?]” – identyfikacja niepewna; w tekście nazywany też „W. Stary[?]” / „W. Starosta[?]” (odczyt niepewny). Tytuł komparenta „Stolz.[?] Drohicz.[?]” – może stolnikowic drohicki [?]. „Skrypta rzeczne[?]” – zapewne „rzetelne”; „na prowizyą” – z procentem; „Czerw. Złł.” – czerwone złote (dukaty); „Spendowski” – por. 44-1-4 (Spendowski, Jakimowce); „Kalitynce” – wieś; „ac si per se” – jakoby przez niego (danym); „patet” – jasno wynika; „Prosekucya” – dochodzenie (sądowe); „hoc totum Actis connotari” – wszystko to wpisać do akt; „przysięgą cielesną stwierdzić” – potwierdzić przysięgą osobistą. Data dzienna „Szesnastego[?]” niepewna.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16[?] IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Antoni Kopystyński, stolnikowic drohicki [?], skoro tylko dowiedział się o rzekomym kwicie wystawionym jakoby przez niego, zamanifestował przeciw Jabłonowskiemu [?] (Hubłonowskiemu [?]), towarzyszowi roty chorągwi pancernej wojska koronnego: na dwa skrypty pożyczył mu w potrzebie sumę w złocie (60 czerwonych złotych z procentem [?]) i przez kilkanaście lat bezskutecznie dopominał się zwrotu kapitału i procentów. Gdy wraz z nieżyjącym już Spendowskim przyjechał do Kalityniec, pozwany wydobył kwit tylko na 20 czerwonych złotych tytułem procentu, w którym jednak pomieszał sprawę kapitału i procesu na szkodę Kopystyńskiego; kwit nie ma podpisu komparenta, a jedynie podpis Spendowskiego. Pozwany twierdzi, że oddał 40 [?], a na 20 czerwonych złotych pokazuje ten kwit jako zapłatę kapitału. Kopystyński protestuje o nieważność kwitu i zobowiązuje się potwierdzić swe twierdzenia przysięgą w każdym sądzie.

Transkrypcja

k. 197 (skan 0199, strona prawa)

1Maa una cum Remane[?] W. Zaleskiego Ł. Z. pko W. Kar-

2nowskim Małż. de nullitate manifestu Dwuch przez

3tychże uczynionych.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Dwudziestego Trzeciego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną

7Antonim Jałowickim Namiestnikiem Burgrabstwa Grz.

8Winn. Comparens Pltr W. Jmć Pan Michał Zaleski Łow. Zwin.

9Swym y W. Jeymć Pani Heleny niegdy S. P. W. Bazylego Doro-

10żyńskiego Cześn. Latycz. z W. S. P. Barbary Miłaczewskiey[?] Małż.

11Swiey spłodzoney Corki, Małżonki Swiey Jmieniem przy-

12chylaiąc się do prawa, y Remonstracyi[?] na pko WW.

13Jchmć Panstwu Antoniemu y Katarzynie także z Doro-

14żyńskich Karnowskim Podcz. Płoc.[?] Małż. wiedzący Ma-

15nifestuie się y Remanifestuie utwierdzaiąc wnesionego ma-

16nifestu

k. 197v (skan 0200, strona lewa)

1nifestu Swego Die Undecima Currentis na pko tymże W. Obżał.

2uczynioną pko manifestom Dwom, pierwszemu Die Secunda

3Augusti, powtornemu Die Decima Quinta Septembris na

4pko Sobie indebite, ac illegaliter sine Competentia Actoris Zanie-

5sionym w takowy Sposob: Jż Oni Obżał. wiedząc dobrze o-

6tym: że Swiętey pamięci W. Bazyli Dorożyński Cześn. Latycz.

7Ociec, maiąc W. Manifestanta maiąc Corek Dwie, iedną in Pri-

8mo vita Manantis[?] Starszą, Drugą in eodem toro W. Obżał. lo-

9kowanę, po ktorey Starszey Corce Swiey Jntenczy[?] Szlubny

10naznaczył Posagu Summy Trzy Tysiące Złł. Poll. y tey Sum-

11my Posagowey W. Manans niedobrawszy w Lat kilkoro, Dru-

12gą Corkę Swoią in Potiam vita W. Obżał. lokuiąc naznacza-

13iąc był wprzody ad mentem prawa aequalem portionem

14Dotis, y tak W. Manans Propria parte Dźwigaiąc się y Dora-

15biaiąc Substancyi nienaprzykrzał się o wypłacenie wspom-

16nianego Posagu W. Małżce Swiey naznaczonego S. P. Wiel-

17[kiego] Oyca Małż. Swiey, ale W. Obżał. niemaiąc się nawet gdzie

18w possessyonować ustawicznemi molestyami Swiemi wy-

19mogli, na tymże niegdy S. P. Oycu Swoim, że nolens volens

20musiał na własney Fortunie Swiey Dobr Trościanka[?] po-

21mieścić, a pomieściwszy victu et amictu prowidować, y tak

22przez Lat circiter Pięć w Swoim Domu trzymaiąc, Pilnia-

23mi[?] gdy potrzeba Jchmciom Obżał. wyciągała beneste[?] prowido-

24wał; Potym iepsze[?] większą Jchmciom Obżał. czyniąc wdzię-

25czność, w Dobrach wsi Witawie mila od Trościanca Re-

26zydencyi Swiey, na Osobę Swoią znaczną część kupio-

27ny Tymże W. Obżał. Donacyą uczynił, y do rąk Jchmciow

28Summy dał gotowey Złł. Poll. Siedmset oprocz tego Swe-

29go uczynionego Dobrodzieystwa iako informacya Swiad-

30czy W. Jmci Pana Stanisława Dorożyńskiego Miecz.

31Mścisł.[?], godnego Syna y Dobrodzieia Swego tumże w Są-

32siedztwie z W. niegdy S. P. Bazylim Bratem Swoim Star-

33szym rezyduiącego, że gdy do tey Possessyi Witawskiey, Wo-

34łami, Końmi, Krowami, Owcami, Zbożem, Sianem y czego tyl-

35ko potrzeba wyciągała ad Fata Sua S. P. Ociec Jchmciow

36Obżał. prowidował, własnie całą Substancyą Swoią

37na Jchmciow y Dzieci Jch łożył. A że tenże S. P. W. Bazyli Do-

38rożyński Cześn. Latycz. Ociec in Anno Millesimo Septingen-

39tesimo, Sexagesimo Octavo Die Vigesima Tertia Aprilis

40w Trościancu datowanym Listem Swoim do W. Mantla

41pisanym wołał do mieysca Jntromissyi tychże Dobr

42Swoich oraz zarządu Gospodarstwa, ktory W. Manans czy-

43niąc zadość Oyczowskiey Dyspozycyi gospodarować zaczął,

44a potym W. Bazyli Dorożyński Ociec Żony Manantis

45przybywszy do Grodu Winn. Donacyą tychże cum

46omni Solennitate juncto Sanis mente et corpore cza-

47tans[?] na Osobę teraznieyszym Manantow Dobra Ojczysta[?]

48Sibi Satisfactione w tymże Grodzie Winn. przypisałem[?] zre-

49ctius zeznał, iż tey ad Fata Sua in robore trzymaiąc

50Jchmć Obżał. niemaiąc Competentiam Actoris nani-

51szenia manifestem Swoim niesłusznie nanoszą na

52[reklamant:] Zytzię[?]

k. 198 (skan 0200, strona prawa)

1Zytzię[?], ktorego naruszenia Swego niesprawiedliwego żadnym

2Sposobem dowieść niemoże. Y iepsze wiekowych[?] zabranych Zboż,

3Wołow, koni, Owiec, Miedzi, Pieniędzy y innych Rzeczy o-

4mieli[?] niby w tychże Dobrach Trościancu przez W. Manta

5zabranych tymże W. Manifestant obiekcyą niegdy nie wyrzą-

6dzaną uczynił, dowyż że in realia nunquam deducenda

7sprzedawał, ato Auctus alterius illegalis Lucri[?], nadto

8niepamiętaiąc że W. Manifestans nietylko Posagowey Sum-

9my anitez Prowizyi od niey pochodzącey nieparty[?] wypo-

10wiadał lecz wiele Małżonka Mantis żadney wyprawy nie

11wzięła, a Jchmć Obżał. iako się wyrażali y osobliwym Re-

12gestrem poda ad Fata niegdy S. P. Oyca Swego Mantium

13wyprawę należytą y posag odebrawszy, z onego autentice

14perpetuis Temporibus Kwitowała, y porałkowaniu[?]

15Unicus Successor olim Wiel. Bazyli Dorożyński ma-

16nifestami Swiemi Dwoma inkwietować zaczęli[?], A zatym

17Jdem Manifestans Suo, et nec Consortis Sui Nne Corroborando, ra-

18tificando Donacyą na Dobra Trościaniec Sobie uczynio-

19ną, ac de nullitate ac invaliditate obydwuch mani-

20festow pko tyże Donacyi die Secunda Augusti et Deci-

21ma Quinta Septembris Anno praesenti od Jmć Obżałow.

22zaniesionych manifestatur Salva ejusmodi fuerit Emiedz[?] ma-

23[nifest]ationis melioratione Michał Zaleski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt pisany starannie, ale długi i składniowo zawiły; pojedyncze wyrazy niepewne. Odpowiedź Zaleskich na protestację Karnowskich (akt 331, 15 IX 1769; wcześniejszy manifest Karnowskich – 2 VIII 1769). „una cum Remanifestatione” – wraz z remanifestacją (kontrmanifestem); „indebite ac illegaliter sine competentia actoris” – niesłusznie i bezprawnie, bez legitymacji powoda; „in primo voto … in eodem toro” – z pierwszego małżeństwa … z tego samego łoża; „aequalem portionem dotis” – równą część posagu; „nolens volens” – chcąc nie chcąc; „victu et amictu providować” – zaopatrywać w żywność i odzież; „circiter” – około; „ad fata sua” – do swej śmierci; „cum omni solennitate, sanus mente et corpore” – z całą uroczystością, zdrów na umyśle i ciele; „in realia nunquam deducenda” – czego nigdy nie da się dowieść; „perpetuis temporibus kwitowała” – kwitowała na wieczne czasy; „unicus successor” – jedyny następca; „corroborando, ratificando donationem” – umacniając i zatwierdzając donację; „salva … manifestationis melioratione” – z zastrzeżeniem poprawienia manifestacji. Nazwisko matki Heleny („z Miłaczewskich[?]”) i tytuł Karnowskiego („Podcz. Płoc.[?]”) niepewne. Stanisław Mateusz Dorożyński, miecznik mścisławski (por. akt 335), brat Bazylego – świadek (informacja). Wieś Witawa (milę od Trościanki) – por. akty 220, 223, 227–229.

Streszczenie

23IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Michał Zaleski, łowczy zwinogrodzki, w imieniu własnym i żony Heleny – córki Bazylego Dorożyńskiego, cześnika latyczowskiego, i Barbary z Miłaczewskich [?] – potwierdzając swój manifest z 11 IX, manifestował i remanifestował przeciw Antoniemu i Katarzynie z Dorożyńskich Karnowskim, podczaszym płockim [?], o nieważność ich dwóch manifestów (2 VIII i 15 IX 1769) wniesionych bezprawnie i bez legitymacji. Dorożyński miał dwie córki: starszej (żonie komparenta) przy ślubie naznaczył 3000 złp posagu, którego Zaleski przez kilka lat nie dochodził, a młodszą (Karnowską) wydał z równym posagiem; Karnowscy, nie mając gdzie mieszkać, wymogli na ojcu, że przez ok. 5 lat utrzymywał ich w Trościance, potem dał im donację znacznej części kupionej wsi Witawa (milę od Trościanki) i 700 złp gotówką, a do śmierci zaopatrywał ich wołami, końmi, krowami, owcami, zbożem i sianem (co poświadcza Stanisław Dorożyński, brat Bazylego). Listem z Trościanki z 23 IV 1768 ojciec wezwał Zaleskiego do objęcia gospodarstwa, a potem w grodzie winnickim, zdrów na umyśle i ciele, zeznał na rzecz Zaleskich donację Trościanki, którą utrzymał w mocy do śmierci. Zarzuty Karnowskich o zabraniu zboża, bydła, miedzi, pieniędzy itd. są niedowiedzione; Zalescy nie otrzymali ani posagu, ani wyprawy, podczas gdy Karnowscy pobrali posag i wyprawę i wystawili na nie kwit. Zaleski zatwierdza donację Trościanki i protestuje o nieważność obu manifestów Karnowskich, zastrzegając sobie poprawienie manifestacji.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 198 (skan 0200, strona prawa)

1Maa W. Dorożyńskiego M. M.

2pko W. Karnowskim Małż. de

3diligentia et integritate Summ nie-

4gdy S. P. W. Bazylego Dorożyńskie-

5go Cz. L. uczynioney.

6Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

7Miesiąca Septembris Dwudziestego Trzeciego Dnia

8Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną Antonim

9Jałowickim Namiestnikiem Burgrabstwa Grz. Winn. Comps pltr W. Jmć

10Stanisław Mateusz binominis Dorożyński Miecz. Mścisł. niegdy S. P.

11W. Jmć Pana Bazylego Dorożyńskiego Cześn. Latycz. Starszego Brata Swe-

12go, rodzony Brat, y tegoż S. P. Kochanego Rychanego[?] Brata Swego

13całego Życia Jego Jnteressow wiadomy, chcąc uczynić Pokoy, y Spra-

14wiedliwości przyprowadzić tegoż S. P. Brata Swego Synowcow

15illuminować iako rodzony Stryi alter parens na mieyscu Bra-

16ta Swojego, widząc pochopność do uczynienia tergiwersacyi Jmci

17Pana Antoniego Karnowskiego Młodszey Synowicy Swiey Mał-

18żonka, między W. Jmć Panem Michałem Zaleskim Ł. Z. Starszey Synowicy[?]

19Swiey Swiey Małżonka, a żeby między temiż Stronami, a Rodza-

20nemi Synowicami Swiemi Jakowa in Subsequenti Tractu

21nienastąpiła invidia, aiże W. Manans niegdy S. P. W. Bazylego Do-

22rożyńskiego Kochanego Brata Swego Synowic Swych przestrze-

23gaiąc całości z tym wyznaniem do Grodu tuteyszego Stanowszy

24żeby Jmć Pan Antoni Karnowski z Małżonką Swoią żadney do Rie-

25gdy S. P. Oyca Swiego nieponieśli krzywdy, owszem oczych ad Fa-

26ta Sua victu et amictu prowidował y gdy po odebraniu Swego Posa-

27gu y zakwitowaniu tegoż ztegoż[?] z Dobr Witawy wsi Pomie-

28[reklamant:] nika

k. 198v (skan 0201, strona lewa)

1nika w Włości Humańskiey leżących, a przez niegdy S. P. Brata

2Swiego trzymanych niewiedzieć in quam gratitudinem Summę

3Dwa Tysiące Dwadzieścia Złł. Poll. do rąk Swoich odebrawszy

4in Commodum et usum Sui Bezkem[?] przed Smiercią niegdy

5S. P. Brata Swiego obrocił o ktorą Summę gdy tylko S. P. Brat Ma-

6nifestantis upominał się nie tylko oddał, lecz y przez Oyca Oyczow-

7skie a Brata Manifestantis Starszego nie chciał, y tey Summy na W. Jeymć

8Panią Helenę z Dorożyńskich Zaleską iako po Swiecie z Posagu

9odebraney Spadaiącey y Sprawiedliwie należącey Securitatem oney

10nigdzie niezapisawszy używa, czyli też iuż wyexpensował, Oprocz

11tey Summy wiele rzeczy iako to Zboża, Bydła, konie, Owce, Pa-

12sieki, miody, Przaśne[?], Słoniny, masła, Syry, Lny, konopie tarte

13y nietarte, miedzie, Cynę, Pługi, wozy, Brony, Żelazne Radła

14Szpety[?], Skrzynie y inne Sprzęty Gospodarskie porabierał y ie-

15sze[?] W. Zaleskich niewinnie Manifestami Swemi Dwoma w Gro-

16dzie tuteyszym Winn. opisawszy inkwietować zaczął y do

17Expensow prawnych niesłusznie bynaymniey nic ad Fata

18S. P. W. Brata Swiego nie nie partycyp[ował …] przyprowa-

19dził. A zatym tenże Manans czyniąc p[okoy] y między Stronami

20niegdy S. P. Brata Swiego uczciwemi Synowicami Swemi ka-

21czy[?] drugi prawne gru[?] kosztu niechcąc involvować

22iterato vice manifestatur. S. M. Dorożyński mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

„M. M.” w nagłówku – miecznik mścisławski (w tekście „Miecz. Mścisł.”); „Cz. L.” – cześnik latyczowski. „binominis” – o dwóch imionach (Stanisław Mateusz); „Stryi alter parens” – stryj, drugi rodzic; „tergiwersacya” – wykręty, uchylanie się; „in subsequenti tractu” – w dalszym toku; „invidia” – niechęć, zawiść; „ad fata sua victu et amictu providował” – do swej śmierci zaopatrywał w żywność i odzież; „in commodum et usum sui” – na swoją korzyść i użytek; „securitatem … niezapisawszy” – nie zapisawszy zabezpieczenia; „inkwietować” – niepokoić (procesami); „involvować” – wplątywać (w koszty); „iterato vice manifestatur” – ponownie manifestuje się. Na k. 198v (skan 0201) w jednym miejscu ubytek/naderwanie papieru – wyrazy uzupełnione hipotetycznie. Nazwa wsi w Humańszczyźnie („Pomienika[?]”) niepewna – może Pomojnik [?]. W akcie 334 (zeznanie Stanisława Dorożyńskiego jako świadka) tytuł „Miecz. Bracł.[?]” należy czytać zapewne również „miecznik mścisławski”. Akt wiąże się z aktami 331 i 334 (spór Karnowskich z Zaleskimi o spadek po Bazylim Dorożyńskim).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23IX 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Stanisław Mateusz Dorożyński, miecznik mścisławski, rodzony brat zmarłego Bazylego Dorożyńskiego, cześnika latyczowskiego, znający wszystkie jego interesy, chcąc jako stryj („drugi rodzic”) zaprowadzić pokój między bratanicami i zapobiec wykrętom Antoniego Karnowskiego (męża młodszej bratanicy) wobec Michała Zaleskiego, łowczego zwinogrodzkiego (męża starszej), oświadczył, że Karnowscy nie ponieśli od ojca żadnej krzywdy, gdyż ojciec do śmierci ich utrzymywał; Karnowski zaś, po odebraniu posagu i pokwitowaniu z niego, z dóbr wsi Pomienik [?] w Humańszczyźnie, trzymanych przez Bazylego, pobrał 2020 złp i obrócił na własny użytek, a gdy brat upominał się o zwrot, nie oddał, nie zabezpieczył tej sumy na rzecz Heleny Zaleskiej, której przypada, i zapewne już ją wydał; ponadto zabrał wiele rzeczy (zboże, bydło, konie, owce, pasieki, miód, słoninę, masło, sery, len, konopie, miedź, cynę, pługi, wozy, brony, radła, skrzynie i inne sprzęty) i niesłusznie niepokoi Zaleskich dwoma manifestami w grodzie winnickim. Komparent ponawia manifestację dla zachowania całości tej sumy, nie chcąc wciągać stron w koszty prawne.

Transkrypcja

k. 198v (skan 0201, strona lewa)

1Maa Nne WW. XX. Wesołowskiego

2y Cwinkowskiego[?] pko Urz. Witkow-

3skiemu o Wiolencyą.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Dwudziestego Piątego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną Michałem

7Jedleckim Namiestnikiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grz. Winn.

8postanowiwszy się osobiście W. Jmć X. Jan Trzeszczański[?] Prokurator ad-

9ministrator[?] Generalny Officialski Bracł. Rithus Graeci[?] Latino uniti na fun-

10damencie Plenipotencyi Sobie od WW. XX. Jchmciow Michała Wesołow-

11skiego Tarnawskiego y Wiel. Jgora[?] Piotra Cwinkowskiego[?] Terlec-

12kiego Parochow[?] Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

13Dnia Dziewiątego Września veteris stili Sobie daney y Ex Ure[?]

14przybywszy do Akt Grz. Winn. z wielkim Żalem na przeciw

15Urz. Jmć Panu Stanisławowi Witkowskiemu Kommissarzo-

16wi y Ekonomowi Dobr wsiow Tarnawy y Terlicy w Posses-

17syi W. Jmć Pana Sasimowskiego St.ty Turań.[?] zostaiącemu rządzącemu

18się swiadczy y manifestuie się o to: Jż Urz. Stanisław Witkow-

19ski rządca wyż wyrażonych Dobr upatrzywszy do niniejszych

20załączył się żakowy[?] pretekst, a bardziey chcąc z Substancyi onych

21wyzuć umyślił, nad prawo y słuszność tak Swieckie y Duchowne

22postąpić kiedy Wiel. załączył się. Od Lat kilkunastu za Erekcyami przez

23JOO. XX. Jchmciow Radziwiłłow iako wspomnionych Dziedzicow tychże

24Dobr Sobie danych żadney Jurysdykcyi Dworskiey nigdy niepoddali[?]

25dali, podpadać niepowinni y do Skarbu tak JOO. Jchmciow Dzie-

26dzicow iako też WW. Possessorow żadnych Danin nieodawali, aż

27dopiero w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego,

28[reklamant:] Urz.

k. 199 (skan 0201, strona prawa)

1Urz. Witkowski naiechawszy z Kozakami y inemi Ludźmi

2Sobie przybranemi, na Grunt Erekcyonalny tak W. X. Wesołow-

3skiego Tarnawskiego, iako też Jgora Cwinkowskiego[?] Terleckie-

4go Parochow, nayprzod Latasiow[?]; tumultow, krzywd, wiolencyi

5naczyniwszy Pszczoł Dwadzieścia y Pięć Pni co nayleprzych za-

6brawszy, inne zaś ule Kozakom y innym Ludziom przy tenczas bę-

7dącym poprobowaiąc[?], popsuć, y do wielkiey Szkody pod niebyt-

8ność załączyli się obstawaiących przy Swiey własności Lżył,

9dyffamował, przechwałki uczynił y owszem y całe Chudobę

10co tylko mieć mogą zabrać ze szczętem oświadczył się na

11wszelką Jnstancyą Listowną w oddaniu zabranych Pszczoł re-

12kurował[?], A zatym JX. idem Comps Jmieniem wyż wyrażonych tak

13o zabranie Pszczoł, rozorywanie[?] Gruntow Erekcyonalnych Wi-

14olencye, przechwałki y inne krzywdy pko temuż obżałowane-

15mu manifestuie się X. Jan Trzeszczański mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Czynność 25 IX 1769 przed MICHAŁEM JEDLECKIM, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim (po aktach 318–335 przed Jałowickim). Komparent – duchowny unicki („Rithus Graeci Latino uniti” – obrządku greckiego zjednoczonego z łacińskim), „Prokurator administrator Generalny Officialski Bracł.” – prokurator oficjalatu bracławskiego [?]; nazwisko „Trzeszczański[?]” niepewne. Mocodawcy – parochowie (w nagłówku „XX.” = księża) tarnawski Michał Wesołowski i terlecki Igor [?] Piotr Cwinkowski [?]. „veteris stili” – według starego stylu (kalendarz juliański, cerkiewny) – pełnomocnictwo z 9 IX st. st. (= 20 IX n.st.). „Erekcye przez JOO. XX. Radziwiłłów” – akty fundacyjne (uposażenia) cerkwi nadane przez książąt Radziwiłłów, dawnych dziedziców; dobra Tarnawa i Terlica (Terlica, pow. bracławski) – w posesji Sasimowskiego, st. turańskiego [?] (por. akty 213, 311; tytuł wcześniej czytany „turzański[?]”), komisarz Stanisław Witkowski (por. akt 311). „Latasiów[?]” – odczyt niepewny (może „najazdów”?); „rekurować” – odmawiać (?). Nazwisko pryncypała ujednolicone (13 X 2026) na „Sasimowski” – zapisane wyraźnie w aktach 350 i 365; wcześniej odczytywane „Łasimowski” (inicjał S w tej ręce podobny do Ł).

Streszczenie

25IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, ks. Jan Trzeszczański [?], prokurator generalny oficjalatu bracławskiego obrządku unickiego, z pełnomocnictwa (9 IX 1769 st. st.) parochów: ks. Michała Wesołowskiego z Tarnawy i ks. Igora [?] Piotra Cwinkowskiego [?] z Terlicy, manifestował przeciw Stanisławowi Witkowskiemu, komisarzowi i ekonomowi dóbr Tarnawa i Terlica w posesji Sasimowskiego, starosty turańskiego [?]: parochowie od kilkunastu lat, na mocy erekcji nadanych przez książąt Radziwiłłów, dawnych dziedziców, nie podlegali jurysdykcji dworskiej i nie płacili danin ani dziedzicom, ani posesorom, aż w 1769 r. Witkowski, szukając pretekstu, by ich wyzuć z majątku, najechał z kozakami i innymi ludźmi grunty erekcyjne obu parochów, dopuścił się gwałtów, zabrał 25 najlepszych pni pszczół, inne ule kazał kozakom popsuć, lżył i zniesławiał parochów, odgrażał się, że zabierze im cały dobytek, i odmawia zwrotu zabranych pszczół mimo wezwań listownych. Komparent protestuje o zabór pszczół, rozoranie gruntów erekcyjnych, gwałty i pogróżki.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 199 (skan 0201, strona prawa)

1Protta Nne W. Sasimowskiego S. T.

2y Jnn. pko W. Wesołowskiemu

3y Jnn.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Dwudziestego Piątego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną

7Michałem Jedleckim Namiestnikiem Burgrabstwa y Vice

8Regentem Grz. Winn. Comparens pltr Urz. Jmć Pan Stanisław Wit-

9kowski Dobr Tarnawy y Terlicy ex re ac Speciali Commisso

10et dispositione W. Jmć Pana Jakuba Sasimowskiego St.ty Turzań.[?]

11virtute Juriu[m] Onego tychże Dobr Possessora, niemniey od

12Onego ad Omnes Causas zapisany Plenipotent Solennie

13idąc praecavendo indemnitati Suae ac Substantiae wspomnione-

14go W. Pryncypała Swego circa totalitatem Bonorum ac Jurium

15eorum Juriumq[ue] Stoiąc, pko W. Xędzu Wesołowskiemu do

16Dobr wsi Tarnawy Cerkwi Swiętey Ritus Graeci uniti Jn-

17stallowanemu, ale sprzeciwiaiącemu się obnażłom[?] Rzym-

18skim Parochowi Skarży y manifestuie się o to, nec non ogłasza-

19iąc y obiaśniaiąc o pozostałych Sprzętach y ruchomościach W.

20niegdy Winnickich Bonorum Terlica y Tarnawy Possessorom

21pod zamieszanie w kraju przez hayduków[?] zabrane, zatracone y

22iawie do tych czas nieoddane, że gdy Stante hostilitate kraju

23przy zbuntowanym pospólstwie tenże W. Pop z wyż wyra-

24żony niegromiąc ale wspoleczności zostaiąc, po wypełnio-

25ney, nad Dzierżawcami Dobr Smierci, ruchomości Onych

26y Chudobę w Lasach będące wDom y pomieszanie

27Swe parochialne Sprowadziwszy, iedne zakrwie przy-

28właszczył, inne w przy dodał y pożerbit[?], ado tego od-

29szedłszy Religii Graeco Uniti, a Błahoczestye przyiąwszy

30wy pełniwszy przysięgę przed Zeleźniakiem Herszt-[?]

31Hultaystwa Pisaw[?] na Piśmie na Dobra Cerkiew y

32Grunta przysłał, a na fundamencie tymże przyjmując

33temuż Hultaystwu podmowiwszy Szlachtę tak tey że

34[reklamant:] Dobrach

k. 199v (skan 0202, strona lewa)

1Dobrach mieszkaiącą iako y zabiegłą[?] Ksii[?] mężkiey ybra-

2logtowskiey[?] do schronienia się w Obeyście Swie dawszy

3znać do Hultaystwa, o okrutną Smierć onych przypro-

4wadził, dla przypodobania się zaś temuż Hultaystwu

5Służby Swiętę obrządkiem Błahoczestywych publicz-

6nie odprawował, ciała zabitych bez żadnego Obrzą-

7dku y Pogrzebu onychże przez na pożarcie dopu-

8ścił, ktorych reszta niedogryzłow Ludzi z litości Chrześci-

9ańskiey nad niewinnie y okrutnie zabitemi widząc

10zakamieniałość Serca Kapłana Swego, Doł wykopawszy

11Ciała porwiklawszy, pochowali, w ktorym mieyscu gdzie

12więcey ciał znaydowało się, bo w dwoch Dołach

13iednym zawarię[?], drugim wellsi[?], gdy zaś bar[?] obe-

14trze w kraju zbuntowanego Chłopstwa z pomocą

15Hultaystwa trwała tenże Duchowny po zabitych

16Szlachcie Chudobę rzeczy zabierał, pasieki pozosta-

17łe przywłaszczył, y onez na fundamencie Prawa od

18Zeleźniaka na Swinie[?] Dworskim w raz Swią łożował

19Pasiekę, porzucony Grunt y oznaczenie dla Pasieki Cer-

20kiewney od Dziedzica, a wprzod wymogł się y zwie-

21dziwszy Szlachtę na wstędę Dworskiey będącą do

22podpisu wydziała Gruntow y Sianożęci dla Siebie bez

23żadney Woli y wiadomości tudzież approbaty od Dzie-

24dzica lub Possessora potwierdziwszy ten niewolenie

25Szlachty prawem od Zeleźniaka Grunta y Sianożę-

26ci, gdzie chce przywłaszcza y porytkuie, niemniey

27podług opisu Swego y Erekcyi dawney lokowawszy Pa-

28siekę na Gruncie Dworskim Dziedzicznym Przecelney[?]

29Dworowi oddać zabrania, y ten Swie postępki zdobyiąc

30y kształtując wykręcenia pko Bogu, y Religii Swiętey

31wypieraiąc przez uskarżenia się przed Jnnemi Osoba-

32mi Tłumi, Zaczym Niniejszy Compns z Zwierzchności

33Sobie powierzoney Dobr, a z Chrześciaństwa Prawowierno-

34ści Religii Swiętey wPoddaństwie prawowiernym cału-

35ostrzegaiąc co do Dobr o przywłaszczenie Gruntow,

36Sianożęci, Pasieczyska, nad Prawo Cerkwi Swiętey Ri-

37tus Graeci uniti nadane, co zaś do pokrzywdzenia Rel-

38ligii Swiętey o zgorszenie pospolitwa o odstąpienie

39obrządków, o Smierć tak wielu Chrześcian zom-

40centowano[?], o tabor Chudoby Sprzętow rzeczy ruchomości

41[reklamant:] po Okrutnie

k. 200 (skan 0202, strona prawa)

1po Okrutnie zabitych, ktorych iuż po uspokojeniu

2y przytłumieniu pomienionego Hultaystwa tenże Du-

3chowny niby Sumieniem tknięty niemogąc zatłumić

4publiczne o tych rzeczach przed Gromadą y wiadomie

5nie rzeczy ktore tylko chciał, to iest Dywanik Stary

6Tureckiey roboty, kilimek Stary, mysta roboty[?], przesie-

7wadło[?] Starych Dwie, obrus Prosty ieden, putnich[?] Cynowy

8y talerz, Ceratę malowaną Starą Stołową, Słoniny Kut-

9krapattia[?], poduszkę iedną, Osnowę parcianą, Płut[?] z Wel-

10ną iedną, kurki od Alembika, miodu Kutbeczek tro-

11che niepełny, Samą Suszę[?] nabiey w obecności Gromady

12Comptowi oddał, inne zaś wszystkie rzeczy y Sprzęty

13iako Gromada twierdzi zatrzymał, Pasieki Smiercią

14zabitych pozostałe iedne przybijał, inne między

15Swie pomieszał, Grunta podług woli Swiey wytra-

16ciał, Cyny y miedzie Smiał[?] y spożytkował, co ut imo-

17testat[?] z uspokojeniem kraju zabitych Szlachcie ruinu-

18lando Sumienie Swie każdemu Zarzychże[?] fienti Mone[?]

19oświadcza y ogłasza, a przeciwko temuż Duchownemu

20Prawo Boskie, Swieckie y Duchowne Lamiącemu y Wia-

21ry Swiętey Religii odstępującemu tak Swym iako

22Wiel. Pryncypała Swego tudzież Osob okrutnie zabi-

23tych Jmieniem quam Solennissime manifestatur

24et protestatur przed Bogiem y Lędem[?] o takie występ-

25ki y wszystkim w generalności wolne zachowuiąc

26Akcye. S. Witkowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt pisany starannie, ale tekst długi i miejscami trudny; wiele wyrazów niepewnych (zwłaszcza w opisie rzeczy i w passusie o schronieniu szlachty). Kontrprotest wobec aktu 336 (manifest unickiego prokuratora oficjalatu w imieniu parochów Tarnawy i Terlicy przeciw Witkowskiemu). „S. T.” – starosta turzański [?]; posesor Jakub ŁASIMOWSKI (imię po raz pierwszy w tym akcie). „Ritus Graeci uniti” – obrządku greckiego unickiego; „Błahoczestye” – prawosławie (dosł. „pobożność”) – zarzut, że paroch porzucił unię i złożył przysięgę przed Zeleźniakiem; „Zeleźniak, herszt hultajstwa” – Maksym Żeleźniak, przywódca koliszczyzny 1768; „Stante hostilitate” – podczas działań wojennych; „Pop” – duchowny prawosławny/unicki; „Erekcya” – akt fundacyjny parafii; „Alembik” – aparat destylacyjny; „Kutbeczek” – zapewne beczułka; „praecavendo indemnitati suae ac substantiae” – zabezpieczając swoją i majątku nienaruszalność; „quam solennissime manifestatur et protestatur” – jak najuroczyściej manifestuje się i protestuje; „wolne zachowując akcye” – zachowując prawo do powództw. Opisywane fakty (śmierć posesorów Tarnawy i Terlicy z rąk hajdamaków, pochówek zabitych w dwóch dołach) – por. akty 213, 215, 232–234 (Michał i Tomasz Winniccy zabici przez hajdamaków). Nazwisko pryncypała ujednolicone (13 X 2026) na „Sasimowski” – zapisane wyraźnie w aktach 350 i 365; wcześniej odczytywane „Łasimowski” (inicjał S w tej ręce podobny do Ł).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

25IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Stanisław Witkowski, komisarz dóbr Tarnawa i Terlica, z polecenia i jako plenipotent Jakuba Sasimowskiego, starosty turzańskiego [?], posesora tych dóbr, protestował przeciw ks. Wesołowskiemu, parochowi cerkwi unickiej w Tarnawie, i innym, ogłaszając zarazem los rzeczy po nieżyjących Winnickich, dawnych posesorach Terlicy i Tarnawy, zabranych w czasie zamieszek. Według protestu paroch, gdy zbuntowane pospólstwo wymordowało dzierżawców, nie powstrzymywał go, lecz współdziałał: zwiózł do swego domu ruchomości i dobytek ukryte w lasach, część przywłaszczył; porzucił unię, przyjął prawosławie i złożył przysięgę przed Żeleźniakiem, hersztem hultajstwa, od którego uzyskał pismo na dobra cerkiewne i grunty; namówił szlachtę miejscową i zbiegłą do schronienia się w swoim obejściu, po czym wydał ją hultajom na okrutną śmierć; dla przypodobania się im odprawiał nabożeństwa w obrządku prawosławnym, ciała zabitych zostawił bez pogrzebu na pożarcie, aż ludzie z litości pochowali je w dwóch dołach; zabierał dobytek zabitej szlachty i pasieki, na mocy pisma Żeleźniaka założył pasiekę na gruncie dworskim, wymógł na szlachcie podpis wydzielenia sobie gruntów i sianożęci bez zgody dziedzica i posesora. Po uspokojeniu kraju, przyciśnięty opinią gromady, zwrócił komparentowi jedynie część rzeczy (stary dywanik turecki, kilimek, przesiewadła, obrus, cynowe naczynie i talerz, ceratę stołową, słoninę, poduszkę, osnowę parcianą, kurki od alembika, beczułkę miodu), resztę zatrzymał wraz z pasiekami, cyną i miedzią. Komparent protestuje w imieniu swoim, pryncypała i zabitych przeciw parochowi łamiącemu prawo Boskie, świeckie i duchowne i odstępującemu od wiary, zachowując wszelkie powództwa.

Transkrypcja

k. 200 (skan 0202, strona prawa)

1Maa Urod. Baczewskie-

2go Ł. S. pko Urz. Brithow-

3skiemu E. N. y Jnn.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Dwudziestego Piątego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y prze-

7demną Michałem Jedleckim Namiestnikiem Bur-

8grabstwa y Vice Regentem Grz. Winn. Comparens pltr

9W. Tomasz Baczewski Ł. S. Swym Wiell. Józefa Win-

10centego y Krzysztofa Kozarynow niegdy S. P. niegdy

11W. Łukasza y Apollonii z Knerkowskich[?] Kozarynow

12Skarbnikow Mozyrs. Małż. przez Piotra Bołoneckiego[?] Ko-

13adjutora Cerkwi Kozinieckiey[?] Tyrańsko zabitych w

14Małoletnim wieku będących w Opiece W. Tomasza Ba-

15czewskiego Ł. S. zostaiących Synow a potych[?] ze Ł. S.[?]

16[reklamant:] Rodzicach

k. 200v (skan 0203, strona lewa)

1Rodzicach Swoich wszelkich Summ, Dobr, maiętkow

2y ruchomości pozostałych, gdzie kolwiek y iakim

3kolwiek Sposobem znayduiących Tychże naturalnych

4y należytych Sukcessorow Jmieniem, Solennie na

5przeciwko Urz. Mikołaiowi Brithowskiemu[?] Kom-

6mendantowi Ludzi Nadwornych Niemirowskich

7y zwierzchności nad temi Dobrami Niemirowa

8Ekonomiją maiącemu, niemniey Janowi lub in-

9nego Jmienia Jwanickiemu Pisarzowi tegoż

10Jmci Obżałowanego y Jnnym Skarżył y prote-

11stował się o to: Jż co Piotr Bołonecki[?] Koadjutor

12Cerkwi Kozinieckiey, w Roku przeszłym pod czas

13wszczętych Buntow porabiwszy S. P. W. Kozary-

14now Skarb. Mozyr. u Wielebnych Bazylego Paszu-

15ty Protojereja[?] Sorokarnickiego[?] y Grzegorza Sozańskiego Zaru-

16dynieckiego[?] Parochow Dobr do Niemirowa nale-

17żących, iako to Kufer Gdański, Tłomok Skorzany po-

18dwozny pełno napakowany y zamknięty, Szkatuł-

19kę na kształt Puzderka[?] ukute[?], wór rzeczami napeł-

20niony, wóz kuty nowy Skorą obity z czterema końmi,

21Szabel trzy y inne rzeczy w obszernym regestrze

22Czasu prawa pokazać się maiące, zostawił był,

23to Jmci Obżałowany postawiwszy Ludzi pod Kommendą

24Swoią zabrać y do Niemirowa przynieść ka-

25zał, a przyniesione w Rezydencyi Swiey składać

26y ulokować dysponował, Wielebni Bazyli Paszuta

27y Grzegorz Sozański na odebranie u siebie ulokowa-

28nych przez Piotra Bołoneckiego[?] zabitych rzeczy

29obawiaiąc się od kogo kolwiek inpetycyi zewsząd

30się domagali, o czym przez tychże uczyniony

31w Aktach Niniejszych świadczy manifest, niemniey

32aby przez Urząd Mieyski czyli też przez innych Lu-

33dzi wspomnionych rzeczy niewinnych[?] w obecności

34onych spisanie regestru nastąpiło, Lecz Jmć Obżało-

35wany takowym uwiedzeniem wspomnionych

36Paszuty y Sozańskiego Parochow z wielkiemi prze-

37grożkami z oczu spędził y w czasy kilka potym po

38[reklamant:] Odrywszy[?]

k. 201 (skan 0203, strona prawa)

1odpieczętowawszy Kufer, Szkatułkę, Tłomok pełno na-

2pakowany y wór rozwiązawszy, co lepszego iako

3to Szkatułkę, Pierścień złoty, Ztopasem[?] Ładownica,

4Pasow Dwa Francuzkich z Kufra Tłomoka y wora

5co się upodobało powyimował, y przy inne prawie zo-

6stawiwszy Urzędowi Mieyskiemu Niemirowskie-

7mu przyiść kazał, y tych rzeczy z inwentarza Spisa-

8nie Regestrem dysponował, bo y gdy z Sukces-

9sorow wspomniony maiętek rekuperowac, Wiell. Jgnacy

10Danilewicz Orelski[?] Skarb. Mozyr.[?] będąc nieświadomy

11o sytuacyi czyli rzeczonego maiętku przyiętey[?] u

12Jmci Obżałowanego będących po S. P. WW. Kozarynach

13Skarb. Mozyr. pozostałych podług Urzędu Mieyskie-

14go Niemirowskiego Rewizyi y spisanego rege-

15stru odebrał y Jmci Obżałowanemu rewers czy-

16li kwit dał. Lecz iż po miętky[?] teraz wiadomości

17o poczynionych Jmci Obżałowanego postępkach

18Jnformuiąc się, iż wszystkie rzeczy lepsze y kosztow-

19nieysze przy Jmci Obżałowanym zostaią; Przeto

20tak o wszelkie przy Jmci Obżałowanym S. P. W.

21Kozarynow Skarb. Mozyr. pozostałe rzeczy Samym

22tylko naturalnym Sukcessorom należące, iako też

23o nienależyte Jmci Obżałowanego uymości, tu-

24dzież owprawienie w niepotrzebne Expensa pra-

25wne tak w Konsystorzu Ruskim, niemniey o

26nieważność rewersu czyli kwitu od kogo kolwiek

27nastąpionego, iako też y o inne krzywdy na przeciw

28wyż wyrażonym Obżałowanym Jmieniem wyż

29wspomnianych manifestuie się. Tomasz Baczew-

30ski Ł. S. mpp. Et in Continenti Stanowszy oczewisto

31Woźny Gnał. Wwa Bracł. y Jnn. Opatrz. Michał

32Radliński w moc wierney Rell. Swiey iawnie

33zeznał, Jż on Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedm-

34set Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Dwudzieste-

35go Piątego Septembris na affektacyą y praw-

36ną rekwizycyą W. Tomasza Baczewskiego

37[reklamant:] Ł. S. Opiekuna

k. 201v (skan 0204, strona lewa)

1Ł. S. Opiekuna y Józefa Wincentego Krzysztofa Okuli-

2czow Kozarynow Skarb. Mozyr. w małoletnim wieku

3będących maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Urz.

4Jchmciow Panow Kazimierza Brzezickiego Szymo-

5na Chołewińskiego był w Dobrach mieście Nie-

6mirowie gdzie będąc Urz. Mikołaia Brithowskie-

7go Kommendanta Ludzi nadwornych y Ekono-

8ma tameysznego, niemniey Urz. Jana lub innego

9Jmienia Jwanickiego, tudzież po WW.

10S. P. Kozarynach Skarb. Mozyr. pozostałe przy tychże

11będące rzeczy w manifeście wyrażone, Wóyta

12Niemirowskiego, mieszczan y całey Groma-

13dy aresztował, ktory Areszt Woyt, mieszczanie, y

14Gromada Jmieniem Dziedzicow a Panow

15Swoich dobrowolnie przyiąwszy do rozsądze-

16nia się prawnego dotrzymać deklarowali,

17o czym Woźny Szlachtą Sobie przytomną o-

18świadczywszy się stamtąd odiechał y tu do A-

19kta przybywszy prawdziwego Aresztu zeznał

20Relacyą Woźny pisać nieumieiący Krzyż Swięty

21kładzie Michał Radliński ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt pisany starannie, z pojedynczymi wyrazami niepewnymi. Zamordowani: Łukasz i Apolonia z Knerkowskich [?] OKULICZOWIE KOZARYNOWIE, skarbnikowie mozyrscy, zabici w 1768 r. podczas buntów (koliszczyzny) przez Piotra Bołoneckiego [?], koadiutora cerkwi w Kozińcach [?]; ich małoletni synowie Józef, Wincenty i Krzysztof w opiece Tomasza Baczewskiego (tytuł „Ł. S.” – łowczy s… [?], nierozwinięty). Rzeczy pozostawione przez zabójcę u parochów (Bazylego Paszuty [?] i Grzegorza Sozańskiego) zabrał do Niemirowa komendant ludzi nadwornych i ekonom niemirowski (Potockich) Mikołaj BRITKOWSKI [?] (rkp. „Brithowski”; w akcie 316 odczytane „Bietkowski[?]” – zapewne ta sama osoba). „Tłomok podwozny” – tobół podróżny; „Puzderko” – szkatułka z przegródkami; „Ładownica” – torba na naboje; „inpetycya” – oskarżenie, pozew; „rekuperować” – odzyskiwać; „uymość” – przywłaszczenie, uszczuplenie; „Konsystorz Ruski” – sąd duchowny (cerkiewny) – zapewne przed nim toczyła się sprawa koadiutora; „in continenti” – zaraz potem. Ignacy Danilewicz Orelski [?] – odebrał część rzeczy wg rejestru miejskiego i wystawił rewers (tytuł „Skarb. Mozyr.[?]” niepewny).

Streszczenie

25IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Tomasz Baczewski, łowczy s… [?], w imieniu własnym i swoich małoletnich podopiecznych – Józefa, Wincentego i Krzysztofa Okuliczów Kozarynów, synów Łukasza i Apolonii z Knerkowskich [?] Kozarynów, skarbników mozyrskich, okrutnie zamordowanych w czasie buntów przez Piotra Bołoneckiego [?], koadiutora cerkwi kozinieckiej [?] – manifestował przeciw Mikołajowi Britkowskiemu [?], komendantowi ludzi nadwornych i ekonomowi dóbr Niemirów, i jego pisarzowi Janowi Iwanickiemu. Bołonecki pozostawił rzeczy zamordowanych (kufer gdański, skórzany tobół podróżny, szkatułkę, wór rzeczy, nowy kuty wóz obity skórą z czterema końmi, trzy szable i in.) u parochów Bazylego Paszuty [?] i Grzegorza Sozańskiego; komendant kazał je zabrać do swojej rezydencji w Niemirowie, a parochów, którzy domagali się ich spisania w obecności urzędu miejskiego (o czym świadczy ich manifest), przegnał z pogróżkami; następnie rozpieczętował kufer, szkatułkę i tobół i wyjął co lepsze (szkatułkę, złoty pierścień, ładownicę, dwa pasy francuskie), a resztę kazał spisać urzędowi miejskiemu. Ignacy Danilewicz Orelski [?], nie znając sprawy, odebrał rzeczy według tego rejestru i dał komendantowi rewers. Teraz, dowiedziawszy się, że rzeczy najcenniejsze zostały przy obżałowanym, Baczewski protestuje o ich zwrot, o przywłaszczenie, o narażenie na koszty (m.in. w konsystorzu ruskim) i o nieważność rewersu. Woźny generał Michał Radliński zeznał, że 25 IX 1769, ze szlachtą Kazimierzem Brzezickim i Szymonem Chołewińskim, w Niemirowie obłożył aresztem komendanta Britkowskiego [?], pisarza Iwanickiego, rzeczy po Kozarynach, wójta, mieszczan i gromadę niemirowską; areszt przyjęto dobrowolnie. Woźny postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 201v (skan 0204, strona lewa)

1Maa Urz. Antoniego Mrowin-

2skiego pko W. Antoniemu Ledo-

3chowskiemu P. L.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Dwudziestego Szostego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winnickiemi y

7przedemną Michałem Jedleckim Namiestnikiem Bur-

8grabstwa y Vice Regentem Grz. Winn. Comps pltr Urod.

9Jmć Pan Antoni Mrowiński Urz. niegdy Aleksandra Mro-

10wińskiego y Anny Dobrzynieckiey Małż. Syn, a zaś nie-

11gdy Wiell. Marcina Mrowińskiego Pisarza Grz. Krzemienieck.

12y Zofii Hordyjskiey Dobr Wsi Hordyjszcza[?] cum attinen-

13tiis y części Zaurowa[?] w Wwie Wołyńskim a Powiecie Łuc-

14kim leżących Dziedziczki wnuk, przychylaiąc się do Ma-

15nifestu w Grodzie niniejszym Roku teraznieyszego

16Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Osm-

17nastego[?] marca przez Urz. Marcyannę z Mrowińskich

18Smolską Siostrę Swoię rodzoną w assystencyi Prawa

19należytey

k. 202 (skan 0204, strona prawa)

1należytey uczynionego na pko W. Antoniemu Ledóchow-

2skiemu Podst. Łomż. y Sukcessorom tegoż W. Antonie-

3go Ledóchowskiego manifestuie się o to: Jż W. niegdy An-

4toni Ledóchowski Podst. Łomż. w Roku Tysiąc Siedmset

5Czterdziestym Pierwszym Dnia Dwudziestego Sio-

6dmego Octobris wymogłszy na Urod. Komparencie

7Donacyą na Część wsi Zaurowa[?] y Hordyjszcza[?] w Wo-

8iewodztwie Wołł. a Powiecie Łuck. leżące asseku-

9rował się ter[?] Dobrz.[?] iako Reskrypt wyż wyrażony de

10Actu et data w Serniczkach[?] pisany quam Kompa-

11rentowi świadczy, Sumptem Swim windykować,

12a po windykowaniu odtrąciwszy połowę wartości

13cey Substancyi, nateż windykacyą drugą połową

14kontentować Komparenta, wzmiankowanym

15reskryptem opisał się, ktory zewindykacyi dobr

16ci Swiey niezaczynał, ani też naymnieyszą porcyą

17ani Summy ani Dobr Urz. Kompta dotąd ani

18Sam przez Się za Życia Swoiego, ani przez Sukcesso-

19row Swych niekontentował owszem wielki zawod

20dla tey Komparenta wyż wyrażony uczynić bez-

21uczynił, przeto o nieważność Donacyi Dobr wsiow

22Części Zaurowa[?] y Hordyjszcza[?] na osobę W. Anto-

23niego Ledóchowskiego Podst. Łomż. zeznaney

24y iakich kolwiek Tranzakcyi in rem tego poczy-

25nionych, iterato manifestuie się. Ze zaś tenże nie-

26gdy W. Antoni Ledóchowski przy wymożeniu wspo-

27mianey Donacyi wszystkie Papiery do tey Substan-

28cyi należące dla windykacyi oney do Siebie wziął

29więc obe Urz. Kompar. prawnie czynić z Sukcesso-

30rami Wiell. niegdy Antoniego Ledóchowskiego

31Podst. Łomż. Deklaruie się. Antoni Mrowiński mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

„P. L.” – podstoli łomżyński (Antoni Ledóchowski). Nazwy dóbr na Wołyniu (pow. łucki) odczytane niepewnie: „Hordyjszcza[?]” (może Hordyjsze/Hordyjszcze) i „Zaurowa[?]” (może Zawrów/Zaurów); nazwisko babki „Hordyjska” wiąże się z nazwą wsi. „cum attinentiis” – z przynależnościami; „sumptem swim windykować” – własnym kosztem odzyskiwać (przez proces); „Reskrypt … de actu et data w Serniczkach[?]” – zobowiązanie wystawione w miejscowości Serniczki [?] (odczyt niepewny); „zawód” – zawiedzenie, szkoda; „in rem tego” – w tej sprawie; „iterato” – ponownie. Donacja z 27 X 1741 r. (Ledóchowski miał odzyskać dobra własnym kosztem i oddać komparentowi połowę wartości) – nigdy niewykonana. Wcześniejszy manifest w tej sprawie wniosła w grodzie winnickim 18 [?] III 1769 siostra komparenta, Marcjanna z Mrowińskich Smolska.

Streszczenie

26IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Antoni Mrowiński, syn Aleksandra Mrowińskiego i Anny z Dobrzynieckich, wnuk Marcina Mrowińskiego, pisarza grodzkiego krzemienieckiego, i Zofii z Hordyjskich, dziedziczki wsi Hordyjszcze [?] z przynależnościami i części Zaurowa [?] w województwie wołyńskim, powiecie łuckim, nawiązując do manifestu wniesionego w grodzie winnickim 18 [?] III 1769 przez swoją siostrę Marcjannę z Mrowińskich Smolską, manifestował przeciw Antoniemu Ledóchowskiemu, podstolemu łomżyńskiemu (już nieżyjącemu), i jego sukcesorom: 27 X 1741 r. Ledóchowski wymógł na komparencie donację tych dóbr, zobowiązując się reskryptem (wystawionym w Serniczkach [?]) odzyskać je własnym kosztem i po windykacji oddać komparentowi połowę ich wartości; nigdy jednak nie rozpoczął windykacji ani nie dał komparentowi żadnej części sumy czy dóbr. Komparent protestuje o nieważność donacji i wszelkich związanych z nią transakcji, a ponieważ Ledóchowski zabrał wszystkie dokumenty dotyczące tych dóbr, deklaruje dochodzenie praw przeciw jego sukcesorom.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 202 (skan 0204, strona prawa)

1Maa Nne W. Berezowskich

2K. G. Ż.[?] Małż. pko W. Jaczyniczo-

3wey

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Dwudziestego Osmego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y prze-

7demną Michałem Jedleckim Namiestnikiem Bur-

8grabstwa y Vice Regentem Grodzkim Winnickim

9Comps

k. 202v (skan 0205, strona lewa)

1Comparens pltr Urz. Jmć Pan Woyciech Berezowski Vicegerent

2Pogran. Kommissyi Wwa Kijow. Jmieniem y z wyraźney

3woli WW. Jchmciow PP. Macieja Berezowa[?] y Magdaleny z

4Dobrowolskich Berezowskich Komorn. Gran. Pttu Zytomir.

5Regentow Pogran. Grodu Ziem. Kijow. Małż. Pryncypałow

6Swoich, iak tylko o manifeście od Jchmciow niżey wyra-

7żonych Obżałowanych pko WW. Pryncypałom Swoim Die Vige-

8sima Septima Currentis w Aktach Grodu Niniejszego

9Summa cum laesione et circumscriptione Jntaminatae

10honoris uczynionym dowiedzieć się mogł, tak natych-

11miast postrzegaiąc wszelkiey całości Honoru Sławy y Sub-

12stancyi tychże WW. Brata y Bratowey Pryncypałow Swoich

13aby in post per adinventa media Jchmciow niżey ob-

14żał. iakowego niepomieśli ublizenia y uszkodzenia

15Solennie na pko Jeymć Pani Anastazyi Krzy-

16żanowskiey Matce, y W. Helenie vel alius in Gratia No-

17minis primo Walickiey Secundo Jaczyniczowey

18z Krzyżanowskich Corce, Skarży manifestuie y re-

19protestuie się takowym Sposobem: Jż Jchmć Obwi-

20nione a pryncypalnie W. Jaczyniczowa uwiodłszy

21się iakowąś niechęcią w Stanie pozostawszy wdowim

22że niegdy W. Włodzimierz Krzyżanowski niniejsze-

23go Comptis WW. Pryncypałom z dobrey woli y Affektu Sum-

24mę Kilkadziesiąt Tysięcy Złł. Poll. z Swego własne-

25go Starania zebraną na Dobra Wsie Łochwin[?]

26y Siutysiar[?] w Wwie Bracł. Powiecie Winn. a

27Kluczu Zarzyckim[?] Sytuowane wniesioną a

28przez JWW. Michała y Kazimirę z Ogińskich Brzo-

29stowskich Podskarb. W. X. Lit. Małż. wziętą na tychże

30Dobrach Dziedzicznych assekurowane y extendu-

31iące się zapisał, ustąpił, oraz do Possessyi tychże

32Dobr y Spokoynego Dzierżenia z wszelkiem Prawem

33Sobie Służących w zupełney Summie dopu-

34ścił, a Jchmć Obwin. podobney kwoty inscripte[?]

35authentico dla przytrzego[?] zamożnienia[?] niemaiący

36poty nieprzestała wilnego[?] często przez Ludzi

37przyiaznych sobie, a nay bardziey przez Urodzon[ego]

38[reklamant:] Stawicza[?]

k. 203 (skan 0205, strona prawa)

1Stawicza[?], y Białey Płci osoby, często Sama przez Siebie

2wszelkiemi Sposobami czynić Starania, aż poki tegoż

3niegdy W. Włodzimierza Krzyżanowskiego do poda-

4nia choć extra Districtum, bo w Ziemstwie Wwa Woł.

5Krzemienieckim, y to Sekretnie, o nieważność Jn-

6tercyzy Między tymże W. Krzyżanowskim, a mo-

7derni Comptis Pryncypałem, iakoby podstępnie z pod-

8pisem iednego tylko Przyiaciela Ręki Spisaney Ma-

9nifestu nienamowiła, y Sposobami Sobie lepiey wiado-

10memi niewyieła[?], potym zaś do zeznania Sobie po-

11dobney Cessyi na Summę w tymże Wwie

12Powiecie y Kluczu, na Dobrach wsiach Parchamów[?],

13Ozohowce[?], y Sarlanie[?], extenduiącą się, tegoż nie-

14gdy Wiell. Krzyżanowskiego własne w Zytomierzu

15sposobnie niezobligowała, tandem iszcze animu-

16iąc tegoż W. Krzyżanowskiego do Eliminowania

17manifestow Anno Millesimo Septingentesimo, Se-

18xagesimo, Octavo, Die Decima, et Vigesima Sexta

19maii w Grodzie niniejszym y innych przez Ro-

20bę[?] Obżał. Co nomine w różnych materyach y oko-

21liczności nastąpionych, czego żadną miarą gdy

22uczynić niechciał z Sprawiedliwych przyczyn, ow-

23szem o nieważność nadmienionego Jey zapisu

24Millesimi Septingentesimi Sexagesimi, Noni[?], Anni

25Die Vigesima Octava Junii, w Grodzie Kijowskim zez-

26nanego Cessionis przedsięwziął protestować y an-

27nihilować, oraz przerzeczony w Ziemstwie Krzemie-

28nieckim manifest z namowy Jeymć Obwinioney

29nastąpiony uchylić, y z tychże Akt na zawsze

30Eliminować Jeymć obwiniona przez Subordy-

31nowane osoby zapobiegaiąc temu od Siebie,

32Tegoż niegdy W. Krzyżanowskiego wymowie-

33[…] iako Brata aby z nią do miasta Kijowa

34gdzie y Matka Jey Anastazya Krzyżanowska

35[…] Obwiniona przy krewnych Swo-

36ich znaydowała się, na krotki czas zawrot

37[…]

38[reklamant:] po[…]chać

k. 203v (skan 0206, strona lewa)

1poiechać, ktorego nieodstępnemi Obligacyami znie-

2wolonego, tylko co do Kijowa z Bratey Cerkwi przybyłe-

3go nazaiutrz trzeciey nocy okrutnie zabito, ciało zaś

4więcey Tygodnia, w Stancyi y na mieyscu gdzie ubity

5bez żadnego porządku y obrządku Chrześciańskiego

6z wielkim zgorszeniem y przerażeniem Ludzi, ile tamey-

7szych zagranicznych przy bytności też Jchmciow Obwinionych

8w Kijowie leżało, albowiem Jchmć oskarzone naypier-

9wey rzuciwszy się do pozostałey Substancyi Nieboszczy-

10kowskiey ogarnienia, gdzie tylko iuz zastyrzec mo-

11gli Kijowopodolskiego Magistratu Urzędnikow rznie

12sobie y Kancellaryi uywszy[?] po mimo wiadomość

13Sukcessorow drugich y przy uwitego[?] Sądu JW. Jmć Pana

14Fedora Matwiejewicza[?] Woyskowego Gnała Gubernatora

15Kijow. Nowrossyiskiey Gubernii Głownego Kommendan-

16ta y rożnych Orderow Kawalera od ktorego Decyzyi y

17rezolucyi Sprawy Jnteressow Zagranicznych wszel-

18kie w Kijowie należeć zawsze powinne, iako od te-

19go JW. Generała do Niniejszego W. Comptis Pryncypała

20List Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia

21Dwudziestego Dziewiątego Septembris z Kijowa w

22tey mierze pisany testatur, też Substancyą Nieboszczy-

23kowską, iako to gotowe Pieniądze, Srebra różne

24klejnoty, apparencye, Suknie, Fanty, konie, Pojazdy,

25Bima[?], Dokumenta na Summy różne, Sprzęty ko-

26sztowne y ruchomości u tameyszych różnych Oby-

27watelow w Depozytach zdawna będące osobli-

28wemi Regestrami specifikowane do Osimiu-

29dziesiąt[?] Tysięcy Złł. Poll. wynoszące, tudzież

30w Stancyi, gdzie W. Krzyżanowski ubity został,

31munimenta różne, Skrypta, obligi, Weksle, Asse-

32kuracye, Zapisy, kwity, Rewersa, Prawa y różnych

33formy Tranzakcye, wszelakiego pisma, y Szczegulna[?]

34etiam od Jchmciow Obwinionych y pierwszych Jch

35mężow temuż niegdy W. Krzyżanowskiemu Opi-

36sy z Przyiacielskiemi podpisami różnych Cza-

37sow dane, zabrawszy y ten Kijowa do Bratey

38Cerkwi przez Prawnieiszego[?] Gwałtowny pozaiemnie

39[reklamant:] przeprowadziwszy

k. 204 (skan 0206, strona prawa)

1przeprowadziwszy y wywiozszy, ad libitum Sui rozdyspo-

2nować, do Dobr wyż pomienionych Suchojarskich[?] y Ło-

3hwina[?] wspolnoyney Possessyi Comptis Pryncypałow zostaią-

4cych interessować się, bez żadnego pretextu nasyłać

5gwałtownie intromittować się, różne bezprawia

6wyrządzać, Zboża rożnego Ziarna wymłocone w Spi-

7chlerzach y nakopach w Stercie będące Dworskie ko-

8nie, Woły, krowy, rożne rogate y nierogate Bydło

9etiam chłopskie, Roboczego Jwana Tkacza Su-

10chojarskiego także innych Poddanych ruchomość,

11Ule z Pszczołami, y Fanty, Drob Folwarczny Dwor-

12ski rzeczy rożne kosztowne, y Sprzęty, Gospodarskie Statki[?],

13kotły miedziane, Cynę, miedź, Suknie Pojazdy

14Wozy, apparencye rożne, Strzelby, Syr, miasto[?] Fla-

15szkami, Drzewami[?], Woski, Łoje, Płotna, rożne to-

16wary, naczynia Zelaza, y wszelkie ruchomość tak

17niegdy W. Włodzimierza Krzyżanowskiego, iako y

18moderni Comptis Pryncypałow własne osobliwemi Re-

19gestrami opisane porabierać do wsi Parchamow-

20ki zaprowadzić kazać, iako świadczą Listy y

21Regestra Urz. Daniecza[?] Hałaniskiego[?] y Drze-

22ngi[?] zabieraiących we Dworach y po wsiach rze-

23czonych przez nasłanych rożne Exorbitancye czynić

24dozwalać, Poddanstwo Amentować[?] wyiszczaynego[?]

25posłuszeństwa odrywać, y na Pańskich Łanach za-

26siewać bronić, Jntraty Pieniężne, y od Arędarzow

27karczemne raty wolnie wybierać, Urz. Jenego[?]

28Krasuckiego Dyspozytora Suchojarskiego w Leśniach[?]

29podesłanego do Parchamowki wziąć, y tam Ojusnie[?]

30maty[?], bez niewinnie Sekwestrować, rożne nieprzy-

31kości wynaydować, Papiery do tychże Dobr, y Prawa

32moderni Comptis WW. Pptom Służące porabierać, na

33ekwiryzycye[?] wielokrotne nie wrocić, na Zdrowie y

34Życie tychże Pptow Comptis czuwać, po rożnych

35mieyscach przegrażać się, do Substancyi ktorych

36[…] […] […] tandem Luerani[?] nie-

37[…] […] […] Dobra wspolnymi

38[…] […] […] inkwestionem[?]

39Dzierżeniu […] […] […] […]

40pociągać y Sobie gwałtownie przywłaszczać, pre-

41tensye obiegiwnie[?], […] […] […]

42Ludwika Hałaniskiego[?] o mienie przyymowie się

43[reklamant:] tudzież

k. 204v (skan 0207, strona lewa)

1tudzież rzeczy rożnych kosztownych, Sprzętow Gospodarskich

2Bydła Folwarcznego, y Koni po niegdy W. Krzyżanowskim

3pozostałych, Sami zasięgnowszy wszystko o zabranie

4niesprawiedliwie urąszczać[?] Poddanych Suchojarskich

5y Łochwinskich uciemiężać, Siać Łanow Dworskich

6na Zimę dla WW. Pptow Comptis zabraniać, Pasieki

7y Dziesięcinę Pszczelną od Ludzi porabierać y do Par-

8chamowki uwieść, tymże manifestem Swoim irrea-

9lia et nunquam probanda, iakoby WW. Comptis Ppa-

10towie Stante vita niegdy W. Krzyżanowskiego w Do-

11bra często wspomniane Siutyjar[?], y Łochwin nie in-

12tromittowali się, w Possessyi onych niezostawali co iest

13szczerą y oczewistą nieprawdą, albowiem Samaż Jeymć

14Obwiniona Szlachty Swoich Gracyalistow Parchamow-

15skich Urz. Tyszyne[?] y Łemieszyńskiego[?], pro testimonio

16dawała Woźnemu, y przytomna była zadawać,

17rożnych Sposobow na bezprawne skrzywdzenia WW.

18Pryncypałow Comptis wynaydować, prostytuować,

19ażeby chcąc uniknąć powrocenia Summy kilkunastu

20Tysięcy Złł. Poll. przez niegdy Wiell. Krzyżanowskie-

21go na przystoyne Edukacyą Szlachecką teraznieysz-

22szego Comptis W. Pryncypałki y Brata Jey rodzone-

23go Sobie gotowym groszem danej, y Dokumentem

24ręcznym, ktorego Jeymć Obwin. w Kijowie post Fata

25Tyca[?] dostawszy powrocić rzecznie[?] opisaney, y mo-

26biliow przywłaszczonych, przytym ustawiczne prze-

27chwałki z niezmierną prostytucyą Honoru nieska-

28zitelnego Szlacheckiego na WW. Comptis Pryn-

29cypałow nie Sobie niewinnych czynić, bezprawną

30Jntromissyą w wyż pomienione Dobra Siutyj-

31jar, y Łochwin zapisować, Praw Dożywotnich y in-

32ne Sobie prokurować, też Dobra nawiedzać na-

33syłać, y w nich rozliczne inkonweniencye, krzyw-

34dy, oppressye, popełniać, y zęsze oświadczać się

35śmieli gwałcić[?] linię[?]. A zatym Niniejszy Compns

36providendo Commodo et Securitati, tychże WW.

37Brata y Bratowey Swoich Jmieniem przeciwko tym

38że Jchmciom Obwinionym ratione Commissorum

39Jnjuriarum, tudzież o nieważność wszelkie Jntro-

40missyi Die Decima Sexta Currentis bezprawnie

41w Dobra Siutyjar[?] y Łochwin branej, a przez Wo-

42źnego Gnała Mikołaja Hołubowickiego[?] iakoby

43[reklamant:] nemine

k. 205 (skan 0207, strona prawa)

1nemine impugnante et contradicente coram Actis

2praesentibus fałszywie zeznaney iterato quam Solen-

3nissime manifestuie y reprotestuie się, Salva ma-

4nente melioratione Si opus fuerit, prosząc Actis

5annotari co y otrzymał W. Berezowski mmd.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt bardzo długi (ponad 4 strony), pisany starannie, lecz o złożonej składni; liczne nazwy niepewne. Kontekst: Włodzimierz KRZYŻANOWSKI, brat Magdaleny z Dobrowolskich [?] Berezowskiej (w tekście „Brata Jey rodzonego” – zapewne brat przyrodni lub przybrany), zapisał Berezowskim sumę kilkudziesięciu tysięcy złp lokowaną na dobrach Siutyjar [?] i Łochwin [?] (woj. bracławskie, pow. winnicki, klucz zarzycki [?]), zastawionych przez Michała i Kazimirę z Ogińskich Brzostowskich, podskarbich wielkich litewskich; jego siostra Helena (z Krzyżanowskich, primo voto Walicka, secundo Jaczyniczowa) i matka Anastazja skłoniły go potajemnie do manifestu w ziemstwie krzemienieckim przeciw intercyzie z Berezowskim i do cesji na swoją rzecz sumy na dobrach Parchamów [?], Ozohowce [?] i Sarlanie [?]; gdy chciał to odwołać, wywabiono go do Kijowa, gdzie został okrutnie zamordowany trzeciej nocy po przyjeździe (ciało leżało ponad tydzień bez pochówku). Jaczyniczowa z matką zagarnęły w Kijowie spadek (gotówkę, srebra, klejnoty, stroje, konie, pojazdy, dokumenty – do ok. 80 000 złp) mimo właściwości sądu gen. Fiodora Matwiejewicza [?] (Voejkova?), gubernatora kijowskiego guberni noworosyjskiej (list z Kijowa 29 IX 1769) – nazwisko odczytane niepewnie. „Komorn. Gran. Pttu Zytomir.” – komornicy graniczni powiatu żytomierskiego; „Summa cum laesione et circumscriptione intaminatae honoris” – z wielką obrazą i uszczupleniem nieskalanego honoru; „per adinventa media” – wymyślonymi sposobami; „vel alias in gratia nominis primo … secundo …” – inaczej, dla dokładności imienia, primo voto … secundo voto …; „extra districtum” – poza właściwym okręgiem; „eliminować manifesty” – wykreślić z akt; „ad libitum sui” – według swego upodobania; „Gracyaliści” – szlachta mieszkająca z łaski na gruncie pańskim; „irrealia et nunquam probanda” – rzeczy nierzeczywiste i niemożliwe do udowodnienia; „providendo commodo et securitati” – dbając o korzyść i bezpieczeństwo; „ratione commissorum iniuriarum” – z powodu popełnionych krzywd; „nemine impugnante et contradicente” – bez sprzeciwu i zaprzeczenia nikogo; „salva manente melioratione, si opus fuerit” – z zastrzeżeniem poprawy, jeśli zajdzie potrzeba. Intromisję 16 IX 1769 w Siutyjar i Łochwin przeprowadził woźny generał Mikołaj Hołubowicki [?]. Dolne wiersze k. 203 i k. 204 zalane – fragmenty nieczytelne. Por. akt 309 (intromisja Jaczyniczowej [?] w Olchówkę i Parpan [?] 15 VII 1769 – zapewne ta sama osoba).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Wojciech Berezowski, wicegerent pogranicznej komisji województwa kijowskiego, imieniem brata Macieja i bratowej Magdaleny z Dobrowolskich Berezowskich, komorników granicznych powiatu żytomierskiego, dowiedziawszy się o manifeście wniesionym przeciw nim 27 IX w grodzie winnickim, manifestował i reprotestował przeciw Anastazji Krzyżanowskiej i jej córce Helenie z Krzyżanowskich (primo voto Walickiej, secundo Jaczyniczowej). Nieżyjący Włodzimierz Krzyżanowski z dobrej woli zapisał Berezowskim i dopuścił ich do posesji sumy kilkudziesięciu tysięcy złp lokowanej na dobrach Siutyjar [?] i Łochwin [?] (woj. bracławskie, pow. winnicki), ubezpieczonej na dobrach Brzostowskich, podskarbich litewskich. Jaczyniczowa, nieżyczliwa po owdowieniu, przez rozmaite osoby i osobiście nakłoniła go potajemnie do manifestu w ziemstwie krzemienieckim o nieważność intercyzy z Berezowskim, a potem do cesji na swoją rzecz sumy na dobrach Parchamów [?], Ozohowce [?] i Sarlanie [?]; gdy Krzyżanowski chciał to odwołać, ściągnięto go do Kijowa, gdzie trzeciej nocy został okrutnie zamordowany, a ciało ponad tydzień leżało bez chrześcijańskiego pochówku. Obwinione zagarnęły w Kijowie cały spadek (gotówkę, srebra, klejnoty, stroje, konie, pojazdy, dokumenty i depozyty – ok. 80 000 złp – oraz wszystkie skrypty, obligi, weksle, zapisy i kwity, w tym zobowiązania samych obwinionych), wywiozły je, a następnie najeżdżały dobra Siutyjar [?] i Łochwin [?], zabierały zboże, bydło, konie, pszczoły i sprzęty, uprowadzały je do Parchamówki, odciągały poddanych od posłuszeństwa, zabraniały siać na łanach dworskich, wybierały intraty i raty arend, uwięziły dyspozytora suchojarskiego Krasuckiego, zabierały dokumenty i odgrażały się Berezowskim; ponadto, chcąc uniknąć zwrotu kilkunastu tysięcy złp danych przez Krzyżanowskiego na edukację Magdaleny i jej brata, fałszywie twierdzą, że Berezowscy nie byli w posesji tych dóbr, i zapisały sobie bezprawnie intromisję. Komparent protestuje o krzywdy i o nieważność intromisji w Siutyjar [?] i Łochwin [?] dokonanej 16 IX 1769 przez woźnego Mikołaja Hołubowickiego [?] rzekomo bez sprzeciwu, zastrzegając poprawienie manifestu.

Transkrypcja

k. 205 (skan 0207, strona prawa)

1Prott Urz. Jakuba Za-

2leskiego pko W. Za-

3leskim Ł. Z. Małż.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Dwudziestego Osmego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

7Winn. y przedemną Michałem Jedleckim Na-

8miestnikiem Burgrabstwa y Vice Regentem

9Grodz. Winn. Comparens pltr Urz. Jmć Pan

10Jakub Zaleski [nad wierszem: Dobr Części Trościanca[?] Dziedzic] Swym y Urz. Doroty z Błożowskich[?]

11Małżonki Swiey Jmieniem Solennie na

12pko W. Jchmciow PP. Michałowi y Helenie z Doro-

13żyńskich Zaleskim Łow. Zwin. Dobr Części

14Trościanca[?] Dziedzicom, tudzież Pracowitym

15iakichkolwiek Jmion Poddanym z Tarnaw-

16ki[?] sprowadzonym do czynienia Wiolencyi li-

17cencyowanym skarżył y protestował się o to:

18Jż WW. Zalescy niedość natym, że karczmę

19Browar, gwałtownie odebrane przez niegdy

20S. P. W. Bazylego Dorożyńskiego Sobie przy-

21właszczaią, Jntraty karczemney Złł. Poll. Dwieście

22wynoszącey Urz. Żalącemu się dać niedopusz-

23czaią, w Pola gwałtem nie wdzieraią się y od-

24bieraią, ale też sprowadziwszy Poddanych z Tar-

25nawki[?] do Osob Pięćdziesiąt z Drągami y Sie-

26kierami w Lewadę[?] Urz. Żalącego się, ktorzy to chło-

27pi w obecności WW. Obwinionych także w Lę-

28wadzie Obydwa będących z Lewady na Gumnie[?] wła-

29snym Żalącego się, obrębem wielkim z niemałym

30Kosztem ogrodzony Drzewo rozrzuciwszy doszczę-

31tu spalili y wszystek Wiolencyi naczynili, co więk-

32sza przechwałki na Zdrowie Urz. Komparenta

33W. Zaleski czynił, mowiąc że tobie przez Bertane[?]

34mi od Komysta[?] przyiaciołami, że dam Się[?] Kijo-

35wa[?] Jeneralskim[?] stapam[?], chociażbym miał kilka Tysię-

36cy stracić. A zatym Urz. Stawaiący zapobiega-

37iąc całości Zdrowia, Honoru y Substancyi Swiey

38iako nayuroczyściey Suo et cujus Supra Nomine

39[reklamant:] zostawuiąc

k. 205v (skan 0208, strona lewa)

1zostawuiąc Salwę ieżeli trzeba poprawienia tego

2Manifestu na pko WW. Zaleskim Małż. powtornie

3protestował się Jakub Zaleski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Pismo staranne; miejsca niepewne: nazwisko panieńskie żony („z Błożowskich[?]”), nazwa wsi poddanych („Tarnawka[?]”), wyrazy w cytowanej pogróżce Michała Zaleskiego („przez Bertane[?] mi od Komysta[?] … Kijowa[?] Jeneralskim[?] stapam[?]” – sens niejasny, może groźba doniesienia do generała w Kijowie). Dopisek nad wierszem: „Dobr Części Trościanca[?] Dziedzic”. Jakub Zaleski – zapewne krewny Michała, współdziedzic Trościanki [?] (por. akty 331, 334, 335 – spór o spadek po Bazylim Dorożyńskim). „Lewada” – ogrodzona łąka/pastwisko przy zagrodzie; „Gumno” – podwórze gospodarcze ze stodołą; „Suo et cuius supra nomine” – imieniem swoim i jak wyżej; „salwa poprawienia” – zastrzeżenie poprawy.

Streszczenie

28IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Jakub Zaleski, dziedzic części Trościanki [?], w imieniu własnym i żony Doroty z Błożowskich [?], protestował przeciw Michałowi i Helenie z Dorożyńskich Zaleskim, łowczym zwinogrodzkim, dziedzicom innej części Trościanki [?], oraz ich poddanym z Tarnawki [?]: obżałowani przywłaszczają karczmę i browar, odebrane niegdyś gwałtem przez Bazylego Dorożyńskiego, nie dopuszczają komparenta do intraty karczemnej (200 złp), wdzierają się w jego pola, a ostatnio sprowadzili około 50 chłopów z Tarnawki [?] z drągami i siekierami, którzy w obecności obojga obwinionych porozrzucali i spalili drewno z kosztownego ogrodzenia lewady i gumna komparenta i dopuścili się innych gwałtów; Michał Zaleski odgrażał się przy tym komparentowi, że choćby miał stracić kilka tysięcy, doprowadzi do jego zguby [?]. Komparent ponawia protest, zastrzegając poprawę manifestu.

Transkrypcja

k. 205v (skan 0208, strona lewa)

1Maa Nne W. Jeymć Pani Krzy-

2żanowskiey S. S.[?] y Jaczyniczo-

3wey H. K.[?] pko W. Berezowskim

4K. Z. o nieważność Jntromissyi

5Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

6Miesiąca Septembris Dwudziestego Osmego Dnia

7Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y

8przedemną Michałem Jedleckim Namiestnikiem Bur-

9grabstwa y Vice Regentem Grz. Winn. Postanowiwszy

10się Osobiście Urz. Jmć Pan Michał Stefanowicz Jmie-

11niem y wyraźney Woli W. Jeymć Pani Anastazyi Krzy-

12żanowskiey Stolnz.[?] Starod.[?] niegdy W. Włodzimierza

13Krzyżanowskiego Matki pozostałey wdowy Mat-

14ki, y Heleny z Krzyżanowskich Jaczyniczowey Hor.[?]

15Krzem.[?] Corki także wdowy, Urz. Ludwika Hałanic-

16kiego, y Brygidy Lemieszewskiey[?], na pko WW.

17Jchmć PP. Maciejowi y Magdalenie z Dobrowol-

18skich Berezowskim Komorn. Zytomir. Małż. ma-

19nifestuie się y remanifestuie o to: Jż W. Berezow-

20ski lubo wiedział o manifeście w Ziemstwie Krzemien.

21niegdy S. P. W. Krzyżanowskiego Stolz. Starod.[?] na

22pko onemu Obżałł., o nieważność Jntercyzy między

23tymże W. Berezowskim, a W. Krzyżanowskim pod-

24stępnie napisanych uczynionym, a Dobra Wsie Ło-

25hwin y Siutyjar, tak Summę na W. Jaczyniczowey

26iako należące po S. P. Antonim Krzyżanowskim Oy-

27cu, tudzież Zięcie prawe tyże W. Jaczyniczowey służą-

28cych legitime spadaiący, iako na W. Krzyżanowską

29z mocy Zapisu Dożywocia y Sprawiedliwości,

30iż Dowodna Substancya należąca, iednakże gwał-

31townie w Dobra Łohwin y Siutyjar wieżdżać, Jn-

32tromissyą acsi iuż bez brane, Stante vita Wiell.

33Krzyżanowskiego formować, w Aktach Grz. Winn.

34zapisywać, powinności Poddaństwu Sobie od-

35bywać przynaglać, prowenta wszelkie na Sie-

36bie odbierać, po wzięciu Jntromissyi przez W.

37Pryncypałki manifestantis post Fata W. Krzy-

38żanowskiego Swiadczenia Possessyi gwałto-

39wnie wyciskać, y wyświadcać[?], Dobr pomienio-

40[reklamant:] nych

k. 206 (skan 0208, strona prawa)

1nych niedopuszczać, rzeczy rożne tak kosztowne

2iako Sprzęty Gospodarskie, folwarczne, Bydła, konie,

3kotłow Pięć w wspomnionych Dobrach zabrać

4Szlachty Dworskich wysiadłeiących Possessyą iedne-

5go w Łochwinie Urz. Ludwika Hałanickiego bić, z

6Sobą wziąć, y dotąd czyli inkarcerować, czyli o

7śmierć przyprawić, drugiego w Suchyjarze[?]

8dla wyzucenia Possessyi zostaiącego niemiło-

9sierdnie zbić, do Berezny[?] związanego prowa-

10dzić y tam niemiłosierne bicie powtarzać, więzić,

11tak że ledwie wymknąć się z życiem mogł

12w Grodzie Winn. irrealia Obieure[?] chcieć, o zabra-

13nie rożnych rzeczy, Papierow, po Smierci Wiell.

14Krzyżanowskiego pretext do W. Jaczyniczowey

15illegaliter formować, dobra inquestionem po-

16dawać y prawa Sobie formować ważył się. A-

17zatym Tenże Manans Nne quorum Supra na pko

18W. Berezowskim Małż. tak o nieważność Jntro-

19missyi wszelkiey w wyżey nadmienione Dobra y nie-

20dopuszczenie do onych, formowanie Pretextu y Praw

21do tychże Dobr Nulliter, iako też o nienależyte wy-

22naydowanie pretensyi, o iakowe zabranie rze-

23czy, y opisanie w Grodzie Winn. powtornie Ma-

24nifestuie y remanifestuie się Michał Stefanowicz mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Kontrmanifest strony Krzyżanowskich wobec aktu 340 (Berezowscy c/a Krzyżanowska i Jaczyniczowa), wniesiony tego samego dnia. Tytuły: „S. S.[?]” / „Stolnz. Starod.[?]” – zapewne stolnikowa starodubowska (Włodzimierz Krzyżanowski = stolnik starodubowski [?]); „H. K.[?]” / „Hor. Krzem.[?]” – Jaczyniczowa, zapewne horodniczyna krzemieniecka [?] (por. akt 309 „Horod. Łm.[?]” – tam odczyt „łomżyńska” prawdopodobnie błędny). Antoni Krzyżanowski – ojciec (zm.); „Zięcie prawe[?]” – odczyt niepewny. Nazwy dóbr: Łohwin/Łochwin [?] i Siutyjar/Suchyjar [?] – por. akt 340. „Berezna[?]” – zapewne wieś Berezowskich. „acsi” – jak gdyby; „stante vita” – za życia; „inkarcerować” – uwięzić; „inquestionem podawać” – podawać w wątpliwość; „nulliter” – nieważnie; „nomine quorum supra” – imieniem wyżej wymienionych.

Streszczenie

28IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Michał Stefanowicz, imieniem Anastazji Krzyżanowskiej, stolnikowej starodubowskiej [?], wdowy i matki zmarłego Włodzimierza Krzyżanowskiego, jej córki Heleny z Krzyżanowskich Jaczyniczowej, horodniczyny krzemienieckiej [?], również wdowy, oraz Ludwika Hałanickiego i Brygidy Lemieszewskiej [?], manifestował i remanifestował przeciw Maciejowi i Magdalenie z Dobrowolskich Berezowskim, komornikom żytomierskim: choć Berezowski wiedział o manifeście Włodzimierza Krzyżanowskiego w ziemstwie krzemienieckim o nieważność podstępnie spisanej intercyzy między nimi, a dobra Łochwin [?] i Siutyjar [?] należały prawnie do Jaczyniczowej (po ojcu Antonim) i do Krzyżanowskiej (z zapisu dożywocia), Berezowscy jeszcze za życia Krzyżanowskiego gwałtem wjeżdżali w te dobra, zapisywali w grodzie winnickim rzekomą intromisję, zmuszali poddanych do powinności i pobierali dochody; po śmierci Krzyżanowskiego wypierali z posesji jego spadkobierczynie, zabrali rzeczy, sprzęty, bydło, konie i pięć kotłów, pobili i uprowadzili szlachcica dworskiego Ludwika Hałanickiego z Łochwina [?], drugiego z Siutyjaru [?] pobili, związanego zaprowadzili do Berezny [?] i tam ponownie bili i więzili, tak że ledwie uszedł z życiem, a następnie wnieśli w grodzie winnickim nieprawdziwe zarzuty o zabranie rzeczy i papierów po Krzyżanowskim. Komparent protestuje o nieważność wszelkiej intromisji Berezowskich w te dobra, o niedopuszczenie do nich, o bezprawne pretensje i o zapisy w grodzie winnickim.

Transkrypcja

k. 206 (skan 0208, strona prawa)

1Maa Nne Prześwietł. Wo-

2iewodztwa Bracł. in diligen[tia]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Septembris Dwudziestego Siodmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y

6przedemną Michałem Jedleckim Namiestnikiem

7Burgrabstwa y Vice Regentem Grz. Winn. Oso-

8biście postanowiwszy się Urz. Stanisław Kurka[?] Ba-

9ranowski Jmieniem Prześwietł. Wwa Bracł. w

10Czasie teraźnieyszym od Urzędnikow Ziemian y

11Obywatelow wielu opuszczonego w tey pilności ma-

12nifestuie się, na pretensyą Listownie do Kancella-

13ryi Grz. Winn. od Chorągwi Jego Kana Wudyślo[?] tymi

14przez Wiel. Stanisława Wyżnanowskiego[?] tyże Chorą-

15gwi Chorążego oświadczoną, a do Prześwietł. Wo-

16iewodztwa Bracł. uformowaną w ten Sposob:

17Jż Prześwietł. Wwo Bracł. było obligowane prawnie

18aby na Chorągiew Pancerną JO. Wudy[?] Ustyn[?]

19wypłacało podług prawa na Rok cały Dwoma

20[reklamant:] Ratami

k. 206v (skan 0209, strona lewa)

1Ratami Pięć Tysięcy kilkaset Złł. Poll. iakoż czyniąc do-

2syć Prawu corocznie bez żadnego zawodu tyże Chorągwi

3wszczało[?] się. Aż circa Annum Millesimum, Septingente-

4simum Quinquagesimum Nonum w pierwszey czyli po-

5źniey (: dla oddalonych Papierow w Czasie teraźnieyszym

6tego Procesu wiedzieć niemożna :) taż Chorągiew, ut-

7tro dopominaiąc się u Prześwietł. Wwa Bracł. fun-

8dum aby Sama przez Deputatow Swoich Suum con-

9cernens wybierała, zapozwała Prześwietł. Wwo Bracł.

10do Trybunału Radomsk.[?] y tam wymogłszy od Com-

11paritionem Sui y Wwa, na Aktorat Swoy Dekret. z

12tym obowiązkiem, aby Wwo Bracł. raz na zawsze wydzie-

13liło Dobra, z ktorych by Chorągiew Swoie zasługi wybie-

14rała, Stało się dosyć żądaniu Chorągwi y Obowiązkowi

15Radomsk. Dekretu kiedy JW. Jmć Pan Adam Myszka

16Chołoniewski natenczas Podkom. Bracł., teraźniey-

17szy Kasztel. Buski będąc obligowanym od Prześwietł.

18Wwa Bracł. do ułożenia Taryfy Dobr, ktorych[?] mie-

19mel[?] pro Semper wypłacały Chorągwi należącą re-

20partycyą, ale Chorągiew tey Taryfy wyżey wyż[…] Sym

21Sposobem ułożoney z prywatnych przyczyn Swoich czy-

22li Jchmć Panowie Deputaci w Winnicy podtenczas

23Siedzące akceptować niechcieli, ale wybrawszy Dobra

24w Wwie Bracł. do wypłacenia podatku[?] na[…]stawny[?]

25sze, nayprętsze y Winnicy nayblizsze ułożyli Taryffę

26y takowym Sposobem ułożona ad velle Jchmciow Pa-

27now Deputatow Chorągwianych Taryfa, od Urzędni-

28kow Bracł. podpisana, a od Chorągwi przyięta by-

29ła y do Czasu teraźnieyszego akceptowana iest,

30w Czasie zas teraźnieyszym gdy przez Ruinę pu-

31bliczną Dobra Wwa Bracł. wyż wyrażoną Taryfą

32na Chorągiew wydzielone, niektore zdezolowane

33Lata teraźnieyszego zostały, y dopiero w pierwszey

34racie Roku teraźnieyszego Septembrowey, z przyczy-

35ny wyż wyrażoney Ruiny może mieć Chorągiew

36in parte tylko iakowy niedobor, tedy niesłusznie

37W. Jmć Pan Wyżnanowski[?] Chorąży wspomnianey

38Chorągwi przez List Swoy do Kancell. Grod. Winn.

39recenter pisany na kilka Tysięcy do Prześwietł.

40[reklamant:] Wwdztwa

k. 207 (skan 0209, strona prawa)

1Woiewodztwa Bracł. formuie Pretensye, zapo-

2mniawszy o Taryfie Dobr na Zasługi Chorągwia-

3ne podług Chęci Swoich Deputatow ułożoney, po-

4dług ktorey taż JO. Wudy[?] Ustyn[?] Chorągiew, co-

5rocznie przez Deputatow Swoich z Dobr wspomnio-

6ną Taryfą Sobie wziętych dwie należytości wybie-

7rała, oraz Roku przeszłego niedobor czyli reten-

8ta raty Septembrowey fortiter exekwowała; A

9nadto że Wwo Bracł. od wydzielenia Taryfy Cho-

10rągwi koncernensu, nigdy się do niego niainte-

11ressowało, ale przez Deputatow y przez Substytu-

12tow Swoich wybierał, ieżeli tedy chorągiew ma

13iakowe retenta, to albo na Dobrach Taryfą wy-

14dzielonych albo też u Swoich Deputatow; A zatym

15że Dobra niektore wyznaczone na chorągiew

16zdezolowane roku teraźnieyszego zostały, y Con-

17cernens Chorągwiane z Zniszczonemi Dobrami

18in parte evanuit, przyczyną tego Wwo Bracł.

19nie iest, ani do Bonifikacyi w Czasie dalszym

20pociągane być niema, O co in diligentia iterato

21Nne Wwa Bracł. wyż wyrażony Compns ma-

22nifestuie się. Stefan[?] Baranowski Plenipotent Wwa

23Bracł.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt pisany starannie, ale tekst zawiły; kilka miejsc niepewnych. Nazwisko komparenta w tekście „Stanisław Kurka[?] Baranowski” (może „Kurka Baranowski” – przydomek), w podpisie „Stefan[?] Baranowski Plenipotent Wwa Bracł.” – rozbieżność imienia (Stanisław/Stefan) do weryfikacji. Chorągiew pancerna – nazwa w rkp. „Jego Kana Wudyślo[?] tymi” / „JO. Wudy[?] Ustyn[?]” – może chorągiew „JO. Xcia Wojewody …” (skrót niejasny); chorąży Stanisław Wyżnanowski [?] – odczyt niepewny. „Repartycya” – rozkład podatku na dobra; „Taryfa” – rejestr dóbr przypisanych do opłacania chorągwi; „Trybunał Radomski” – Trybunał Skarbowy Radomski (sąd w sprawach skarbowych i wojskowych); „circa Annum Millesimum Septingentesimum Quinquagesimum Nonum” – około 1759 r.; „ad velle” – według woli; „Concernens” – należność, przypadająca kwota; „retenta” – zaległości; „fortiter exekwowała” – surowo egzekwowała; „in parte evanuit” – częściowo przepadła; „Bonifikacya” – zwrot, wynagrodzenie strat. Adam Myszka Chołoniewski jako dawny podkomorzy bracławski, obecnie kasztelan buski, ułożył pierwotną taryfę.

Streszczenie

27IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Stanisław (Stefan [?]) Kurka [?] Baranowski, plenipotent województwa bracławskiego, opuszczonego w tym czasie przez wielu urzędników i obywateli, zamanifestował w pilności przeciw pretensji zgłoszonej listownie do kancelarii grodzkiej winnickiej przez Stanisława Wyżnanowskiego [?], chorążego chorągwi pancernej: województwo, zobowiązane płacić tej chorągwi rocznie dwiema ratami ponad 5000 złp, czyniło to bez zawodu, aż ok. 1759 r. chorągiew pozwała je do Trybunału Radomskiego i uzyskała dekret, by województwo wydzieliło raz na zawsze dobra, z których chorągiew sama będzie pobierać należność; taryfy ułożonej przez Adama Myszkę Chołoniewskiego (wówczas podkomorzego bracławskiego, obecnie kasztelana buskiego) deputaci chorągwi nie przyjęli, lecz sami wybrali dobra najzamożniejsze i najbliższe Winnicy, a taka taryfa, podpisana przez urzędników bracławskich, była dotąd przez chorągiew akceptowana. Ponieważ obecnie wskutek ruiny publicznej niektóre z tych dóbr są spustoszone i chorągiew może mieć tylko częściowy niedobór we wrześniowej racie, pretensja chorążego na kilka tysięcy złp jest niesłuszna – chorągiew sama przez deputatów pobierała należności (w ubiegłym roku surowo egzekwując zaległości), województwo nigdy się do tego nie mieszało, a ewentualnych zaległości należy szukać w dobrach taryfowych lub u deputatów; województwo nie ponosi winy za zniszczenie dóbr i nie może być pociągane do wynagrodzenia strat.

Transkrypcja

k. 207 (skan 0209, strona prawa)

1Maa Nne JW. Ledóchowskich

2S. W. pko W. Worcellowi S. Z. H. y Jnn.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Septembris Dwudziestego Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y prze-

6demną Michałem Jedleckim Namiestnikiem Burgrab-

7stwa y Vice Regentem Grz. Winn. Compns Pltr Urz.

8Michał Zegrzda Jmieniem y z wyraźney woli JWW.

9Franciszka y Ludwiki z Denhoffow Ledóchowskich Sta-

10rostow Włodzim. Małż. Dobr Piszkowiec[?] z Przyległo-

11ściami Dziedzicow y aktualnych Possessorow ostrze-

12gaiąc wszelkiey całości Substancyi tychże JWW.

13Pryncypałow Swoich Solennie przychyliwszy się we

14wszystkim do Prawa y Sprawiedliwości, pko W. Jg-

15nacemu Worcellowi Sędziemu Ziem. Halic. Dobr

16Bałabanowki, Lubaszowki[?] y Części Sabarowki[?] Dzie-

17dzicowi Panu, Urz. Michałowi Dołżańskie-

18mu Bałabanowskiemu, Stanisławowi Widaw-

19skiemu

k. 207v (skan 0210, strona lewa)

1skiemu Lubaszowieckiemu Gubernatorom, Stefanowi

2Brześniowskiemu Kommissarzowi, tudzież Pracowi-

3tym Jwanowi Sulowatemu Czadczemu[?] Sabarowiec-

4kiemu, Jwanowi Antoniukowi Bałabanowskiemu,

5Jwanowi Penwakowi[?], Chackiele[?] Lubaszowieckiemu,

6Atamanom y Jnnym Kozakom y Gromadom pomie-

7nionych Dobr, do kilkunastu Osob, wynoszącym na

8niżey wyrażoną Wiolencyą Licencyowanym, po

9Jmionach y Przezwiskach Jchmciom Obżałowanym

10dobrze wiadomym, w oręż przybranym, y przyspo-

11sobionym skarży y manifestuie się o to: Jż Jchmć Ob-

12winieni osobliwie Urz. Gubernatorowie z Ludźmi

13y Kozakami, pominowszy Znaki Graniczne y

14Starożytne używanie niewiedzieć czyli z rozkazu

15Ppała Swiego czyli też własnym domysłem Grunta,

16Pola, Sianożęci Piszkowieckie żadney Kontrowersyi nie

17podległe, w spokoynym używaniu od wieku będą-

18ce gwałtownie naieżdżaią, Ludzi biią, inkarceruią,

19Sianożęci koszą, Siana zabieraią, Pługi spędzaią,

20Zboża wyżynaią y do Siebie odwożą, konie, Bydła,

21Poddanych Piszkowieckich Piętnem Skarbowym

22znaczą y przywłaszczaią, w Grunta oraz bardziey

23wdzieraią się, y przez moc odbieraią. Jakoż w

24Roku teraźnieyszym Miesiąca Sierpnia Jchmć

25Obwinieni Ludzi, Kozakow, Zbroynych zebrawszy

26y Gromady spędziwszy, Pola własne Piszkowiec-

27kie od Dobr Sabarowki leżące hurmem naie-

28chali, Zboża rożnego Jarego, y Ozimego, przez

29Ludzi Piszkowieckich na Polach wyrobionych

30Zasianego Dni kilkadziesiąt bezprawnie wyżę-

31li, y natychmiast więcey Tysiąca Kop na wozy

32zabrawszy do Dobr Sabarowki na Część W. Worcel-

33la Sędz. Ziem. Halic. Pana Swiego zaprowadzili,

34iako to Semka Płyskowego Żyta Ozimego Dni

35Dwa, Wasyla Łopaty Dni Pięć, Hrycka Płacho-

36tnika Dzień Jeden, Jwana Płachotnika Dni Dwa,

37Michayła Osawatczuka puł Dnia, Pawła Ma-

38łanki puł Dnia, Stefana Katmuchego Dni

39trzy, Fedora Czapka Dni Dwa, P. Waskowskiego

40Gracyalisty Dni Dwa, Dacka Duli, Dni Dwa,

41[reklamant:] tegoż

k. 208 (skan 0210, strona prawa)

1tegoż Dacka Woły napiętnowali, y zaledwie zbory Skar-

2bowey zadaniem Swiadectwa Ludzi godnych poznawszy

3odebrał, Petra Bersządzkiego Dzień ieden, Jakowa Wdo-

4wyczenka Dzień ieden, Jwana Demczyszynego Dni

5trzy, Dmytra Dołhego kułtora[?] Dnia, Kiryła Demczy-

6szynego Zięcia Żyta Dzień y Pszenicy Dzień ieden, Semka

7Potera, Żyta Dzień ieden, Łuka Ozadczuka Dzień ieden,

8Semena Szwayki Żyta puł tora Dnia, y Jęczmienia

9Dzień ieden, Semena Bratowa Żyta Jarego Dzień

10ieden, Andrya Miepczanina[?] Żyta Ozimego puł Dnia

11Antona Szubowego Dni dwa, Demka Karczera Dzień

12ieden, Panasa Szwayki Dni dwa, Dworskiego Zboża

13Ozimego Dni pięć, inne zaś Zboża Spaśli y wytra-

14towali, zgoła całey wsi nieznośną Szkodę w zabraniu

15Spasieniu y wytratowaniu Zboż przez mnostwo

16Ludzi, Bydła, koni y Kozakow Swoich uczynili, y

17czynić oświadczaią się, Jwan Penwak Ataman Lu-

18baszowiecki y Michayło Kozak Lutopyneńko[?],

19Fedka Nahonecznego[?] Poddanego Piszkowieckiego

20własne Pole orzącego zbili, y pług spędzili, Marty-

21na Cerkiewnego, y Mikitę Pasowego, Poddanych Pisz-

22kowieckich Chłopi z Bałabanowki z własney Siano-

23żęci wspolnym używaniu zdawna będącey

24spędziwszy, Sami wykosili y Siano zabrali, w ktorey

25krzywdzie, gdy do Zwierzchności Zamkowey, o

26Satysfakcyą rekwirowano, w przod Urz. Brześnio-

27wski Kommissarz W. Worcella, oddać własne Siano

28przyrzekł, a potym w dalszym Czasie zwłoczył, y

29żadney Sprawiedliwości nieuczynił, Wasyla Miesz-

30czanina Kozak Rozdoroźniego[?] z Chmielowki pozna-

31nego Konia z trudnością oddał, Urz. Stanisław Widaw-

32ski Gubernator Lubaszowiecki Awrama Szewca

33Poddanego Piszkowieckiego w Lubaszowce środ

34miasta wziąwszy kazawszy w przod nie ukrzywdzić Spra-

35wiedliwości uczynienia z wszego wzmianey preten-

36syi iakiby się należało, Absolutnie przez trzy Dni w

37Dybach trzymał y inkarcerował, y inne niezmierne przy-

38krości, Wiolencye, y uciemiężenia czynią y czynić nie

39przestaią. O co wszystko tenże Compns Jmieniem JWW.

40Pryncypałow Swoich powtornie manifestowawszy

41się, ad Jnverificationem Praemissorum Stawił przedemną

42Urzędem Woźnego Gnała Wwa Bracł. y Jnn. Opatrz. Ale-

43xandra Tajnickiego[?], ktory w moc wierney Relacyi Swoiey

44dobrowolnie zeznał, Jż On Roku teraźnieyszego Tysiąc

45Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Dwudziestego

46Dziewiątego Augusti na Prawną rekwizycyą JWW.

47Ledóchowskich S. W. Włodzim. Małż. maiąc przy Sobie

48[reklamant:] Stronę

k. 208v (skan 0211, strona lewa)

1Stronę Ludzi wiary godnych Urz. Jchmciow PP. Benedy-

2kta Kotowiego[?], y Jana Krzeczkowskiego urzędownie do

3tego Aktu wziętych ziezdżał na Pola y Sianożęci Pisz-

4kowieckie, gdzie widział Sianożęci pokoszone, Siana

5porabierane, Zboża wyżęte, y zabrane, Pary porasie-

6wane[?], niemniey w Dobrach Piszkowcach Woły Dacka

7Duli Piętnem Skarbowym Wiell. Worcella przez

8Zwierzchność Zamku Lubaszowieckiego napiętno-

9wanego, co widziawszy y oglądawszy Szlachtą Sobie

10przytomną oświadczywszy się z tamtąd powrocił

11y tu do Akt przybywszy przedemną Urzędem praw-

12dziwey Wizyi uczynił y zeznał Relacyą, prosząc tak

13Compns Maniy, iako y Woźny Wizyi Relacyi, Copiam

14Actis Annotari co y otrzymali Michał Zegrzda mp.

15Woźny Pisma nieumieiący Znak Krzyża S. Kła-

16dzie Alexander Tajnicki[?] ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Pismo staranne; imiona chłopów odczytane z dobrą pewnością, nieliczne miejsca niepewne. Komparent Michał ZEGRZDA (Zgrzda) – zapewne ten sam, który kolacjonuje wpisy („Lect. per Zgrzda”). „S. W.” – starostowie włodzimierscy (Franciszek i Ludwika z Denhoffów Ledóchowscy); „S. Z. H.” – sędzia ziemski halicki (Ignacy Worcell). Dobra Ledóchowskich: Piszkowce [?] (rkp. „Piszkowce/Piszkowieckie”); dobra Worcella: Bałabanówka, Lubaszówka [?] (miasteczko z zamkiem – „Zamek Lubaszowiecki”), część Sabarowa/Sabarówki [?]. „Piętno Skarbowe” – znak (wypalony) dworu, którym znakowano bydło; „Dni” – obszar zboża zżynany w ciągu dnia; „Gracyalista” – szlachcic zagrodowy na gruncie pańskim; „Dyby” – kłody; „ad inverificationem praemissorum” – dla sprawdzenia powyższego; „Copiam actis annotari” – wpisać kopię do akt. Nazwisko woźnego „Tajnicki[?]” niepewne.

Streszczenie

28IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Michał Zegrzda, imieniem Franciszka i Ludwiki z Denhoffów Ledóchowskich, starostów włodzimierskich, dziedziców i posesorów dóbr Piszkowce [?] z przyległościami, manifestował przeciw Ignacemu Worcellowi, sędziemu ziemskiemu halickiemu, dziedzicowi Bałabanówki, Lubaszówki [?] i części Sabarówki [?], jego gubernatorom Michałowi Dołżańskiemu (bałabanowskiemu) i Stanisławowi Widawskiemu (lubaszowieckiemu), komisarzowi Stefanowi Brześniowskiemu, chłopom, atamanom, kozakom i gromadom tych dóbr: z pominięciem znaków granicznych i odwiecznego używania zbrojnie najeżdżają grunty Piszkowiec, biją i więżą ludzi, koszą sianożęci, zabierają siano, spędzają pługi, żną zboża, znakują swoim piętnem bydło poddanych. W sierpniu 1769 najechali gromadnie pola piszkowieckie od strony Sabarówki, wyżęli kilkadziesiąt dni zasiewów i wywieźli ponad 1000 kop do Sabarówki (wyliczono szkody kilkudziesięciu chłopów i dworu), inne zboża wypaśli i wytratowali; ataman lubaszowiecki Iwan Penwak [?] z kozakiem pobili Fedka Nahonecznego [?] i spędzili jego pług; chłopi z Bałabanówki zabrali siano ze wspólnej sianożęci; komisarz Brześniowski obiecał zwrot, lecz zwlekał; gubernator Widawski uwięził na trzy dni w dybach poddanego Awrama Szewca. Woźny generał województwa bracławskiego Aleksander Tajnicki [?] zeznał, że 29 VIII 1769, ze szlachtą Benedyktem Kotowim [?] i Janem Krzeczkowskim, obejrzał na polach Piszkowiec pokoszone sianożęci, zabrane siano i zboże oraz woły Dacka Duli napiętnowane piętnem Worcella przez zwierzchność zamku lubaszowieckiego. Zegrzda podpisał się, woźny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 208v (skan 0211, strona lewa)

1Maa Nne Urz. Karczewskiego pko

2Urz. Kijaszkowey[?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Septembris Dwudziestego Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną Mi-

6chałem Jedleckim Namiestnikiem Burgrab. y Vice Regentem

7Grz. Winn. Compns Pr Urz. Jmć Pan Stanisław Wierzbowski Nne et ex

8speciali Commisso Urz. Michała Karczewskiego niegdy Urz. Kijasz-

9ka[?] okrutnie od Matczki zbitego y o Smierć przyprawionego Krew-

10nego blizkiego się Jmieniem Solennie pko Urz. quorumvis Nomi-

11num Kijaszkowey[?] zabitego Matce, tudzież Trzebskiemu Onejże

12ze acsi Społecznikowi Skarży y manifestuie się o to: Jż Urod.

13Kijaszkowa będąc wieku młodego, lecz iesze młodszey Edukacyi

14miłość y Affekt Małż. chciwością złoni[?] Szkodliwey Osoby

15zdobiąc Sakramentem Małżeństwa y przysięgi powin-

16ney Stoczywszy, wiek cały bezbożnie żyiąc ku Schillu[?]

17Wieku y przyznaczney Szkodliwości, z Osobą Szkodliwego mniey

18będąc kontenta, ale rozwiązłości życia trwaiąc Sp. męża

19Swego nacikach[?] ostabiałego gromiącego też Swywole

20porwawszy za łotesz[?], ręką y nogami onego bijąc, na-

21reszcie kijem Wielkiem y Słabością ździętego o Smierć przy-

22prawiła, tak dalece że potym nieprzyiacielskim Dożywo-

23tnego Przyiaciela traktamencie, w tydzień wieki zakon-

24czyć musiał, ktorego ubichawszy Dobro, a złączywszy

25się z Urz. Trzebskim zabrawszy maiętek wszystek, bez

26żadnego obrządku w przod pochować niechciała y Dni

27Pięć trup leżał, tak dalece obnadzony, że ciało onego

28Urz. Karczewski pokryć y pochować Swym kosztem musiał

29wolny, o ktore tak okrutne Smierci y przyczynę Urz. Kijasz-

30ka[?] prawnie dopomnieć się y ścigać deklaruiąc, tro-

31ny zabranych zaś rzeczy y nienależycie przywłaszczo-

32nych y tyże Urz. Kijaszkowey y Trzebskiego wolne

33Expensa rachowniąc[?] Prawa in termino protestatur

34Comparens

k. 209 (skan 0211, strona prawa)

1Comparens ignarus Scribendi Crucem Sanctam posuit St. Wierzbowski ⊕

2Et in Continenti Stawił Woźnego Opatrz. Macieja Tarnyckie-

3go[?], ktoren w Urzędzie Niniejszym Stawiwszy zeznał,

4Jż ad Affectationem Juridicamq. requisitionem Urz. Kar-

5czewskiego maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi

6wiary godnych ex mente Prawa przydanych Urz. Ale-

7xandra Dogielskiego y Marcina Skibickiego był w

8Dobrach Wsi Dzwoniaczce Die Vigesima Quinta Se-

9ptembris, roku teraźnieyszego, gdzie będąc widział, y

10oglądał na Ciele zabitego, to iest w Głowie ran Dwie

11do Kości przeciętego Ciała, rękę przetrąconą, Plecy, boki,

12piersi zbite znaki widoczne maiące, ktore to razy

13od Żony onego zadane, w tym Życiu opowiadane

14miał y tey wizyi woźny pomieniony istotną

15rzetelną uczynił y zeznał Rell. Mlis qui Supra igna-

16rus Scdi Crucem posuit Maciey Tarnycki[?] ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt trudny w odczycie (pospieszne pismo, część wyrazów zatarta w dolnej części k. 208v). Nazwisko zabitego i jego żony – „Kijaszko / Kijaszkowa[?]” (odczyt niepewny); wspólnik żony – Trzebski. Komparent Stanisław Wierzbowski (niepiśmienny – krzyż) występuje z polecenia Michała Karczewskiego, bliskiego krewnego zabitego. Fragment o życiu i zachowaniu żony („ku Schillu[?] Wieku”, „nacikach[?] ostabiałego”, „za łotesz[?]”) odczytany częściowo. „quorumvis nominum” – jakiegokolwiek imienia; „acsi społecznik” – jakoby wspólnik; „Dożywotny Przyjaciel” – małżonek; „deklarując … ścigać” – zapowiadając dochodzenie; „in termino” – w terminie (sądowym); „in continenti” – zaraz potem; „ad affectationem iuridicamque requisitionem” – na żądanie i prawne wezwanie; „ex mente prawa” – zgodnie z prawem. Wieś Dzwoniaczka [?] – odczyt niepewny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Stanisław Wierzbowski, z polecenia Michała Karczewskiego, bliskiego krewnego zmarłego Kijaszki [?], manifestował przeciw wdowie Kijaszkowej [?] i Trzebskiemu, jej rzekomemu wspólnikowi: Kijaszkowa, młoda i źle wychowana, prowadząc rozwiązłe życie, pobiła swego osłabionego męża, który ją karcił, rękami i nogami, a w końcu wielkim kijem, przez co zmarł po tygodniu; następnie, zabrawszy z Trzebskim cały majątek, nie chciała go pochować i ciało leżało pięć dni, tak że Karczewski musiał je okryć i pochować własnym kosztem. Komparent zapowiada dochodzenie sprawy o okrutną śmierć oraz o zagarnięte rzeczy i koszty. Woźny Maciej Tarnycki [?] zeznał, że 25 IX 1769, na żądanie Karczewskiego, ze szlachtą Aleksandrem Dogielskim i Marcinem Skibickim, w Dzwoniaczce [?] oglądał ciało zabitego: dwie rany głowy przecięte do kości, przetrąconą rękę, zbite plecy, boki i piersi z widocznymi śladami; za życia zmarły opowiadał, że razy te zadała mu żona. Obaj, niepiśmienni, postawili krzyże.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 209 (skan 0211, strona prawa)

1Prott Nne W. Ostrowskiego

2Ch. Bracł. y Bylińskiego

3W. B. pko Bylińskim P. B.

4y Jnn.

5Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

6Miesiąca Septembris Dwudziestego Osmego Dnia

7Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y prze-

8demną Michałem Jedleckim Namiestnikiem Burgrab-

9stwa y Vice Regentem Grz. Winn. Compns pr Urz. Jmć Pan

10Jan Brzeziński Nne et ex Commisso WW. Jchmciow PP.

11Bogdana Ostrowskiego Chor. Bracł., Szymona By-

12lińskiego Woyski[?] Bracł. Dobr połowę[?] Zarwaniec

13Dziedzica y Jnn. na pko W. Bylińskim Podstoł.

14Bracł. Braci między Sobą rodzonym y Jnn. pro-

15testuie się o to: Jż W. Roman Byliński chatup[?]

16Dwie na Gumnie podzielnym y w używaniu Spo-

17leczym będącym, zdawna na Karczmę W. Pryncy-

18patow Kompta wywieziony wybudowane, w ktorych

19chatup Wasyl Ułyk[?] Kotsz[?] Siesnaście[?] do Dwu ni[?] iako

20Jnwentarz tychże WW. Pptow Swiadczy płacił przy

21własnego, y Czadzonego Kuszniera w tych Chatu-

22pach gwałtownie na Panszczyznę do Siebie zy-

23gnać[?] każe, iako też Pola na Dni Trzydzieści

24WW. Pptow własciwe w wygnie y całe Pastwisko

25nawzgenie[?] ogrodził na Swoy pożytek, Stodołę

26postawić kazał, a zatym Urz. Kompt zapobiegaiąc

27w zwyczałości[?] WW. Pptow aby te przywłaszczenie w zwy-

28czayne używanie nieposzło Nne quorum Supra

29iterum protestatur, Komparent nieumieiący pi-

30sać krzyż kładzie Jan Brzeziński ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Pismo staranne, ale dolne wiersze częściowo wyblakłe; kilka wyrazów niepewnych (zwłaszcza imiona i powinności chłopów). „Ch. Bracł.” – chorąży bracławski (Bogdan Ostrowski, por. akty 306–307); „W. B.” – wojski bracławski [?] (Szymon Byliński); „P. B.” – podstolowie bracławscy (bracia Bylińscy, m.in. Roman). Dobra „Zarwańce” [?] – w rkp. „Zarwaniec”; „Gumno podzielne y w używaniu społecznym” – wspólne podwórze gospodarcze; „chatupy” – chałupy; „Inwentarz” – spis powinności poddanych; „Kusznierz” – kuśnierz; „Czadzony” – zapewne czynszowy [?]; „Dni Trzydzieści” – obszar ziemi (dni orki); „Nomine quorum supra iterum protestatur” – imieniem wyżej wymienionych ponownie protestuje. Brzeziński niepiśmienny (krzyż), por. akt 306.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Jan Brzeziński, imieniem Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, Szymona Bylińskiego, wojskiego bracławskiego [?], dziedziców (połowy [?]) dóbr Zarwańce, i innych, protestował przeciw braciom Bylińskim, podstolim bracławskim, i innym: Roman Byliński każe gwałtem wyganiać na pańszczyznę do siebie poddanych osadzonych w dwóch chałupach zbudowanych na wspólnym gumnie (dla karczmy pryncypałów) – m.in. Wasyla Ułyka [?] i kuśnierza – którzy według inwentarza płacili powinności pryncypałom, ponadto zagarnął pola pryncypałów (30 dni) i ogrodził na swój pożytek całe pastwisko, stawiając tam stodołę. Komparent protestuje, by przywłaszczenie to nie przeszło w zwyczajne używanie. Komparent niepiśmienny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 209v (skan 0212, strona lewa)

1Maa Nne W. Jaczyniczowey

2pko W. Korzyńskiemu y Jnn.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Septembris Dwudziestego Osmego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grz. Winn. y przedemną

6Michałem Jedleckim Namiestnikiem Burgrabstwa y Vice Re-

7gentem Grz. Winn. postanowiwszy osobiście Urz. Jmć P. Michał Stefa-

8nowicz Jmieniem W. Heleny z Krzyżanowskich Jaczyniczowey

9Horodn. Krzem.[?] pozostałey wdowy, przychylaiąc się do Prawa Służą-

10cego W. Jaczyniczowey na Dobra wsi Ożechowkę[?] y Tarhan stuiących[?]

11tudzież Jntromissyi w też Dobra wziętych, tak też manifestu Za-

12niesionego, Solennie na pko JW. Habiemu Tarnawskiemu[?]

13Dobr Wasyłowszczyzny[?] Panu, W. Jchmć PP. Korzyńskiemu Mie-

14cznikowi Smoleń.[?] Przyrynskiemu[?], Jozefowi Kondrackiemu Cześ.[?]

15Smoleń.[?] Urz. Witkowskiemu Gubernatorowi Wasyłowszczyzny,

16Dwaizym[?] Kozakom do Osob więcey Trzydziestu orężnym

17na gwałtowne naiechanie Dobr, wyciśnienie wyciśnie-

18nia y inney Wiolencyi Sprowadzonym y Licen-

19cyonowanym y Jnnym Skarżył y manifestował się oto: Jż

20W. Obżałowani, znać że z mowioney się zmowy, gdy Ko-

21zakow więcey Trzydziestu z Dobr Wasyłowszczyzny, nie

22wiedzieć czyli za Dyrekcyą JW. Habi[?] Tarnawskiego

23czyli W. Jmć Kondrackiego iako Kommissarza Dobr Wasyło-

24wszczyzny, cum & mandato przyniosł z przełożeniem się Urz.

25Jmć Pana Witkowskiego iako Gubernatora do tego zebraw-

26szy na Dobra wsi Ożechowkę y Tarhan naiechali, rożne

27Mobilia Gospodarskie, tudzież Chudoby, Pasieki, Drob

28Folwarczny, Zboża w Ziarnie y Stertach, generalnie rze-

29czy na Gumnie tychże wsiow będące ogarneli, rozdzie-

30liwszy się, y rozlokowawszy się każdy z osobna w wyż wyrazo-

31nych wsiach, y tak W. Korzyński, z Przyrynskim[?],

32wieś Ożechowkę gwałtownie z częścią Kozakami w wyżey

33w Liczbie Specyfikowanemi naiechał, tak iednak, że

34partya Kozakow iedna do Tarhana, a druga z Tar-

35hana do Ożechowki przeiazdki dla większego postrachu

36y cięższey Exorbitancyi przechodziła. W. Kondracki w

37Wieś Tarhan z drugą częścią Kozakow gwałtem wiechał, w

38ktorych Dobrach tak W. Kondracki w Tarhanie Kortczma[?]

39stwo bez urzędownego wzięcia Jntromissyi y bezprawnie

40tylko musem Poddaństwu właściwemu w Tarhanie

41W. Pryncypałki czynić zakazał, powinności wszelkie do Sie-

42bie czynić przymusza, od Arędarza rat, od Poddanych Poda-

43tki wszelkie przez Summą Exekucyą, bo po kilkunastu Lu-

44dzi Exekwiących do każdego Gospodarza nasyłaiąc, dla

45ktorego uciemiężenia Poddaństwu W. wszakże dość uciem-

46iężenia od wszystkich przy zamieszaniu w Kraju nie pono-

47szą wszyscy się przymuszone być musi, Sobie odbiera, wyci-

48ska, y wydziera, do wsi Tarhana W. Jaczyniczowey bieżący

49Zabrawszy ile maiąc Kozakow w gotowości odgradzaiąc się

50niedopuszcza, tako y W. Korzyński gwałtownym Sposobem

51y bezprawnym z W. Przyrynskim we wsi Ożechowce

52ulokowawszy

k. 210 (skan 0212, strona prawa)

1ulokowawszy się posłuszeństwo czynić dla W. Jaczyniczowey

2Poddaństwu zakazuie tylko Sobie Ludzi Ożechowskich być do-

3zwala przez Summą Exekucyą Kozakow sprawadzonych od

4Arędarza rat, od Poddanych Podatki wszelkie nad Słuszność

5y praktykę w tym Kraju, dla ktorey ciężkości niezwyczay-

6ney wzięcie się musią wydziera. W. Przyrynski de Swich wła-

7snych Dobr wsi Ożehowki ani przystąpić niedaią, odgania

8y wypędza, co większa y we wsi Parchamowce wysiedzieć nie-

9daie, gdy naiechawszy na wieś Parchamowkę y Dwor tamey-

10szy z Ludźmi orężnemi W. Przyrynski Podwodę z tey wsi

11wypędzić kazał, na ktorą Podwodę miodu kutbetkow[?] Dwa

12po Garcy Dziesięć w każdym, gwałtem ze Dworu wziąć dy-

13sponował, obelgi różne, przegrożki y bicie oświadczał. O kto-

14re Pretensye iako y o gwałtowne wybicie y wyciśnienie

15wyż wyrażonych Dobr Nne cujus Supra na pko wyżey wyra-

16żonym Obżał. powtornie mtuie się pomieniony M. Stefanowicz mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt pisany staranną ręką, lecz wiele nazw osobowych i tytułów niepewnych: nagłówek „pko W. Korzyńskiemu[?]”, w tekście „Korzyńskiemu Miecznikowi Smoleń.[?]”; „Przyrynskiemu[?]” (osobny obżałowany); „Józefowi Kondrackiemu Cześ.[?] Smoleń.[?]” – komisarz dóbr Wasyłowszczyzna [?]; „JW. Habiemu Tarnawskiemu[?]” – dziedzic Wasyłowszczyzny (odczyt imienia/tytułu niejasny, może „Hrabiemu Tarnowskiemu”); gubernator Witkowski. Dobra Jaczyniczowej: Ożechówka [?] i Tarhan (por. akt 340 – Parchamówka [?] jako siedziba Jaczyniczowej). „Summa Exekucya” – egzekucja wojskowa (przymusowe ściąganie przez żołnierzy/kozaków); „Exorbitancya” – nadużycie; „kutbetki[?]” – beczułki (por. akt 337 „Kutbeczek”); „garniec” – miara; „Nomine cuius supra” – imieniem jak wyżej. Stefanowicz występował też w aktach 307, 325, 342.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Michał Stefanowicz, imieniem Heleny z Krzyżanowskich Jaczyniczowej, horodniczyny krzemienieckiej [?], wdowy, powołując się na jej prawa do dóbr Ożechówka [?] i Tarhan, wziętą w nie intromisję i wcześniejszy manifest, manifestował przeciw dziedzicowi dóbr Wasyłowszczyzna [?] (hrabiemu [?] Tarnawskiemu [?]), Korzyńskiemu [?], miecznikowi smoleńskiemu [?], Przyrynskiemu [?], Józefowi Kondrackiemu, komisarzowi Wasyłowszczyzny, gubernatorowi Witkowskiemu i ponad 30 uzbrojonym kozakom: obżałowani, po zmowie, najechali Ożechówkę [?] i Tarhan, zagarnęli sprzęty gospodarskie, dobytek, pasieki, drób folwarczny, zboże w ziarnie i stertach, rozlokowali się we wsiach (Korzyński z Przyrynskim w Ożechówce, Kondracki w Tarhanie), zakazali poddanym posłuszeństwa Jaczyniczowej, wymuszają egzekucją kozacką raty od arendarza i podatki od poddanych ponad zwyczaj kraju, nie dopuszczają dziedziczki do jej dóbr; Przyrynski najechał też wieś i dwór Parchamówka [?], zabrał podwodę z dwiema beczułkami miodu (po 10 garncy) i groził biciem. Komparent ponownie manifestuje o te krzywdy i o gwałtowne wybicie z dóbr.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 210 (skan 0212, strona prawa)

1Maa W. Karnowskiego PP. pko W.

2Dorożyńskiemu M. M.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Septembris Trzydziestego Dnia

5Przed Urzędem y Akt. Niniey. Grz. Winn. y przedemną Micha-

6łem Jedleckim Namiestnikiem Burgrab. y Vice Regentem

7Grz. Winn. Comps Pr W. Jmć Pan Antoni Karnowski Podcz. Płocki Swym

8y W. Katarzyny z Dorożyńskich Karnowskiey Podcz. Płoc. Małżonki

9Jmieniem postrzegaiąc wszelkiey całości Substancyi uwierzy-

10ciel[?] naprzeciw W. Stanisławowi Dorożyńskiemu Miecz. Mścisł. Stryiowi Małż.

11W. Komparenta Mtuie y protestuie się w ten Sposob y o to: Jż

12W. Dorożyński M. M. iak prętko pomiarkował Smiertelnie cho-

13ruiącego W. S. P. Bazylego Dorożyńskiego Cześn. Latycz. Brata Swo-

14iego, a bez W. Komptow wystawszy do Berdyczowa na kuracyą

15iego[?], a przy ktorym y Syna Swiego Jmieniem Dominika tenże Wiell.

16Miecznik dysponował, gdzie przybywszy do Berdyczowa Wiell.

17Cześnik w krotkim Czasie bo w Dni kilka z tym się Swiatem

18rozstał, w tym pomieniony Syn W. Stanisława Dorożyńskie-

19go Miecz. Mścisł. porabierawszy niektore rzeczy potym ie W.

20Cześniku z Berdyczowa wyiechał, a przybywszy do Trościań-

21ca o Smierci W. Cześnika W. Oycu Swiemu oznaymił, gdzie

22W. Miecznik niedawszy blisko mieszkaiącym W. Komptom

23znać o Smierci Oyca, ale W. Zaleskim Łow. Zwin. o mil

24kilkanaście znayduiącym się obiawił iak nayprędzey

25postawszy do onychże, ktorzy W. Jchmć PP. Zalescy, iak powzięli

26wiadomość, tak zaraz Części Trościańca Wiell. Kompt. Oyca

27Dziedziczną zaiechali, y wszystkie Sprzęty y inne mobilia

28pod Siebie podgarneli, iedne W. Dorożyński M. M. Dokumen-

29ta y Skrypta u Siebie trzyma, a drugie W. Zaleskim Ł. Z. pod-

30dawał, a widząc dostatecznie Oyca że W. Zalescy Złł. Poll. Tysięcy

31[…] wyprawę wzieli na[…] Jntercyzą naznaczoną odebrali y rowną wyprawę wzięli, na-

32dto testament ostatniey woli testator napisany przy ostatek nayprzyiaźniey palniejszy y nay-

33lepszy, to iest testament ostatniey

34woli W. Cześnika Latycz. zpod pisarni[?] rąk Przyiacioł, u Siebie zosta-

35wił W. Komptom ani do oblaty podług obligacyi niepodał, y do tego Wiell.

36Komptom pokazać niechce, insuper zmowiwszy się z obu z mo-

37głemi W. Zaleskiemi Ł. Z. manifestami Sinistre opi-

38nyię[?] Wiell. Obrażał z W. Zaleskiemi …[?] pozywali, ktorych obie-

39kcyi irrealia sumuiąc nigdzie nie dowiodą, iako z przezlowemi Jnne Obiekcye doka-

40zać ani Samo przeznaczenie[?] ani przez Zaleskich Jnne Kompt[?] tak Skąbre[?]

41dowiedzieć niemoga. A zatym tenże Kompt tak o zabranie

42Papierow y Jnnych rzeczy po S. P. W. Dorożyńskim Cześn. Lat.

k. 210v (skan 0213, strona lewa)

1zataienia Testamentu, niepokazania onego, obryżywanie Manifestami

2zadawanie rożnych obiekcyi, nigdy niedowiedzionych, y o inne

3krzywdy, Swym y W. Małżki Swey Jmieniem, powtornie mani-

4festuie się, oświadczaiąc to wszystko prawnie dochodzić nieza-

5bac[?] Salva manente hujus Manifestationis melioratione Ant. Karnowski PP. mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Pismo dość staranne, lecz dolne wiersze k. 210 silnie wyblakłe (odczyt częściowy, po odejmowaniu tła; dwa wiersze pisarz dopisał między liniami). „PP.” – podczaszy płocki; „M. M.” – miecznik mścisławski (Stanisław Mateusz Dorożyński, por. akt 335). Bazyli Dorożyński, cześnik latyczowski, zmarł podczas kuracji w Berdyczowie (19 III 1769, por. akt 331); przy nim był Dominik, syn Stanisława. Akt kontynuuje spór o spadek (akty 331, 334, 335, 341). „Sinistre” – opacznie, fałszywie; „irrealia” – rzeczy nierzeczywiste; „oblata” – wpis dokumentu do ksiąg; „salva manente huius manifestationis melioratione” – z zachowaniem prawa do poprawy niniejszej manifestacji.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Antoni Karnowski, podczaszy płocki, w imieniu własnym i żony Katarzyny z Dorożyńskich manifestował przeciw Stanisławowi Dorożyńskiemu, miecznikowi mścisławskiemu, stryjowi żony: gdy Bazyli Dorożyński, cześnik latyczowski, śmiertelnie zachorował, miecznik bez wiedzy Karnowskich wysłał go na kurację do Berdyczowa, dając mu do towarzystwa swego syna Dominika; po kilku dniach cześnik zmarł, a Dominik, zabrawszy niektóre rzeczy, wrócił do Trościanki [?] i doniósł ojcu o śmierci. Miecznik nie zawiadomił mieszkających blisko Karnowskich, lecz natychmiast dał znać Zaleskim, łowczym zwinogrodzkim, mieszkającym o kilkanaście mil, którzy zajechali część Trościanki [?] i zagarnęli sprzęty; część dokumentów i skryptów miecznik trzyma u siebie, a część przekazał Zaleskim, choć wiedział, że ci już odebrali posag i wyprawę; zatrzymał też u siebie testament cześnika, podpisany przez przyjaciół, nie podał go do oblaty i nie chce pokazać Karnowskim, a w zmowie z Zaleskimi zniesławia ich manifestami i nieprawdziwymi zarzutami. Karnowski protestuje o zabranie papierów i rzeczy, zatajenie testamentu i inne krzywdy, zastrzegając dochodzenie praw.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 210v (skan 0213, strona lewa)

1Prott W. Żaboklickiego Ł. Ż. pko

2W. Łastowieckim Oycu y Synowi

3o rożne krzywdy

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Septembris Trzydziestego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami Niniey. Grz. Winn. y przedemną

7Michałem Jedleckim Namiestnikiem Burgrab. y Vice Regentem

8Grz. Winn. Osobiście Stanowszy W. Jmć Pan Franciszek Żaboklicki

9Łowczy Żydacz. Dobr Wsi Majanowa Części pewney Zastawny Posses-

10sor, iak tylko po ciężkim Zbiciu przez niżey wyrażonych Obżał.

11z niebespieczney pościeli Łaską Pana Boga podźwigniony do

12Akt niniejszych przybyć mogł, tak zaraz z wielkim Żalem na

13pko W. Jchmć PP. Marcinowi Cześn. Lubacz. Oycu y Dawidowi lub

14innego Jmienia Synowi Łastowieckim iak nayuroczyściey skar-

15żył y protestował się w takowy Sposob: Jż Jchmć Obwinieni nie kon-

16tentuiąc się dawnieyszemi Wiolencyami, iako to Spasaniem, trato-

17waniem y Zabieraniem Zboża tak przez Siebie, iako y Poddanych

18Swich, Szykanowaniem tegoż, Odbieraniem Pola Kontraktem zastawnym

19wyznaczonego y wydzielonego y innemi (: iako dawnieysze Swiad-

20czą Manifesta y Protestacye :) w Possessyi przez Siebie Działanemi

21prześladowaniem, goniąc nietylko na zniszczenie Fortuny Pro-

22testantis y Skwitowanie Summy na tę Część wsi Majanowa

23importowaney, ale iesze na honor nad Życie milszy y Zdro-

24wie onego następuiąc, nic Sobie niewinnego Protta na

25własnym Polu Kontraktowym wyprzeczonym przy Pługach

26Swich orzących będącego gwałtownie z Drągami napadszy

27y temi nayprzod obaj W. Łastowieccy Ociec, y Syn, okru-

28tnie Protta bili, potym Sam W. Łastowiecki Ociec, kazawszy

29Synowi Swemu onego trzymać podług y upodobania

30Swego Drągiem okładał, tak dalece, że aż ręki Lewey

31z ramienia wytrącił, a zbitego na tymże Polu zostawiw-

32szy y nieuczciwemi Słowy zdyzgustowawszy, też Pługi

33orzące z tegoż Pola zegnać nad Prawo y Opis Kontraktu

34waryliś[?], po ktorym okrutnym zbiciu y skaleczeniu

35tenże W. Żalący się niedziel kilkanaście na niebespiecz-

36ney pościeli zostaiąc do tych czas w Wytrąconey ręce

37władzy niema. Y tak te Pole Dni Osm własnym Płu-

38giem zorane przez niedopuszczenie Jchmciow Obżałowanych

39inne W. Kontrahent zasiać niemogąc odstąpić musiał,

40przez co znaczną w Ozimych Zasiewach Szkodę ponosi,

41A zatym Niniejszy Manans przychyliwszy do Swiętey

42Sprawiedliwości tak o ubliżenie Zdrowia y honoru

43nad Życie milszego, iako też o przeszkodę w Possessyi

44odebranie własnego Pola Kontraktem wypuszczonego

45tudzież o Dzieci w Zasiewach Zimowych przez niedopusz-

46czenie, iako y inne krzywdy czasu prawy Jnkwizycyami

47dowieść się maiące na pko tymże W. Obżał. powtornie iako

48nayuroczyściey protestuiąc się, prezentował przed

49Urzędem Ręki Swey zbitey, a nieprzy powiew[?] W.

50Protta przez W. Łastowieckich nadgniłe[?] Roku pomnioney.

51[…] pro Actis[?] Copiam Actis connotari prosit co y otrzymał

52Fran. Żaboklicki mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Nazwisko komparenta tu wyraźnie „Żaboklicki” (w akcie 319 odczytane „Zabołocki[?]” – ta sama osoba, zastawny posesor części Majanowa, por. kontrakt z 18 V 1765); tytuł „Ł. Ż.” / „Łowczy Żydacz.” – łowczy żydaczowski. Obżałowani: Marcin Łastowiecki, cześnik lubaczowski, i jego syn Dawid (por. akty 319, 332). Dolne wiersze strony zalane – zakończenie (o okazaniu ręki urzędowi) odczytane częściowo. „Skwitowanie Summy … importowaney” – pozbawienie (zmuszenie do pokwitowania) sumy zastawnej wniesionej na tę część; „Dni Osm” – obszar 8 dni orki; „Inkwizycye” – przesłuchania świadków; „Copiam actis connotari” – wpisać kopię do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

30IX 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Franciszek Żaboklicki, łowczy żydaczowski, zastawny posesor części wsi Majanów, skoro tylko po ciężkim pobiciu mógł podnieść się z łóżka, protestował przeciw Marcinowi Łastowieckiemu, cześnikowi lubaczowskiemu, i jego synowi Dawidowi: nie poprzestając na dawnych gwałtach (wypasaniu, tratowaniu i zabieraniu zboża, odbieraniu pola wydzielonego kontraktem zastawnym – o czym świadczą wcześniejsze manifesty), dążąc do zrujnowania go i odebrania mu sumy zastawnej, napadli go z drągami na jego własnym polu kontraktowym przy orzących pługach; obaj okrutnie go bili, a następnie ojciec, każąc synowi go trzymać, okładał go drągiem tak, że wybił mu lewą rękę z ramienia; pobitego zostawili na polu, zelżywszy go, i przepędzili pługi wbrew kontraktowi. Żaboklicki przez kilkanaście tygodni leżał w niebezpieczeństwie i do dziś nie ma władzy w ręce; pola zoranego na 8 dni nie mógł obsiać, ponosząc szkodę w zasiewach ozimych. Protestuje o naruszenie zdrowia i honoru, przeszkody w posesji, odebranie pola i szkody w zasiewach, zastrzegając dowód inkwizycjami, i okazał urzędowi pobitą rękę.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 211 (skan 0213, strona prawa)

1Mensis October 1769 Anni.

2Maa Urod. Witkowskiego

3in Diligentia.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Octobris Drugiego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami nineyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przede-

7mną Michałem Jedleckim Namiestt. Burgrab. y Wice Regentem Grodz. Winn.

8Comparens Personaliter Urod. Jm Pan Stanisław Witkowski Dobr Ta-

9rnawy[?] Wiell. Jm Pana Jakuba Sasimowskiego[?] Stty Turzań. Ekonom o-

10strzegaiąc całość Jmportancyi Jntrat y przychodow z Dobr tychże dla

11zwyi[?] wspomnianego W. Pryncypała swego, a subveniendo indemni-

12tati honoru, a bardziey Substancyi swoiey nec non exvinculando su-

13mnienie swoie, widząc nieustaiące, y co raz wynikaiące zewsząd nieprzy-

14iaciół tumulty z niebespieczeństwem nawet y życia, a z rzeczewistym u-

15szczerbkiem Fortuny W. Pryncypała a co większa doznawszy Rządow

16Dobr tychże odmiany przez osoby rządy tychże Dobr odbieraiące, kto-

17re z Szkodą y upadkiem Jntrat Zupełnych z tychże Dobr wyniknąć

18mogą z przyczyny niespokoyności Kraju y Zamieszania publiczne-

19go niemogąc osobiste w Prowentach sobie powierzonych W. Pryncy-

20pałowi swemu uczynić explikacyą, tę circa praesentem querimoniam

21zanosi y podaie oświadczenia. Jż lubo do wiernych Rąk z woli te-

22goż W. Pryncypała miał sobie oddane Dobra, ato jeszcze w Roku

23przeszłym Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym a Die Vigesi-

24ma Secunda Januarij niewięcey przychodow mieć mogł, jako ze

25Wsi Tarnawy Czynszu od Gromady Tarnawskiey Rubli Siedm-

26dziesiąt Dziewięć, Raty z Arędy Rubli Sto ieden, Dziesięciny Pszczel-

27ney […] Trzydzieści, Oczkowego Rubel Jeden, y Grzywien Trzy, Ze Wsi

28Terlicy Czynszu od Gromady Terlickiey Rubli Pięćdziesiąt Pięć, Raty z

29Arędy Rubli Siedmdziesiąt Dwa, Dziesięciny Pszczelney Pni Cztery, O-

30czkowego Rubel ieden, Grzywna iedna, Ze Wsi Worobijowki Raty

31od Gromady Worobijowskiey Rubli Sto Trzydzieści Dwa, Za Mio-

32du Kutberzek[?] W. Kommissarza co Haydamacy z Gromadą zjedli od

33Judki Rubli Dwadzieścia, od połuznego za wymiar Młynowy, puł-

34roczny Rubli Sześć, Grzywien Pięć, Ze Wsi Łuki, Raty od Piwonia[?]

35Arędarza Łuczańskiego Rubli Trzydzieści Jeden, Za wymiar Młyno-

36wy, y Ze[?] Arędy należący od Romanenka Mielnika Rubli Trzy-

37naście, Ze Wsi Kumejki[?] Raty od Gromady Kumeykowskiey Ru-

38bli Osm, Za kolasę W. Jm Pana Kommissarza podług dyspo-

39zycyi Rubli Pięć[?], Czynszu z Podoroszczyzną[?] Rubli Czterdzieści Czte-

40ry, Kosowego Za Siano Rubli Siedmnaście, Za Wymiar Młynowy

41[reklamant:] od Troch[ima]

k. 211v (skan 0214, strona lewa)

1od Trochima Mielnika Rubli Trzynaście, Ze Wsi Białojezierza Czynszu

2z Podoroszczyzną Rubli Sto Trzydzieści Dziewięć, Grzywien Pięć, Koso-

3wego Za Siano Rubli Pięćdziesiąt Trzy, Za wymiar Młynowy od Tymo-

4sza Kowalenka Rubli Trzynaście, od Gromady Za Wołow Sześć, ktore Pienią-

5dze dał Arędarz Urz. Jm Panu Kłockowskiemu przed Swiętym Janem Rubli

6Trzydzieści Trzy, Ze Wsi Piekar[?] Czynszu z Podoroszczyzną Rubli Cztery, Grzy-

7wien Trzy, Kosowego Za Siano Rubel ieden, Za wymiar Młynowy od Hara-

8syma Mielnika Rubli Dziesięć, Jntraty od ludzi rożnych, Raty od Gromady Popo-

9wieckiey Rubli Dziewięćdziesiąt Pięć, od Michała Kowalenka za wymiar z

10Młyna do Tahanieckiey Arędy należącego Rubli Trzydzieści, od Ławryna

11Aiszki[?] Pobereżnika za Drzewo Rubli Sześć, Grzywien Osm, Za Smołę Skar-

12bową od Ludzi rożnych Rubli Dwadzieścia Cztery, Grzywien Pięć, od Szkody

13Pobereżnika Białojezierskiego Czynszu Rubli Dwa, Wtymże samym ro-

14ku wziął we Lwowie z Rąk Wiell. Pana Głowek Sześćdziesiąt, każdą ra-

15chuiąc Głowkę po Groszy Dwadzieścia Osm, efficit Złotych Pięćdziesiąt Sześć,

16od Sapsy Arędarza Worobijowskiego Złtch Sześćdziesiąt Pięć, od Jankie-

17la Arędarza Łuczańskiego Złł. Czterdzieści Jeden, od Abrahama Arędarza Kumey-

18kowskiego Złł. Osm Groszy Dwadzieścia Dwa, Od Judki Arędarza Piekarskiego Złł.

19Siedmdziesiąt Trzy, Gro. Dziesięć, Od Beby Arędarza Białojezierskiego Złtych

20Czterdzieści Cztery Gro. Dwadzieścia Sześć, od Natury[?] Woyta Tarnawskiego Za

21przedaną Gorzałkę co Haydamacy niedopili, po smierci Jm Pana Winnickie-

22go Złł. Sto Pięćdziesiąt Cztery, y wtymże samym roku z Prowentow wyżey

23wspomnionych Expens Pieniężny, Jakoto iadąc z Lwowa do Winnicy, wy-

24dał na drogę Złł. Dwadzieścia Osm, w Winnicy stoiąc bez Puł tora Dnia cze-

25kaiąc na Oblatę y Jndukte Kontraktu Złł. Trzy Gro. Piętnaście od Oblaty y Jn-

26dukty Kontraktu w Kancellaryi Winnickiey Złł. Dziewięć Gro. Piętnaście

27iadąc z Winnicy do Tarnawy wydał na drogę Złł. Pięć, Woźnemu, Szla-

28chcie y Podwodnikowi ktorzy jechali Jntromittować, Worobijowkę,

29Łuczy[?] Jezierze[?] y Jnne Dobra Złł. Szesnaście, Woźnemu iadącemu z zna-

30niem Jntromissyi, do Winnicy na Drogę Złł. Pięć, Za Jndukteki[?] nie Kon-

31trakt, Korrektę w Kancellaryi Winnickiey Złł. Sześć, iadąc z Tarnawy do

32Worobijowki y Jnnych wydał na drogę Złł. Dwanaście, Za Owies

33w Tarnawie dla Koni siedząc bez Niedziel Cztery Złł. Sześć Gro. Dziesięć, Za Ry-

34by w Tarnawie podczas Postu wysiaduiąc Kopersye[?] dał Złł. Dwa, Kozako-

35wi iadącemu w Podgorze z Worobijowki z Listami do Wiell. Pana na drogę

36Złł. Dziesięć Gro. Dwadzieścia Osm, Za Sol do Wieprza[?] podczas podania

37Dobr Gro. Dwadzieścia, od Oblaty Jntromissyi w Zytomirzu, y Woźnemu iadą-

38cemu z tą Jntromissyą w Kancellaryi Złł. Pięć, Woźnemu y Podwodnikowi

39na drogę Złł. Cztery, od Manifestu pko W. Dziedzicowi, Kommissarzo-

40wi y Rewizorowi w Kancellaryi Złł. Sześć, Za Pszenicę Jarą na nasienie

41Czetwerykow Pięć, Kaniowskiey miary do Folwarku Worobijowskiego

42Złł. Trzydzieści Sześć, a Jęczmienia na Nasienie Czetwerykow Dwadzie-

43ścia Siedm Kaniowskiey miary Złł. Czterdzieści Trzy Groszy Dziesięć,

44Owsa na nasienie Cetnarow[?] Trzydzieści Siedm [w] Puł miary Złł. Siedmdzie-

45siąt Osm Groszy Cztery, Za Prosa na Siew Ćwierć ieden Kaniowskiey

46miary Złł. Dwa, […] […] […] Ćwierć ieden Kaniowskiey […]

47[…] podczas podania Dobr Złł. Dwa gro. Dwadzieścia Jm Panu Małuszy-

48[reklamant:] chiowi na drogę

k. 212 (skan 0214, strona prawa)

1chiowi na drogę w Podgorze y na inne potrzeby podług kwitu Jego Złł. Dzie-

2więdziesiąt ieden Groszy Dwadzieścia, za Gorzałkę dla Jchm. PP. Plenipotentow

3podczas Podania Dobr Złł. Siedm Gro. Dwadzieścia, Za Wino dla Jm. Pa

4Czernięgowicza Rewizora JWiell. Chor. Lit. podczas podania Dobr Złł.

5Pięć Gro. Dziesięć, Za kury, Ser, Jayca, dla Jchm. Panow Plenipott. Złł. Dwa,

6Groszy Czternaście, Kozakowi z Winnicy do Worobijowki, Białojezierza

7y Jnn. dysporycyą na drogę do Gromad Złł. Siedm, Kozakowi z Tarna-

8wy, do Worobijowki y Jnn. Dobr z Listami do Gromad na drogę Złł.

9Trzy Gro. Piętnaście, Kozakowi iadącemu z Winnicy z Listami do Ra-

10chini na drogę Złł. Siedm, Woźnemu od zeznania Aresztu w Kan-

11cellaryi, Ludzi ktorzy rabowali Tarnawę y na drogę Złł. Dziewięć

12Groszy Dwadzieścia, od Listow Siedm na Poczcie do Wiell. Pana rożne-

13mi czasy Złł. Dwa Gro. Dwadzieścia Cztery, Za Putbeczki[?] na Dziesięcinę Mio-

14dowe Gromady Tarnawskiey Złł. Trzy Gro. Dwadzieścia, Woźnemu od

15wywołania Possessyi na Wiell. Pana, po smierci Jchm. Panow Winni-

16ckich Złł. Jeden Gro. Dziesięć, Kozakowi ktory przyjechał z Podgorza od

17Wiell. Pana z Winnicy do Terlicy na drogę Złł. Jeden, jeżdżąc rożnemi

18czasy z Winnicy do Tarnawy dla uczynienia dyspozycyi na drogę dla

19Kompta Złł. Szesnaście, na drogę z Tarnawy do Pohrebyszcz do Jm.

20Pa Kommissarza Złł. Trzy, Za Okna Trzy do Karczmy Tarnawskiey

21ktore haydamacy Gromada wybili Złł. Osm, Gospodyni Jchm. PP.

22Winnickich za należące Zasługi Złł. Czternaście, od Manifestu pko WW.

23Dziedzicom o niedoyścia Jntrat w teraźnieyszym czasie Złł. Sześć, y

24Gro. Piętnaście, na Koni Jedenaście Szlacheckich Comptis Dwa, ia-

25dąc z Tarnawy do Worobijowki, y Jnnych Dobr dla odebrania Jn-

26trat Złł. Dwadzieścia Siedm Gro. Dziesięć, Jtem z Worobijowki do

27Winnicy, na Konie Szlacheckie, Kozackie y Kompta Numero Dwa-

28dzieścia Sześć, dla bespieczeństwa wiozących Pieniądze Złł. Trzy-

29dzieści Sześć, za Jurki[?], Miski, Sol, dla Czeladzi Folwarku Tarnaw-

30skiego przez trzy Cwierci Roku, Złł. Trzynaście, za Gorzałkę Pa Kłoc-

31kowskiego Arędarzowi Białojezierskiemu Bebi[?] podług Kwitu

32Jego, Złł. Dziesięć, gotowiznym oddał za tegoż Kłockowskiego Te-

33muż Arędarzowi podług Kwitu Jego, Złł. Dwanaście, Tymosz-

34[…] Antonowi Kozakom na okucie koni na drogę do Lwowa

35[Złł. …] Jeden Gro. Osmnaście, Wziął sobie in Vim Zasług należących

36[za] Rok Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmy, Złotych Dwieście,

37[wy]dał na drogę z Winnicy do Lwowa na Kontrakty na Kozakow

38[…] […] Złł. Dwadzieścia Osm Gro. Piętnaście, Parobkowi

39[…] […] do Folwarku Tarnawskiego naystępnemu Złł. Trzyna-

40[ście …] […] […] […] Jm. Pa Grodeckiemu […]

41[…] […] […] Złł. […] […] Drew[?] […]

42[…] Złł. […] […] […] […]

43[…] Parobkom Dwom […] […] […]

k. 212v (skan 0215, strona lewa)

1Gro. Piętnaście, Za Sieczki Worek ieden, Groszy Dziesięć, na Siebie y Ludzi

2Czterech na Wikt wydał przez dni kilka Złł. Trzy za Siana Furę iedną

3Złł. Cztery, Gro. Dwadzieścia, wydał na drogę z Lwowa do Rachini Złł.

4Osm, Gro. Dwadzieścia Sześć, dał Jm. Pa Grodeckiemu podług dyspo-

5zycyi Pańskiey w Rachini, Złotych Poll. Tysiąc, A że z tego Roku to iest

6Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Osmego Zupełnie temuż W. Sasimo-

7wskiemu tak do Rąk onegoż iako y z rozkazu onegoż oddana y wy-

8płacona Kwit Generalny y ogolny edocet, et enucleat, de tenore tali

9Die Siedmnastego Januarij Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

10Anno wypłacił Pan Witkowski paratis do Rąk moich z Dobr Ukrain-

11skich tak z Klucza Białojezierskiego iako z Tarnawy y Terlicy y Jnn.

12Prowentow podług Regestru wyrażonego Rubli Osimset Czternaście Złł.

13Poll. Jeden Gro. Dziewiętnaście, a z dyspozycyi moiey dał Wm. Pa Gro-

14deckiemu Regentowi Chełm. Rubli Sto Czterdzieści Trzy, y Puł, wyex-

15pensował tenże Pan Witkowski tak na Jnteress Skarbu JWW. Chorąstwa

16Lit. iako też y S. P. Sukcessorow y Kredytorow Jm. Pana Michała Win-

17nickiego y Jnn. ktore w czasie obrachowania się na Gruncie Regestrem

18okazać ma, Pan Witkowski Złotych Poll. Osimset Pięćdziesiąt ieden,

19Groszy Piętnaście, iako się pokazało z Regestrow Kompta z ktorych tak

20odebranych do rąk moich iako też danych do rąk W. Grodeckiemu tu-

21dziesz wyexpensowanych, a że Skarbu JWW. Chorążych Lit. boni-

22fikować mi mianych w czasie tegoż Pa Witkowskiego kwituię

23y na to się ręką moią własną podpisuię. Datt w Rachini Die Sie-

24demnastego Januarij Millesimo Septingentesimo Sexagesimo

25Nono Anno. J. Sasimowski mp. Przychod zas Zboż y Krescencyi

26w tymże Roku takowy wynikał, to iest Zebranego ogolnie Żyta

27y Zwiezionego w Tok Pański było Kop Dwieście Trzydzieści Jeden,

28Snopow Piętnaście, ktore omłocono od Dnia Szostego Septembris

29usq. ad Decimam Julij to iest Kop Dwieście Pięć, z ktych wymłotu

30wynikło ogolnego Żyta Czetwer. Sto Dwadzieścia Sześć, y miarka Je-

31dna, ktorego to Żyta expens takowy był, na Dwoch Łanach wysiano

32Żyta Czetwer. Siedmdziesiąt Dziewięć, y Osmuszka Jedna, wziął so-

33bie na ordynarya y dla Czeladzi Czetwer. Sześć, Osmuszek Dwie, od

34napisania dwoch Manifestow y Aresztu Za koncept Czetwer. Trzy

35Osmuszka Jedna, Pannom Bazyliankom Winnickim od mie-

36[…] Miodu y Pszona Czett. Jeden Sobie na ordynarya y dla Czeladzi Czett.

37Dwa Osmuszka Jedna, Die Dwudziestego Szostego Julij Tysiąc

38Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Roku Jm Pan […]

39[…] […] Czetwer Dwa, Die […] […] […]

40[…] Łukanowski[?] Czett. ieden, […] […] […]

41[…] […] […] […] Łukanowski[?] […]

42[…] […] […] […] […] […]

43[reklamant:] Ludźmi swemi

k. 213 (skan 0215, strona prawa)

1Ludźmi swemi Czett. Dwa Osmuszka Jedna, dla Czeladzi Dworskiey na

2Chlib Czetwer. Jeden, Osmuszka iedna, Die Dwudziestego Siodmego

3Julij Pastuchowi Jm. Pa Łukanowskiego Osmuszek Dwie, na Sol wymie-

4niał na Jarmarku, w Berdyczowie Czetwer. Piętnaście, dla Kabanow

5na Osypkę Czett. ieden, dla Czeladzi Czett. ieden efficit Żyta w Ziarnie

6Czetwer. Sto Dziewiętnaście Remanet na Gromadzie Tarnawskiey

7Żyta w Ziarnie y Kopach, Kop Dwadzieścia Pięć, Snopow Trzydzie-

8ści Osm, Czetwer. Siedm, Osmuszka Jedna, to iest Matwiey Sło-

9bodzianik wziął Kop Pięć, z tych namłocił Czett. Trzy, Macko Tkacz

10Kop Dwie, z tych Czett. Jeden y Osmuszkę Jedną, Assawuła tera-

11źnieyszy Kopę iedną Snopow Trzydzieści, z tych Osmuszek trzy

12namłocił, Fedor Zuwirny[?] Kop Dwie Snopow Osm, Czetwer. Jeden,

13Osmuszek Dwie, Andrey Wirański[?] Kop Dwie Snopow Trzydzie-

14ści, Czetwer. Jeden Osmuszek Trzy, Pawło Swiec z Terlicy Kop

15Trzy, Czett. Dwa, Omłociła Gromada Kop Dziewięć Snopow

16Trzydzieści, Żyta w ziarnie brane przez tych Poddanych, iakoto

17Maxym Poliszuk, Czett. Jeden, Osmuszkę iedną, Wasyl Czarny, Czett. Je-

18den, Osmuszkę Jedną, Tymko Jarowy Czett. Jeden, Jakow Brat Matwija,

19Czett. Jeden, Osmuszka Jedna, Andrey Wirańskiego[?], Czett. Dwa, Osmu-

20szek Dwie, Pszenicy Zwieziono z Łanow do Toku Pańskiego Kop

21Piętnaście, Surżku Kop Dziesięć, Snopow Trzydzieści, Też same

22Pszenicę y Surżek omłocono Kop Dwadzieścia Pięć, Snopow Trzy-

23dzieści, Die Szesnastego Septembris Omłocono Pszenicy JPa Łuka-

24nowskiego Kop Sześć, namierzono z tego omłotu wszystkiego Psze-

25nicy Czetwer. Czternaście, y Osmuszek Trzy, Expens z tego omłotu

26Pszenicy y Surżku na Łanie wysiano Pszenicy Ozimey, y Su-

27rżku Czett. Dziewięć, Osmuszkę iedną, wziął sobie na ordynarya y

28dla Czeladzi Pszenicy Czetwer. Jeden, na Łanie wysiano Surżku

29Czett. Dwa, Osmuszkę Jedną, wziął sobie na ordynarya y dla Cze-

30ladzi Surżku Czett. Jeden Osmuszkę Jedną, pod bytność Jm. Pa

31Kulczyckiego y cały czas siedzenia, Osmuszek Dwie, Surżku Jm.

32Pan Łukanowski wziął Osmuszek Dwie iako Dokument Swia-

33[dczy] efficit Czett. Czternaście y miarek Trzy, Jęczmienia Zwie-

34[ziono] do Toku z Łanu Kop Siedmdziesiąt Dwa, ktore młó-

35[cono] a Die Vigesima Quarta Novembris usq. ad diem Vigesi-

36[mam …] namierzono z tego omłotu Czetwer. Czterdzieści

37[…] Siedm. Expens tegoż omłotu Jęczmienia, wziął sobie Kom-

38[pa]rent[?] Czett. Dwa, Jm. Pa Łukowski[?] za dokumentem Czett. […]

39[…] Osmuszkę iedną […] pod Żytnią[?] na Łanie Czetwer. Dwadzieścia

40Jeden Osmuszek Dwie […] na Łanie [na] Dziesięcinami Czetwer.

41[reklamant:] […]mnaście[?]

k. 213v (skan 0216, strona lewa)

1Osmnaście, Osmuszek Dwie, Pastuchowi Jm. Pana Łukanowskiego Czett.

2Jeden Osmuszek Dwie, dla Kabanow na Osypkę Czett. Jeden Osmuszka

3Jedna, Efficit Jęczmienia w Ziarnie Czett. Czterdzieści Siedm, Zebra-

4no Hreczki z Łanu do Toku Kop Sześćdziesiąt ktore omłocono od

5dnia Dwudziestego Drugiego Novembris do dnia Dziesiątego De-

6cembris, Namierzono z tego Omłotu Hreczki Czett. Trzydzieści, O-

7smuszek trzy. Expens z tego omłotu, Hreczki na Krupy dał Groma-

8dzie Czetwer. Dziesięć, Sobie y dla Czeladzi Folwarczney na Mąkę Czett.

9Trzy, Osmuszek Dwie Pannom Bazyliankom Winnickim od mieysca

10Miodu y Pszona Czett. Jeden Osmuszek Dwie, Wysiano na Łanie Pań-

11skim Czetwer. Czternaście Miarek Trzy, Sobie y dla Czeladzi na Mą-

12kę Czett. Jeden Efficit Czetwer. Trzydzieści Osmuszek Trzy, odebrał

13od Gromady Krup, Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątym Czett.

14Pięć, Expens tych Krup od Gromady pod bytność Jm. Pa Kulczyckie-

15go Osmuszek Dwie, Sobie y dla czeladzi Folwarczney Czett. Dwa

16Osmuszka Jedna, Jm. Pan Przewoski wziął iako dokument swiad-

17czy Osmuszek Trzy, Sobie y dla Czeladzi niemniey dla Kozakow

18na stoyce będących y przeieżdżaiących do Pana y od Pana Czett.

19Jeden y Osmuszek Dwie, Efficit Krup Czett. Pięć, Zwieziono do

20Toku z Łanu Prosa Kop Czterdzieści Dziewięć, ktore omłocono a

21die Vigesima Nona Octobris usq. ad diem Decimam Secundam

22Novembris, Namierzono z tego omłotu Czett. Pięćdziesiąt Pięć, O-

23smuszkę Jedną, Expens z tego omłotu Prosa, rozdał na Gromadę

24do tłuczenia na Pszono Czett. Pięćdziesiąt, y Osmuszkę Jedną, Wy-

25siano na Łanie Pańskim w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

26Dziewiątym Czett. Pięć, odebrał od Gromady Pszona z tegoż wy-

27tłuczonego Prosa Czetwer. Dwadzieścia Pięć, Expens tego Pszo-

28na odebranego od Gromady Jm. Pa Jsakowi Leśniczemu JWW. Chor.

29za Dokumentem tegoż Leśniczego Czett. Jeden, Pannom Bazyli-

30ankom Winn. od mieysca Pszona y Miodu, Osmuszek Dwie

31Sobie y dla Czeladzi Czett. Jeden, y Osmuszek Dwie, Jm. Pa Łuka-

32nowskiemu za Dokumentem Jego Czett. Jeden, Jm. P. Przewoski

33wziął iako Jego dokument swiadczy Czett. Pięć, Osmuszek Dwie,

34dla Czeladzi y sobie Czett. Jeden Osmuszek Trzy, Pod bytność

35Jm. Pa Kulczyckiego y cały czas siedzenia z Ludźmi Osmu[szek]

36Dwie, Przedał w Winnicy Czetwer. Dwanaście y Osmuszkę Je-

37dną, Remanet u Abramka Chaimowicza Arędarza Tarnaw-

38skiego Czett. Jeden Efficit Czetwer. Dwadzieścia Pięć, Owsa zwie-

39zionego do Toku Pańskiego z Łanu Kop Sto Trzydzieści, ktory

40młocono a die Sexta Octobris ad diem Vigesimam Sextam

41Maij z ktorego omłotu Czett. Sto Dwadzieścia Osm, Osmuszek

42[reklamant:] Trzy, Expens

k. 214 (skan 0216, strona prawa)

1Trzy, Expens z tego omłotu Owsa sobie wziął dla koni na Obrok Czett.

2Czett. Trzy, dla Jm. Pa Przewoskiego dał Woyt, na Obrok Czett. Dwa,

3wysiał na Łanie Za Dzielnicami Czett. Trzydzieści Dwa Osmu-

4szek Dwie, na tymże Łanie za Dzielnicami Czett. Dziewięć, O-

5smuszek Trzy, pod bytność Jm. Pana Kulczyckiego z Hetmanca-

6mi w Tarnawie na Obrok Czett. Cztery, Osmuszka Jedna, dla

7Kabanow na Osypkę Czett. Dwa Osmuszka Jedna, die Vigesi-

8ma Secunda Maij Moskale wzieli na Furaż ze Spiklerza

9Dworskiego Czett. Czternaście Osmuszek Trzy, sobie wziął dla

10koni na Obrok Czett. Jeden Efficit Czetwer. Sześćdziesiąt Dzie-

11więć Osmuszek Dwie, remanet na Gromadzie Czett. w Ziarnie

12Owsa Pięćdziesiąt Dziewięć, Osmuszka Jedna, to jest u Pana Łu-

13kowskiego[?] Czett. Trzy, u Antona Lipowego Woyta Czett. Dwa

14Osmuszek Dwie, u Hrycka Gładkiego Czett. Dwa, u Pana Karo-

15la Białkowskiego Czett. Trzy Osmuszek Trzy, u Senka Kozu-

16sznego[?] Czett. Trzy, u Matwija Podolanina Czett. Cztery, u Pa

17Antoniego Żurewicza Czett. Jeden, Osmuszka Jedna u Biłana

18Starego Czett. Dwa, u Pa Jana Białkowskiego Czett. Trzy, Osmu-

19szka Jedna, u Pa Wieliczka Czett. Jeden Osmuch Trzy, u Pa Wrze-

20szcza[?] Czett. Dwa, u Jwana Zięcia Bednarowego Czett. Dwa,

21u Mikity Wołkowyskiego Czett. Trzy, u Pa Jakoba Żurewicza

22Czett. Dwa, u Pa Adama Białkowskiego Czett. Jeden, u Zięcia Ty-

23merysznego[?] Czett. Trzy, u Jwana Sztapaka[?] Czett. Dwa Osmu-

24ha Jedna u Tymka Wołkowyskiego Czett. Cztery, u Maxyma Bo-

25leszuka[?] Czett. Jeden Osmuch Dwie, u Jwana Krawczuka Czett.

26Jeden, u Petra Stroża Dworskiego Czett. Jeden, u Olexyia Hu-

27mańca Czett. Dwa, u Andryia Lipowego Czett. Dwa, u Toma-

28sza Szewca, Czett. Trzy, u Jaśka Winnika z Terlicy Czett. Trzy,

29Efficit Czett. Pięćdziesiąt Dziewięć, Osmuszka Jedna, Zebrano

30do Toku Konopi Kop Trzynaście Omłocono one od dnia Dzie-

31więtnastego do dnia Dwudziestego Septembris namierzono z tego

32omłotu Czett. Cztery, Expens Siemienia y rozdania przędziwa

33ad hunc actum wziął sobie na Oley y dla Czeladzi Czett. Jeden O-

34smuszek Dwie, rozdał do moczenia y przędzenia Maciurki[?] Kop

35Trzynaście Gromadzie od ktorey odebrał Motkow po Pasem Osm,

36Ztych Motkow Dziewięćdziesiąt Pięć, z tych Motkow Płutna od

37[…] […] Dwadzieścia Dwa namierzono Arszynow, bo

38[…] […] od tey Kredy po […] Cztery od każdego Motka Mot-

39kow Dziewięćdziesiąt Pięć z tych Sztuk[?] Jeden Arszynow Dwa-

40dzieścia Trzy, Wysiano Łan Siemienia […] […] Czett. Dwa

41[reklamant:] Osmuszek[?]

k. 214v (skan 0217, strona lewa)

1Osmuch Dwie Efficit Siemienia Czett. Cztery, tak Walowiny iako

2przędy Motkow Sto Dziewięćdziesiąt Pułsetkow Trzy Arszynow

3Osmdziesiąt Trzy, Expens Płotna Gospodyni na Koszul Dwie, Far-

4tuch y na cedyłka[?], Worki do Nabiału Arszynow Piętnaście Chło-

5pcu Folwarcznemu na Koszul Dwie y spodni dwoie, Arszynow Trzy-

6naście, Sobie wziął Płotna w pasem dwanaście Arszynow Trzydzie-

7ści dwa, Sobie wziął Walowiny na wory y radna[?] Zd płutno należą-

8ce się Arszynow Dwadzieścia Trzy, Efficit Płutna y walowiny wyex-

9pensowaney Arszynow Osmdziesiąt Trzy, Nakoszono Siana Styrt

10Cztery, w ktorych Sążni Czterdzieści Trzy, Wyexpensowano dla by-

11dła y koni Folwar. Sążni Pięć, wzięte Zboże ze Spiklerza Woro-

12bijowskiego, na rożne potrzeby, a die Vigesima Quinta Martij

13Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno to jest Ży-

14ta na Chleb Czett. Trzy, tak dla Kompta y Pa Matuszyckiego przy-

15byłego do odebrania Jnwentarza od Dziedzica, Pszenicy Ozimey

16na Mąkę Czett. Jeden, Hreczki na mąkę Czett. Jeden, Jęczmienia

17na Obrok dla koni, Czett. Sześć, Jęczmienia na nasienie do

18Białojezierza dał Czett. Dwadzieścia, Owsa dla koni Czett. Trzy, Jagieł

19dla siebie Garcy Jedenaście, Owsa na Obrok dla koni Czett. Cztery, Ow-

20sa wysiano na Łanie Czett. Osm, Grochu wysiano na Łanie Czett. Je-

21den, Hreczki na przysypkę do Piwa dla Panow Plenipotentow pod-

22czas podania Dobr Garcy Sześć, Żyta na ordynarya Pa Kłockow-

23skiemu do Białojezierza Czett. Jeden, Pszenicy temuż na ordynarya

24Czett. Jeden, Żyta do młyna Czett. Jeden, Pszenicy do Młyna Czett. Je-

25den, Nasienia Konopnego wysiano na Łanie Czett. Jeden, Zboże ku-

26pione za wzięte pieniądze z Aręd, iako w regestrach pienięznych

27jest wyrażono y też Zboże wysiane na Łanach Folwarku Worobi-

28jowskiego to jest Pszenicy Jarey Czett. Pięć Jęczmienia Czett. Dwa-

29dzieścia Siedm, Owsa Czett. Trzydzieści Siedm, Osmuch Dwie,

30Prosa Czett. Jeden, Zboże ze Spiklerza Białojezierskiego brane

31na rożne potrzeby do Folwarku Worobijowskiego to jest Jęczmie-

32nia na Słod Czett. Sześć, Siemienia Lnianego na Oley Garcy

33Jedenaście, Prosa na nasienie, Czett. Jeden, Siemienia Lnianego na

34nasienie Garcy Dwanaście, Siemienia Konopnego Garcy Dwanaście O-

35wsa na Obrok Czett. Trzy z Białojezierskiey Winnicy[?], podczas po[dania]

36Dobr dla Jchm. Panow Plenipotentow tak Skarbowych y Possessorskich

37wzięto brażnych[?] Wieprzow Dwa, w roku zas niniejszym Tysiąc Siedm-

38set Sześćdziesiąt Dziewiątym takowy wynikał Prowent, a przenaj-

39[pierw?] z Percepty Pienięzney wziął w Rachini od Wiell. Pana Głowek Pięć-

40dziesiąt, każdą rachuiąc po Groszy Dwadzieścia Osm, efficit Złł. Czterdzie-

41ści Sześć, Raty od Gromady Terlickiey za Rok Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

42siąt Osmy, Złotych Siedmset Osmnaście Za miodu Pułbeczek[?] […] puł-

43beczka a […] […] Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Roku z Dziesięciny Tarnawskiey

44[reklamant:] Złł. Dwieście Czterna[ście]

k. 215 (skan 0217, strona prawa)

1Złł. Dwieście Czternaście, Raty od Gromady Tarnawskiey za Rok Ty-

2siąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmy Złł. Dwieście Czterdzieści Dwa,

3od Jm. Pana Pieniążka w Zaburzu Złł. Czterdzieści Cztery, w Worobi-

4jowce Za Miodu Pułbeczek od Dudki Złł. Dwieście Trzydzieści Je-

5den, w Międzyrzyczu od Mayki za Miod Pa Kommissarza Złł. Pięćdzie-

6siąt Sześć, w Piekarach od Boyka Trełyny[?] za Młyn przedany Za

7granicę Złł. Sto pięć, w Łuce od Piwnia Raty za Rok Tysiąc Sie-

8demset Sześćdziesiąt Osmy, Złł. Sto osmdziesiąt pięć, Groszy Pię-

9tnaście, w Łuce od Michayła Kowalenka za wymiar młynowy Złł.

10Dziewięćdziesiąt Jeden od Gromady Worobijowskiey Raty za rok

11Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiąty Złł. Trzysta Pięćdzie-

12siąt, w Tarnawie Czynszu za Rok Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

13siąt Osmy, Złł. Sto Trzydzieści Sześć, w Worobijowce Czynszu za

14Rok tenże Złł. Czterysta Siedmdziesiąt Dziewięć, Gro. Osmnaście,

15w Łuce Czynszu za Rok tenże Złł. Sześćdziesiąt Pięć, Gro. Czterna-

16ście w Piekarach Czynszu za Rok tenże Złł. Czterdzieści Osm, w

17Popowce Czynszu za Rok tenże Złł. Trzysta Siedmdziesiąt Sześć,

18Gro. Cztery, w Terlicy od Gromady za Rok Tysiąc Siedmset Sześć-

19dziesiąt Osmy, Złł. Dwieście Osmdziesiąt Trzy, w Tarnawie Ra-

20ty od Gromady za rok tenże Złł. Sto Czterdzieści Jeden w Tar-

21nawie Czynszu za Rok tenże Złł. Trzydzieści Siedm Gro. Dwa-

22dzieścia, w Tarnawie Czynszu za rok tenże Złł. Sześćdziesiąt

23Dziewięć, za Pszona Czetwer. Dwanaście Osmuszkę Jedną, rachu-

24iąc każdy po Złł. Sześć Złł. Siedmdziesiąt Dwa Groszy Piętna-

25ście Wziął z Arędy Terlickiey od Michayła Kudyna Złł. Dwie-

26ście Sześćdziesiąt Osm, Groszy Piętnaście, z Arędy Tarnawskiey od

27Jana Bośniakowskiego[?] Złł. Sto Osmdziesiąt Jeden, Dziesięciny tak

28Gromadzkiey jako y Popowey Pni Dwadzieścia Osm, Oczkowego

29Złł. Dwanaście Groszy Dwadzieścia Siedm. Dziesięciny z Terlicy

30wraz y Popowki Pni Siedm, Oczkowego Złł. Dziesięć Gro. Dwa

31od Jm. Pa Łukanowskiego na Skrypt Pański Złł. Tysiąc Dziesięć,

32Za Miodu Pułbeczkow Trzy w ktorych po Garcy Siedm[?] było po-

33dług Taxy Kancellaryi Złł. Sześćdziesiąt Trzy, tudzież za Konia

34Karego podług taxy Kancellaryi Złł. Dziesięć, Expens tey Percepty

35Pienięzney na drogę z Rachini do Lwowa na Ludzi Trzech y Koni

36Czworo Złł. Dziewięć Gro. Dwadzieścia Siedząc w Lwowie przez Dni

37Sześć, na Ludzi dwoch y koni Trzy, Złł. Dwadzieścia Trzy, Gro. Dzie-

38sięć, na drogę z Lwowa do Winnicy, na Człeka iednego y koni Dwa

39[reklamant:] Złł. Czterdzie[ści …]

k. 215v (skan 0218, strona lewa)

1Złł. Czterdzieści dwa Gro. Piętnaście, od Listow dwoch na Poczcie

2do Rachini z Winnicy do W. Pana Gro. Dwadzieścia Cztery, od O-

3blaty dokumentu danego od W. Jm. P. Grodeckiego służącego do

4Kontraktu Złł. Cztery Za Extrakt tego Dokumentu korrektę y

5Pieczęć Złł. Jeden Gro. Piętnaście, Sobie wziął in Vim Zasługi

6Złł. Sto Pięćdziesiąt, na drogę z Winnicy do Tarnawy przez

7razy dwa na Koni Parę y człeka, Złł. Pięć, Gro. Dwadzieścia

8Sześć, na Drogę Szlachtom dwom z dyspozycyą z Tarnawy

9do Worobijowki y Jnnych Dobr Złł. Dwanaście, na drogę Ko-

10zakowi z Tarnawy do Rachini Złł. Osm, Za koncept pko

11Grodeckiemu y Aresztu Pa Zwierzchowskiego Złł. Trzy, Szla-

12chcie y Woźnemu z Winnicy iadącym Aresztować JPa Zwierz-

13chowskiego do Pohrebyszcz Złł. Dziewięć, Gro. Dwadzieścia, od Su-

14scepty tego Manifestu y Aresztu Złł. Dwa, za Sol dla mnie y do Folwar-

15ku Tarnawskiego bez Kwartałow Trzy Złł. Siedmnaście Gro. Piętna-

16ście, Kozakowi z Tarnawy z Listem Pańskim do Jm. Pa Grodeckiego

17do Pohrebyszcz na drogę Złł. Dwa Gro. Dziesięć, Dunce[?] gwałtem

18na drodze wzieli iak wieziono Pieniądze z Tarnawy do Winni-

19cy Złł. Dwadzieścia Cztery, na Drogę Kozakowi z Listami do W.

20Pana do Rachini, ktoremu pod Latyczowem Kozacy Moskiew-

21scy wydarli Złł. Siedm, ktory powrociwszy powtornie wziął Złł.

22Siedm Efficit temuż Złł. Czternaście, Kozakowi na drogę podług

23dyspozycyi Pańskiey na dowiadki do Zabuza[?] Złł. Dwa Gro. Dwa-

24dzieścia, od Konceptu Manifestu pko JW. Lanckorońskiemu o

25napadnienie Kozakow Manasterzyskich na Tarnawę y od Are-

26sztu tychże Kozakow Złł. Cztery, od Suscepty tego Manifestu y

27Aresztu Złł. Dwa, Szlachcie y Woźnemu z Tarnawy iadącym

28z Aresztem tych Kozakow do Manasterzyszcz Złł. Trzy, temuż

29Woźnemu na drogę do Winnicy zeznawać Areszt Złł. Cztery,

30Gro. Dwadzieścia, Woźnemu iadącemu z Tarnawy do Zabuza[?]

31na Tradycyę Złł. Trzy, Gro. Piętnaście, Jm. Pu Błażewiczowi

32z Dyspozycyi Pańskiey y dokumentu Jego Złł. Sto, Jm. P.

33Chilińskiemu Leśniczemu Lasow Międzyrzyckich JW. Chorą-

34żego Lit. na Zasługi lub za Zabrane rzeczy przez Gromadę Biało-

35jezierską do woli Skarbu[?] Pieniądzy Lasowych Towarzysza[?] dał

36w Roku przeszłym iak dokument Jego swiadczy Złł. Dziewięćdzie-

37siąt Osm, Jm. Pu Błażewiczowi pod czas Tradycyi Dobr Zabuzań-

38skich na Assygnacyą Pańską na inne potrzeby Złł. Sześćset Czter-

39[reklamant:] dzieści Cztery

k. 216 (skan 0218, strona prawa)

1dzieści Cztery, Gro. Trzy, na drogę z Winnicy do Daszowa do Ma-

2jora Balewicza dla Ludzi Złł. Trzy, Majorowi Balewiczowi w Da-

3szowie od Ludzi Sześciu Hetmanow na Ukrainę Złł. Osmdziesiąt

4Dziewięć, iadąc z Tarnawy do Dobr Nadnieprskich dla odebrania

5Jntraty na Konie Rossyiskie, Szlacheckie, y Kozackie, iako y Kom-

6parenta, ktorych było Koni Dwadzieścia Dwa, Ludzi tyleż wydał Złł.

7Czterdzieści Sześć, Kozakowi na drogę z Worobijowki z Listami do W.

8Pana do Lwowa Złł. Dziewięć, Hetmanom z Repertem[?] iadącym

9do Majora Balewicza do Biletowki[?] oznaymuiąc mu, że Haydama-

10cy Ludzi Jego pokłuli, w Białymjezierzu Złł. Dwadzieścia Cztery, ia-

11dąc z Worobijowki do Tarnawy na Konie Szlacheckie y Kompta,

12Kozackie ktorych było Dwadzieścia Osm, Ludzi tyleż Złł. Trzydzie-

13ści Cztery Gro. Dwadzieścia Sześć, iadąc z Tarnawy do Winnicy na

14Koni Sześć, Ludzi tyleż Złł. Pięć, Jm. Pu Bartkiewiczowi dał na dro-

15gę, Mostowe, y Grobelne iadącemu po Sol do Berdyczowa Złł. Cztery

16Groszy Osmnaście od Konceptu trzech Manifestow pko Przewoskie-

17mu Złł. Osmnaście Groszy Dwadzieścia Sześć, za Extrakty tychże Mani-

18festow y Autentykowanie Złł. Osm Groszy Piętnaście Kozakom nadrogę

19dwum[?] do Lwowa do W. Pana z Papierami Złł. Dziesięć Od Konceptu

20Dwoch Manifestow Złł. Cztery, za Extrakty Manifestow Złł. Sześć, Kozakowi

21z Papierami do Lwowa Złł. Sześć, Od Listow Trzech na Poczcie do Ra-

22chini y Lwowa Złł. Jeden Gro. Sześć, Za Płachtę dla Gospodyni Folwar-

23czney Złł. Dwa Gro. Piętnaście Za Pardwie[?] Postołow dla Parobka y Chło-

24pca Złł. Dwa, Za Garki do Nabiału y Wiadra na wodę Złł. Jeden Gro.

25Dwadzieścia Sześć, Sobie wziął na Zasługi Złł. Dziewięćdziesiąt Osm, nadro-

26gę Ludziom Dwom do Worobijowki z Tarnawy Złł. Dwa, Sadlińskiey

27Gospodyni in Vim Zasług Złł. Trzy, Kopsemu[?] Parobkowi Złł. Cztery, Za

28Płachtę y Zapaskę Kramną Namitkę Switę, dla Gospodyni Złł. Dwa-

29dzieścia Trzy Gospodyni Folwarczney Jn vim Zasług, Złł. Trzy Grosz Je-

30den, Jm. Pu Zbikowskiemu Towarzyszowi okupuiąc Furaż na Groma-

31dę Uciemięzliwy włożony Złł. Czternaście, Bednarzowi od roboty Trzech

32Pułbeczkow Złł. Dwa, Szewcowi od roboty Trzech Par butow dla Cze-

33ladzi Dworskiey Złł. Jeden Gro. Osmnaście, Za Gorzałki Spustow Dwa

34na Cztery Tłoki w Tarnawie Złł. Szesnaście Gro. Trzy, Posłał przez

35Wasyla Woyta Terlickiego do Lwowa Panu Złł. Dwa Tysiące Temuż

36Wasylowi z Kozakiem iadącemu na drogę Złł. Dziesięć, od Oblaty Re-

37[wersu?] Pańskiego Kompanowi danego Złł. Trzy, Od roborowania Skryptu

38[…] Pańskiego na Złł. Tysiąc Jm. Pu Załanowskiemu[?] Złł. Trzy, od Mani-

39festu pko Popowi Złł. Cztery Wziął sobie za Rok Tysiąc Siedmset Sześć-

40dziesiąt Osmy z należącey Zasługi Złł. Sto Pięćdziesiąt od Stancyi

41[reklamant:] w Winnicy

k. 216v (skan 0219, strona lewa)

1w Winnicy za Lat dwie Złł. Pięćdziesiąt, Wyexpensował na Trunki dla

2Jchm. PP. Palestry kaptuiąc ich dla Jnteressow Pańskich Złł. Dwadzieścia

3Sześć, wyexpensował na rożne Potrzeby y drobiazgi ogrodowe Złł. Dwa-

4dzieścia Osm, Wyexpensował na Żyto, Pszenicę, Pszono, Krupy, Sol, Oma-

5stę Siedząc bez trzy Miesiące w Winnicy w Roku Tysiąc Siedmset,

6Sześćdziesiąt Osmym, Złł. Czterdzieści dwa, Gro. Dwadzieścia, Za Syr Ma-

7sło, Płutno należące ze Skarbu Pryncypała Złł. Osmdziesiąt, Dał A-

8brahamowi Froimowiczowi Arędarzowi Kumeykowskiemu, y Judce

9Michlewiczowi Arędarzowi Piekarskiemu niemniey Jankielowi Koso-

10wiczowi Arędarzowi Łuczańskiemu na ich własną potrzebę w Woro-

11bijowce die Decima Decembris Millesimo Septingentesimo Sexa-

12gesimo Octavo Anno iako swiadczą dokumenta Złł. Dwadzieścia Osm

13Dał Sapse Arędarzowi Worobijowskiemu y Abramkowi Froimowiczo-

14wi w Daszowie dla Majora Balewicza od ktorego Ludzi brali Szopią[?]

15na dalszą Ukrainę aby mieli bespieczny przeiazd y robienie Jnteressu

16na Gruncie wraz ze mną oprocz Pańskich Pieniędzy iako wyżey iest

17wyrażono Złł. Pięćdziesiąt Sześć, iako dokument swiadczy, Dał Sapsie

18iako iego własny dokument swiadczy pożyczonym sposobem na własną

19iego potrzebę w Worobijowce Złł. Dwadzieścia Jeden, od Manifestu de

20diligentia wypłacił Jm. Pu Błażewiczowi podług dyspozycyi Pańskiey

21Złł. Dwieście, Wziął sobie in vim Zasług Złł. Sto, Za koncept Mani-

22festu pko Popowi Tarnawskiemu Złł. Dwa, od Manifestu pko Jm. Pu

23Kulczyckiemu y Jnnym w Kancellaryi Złł. Dwa Gro. Piętnaście, Za Kon-

24cept tegoż Manifestu Złł. Jeden, Za koncept Manifestu z Jngrossa-

25cyą wszystkich Prowentow y Całey Expensy Złł. Osm. A po skończo-

26nych Obrachunkach Dobr Jntrat, y Prowentow, na fundamencie tak

27dawnych obowiązkow Listownych y ustnych tegoż W. Pryncypała

28Zostaiąc, a ile przy uskarżeniu na nieszczęśliwość tego Kraiu y szko-

29dę swą przez to hultaystwo podniesione. otrzymawszy replikę de die

30#od Taxy miodu, y konia, wraz z wyręczeniem tegoż miodu y konia

31Złł. Osm, Jtem Szlachcie y Woźnemu za otaxowanie tych rzeczy Złł.

32Dwa Groszy Dwadzieścia Pięć. Między temi rzeczami było w Złocie y

33Srebrze rożney monety Złł. Poll. Sześćset Dziewięćdziesiąt, ktore Pienią-

34dze wraz z rzeczami Zabrali de Die Vigesima Septima z Rachini Mil-

35lesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno quo ad punctum mo-

36żby wyrażone Litery his formalibus Nad stratą WPana Jego Do-

37Serdecznie Załuię, Bog lepszy nadgrodzi to, y ia usiłować zechcę y

38będę nieprzestannie widział Jego attencyą dla mnie, gdy tedy w czasie

39teraźnieyszym nieszczęśliwym tak znaczna ruina y szkoda w Dobrach

40bez osobistey remonstracyi temuż W. Pryncypałowi niemoże zostać

41Zaczym jako w tych nieszczęśliwych czasach tenże Compns utratę poniosł

42przez Gromady Białojezierską y Worobijowską na Gruncie onego z Jn-

43Manifestem obiaśnionym jako to Rabunek pod Kompa[?] Mituszem[?] Podupa-

44[…]nturami[?] […] […]towanemi z Sukniami, Bielonemi[?] y Zegarkiem[?]

45[reklamant:] Valoris

k. 217 (skan 0219, strona prawa)

1Valoris Rubli Czternaście. Kulbakę z pod Chłopca Mituchem[?] z ba-

2kami y Olstrami ze wszystkim wartuiącą Rubli Osm, Musztukow

3Gdańskich ze wszystkim nawiązaniem rzemiennym Rubli Cztery,

4Uzdeczek dwie z kręconego rzemienia ze wszystkim nawiązaniem

5Złł. Dziesięć, Koszul Szwabskich Siedm Rubli Dziewięć, Kon-

6tusz Perłowy[?] Francuskiego Sukna mało chodzony Rubli Dzie-

7sięć, Żupan Drojetowy Czarny z podszewką barchanową Rubli Dwa-

8naście, Jubka Karmazynowa barankami podszyta kaftanowate-

9mi, potrzeby jedwabne, mało co chodzona Rubli Czternaście, Prze-

10ścieradeł lnianych Cztery, Rubli Cztery, Poszewek Szwabskich Trzy,

11y Wal Jeden, Złł. Dziesięć, Piernat Jeden, Poduszek trzy, Wał Jeden,

12z nasypkami y pierzem Rubli Pięć, Kołdra nowa bagaziowa[?] na

13bawełnie z prześcieradłem wartuiąca Rubli Sześć, Pas rzemienny Złł.

14Sześć, Ryngortow dwa z rzemienia czarnego Złł. Cztery, Zgrzebło

15Jedne Złł. Trzy Buty kozłowe Nowe Złł. Sześć, Chłopięcych koszul

16Konopnych dwie Złł. Trzy, Brzytew Francuskich Trzy Złł. Pięć, Kan-

17czuk Złł. Jeden, Derh[?] wełnianych podszytych dwie, Złł. Czternaście

18Spodnie Karmazynowe Rubli Sześć, Uzdzienice rzemienia białego

19Dwie Złł. Pięć, Chustek dwie bawełnianych Złł. Osm, Dla Jnteressu

20Pryncypała iadąc Kompt z Worobijowki do Tarnawy z Rewizo-

21rem Jm. P. Czernięgowiczem dla odebrania Jnwentarzow, ale tam go

22niezastawszy z Tarnawy do Winnicy dla uczynienia Manifestu z

23drogi nagley y złey, Koń bułany wartuiący Czerwonych Złotych

24Osmnaście zerwawszy się w tey drodze zdechł, Koń kary, ktorego

25wziął Pan Przewoski iako dokument Jego swiadczy y Manifest w

26Grodzie Złł. Dziewięćdziesiąt Sześć, Kobyłkę gniadą wziął Kryżano-

27wska[?] Szlachcic Tarnawski na ktorey uciekaiąc po wybranych

28Jntratach z Worobijowki do Tarnawy pod nim zdechła wartu-

29iąca Rubli Osm, Eodem Anno zwieziono Zboża do Gumna Jęczmie-

30nia kop Sto Czterdzieści Siedm, Snopkow kop Dziewięć, Kono-

31pi Płoskoni kop Jedenaście Garcu Dziesięć, Białkowskiey Wdo-

32wie Żyta kop Pięć, Zwieziono do Gumna Żyta kop Trzysta

33[Sześć?]dziesiąt Siedm, Snopkow kop Trzydzieści Pszenicy y

34Surżku kop Osmdziesiąt Dziewięć, Owsa kop Trzysta Dziewięćdziesiąt

35Hreczki kop Dwieście Pięćdziesiąt Sześć, ceterum[?] Prosa Dwieście Siedmdzie-

36siąt Trzy Snopow Pięćdziesiąt Cztery, Siana Sążni we trzech Stertach

37Trzydzieści Dwa, Lnu kop Trzy. Omłot tey że teraźnieyszey Ozimego Żyta a

38die Vigesima Prima Augusti usq. ad diem Decimam quartam Septembris

39kop Pięćdziesiąt Pięć, namierzono z tego Czetwer. Trzydzieści […] miarek trzy

40Expens tego omłotu Żyta dla Kabanow Czett. Jeden wysiano na Łanie Żyta

41[reklamant:] Czett.

k. 217v (skan 0220, strona lewa)

1Czett. Pięćdziesiąt Sześć, Osmuszek Siedm, dla Kabanow Czett. Jeden, O-

2młocono Pszenicy Kop Osmnaście Namierzono Czett. Dziewięć, Miarkę Je-

3dną, Wysiano Pszenicy na Łanie Czett. Osm, Wziołem sobie y dla Czela-

4dzi Czett. Jeden, y Miarkę Jedną. Po obiaśnionych Prowentach y Expen-

5sach gdy zachodzi nadgroda iedynym tylko Kontraktem puszczenia

6Dobr ex re Dziedzica pro re Ekonoma obiaśniona, też detrunkuiące[?]

7y do rąk odebrawszy nadgrodę, Szkod podług Listownego opisu przyj-

8muiąc resztę należytości, gdzie tylko w sposobnieyszym czasie Bog po-

9zwoli widzenia się z Tymże Wiell. Pryncypałem, iako Jego własność

10y istotę do rąk onegoż oddać y wyliczyć, przyrzeka y oświadcza się, albo

11też W. Pryncypał Komparentowi w się będzie podług słuszności komu nale-

12żało, teraz zas ile w niebespieczeństwie Życia swego Zostaiąc na wierność

13y istotę tegoż wyrażenia swego na niniejszym czasie wysłuchania a prze-

14siebie wykonania przysięgi cielesney w niniejszym Grodzie pretendował

15by, gdyby wiedział że ten postępek Prawny, y Sprawiedliwy mogł uczy-

16nić Żadaniom Manifestantis koniec, że zas nieczyni, przeto tę całą rze-

17telność w Czasie z Prawa y słuszności należytym zaprzysiądz iesli tego

18potrzeba będzie wyciągała tenże Comparens oświadcza ktore oświad-

19czenie Coram praesentibus Actis ogłosiwszy o przyięcie onego prosił Co y

20otrzymał. Stanisław Dott[?] Witkowski Komor[nik] Nur.[?] Rzędzik pułsu-

21ty[?] tombakowy pozłacany na tasmie jedwabney, Jrchą podszyty Złł. Sześć-

22dziesiąt Cztery, Pas mędlowy[?] Złotem przerabiany mało chodzony Złł.

23Pięćdziesiąt, Czapkę z Siwym baranem wierzch grodeturowy kitay-

24ką podszyta Złł. Dwadzieścia Osm, Rękawice Łosie mało chodzone Złł.

25Pięć Kamlotu Łokci Osmnaście, Łokieć po Złł. Dwa Gro. Piętnaście, na

26Parę Sukien, Podszewka Płucienna do Żupana, Cięciwka[?] Srebrna do

27Kontusza Ziberka[?] Jedwabne Złł. Sześćdziesiąt Dziewięć Kuczma Siwa

28mało chodzona Złł. Dziewięć Paski Jedwabne do Szabli Złł. dziesięć,

29Kitayki sztuka na żupan zimowy z podszewką barakanową y je-

30dwabiu tut[?] do szycia y bawełna Złotych Czterdzieści Cztery za

31szarawary mało chodzone Złł. Dwadzieścia Cztery, Dek[?] czerwony

32podszyty płutnem Złł. Dwadzieścia Osm, Kilim na ścianę turec-

33kiey roboty Złł. Dwadzieścia Trzy, Sukna Łokci Dziesięć łokieć

34po Złł. Cztery na parę Sukien dla Człeka Złł. Czterdzieści

35Podszewka do tego żupana y sznurek Złł. Osm, Sukna łokci

36Trzy, na spodnie dla Człeka Złł. Dziesięć, groszy piętnaście

37Sukna Francuskiego Łokci osm Złł. Osmdziesiąt Osm, Czapkę,

38rękawice, pas dla Człeka Złł. Szesnaście groszy dwadzieścia, Pod-

39szewka barakanowa do Żupana łokci Pięć, Złł. Dwadzieścia Jeden

40Ręcznik, Obrus, nożow pardwie[?], stołowych łyżek dwie cynowych

41Złotych Dwadzieścia, Skura kozłowa na Buty złotych Osm,

42Skura Surowa na biały rzemień iuż wyprzątnona[?] Złł. Dwa-

43naście Płutna Szwabskiego łokci Dwadzieścia, łokieć po groszy

44Dwadzieścia Osm na bieliznę Złotych Osmnaście groszy Dwa-

45[reklamant:] dzieścia

k. 218 (skan 0220, strona prawa – góra)

1dzieścia, Musułbasu[?] łokci Dwanaście Złł. Trzynaście, baranków

2siwych Dwa po Złł. Dziewięć Złł. Osmnaście Sukna Ćwier-

3ci Trzy na Wierzchy do Czapek Złł. Trzynaście groszy piętnaście

4sznurek jedwabny do żupana y kontusza y ziberka[?] Złł. Dziesięć.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt bardzo długi (ok. 7 stron) – rachunek ekonoma dóbr ukraińskich w posesji kontraktowej Jakuba SASIMOWSKIEGO (w rkp. wyraźnie „Sasimowski”, „J. Sasimowski mp.”; w aktach 213, 311, 336–337 odczytywany jako „Łasimowski[?]” – do ujednolicenia), starosty turzańskiego [?]; dzierżawy od Rzewuskich, „JWW. Chorążych Lit.” (Stanisław Rzewuski, chorąży W. Ks. Lit., i Katarzyna z Radziwiłłów, por. akty 285–288; rewizor Czernigowicz, komisarz Stefan Grodecki – rejent grodzki chełmski, rezydujący w Pohrebyszczach). Struktura: (1) wstęp – manifest in diligentia z powodu ciągłych tumultów, niebezpieczeństwa życia i zmiany rządców; (2) przychody pieniężne 1768 (w rublach i złotych): czynsze, raty arend, dziesięcina pszczelna, oczkowe, wymiar młynowy, kosowe, z wsi Tarnawa, Terlica, Worobijówka, Łuka, Kumejki, Białojezierze, Piekary, Popowce; (3) rozchody 1768 (podróże do Lwowa i Winnicy, oblaty i intromisje, manifesty, posłańcy kozaccy, zboże na zasiew, zasługi, okna karczmy wybite przez hajdamaków, gorzałka „co hajdamacy niedopili” po śmierci Winnickiego itd.); (4) kwit generalny J. Sasimowskiego (Rachnia [?], 17 I 1769) na 814 rubli i 1 złp 19 gr oraz 143½ rubla wypłacone Grodeckiemu i 851 złp 15 gr wydatków; (5) rachunek zboża 1768 (żyto, pszenica i surżyk, jęczmień, gryka, krupy, proso i pszono, owies – z wykazem dłużników gromady, konopie, płótno, siano); (6) zboże z folwarku worobijowskiego i białojezierskiego; (7) przychody i rozchody 1769 (m.in. 2000 złp posłane do Lwowa przez wójta terlickiego Wasyla, skrypt na 1000 złp od Łukanowskiego, zboża zabrane przez wojska rosyjskie 22 V 1769 na furaż, napad kozaków monasterzyskich – manifest przeciw Lanckorońskiemu, areszt Zwierzchowskiego w Pohrebyszczach, posłańcy do majora Balewicza [Balowicza?] w Daszowie – hetmani (żołnierze) rosyjscy jako eskorta); (8) zakończenie: komparent zobowiązuje się rozliczyć z pryncypałem i gotów jest zaprzysiąc rachunek; (9) rejestr rzeczy zrabowanych mu przez gromady białojezierską i worobijowską (rząd koński, stroje, pościel, płótna, sukna, broń białą – łącznie z gotówką 690 złp w złocie i srebrze zabraną 27 [?] 1768). Liczne terminy gospodarcze: „Czetwert/Osmuszka/Miarka” – miary zboża (czetwierć kaniowska); „Kopa” – 60 snopów; „Oczkowe” – opłata od ula; „Kosowe” – opłata za koszenie; „Podoroszczyzna[?]” – opłata drogowa (?); „Tłoka” – praca gromadzka; „Hetmancy” – żołnierze rosyjscy (?). Pisarz akcentuje straty z koliszczyzny (zabici Winniccy, posesorzy Tarnawy). Wiele kwot i nazw miejscowych w dolnych, zalanych wierszach stron odczytanych częściowo.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2X 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Stanisław Witkowski, ekonom dóbr Tarnawa i innych należących do posesji Jakuba Sasimowskiego [?], starosty turzańskiego [?], chcąc zabezpieczyć dochody pryncypała i swoje sumienie wobec nieustających tumultów, niebezpieczeństwa życia i zmian w zarządzie, a nie mogąc osobiście zdać rachunków, złożył do akt szczegółowy rachunek: przychody pieniężne z 1768 r. z czynszów, rat arendarskich, dziesięciny pszczelnej, wymiaru młynowego i kosowego wsi Tarnawa, Terlica, Worobijówka, Łuka, Kumejki, Białojezierze, Piekary, Popowce oraz rozchody (podróże, oblaty, intromisje, manifesty, posłańcy, zboże na zasiew, zasługi, szkody od hajdamaków); wpisał kwit generalny Sasimowskiego z Rachni [?] (17 I 1769) potwierdzający przyjęcie 814 rubli i rozliczenie wydatków; rozliczył zbiory żyta, pszenicy, jęczmienia, gryki, prosa, owsa, konopi i siana (z wykazem chłopów zalegających z owsem); podał przychody i wydatki 1769 r. (m.in. 2000 złp wysłane pryncypałowi do Lwowa, furaż zabrany przez wojska rosyjskie, napad kozaków monasterzyskich, areszty i manifesty, opłacenie eskorty rosyjskiej od majora Balewicza w Daszowie). Oświadczył gotowość rozliczenia się z pryncypałem i zaprzysiężenia rachunku oraz dołączył rejestr rzeczy zrabowanych mu przez gromady białojezierską i worobijowską (rząd koński, stroje, pościel, sukna, kilim turecki i in., a także 690 złp w złocie i srebrze).

Transkrypcja

k. 218 (skan 0220, strona prawa)

1Areszt Ludzi Nadwornych w Stu-

2pniku ad Affectationem JW. Czosnowskiego

3Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Dnia Drugiego Miesiąca Octobris.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winn. y przedemną Mi-

6chałem Jedleckim Namiestnikiem Burgrab. y Vice Regent. Grodz. Winn.

7Stanowszy Oczewisto Woźny Gnał. Wwa Bracł. y Jnn. Opatrzny

8Nestor Maxymenko w moc wierney Rell. swoiey dobrowolnie Zeznał Jż on

9Roku y Miesiąca na Akcie wyrażonego Dnia Drugiego na Prawne Za-

10danie JW. Jozefa z Obor na Wielkim Czosnowie Kolumny Czosnow-

11skiego Winnicky y Ułanow. Stty, pozostałey, y Sukcessorow niegdy

12Urz. Pawła Kwiatkowskiego okrutnie Zabitego maiąc przy sobie Stro-

13nę Szlachty Urz. Jchm. Panow Jana Kasperskiego y Bazylego Łozowi-

14ckiego dla tym większey Wiary użytych, był w Dobrach Wsi Kołakach[?]

15gdzie będąc Urz. Jchm. Panow Jana Landra iakiegokolwiek Jmienia Jwa-

16szkiewicza Dyspozytora Stupnickiego, Niewiadowicza[?], Jasińskiego Ko-

17złowskiego, Marcina Makowskiego, Danilewiczow Braci trzech, Bilskie-

18go Namiesnika Szlachty Gratialistow, Wierzbickiego, Suchorowskiego,

19Mierzejowskich Dwoch, Szymańskiego, Kuczewskiego, Łatyńskiego Sawi-

20ckiego Berezeckich Braci dwoch, Pawła Hayduka, Paulika, y całą Gro-

21madę Stupnicką y Kołakowską naieźdników, y Wiolatorow, y Zaboy-

22cow u W. Jm. Pana Krzysztofa Michałowskiego Podcz. Bracł. Pułkowni-

23ka Woysk Koron. aresztował, y prawnie przypieczętował, ktory Areszt Wiell.

24Krzysztof Michałowski Podcz. Bracł. przyiąwszy, pomienionych Are-

25sztowanych do rozprawy prawney dotrzymać deklarował, y Submitto-

26wał się. Oczym niniejsze wierne tegoż Woźnego Zeznanie, ktory nie-

27umieiący Pisma krzyż kładnie Nestor Maxymenko ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Uzupełnienie aktu 322 (manifest Sołskiego imieniem Czosnowskiego i Brzozowskiego przeciw Krzysztofowi Michałowskiemu o napad na Podorożną [?] i zabójstwo Pawła Kwiatkowskiego): areszt sprawców. Lista obżałowanych prawie identyczna z aktem 322; tu koniuszy zapisany „Jan Lander” (w akcie 322 „Land[?]”), dyspozytor „Iwaszkiewicz” (w 322 „Iwasilkowicz[?]”), dochodzi „Niewiadowicz[?]” i „Sawicki”. Wieś „Kołaki[?]” = gromada „Kołakowska” (w akcie 322 „Kołakowce[?]”). „ad affectationem” – na żądanie; „pozostałey” – zapewne „pozostałej [wdowy]” po Kwiatkowskim – w rkp. skrót niejasny; „submittować się” – poddać się (zobowiązać). Na lewym marginesie pionowa notka kolacjonowania: „Lect. cum Copia Woyciechowski mmd.”.

Streszczenie

2X 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, woźny generał województwa bracławskiego Nestor Maksymenko zeznał, że tego dnia, na żądanie Józefa Kolumny Czosnowskiego, starosty winnickiego i ułanowskiego, wdowy i sukcesorów okrutnie zabitego Pawła Kwiatkowskiego, ze szlachtą Janem Kasperskim i Bazylim Łozowickim był we wsi Kołaki [?] i tam u Krzysztofa Michałowskiego, podczaszego bracławskiego, pułkownika wojsk koronnych, obłożył aresztem jego ludzi – koniuszego Jana Landra, dyspozytora stupnickiego Iwaszkiewicza, Niewiadowicza [?], Jasińskiego, Kozłowskiego, Marcina Makowskiego, trzech braci Danilewiczów, Bilskiego (namiestnika szlachty gracjalistów), Wierzbickiego, Suchorowskiego, dwóch Mierzejowskich, Szymańskiego, Kuczewskiego, Łatyńskiego, Sawickiego, dwóch braci Berezeckich, Pawła Hajduka, Paulika oraz całe gromady Stupnika i Kołak – jako najeźdźców, gwałtowników i zabójców. Michałowski przyjął areszt i zobowiązał się stawić aresztowanych do rozprawy prawnej. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 218 (skan 0220, strona prawa)

1Areszt w Zarwańcach Urz.

2Palińskiego ex requisitione

3Urroz.[?] Betkiewiczow.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego.

5Miesiąca Octobris Trzeciego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winn.

7y przedemną Michałem Jedleckim Namiestnikiem Burgrab-

8stwa y Vice Regentem Grod. Winn. Stanowszy Oczewisto

9Woźny General Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Szlachetny

10Błażey Liniewski[?] in vim suae verae ac fidelis Relationis

11palam publice liberoq. recognovit Jż On Roku y Dnia na A-

12kcie wyrażonego Die Secunda Octobris ad Affectationem

13Juridicamq. requisitionem Urod. Jchm. Pań. Państwa

14Anny Matki Katarzyny Corki, Jana Syna Betkie-

15wiczow był w Dobrach Wsi Zarwańcach na Części Wiell.

16[reklamant:] Jm. Pana

k. 218v (skan 0221, strona lewa)

1Jmci Pana Ostrowskiego Chor. Bracł. tu w Wwie Bracł.

2a Powiecie Winn. leżących gdzie będąc z Szlachtą sobie przy-

3tomną Urod. Jchm. PP. Franciszkiem Hrynowieckim[?]

4y Szymonem Chołowińskim u Woyta y całey Gromady Urod.

5Jm. Pa Palińskiego Ludwika Dyspozytora teyże Części z Sprzę-

6tem domowym w Grzywnach prawnych aresztował y pra-

7wnie przypieczętował, ktory Areszt tak Woyt jako y Cała Gro-

8mada Jmieniem Pana Swego benevole przyiąwszy do rozpra-

9wy prawney dotrzymać deklarowali y submittowali się, a tak

10On Woźny Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się

11przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu swego uczynił y

12zeznał Relacyą de quo praesens ejusdem Ministerialis Relatio Mlis

13qui supra ignarus scribendi Signum Crucis Sanctae

14posuit Błażey Liniewski[?] ⊕

Objaśnienia i tłumaczenia

Nazwiska niepewne: woźny „Błażey Liniewski[?]” (może Liniecki; por. akt 311 – woźny Błażej Kieniewski[?], zapewne ta sama osoba), rekwirenci „Betkiewicze[?]” (w nagłówku „Bethiewiczow”), szlachcic „Franciszek Hrynowiecki[?]”. „W grzywnach prawnych aresztował” – obłożył aresztem pod karą prawną (grzywną); „benevole” – dobrowolnie; „submittować się” – poddać się, zobowiązać; „in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice liberoque recognovit” – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał. Zarwańce – część Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego (por. akt 346). Szymon Chołowiński – zapewne ten sam co Chołewiński w akcie 338.

Streszczenie

3X 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, woźny generał województwa bracławskiego Błażej Liniewski [?] zeznał, że 2 X 1769, na żądanie Anny (matki), Katarzyny (córki) i Jana (syna) Betkiewiczów [?], w obecności szlachty Franciszka Hrynowieckiego [?] i Szymona Chołowińskiego, w części wsi Zarwańce (pow. winnicki) należącej do Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, obłożył aresztem pod grzywną prawną Ludwika Palińskiego, dyspozytora tej części, wraz ze sprzętem domowym, u wójta i całej gromady; wójt i gromada dobrowolnie przyjęli areszt imieniem pana i zobowiązali się dotrzymać go do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 218v (skan 0221, strona lewa)

1Maa nne Grocholskich

2in diligentia ac Elimi-

3natione Widendy

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Octobris Piątego Dnia

6Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi

7Winn. y przedemną Michałem Jedleckim Namie-

8stnikiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grod. Winn.

9Comparens personaliter Urod. Andrzey Brudnicki[?] Jmieniem y

10z wyraźnego zlecenia WW. Jchm. Panow Marcina

11Chorążego Winn. y Franciszka Podstolego Bracł. Podstar.

12Grod. Winn. Dobr Miasta Strzyżawki y Pietniczan Dzie-

13dzicow, in diligentia eorumq. Principalium suorum in eum sensum

14manifestuie się, Jż WW. Comptis Pryncypałowie lubo maią

15Widendę Manifestacyi w Actach Grod. Winn. sub Die De-

16cima Octava Julii Millesimo, Septingentesimo, Sexage-

17simo, Nono, Anno pko Wiell. Kownackiemu y Wiell. By-

18kowskiemu uczynioną, a że nie pragną w dalsze wchodzić

19litigia Juris, więc wyż nadmienioną tranzakcyę niniey-

20szy Comparens de consensu et scitu Pryncypałow swoich prae-

21senti Manifestatione eliminuie y za nieważną ma

22et in diligentia supra expressorum iterata mani-

23festatur vice Andrzey Brudnicki[?] mmd.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Widenda” – zapewne „widymus”/wizja lub oświadczenie (tu: manifestacja z 18 VII 1769 zapisana jako „widenda manifestacyi”); „eliminacya” – wykreślenie, unieważnienie wpisu; „in diligentia eorumque principalium suorum in eum sensum” – dla zachowania pilności i swoich mocodawców w tym sensie; „litigia iuris” – spory prawne; „de consensu et scitu” – za zgodą i wiedzą; „supra expressorum iterata manifestatur vice” – imieniem wyżej wymienionych ponownie manifestuje. Grocholscy – dziedzice Strzyżawki (por. akt 320). Nazwisko komparenta („Brudnicki[?]”) niepewne. Na marginesie pionowa notka kolacjonowania („Lect. cum Copia Woyciechowski mmd.”).

Streszczenie

5X 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Andrzej Brudnicki [?], imieniem i z wyraźnego polecenia Marcina Grocholskiego, chorążego winnickiego, i Franciszka Grocholskiego, podstolego bracławskiego, podstarościego grodzkiego winnickiego, dziedziców miasta Strzyżawka i Pietniczan, oświadczył, że choć jego mocodawcy mają w aktach grodzkich winnickich widendę manifestacji z 18 VII 1769 przeciw Kownackiemu i Bykowskiemu, to nie chcąc wchodzić w dalsze spory prawne, za ich zgodą i wiedzą eliminuje tę czynność i uznaje ją za nieważną.

Transkrypcja

k. 218v (skan 0221, strona lewa)

1Maa nne Wiell. Pruszyńskich

2Łowcz. Trembowl. pko WW.

3Szczeniowskim Star. Trecht.

4Małż. de diligentia respectu

5Summy na Bochennikach

6Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego.

7Miesiąca Octobris Piątego Dnia.

8Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winn.

9y przedemną Michałem Jedleckim Namiesnikiem Bu-

10rgrabstwa y Vice Regentem Grod. Winn. Comparens personaliter

11[reklamant:] Wielmożny

k. 219 (skan 0221, strona prawa)

1Wiell. Jan Bal Miedźwiecki Stoll. Mścisł. subveniendo indemnitati Sub-

2stantiae WWch Pruszyńskich Łowczych Trębowell. Małżkow przychila-

3iąc się do dawnieyszych Manifestow, owszem na fundamencie Prawa

4onei wspieraiąc pko WWm Szczeniowskim Stom Trachtemirow.

5Małżkom Nne tychże wyżey wyrażonych WW. Pruszyńskich Łowcz.

6Trębow. Małżow a Pryncypałow swoich skarży y manifestuie się oto Jż

7gdy WW. wzwyż wyrażeni Obżałł. zaciągnowszy Summy u WW.

8Pryncypałow y w oneyże puściwszy Zastawnym Kontraktem Do-

9bra Wieś Bochenniki w teyże Possessyi Dobr wielkie y niezno?ne

10przeszkody czynili, y do tego tychże WW. Pryncypałow przyniewo-

11lili, że od Kontraktu y Possessyi Dobr Bochennik odstąpić musie-

12li a że ab Actu recessus ani Summa nieoddana, ani Prowizya tych-

13że WW. Pryncypałow niedochodzi, Zaczym zostawuiąc y zachowu-

14iąc wolne dopomnienie się tymże WW. Pryncypałom, y ostrzegaiąc

15całość powinney należytości Nne quorum Supra de praemissis queritur

16et Manifestatur. Jan Bal Miedźwiecki mmd.

Objaśnienia i tłumaczenia

„Łowczowie Trembowelscy” – Pruszyńscy (małżonkowie); „Starostowie Trechtymirowscy” – Szczeniowscy (por. akty 144–147, 156: Stanisław Szczeniowski, starosta trechtymirowski). „subveniendo indemnitati substantiae” – zapobiegając szkodzie majątku; „ab actu recessus” – od chwili ustąpienia; „nomine quorum supra de praemissis queritur et manifestatur” – imieniem wyżej wymienionych skarży się i manifestuje o powyższe. Jan Bal Miedźwiecki – stolnik mścisławski (por. akt 321). Notka kolacjonowania na marginesie.

Streszczenie

5X 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem i wicerejentem grodzkim winnickim, Jan Bal Miedźwiecki, stolnik mścisławski, imieniem małżonków Pruszyńskich, łowczych trembowelskich, nawiązując do wcześniejszych manifestów, manifestował przeciw małżonkom Szczeniowskim, starostom trechtymirowskim: zaciągnąwszy u Pruszyńskich sumę i oddawszy im w zamian kontraktem zastawnym wieś Bochenniki, Szczeniowscy czynili im w posesji wielkie i nieznośne przeszkody i zmusili do ustąpienia z kontraktu i posesji, a od tej chwili ani nie zwrócili sumy, ani nie płacą prowizji. Komparent zastrzega mocodawcom prawo dochodzenia całej należności.

Transkrypcja

k. 219 (skan 0221, strona prawa)

1Maa Nne WW. Pruszyńskich

2Ł. T. pko W. Bykowskiemu P. M.

3Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Octobris Piątego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winn. y prze-

6demną Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgr. y Vice Re-

7gentem Grodzkim Winn. Compns Personaliter Wiell. Jan Bal Mie-

8dźwiecki Stoll. Mścisł. Nne WWch Jchm Państwa Pruszyńskich

9Łowczych Trębowell. Małżkow Dobr Jakuszyniec Dziedziców a

10Pryncypałow swojch solennie pko Wmu Panu Bykowskie-

11mu Podstolicowi Mozyrsk. Dobr Zarwaniec Części swey Dzie-

12dzicowi skarży y manifestuie się oto: Jż Wiell. Obżałowany

13niekontentuiąc się dawnieyszemi wiolencyami w Gruntach y

14Lasach Jakuszynieckich owszem onei codziennie nawie ite-

15rando iako dawniey w Jnne Państwa Poddaństwu przybytym

16Dęby y Lasy Jakuszynieckie z Kisielow wycinać y wywozić

17pozwolił, y wyprzedawał, tak y teraz też lasy, y dęby wyprze-

18daie, y wycinać dopuszcza, y dozwala, a do tego drogę staroda-

19wną zabrał, Ludzi iadących na roboty bije, wozy rąbie, obdziera,

20y gwałtownie od swey odgania własności, Parobków radlących

21okrutnie pobił, y z własnych gruntow Jakuszynieckich to jest Kisie-

22lami nazwanych pospędzał, Siana Poddaństwu Jakuszynieckiemu

23kopic Czterdzieści na właściwych onychże gruntach robione okrutnie [?]

24zbiwszy zabrał, Dębow w przeszłym roku Pięćset, w teraźniey-

25szym blisko Sta na stronę sprzedał, a co większa Dworzysz Dwana-

26ście w Zarwańcach WWm Pryncypałom należące y Działem da-

27wnym [?] przypadłe gwałtownie pod siebie stante moderno disturbio

28[reklamant:] kraiu

k. 219v (skan 0222, strona lewa)

1Kraiu pod niebytność w Dobrach swych Pryncypałow podbiwszy

2y przywłaszczywszy, Pola, Sianożęci, Sady do tychże Dworzysk na-

3leżące wraz podgarnione używa, pożytki wszelkie bierze, y od nay-

4mnieyszych użytkow oddala, Dla czego niniejszy Compns tak o

5przywłaszczenie grontow, y Dworzysk, Sprzedanie Dębow y Lasow

6iako y pokrzywdzenie Poddaństwa, bicia, y Zabory Sian y chudo-

7by Salvam Actionem WW. Pryncypałom ostrzegaiąc, teraz ra[?]ne [?]

8Emissor [?] Nne quo supra Manifestat. Jan Bal Miedźwiecki mmd.

Objaśnienia i tłumaczenia

Skróty nagłówka: „Maa Nne WW. Pruszyńskich Ł. T. pko W. Bykowskiemu P. M.” = Manifestatio nomine Wielmożnych Pruszyńskich, łowczych trembowelskich, przeciwko Wielmożnemu Bykowskiemu, podstolicowi mozyrskiemu. „Compns personaliter” (comparens personaliter) – stawiwszy się osobiście; „iterando” – powtarzając, raz po raz; „stante moderno disturbio kraiu” – w czasie obecnego zamieszania w kraju (aluzja do niepokojów konfederacji barskiej); „salvam actionem … ostrzegając” – zastrzegając prawo do skargi; „nomine quo supra manifestat” – imieniem jak wyżej manifestuje. Końcówka „teraz ra[?]ne [?] Emissor [?]” nieodczytana pewnie. „Kisiele” – nazwa części (uroczyska) gruntów jakuszynieckich („z Kisielow”, „gruntów … Kisielami nazwanych”). „W Jnne Państwa Poddaństwu przybytym” – sens niepewny (może: poddanym przybyłym z innych dóbr). Słowo przed „zbiwszy” (wyglądające na „okrutnie”, jak w wierszu wyżej) niepewne. „Dworzysz Dwanaście … Działem dawnym [?] przypadłe” – dwanaście dworzyszcz (osad chłopskich) w Zarwańcach, przypadłych Pruszyńskim dawnym działem. Por. inne manifesty Jana Bala Miedźwieckiego imieniem Pruszyńskich (akty 321, 354). Jakuszyńce i Zarwańce – wsie sąsiednie pod Winnicą (por. akt 346).

Streszczenie

5X 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Jan Bal Miedźwiecki, stolnik mścisławski, imieniem małżonków Pruszyńskich, łowczych trembowelskich, dziedziców dóbr Jakuszyńce, manifestował przeciw Bykowskiemu, podstolicowi mozyrskiemu, dziedzicowi części dóbr Zarwańce: obżałowany, nie poprzestając na dawniejszych gwałtach w gruntach i lasach jakuszynieckich, jak dawniej pozwalał wycinać, wywozić i sprzedawać dęby i lasy jakuszynieckie z uroczyska Kisiele, tak i teraz je sprzedaje i dozwala wycinać; zagarnął starodawną drogę, ludzi jadących do robót bije, wozy rąbie, obdziera ich i przemocą odpędza; parobków orzących okrutnie pobił i spędził z gruntów jakuszynieckich zwanych Kisielami; zabrał 40 kopic siana zrobionego przez poddanych jakuszynieckich na ich własnych gruntach; w zeszłym roku sprzedał na stronę 500 dębów, w bieżącym blisko 100; a nadto, korzystając z zamieszania w kraju i nieobecności pryncypałów w ich dobrach, zajął przemocą dwanaście dworzyszcz w Zarwańcach należących do Pruszyńskich z dawnego działu, przywłaszczył sobie przynależne do nich pola, sianożęci i sady, używa ich i pobiera wszystkie pożytki. Komparent zastrzega mocodawcom prawo do skargi o przywłaszczenie gruntów i dworzyszcz, sprzedaż dębów i lasów, krzywdy poddanych, pobicia oraz zabór siana i bydła.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 219v (skan 0222, strona lewa)

1Maa Star. Chaskiela Jekowicza Oby-

2watela Tulczyńskiego, pko Wmu P. Go-

3styńskiemu M. y Jnnym o Zabor y prze[?]taxacię [?]

4Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Octobris Szostego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winn. y przedemną Michałem

7Jedleckim Namiesnikiem Burgr. y Vice Regentem Grodz. Winn. Compns

8Pter Starozakonny Chaskiel Jekowicz Dobr Miasta Tulczyna JW. Jmci Pana

9Woiewody Kijow. Dziedzicznych Obywatel przychilaiąc się do Prawa y Spra-

10wiedliwości, oraz Kontraktu Die Prima Maj Roku przeszłego Tysiąc Siedm-

11set Sześćdziesiąt Osmego na Arędę Karczemną Dobr Wsi Kuniczego w tymże

12Kluczu Tulczyńskim leżących danego, tudzież Kondycyi et nexus tegoż Kon-

13traktu, na pko Wmu Panu Franciszkowi Lubicz Gostyńskiemu Mcie [?] Przyłuskie-

14mu Dobr tychże wyż wyrażonych Kuniczego Zastawnemu Possesorowi, Panu,

15y Urodz. Antoniemu Makomaskiemu Kommissarzowi czyli Dyspozytorowi

16świadczy y manifestuie się oto: Jż Jchm Obżałł. usilnie będąc potrzebni

17Arędarza na Arędę Karczemną do Dobr Wsi Kuniczego, którego trudność ma-

18iąc w czasie przeszłorocznym wynaleść Starozakonnego Manifestanta

19różnemi sposobami Urodz. Jmć P. Makomaski deklaracyami sam po razy kil-

20ka w domu Manifa będąc sprowadził, y do skontraktowania tey Arędy

21z teraźnieyszym Manifestantem przyszedł, w których Dobrach Manifns na-

22leżycie zaczowszy gospodarować, y to niedługo bo tylko niedziel Siedm niby

23to gospodaruiąc ledwie co z duszą kryiąc się z tychże Dobr, w spokoynieysze miey-

24sce zjechać musiał, a wszystkie swoje Gospodarstwo jako to Kotły, y cały War-

25sztat browarny, Zboże w ziarnie, Słody, Syrowiec, Metty [?], Wiszniaku dobre-

26go patoką nalanego pułkufek niepełny, y dwa Antały pełne, y Jnnego rożne-

27go naczynia gospodarskiego tamże na gruncie ad mentem Kontraktu sobie

28danego Woytowi y Gromadzie wraz z Kluczami, do wolney Jego dyspozy-

29cyi oddał, który Woyt y Gromada więcey Niedziel Szesnastu, swoim try-

30bem Gospodaruiąc, Kotły y Warsztat cały w niwecz zruynowali, y obrócili

31do którey ruiny Manfns teraźnieyszy z płaczem tylko przyszedłszy zno-

32wu własne de noviter [?] Gospodarstwo dźwigaiąc, prowadzić zaczoł które

33przed Ruską Filipowką do dnia Siodmego Miesiąca Marca w Roku tera-

34źnieyszym Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątym skończyć musiał,

35albowiem Urodz. Makomaski do dnia Pierwszego Maja ad mentem wspo-

36mnianego Kontraktu gospodarować niedał, y Obowiązkom Kontraktu swe-

37go sprzeciwił się, gdyż Arędy dotrzymać niedopuścił, jednakże żadnego nie

38maiąc względu do teraźnieyszego Manfa w takowey nieszczęśliwości zostaią-

39cego tenże Jchm Pan Makomaski wymogł na tymże Manifcie jako kwity

40świadczą za [?] pierwszy Urodz. Antoniego Truszewskiego Roku Tysiąc Siedmset Sześć-

41[reklamant:] Dziesiąt Osmego

k. 220 (skan 0222, strona prawa)

1dziesiąt Osmego Die Decima Octobris na Summę Zł Poll. Sto Trzydzieści to iest

2Stawczyzny [?] wypłacił Zł Poll Osmdziesiąt, a za Zł Poll Pięćdziesiąt, powinien

3był Jm P. Truszewski dołożyć, in vim Raty, aże tego niedołożył, więc Manfns

4nie wi[nien] [?] temu przyczyny, powtorny Anno Currenti Millesimo Septingentesimo,

5Sexagesimo, Nono, Die Vigesima Aprilis, w Kuniczym datowany na Summę

6Zł Poll Tysiąc, Trzysta Sześćdziesiąt Jeden, Grosz Jeden, Ręką Urodz. Antoniego

7Makomaskiego podpisany Temuż Chaskielowi Jekowiczowi teraźnieyszemu

8Manifestantowi Arędarzowi Kunickiemu służący, Trzeci Anno Eodem tamże w

9Kuniczym Die Vigesima Tertia Ejusdem tegoż Jmci P. Makomaskiego Ręką

10podpisany na Zł Poll Szesnaście temuż Starozakonnemu Chaskielowi da-

11ny, Czwarty Eodem Anno Die Vigesima Septima Mensis Ejusdem tamże

12w Kuniczym datowany Ręką tegoż Urodz. Makomaskiego podpisany na Sum-

13mę Zł Poll Dwadzieścia Gr. Siedmnaście. Piąty tegoż ręką Urodz. Mako-

14maskiego Die Vigesima Nona Ejusdem Mensis na Summę Zł Poll Dwana-

15ście y Gr. Dwadzieścia Dwa. Szosty Anno Currenti Millesimo, Septingen-

16tesimo, Sexagesimo, Nono, Die Quinta Maj Dokument Temuż Chaskie-

17lowi na Summę Zł Polsk. Sześćset, Siedmnaście, y Gr. Dziewięć, na po-

18zostałe Długi na Ludziach Kunickich tegoż Jmci Pana Makomaskiego podpi-

19sany, y Starozakonnemu Chaskielowi teraźnieyszemu Manfwi służący

20dosyć wszystkiey Summy ad mentem tegoż Kontraktu na Dobra Wieś

21Kunicze danego, Starozakonny Chaskiel nolens volens wypłacić musiał

22do Skarbu Wmu Pa Gostyńskiego Mty [?] Przyłuskiego Summy Zł Poll Dwa

23Tysiące, Siedmdziesiąt, Siedm, y Gr. Dziewiętnaście, tym się jeszcze W.

24Obżałł. niekontentuiąc przez Osobę Urodz. Makomaskiego dysponował,

25aby za resztuiącą Summę Dziewięćset, Dwadzieścia Dwa Zł Poll y Gr. Jede-

26naście niby ad mentem tegoż Kontraktu Onemu należącą, Bydła rogatego

27Sztuk Czterdzieści, jako to Woły robocze y nierobocze, Krowy Cielne, Jałowki, de [?]

28Beczkę z rożnemi rzeczami, w czasie teraźnieyszey publiczney ruiny napakowa-

29ną y zadnioną, których rzeczy w beczce będących Sam Manfns zupełnie wszy-

30stkich pamięcią zasiągnąć niemoże, oprocz których, Rur Trzy miedzianych,

31cały Warsztat browarny y Jnne naczynia Gospodarskie na kilka Tysięcy wyno-

32szące zabrać, y ze szczętem zruynować dopuścił, y te rzeczy wyż nadmienione

33wszystkie, lub nie, oczym teraźnieyszy Manfns należycie niejest Jnformo-

34wany do Urzędu Mieyskiego Tulczyńskiego zaprowadziwszy, ad velle et

35libitum sui bez przytomności teraźnieyszego Manfa nawet y żadnego Żyda

36krewnego lub cudzego otaxował, y w tymże Urzędzie Tulczyńskim otaxowa-

37wszy Bydła lepsze wyłączywszy y rzeczy wybrakowawszy do Dobr swoich

38Polskich zapędzić y zawieść kazał, Jnne zaś rzeczy zbrakowane u Woyta

39Tulczyńskiego nazwanego Medwidia do sprzedania zostawić zlecił, Spo-

40mniony zaś Woyt Tulczyński Kwartalnemu tameyszemu Staroz. Szlomie

41sam z Miasta uchodząc do Konserwacyi zostawił, który Kwartalny pier-

42wey Zamkiem Tulczyńskim, a potym Mieszczanami oswiadczywszy, tę

43beczkę odbił, y mało tamtych rzeczy zastawszy w Woz z sobą na ucieczkę

44zabrał, a zaś Jupę karmazynową Białogłowską Lisami podszytą y

45Srebrnemi galonami Obłożoną na kołnierzu y na bokach na prozbę

46y rekwizycyą Staroz. Moszka Szynkarza Odalskiego [?] krewnego Żony

47Chaskielowey do Rąk oddał, która Jupa z rąk tegoż Moszka do rąk Staroz.

48Chaskiela teraźnieyszego Manifta dostała się zgnojona, Futro całe Liskiego

49[reklamant:] wypadłe

k. 220v (skan 0223, strona lewa)

1wypadłe, Podszewka y Sukno tylko się trzyma. Przeto zapobiegaiąc dalszey krzy-

2wdzie swojey od W. Obżałł. niewinnie poniesioney zruynowanym zostawszy nie za-

3chowuiąc Obowiązkow Kontraktu co do Osoby Staroz. Chaskiela teraźnieyszego Zała-

4[?] ściągaiących się w czasie teraźnieyszey nieszczęśliwości mniey uważaiąc, szcze-

5gólnie dogadzaiąc Jnteressowi swojemu bez żadnego respektu wymodz preten-

6duie [?] Zupełną Summę Trzy Tysiące Zł Poll których nietylko tenże Kontrakt,

7lecz sama Sprawiedliwość W. Obżałł. oddać nienakaże, więc uciekaiąc się do

8teyże Sprawiedliwości in verificationem Emissor wyż wyrażoną Jupę kar-

9mazynową przed Aktami Grodz. Winn. prezentował, y one Woźny Gen[?] Opa-

10tiny [?] Michał Radliński w przytomności Urodz. Jchm PP. Pawła Stotusiń-

11skiego [?] y Jana Janikowskiego też Jupę z plecami Futra Liskiego y podsze-

12wki zgniłemi w Summie Talarach bitych Siedmiu otaxował, y Urzę-

13downie otaxowaną rursus do siebie odebrał. A zatym Jdem Manfns tak

14o nieważność taxy bydeł, y rożnych swojch rzeczy w Urzędzie Mieyskim

15Tulczyńskim nastąpioney, tudzież o krzywdę swoję Manifestuie się pro-

16sząc tak Compns Manfcyi Jako Woźny taxy Copiam Actis Connotari, co

17y otrzymali Chaskiel Jekowicz. Woźny przy Krzyżyku podpisuie się. Mi-

18chał Radliński +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Manifest Żyda-arendarza (spisany po polsku przez pisarza grodzkiego). „Pter” (personaliter) – osobiście; „Kondycyi et nexus” – warunków i zobowiązań (kontraktu); „ad mentem kontraktu” – zgodnie z treścią kontraktu; „Ruska Filipówka” – prawosławny post przed Bożym Narodzeniem (od 15/28 XI), tu jako termin; „in vim raty” – tytułem raty; „Anno currenti millesimo septingentesimo sexagesimo nono, die vigesima Aprilis” – w bieżącym roku 1769, dnia 20 kwietnia (dalsze daty: 23, 27, 29 IV, 5 V 1769); „nolens volens” – chcąc nie chcąc; „resztująca suma” – pozostała reszta; „ad velle et libitum sui” – według swej woli i upodobania; „in verificationem” – na dowód; „rursus” – z powrotem; „copiam actis connotari” – (prosząc), by kopię wpisano do akt. „Woźny” – Michał Radliński, woźny generał (?), „Opatiny [?]” niejasne. Tytuł Gostyńskiego „Mcie Przyłuskiemu / Mty Przyłuskiego” – zapewne miecznik przyłucki [?]; nagłówek ma „Wmu P. Gostyńskiemu M.”. „Zała-[?]” na k. 220v nieodczytane. „Stawczyzny [?]”, „Metty [?]” (zapewne rodzaj zapasów browarnych/gorzelnianych), „de noviter [?]”, „de [?]” po „Jałowki” – odczyty niepewne. „Wiszniak … patoką nalany” – nalewka wiśniowa zaprawiona miodem-patoką; „pułkufek” – pół kufy. Wieś Kunicze leżała w kluczu tulczyńskim dóbr wojewody kijowskiego (Franciszka Salezego Potockiego, dziedzica Tulczyna), zastawionych Gostyńskiemu. „Kwartalny” – starszy kwartału (dzielnicy) żydowskiej w Tulczynie. „Uchodząc do konserwacyi” – uciekając w bezpieczne miejsce (zamieszki 1768–1769). Jekowicz: w nagłówku „Jekowicza”, w tekście „Jekowicz/Jekowiczowi” (pod koniec „Jekowicz”).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6X 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Żyd Chaskiel Jekowicz, obywatel miasta Tulczyna (dziedzicznego wojewody kijowskiego), opierając się na kontrakcie z 1 V 1768 na arendę karczemną we wsi Kunicze w kluczu tulczyńskim, manifestował przeciw Franciszkowi Lubiczowi Gostyńskiemu, (miecznikowi przyłuckiemu [?]), zastawnemu posesorowi Kunicza, i Antoniemu Makomaskiemu, jego komisarzowi i dyspozytorowi. Makomaski, nie mogąc znaleźć arendarza, kilkakroć osobiście namawiał Chaskiela i zawarł z nim kontrakt. Po siedmiu tygodniach gospodarowania Chaskiel, ratując życie, musiał uciec w bezpieczniejsze miejsce, zostawiając kotły, warsztat browarny, zboże, słody, nalewkę wiśniową i naczynia wójtowi i gromadzie, którzy przez 16 tygodni wszystko zrujnowali. Po powrocie odbudował gospodarstwo i prowadził je do 7 III 1769, lecz Makomaski nie dał mu dotrwać do 1 V i zerwał kontrakt; mimo to wymógł na nim zapłaty, potwierdzone kwitami (10 X 1768 Truszewskiego; 20, 23, 27 i 29 IV oraz 5 V 1769 Makomaskiego), łącznie 2077 zł 19 gr wpłaconych do skarbu Gostyńskiego. Za rzekomą resztę 922 zł 11 gr kazał zabrać 40 sztuk bydła rogatego oraz beczkę z rzeczami spakowaną w czasie zamieszek, trzy miedziane rury, warsztat browarny i inne sprzęty wartości kilku tysięcy, oszacował je samowolnie w urzędzie miejskim tulczyńskim bez obecności Chaskiela i jakiegokolwiek Żyda, lepsze bydło i rzeczy kazał odprowadzić do swoich dóbr w Polsce, resztę zostawił do sprzedaży u wójta tulczyńskiego Medwidia. Wójt, uciekając z miasta, zostawił je kwartalnemu Szlomie, który beczkę odbił i część rzeczy zabrał na wóz, a karmazynową jupę damską podszytą lisami i obszytą srebrnym galonem oddał Moszkowi, szynkarzowi [?], krewnemu żony Chaskiela – jupa wróciła zgniła, z wypadłym futrem. Obżałowani domagają się pełnych 3000 zł. Na dowód Chaskiel okazał jupę w grodzie; woźny Michał Radliński w obecności Pawła Stotusińskiego [?] i Jana Janikowskiego oszacował ją na 7 talarów bitych. Manifestant protestuje o nieważność taksy bydła i rzeczy w urzędzie tulczyńskim i o swoje krzywdy.

Transkrypcja

k. 220v (skan 0223, strona lewa)

1Maa Nne JWW Platerow WM. y Jnnych

2pko JWW Krasickim S.M.

3Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Octobris Szostego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winn. y przedemną Michałem

6Jedleckim Namiesnikiem pro tunc Burgr. y Vice Regentem Grodz. Winn.

7Compns Pter Urodz. Jmć Pan Krzysztof Kozicki iak tylko o manifeście die Sexta Se-

8ptembris Anno Currenti Nne JWW Hrabiow Krasickich Stow Merecz. pko

9JWW Pryncypałom Comptis w Aktach niniejszych uczynionym wielu nie-

10sprawiedliwemi Obiekcyami napełnionym mogł powziąć wiadomość,

11tak zaraz przychilaiąc się do Prawa Pgo Dekretow, y rożnych Dokumentow

12Granice między Dobrami Klucza Daszowskiego a Dobrami Rachnami, y

13Jnnemi okazuiących, tak zaraz Nne et ex Commisso JWW Platerow Wdow

14Mścisław. Dobr Klucza Daszowskiego Dziedziców, W. Wolskiego tychże Dobr

15Ekonoma, Ur. Kozłowskiego Pułkownika y Tyszewicza Rotmistrza Ludzi

16Nadwornych Solennie na pko JWW Elżbiecie z Rejow Matce, y Franciszko-

17wi Synowi Hrabiom Krasickim Stom Merecz. Żali protestuie się y na

18niesłuszne Obiekcye żadnemi Jnkwizycyami dowieść y wyprobować ni-

19gdy niemogące remonstruie się w takowy sposob: Jż JWW Wdowie Mści-

20sław. iako dostatecznie Praw Kor. maią w ostrzeżeniu zachowanie, tak

21ani sami przez się ani przez WW Ekonomow, Pułkownikow, Rotmistrzow

22bądź iakimkolwiek tytułem Sług swojch, żadnego pko wyrokom onych

23niedopuszczaią wykroczenia, owszem by wszelkie Prawa nienaruszenie

24w Obrębach swojch trwały, usilnego na to dokładaią starania, Do-

25bra zaś Klucz Daszowski ile że w Granicach swojch tak Autentyczne-

26mi Dokumentami, iako granicznemi Znakami, et antiquo usu są U-

27twierdzone, tak tych Dokumentow y Znakow Granicznych przestępować ni-

28gdy nieważą się. Jchm tylko Obwinieni, czyli bardziey onych Kommissarze

29y Gubernatorowie szukaiąc iakowegoś dla JWW Obwinionych Panow swo-

30ich przypodobania, czy dla siebie niesprawiedliwych zyskow na to szczegol- [?]

31nie swoje wysilili usiłowania, ażeby Autentyczne Dokumenta uchylili, znaki

32graniczne zniszczyli, Antiquum Usum nadwerężyli, y przyiaźń sąsiedzką zer-

33wali, kiedy mniey [?] poważaiąc Prawa Pte mniey dbaiąc na Ukaranie za

34[reklamant:] przestąpieniu

k. 221 (skan 0223, strona prawa)

1przestąpienie temuż Prawu nieochybnie nastąpić maiące Poddaństwu Dobr

2Rachnow, Hunczy, y Jnnych Corealitatem z Dobrami Klucza Daszowskiego ma-

3iących w nie kwestyowane Daszowskie Gronta in pacifico Usu, Ab antiquo

4Zostaiące, w żadney Sprzeczce nigdy niebędące, gwałtownie wdzierać się do-

5puścili, Pola orać, Sianożęci jedne tratować, drugie kosić, Lasy wycinać,

6y dezolować niezbronili, czyli podobno ut supponit [?] licencyowali [?], y chcąc

7w swoje nieprawne czyny, wprawne zamienić kroki manifestem swoim

8żądali, Jakoby JOW Pryncypałowie Comptis nasławszy Ludzi swojch

9Nadwornych na Gronta Dobr Rachen, Hunczy, y Siemierzynek [?], Zboża

10oraz grani [?] jedne zabrali, za drugie jakoweyści satysfakcyi wyma-

11gali, który Zarzut, iako istotnym jest oczernieniem tylko, bo nigdy

12niepraktykowany tak żadnemi Jnkwizycyami dowiedziony bydź

13niemoże, gdyż Poddaństwo wyż wspomnianych Dobr Rachen, Hun-

14czy, Siemierzynki [?] z swemi Dyspozytorami, iakie tylko Dobrom

15Klucza Daszowskiego uczynić mogli przykrości przez ustawiczne w

16Gronta wdzieranie się te wszystkie czyniąc się bydź niewinnemi, na

17Ludzi JOW Pryncypałow Manftis zwalili, a ztąd niemałe Oczernie-

18nie przynieśli, Przeto Ur. Compns widząc tak wielkie w Grontach

19Klucza Daszowskiego podziałane krzywdy, de praemissis omnibus

20contra praenominatos Jnculpatos Manifestat et remanifestatur

21Vicibus. Krzysztof Kozicki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpowiedź (remanifest) strony Platerów na manifest Krasickich z 6 IX 1769 (por. akty 325–326 i manifesty Michała Stefanowicza imieniem Krasickich). Skróty: „Maa Nne JWW Platerow WM. y Jnnych pko JWW Krasickim S.M.” = Manifestatio nomine Jaśnie Wielmożnych Platerów, wojewodów mścisławskich, i innych przeciw JWW Krasickim, starostom mereckim; „Pter” (personaliter) – osobiście; „pro tunc” – ówczesnym; „Prawa Pgo” – prawa pospolitego; „Nne et ex commisso” – imieniem i z polecenia; „Żali protestuje się” – żałośnie protestuje; „remonstruje się” – przedstawia swe racje; „et antiquo usu” – i dawnym zwyczajem (użytkowaniem); „corealitatem … maiących” – graniczących (mających współrealność) z dobrami klucza daszowskiego; „in pacifico usu ab antiquo zostające” – od dawna w spokojnym użytkowaniu; „ut supponit [?]” – jak przypuszcza (?); „de praemissis omnibus contra praenominatos inculpatos manifestat et remanifestatur vicibus” – o wszystko powyższe przeciw wymienionym obwinionym manifestuje się i remanifestuje (wzajemnie). Nazwa dóbr Krasickich w tym akcie zapisana wyraźnie: „Dobrami Rachnami”, „Dobr Rachnow”, „Dobr Rachen” – co potwierdza odczyt „Rachny” z wcześniejszych aktów (por. 325). Trzecia wieś: „Siemierzynek / Siemierzynki” [?] – odczyt niepewny (to samo co „Remiżyczki [?]” w akcie 325 i „Niemierzyczki [?]” w akcie 327; właściwa forma nazwy nieustalona – pierwsza litera S lub N). „grani [?]” – niepewne. „szczegol- [?]nie” – odczyt niepewny. Imię syna Krasickiej podane tu: Franciszek.

Streszczenie

6X 1769 przed Michałem Jedleckim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Krzysztof Kozicki, dowiedziawszy się o manifeście z 6 IX 1769 wniesionym imieniem hrabiów Krasickich, starostów mereckich, przeciw jego mocodawcom, a opierając się na prawie pospolitym, dekretach i dokumentach granicznych między kluczem daszowskim a dobrami Rachny i innymi, imieniem i z polecenia Platerów, wojewodów mścisławskich, dziedziców klucza daszowskiego, oraz ekonoma Wolskiego, pułkownika Kozłowskiego i rotmistrza ludzi nadwornych Tyszewicza, protestował przeciw Elżbiecie z Rejów i jej synowi Franciszkowi, hrabiom Krasickim, starostom mereckim. Twierdzi, że Platerowie ani sami, ani przez swoich ekonomów i oficerów nigdy nie dopuszczają naruszenia prawa, a klucz daszowski ma granice potwierdzone dokumentami, znakami granicznymi i dawnym użytkowaniem; to raczej komisarze i gubernatorzy Krasickich, szukając przypodobania się panom lub własnych zysków, starali się podważyć dokumenty, zniszczyć znaki graniczne i zerwać przyjaźń sąsiedzką: pozwalali poddanym Rachen, Huńcza i innych wsi wdzierać się w spokojnie od dawna użytkowane grunty daszowskie, orać pola, tratować i kosić sianożęci, wycinać lasy. Zarzut, jakoby ludzie nadworni Platerów zabierali zboże z gruntów Rachen, Huńcza i Siemierzynek [?] i żądali za nie zadośćuczynienia, jest oczernianiem, niemożliwym do udowodnienia – to poddani tych wsi wraz z dyspozytorami, wyrządzając szkody kluczowi daszowskiemu, zrzucili winę na ludzi Platerów. Komparent manifestuje i remanifestuje o wszystkie powyższe krzywdy.

Transkrypcja

k. 221 (skan 0223, strona prawa)

1Maa Miastkowskiego o Zagi-

2nienie Papierow.

3Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Octobris Szostego Dnia.

5[dalsza część strony pusta, przekreślona wielkim znakiem „Z”]

Objaśnienia i tłumaczenia

Pisarz wpisał tylko nagłówek („Maa” = manifestatio) i datę; tekstu manifestu nie wpisano, a pozostałą część karty wypełnia wielki znak kasacyjny w kształcie litery Z (zabezpieczenie przed późniejszym dopisaniem). Wpis nie ma numeru marginalnego – numeracja rękopisu przechodzi od 353 do kolejnego aktu na następnej karcie. Imię Miastkowskiego nie zostało podane.

Streszczenie

6X 1769 – rozpoczęty, lecz niewypełniony wpis manifestacji Miastkowskiego o zaginięcie papierów (dokumentów): zapisano jedynie nagłówek i datę, resztę karty przekreślono.

Transkrypcja

k. 221v (skan 0224, strona lewa)

1Maa Nne W. Ostrowskiego Ch. B.

2de Diligentia Sui.

3Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Octobris Siodmego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winn. y przedemną

6Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgrabstwa y Wice Regen-

7tem Grodz. Winn. Compns Pter Urodz. Jm Pan Michał Stefano-

8wicz Nne Wiell. Bogdana Ostrowskiego Chor. Bracł. Szy-

9mona Bykowskiego Woyskiego Bracł. na pko Wiell. Anto-

10niemu y Joannie z Nitosławskich Pruszyńskim Łowcz. Tremb.

11Małż. Urodz. Janowi Balowi Miedźwieckiemu Plenipotento-

12wi Manifestuią się oto: Jż Urodz. Jm Pan Miedźwiecki Pleni-

13potent niewiedzieć czyli ex Commisso WW. Pryncypałow swojch

14czyli swoim domysłem, pretext o Dworkow Dwanaście jako-

15by WW. Pruszyńskich było we Wsi Zarwańcach formować

16ważył się, y w Manifeście recenter zaniesionym wypisywać. A

17zatym Urodz. Manifestant o nieważność formowanego pretextu

18o Dworzysk Dwanaście aby ztąd iakowey WW. Pryncypało-

19wie w Substancyi swojey nieponieśli szkody w pilności

20Manifestuie się. Michał Stefanowicz mmp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpowiedź na manifest Jana Bala Miedźwieckiego imieniem Pruszyńskich z 5 X 1769 (akt 355), w którym zarzucono Bykowskiemu zajęcie dwunastu dworzyszcz w Zarwańcach. Skróty: „Maa Nne W. Ostrowskiego Ch. B. de diligentia sui” = Manifestatio nomine Wielmożnego Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, w pilności (dla zabezpieczenia) swojej; „Pter” (personaliter) – osobiście; „ex commisso” – z polecenia; „recenter zaniesionym” – niedawno wniesionym. Szymon Bykowski występuje tu jako wojski bracławski – w akcie 355 obżałowany to „Bykowski, podstolic mozyrski” (zapewne syn lub krewny). Imiona Pruszyńskich (Antoni i Joanna z Nitosławskich) podane po raz pierwszy w tej serii aktów. Por. akt 346 (Ostrowski – dziedzic części Zarwaniec).

Streszczenie

7X 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Michał Stefanowicz, imieniem Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, i Szymona Bykowskiego, wojskiego bracławskiego, manifestował przeciw małżonkom Antoniemu i Joannie z Nitosławskich Pruszyńskim, łowczym trembowelskim, i ich plenipotentowi Janowi Balowi Miedźwieckiemu: Miedźwiecki – nie wiadomo, czy z polecenia mocodawców, czy z własnego domysłu – wysunął w niedawno wniesionym manifeście roszczenie, jakoby we wsi Zarwańce było dwanaście dworków (dworzyszcz) należących do Pruszyńskich. Komparent, w pilności, protestuje o nieważność tego roszczenia, by jego mocodawcy nie ponieśli stąd szkody w swym majątku.

Transkrypcja

k. 221v (skan 0224, strona lewa)

1Maa Wiell. Lenkiewiczow C. M.

2in diligentia Sui.

3Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Octobris Siodmego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winn.

6y przedemną Michałem Jedleckim Namiesn. Burgr. y Wi-

7ce Regentem Grod. Winn. Osobiście się stawiwszy Wm Pan Kazimierz

8[reklamant:] Lenkiewicz

k. 222 (skan 0224, strona prawa)

1Lenkiewicz Cześnik Mińs. Dobr Wsi Kislickiego [?] do Klucza Komargr. należący

2wraz z Wiell. Małżką swoią Zastawny Possessor jak tylko o Manifeście przez

3JO Xcia Jmci Antoniego Swiatopełka Czetwertyńskiego Sty Daniec. [?] Roku idą-

4cego Dnia Trzeciego Marca w Aktach niniejszych uczynionym dowiedział

5się, tak zaraz swym y Wiell. Anny z Bohdaszewskich Lenkiewiczowey

6Cześn. Mińs. Małżki swey Jmieniem w pilności Manifestuie się czyli rema-

7nifestuie w ten sposob: Jż JO Xże Jmć Antoni Czetwertyński Sta Danie[c.] [?]

8wiedząc dostatecznie że Summa Dziesięciu Tysięcy Zł Poll na Dobrach

9Wsi Kislickim [?] sposobem Zastawnym będąca Wiell. Manifestantom

10na Terminie Kontraktem oznaczonym wyliczona bydź powinna, o-

11świadczył Manifestem, uchilaiąc Terminu każdego czasu łatwość

12oddania oney, a dotąd za naleganiem nawet W. Rawiczego [?] się nie-

13oddaie, Przeto Wiell. Manifest. niedoczekawszy się Skutku oświadcze-

14nia JO Xcia Jmci Antoniego Czetwertyńskiego Sty Danie[c.] przerzeczoney

15Summy Dziesięciu tysięcy Zł Poll przed wpadnieniem jednak w

16Triennium, nieprzywiązuiąc się do Terminu Kontraktem oznaczone-

17go nietylko z rąk JO Xcia Jmci Antoniego Czetwertyńskiego S. D. z mocy

18Dekretu Działowego, ale też z rąk JO Xcia Jmci Janusza Czetwertyńskie-

19go Podkomor. JKMci podług zawartey Komplanacyi zawsze jednak za

20poprzedzaiącą bonifikacyą niedoborow zapobiegaiąc wszelkim prete-

21xtom cum praejudicio sui formowanym oświadczywszy powtornie w pil-

22ności swoim y Małżki swey Jmieniem Manifestuie się. Kazimierz Lenkiewicz mmp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Skróty: „Maa Wiell. Lenkiewiczow C. M. in diligentia sui” = Manifestatio Wielmożnych Lenkiewiczów, cześników mińskich, w pilności swojej; „Klucz Komargr.” – klucz komargrodzki (Komargród); „Sty Daniec. / S. D.” – tytuł ks. Antoniego Czetwertyńskiego, rozwinięcie niepewne (może „starosty …”); „Podkomor. JKMci” – podkomorzy Jego Królewskiej Mości; „triennium” – trzylecie (termin, po którym upływa możność dochodzenia / kontrakt); „dekret działowy” – wyrok o dziale dóbr między książętami Czetwertyńskimi; „komplanacya” – ugoda; „bonifikacya niedoborów” – wyrównanie (potrącenie) niedoborów; „cum praejudicio sui” – ze szkodą dla siebie. Sens: ks. Antoni Czetwertyński oświadczył manifestem z 3 III 1769, że zawsze jest gotów oddać sumę zastawną 10 000 zł na wsi Kislickie [?] w terminie kontraktowym, lecz jej mimo nalegań nie oddaje; Lenkiewiczowie, nie wiążąc się terminem kontraktu, oświadczają gotowość przyjęcia sumy (przed upływem trzylecia) zarówno od ks. Antoniego (z mocy dekretu działowego), jak i od ks. Janusza Czetwertyńskiego (według ugody), z uprzednim wyrównaniem niedoborów. Nazwa wsi („Wsi Kislickiego”, „na Dobrach Wsi Kislickim”) – odczyt niepewny. „W. Rawiczego [?]” – osoba pośrednicząca, odczyt niepewny.

Streszczenie

7X 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Kazimierz Lenkiewicz, cześnik miński, zastawny posesor (wraz z żoną Anną z Bohdaszewskich) wsi Kislickie [?] należącej do klucza komargrodzkiego, dowiedziawszy się o manifeście ks. Antoniego Światopełka Czetwertyńskiego z 3 III 1769, w pilności manifestował i remanifestował: ks. Antoni, wiedząc, że suma zastawna 10 000 zł ma być wypłacona manifestantom w terminie kontraktowym, oświadczył w manifeście, że jest gotów w każdej chwili ją oddać, a mimo nalegań, nawet przez Rawiczego [?], dotąd jej nie zwraca. Lenkiewiczowie, nie doczekawszy się skutku tego oświadczenia, nie wiążąc się terminem kontraktu, a przed upływem trzylecia, deklarują przyjęcie sumy zarówno od ks. Antoniego Czetwertyńskiego (z mocy dekretu działowego), jak i od ks. Janusza Czetwertyńskiego, podkomorzego JKMci (według zawartej ugody), zawsze jednak po wyrównaniu niedoborów, i zabezpieczają się przed wszelkimi wybiegami na ich szkodę.