Akty 401–440

Transkrypcja

k. 244 (skan 0246, strona prawa – dół)

1Areszt Urod. Kaznowskiego

2w Kropiwney ex Pte Wiell.

3Michałowskiey Łow. Zwinog.

4Roku Tysiąc, Siedmset, Szesćdziesiąt, Dziewiątego.

5Miesiąca Novembris Trzeciego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y prze-

7demną Antonim Jakowickim Namiesnikiem Burgrab-

8stwa Grodzkim Winnickim. Stanowszy Oczewisto Woźny

9Gtl. Wwa Bracł. y Jnn. Opatrzny Anton Harasymowicz w moc

10wierney Relacyi swojey iawnie y dobrowolnie zeznał. Jż On

11[reklamant:] Roku

k. 244v (skan 0247, strona lewa)

1Roku wyż na Akcie wyrażonego Miesiąca 9bris Drugiego Dnia na

2Affektacyą y prawną Rekwizycyą W. Jmć Pani Michałowskiey Łow. Zwinog.

3maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urz. Jchmć PP.

4Jozefa Samborskiego y Jana Harbuzowskiego [?] eo majoris evidenti-

5orisq Testimonii gratia sibi adhibitos był w Dobrach Wsi Kropiw-

6ney, gdzie będąc Urod. Jędrzeja Kaznowskiego Zawodcę u Wiell.

7Jmć Pana Krajewskiego Dobr pomienionych Possessora pomie-

8nionego Kaznowskiego w Tysiącu Grzywnach aresztował y przy-

9poręczył, ktory Areszt na Urodzonego Kaznowskiego włożony

10benevole przyiowszy, tegoż Kaznowskiego do rozprawy pra-

11wney dotrzymać deklarował y submittował się, A tak on Wo-

12źny Szlachtą sobie przytomną oswiadczywszy się z tamtąd

13powrocił, y tu przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu

14swojego uczynił y zeznał Relacyą. De quo psens Ejusdem

15Mlis Relatio. Mlis qui supra ignarus scribendi Crucem

16posuit Anton Harasymowicz +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Skróty i zwroty: „ex parte” – na żądanie; „Łow. Zwinog.” – łowczyna zwinogrodzka; „9bris” – Novembris (listopada); „zawodca” – zarządca (ekonom, „zawiadowca”); „w Tysiącu Grzywnach” – pod zakładem tysiąca grzywien; „benevole” – dobrowolnie (areszt przyjął zapewne posesor Krajewski – podmiot zdania pominięty); formuła końcowa jak w akcie 399. Michałowska, łowczyna zwinogrodzka – por. akty 41 i 271–273 (Kropiwna, spór Michałowskiej z Lubomirskim / Ostrowskim). Niepewne: nazwisko woźnego „Harasymowicz” (w nagłówku „Kamzymowicz [?]”), „Harbuzowskiego [?]”.

Streszczenie

3XI 1769 przed Antonim Jałowickim (zapisanym „Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Anton Harasymowicz zeznał, że 2 XI 1769 na żądanie Michałowskiej, łowczyny zwinogrodzkiej, ze szlachtą Józefem Samborskim i Janem Harbuzowskim [?], był we wsi Kropiwna i aresztował pod zakładem tysiąca grzywien Jędrzeja Kaznowskiego, zawodcę (zarządcę) u Krajewskiego, posesora tych dóbr, oddając go pod poręczenie; areszt przyjęto dobrowolnie z deklaracją dostawienia Kaznowskiego do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 244v (skan 0247, strona lewa)

1Areszt Urod. Czarneckiego y

2y Felczera w Lityniu na Probo-

3stwie ex Pte W. Michałowskiego

4Pod. Bracł.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiątego Dziewiątego.

6Miesiąca Novembris, Trzeciego Dnia.

7Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną

8Antonim Jakowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grod. Winn.

9Stanowszy Oczewisto Woźny Gtl. Wwa Bracł. y Jnn. Opatrzny Anton

10Harasymowicz w moc wierney y skuteczney Relacyi swojey iawnie

11y dobrowolnie zeznał. Jż on Roku wyż na Akcie wyrażonego

12Miesiąca Septembris Trzydziestego Dnia na Affektacyą y praw-

13ną rekwizycyą Wiell. Jmć Pana Krzysztofa Michałowskiego

14Podcz. Wwa Bracł. maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi

15wiary godnych Urz. Jchmć Panow Jozefa Samborskiego y Ja-

16na Harbuzowskiego eo majoris evidentiorisq Testimonii gra-

17tia sibi adhibitos był w Dobrach Mieście Litynie, gdzie będąc Mi-

18chałka [?] Felczera y Sebestyana Czarneckiego Szeregowego, ktorzy

19koni parę y rzeczy bardzo wiele z wozem u Wiell. Rekwirenta u-

20kradły, z Dobr Holak [?] do Dobr miasta Lityna uciekli, y tam ad psens

21u Wm Xiędza Swieykowskiego [?] Dziekana Lityń. Ciż obydwa Zbiegowie

22znayduią się, pomienionych zbiegow u tegoż Jmć Xiędza Dziekana Lityń.

23każdego z osobna w Tysiącu Grzywien aresztował y prawnie przyporęczył, kto-

24ry Areszt Wmć Xiądz Swieykowski [?] Dziekan Lityń. na Zbiegow włożony bene-

25vole przyiowszy, pomienionych Felczerka y Czarneckiego do rozpra-

26wy prawney dotrzymać deklarował y submittował się, a tak on

27Woźny Szlachtą sobie przytomną oswiadczywszy się z tam-

28tąd powrocił, y tu przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu

29swego uczynił y zeznał Relacyą. De quo psens Ejusdem

30Ministerialis Relatio, Ministerialis qui supra ignarus

31scribendi Signum Crucis posuit Anton Harasymowicz +.

Objaśnienia i tłumaczenia

W nagłówku marginalnym „y” powtórzone. Skróty i zwroty: „Pod. Bracł.” / „Podcz. Wwa Bracł.” – podczaszy województwa bracławskiego; „na Probostwie” – na plebanii; „ad praesens” – obecnie; „w Tysiącu Grzywien” – pod zakładem tysiąca grzywien; „benevole” – dobrowolnie; formuła końcowa – jak w akcie 401. Niepewne: „Michałka [?] Felczera” (w nagłówku „Felczerka” – może imię Michałko albo przydomek), „z Dobr Holak [?]” (nazwa dóbr Michałowskiego), „Swieykowskiego [?]” (dziekan lityński – por. Marcin Leonard Świejkowski, podsędek bracławski, akty 41–120). Data czynności: 30 IX 1769 (relacja wpisana dopiero 3 XI).

Streszczenie

3XI 1769 przed Antonim Jałowickim (zapisanym „Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Anton Harasymowicz zeznał, że 30 IX 1769 na żądanie Krzysztofa Michałowskiego, podczaszego bracławskiego, ze szlachtą Józefem Samborskim i Janem Harbuzowskim był w mieście Lityniu i tam u ks. Swiejkowskiego [?], dziekana lityńskiego, aresztował pod zakładem tysiąca grzywien dwóch zbiegów – felczera Michałka [?] i szeregowego Sebastiana Czarneckiego – którzy ukradli rekwirentowi parę koni i bardzo wiele rzeczy z wozem i zbiegli z jego dóbr Holak [?] do Litynia. Dziekan dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się dostawić obu zbiegów do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił znak krzyża.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 245 (skan 0247, strona prawa)

1Maa nne JW. Mniszka pko W. Radano-

2wiczowi Sdwo [?]

3Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Szostego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przede-

6mną Antonim Jakowickim Namiesnikiem Burgrabstwa

7Grodzkim Winn. Compns Pttr Wiell. Jan Bal Miedźwiecki

8Stolnik Mścisławski JW. Mniszka Chor. Koron. Plenipotent

9Solennie Tegoż JW. Pryncypała swego Jmieniem przeciwko

10W. Jmć Panu Radanowiczowi Subdelegatowi Grodz. Winn.

11skarży y Manifestuie się, oto: Jż W. Radanowicz na Re-

12kwizycye wielokrotne Papierow sobie od JW. Pryncy-

13pała powierzonych nieoddał y nieoddaie, a do tego o wy-

14dane [?] z Skarbu JW. Pryncypała na Uspokojenie Jchmć Pałęckich [?]

15od Kwerendy [?] Czym że niepopłacił, y w Proces nie po-

16trzebnie Tegoż JW. Pryncypała Jnwolwował, do płacenia [?]

17Osobę zubyż [?] wyrażone JW. Pryncypała przez Wiell.

18Jmć Pana Radanowicza pokrzywdzenie Jterato nomi-

19ne quo supra queritur et Manifestat. Jan Bal Miedź-

20wiecki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Skróty i zwroty: „Maa nne JW. Mniszka pko W. Radanowiczowi” – manifestacja imieniem Jaśnie Wielmożnego Mniszcha przeciw Radanowiczowi; „Sdwo [?]” – zapewne „Subdelegatowi” (skrót niejasny); „Chor. Koron.” – chorąży koronny (por. akty 154–159: Adam Mniszech z Bożenina, chorąży nadworny koronny); „Plenipotent” – pełnomocnik; „rekwizycye” – wezwania; „kwerenda” – poszukiwanie (w aktach), opłata za kwerendę [?]; „inwolwować” – wplątać; „iterato nomine quo supra queritur et manifestat” – ponownie imieniem jak wyżej skarży się i manifestuje. Jan Bal Miedźwiecki – stolnik mścisławski (por. akty 41–120, 367). Tekst pisany pospiesznie, środkowa część zdania (od „a do tego” do „pokrzywdzenie”) niejasna; niepewne: „wydane [?]”, „Pałęckich [?]”, „Kwerendy [?]”, „płacenia [?]”, „zubyż [?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6XI 1769 przed Antonim Jałowickim (zapisanym „Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan Bal Miedźwiecki, stolnik mścisławski, pełnomocnik Mniszcha, chorążego koronnego, manifestował jego imieniem przeciw Radanowiczowi, subdelegatowi grodzkiemu winnickiemu: Radanowicz mimo wielokrotnych wezwań nie oddał i nie oddaje powierzonych mu przez pryncypała papierów, a ponadto nie zapłacił [z sum wydanych ze skarbu pryncypała na zaspokojenie Pałęckich [?] / opłat za kwerendę [?]] i niepotrzebnie wplątał pryncypała w proces; o te krzywdy ponownie manifestuje (fragment środkowy niejasny).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 245 (skan 0247, strona prawa – dół)

1Maa nne JW. Mniszka Ch. Koron.

2pko Urz. Podobinskiemu o Zatopienie

3Młynow

4Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego.

5Miesiąca Novembris Szostego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnicki[emi]

7y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem Burgr.

8Grod. Winn. Compns Pttr W. Jm Pan Jan Bal Miedźwiecki

9Stol. Mścisł. Nne et ex Pte JW. Mniszka Chor. Kor. uti in

10scriptis ab Eod. Plenipotens Solennie pko Urod. Cujusvis

11Nnis Podobinskiemu Dobr Mieziakow [?] do Starostwa Win-

12nickiego należących Dyspozytorowi skarży y manifestu-

13ie się oto. Jż Urod. Obżałd wiedząc że w Sąsiedztwie Dobr z Su-

14prunowem [?] JW. Starosta Winn. w nienaruszoney z JW. Pryn-

15cypałem Cmptis zostawał przyiaźni, a chcąc tę poterzywdzić [?]

16[…]nem Dobr Sąsiedzkich y zniechceniem między Sąsiedztwa

17ponie[?]pokazać, y wymyślić Jntratę z swey Ekonomiki groble po-

18ny [?] Młynow Suprunowskich Zdając ważył się przez ktorey

19Szlogie [?] pola y Sianożęci, tudzież y Młyny Suprunowskie

20z gruntu pozatapiał, y w niebespieczność przydaiących Panow

21Poniechać [?] gdy Poddanstwo y Dobra pokrzywdzie, Jntrat

22z Młynow ustąpić pozbawił, ktory to pokrzywdzenie

23iezeliby z wyrażoney Dyspozycyi albo też z samego JW.

24Starosty wyniknąć miały […] […] zatym o tey z wyrażonemu

25Szlo[…] [?] […] […] Urodzonemu

26Obżałowanemu, iako y zwierzchności onegoż mm. [?]

27y JW. Staroście Winnickiemu Jterato Nomine quo supra

28queritur et Manifestat. Jan Bal Miedźwiecki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Ręka pospieszna, wiele wyrazów nieczytelnych lub niepewnych – akt odczytany częściowo. Skróty i zwroty: „Ch. Koron.” / „Chor. Kor.” – chorąży koronny; „nomine et ex parte” – imieniem i ze strony; „uti in scriptis ab eodem plenipotens” – jako pełnomocnik ustanowiony przez niego na piśmie; „cuiusvis nominis” – jakiegokolwiek imienia; „iterato nomine quo supra queritur et manifestat” – ponownie imieniem jak wyżej skarży się i manifestuje. Dobra Mniszcha – klucz suprunowski (por. akty 154–159: Aleksy Tarszeński, komisarz Adama Mniszcha, klucz suprunowski, Sosenki). Starosta winnicki – Józef Kolumna Czosnowski. Sens: dyspozytor dóbr starościńskich, podnosząc groblę (spiętrzenie wody) przy swoich młynach, zatopił pola, sianożęcia i młyny suprunowskie. Niepewne: „Mieziakow [?]” (nazwa dóbr starostwa winnickiego), „z Suprunowem [?]”, „poterzywdzić [?]”, „ponie[?]pokazać”, „groble pony [?]”, „Szlogie [?]”, „Poniechać [?]”, „mm. [?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6XI 1769 przed Antonim Jałowickim (zapisanym „Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan Bal Miedźwiecki, stolnik mścisławski, pełnomocnik Mniszcha, chorążego koronnego, manifestował jego imieniem przeciw Podobińskiemu (imię nieznane), dyspozytorowi dóbr Mieziaków [?] należących do starostwa winnickiego: obżałowany, wiedząc, że starosta winnicki pozostaje z pryncypałem w nienaruszonej sąsiedzkiej przyjaźni, a chcąc ją zepsuć i wymyślić dochód dla swej ekonomii, podniósł [?] groblę przy młynach, przez co zatopił z gruntu pola, sianożęcia i młyny suprunowskie, krzywdząc poddanych i dobra i pozbawiając pryncypała dochodu z młynów. Ponieważ krzywda ta mogła wyniknąć z dyspozycji samego dyspozytora albo starosty, komparent manifestuje ponownie przeciw obżałowanemu, jego zwierzchności i staroście winnickiemu (tekst częściowo nieczytelny).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 245v (skan 0248, strona lewa)

1Maa W. Bykowskiego P. B. y Jnn. pko WW.

2Pruszyńskim Ł. T. y Jnnym.

3Roku Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt, Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Siodmego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn. y przedemną

6Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgrabstwa y Vice Regen-

7tem Grod. Winn. Compns Pttr Wiell. Jm Pan Roman z Jazow Bykow-

8ski Podstoli Bracł. Nomine Suo, et Rne Wiell. Jm Pana Szymona

9[Bykowskiego] Woyskiego Bracł. Solenniter Manifestował się

10na pko Wiell. Jchmć PP. Pruszyńskim Łowczym Trembowel-

11skim [Mall.] oto: Jż Urz. Pruszyńscy należący […] do Wsi Zarwaniec nie-

12tylko Maydanami [?] Groncie dezolować pozwalaią, ale jeszcze

13[…] Lasy Wiell. Załęckiemu [?] Deszkowcom [?] ustąpili, a co

14gorzey jedna Lasu Wiell. Załęckich [?] Deszkowcom [?] ustąpili, a co

15większa żadney Ziemy [?] po szlaku [?] Zysku [?] czy Chur [?] Drzewa nawet

16z pnia z tychże Lasow Zarwanieckich przedawać dysponuią,

17a gdy się raz trafiło Wiell. Załęckim się zwłaszcza Dąbrowy

18Drzewa fur Dwadzieścia przedać, tedy Wiell. Rządca wymagaiąc

19zysku [?] wysłali kozakow orężnych, ktorzy zastawszy Szlachty

20Dwoch w Lesie ex Parte Wiell. Załęckich postanych, jednego

21nahajami okrutnie zbili, drugiego prowadząc pod Kwartą [?]

22y pikami namierzaiąc się, do Zbirka [?] przyprowadzonego do Dwo-

23ru Jabłuszynieckiego [?] cały dzień Szkarcerowali, y 16 Drzewo

24a lesisto w pniu zabrali. Wiell. Oskarżonych Sady, y Sławki [?]

25w Wiell. Załęckich bezprawnie odebrano Zboże Zawiązane na Ła-

26nach jedne przez Chłopow Jabłuszynieckich [?] spasione corocznie

27drugie do pobezymionych [?] Krzyżowych [?] Studzianek [?] drogę czyniąc [?]

28dabne [?] Jabłuszynieccy [?] tratuią, Dzielnice wycinaią, y na swoią gro-

29blę dla reparacyi wywożą, tudzież Grunta jedne na tey Stacyi

30Drugie pod Lysą gorką y Michowa Dąbrowa Krwawi pszeszyrscy [?] So-

31bie przywłaszczyli Violento modo. A poddani Jabłuszynieccy

32Staw Zarybiony dobrze Wiell. Załęckich, a Zwierzchność

33Dworska Jabłuszyniecka Rekwiruiącemu W. Stawaiącemu

34Sadzy [?] Stawu Rybie nie chciała. A co większa Poddani Jabłuszy-

35nieccy Drogi dawne y Polany pozaorywali, y Jnne Jedney

36do Strzyżawki zagrodzili; Skąd od W. Załęckich pobudo-

37wany Kwatery [?] pod cień przez co Deces [?] u Krzyżach [?] WW. Załę-

38ckich maią szkody krzywdy. Tenże Comparens powtornie

39manifestuie się. Roman z Jazow Bykowski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

POPRAWKA (sesja 13 X 2026, po odczycie aktu 411): formy odczytane wstępnie jako nazwisko „Załęcki [?]” / „Załęczeski [?]” / „Załęczek [?]” to w rzeczywistości pisarskie zapisy zwrotu „Wiell. Żalący się / Żalącego się / Żalącym się” (= skarżący, manifestant – tu Bykowscy); transkrypcję pozostawiono, w streszczeniu i indeksie usunięto osobę „Załęcki”. Ręka pospieszna i niestaranna – odczyt w wielu miejscach niepewny; dwa wiersze („Lasy … Deszkowcom ustąpili”) pisarz częściowo powtórzył. Od 7 XI 1769 namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodu winnickiego jest MICHAŁ JEDLECKI. Skróty: „P. B.” – podstoli bracławski; „Ł. T.” – łowczy trembowelscy (Pruszyńscy – por. akt 359: Antoni i Joanna z Nitosławskich, łowczowie trembowelscy); „Rne” – ratione (z tytułu, w imieniu); „Solenniter” – uroczyście; „violento modo” – gwałtownym sposobem; „szkarcerować” – trzymać w areszcie (karcerze). Przydomek Bykowskiego „z Jazow” – wyraźny (por. akty 376, 378). Odczyt nazw niepewny: „Deszkowcom [?]” (może „Daszkowcom” – Daszkowce), „Jabłuszyniecki [?]” (dwór / poddani – może Jabłonowiecki), „Zbirka [?]”, „Michowa Dąbrowa”, „Lysa gorka” (uroczyska), Strzyżawka (miasteczko – por. akt 380). Wiele fragmentów składniowo niezrozumiałych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7XI 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodu winnickiego, Roman z Jazowa Bykowski, podstoli bracławski, w imieniu swoim i Szymona Bykowskiego, wojskiego bracławskiego, manifestował przeciw Pruszyńskim, łowczym trembowelskim: ludzie Pruszyńskich, należący do wsi Zarwańce, nie tylko pustoszą grunty, ale część lasów odstąpili [Daszkowcom?] i sprzedają drewno z lasów zarwanieckich; gdy skarżącym zdarzyło się sprzedać 20 fur drewna z dąbrowy, rządca wysłał uzbrojonych kozaków, którzy jednego z dwóch szlachciców pozostawionych w lesie przez skarżących okrutnie zbili nahajami, a drugiego, grożąc pikami, zaprowadzili do dworu jabłuszynieckiego [?] i cały dzień trzymali w areszcie, zabierając też drzewo. Ponadto sady i sianożęcia odebrano bezprawnie, zboże na łanach chłopi jabłuszynieccy [?] corocznie spasają lub tratują, wycinają działy lasu i wywożą drewno na naprawę swojej grobli, przywłaszczyli sobie gwałtem grunty pod Łysą Górką i Michową Dąbrową; zwierzchność dworska nie pozwoliła łowić ryb w zarybionym stawie; poddani zaorali dawne drogi i polany, a drogę do Strzyżawki zagrodzili. Komparent ponownie manifestuje o te szkody i krzywdy (odczyt wielu szczegółów niepewny).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 245v (skan 0248, strona lewa – dół)

1Rekwizycya Pewnych Tran-

2zakcyi ex Pte W. Kraszynskiego [?] C. W.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Siodmego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

6nickiemi y przedemną Michałem Jedleckim Namie-

7snikiem pro tunc Burgrabstwa y Viceregentem Grodzkim

8Winnickim. Stanowszy Oczewisto Woźny Gtl. Wwa

9Bracławsk. y Jnnych Opatrzny Michał Radlinski w moc

10wierney Relacyi swojey dobrowolnie zeznał. Jż on Ro-

11ku Miesiąca y Dnia na Akcie Wyrażonych na affekta-

12cyą y prawną Rekwizycyą W. Jmć Pana Jozefa Kraszynskiego [?]

13[reklamant:] Cześnika

k. 246 (skan 0248, strona prawa)

1Cześnika Wołynskiego maiąc przy sobie Stronę Szlachty Lu-

2dzi Wiary godnych Urz. Jchmć Panow Łukasza Stańkie-

3wicza [?] y Krzysztofa Kozickiego [?] Dla większego Swiadectwa

4Do tego Aktu użytych był w Kancellaryi Grodzkiey Winn.

5gdzie będąc Oblaty Jntercyzy Slubney między Wiell. Ro-

6zalią [?] z […] y Wiell. Krzysztofem Michałowskim ad psens

7Podczaszym Bracł. tudzież Zapisu wspolnego Dożywo-

8cia między Wiell. niegdy Anielą [?] z Szyszkow [?] y tymże W.

9Krzysztofem Michałowskim P. B. Mall. lub Jnnych ja-

10kim kolwiek Tytułem nadawczych maiących Jntercyzami [?]

11nastąpionych Zapisu wydania sobie Extraktem z Grodu Winn. rekwi-

12rował, ktorego Ja Urząd annuendo Affectationi Urz. Jchmć Panow Onu-

13frego Moskwickiego Akt niniejszych byłego Archiwisty y Re-

14gestracyi [?] Danileckiego [?] Palestranta Grod. Winn. do Szukania

15uprosiwszy przydałem, ktorzy Jchmć zaś osobisty [?] od Roku Tysiąc Siedm-

16set Pięćdziesiątego Czwartego ażdo Aktu niniejszego, iak Księgi Zapi-

17sowe, jako też y Protokuły Burgrabskie y Regentowskie Manifesto-

18wane, jako też Jndukty Diligentissime poszukali, Księgi [?]

19Jak wszystkich jako y Protokułach y po Sexternach pomienionych

20Tranzakcyi niewynaleźli, przeto że aktualnie żadne Zapisy Tymi [?]

21oblaty Onych, ani Jnferencya bydź oplata onej nieznayduiąca [?]

22y wnet znaydowanie się [?] urząd niniejszy upewnili [?] w czym on Wo-

23źny Szlachta przytomną oswiadczywszy się prawdziwey Rekwi-

24zycyi przedemną Urzędem uczynił y zeznał Relacyą. De quo psens

25Ejusdem Mlis Rell. Mlis qui supra ignarus scribendi Crucem posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Ręka bardzo pospieszna i niestaranna – odczyt w wielu miejscach niepewny; sens ogólny: na żądanie cześnika wołyńskiego przeszukano księgi grodu winnickiego od 1754 r. (księgi zapisowe, protokoły burgrabskie i regentowskie, manifestacje, indukty i seksterny) w poszukiwaniu oblaty intercyzy ślubnej i zapisu dożywocia Krzysztofa Michałowskiego, podczaszego bracławskiego (por. akt 402) – nic nie znaleziono. Skróty i zwroty: „Rekwizycya pewnych tranzakcyi” – poszukiwanie (żądanie wydania) pewnych akt; „C. W.” – cześnik wołyński; „extrakt” – wypis z ksiąg; „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania; „archiwista” – archiwariusz; „palestrant” – praktykant; „indukty” – wpisy do ksiąg; „seksterny” – składki (zeszyty) ksiąg; „diligentissime” – najstaranniej; „inferencya” – wpis, wniesienie. Niepewne: nazwisko rekwirenta „Kraszynskiego [?]” (może Kraszewskiego), „Stańkiewicza [?]”, „Kozickiego [?]”, „Rozalią [?] z […]”, „Anielą [?] z Szyszkow [?]”, „Danileckiego [?]” i większość ostatnich wierszy. Onufry Moskwicki – w kwietniu 1769 namiestnik burgrabstwa (por. akty 121–150), tu „były archiwista” akt grodzkich.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7XI 1769 przed Michałem Jedleckim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, woźny generalny województwa bracławskiego Michał Radliński zeznał, że tegoż dnia na żądanie Józefa Kraszyńskiego [?], cześnika wołyńskiego, ze szlachtą Łukaszem Stańkiewiczem [?] i Krzysztofem Kozickim [?], był w kancelarii grodzkiej winnickiej i żądał wydania wypisu z oblaty intercyzy ślubnej między Rozalią [?] z […] a Krzysztofem Michałowskim, obecnym podczaszym bracławskim, oraz zapisu wzajemnego dożywocia między zmarłą Anielą [?] z Szyszków [?] a tymże Michałowskim, lub innych ich zapisów. Urząd przydał do poszukiwań Onufrego Moskwickiego, byłego archiwistę akt, i Danileckiego [?], palestranta grodzkiego, którzy najstaranniej przeszukali księgi od 1754 r. – księgi zapisowe, protokoły burgrabskie i regentowskie, manifestacje, indukty i seksterny – i żadnych takich akt nie znaleźli. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 246 (skan 0248, strona prawa – dół)

1Maa Wiell. Jana Mysłowskiego Łowcz. W[end.]

2Ptko JW. Chołoniewskiemu K. Busk. Wiell.

3Rogowskiemu y Jnnym.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Novembris Siodmego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winni-

7ckiemi y przedemną Michałem Jedleckim Namiesni-

8kiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grodzkim Winnickim

9Postanowiwszy się osobiście Wiell. Jan Mysłowski Łow-

10czyc [Wendeński] Dobr Części Wyszkowiec Dziedzic [?] Jak

11czyc Uwiadomy [?] Dobr […] pozwał [?] dla większych Gwał[tow]

12tylko z Życiem Uniknąć mogł, dla większych Gniewa [?]

13[…] y Zasadzek. Od Jmć Pana Rogowskiego czynio-

14nych, tak zaraz przybywszy do Akt niniejszych z

15wielkim Żalem Jle będąc wielce w Substancyi ukrzyw-

16dzony, w Życiu niebespieczny, na Honorze […] nie-

17winnie w Grodzie Winn. oczerniony y opisany Swym

18y Wiell. Jozefa Mysłowskiego Podstolica [Wendeńskiego] Brata

19Rodzonego Dobr Części Wyszkowiec takoż Dzie-

20dzica [?] Jmieniem ptko JW. Adamowi

21Myszce Chołoniewskiemu Kasztt. Buskiemu Tychże

22Dobr Wsi Wyszkowiec Części Swojey Dziedzicowi Panu

23a naybardziey Urod. Jmć P. Stanisławowi Rogowskiemu

24Dyspozytorowi Wyszkowieckiemu, Jako y Synowi

25[…] Rogowskim Aktualnym Jnwazorom, tudzież pra-

26cowitym Jwanowi Tarnawskiemu y Mikole

27Kowalczykowi [?] y Jnnym Poddanym y Kozakom tak Wyszkowieckim

28Jako y Bortnickim Doniżey wyrażonych Wiolen-

29cyi Jnwazyi Gwałtow Zaborow licencyowanym

30Skarży żali y protestuie y Reprotestuie się oto.

31[reklamant:] Jż tenże

k. 246v (skan 0249, strona lewa)

1Jż tenże Urod. Jmć Pan Stanisław Rogowski niez Rozkazu

2JW. Pana Swego Jako bardziey z własney Zawziętości

3czuwaiąc na Wyzucie z Dziedziczney Substancyi Wiell. Kom-

4parenta, przez czynienie rożnych Uciskow nietylko

5dawnemi Czasy Sianożęci własne Mtta [?] Spasie z korzenia [?]

6no Zabrane. Gdy Wiadomo Jako Zwłasney Łąki Wiell. Zała-

7cysię [?], Jmć Pan Rogowski na drodze Gdz. [?] Wsi […]

8Dworem Cmptis z przybranemi Chłopami gwałtem ode-

9brał y Wiell. Załęckiego [?] okrutnie bił. Miał Pługi Zrabo-

10ga [?] Panu Komparenta Spędzał y Orać niedopuszczał

11a potym tak Łany Jako y Pola Poddanych Wyszkowieckich

12wydarł y przywłaszczył, Poddanych Wiell. Komparen-

13ta Zfomentował y rospuścił, na niemieszkanie [?] Komparen-

14ta Jż raz Jadąc Wiell. Załęcki [?] do Polanki dla Reparacyi

15Fuzyi do Ślusarza przy Drodze Stoiących pracowitych […]

16na Tarnawskiego z Synem y Mikołę Brata Jego, tylko

17się zpytał o wieczeście [?], Jak ci zaraz Łzyć Zaczeli A potym

18rapt [?] rzuciwszy się fuzią odebrali y dotąd nie oddali. Wiar[…]

19Łaiąco Cer[…] Dwa Zbili okrutnie pobarli [?]. A Urod. Ostrowski [?]

20y Rogowski Zachraniaiący się z reszto Życie do Dwo-

21ru Wiell. Komodzińskiego [?] wpadli y tam trzyli [?] kijmi y

22nahajami bić odgrażali się, ale jeszcze nie doty [?] Ley Zaczyn [?].

23Bo Rekwiruiącego Raz Wiell.

24tosk [?] Jmć Pana Rogowskiego, o krzywdę tak Swojey Jako y Wiell. Siestry [?]

25Mysłowskiego. O Krzywdę tak Swojch Jako Wiell. Siestry [?] Szły [?] poddanych

26Łowczyney Kijowskiey Siostry Szły poddanych

27ktorych Urod. Jmć Pan Rogowski, po drogach y u-

28liciach tak Sam bił, Jako y bić Smiertelnie Dysponowo-

29wał y zabranie Wymiaru Arędarzow Swojich Jmć

30Pan Rogowski Okrutnie Zbił. Psami Szczuwał także

31przy Sieknie [?] na Wiell. Komparenta podarli. A niemo-

32gąc Sam Jmć Pan Rogowski przez Lat Osim Lub wię-

33cey trapiąc y uciemiężaiąc przykrościami z Własney

34pierwsz [?] Wiell. Komparenta Substancyi, bo y pola Popod-

35bierał, Sianożęci powybierał. Wszelkie Lesie z Dzielowa-

36nym przez Maydany na JW. Kasztelana Buskiego

37robione rąbać zabronił. Tak W. Komparentowi Jako y Pod-

38danym Tegoż Konnych bił, Siekiery brał, ale też Zasłnie [?]

39daleyczego, to w Roku teraźnieyszym Już naybardziey

40usadził się Zniszczyć W. Załęckiego [?], gdy napuścił Syna

41swego Jmć Pana Jana Rogowskiego, ktory często Napaw-

42szy się trunkiem Słowa rożne Dokuczne Dawał, Okazyi prze-

43chwałki Czynił na W. Komparenta często powtarzaiąc te

44Słowa, Takiem go Zastrzelił [?] u Jeździł tak Zamocno [?], tylko

45Że Wiell. Załęczek [?] Uniknął ale wynalazł Sobie Jmć Pan

46Jan Rogowski Pretext, ktorego zawsze Szukał, Jak Parobek

47z Części JW. Kasztt. Buskiego podebrał Sobie Dziewkę dla

48ożenienia u Pracowitego Mikoły Koniuka Poddanego

49z Części W. Jozefa Mysłowskiego Brata Stryjecznego [?]

50na ktorą Część Miał Władność [?] W. Stawaiący z Urodze[nia?]

51sektu Bratańskiego [?] ile bezbytności [?] W. Jozefa Mysłowskiego

52oznaczysię [?] wyżey nadmieniony Parobek. Zaporubnie [?]

53na Dziewkę koniecznie Ożenić, Kterzemu że niepo-

54zwolono przyysie [?] na Części W. Mysłowskiego. W. Też Jan

k. 247 (skan 0249, strona prawa)

1Jan Mysłowski podług Zwyczaju Jle że y Wiell. Kasztt. Kunice [?]

2brał po Talerow kilka od Poddanych JWW. Manifestuiących

3ladziewki [?] Każe pretendował Lubo po mnieyszą. Bo tylko Złt [?]

4Urod. Zaś Jan Rogowski Chcąc pokazać Swoią Moc nad Wieś [?] y u-

5pornie Swemu Zadosyć uczynił, a bardziey był Kontent że

6musie podała pora Szczegolnych Kuniczasie Krokow nie

7tylko przez namowione rożne Osoby na pozykazanie [?]

8ale też y Sam Z niego hamowaną Zuchwałością nalegał

9aby należytości Za Kunice pretendowaney niedano, Lecz

10gdy nie niewskurał, bo W. Załęczyni [?] także Poddanego

11Brata Jego była Dziewka ktory wyraźnie Życzył aby

12od Dworu Swego nie ustąpiła, Pozwolić niechciał, Rzu-

13cił się do Gwałtowności. Y tak naypierwiey na Szlachy [?] nad Dwor

14W. Jozefa Mysłowskiego Tam będącego Parobka wyżey nad-

15mienionego z Chałupą [?] porwał Do Dworu Swego lubo

16własnego Poddanego Pana Swego, Jednakże z pokrzyw-

17dzeniem y obelgą tą uczynił nieuważaiąc na bespie-

18czeństwo Dworow Szlacheckich Prawem Warowanych.

19Potym dopełniaiąc większey gwałtowności w Padłey [?]

20do Chałupy Pracowitego Mikoły Koniuka z Pobereżnikami

21y Jnnemi przybranemi w Oręż Ludźmi Tegoż Mikołę

22Koniuka gwałtem z Chałupy na Części W. Jozefa Mysłowskie-

23go Zostaiącego z Corką onegoż, oraz z Całym Sprzętem onego

24y Chudobą bijąc wszystkich, bo nawet zbraniaiącą się y dziel-

25swinna [?] Kobietę y nieprzystoynie obnażyć Zabrali. Tak Jż

26Mieszkania we Wsi mniemali [?]. Jż Bunt rowny Huma-

27ńskiemu Zaczynać się, z Hałasem Pracowitą onę Dziewkę

28we Dworze Wyszkowieckim Osadził, a Mikołę Koniuka

29do Bortnik zaprowadził Jmć Pan Jan Rogowski Smiał

30a naywiększe pogardzenie W. Komparenta Otrzymał

31czepia [?] większey kłutni Tegoż Starczego [?] Mikołę nazaju-

32trz z Bortnik pod Wartą Dwoch Pobereżnikow przez

33Samą Część Wiell. Jozefa Mysłowskiego prowadzić Związa-

34nego Dysponował Ćwicząc W. Jan Mysłowski Jako wła-

35ściwego Poddanego odebrał, y Do Dworu właściwego Zapro-

36wadzić kazał. Jmć Pan Jan Rogowski Z tym się Odzywał

37Chcąc Zwykłą Passią Swoią Dawną, a teraz Swieżą

38wykonać Jako wielokrotnie. Tak Jmć Pan Stanisław

39Rogowski Z tym się Oswiadczył. Jż tak Kijmi bić Wiell.

40Komparenta każe, że aż Ciało Odpadać będzie, Jako

41też y Syn często powtarzał, u Pracowitego Olexy wpo[?]

42dworze Sam na Zasadce uzbroiwszy się rożnym Orężem

43Jeszcze na przeciw Wrot blisko Dworu Wiell. Jozefa

44Mysłowskiego tak Jż niebyło Krokow Szczegolnych do kowalskiej [?]

45Gdzieżby nie Rospustnych Ludzi na około

46Oblężenie Orężnych y Rospustnych […] […] Karczmy [?] […]

47Dworu Drugich po Ulicach, Trzecich blisko Karczmy [?]

48rozsadził na Zasadzkach Że przechodzić nietylko Wiell.

49Ostatecznym poddanym Wiell. Manifestuiącego się

50Ale y Dzieciom Małym y Płci Białogłowskiey było trudno.

51[reklamant:] Ponieważ

k. 247v (skan 0250, strona lewa)

1Ponieważ Ktosię tylko wyiawił Zaraż bito, Pracowitego Mirona

2Olejniczuka, wydaiąc z Warty, Do domu od Ławki [?] Stoiący

3Woyska Rossyiskiego Złapali, Ktoż na Zasadzce będące Szar-

4pali bić y Do domu przyprowadzić pretendowali, Ledwie się

5wymodlił, Jż z warty Jakosię wyżey namieniło, od Za-

6sadzki Jwana Poddanego Tychże gdzie Jdącego nawygon [?] go-

7nili aż do własney Chałupy y wtey onego Szturmowali [?] przez

8Cały Dzień, y Całą noc Zasadzki Czynili, a na Zajutrz [?] Kiedy

9Jmć Pan Jan Rogowski po Lasach Szukał y Scigał Zła-

10pania Poddanych Tychże Wiell. Mysłowskich Stniedała [?]

11kiedy w Lesie nikogo z poddanych. Powracaiąc gdyby

12Szli Andrzeia y Demka poddanych WW. Załęckich [?].

13Tak Za onemi Zapamiętale gonić Zaczął. Jż w podworze

14wpadł Tegoż Andrzeia w Budynku onego Dobywał y Szt[ur]-

15mował Sam przez Siebie z przybranemi Bortnic-

16kiemi y Wyszkowieckiemi Kozakami Orężnemi Odważył

17się wszczęciem tumult Gwałt y wrzask, prawie wszy-

18scy Ludzie we wsi Jedni uciekali, rozumieiąc Jż nieprzy-

19jaciel. Drudzy się miesząc Zaczęli. W. Jan Mysłowski

20Jakosię Już Wybrał w podroż do wsi Jastrzębińskiey [?] do

21W. Dunina Jako Sąsiada w Jnteressie Swoim wyiechać

22przybył, a Zwłaszcza Że Poddanemu W. Jozefa Mysłowskiego

23Brata Swego Krzywda się Dzieje, perswadować Jmć

24Panu Janowi Rogowskiemu Szturmuiącemu tegoż

25Andrzeja w Jego Chałupie y Już Drzwi wyłamuiącemu

26począł Jmć Pan Rogowski nieuważaiąc na Szczerą [?]

27perswazyą Jmpetycznie bo z orężem, nieprzyzwoitym

28krokiem na W. Jana Mysłowskiego Łżąc onego Broniący [?]

29czayna [?] Stanowi Szlacheckiemu. Jle w Czasie w Ukrai-

30nie niebespiecznym dla obronienia Życia będącemu w

31podroży zamierzoney. Nietak Jak Jchmć Oskarżeni w

32Manifestach Swojich opisuią, mając sobie wydzierać, y gwałtem

33z konia ściągnąć usiłował Zaczął kozakom konia y Strzelbę [?]

34mać, a Sam zapiersi porwał W. Jana Mysłowskiego na Koniu

35siedzącego a druga ręką wyrwawszy broń Sam Siebie w tymże

36Szamotaniu Czyli Chcąc Strzelić jakoż kozach [?] na W. Załęc-

37kiego [?] będącego Średnie Grzesowe [?] na lewey Nodze przestrzelił, prze-

38strzelił a Pan Stanisław Rogowski Oyciec Napastem [?] w Swojim

39Zaniesionym niewinnie o Zaboystwo W. Załęckiego [?] opisał

40chcąc korzystować z tego przypadku. W. Stanisław Rogowski

41naypierw Zasadzki z rożnych Osob nawet Zagranicznych [?] przy-

42Siebie niektych dla Złapania W. Załęczeskie [?] Czyli bardziey dla

43zgubienia Życia Jego Domu y Substancyi aby mogł mieć

44Satysfakcyą Złakomowania albo Zemszczenia się. We wsi y po Sza-

45łasach [?] poczynił, ktoremi Zamachami przestraszony W.

46Jan Mysłowski gdy wyiachał dla uspokoienia się, za-

47raz Jmć Pan Rogowski nawiedziwszy Dwor W. Załęczeskiego [?] z Ludź-

48mi Orężnemi we Dworze Ludzi Ruskich [?], y Poddanych Szpota [?]

49[reklamant:] bił

k. 248 (skan 0250, strona prawa)

1bił y porospędzał a rzeczy rożne Sulinie [?] w kufrach, Skrzynie [?]

2w Skrzyniach będące Czerwonych Złt. Trzydzieści Konie bydło

3rogate y nierogate, Strzelbę Zabrał, Ale większa jeszcze

4na Życie Czuwa y Przechwałki Czyni. A zatym W. Compns Za

5postrzegaiąc Całości Substancyi Życia y Honoru powtornie

6Jako nayuroczyściey Protestuie y reprotestuie się. Et in Conti-

7nenti Tenże Compns prezentował przed Urzędem niniejszym

8Kożuch na lewey pole przestrzelony y Spodnie Pasowe na le-

9wey Nodze prochem Osmalone y Bok w tym Kożuchu prze-

10darty, prosił mnie Urzędu o przydanie Woźnego, ktorego

11Żądaniu zadosyć czyniąc przydany Woźny Gtl. Wwa

12Bracł. y Jnn. Opatrz. Michał Radlinski w przytomności

13Urz. Antoniego Podbielskiego [?] y Jana Jankowskiego [?] Ze-

14znał y oglądał tak kożuch przestrzelony na lewey pole

15y przedarty na boku, Spodnie prochem Osmalone na le-

16wey Nodze, y słyszał Jż przy gwałtownym Szarpa-

17niu y wydzieraniu broni przez Urod. Jana Rogowskie-

18go W. Janowi Mysłowskiemu Łowczycowi Wendeńskiemu raz

19uczynione Owidziawszy y obeyrzawszy Szlachtę Sobie

20przytomnę oswiadczywszy się przedemną Urzędem Pra-

21wdziwey Wizyi uczynił y zeznał Rel. Prosząc tak

22Compns Maniy [?] Jako y Woźny Wizyi Relacyi Aktis Conne-

23ctari [?] y Otrzymali Jan Mysłowski. Woźny nieumie-

24iący pisać znakiem krzyża S. podpisuie się Michał

25Radlinski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

POPRAWKA (sesja 13 X 2026, po odczycie aktu 411): formy odczytane wstępnie jako nazwisko „Załęcki [?]” / „Załęczeski [?]” / „Załęczek [?]” to w rzeczywistości pisarskie zapisy zwrotu „Wiell. Żalący się / Żalącego się / Żalącym się” (= skarżący, manifestant – tu Jan Mysłowski); transkrypcję pozostawiono, w streszczeniu i indeksie usunięto osobę „Załęcki”. Akt jest kontrmanifestacją Jana Mysłowskiego, łowczyca wendeńskiego, wobec manifestacji Rogowskiego i Chołoniewskich o zabójstwo Jana Rogowskiego (akty 387, 393): przedstawia długoletnie zatargi z dyspozytorem Stanisławem Rogowskim (zabieranie łąk, pól i sianożęci, bicie ludzi, szczucie psami, zakaz wyrębu w lasach dzielonych przez majdany), spór o „kunicę” (opłatę za wydanie dziewki za mąż do innej części wsi), porwanie przez Jana Rogowskiego poddanego Mikoły Koniuka z córką i sprzętem, zasadzki na poddanych Mysłowskich, wreszcie zajście, w którym Jan Rogowski, szarpiąc Mysłowskiego siedzącego na koniu i wyrywając mu broń, sam spowodował wystrzał (przestrzelony kożuch, osmalone spodnie). Wersja ta różni się od relacji Rogowskiego z aktów 387 i 393. Na zakończenie wizja woźnego Michała Radlińskiego. Ręka bardzo pospieszna i niestaranna, liczne błędy pisarza; wiele odczytów niepewnych, szczególnie na k. 246v (część tekstu powtórzona przez pisarza). Skróty: „Łowcz. Wend.” – łowczyc wendeński (Wenden / Kieś w Inflantach); „Kasztt. Buski” – kasztelan buski; „licencyowani” – upoważnieni (nasłani); „reprotestować” – odpowiadać protestacją na protestację; „Et in continenti” – zaraz potem; „Actis connotari” – zapisać w aktach. Niepewne nazwy: „Polanka”, „wieś Jastrzębińska [?]” (do W. Dunina), „Komodziński [?]”, „Podbielski [?]”, „Jankowski [?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7XI 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodu winnickiego, Jan Mysłowski, łowczyc wendeński, dziedzic części Wyszkowiec, który – jak twierdzi – ledwie uszedł z życiem przed gwałtami i zasadzkami Rogowskich, w imieniu swoim i brata Józefa Mysłowskiego, podstolica wendeńskiego, wniósł manifestację i reprotestację przeciw Adamowi Myszce Chołoniewskiemu, kasztelanowi buskiemu, dziedzicowi części Wyszkowiec, a zwłaszcza przeciw Stanisławowi Rogowskiemu, dyspozytorowi wyszkowieckiemu, jego synowi (Janowi) oraz poddanym Iwanowi Tarnawskiemu, Mikole Kowalczykowi [?] i innym poddanym i kozakom wyszkowieckim i bortnickim. Zarzuca, że Stanisław Rogowski – raczej z własnej zawziętości niż z rozkazu pana – od ośmiu lub więcej lat dąży do wyzucia go z majątku: zabierał łąki i sianożęcia, spędzał pługi, wydzierał łany i pola poddanych, podburzał i rozpędzał jego poddanych, bił ludzi, szczuł psami, zabraniał wyrębu w lasach dzielonych; w tym roku napuścił syna Jana, który po pijanemu odgrażał się, że zastrzeli Mysłowskiego. Jan Rogowski wykorzystał jako pretekst sprawę parobka z części kasztelana, który chciał poślubić dziewkę, córkę Mikoły Koniuka, poddanego z części Józefa Mysłowskiego, a nie zgodzono się bez opłaty („kunicy”): Rogowski porwał parobka z dworu Józefa Mysłowskiego, a potem z pobereżnikami i uzbrojonymi ludźmi wtargnął do chaty Koniuka, bił domowników, zabrał Koniuka z córką i całym dobytkiem, nieprzystojnie obnażając kobietę (ludzie we wsi myśleli, że zaczyna się bunt jak humański), dziewkę osadził we dworze wyszkowieckim, a Koniuka zaprowadził do Bortnik; nazajutrz, gdy prowadzono go związanego przez część Józefa Mysłowskiego, komparent odebrał go jako własnego poddanego; Stanisław Rogowski groził, że każe go bić kijami, aż ciało odpadnie. Jan Rogowski urządzał zasadzki: pojmał poddanego Mirona Olejniczuka, przez dzień i noc szturmował chatę poddanego Iwana, ścigał po lasach poddanych Andrzeja i Demka, wreszcie z kozakami bortnickimi i wyszkowieckimi szturmował chatę Andrzeja, wywołując we wsi tumult (jedni uciekali, sądząc, że to nieprzyjaciel). Gdy Mysłowski, wybierając się w podróż do sąsiada Dunina, przyszedł perswadować, Rogowski rzucił się na niego z bronią, zelżył, usiłował ściągnąć z konia, chwycił go za pierś i wyrywając broń sam spowodował wystrzał, który przestrzelił kożuch i osmalił spodnie komparenta; tymczasem Stanisław Rogowski w swym manifeście niesłusznie opisał komparenta jako zabójcę, chcąc wykorzystać ten wypadek; urządzał też zasadzki, a po wyjeździe Mysłowskiego najechał z uzbrojonymi ludźmi jego dwór, pobił i rozpędził ludzi, zabrał rzeczy z kufrów i skrzyń, 30 czerwonych złotych, konie, bydło i strzelbę i nadal czyha na jego życie. Komparent zaprezentował przestrzelony po lewej stronie i rozdarty na boku kożuch oraz pąsowe spodnie osmalone prochem na lewej nodze; woźny generalny Michał Radliński w obecności Antoniego Podbielskiego [?] i Jana Jankowskiego [?] obejrzał je i słyszał, że szkody te powstały przy gwałtownym szarpaniu i wydzieraniu broni przez Jana Rogowskiego. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 248 (skan 0250, strona prawa – dół)

1Maa uro. Kołbasowskiego [?] y Jnne Pko Stru-

2tyńskiey Stły Ser. [?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątego Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Siodmego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnicki-

6mi y przedemną Michałem Jedleckim Ptunc Namiesni-

7kiem Burgrabstwa y ViceRegentem Grodzkim Winnickim

8Comparens Pter urod. Jmć Pan Jerzy Kołbasowski [?] Swym y

9Jmieniem Jmć Antoniego Jabłonowskiego Wiell. Possessora [?]

10Pryncypała, Dobr Klucza Lipowieckiego Possessora Jmieniem

11postrzegaiąc Całości Substancyi JO. Xcia Swojego tudzież

12Bespieczeństwa Zdrowia y Życia własnego, przez niżey

13wyrażone na prowadzenie rożnych Osobom, Rożnych

14Ludzi y Rożnych Kondycyi przez onych poniesienia Smier-

15telney Krzywdy y Szkody, Z wielkim uźaleniem się na

16pko Wiell. Juliannie Strutyńskiey Stnie Sieradz. [?] Pani,

17urod. Jakiego kolwiek Jmienia Jlnickiemu Dobr

18Klucza Żorniskiego ad psens Gubernatorowi y Jnnym

k. 248v (skan 0251, strona lewa)

1Jonu [?] Wiadomym wspolnikom nayezdnikom y naprowadza-

2iącym. Te Zanosi użalenie y oto. Jż Jchmć Obżałowani

3a naybardziey Jmć Obżałd. Jlnicki Jak prętko objął Dy-

4spozycyą Żorniską tak Jednego momentu Spokoyności zde-

5[…]ć [?] nie pozwalał, ale ustawiczne Napaści Szkody

6robił aby się krzywdy y Krzywdy ustawiczne dziać

7y nie mając dosyć na tym że Sam z Kozakami Żorni-

8skiemi Rozbiie Sobie y Orężnie przysposobionemi

9na własny Zamek […] w osm

10nastu Osob najechał, na Pojedynki wyzywał a tym

11Sawnieysze [?] odpornie opisawszy Tranzakcye teraz

12recenter Zięcia [?] przysłał wnowy z Ludźmi Sobie

13dotego uczynku przysposobionemi najechał y

14wiele krzywd uczynił. Urod. Pltat [?] z Zamku

15wypędził, Ustowfał [?] Mieszkaiącego w Bramie przez

16Subordynowanych Zbić y Do Szkody Znaczney przy-

17prowadził ważył się y ważylsię. A zatym Contra Memo-

18ratos inculpatos ac Alios Cum Salva Meliorati[o]ne si

19opus fuerit Ptt. et Mtt. J. Kołbasowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Karta 248v silnie zaplamiona (wilgoć), ręka pospieszna – odczyt fragmentaryczny. Spór Lipowiec – Żorniszcze (Jabłonowski c/a Strutyńska) – por. akty 201, 207, 219, 222, 226, 236–239 (Józef ILNICKI – ekonom/gubernator żorniski Strutyńskiej; Michał Kompan – administrator lipowiecki Jabłonowskiego). Skróty i zwroty: „Stły Ser. [?]” / „Stnie Sieradz. [?]” – stolnikowej sieradzkiej [?] (tytuł niepewny); „JO. Xcia” – Jaśnie Oświeconego Księcia (Jabłonowskiego); „recenter” – niedawno; „contra memoratos inculpatos ac alios cum salva melioratione si opus fuerit protestatur et manifestatur” – przeciw wspomnianym obwinionym i innym, z zastrzeżeniem poprawienia (manifestacji), jeśli będzie trzeba, protestuje i manifestuje. Niepewne: nazwisko komparenta „Kołbasowski [?]” (podpis „J. Kołbasowski”; może Kołbaszewski), „Jonu [?]” (może „Jemu”), „Sawnieysze [?]”, „Zięcia [?]”, „Pltat [?]”, „Ustowfał [?]”, uszkodzony fragment wiersza 8 k. 248v.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7XI 1769 przed Michałem Jedleckim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Jerzy Kołbasowski [?] w imieniu swoim i Antoniego Jabłonowskiego, posesora klucza lipowieckiego, dbając o całość majątku księcia i bezpieczeństwo własnego życia, manifestował przeciw Julianie Strutyńskiej, stolnikowej sieradzkiej [?], Ilnickiemu (imię nieznane), obecnemu gubernatorowi klucza żorniskiego, i innym wspólnikom i najezdnikom: Ilnicki od objęcia dyspozycji w Żorniszczu nie dawał chwili spokoju, ustawicznie napadał i wyrządzał szkody, z uzbrojonymi kozakami żorniskimi w osiemnaście osób najechał (lipowiecki) zamek, wyzywał na pojedynki, a niedawno ponownie przysłał [zięcia?] z ludźmi, którzy najechali i wyrządzili wiele krzywd – wypędzili kogoś z zamku i kazali pobić mieszkającego w bramie, czyniąc znaczne szkody. Komparent protestuje przeciw obwinionym z zastrzeżeniem uzupełnienia manifestacji (odczyt wielu szczegółów niepewny).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 248v (skan 0251, strona lewa – dół)

1Maa W. Wigurskiego Woyt. Jan. [?] in Diligentia

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Novembris Siodmego Dnia.

4Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnicki-

5mi y przedemną Michałem Jedleckim ptunc Namiesni-

6kiem y ViceRegentem Burgrabstwa Grodzkim Winnic-

7kim Stawiwszy się Osobiście Wiell. Jmć Pan Stanisław Woy-

8ciech Dwuchimien [?] Wigurski Woyski Janowski Dobr Wsi

9Dochny w Wwie Bracł. leżący Zastawny Possessor, Przychy-

10laiąc się do Kontraktu Zastawnego między Sobą Stawiącym

11się z Jedney, a JOXciem Jmć Antonim Swiętopełkiem na

12Nowym Czetwertni Swiatopełkiem Czetwertyńskim Sta[rostą] Wenecyy [?]

13z Drugiey Strony Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego [?]

14Dnia Siodmego Novembris w Krasnym [?] o też Dobra zawartego

15y Spisanego, Strzegąc całości Swojey Substancyi w Pilności

16Swiadczy y Manifestuie się w ten Sposob. Jż lubo Wiell.

17Manifestant nie Maiąc z Dobr wsi Dochny Kiedyś [?] pożytku [?]

18Dusznego [?] podług Kontraktu de Zadney niemiał [?] Jntraty [?]

19Mtti przebieżeniasię [?] Poddaństwa y Ostatniego przez Taki [?]

20Woysk tychże Dobr Zniszczenia, Stragnot [?] y zwiedył Sobie Sum-

21mę Całą tysiące Złt. Poll. na Przeszłoroczną [?] W.[…] Dochony wpło-

22ci [?] w Rzędnym Obrachowanym uniesioną nad Siłę y Terminie

23dzisieyszym Kontraktem oznaczonym oddawał gdy Jednak

24oney Pewnia [?] doczekać się niemogł raz niebrał [?] ścisnął [?]

25(Dziewięćset [?]) w Dalszą Trzyletnią [?] Dzierżawę z Ostrzeżeniem [?] tak konsfikacyi

26upadły

k. 249 (skan 0251, strona prawa)

1upadły Jntraty od Jasnie Oswieconego Prawo-

2dawcy Sobie należący w pilności swiadczy y ma-

3nifestuie się. Woyciech Stanisław Wigurski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Karta 248v silnie zaplamiona, ręka pospieszna – odczyt fragmentaryczny; sens: zastawny posesor wsi Dochny nie może (z powodu ucieczki poddanych i zniszczenia dóbr przez wojska) uzyskać dochodu ani wypłacić / rozliczyć w terminie raty kontraktu zastawnego z ks. Czetwertyńskim i składa oświadczenie o swojej pilności (by nie ponieść skutków uchybienia terminowi). Skróty: „Woyt. Jan. [?]” / „Woyski Janowski” – wojski janowski [?]; „Sta[rostą] Wenecyy [?]” – tytuł Czetwertyńskiego niepewny (może „Stolnikiem Wołyńskim”); „Prawodawca” – dający prawo (zastawny), tu ks. Czetwertyński. Niepewne: „Dwuchimien [?]” (przydomek herbowy – może „Dwuchimien” = „z dwóch imion”?), „Krasnym [?]”, rok zawarcia kontraktu (1768 [?]), wiersze 13–21 k. 248v.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7XI 1769 przed Michałem Jedleckim, ówczesnym namiestnikiem i wicerejentem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Wojciech Stanisław Dwuchimien [?] Wigurski, wojski janowski [?], zastawny posesor wsi Dochny w województwie bracławskim, powołując się na kontrakt zastawny zawarty 7 XI 1768 [?] w Krasnem [?] z ks. Antonim Świętopełkiem Czetwertyńskim, złożył oświadczenie o swojej pilności: z powodu rozbiegnięcia się poddanych i ostatecznego zniszczenia dóbr przez wojska nie miał z Dochny należnego wg kontraktu dochodu; w dzisiejszym terminie kontraktowym miał rozliczyć / oddać [sumę 2000 zł?], lecz nie doczekawszy się [zwrotu?] ... (tekst częściowo nieczytelny) – i oświadcza o upadku dochodu należnego mu od ks. Czetwertyńskiego jako zastawodawcy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 249 (skan 0251, strona prawa)

1Maa nomine JO. Xięcia Janu-

2sza Czetwertyńskiego Podko-

3morzego JKMci pko JO. Xię-

4ciu Antoniemu Czetwertyń-

5skiemu Star. Danczew. [?] y

6Urod. Jałowickiemu.

7Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiątego Dziewiątego.

8Miesiąca Novembris, Siodmego Dnia.

9Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz-

10kiemi Winnickiemi, y przedemną Michałem Je-

11dleckim Namiesnikiem Burgrabstwa y Vi-

12ceregentem Grodzkim Winnickim. Stawiwszy

13się Osobiście Urodzony Jegomość Pan Jan

14Jedlecki Jnstygator Grodzki Winnicki Jasnie

15Oswieconego Xięcia Jegomości Janusza Swia-

16tełka [?] na Nowey Czetwerni Komargrodzie,

17Borowiczach [?], Sochanie [?] y Kopijowce [?] Swiato-

18pełka Czetwertyńskiego Podkomorzego Jego

19Krolewskiey Mości Plenipotent swym, y tegoż

20Jasnie Oswieconego Pryncypała swego Jmieniem

21[reklamant:] Uroczyscie

k. 249v (skan 0252, strona lewa)

1Uroczyscie naprzeciwko Jasnie Oswieconemu Xię-

2ciu Jegomości Antoniemu Swiatopełkowi Czet-

3wertyńskiemu Starościcowi Dańczewskiemu,

4y Urodzonemu Franciszkowi Xaweremu Dorożyń-

5skiemu [?] Jasnie Oswieconego Xięcia Jegomości Sta-

6rościca Dańczewskiego Gubernatorowi Januszgrodz-

7kiemu, a mianowicie Urodzonym Jchmościom

8Panom Antoniemu Jałowickiemu Jasnie Oswie-

9conego Xięcia Jegomości Antoniego Czetwertyń-

10skiego Starościca Dańczewskiego Plenipoten-

11towi, a podten Czas Grodzkiemu Winnicki-

12mu Namiesnikowi w Susceptie [?] repugnanter

13dla iakowegoś zamęcenia sprawiedliwego Jnte-

14ressu postępuiącemu, y Onufremu Moskwic-

15kiemu do przyięcia Manifestu Roku teraźniey-

16szego Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiątego, Dzie-

17wiątego, Dnia Siodmego Stycznia, niby na Ter-

18minie y z prezentą Summy przeciwko Uro-

19dzonemu Stawiącemusię, y onego Jasnie Oswie-

20conemu Pryncypałowi, tudzież Urodzonemu

21Jałowickiemu przez Urodzonego Jałowic-

22kiego Namiesnika Grodzkiego Winnicki-

23go na podstęp uproszonemu Subdelegatowi

24wyż rzeczony manifest po upadłym Terminie,

25a pod Aktem […] […] Dekretem oznaczoney

26niesłusznie przyimuiącemu manifestuie

27y remanifestuie się w niżey opisany sposob

28y oto: Jż JO. Xiąże Jmć Antoni Czetwertyń-

29ski

k. 250 (skan 0252, strona prawa)

1ski Starościc Dańczewski z przyczyny nieuczynienia do-

2syć Dekretowi Działowemu między sobą oskarżonym z iedney,

3a Jasnie Oswieconego Manifestanta Pryncypałem z dru-

4giey Strony nastąpionemu, co do Punktu płacenia

5corocznie Summy Złotych Pięciuset, Osmdziesię-

6ciu Siedmiu y Groszy Siedmiu Polskich, to iest połowy

7Jntraty Dobr Wsi Komendziurki [?] Dożywocie [?] podległey De-

8kretem Działowym nakazaney w wine Banicyi wiecz-

9ney popadszy, przed Aktami niniejszemi Grodzkiemi

10Winnickiemi z zlecenia Urod. Antoniego Jałowickiego

11pod ten Czas Suscepty Grodzkiey Winnickiey maiącego

12to iest nazajutrz po Swięcie Trzech Krolow Rzymskich

13y o Czasie z Prawa y zwyczaiu należytym, jako sam

14oskarżonych wyżey nadmieniony zeznaie [?] manifest

15gdy został spublikowany, y Urodzony Antoni

16Jałowicki chociaż Jasnie Oswieconego Xięcia

17Jegomości Antoniego Plenipotent nieja-

18kiey Zwłoce widząc oczewiście Jasnie Oswie-

19conego Pryncypała swego Dekretowi sprze-

20ciwienie się, też Publikatę do Akt przyiął,

21tedy tenże Urodzony Jałowicki Namiesnik

22Grodzki Winnicki, a Jasnie Oswieconego

23Xięcia Jmci Antoniego Czetwertyńskiego

24Starościca Dańczewskiego Plenipotent ochra-

25niaiąc niemniey tym sposobem Jasnie

26Oswieconego Pryncypała swego, y swoią pil-

27ność [?] w Attencyi Jnteressow onego chcąc po-

28dobno pokazać, po tak prawnie nastąpio-

29ney Publikacie oney do Akt przyięciu y […]

30[reklamant:] z Akt

k. 250v (skan 0253, strona lewa)

1z Akt y z Akt Extraktem wyiściu nieuważa-

2iąc na repugnancyą Tranzakcyi, manifest

3Jmieniem Jasnie Oswieconego Xięcia Jegomo-

4ści Antoniego Czetwertyńskiego Starościca

5Dańczewskiego Pryncypała swego przeciw-

6ko Jasnie Oswieconemu Xięciu Jmci Janusso-

7wi Czetwertyńskiemu Podkomorzemu JKMci,

8tudzież Urodzonemu stawiącemu się niby

9o spieszne wyrabianie Publikaty przez

10Urodzonego Dorożyńskiego podał do przy-

11ięcia tegoż manifestu Urodzonego Onu-

12frego Moskwickiego na mieyscu swoim

13uprosiwszy, ktory to Urodzony Onufry Mos-

14kwicki tak niesłuszny manifest z prezentą

15wyż wyrażoney Summy pod Aktem nastą-

16pioney Publikaty przyiął, a tak repugnan-

17tes Transactiones stare simul non valen-

18tes na iednym Terminie monstrose zo-

19stały przyięte. A zatym Urodzony sta-

20wiący się swym, y Jasnie Oswieconego

21Pryncypała swego Jmieniem przeciw-

22ko tymże wyżey oskarżonym

23o tak niesłuszny postępek powtor-

24nie iako nayuroczyściey manifestu-

25ie y remanifestuie się. Jan Jedle-

26cki Jnstygator Grodzki Winnic-

27ki

k. 251 (skan 0253, strona prawa – góra)

1Winnicki manu propria.

Objaśnienia i tłumaczenia

Spór Czetwertyńskich: Janusz Świętopełk Czetwertyński, podkomorzy JKMci (por. akt 128), dziedzic dóbr Nowa Czetwertnia [?], Komargród, Borowicze [?], Sochanie [?] i Kopijówka [?], c/a Antoni Świętopełk Czetwertyński, starościc dańczewski [?] (Januszgród = Murachwa – por. akty 300–301). Wg dekretu działowego ks. Antoni miał corocznie płacić 587 zł 7 gr (połowę intraty z dóbr wsi Komendziurka [?], podległej dożywociu [?]) pod rygorem banicji wieczystej; nie uczyniwszy tego, popadł w banicję, co ogłoszono (publikata) w grodzie winnickim nazajutrz po święcie Trzech Króli (7 I 1769), z polecenia Antoniego Jałowickiego, ówczesnego susceptanta (przyjmującego akta) grodu winnickiego. Jałowicki – zarazem plenipotent ks. Antoniego – przyjął publikatę, ale potem, chcąc chronić swego pryncypała, podsunął Onufremu Moskwickiemu (subdelegatowi, „uproszonemu na swoim miejscu”) do przyjęcia manifest ks. Antoniego z prezentacją sumy, rzekomo złożony w terminie, przeciw ks. Januszowi i jego plenipotentowi (rzekomo zbyt spiesznie wyrabiającemu publikatę przez Dorożyńskiego); w ten sposób w jednym terminie przyjęto dwa sprzeczne akty („repugnantes transactiones stare simul non valentes … monstrose” – akty sprzeczne, które nie mogą istnieć jednocześnie, przyjęto potwornie). Skróty i zwroty: „suscepta” – urząd przyjmowania wpisów do ksiąg; „repugnanter” – sprzecznie (z prawem); „banicja wieczysta” – kara wywołania; „publikata” – ogłoszenie (banicji) w aktach; „manu propria” – ręką własną. Niepewne: „Star. Danczew. [?]” – w tekście konsekwentnie „Dańczewski” (może Dańczów / Dancz…), „Swiatełka [?]” (= Świętopełka), „Borowiczach [?]”, „Sochanie [?]”, „Kopijowce [?]”, „Komendziurki [?]”, „Dożywocie [?]”, „Dorożyńskiemu [?]” (gubernator januszgrodzki – w rkp. „Dorożyń-/skiemu”, potem „Dorożyńskiego”), „Susceptie [?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7XI 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodu winnickiego, Jan Jedlecki, instygator grodzki winnicki, jako plenipotent ks. Janusza Świętopełka Czetwertyńskiego, podkomorzego JKMci (dziedzica Nowej Czetwertni, Komargrodu, Borowicz [?], Sochań [?] i Kopijówki [?]), wniósł manifestację i remanifestację przeciw ks. Antoniemu Świętopełkowi Czetwertyńskiemu, starościcowi dańczewskiemu [?], jego gubernatorowi januszgrodzkiemu Franciszkowi Ksaweremu Dorożyńskiemu, a zwłaszcza przeciw Antoniemu Jałowickiemu (plenipotentowi ks. Antoniego, a zarazem ówczesnemu namiestnikowi grodzkiemu) i Onufremu Moskwickiemu. Ks. Antoni nie wykonał dekretu działowego co do corocznej wypłaty 587 zł 7 gr (połowy intraty z wsi Komendziurka [?]) i popadł w banicję wieczystą, ogłoszoną w aktach grodu winnickiego 7 I 1769 z polecenia samego Jałowickiego jako susceptanta; Jałowicki jednak, chcąc chronić swego pryncypała, po przyjęciu publikaty i wydaniu z niej wypisu, nie bacząc na sprzeczność aktów, podał do przyjęcia – przez uproszonego na swoje miejsce subdelegata Onufrego Moskwickiego – manifest ks. Antoniego z prezentacją sumy, jakoby w terminie, przeciw ks. Januszowi i jego plenipotentowi (rzekomo zbyt spiesznie wyrabiającemu publikatę przez Dorożyńskiego); Moskwicki ten niesłuszny manifest przyjął, przez co w jednym terminie wpisano dwa wzajemnie wykluczające się akty. Jedlecki manifestuje i remanifestuje o to niesłuszne postępowanie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 251 (skan 0253, strona prawa)

1Maa W. Mysłowskiego P. W. pko JW.

2Chołoniewskiemu K. B. y Jnnym.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Osmego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic-

6kiemi y przedemną Michałem Jedleckim ptunc Namie-

7snikiem y Vice Regentem Burgrabstwa Grodzkim Winni-

8kim. Postanowiwszy się Osobiście W. Jozef Mysłowski Podsto-

9licz Wedeński Dobr Części Wyszkowiec Dziedzic, jak tylko powziął

10wiadomość o gwałtownym najeździe y Zaborze przez Jmć

11Pana Stanisława Rogowskiego Dyspozytora Części Wyszkowiec

12JW. Chołoniewskiego Kasztel. Buskiego, tak zaraz zapobiega-

13iąc Całości Substancyi swojey Solennie na pko JW. Ada-

14mowi Myszce Chołoniewskiemu Kasztelanowi Buskiemu, a nay-

15bardziey Urod. Jmć Panu Stanisławowi Rogowskiemu

16Dyspozytorowi Wyszkowieckiemu, Pracowitym Poddanym

17Wyszkowieckim, niemniey Odważnym Demkowi Martyn-

18kowi, Kiryłowi Jachowczykowi [?], Hryhorowi naymytowi Wyszko-

19wieckim, Jarem [?] y Błażeiowi naymytom, y Atamanowi

20Bortnickiemu kozakom, Ostapowi kozakom, Woytowi Wy-

21szkowieckiemu, Urod. Kordowskiemu [?] y Jnnym żali y pro-

22testuie się w ten Sposob. Jż Urod. Rogowski bez wzglę-

23du na Prawa Pospolite ktore Surowo zabronione gwałtowne

24najazdy y Zaborow z Jedney zawziętości y niepohamowa-

25ney passyi dufaiąc Czasowi w Oyczyźnie zamieszaney, ośm[ielił się]

26y ważył się z przybranemi Ludźmi y Kozakami nie-

27praktykowaną podnieść Akcyą, kiedy napadłszy wie[l]-

28korem nad Dwor W. Żalącegosię, wcale żadney Dania [?]

29sobie okazyi, bo nawet Wiell. Stawaiący dawno w Wysz-

30kowcach był. Naprzod Gospodarza Pracowitego Wasy-

31la niewiedzącego, Jż Hayttamacy [?] napadli, chowaiącego

32w Szopie Dworskiey, za pokazaniem przez Pracowi-

33tego Jwana Trybatyja [?], ktorego więcey Tysiąca Plagami

34skatowali aby pokazał, Zaczeb [?] wyłucie [?] Jmć Pan Rogow-

35ski kazał a Sam nogami bijąc w plecy y piersi tak

36Jż Cały zpuchły krwią Charkał, tedy by […] tym że Dwo-

37rze W. Żalącegosię Zabić Dysponował, w dybach za-

38bitego Dwoch zbiwszy [?] Ataman do Dworu JW. Kasz. Bus-

39kiego zawiezionym, a Jnni Kozacy y Chłopi Drągami bijąc za-

40prowadzili

k. 251v (skan 0254, strona lewa)

1Zaprowadzili ze Dworu aż do Winnicy w dybach prowadzili y Jnkarce-

2rowali przytym na gdzie [?] Urod. Jmć Pan Rogowski zlecił Woy-

3towi Wyszkowieckiemu aby zna mowionym [?] przez niego Żołnie-

4rzem ze Dworu W. Żalącegosię zabrał bydła Sztuk Trzydzie-

5ści, Koni Czworo, ktory Woyt Naprzod przydopytywa-

6nie się Obydło Dworskie Pracowitego Jwana Ruszczyco [?]

7Kijem przez plecy uderzył, a Wasyla Żołnierz Pistoletem

8niemiłosiernie zbił, a mocący uciekaiącego dognawszy

9w Budynku Pracowitego Semena Tegoż Wasyla nad miarę

10bili, ktory dla Ciężkiego Zbicia umrzeć zapewnie musi.

11Potym w Szpichlerzu drzwi wyrąbawszy zboże wziąć

12nie pozwolił, popsuli pozemi y bydło nierogate ziarno

13popsuło, a resztę zapieczętował Jmć Pan Rogowski, nawet

14Czeladzi na Żywność niepozwolił, ktory głodem marli dwa

15Dni. Mowiąc hac formalia [?], że to wszystko jest moje co-

16kolwiek w tym Dworze znayduie się. Gospodynię Dworską

17aby powiadała gdzie są Sukmie [?] pościeli [?] y Jnna Zbo[że?]

18Panskie rozgami straszył y bić postanowił, a

19Kozakom pa Gumnie z Spisami szukać kazał ktorzy

20Spisami w Słomie w Stayni y Szopie szturchaiąc

21szukali Samego W. Żalącegosię y W. Jana Mysłowskiego

22Jako też y Schowania rzeczy jakich w tym samym

23Tumulcie przez uganianiesię Kozakow pomiędzy bydłem

24tem po Oborze y Stayni, Koni dwoje y Byli Przeciąk [?] w

25Jamie na pęcione [?] udusilisię. A zatym Wiell. Żalącysię

26tak o wyż wyrażone Wiolencyi Gwałtowne Zabory naiaz-

27dy Ludzi bicie, Jnkarceratye, głodem Morzenie Pracowitego

28Mikoły Koniuka gwałtem zwięzie z Dziećmi y

29Sprzętem y Chudobą Jego, okien w Budynku wybicie, Ja-

30ko też ośmieszenie Andrzeja y Demka rożnemi Wio-

31lencyami gonitwami y przegrożkami zabiciem od grade-

32niem [?] że wszy Wyszkowicze z Części W. Żalącegosię y o Jnne

33Pretensye Jako nayuroczyściey Żali y Protestuie się. Et

34in verificationem pmissorum tenże W. Żalącysię stawił

35przed Urzędem Niniejszym Pracowitego Wasyla okru-

36tnie zbitego y Prosił mnie Urzędu o przydanie Woźne-

37go dla oglądania Ran, ktorego annuendo affectatio-

38ni przydałem Opatrznego Michała Radlińskiego Gtla

39Wwa Bracł. y Jnn. ktory w przytomności Urod. Paw-

40ła Słotwińskiego y Jana Jankowskiego widział u Wa-

41syla nogę lewą Całą zpuchłą od Dyby, y od zbicia, Jako też

42Całe plecy zbite zsiniałe y zpuchłe, Ręce poprzetrącane y

43mienił Sobie te razy y Sińce być zadane od Jmć Pana

44Rogowskiego y Kozakow Wyszkowieckich y Bortnickich. Co

45widziawszy y Słyszawszy Szlachtą Sobie przytomną oświad-

46czaiącsię

k. 252 (skan 0254, strona prawa)

1Oswiadczaiącsię prawdziwey obdukcyi uczynił y zeznał Rell.

2Prosząc tak Wiell. Comparens Protestacyi Jako y Woźny

3Rellacyi Kopią w Aktach zapisać, co y otrzymali. J. Mysłow-

4ski. Woźny wyżey wyrażony pisać nieumieiący Krzyż

5kładnie Michał Radlinski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt dotyczy tego samego konfliktu co akty 387, 393, 407 (Wyszkowce: Mysłowscy c/a Chołoniewski i Rogowscy); najazd na dwór Józefa Mysłowskiego nastąpił zapewne po śmierci Jana Rogowskiego (por. akt 407 – wzmianka o najeździe na dwór po wyjeździe Jana Mysłowskiego). WAŻNE: zwrot „W. Żalącysię” / „W. Żalącegosię” (dosł. „Wielmożny żalący się” = skarżący, manifestant) – pisarz zapisuje go „Załącysię”, „Załącegosię”; w aktach 405 i 407 te same formy odczytano wstępnie jako nazwisko „Załęcki [?]” – to błędny odczyt: chodzi o samego skarżącego (poprawiono uwagi w aktach 405 i 407). Skróty: „P. W.” – podstolic wendeński; „K. B.” – kasztelan buski; „naymyt” – najemnik; „inkarcerować” – uwięzić; „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania; „in verificationem praemissorum” – na dowód powyższego. Niepewne: „Jachowczykowi [?]”, „Jarem [?]”, „Kordowskiemu [?]”, „Dania [?]” (zapewne „dawszy”), „Hayttamacy [?]” (= hajdamacy), „Trybatyja [?]”, „Zaczeb [?] wyłucie [?]”, „zna mowionym [?]”, „Ruszczyco [?]”, „hac formalia [?]” (= „hisce formalibus” – tymi słowy), „Sukmie [?] pościeli [?]”, „Przeciąk [?] … na pęcione [?]” (zapewne źrebię w jamie), „od grade-/niem [?]”, „Wyszkowicze”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8XI 1769 przed Michałem Jedleckim, ówczesnym namiestnikiem i wicerejentem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Józef Mysłowski, podstolic wendeński, dziedzic części Wyszkowiec, dowiedziawszy się o gwałtownym najeździe i zaborze dokonanym przez Stanisława Rogowskiego, dyspozytora części Wyszkowiec kasztelana buskiego Chołoniewskiego, manifestował przeciw Adamowi Myszce Chołoniewskiemu, a zwłaszcza przeciw Rogowskiemu, poddanym wyszkowieckim (Demkowi Martynkowi, Kiryłowi Jachowczykowi [?], najmitom Hryhorowi, Jaremie [?] i Błażejowi), atamanowi i kozakom bortnickim (Ostapowi), wójtowi wyszkowieckiemu, Kordowskiemu [?] i innym. Rogowski, wbrew prawom i korzystając z zamieszania w kraju, z uzbrojonymi ludźmi i kozakami napadł dwór manifestanta: poddanego Wasyla, który ukrył się w szopie dworskiej (myśląc, że to napad hajdamaków), wydobyto, gdy wskazał go zbity tysiącem plag Iwan Trybatyj [?]; Rogowski sam kopał Wasyla w plecy i piersi, aż ten zaczął pluć krwią, a następnie w dybach zawieziono go do dworu kasztelana i do Winnicy, gdzie go uwięziono. Wójt wyszkowiecki na polecenie Rogowskiego i z żołnierzem zabrał z dworu 30 sztuk bydła i czworo koni, bijąc kijem poddanego Iwana [Ruszczyca?]; żołnierz pistoletem zbił Wasyla, a Semena dogonionego w chacie pobito tak, że zapewne umrze. Wyrąbano drzwi spichlerza, zboże zepsuto, resztę Rogowski opieczętował, nie dając czeladzi nic do jedzenia przez dwa dni, mówiąc, że wszystko we dworze jest jego; gospodynię dworską straszył rózgami, by wskazała, gdzie są suknie i pościel, a kozacy przeszukiwali pikami słomę w stajni i szopie, szukając samego manifestanta i Jana Mysłowskiego oraz ukrytych rzeczy; w tumulcie udusiły się w jamie dwa konie / źrebię [?]. Manifestant protestuje o te gwałty, zabory, najazdy, bicie ludzi, uwięzienia, morzenie głodem, uprowadzenie poddanego Mikoły Koniuka z dziećmi i dobytkiem, wybicie okien, nękanie poddanych Andrzeja i Demka i groźby zabójstwa. Woźny generalny Michał Radliński w obecności Pawła Słotwińskiego i Jana Jankowskiego obejrzał Wasyla: lewa noga cała spuchnięta od dyb i bicia, plecy zbite, sine i spuchnięte, ręce poprzetrącane; poszkodowany twierdził, że razy zadali mu Rogowski i kozacy wyszkowieccy i bortniccy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 252 (skan 0254, strona prawa)

1Maa Nne W. Miszewicza [?] Ł. P. [?] pko Urz.

2Suchodolskiemu

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris, Dziewiątego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnicki-

6mi y przedemną Michałem Jedleckim Namiesnikiem

7Burgrabstwa Vice Regentem Grodzkim Winnickim

8Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Jakob Nosalski Nne

9et ex Speciali Comisso Wiell. Jmć Pana Jana Midzie-

10wicza [?] Łowczego Parnawskiego [?] Postrzegaiąc Całości Sub-

11stancyi y Honoru Tegoż. Aby przez Opaczne udania

12Jakowego nieponiosł Detrymentu, na pko Wiell. Micha-

13łowi Suchodolskiemu Ekonomowi Tetijowskiemu Swiad-

14czy Skarży y Manifestuiesię wten niżey opisany Spo-

15sob y Pko. Jż Wiell. Pryncypał Complis. Maiąc Kom-

16mende Podjazdową od JWiell. Stępkowskiego Obo-

17żnego Poll. Kor. Regimentarza Generalnego Partyi Ukra-

18inskiey y Podolskiey Zategoż Ordynansem do Tetijowa dla

19wybrania Furażu z Klucza Tetijowskiego y wsiow w Possessyi

20Zostaiących, Tudzież y z Jnnych Kluczow, aże w Samym

21Tetijowie Stoiąc Blisko Cwierci Jedney Roku, Maiący

22pod Swoią Kommendą Podjazdową Ludzi Siedmdzie-

23siąt Żadney Krzywdy wtym Kluczu nieuczynił, Swo-

24im Żołdem z Jnnych Kluczow Biorąc Furaż Supleme-

25ntowałsię z Jchmościami Kompanią będącą, Ale Jmć

26Pan Suchodolski przeciwnie miał dobre Obyczaie Wiell.

27Komendanta Tłumaczyć Jakoby ten Klucz Miał w niwec

28obrocić y Zdezelować. Ktore Zmyślenia nie Sprawiedliwe

29nunquam sunt deducenda bo nietylko Chleb ale Cokol-

30wiek należy do Sufficiencyi Żołnierskiey, wszystko z Fura-

31żu było, a Klucza Tetijowskiego […]niedbym [?] nietyka-

32iąc y owszem dyssymulował y od Furażow Wsiow

33Skarbowych […] unikał Żadney dla Siebie od te-

34goż wyrażonego Ekonoma, nie przymuiąc Darowi-

35zny z ktorą Choć z potykał [?], brać niechciał y niebrał na-

36[reklamant:] ymniey [?]

k. 252v (skan 0255, strona lewa)

1Naymnieyszą y naywiększą nieuwodząsię Korrupcyą, bo Jeżeli

2Całey [?] Jakowey Asekuracyi [?] przeto Wiell. Manifestantis Pryncy-

3pałowi miały na Stapie [?] od Urod. Ekonoma Tetijowskiego

4ante omnia oswiadczaiąc Że Żadnego przestępstwa Artyku-

5łow Woyskowych nie dowiedział [?] Oprocz dla Kozłow [?] Wiktua-

6lia z gromady Mieyskiey Tetijowskiey w koley nosili Ludzie

7a Koniom nic bez Furażu Jnnych [?] udzielat [?]. Magnificus

8Modernus Manifestans Ratione quorum Nne Princi-

9pis Sui quam Solennissime Contra eundem Jnculpatum Ma-

10nifestat et Protestat. Quam Manifestationem actis Con-

11notari Prosit, Co y otrzymał. Jakob Nosalski mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Skróty: „Maa Nne” – Manifestatio nomine; „Ł. P. [?]” – łowczego parnawskiego [?] (Parnawa = Pernau w Inflantach, urząd tytularny); „Complis.” – Comparentis (komparenta); „Obożny Poll. Kor.” – oboźny polny koronny (Józef Gabriel Stempkowski, regimentarz generalny partii ukraińskiej i podolskiej); „Kommenda podjazdowa” – oddział podjazdowy; „suplementować się” – zaopatrywać się; „zdezelować” – zniszczyć; „dyssymulować” – pobłażać, nie dochodzić; „wiktualia” – żywność; „w koley” – kolejno. Łacina: „Comparens personaliter … nomine et ex speciali commisso” – stawiwszy się osobiście … imieniem i ze szczególnego polecenia; „nunquam sunt deducenda” – nigdy nie dadzą się dowieść; „ante omnia” – przede wszystkim; „Magnificus modernus manifestans ratione quorum nomine principis sui quam solennissime contra eundem inculpatum manifestat et protestat. Quam manifestationem actis connotari petiit” – Wielmożny obecny manifestant z tych względów imieniem swego pryncypała jak najuroczyściej przeciw temuż obwinionemu manifestuje i protestuje; którą to manifestację prosił zapisać do akt. Nazwisko pryncypała w nagłówku zapisane „Miszewicza [?]” (długie s), w tekście „Midziewicza [?]” – niepewne. W poprzednich notatkach (POSTEP) nagłówek wstępnie odczytano „Nosalskiego”; Nosalski jest jednak komparentem (podpis „Jakob Nosalski mp.”). Niepewne: wyraz przed „nietykaiąc” (k. 252), słowo po „Skarbowych” („praestitit [?]”), „na Stapie [?]”, „Kozłow [?]”, „udzielat [?]”, „z potykał [?]”. Dziedziczką Tetyjowa była ks. Sanguszkowa z Dönhoffów (por. akt 385).

Streszczenie

9XI 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Jakub Nosalski, działając imieniem i z polecenia Jana Midziewicza [?] (Miszewicza [?]), łowczego parnawskiego [?], dbając o jego dobre imię, manifestował przeciw Michałowi Suchodolskiemu, ekonomowi tetyjowskiemu. Pryncypał komparenta, mając komendę podjazdową od Józefa Stempkowskiego, oboźnego polnego koronnego, regimentarza generalnego partii ukraińskiej i podolskiej, i jego ordynans do Tetyjowa na pobieranie furażu z klucza tetyjowskiego i innych kluczy, stał w samym Tetyjowie blisko ćwierć roku z siedemdziesięcioma ludźmi, a jednak nie wyrządził kluczowi żadnej krzywdy: furaż i wszystko, co potrzebne do utrzymania żołnierzy, brał z innych kluczy, klucza tetyjowskiego nie tykał, a nawet unikał furażu ze wsi skarbowych i nie przyjął od ekonoma żadnego podarunku. Mimo to Suchodolski rozgłasza, jakoby komendant obrócił klucz wniwecz i zniszczył go. Manifestant oświadcza, że poza żywnością, którą kolejno donosiła gromada miejska tetyjowska, nie dopuszczono się żadnego wykroczenia przeciw artykułom wojskowym, i protestuje przeciw tym zarzutom. Podpisał Jakub Nosalski.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 252v (skan 0255, strona lewa)

1Maa Urod. Jerzewskiego pko Urod.

2Urod. Jchmć PP. Łazowskim [?] Matce y Synom

3Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego,

4Miesiąca Novembris Dziewiątego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winn.

6y przedemną Michałem Jedleckim Namiesni-

7kiem Burgrabstwa y Viceregentem Grodzkim Winni[ckim]

8Comparens Personaliter Urod. Jan Jerzewski Ostrzegaiąc całości

9nieskazitelnego honoru y sprawiedliwego w sta-

10raniu własnym podług Sytuacyi nabycia bez-

11żadnego podeyrzenia będący pko Urod. Jmć Państwu Mariannie

12Lub Jnnego Jmienia Matce Szymonowi y Maciejowi Synom

13Łazowskim [?] Części pewney Dobr wsi Sabarowa Possessorom przed

14Aktami niniejszemi Skarży żali y Protestuiesię. Jż Urod.

15Łazowscy [?] nieposzlakowawszy w niczym Urod. Protestanta, Aniteż

16Swiadkami na konwikcyą prawną nieprzekonawszy Do-

17wodem, przecież u Urod. Łukasza Rutkowskiego w Sa-

18barowie dla widzenia bydła dla zimowli a Brat [?] y Pastwi-

19sku Letnim u pastucha tamecznego znayduiącegosię

20dla Zarazy oddalonego naypierwey tegoż Urod. Comptta

21na pastwisku o Szkodę Jakowąsi nocną Porą uczynioną

22Arresztowali, w Kointelligencyą Społeczeństwa nienależnego

23z Urodzonym Rutkowskim wprowadzali, przed Szla-

24chtą y Ludźmi tamecznemi przez tegoż popełnioną

25niegodziwość [?] być mienili y rozgłaszali, w Dalszych zaś

26Czasach. Gdy Urod. Protestans post Fata Żony Swoiey

27dla pomocy y Ulgi z mianowanego Urod. Rutkowskiego

28w Podroż [?] Podolską [?] po Matkę do Sprowadzenia Jego

29dziewszy [?] y Zonym [?] razem [?] poiechawszy, Za ktore Sprawa

30dziewki [?] y Dobr wyż wyrażonego bydła własnością pra-

31cy Swoiey według […] Czym mogąc kontento-

32wać. Aliści na koniec Ciż Urod. Łazowscy [?], a mianowicie

33Matka z Srednim Synem, do Winnicy Przybywszy bow[iem]

34[reklamant:] […] nadworek [?]

k. 253 (skan 0255, strona prawa)

1Nadworek Urod. Manifestanta Violenter naszedszy [?] Matkę Jego

2ważylisię badać, Strofować, Kalumniować, Honor Szlachecki

3Szarpać, o Kompaśrenta pytaćsię, Onego z Kancellaryi Spro-

4wadzać, a Sprowadzonemu wbrew obiekcyi [?] Czynie [?] nie-

5przystoyne Życie Zadawać, Pretensye niesprawiedli-

6we [?] rościć, Zaborem bydła własnego Urod. Ptta odwie-

7dzaćsię [?] y więcey poszukiwania na onego Pretendo-

8wać Rozgłaszali, Czego niemogąc praetermittere Silen-

9tio tak wielkiey obelgi Zużyciem [?] własnego Honoru

10Jterum atque iterum Przed Aktami Grodu tegoż Skarży

11y Protestuiesię. Jan Jerzewski M. P.

Objaśnienia i tłumaczenia

Nazwisko pozwanych zapisane w nagłówku „Łazowskim [?]” (lub „Ładowskim”), w tekście „Ładowskim/Ładowscy” – odczyt niepewny; nazwisko komparenta w nagłówku „Jerzeskiego”, w tekście „Jerzeski”, w podpisie wyraźnie „Jan Jerzewski”. Skróty: „Ptta”, „Protestans” – protestujący; „Comptt.”, „Kompaśrent” – komparent; „konwikcya” – przekonanie, udowodnienie winy; „kointelligencya” – zmowa, porozumienie; „zimowla” – zimowanie bydła; „nadworek” – podwórze, dziedziniec. Łacina: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „post fata” – po śmierci; „violenter” – gwałtownie; „praetermittere silentio” – pominąć milczeniem; „iterum atque iterum” – raz po raz, wielokrotnie. Niepewne: „Brat [?]”, „niegodziwość [?]”, wiersze o podróży po matkę („Podroż [?] Podolską [?] … dziewszy [?] y Zonym [?] razem [?]”), „dziewki [?]”, fragment „według […]” (zapisane „uobrzeniadić”), „naszedszy [?]”, „wbrew obiekcyi [?] Czynie [?]”, „odwiedzaćsię [?]”, „Zużyciem [?]”. Pismo silnie pochylone – odczyt po wyprostowaniu obrazu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9XI 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Jan Jerzewski, dbając o swe nieskazitelne imię, manifestował przeciw Mariannie Łazowskiej [?] (lub innego imienia), matce, oraz jej synom Szymonowi i Maciejowi, posesorom części wsi Sabarów. Łazowscy [?], nie udowodniwszy mu niczego ani świadkami, ani dowodami, zaaresztowali [mienie?] komparenta, którego bydło znajdowało się na zimowli u Łukasza Rutkowskiego w Sabarowie, a latem na pastwisku u tamtejszego pasterza (odprowadzone z powodu zarazy), o jakąś szkodę wyrządzoną nocą na pastwisku; zarzucali mu zmowę z Rutkowskim i rozgłaszali przed szlachtą i ludźmi, że popełnił tę niegodziwość. Później, gdy Jerzewski po śmierci żony wyjechał z Rutkowskim w podróż [na Podole?] po matkę, by ją sprowadzić, Łazowska [?] ze średnim synem, przybywszy do Winnicy, gwałtownie najechała podwórze komparenta, badała i strofowała jego matkę, oczerniała go, szarpała jego honor szlachecki, wypytywała o niego, kazała sprowadzić go z kancelarii [grodzkiej] i obsypywała go obelgami, zgłaszając niesłuszne pretensje i rozgłaszając, że będzie dochodzić od niego zabranego bydła. Nie mogąc pominąć milczeniem tak wielkiej obelgi, Jerzewski ponownie protestuje przed aktami grodu winnickiego.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 253 (skan 0255, strona prawa)

1Maa Jmc W. Ostrowskiego Chor.

2Bracł. y Jnn. pko Urz. Piotrowi

3Małowskiemu Grabicy

4Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Novembris Dziewiątego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winn. y przedemną

7Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgrabstwa y ViceRegentem

8Grodzkim Winn. Comps. Personaliter Urz. Jmć Pan Jan Brzezicki Jmieniem

9Wiell. Jmć Pana Bogdana Ostrowskiego Chor. Bracł. Dobr Kuźminiec

10y Jnn. Dziedzica Pana, W. Jmć Pana Michała Ostrowskiego Skarb. Płockie[go] [?]

11temi Dobrami ad praesens [?] opiekuiącegosię y Jmć na pko Urz. Piotrowi Ma-

12łowskiemu in Ante Gubernatorowi Mtwa Bracł. Skarży się. Jż Jmć Pan

13Małowski zamyśliwszy polerywszy [?] W. Komparenta Pryncypała namo-

14wiwszy Woyskowych pod ten Czas w Bracławiu Stoiących aby postali

15po W. Jmć Pana Michała Ostrowskiego Skarb. Płockie[go] [?] do Kuźminiec, kto-

16rzy posłani Żołnierze z przymusem do Bracławia y z obelgą przypro-

17wadzili y w Bracławiu znamieni [?] tegoż Obżałow. Szyli [?] bić porywalisię, a na

18ostatek Jmć Pan Małowski już na wyiezdnym Wiell. Ostrowskiego koni

19po[…]tuiących [?] Czerwonych Złotych Dwanaście W. Chorąż. Bracł. z ktoremi przy-

20iechał Wiell. Michał Ostrowski gwałtownie z taką niedyskrecyą za-

21brał [?], rozrzekaiąc sobie przysięgaiąc [?] się o złotych Dwanaście ktore wziął

22Michał Ostrowski ale te dał na drogę sam Urz. Małowski gdy o-

23bligował W. Ostrowskiego aby iechał z prozbą do Xiężny Jmci Sangu-

24szkowey Marszałkowey Nadworney Lit. dla uwolnienia Urz. Piotra

25[reklamant:] Małowskiego

k. 253v (skan 0256, strona lewa)

1Małowskiego z Aresztu w ktorym siedział w Jlińcach, y te pieniądze

2Wiell. Ostrowski na podroż jeżdżąc po rożnych mieyscach y siedząc

3przez czas długi dla wyrobienia Liberacyi dla Jmć Pana Małowskiego

4z Aresztu u Xiężny Jeymć, bo trudno było łatwo wyrobić gdy w Jli-

5ńcach [?] Decus [?] był wpad [?] dla tego uwięzionym y szostym [?] siedział Areszcie, y jesz-

6cze swoią kieskę [?] Czerwonych Złotych Stracił. Jż piechotą Wiell. Micha-

7łowi Ostrowskiemu z Bracławia do Kuźminiec iść przychodziło.

8A pokrywaiąc ten swoy nienależyty grabieży wystepek, Konie gwał-

9townie zagrabione w Kancellaryi Grodzkiey [Bracławskiey?] Urz. Mało-

10wski przetłomaczył [?], taksował y wyrzekł bez żadney racyi y uznania [?] pe-

11wney [?], bo Wiell. Chorąży Bracł. ktorego konie zagrabione nietylko

12Urz. Małowskiemu nic niewinien ale go y nie zna. Dla tego ni-

13nieyszy Komparent Jmieniem wyżey wyrażonych o pomienioną

14grabież Koni y o inne pretensye powtornie naprzeciwko temuż

15Jmć Panu Małowskiemu Protestuiesię, Komparent pisać

16niemieiący Krzyż Swięty kładnie Jan Brzezicki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Skróty: „Comps. Personaliter” – Comparens personaliter (stawiwszy się osobiście); „Chor. Bracł.” – chorąży bracławski; „Skarb. Płockie[go] [?]” – skarbnik płocki [?] (w rkp. „Skar. Płockie”, odczyt niepewny); „in Ante Gubernator Mtwa Bracł.” – były (dawny) gubernator miasta Bracławia [?] („ante” – poprzednio) lub „ingubernator”; „Obżałow.” – obżałowany; „ad praesens [?]” – obecnie; „Xiężna Jmć Sanguszkowa Marszałkowa Nadworna Lit.” – księżna z Dönhoffów Sanguszkowa, marszałkowa nadworna litewska, dziedziczka Ilińców (por. akty 204, 210, 385); „Liberacya” – uwolnienie; „kieska” – sakiewka [?]. Kontekst: Małowski siedział w areszcie w Ilińcach (dobra Sanguszków); Michał Ostrowski, przymusowo sprowadzony przez żołnierzy do Bracławia, został przez niego zmuszony do starań u księżnej o jego uwolnienie. Kuźmińce – dobra Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego (por. akty 297 – papiery klucza kuźminieckiego). Niepewne: „polerywszy [?]”, „znamieni [?] … Szyli [?] bić porywalisię”, „po[…]tuiących [?]” (koni?), „zabrał [?]”, „Decus [?] był wpad [?] … szostym [?]”, „przetłomaczył [?]”, „uznania [?] pewney [?]”, nota marginalna. Komparent niepiśmienny – postawił krzyż święty.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9XI 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Jan Brzezicki imieniem Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, dziedzica Kuźmiec, oraz Michała Ostrowskiego, skarbnika płockiego [?], opiekującego się obecnie tymi dobrami, skarżył się na Piotra Małowskiego, dawnego [?] gubernatora miasta Bracławia. Małowski namówił wojskowych stojących wówczas w Bracławiu, by pojechali do Kuźmiec po Michała Ostrowskiego; żołnierze przymusem i z obelgami przywieźli go do Bracławia, gdzie [ludzie] obżałowanego porywali się go bić. Na koniec, gdy Ostrowski już odjeżdżał, Małowski gwałtownie zabrał mu konie chorążego bracławskiego, którymi przyjechał, i 12 czerwonych złotych (twierdząc, że to on sam dał Ostrowskiemu te pieniądze na drogę), zobowiązując go, by jechał z prośbą do księżnej Sanguszkowej, marszałkowej nadwornej litewskiej, o uwolnienie Małowskiego z aresztu w Ilińcach. Ostrowski długo jeździł i przebywał w różnych miejscach, starając się o uwolnienie Małowskiego, co było trudne, i stracił przy tym swoją sakiewkę z czerwonymi złotymi; z Bracławia do Kuźmiec musiał iść pieszo. Małowski, chcąc pokryć swój występek, kazał zabrane konie otaksować w kancelarii grodzkiej [bracławskiej?] i przysądzić sobie bez żadnej podstawy, choć chorąży bracławski, do którego należały konie, nic mu nie jest winien, a nawet go nie zna. Komparent protestuje ponownie o zabór koni i inne pretensje; jako niepiśmienny postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 253v (skan 0256, strona lewa)

1Relacya na Komis. Skarbu Kor. od Wiell.

2Bełhaka [?] pko JW. Piotra Potockiego St. Śniat.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Dziesiątego Dnia

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

6przedemną Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgrabstwa

7y ViceRegentem Grodzkim Winnickim Stanowszy Osobiście Woźny

8Generał Woiewodztwa Podolskiego y Jnnych Opatrzny Jan Łaszkowski [?]

9w moc Skuteczney Relacyi swoiey dobrowolnie zeznał. Jż on Roku

10miesiąca na Akcie wyrażonego Dnia szostego Pozew Kommissyi

11Rady Ekonomiczney Skarbu Koronnego na Membranie Autentycz-

12nym pisany odniosł do Dobr Miasta Berszady y tam ten Pozew w Zam-

13ku na Stole położywszy o położeniu y Exekucyi onego od kogo

14po kogo y w Jakiey Sprawie pisany był prawnie publikując do

15wiadomości podał de tenore tali. My Kommissarze Rady Eko-

16nomiczney Skarbu Koronnego od Rzeczypospolitey naznaczeni Wam Jaśnie

17Wiell. Piotrowi Potockiemu Przezacnemu Staroście Sniatyńskiemu, tudzież

18Wiell. Josefowi Potockiemu Krayczemu Koronnemu Dobr Ber-

19szady z przyległościami Possessorowi z Dobr waszych y Spraw

20niżey wyrażoney rozkazuiemy, abyście Waszmość przed Nami

21y Sądem naszym Kommissyi Rzeczypospolitey Skarbu Koronnego we Czte-

22ry od położenia tego Pozwu Tygodnie [?] czyli w ten czas gdy ta Spra-

23wa z Regestru Wekslowego sobie przyzwoitego do sądzenia wołana

24przypadnie w Warszawie odprawiaćsię maiącey Osobiście y Pe-

25remptorie [?] y Zawito stawilisię a to na Jnstancyą Wiell. Jakuba Beł-

26haka [?] Konsyliarza Poselstwa Nayjaśnieyszey Jmperatorowey Jeymci Ros-

27syiskiey Powoda, Ktory stosuiącsię do Prawa y Manifestu swego Wasz-

28mości pozywa do widzenia y przysłuchaniasię oraz Summy Jedynastu

29[reklamant:] Tysięcy [?]

k. 254 (skan 0256, strona prawa)

1Tysięcy Czerw. Zł. Skryptem wexlowym Dnia Pierwszego Mie-

2siąca Lutego w Roku niniejszym Tysiąc Siedmset Sześć-

3dziesiąt Dziewiątym przez Was Pozwanego W. Piotra Poto-

4ckiego przezacnego St. Sniatyńskiego Powodowi danym Zapłacie

5uczynioney, dotąd Zaś niezapłaconey niewdaiącsię Jeden do

6Drugiego, Oczyszczaiąc Dobra nadmienioną Berszadę z przyległo-

7ściami Pewną [?] Cezarowi [?] podległą z Krowiczyą [?], natychmiast zapło-

8cenia, za Sprzeciwienie się Skryptowi Wexlowemu, w Szkodach

9y wydatkow Prawnych, y podroznych przywrocenia, y całey tey

10Sprawy podług Prawa y Statutu rozsądzenia. Stawcie

11się więc tedy Terminu pilnuiąc, y na wszystko odpowiedzieć.

12Dan w Warszawie Dnia Czwartego Miesiąca Pazdziernika

13Roku Pańskiego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego.

14De quo plenam [?] Relationem [?] Rell., Mnlis qui supra Scribendi ignarus

15Crucem posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt = relacja woźnego (wpis do akt grodzkich zeznania woźnego o doręczeniu pozwu) z inserowanym tekstem pozwu Komisji Skarbu Koronnego (Komisja Skarbu sądziła sprawy wekslowe – „Regestr Wekslowy”). Powód: „Jakub Bełhak [?]” (w nagłówku „Bełhaka/Bułhaka”), konsyliarz poselstwa rosyjskiego w Warszawie – zapewne Jakow Iwanowicz Bułhakow (Bułgakow), radca ambasady rosyjskiej (identyfikacja wg literatury). Pozwani: Piotr Potocki, starosta śniatyński (wystawca weksla z 1 II 1769 na 11 000 czerwonych złotych) oraz Józef Potocki, krajczy koronny, posesor dóbr Berszada (por. akt 371 – Potoccy, Niemirów). Data doręczenia: „Roku miesiąca na Akcie wyrażonego Dnia szostego” – zapewne 6 [X? XI?] 1769 (pozew wystawiony 4 X 1769). Skróty: „St. Śniat.” – starosta śniatyński; „Generał” – woźny generalny; „Mnlis” – ministerialis (woźny). Łacina: „peremptorie” – zawicie, ostatecznie; „de tenore tali” – takiej treści; „De quo plenam relationem … ministerialis qui supra scribendi ignarus crucem posuit” – o czym pełną relację [złożył]; wyżej wymieniony woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż. Niepewne: nazwisko woźnego „Łaszkowski [?]”; „Tygodnie [?]”; „Pewną [?] Cezarowi [?] podległą z Krowiczyą [?]” – sens niejasny; reklamant.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

10XI 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, woźny generalny województwa podolskiego i innych Jan Łaszkowski [?] zeznał, że 6 dnia miesiąca wyrażonego w akcie zaniósł do miasta Berszady pozew Komisji Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego, spisany na autentycznym pergaminie, położył go na stole w zamku [dworze] i ogłosił jego treść. Komisarze Skarbu Koronnego wzywali w nim Piotra Potockiego, starostę śniatyńskiego, oraz Józefa Potockiego, krajczego koronnego, posesora Berszady z przyległościami, by stawili się osobiście i zawicie przed Komisją w Warszawie w ciągu czterech tygodni [?] od doręczenia albo gdy sprawa zostanie wywołana z rejestru wekslowego, na instancję Jakuba Bełhaka [Bułhakowa], konsyliarza poselstwa cesarzowej rosyjskiej. Powód domagał się zapłaty 11 000 czerwonych złotych z weksla wystawionego mu przez Piotra Potockiego 1 II 1769 i dotąd niezapłaconego, natychmiastowej egzekucji z dóbr Berszada, kary za sprzeciw wobec weksla, zwrotu szkód i kosztów prawnych i podróży oraz rozsądzenia sprawy według prawa i statutu. Pozew wystawiono w Warszawie 4 X 1769. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 254 (skan 0256, strona prawa)

1Protdo nne JW. Potockiego Woiew. Kij.

2Ziem Kijowskich pko JO. Xiążętom Jgnacemu

3Lubomirskiemu, Lubelskiemu, Uradzinia [?] y Urodzo-

4znanskiemu [?] y Jnnym.

5Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt, Dziewiątego,

6Miesiąca Novembris Dziesiątego Dnia.

7Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnic-

8kiemi y przedemną Michałem Jedleckim Namiesnikiem

9Burgrabstwa y Vice Regentem Grodzkim Winn. Compa-

10rens Pſder [Personaliter] Wiell. Jmć Pan Kazimierz Miłosławiec [?] Gniewkowski

11Vicesgerent Grod. Krzem. [?] JW. Jmć Pana Franciszka Salezego

12na Krystynopolu, Starostwa [?] Wolnie [?], Brusznie [?], Mościskach [?],

13Bramiłowie [?], Tulczynie y Umaniu Potockiego Woiew. Gene-

14rała Ziem Kijowskich, Kulszeniowskiego [?], Grabińskiego [?] Jabłu-

15nowskiego, etc. Sty Dobr wdło Umanskiey Dziedzica Ple-

16nipotent nne et ex speciali Commisso tegoż JW. Pryncypała

17Swego, tudzież Urod. Stanisława Krzyżanowskiego y Alexan-

18dra Zawadzkiego Jmieniem przychylaiącsię tak do Mani-

19festu od JW. Jmć Pana Adama Myszki Chołoniewskiego

20Kasztellana Buskiego Dobr Klucza Janowskiego Dziedzica

21Roku Tysiąc Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia

22Drugiego Augusti przeciwko pamięci Szlaku niżey wyrażone-

23go [?] Woiew. tymże wyżey Obżałowanym zaniesionego, jako też

24do Wielebn. Protestacyi nne JW. Pryncypała Comptis

25z Urod. Adama Koptaskiego [?] Roku teraźnieyszego

26Dnia Dwudziestego Siodmego Octobris w Grodzie Winnic-

27kim o Zabor bydła Specyfikowaney zapisaney, Os[…]

28[…] napoc[…] Urod. Antoniemu z Siberskich [?] Kłonu [?]

29Pryndzie [?] Lubel. Gubern. z przyległościami Possessorom

30Szczegulnie jako Panu Czasu incontinenti […] [cz]asu

31[…] Ociec [?] Urod. Jozefowi Poznańskiemu tychże Dobr

32Gubernatorowi et Cuiusvis nominis Pisarskiemu Pisarzowi

33Prowentowemu, Oraz Pracowitym Jakowowi Marczukowi

34[…]czykowi do wszelkich Wiolencyi Pizywcey [?] Porzy[…]

35z […] Hrydzymi [?] Czerkasczykami [?] y […]

36[reklamant / koniec strony nieczytelny]

k. 254v (skan 0257, strona lewa)

1Szymonowi Małemu Panasowi, y Jnnym Kozakom, nieinniey Mu-

2szyrkowi [?] Trenduszowi [?] y całemu Posposlitwu tu Chrześcian, jako

3też Żydow, z Pisarzami, Drągami, tamżey Opisanę wiolency

4zgromadzonym, tudzież Nawet Wielm. Panom Pawłowi Za-

5kościelnemu [?] Mieczniko[wi] Winnickiemu y cuiusvis nominis Paw-

6łowskiemu Stolnikowi Chełm. Dobr Kolubalińce [?] Possessorom, oraz

7Cuiusvis Cuius vis nominis Pawłowskiemu Towarzyszowi Znaku

8Pancernego JW. Woy. Kaniowskiego, Urod. Łozińskiemu Dyspozyto-

9rowi y całey Gromadzie Kolubalinieckiey Wiolatorom zaliczo-

10nym […] w Roku teraźnieyszym […]

11protestuie się etc. Jż naypierwey w Roku teraźnieyszym Tysiąca

12[…] Dwudziestego Piątego Sierpnia gdy z Racyi abarniam [?] alpe [?] […]

13[…] Bydła rogate y nierogate z […] Specyfiko-

14wanych wszelkie Bydła rogate y nierogate […]

15[…]low Prowiantu Umanskiey de Dobr Bełskich JW. Pryncypała

16Comptis Dziedzicznych za Passportem należytym, pod Kon-

17woiem Urod. Krzyżanowskiego przechodząc po zwyczaynym zapłace-

18niu Cła [?] wszystkich Komor y Myt […] y z Bramtach [?]

19Spasowego [?] odnowego [?] na Prenty [?] Wład[…] […]

20publicznym Traktem przez Gronta [?] Kolubalinieckie

21blisko Bę-

22Samego Pasania [?] y Płotka na Szlak Kostantynowski

23w […] nie […] nieleżny […] Krzy-

24wdy […] Przychodził, naymnieyszey nikomu niewyrządza-

25iąc, przy tym trakcie [?] żyłku [?] Ninie [?] Krzy-

26wdy […] nie było, przy tym […] tylko Czternaście z dziesięciu

27[…] […] Stoli Chełm. […]

28ki Zdrowia [?] Uniteczna [?] Hałaszkiewicz [?] Czasu Pawłowskiej Stoli Chełm. Pa-

29potarł, Sędzia [?] Wiell. Jmć Pan Pawłowski […] Tow[a]-

30rzysz Pancerny na teraz w Kolubalińcach gościący y Urod.

31[…] z Łozińskim Dyspozytorem w Strzelbę przybrani tak z Chłopstwem

32przybranem niemnieyszym, […]

33de Chrzydziejaki [?] Nobiliter [?] Ochotnicy [?] y Cepy [?] […] […]

34gości […] w […] […] od Urod. Poznańskiego Guber-

35natora […] Kozakami oczystemi [?] […] przysłanemi wypadłszy, bez za-

36[…] […] Krzyżanowskiego y […] […] Hayduszkowato [?]

37dney racyi pomienionego Urod. Krzyżanowskiego

38[…] […] […]

39Schwali, bili, gonili, Demianowi Hayduczkowi Hayduszowi Harasymowi Lezme-

40ninowi [?] […] Fedorowi Kozakowi, Kijami zbili

41twarz przecieli, Jlu Liczmana [?], y Fedora Kozaka, Kijmi zbili

42do Ktorych W. Pawłowski trzy razy chciał wystrzelić nawet

43Synka Urod. Krzyżanowskiego w Trzynastym Roku będącego […]

44[…] Dzieciątka Kułbacy [?]

45wylęknionego Łakomstwem [?] wszystkich […]

46Wszystkich pozostałego […]nała Dyspozytor Kolubaliniecki z Chłopami

47Łozińskim […] Hayduczkiem Schowany [?]

48Sobie wiadomym […] Koniecznie […] usiłował […] […]

49[…] za Bydłem […] uieczy pul mile po polach uganiali się […] gania

50[…] tak że Bydła tylko Szkody narobili, ale też Bydło […]

51niem nietylko […] w Łozach […] Szkody narobili, ale też Bydło […]

52po przepędzało że się jedne potratowało, drugie się popsuło. Tak dalej

53aż że dwa Woły z […] przebiłosię, a trzy Woły Zapalonych z Żdech[?]

54to Ciełat dwoie rozkratowanych […] a dwoie rozlicznych na Wozy po-

55[…] Owiec Dziesięciu […] tak zatłukowali że Szkody nie […] […]

56[…] Owiec dziesięć […] Szlakowey Bezcennicy [?]

57było […] musiał Urod. Krzyżanowski wkaźnię […] […]

58[…] Owiec […] Czternaście […]

59Kolubalinieci [?] Tak że Czternaście […] Czternaście […]

60Urod. Krzyżanowski […] […] Czternaście […] […]

61do Dworu Kolubalinieckiego za Owce Czternaście […]

62[…] przywodził y dawał bys dłużey z Jnnym Bydłem na dro-

63dze niestali y Pasły nie haymowali [?] gonitwa przez ten Czas

64grabieży oczekiwanie, już na Trzy Talery bite kosztowało, J […] […]

65Wiell. Pawłowski żadną miarą pomienionych Owiec

66niewinnie Zabranych wydać niechciał, Ledwie za perswazyą

67[…] znaiomego […] Czternaście […] […] na ten Tumult naiechałego

68[…] […] w […] w […] Czternaście […] […]

69Urod. Poznańskiemu Gubernatorowi Bełskiemu Szwagrem […]

70[podpis / dopiski nieczytelne]

k. 255 (skan 0257, strona prawa)

1Swoim Skromnie nadał że czynienie krzywd przechodzącym Podwodom

2Umanskim zmowili się. Tak gdy Urod. Zawadzki z Miodami y Swi-

3niem [?] JW. Pryncypała Comptis przy zwyczayney attestacyi z Dobr

4Ukraińskich Umania do Dobr Bełskich Partykowa przez

5Dobra Janów traktem publicznym prostym y bliższym mimo Pikow

6nad Rzekę [?] Konstantynowski […] […] trakt […] rozbitym y prze-

7praw trudnych nie maiących […] Ktorym Podwody Ukraińskie

8zawsze chodzić zwykły. Dnia Dwudziestego Siodmego Octo-

9bris w Czasie Śnieżnym y Błotnistym przechodził, niewiedząc

10o tym, iż Urod. Poznański Gubernator Pikowski do piero za Swo-

11iey Gubernii […] wyraźnym Prawem o obwarowaniu publi-

12cznej drogi aplikantow [?], tenże tylko dawny drogi [?] omijać

13Gubernator w Dobrach Pikowskich privato ausu przekopał […]

14zabiów [?] Grzecznych na Wartę tamże przyzwanie Lokował aby prze-

15chodzące Podwody gwałtem przeymowali y na Miasto Pikow

16znadzeniem bliższym nie drogi Szlakiem nabliższym y przeprawy

17Mirkulciami [?] y Kałużami prowadzili, O ktore przekopanie

18y […] […] publicznego prostego traktu Janowskiego Wiell. […]

19Chołoniewski Kasztellan Buski Dobr Janowa Dziedzic actu

20quo supra Urzędownie manifestowałsię, et in actuali Lite zostaie.

21Gdy tedy Urod. Zawadzki Sam w Janowie na noclegu przy[…]

22[…] […] […] niczego niespodziewaiąc się […] Woźnicą

23z Kozakami Podwody Same nic złego niespodziewaiące się przeko

24[…] Szlakiem […] Janowskim do […]

25zaszli […] […] Kozacy na Warcie tamże na po-

26pasie przyszli, y zastawszy Kozaka na Warcie, tamże […]

27pasa […] […] na Swego Konwoia aby do Zamku Pikowskie-

28go do […] dla […] […] […] dojechał, tym Czasem Czterech Kozaków Pikow-

29skich przyspiewszy zaraz Podwodnikom przez Łeb y plecy bić poczęli,

30y do Zamku Pikowskiego znać dali Kozakowi Umanskiemu do […]

31[…] […] poiechał tam Spisy wydarli. Ledwie zaś Urod. Zawadzki z

32Janowa do Podwod przyiechał y widząc ten niespodziany […]

33nieh czyli atak [?] do Zamku Pikowskiego Czym zaleniem [?] […] […]

34[…]sił w tym punkcie Urod. Poznański z […] […] wiadomości

35Pokazawszy na gwałt we Dzwony uderzyć y tak wszystkie Pospoli-

36stwo [?] Miasta Pikowa Chrześcian y Żydow do Tumultu po-

37budziwszy z Spisami y Drągami z Jedney Strony na Attakowa-

38nie pomienionych Podwod wyprawił, a Sam z Kozakami z

39drugiey Strony przez Kolubalińce zabiegłszy, y tamże W. Paw-

40łowskiego Stoln. Chełm. oraz młodców tamecznych z Cepami nap[r]o-

41[…] Sobie przybrawszy nawet do Dobr Ustanowili […]

42[…] będących y aby z Oręzem przybywali y Kozaka pchną

43[…] w kolo Podwody osłoczyli [?] atak na Samego […]

44Urod. Poznański zatrzymany Urod. Zawadzkiego do Siebie […]

45ostatnimi […] Dyffamował wszystkich, jako […]

46[…] wyznał oprowadzić zaraz Kozaka Umanskiego Zabić […]

47Kijami w […] […] uderzył że mało życia […] miał […]

48[…] […] […] z niego […] […]

49[…] […] […] Swe […] Podwodnikow […]

50[…] […] bili, Ł[…], wiązali we […] […] Jakow y […]

51[…] […] Pikowski […] […] Sam […]

k. 255v (skan 0258, strona lewa)

1y Spisami wiiąc [?] nietylko Sam bił y kaleczył, ale też wszystkich Swo-

2ich Ludzi y Żydow do bicia Animował. Ktorym widząc Podwodnicy Umanscy

3zaraz Swe Podwody zawracać z tego Szlaku zaczęli, ale Jm niedopuszczo-

4no, potym z bystrością […] Koniom […] naymnieyszy Uyrz [?] Chciał leczyć [?] że odbito

5nareszcie z Życiem uciec usiłowali, a tego zabroniono przez tegoż

6Sam Urod. Zawadzki widząc nayważnieysze na Swe Życie […] z drogi na

7Swemu Kozakami bo tylko jak miał porwawszy od Marczuka Woyta fuzyą

8z rąk upuszczoną do Janowa z Życiem salwowałsię, ale Kozacy Pikowscy

9aż do Skimna [?] Janowskiego o milę za nim gonili przecież niedognali. Pod-

10wodnikow zaś nieszczęśliwych pozostałych attakowali, pobili, wszystkich generalnie

11niepobili okrutnie, w ktorym Zamieszaniu Lubo Dwie [?] […] […] ciężko

12zbitych osobliwszym Szczęściem do Janowa uciekło, ale Trzydzieści Osmiu Lu-

13dzi z Chłopami małoletnemi do podleżenia [?] Wozow pobranemi Okrutnymi

14biciem ostrog [?] […] wszystkich Barannikami [?] powiązali że Powrozy

15aż Ciało porzerali, Dyspozytor powiązanych Ludzi, y Bachury [?] Kiliami [?] na

16żywaiąc oraz Chłopi Okrutnie Drągami, ktoremi małe w Wory nabiiaią

17po Bokach y w piersi szturkali, bili, mordowali, za Czuprynę Targali

18[…] […] […] […] […] tak że […] […]

19[…] Jwana Syna Domczenkowego Chłopca jako uderzyli tak ten pod

20Woz upadł, y Koła go przejechały, że dotąd ledwo Żyie. Może Jnnym

21głowy poprzebijali ręce potrzaskali, plecy y piersi pozbijali, a Dla Spowro-

22[…] […] […] […] […]

23Czasie y Zbiciu Podwodnikow Sami Żydzi y Chłopi świeżo […] z Podwod

24burki, odzieży, Siekiery, y Jnne rzeczy na Wozach będące, Jedni do Kolubali-

25niec, drudzy do Pikowa porozchwytywali y Same Podwod Dziesiątek [?]

26Czery [?] na Ktorych Miodu Kubeczkow Sto Dwanaście Wosku Kubeczkow

27Trzy, y Sprzęż Wołow, y Koni Sto Dwadzieścia gwałtownie zagarnąwszy

28do Pikowa Zaprowadzili, prowadząc Woły, Konie mali [?] Woły w naywiększy

29[…] […] […] […] […] […]

30raże bijąc Skorę poodbijali, y popodrywali. A tak wszystkie Podwody y Pod-

31wodnikow do Zamku Pikowskiego zaprowadziwszy przez Dziewięć Dni

32nietylko Ludzi niewinnych w Kurdygardzie [?], a co większa powiąza-

33nych Jnkarcerowali, za Szyie wiązali, Mohyłany y Łymar Kozacy Kurkow [?]

34palcow kręcili, a też Sam Urod. Poznański Małkowski [?] Onych za Hayda-

35mow nieszczęśnie udaiąc do Kommendy Woyska Koron. Partyi Ukrainskiey

36w Rodzu [?] Stoiącey Właśnie Opisał, a Jlnie [?] Jnstyguiąc aby onych pod-

37wieszać kazano, Czego przyiacz [?] niewinności że wymodz niemogł, wię-

38cey wszystkich Wieźniow od Jednego do drugiego rewidować, y wszystkie rze-

39czy […] […] poodbierać kazał, nawet Wory z Jagłami, y Sucharami rzucać,

40a […] pieniądze powynaydywał z ktorych wszystkich pieniędzy gotowych

41Złotych Trzysta Dwadzieście y Groszy Cztery podług Osobliwego Regestru za-

42brał, y Wołow Jedynaście zakładanych do Chleba y potrzeby podroż-

43ni[…] miarych do Siebie poodbierać Kozacy zaś y Chłopi y Żydzi

44winnych Więźniow Wartowali po drogi, po wozach Dzielnie do[…]

45ro w Janowie o milę w dalszą podroż nałupione powytrząsali, mia-

46ce niektore pozdzierali, Burki, Koce, Kożuchy Chodaki buty bodła-

47gi, użyczza [?] przewoja Rzemienny, Siekiery, świdry, rzezaczna [?], Jagły, Sady,

48Wory, Czapki y Jnne rzeczy Osobnym Regestrem Spisane w Cenie [?] […]

49Summieyszeie [?] wynoszące na Złł. Sto Dwadzieścia y Groszy Czternaście

50wynoszące poobierali, y u Żydow tameyszych poprzepiiali.

51A lubo za pierwszą Zgodą Urod. Zawadzkiego o tym Niesprawie-

52dliwym Zaborze wiadomości zaraz Dnia Trzydziestego Octobris

53Wielmożny

k. 256 (skan 0258, strona prawa)

1Wiell. Korzeniowski Horodn.[?] Bracł. [?], także Plenipotent JW. Pryncypała Comptis

2o uwolnienie tych Podwod niewinnie Zabranych y Ludzi więzionych listo-

3wnie rekwirował, jednak Urod. Poznański Czasu […] Respons przetrzy-

4mawszy pomienionych Podwod nieuwolnił, dopiero w Dziewięć Dni […]

5Pełnomocnikiem […] […] rekwizycyą […] […] tegoż […]

6[…] lubo Jedne Podwody wydawał, ale Trzy Podwod z Miodem

7y Woskiem Koniecznie zatrzymać usiłował, nareszcie z wielu Bra-

8tnych remonstracyi lubo y resztę Podwod uwolnił y niektore rzeczy

9powydawał, ale podrugich pieniędzy Złł. Trzysta Dwadzieścia y Gr. Cztery

10także rzeczy przez Kozakow, y Chłopow Pikowskich y Kolubali-

11nieckich porozkradanych Złł. Sto Dwadzieścia y Groszy Czternaście

12wynoszących żadną miarą wydać niechciał, Urod. Zawadzkiego w

13Zamku Pikowskim ostatniemi Słowy Dyffamował, biciem y zabiciem

14odgrażał, Woyt zaś Jakow, z tym Gwałtem […] […] y że Podwo-

15dy jeszcze w Kalinowce [?] o dwie mile przed Pikowem będące czatowa-

16li aby ony iako w Swoie ręce dostali, Do większey zaś Wsparcia [?]

17Spis Dobre w Zasadach Kozaków, czyli Chłopow Pikowskich od bicia Ludzi

18Umanskich połamanych udając że Złł. Umanskie Ciż Obżał. konser-

19wowali y prezentowali. Urzyna [?] niby zadanego razu względem Urod.

20Poznańskiego dosięgaćsię, ktorego razu nawet podobieństwa za-

21dnego znać było. Lecz na Podwodnikach Umanskich lubo przez

22Dziewięć Dni w więzieniu spuchłe y Krwawe razy postrzegały, y po-

23goiłysię jednak po wypuszczeniu z tey niewoli jeszcze niektore

24większe razy dotąd niewygoione znaczne były, Jakoto na Jacku

25Zahiczku Parobczaku Plecy zbite, y zsiniałe, na Tymoszu Czopo-

26wskim głowa przebita, ręce od krępowania pokaleczone, na

27Mosyu Dygnarenku ręce y plecy zsiniałe, u Jwana Owczarenka

28piersi y Boki z Szturcem zbite y zsiniałe, ręka lewa wydręczona

29bez władzy, lubo się w Pikowie w detencyi Kurował krew puszczać

30sobie kazał, u Pylonka [?] Szmiguszkiey [?] Życia na Kamieniu [?] […]

31y rzeki razy sine y Krwawe, u Jwana Puchoparenka także Kamien

32prawa Zbita y Zsiniała, u Antona Swiderskiego Życia Plecy wszystkie

33Krwawe zbite, u Jurka Naymyta ręka lewa przebita, u Danila Woyta

34ka na Obydwoch rękach Sińce Krwawe, u Ostapa Wereszczyszynego Życia

35Zęby trzy Obrywane, u Samuyla Dudenka palec wielki ręki lewey

36zbity, a z tą wszyscy zbici zrudzeni y zyłko co żywi zostali. Lecz

37[…] zatrzymaney podroży y Dnia Niedzielnego bo w Sobotę Mrozem [?]

38wypuszczeni Wożnego dla wizyi tych razow ze Strony sprowadzić

39niemożna było. Prócz tedy że Podwod zatrzymanie y Ludzi więzie-

40nie, nietylko transport Miodow y Wosku jest Opoźniony by-

41ł do pomierzenia [?] Czas w większe Szkody y stradania jest wtrącio-

42ny, także Podwodnicy, ale też Podwodnikom Obrona co do Szkody

43z pieniędzy Dziegciu, Szelur [?], Obuwia, Odzienia, Wiktu, y Jnnych rze-

44czy dalej prowadząc niemaiąc Bez […] Akt [?] dla Ostrzeżenia [?]

45Żyeh Pikt. [?] pracowała y Sługi wozow nietłukłące [?] Miod y Wosk

46[reklamant:] Dowo[…]

k. 256v (skan 0259, strona lewa)

1Bowey na drodze ponieść oświadczaiącsię przeczo aby jakowey jeszcze

2większey Szkody JW. Pryncypał Comptis w tey kassie [?] nieponiosł. Więc

3niniejszy Comparens Ostrzegaiąc Całości JW. Pana Swego oto wszystko

4ut Commissum est Pryncypaliter [?] Contra quos Supra protestowałsię,

5Supra scriptos Jniurias [?] et omnes [?] […] Principalem Sui Jure

6Vindicaturum. Offert. Kazimierz Miłosławiec [?] Gniewkowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt bardzo długi, pisany pospieszną ręką, partie środkowe kart 254–255 silnie wyblakłe i zaplamione – odczyt fragmentaryczny. Akt łączy dwa epizody: (1) 25 VIII 1769 – napad na transport (podwody) bydła rogatego i nierogatego z dóbr umańskich Potockiego do dóbr bełskich pod konwojem Stanisława Krzyżanowskiego, na trakcie przez grunty kolubalinieckie (Kolubalińce [?]), dokonany przez Pawłowskiego, towarzysza pancernego, Łozińskiego, dyspozytora, i gromadę kolubaliniecką; nawiązanie do manifestu Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana buskiego, dziedzica klucza janowskiego, z 2 VIII 1769 o zastawienie szlaku oraz do protestacji Adama Koptaskiego [?] z 27 X 1769; (2) 27 X 1769 – napad na podwody z miodem (112 kubłów) i woskiem (3 kubły) z Umania do Bełza [?] (Partykowa [?]) pod konwojem Aleksandra Zawadzkiego, na trakcie janowskim pod Pikowem: Józef Poznański, gubernator pikowski, który wbrew prawu przekopał publiczny trakt i postawił wartę kozaków, kazał bić w dzwony na gwałt, z kozakami, chłopami i Żydami z Pikowa oraz młodzieżą kolubaliniecką (Pawłowski, stolnik chełmski) zaatakował podwody, pobił podwodników, 38 ludzi uwięził na dziewięć dni w zamku pikowskim (w kordegardzie), oskarżając ich przed komendą wojsk koronnych partii ukraińskiej o hajdamactwo, zabrał 120 wołów i koni, miód i wosk, 320 zł 4 gr gotówki, 11 wołów oraz rzeczy podwodników (burki, kożuchy, siekiery itp.) wartości 120 zł 14 gr; mimo listownej rekwizycji Korzeniowskiego, plenipotenta Potockiego, oddał podwody dopiero po 9 dniach, bez pieniędzy i rzeczy. Wyliczono obrażenia podwodników (Jacek Zahiczek, Tymosz Czopowski, Moś Dygnarenko, Iwan Owczarenko, Pylonko [?] Szmiguszka [?], Iwan Puchoparenko, Anton Swiderski, Jurko najmita, Danilo Woytko [?], Ostap Wereszczyszyn, Samuyło Dudenko); woźnego do obdukcji nie można było sprowadzić (wypuszczono ich w sobotę, następnego dnia – niedziela). Skróty: „Woiew. Kij.” – wojewoda kijowski; „Vicesgerent Grod. Krzem. [?]” – wicegerent grodzki krzemieniecki [?]; „Stoln. Chełm.” – stolnik chełmski; „Comptis” – Comparentis; „podwody” – wozy transportowe z woźnicami (podwodnikami); „kordygarda” – kordegarda, areszt; „inkarcerować” – uwięzić. Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – imieniem i ze szczególnego polecenia; „incontinenti” – natychmiast; „privato ausu” – z własnej samowoli; „actu quo supra … et in actuali lite zostaje” – aktem jak wyżej … i pozostaje w toczącym się sporze; „ut commissum est … contra quos supra protestatus est, supra scriptas iniurias … principalem sui iure vindicaturum. Offert” – jak mu polecono … przeciw wyżej wymienionym zaprotestował, [zastrzegając, że] jego pryncypał wyżej opisanych krzywd będzie dochodził prawem. Wnosi. Niepewne m.in.: tytulatura Potockiego (lista starostw), nazwisko komparenta, nazwiska obżałowanych z k. 254 dół, „Kolubalińce” (forma rkp. „Kolubalińce/Kolubaliniecki”), „Dobr Bełskich” / „Partykowa”, liczne fragmenty k. 254–255.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

10XI 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Kazimierz Miłosławiec [?] Gniewkowski, wicegerent grodzki krzemieniecki [?], plenipotent Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego, generała ziem kijowskich, dziedzica dóbr umańskich, a także imieniem Stanisława Krzyżanowskiego i Aleksandra Zawadzkiego, przyłączając się do manifestu kasztelana buskiego Adama Myszki Chołoniewskiego z 2 VIII 1769 o zablokowanie szlaku oraz do wcześniejszej protestacji z 27 X 1769, protestował przeciw Józefowi Poznańskiemu, gubernatorowi dóbr pikowskich, pisarzowi prowentowemu, wójtowi i poddanym pikowskim, kozakom, Żydom, Pawłowskim (stolnikowi chełmskiemu i towarzyszowi pancernemu), posesorom Kolubaliniec [?], dyspozytorowi Łozińskiemu i gromadzie kolubalinieckiej. 25 VIII 1769 transport bydła z dóbr umańskich do dóbr bełskich pod konwojem Krzyżanowskiego, przechodzący publicznym traktem przez grunty kolubalinieckie i płacący cła, został napadnięty przez Pawłowskiego i Łozińskiego z uzbrojonymi chłopami: bito ludzi, strzelano, uganiano się za bydłem, część bydła poraniono i stracono, zabrano 14 owiec. 27 X 1769 transport miodu i wosku z Umania pod konwojem Zawadzkiego, idący zwykłym traktem przez Janów, został zaatakowany pod Pikowem: Poznański, który samowolnie przekopał trakt i postawił wartę kozaków, kazał bić w dzwony, zgromadził mieszczan, Żydów i kozaków z pikami i drągami, napadł podwody, pobił podwodników, Zawadzki ledwie uszedł z życiem do Janowa; 38 ludzi powiązano i przez 9 dni więziono w zamku pikowskim, oskarżając przed komendą wojsk koronnych o hajdamactwo; zabrano ok. 120 wołów i koni, 112 kubłów miodu i 3 kubły wosku, 320 zł 4 gr gotówki, 11 wołów i rzeczy podwodników wartości 120 zł 14 gr. Mimo listownej rekwizycji Korzeniowskiego Poznański zwolnił ludzi i podwody dopiero po 9 dniach, nie oddając pieniędzy i rzeczy, grożąc Zawadzkiemu śmiercią. Wyliczono rany podwodników. Transport został opóźniony, a pryncypał poniósł wielkie szkody; komparent protestuje i zastrzega dochodzenie krzywd prawem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 256v (skan 0259, strona lewa)

1Arest Urod. Rogowskiego y Jnnych

2w Wyszkowcach ad Actum W. Josze-

3fa Mysłowskiego Pdz. W.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Novembris Dziesiątego [?] Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y przede-

7mną Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgrabstwa y Vice Re-

8gentem Grodzkim Winnic. Stanowszy Oczewisto Woźny Gnał Wwa Bracł. y

9Jnnych Opatrz. Michał Radliński w moc Skuteczney Relacyi Swoiey

10Dobrowolnie zeznał, iż on Roku y Miesiąca na Akcie wyrażonych

11Dnia Dziewiątego na Affektacyą y prawną Rekwizycyą Wiel. Jozefa

12Mysłowskiego Podsto. Wend. zieżdżał do Dobr Wsi Wyszkowiec [?] […]

13będąc przy Sobie […] Szlachtę Urod. Michałem Pruchnickim [?] y

14Jgnacym Sakowskim [?], dla większey wiary do tego Aktu Użytemi

15we Dworze na Części JW. Chołoniewskiego Kasztl. Busk. u Urod. Stani-

16sława Rogowskiego Dyspozytora y Antoniego Jordowskiego, Pracowitych

17[…] y Dwaszych [?] Wasyla Pieczkura, Tymka Martyna Kozaka, Jwa-

18na Wertyporocha, Olexy Poberezniuka, Ostapa Woyta, Hrymka Zrubo-

19wego, Wasyla Kotelnika, Kiryła Kozaka Jackowego, Naymyta

20Dmytra Kozaka Jwankowego, Zinia [?] Jarowego z Bortnik, Ata-

21mana z Bortnik, Naymyta Kozaka Błażka nazywaiącego się

22Gospodarza, Wasyla Pieczkurka [?], Andrzeia Szwaia [?] wszystkich

23Chłopow y Poddanych na wyżey Zmanifestowaney Sprawie jako Wio-

24latorow u Urod. Stanisława Rogowskiego pod Jnwazyą Dworu

25Wiel. Jozefa Mysłowskiego Części Wsi Wyszkowiec Dziedzica

26u Woyta, y Gromady tey Części wyżey nadmienionych Podda-

27nych Kozakow, y Gromady, jako też Woyt z Gromadą na Urod.

28Rogowskiego Dyspozytorskiego Dobrowolnie przyięli. Tym

29Woźny z Szlachtą Sobie przytomną Oświadczywszy się z Laudu [?]

30Rotuła [?] Za Affektacyą tegoż Wiel. Jozefa Mysłowskiego […]

31Będąc wszyscy wśrzod tego Dworu Tegoż Rekwirentu, gene-

32Starości wprzytomności wyżey nadmienionej Szlachty

33w Spichlerzu Dworskim Drzwi wyrąbane, Zamki od Drzwi

34Drzwi wyłamujących potrzaskane, y potłuczonych Widział.

35Przyznał, iż jest Szkody y Jnnych […] poczynionych przez Ludzi […]

36Kolubalinieckich [?] y Bortnickich za Doktorem [?], y po przy[t]omności

37Urod. Rogowskiego, a gdy on [?] Schodził do Budynku Pra-

38cowitego Andrzeja Podolnego [?] Wiel. Rekwirenta, tamże w

39przytomności

k. 257 (skan 0259, strona prawa)

1w przytomności tychże Szlachty widział Okna wybite y Drzwi

2wyłamane, y Chaty budynek spustoszony y pusty, y Szwab [?],

3Jż te Spustoszenie przez naiazdu gwałtownego przez Urod. Jana

4Rogowskiego [?] widziawszy y Słyszawszy z Szlachtą Sobie przy-

5tomną Oswiadczywszy się Jest Tu prozby Oświadczył ad Acta, Prawdziwey

6Wizyi y Arestu Zeznał Relacyą. Woźny wyżey wyrażony nie-

7umiejący pisać Krzyż S. kładnie +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Nazwiska skorygowano wg tekstu równoległego – aktu 419 (areszt w tej samej sprawie na rzecz Jana Mysłowskiego). Akt dotyczy sprawy z aktu 411 (najazd Stanisława Rogowskiego, dyspozytora Chołoniewskiego, na dwór Józefa Mysłowskiego w Wyszkowcach) – relacja woźnego z oględzin i „aresztu” (zajęcia sądowego / obwieszczenia aresztu na osobach i rzeczach obwinionych). Data wpisu: w rkp. „Dziesiątego [?]” (forma niepewna; akty sąsiednie: 10 i 12 XI). Skróty: „Pdz. W.” / „Podsto. Wend.” – podstolic wendeński; „Gnał” – generalny; „Kasztl. Busk.” – kasztelan buski; „Jnwazya” – najście; „Rekwirent” – żądający (Mysłowski). Niepewne: nazwiska szlachty-świadków (Pruchnicki [?] – por. Szymon Pruchnicki w akcie 418, Sawicki [?]), „Jordowskiego [?]” (por. „Kordowskiemu [?]” w akcie 411), „Dwaszych [?]”, „Pieczonego [?]”, „Zrubowego”, „Zinia [?] Jarowego”, „Szwyiaką [?]”, „z Laudu [?] Rotuła [?]”, „Kolubalinieckich [?]” (zapewne pomyłka pisarza – w kontekście Wyszkowiec raczej „Wyszkowieckich”), „za Doktorem [?]”, „Andrzeja Podolnego [?]”, „Szwab [?]”, „Jana Rogowskiego [?]” (w rzeczywistości Stanisław – Jan Rogowski zginął 27 X 1769, por. akt 387). Brzeg dolny k. 256v zaplamiony.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

11XI [?] 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, woźny generalny województwa bracławskiego Michał Radliński zeznał, że 9 XI 1769 na żądanie Józefa Mysłowskiego, podstolica wendeńskiego, zjechał wraz ze szlachtą (Michałem Pruchnickim [?] i Ignacym Sakowskim [?]) do Wyszkowiec i we dworze na części kasztelana buskiego Chołoniewskiego obwieścił areszt na osobach Stanisława Rogowskiego, dyspozytora, Antoniego Jordowskiego oraz poddanych i kozaków (m.in. Wasyla Pieczkura, Tymka Martyna, Iwana Wertyporocha, Ołeksy Poberezniuka, wójta Ostapa, Hrymka Zrubowego, Wasyla Kotelnika, Kiryła Jackowego, najmity Dmytra Iwankowego, Zinia Jarowego z Bortnik, atamana bortnickiego, najmity Błażka, Wasyla Pieczkurka [?], Andrzeja Szwaja [?]) jako sprawców najazdu na dwór Mysłowskiego; wójt i gromada przyjęli areszt dobrowolnie. Następnie we dworze Mysłowskiego obejrzał wyrąbane drzwi spichlerza, połamane zamki, a w chacie poddanego Andrzeja – wybite okna, wyłamane drzwi i spustoszony dobytek. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Transkrypcja

k. 257 (skan 0259, strona prawa)

1Maa nne JW. Czosnowskiego Winn. y Ułan.

2Sty pko W. Michałowskiemu

3Podcz. Bracł.

4Roku Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Novembris Dwunastego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnic.

7y przedemną Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgra-

8bstwa Grodzkim Winnic. Comparens Urod. Szymon Pruchnicki Jmieniem

9JW. Jozefa Kolumny Czosnowskiego Winnickiego, y Ułanowskiego

10Sty Pana, y Jnnych na pko W. Krzysztofowi Michałowskiemu

11Podcz. Bracł. Skarżył y protestowałsię etc. Jż Wiell. Podczaszy

12Bracł. naprzod Subordynowanych Ludzi nietylko Podda-

13nych Starostwa Ułanowskiego jako o tym dawniey Swiadczą

14Granzakty [?], na pobliskich Starostwa Ułanowskiego, y Wsi

15Podorożney [?], bić, łapać, a potym w Dobrach Swoich przez niema-

16ły czas Jnkarcerować dopuścił, ale też Dwoch Poddanych Smier-

17telnie zrąbanych y postrzelanych dotąd u Siebie Jnkarceruie,

18albo też dla ciężkich ran y więzienia Ciż Poddani JW. Starosty

19może już y pomierali. A zatym tenże Komparent Jmie-

20niem JW. Pryncypała Swego, tak o skaleczenie y Jnkarceracyą

21zrujnowanych Dwoch Poddanych, jako też jeżeliby po-

22marli, o przyspieszenie Onych Smierci powtornie uroczy-

23ście protestowałsię. S. Pruchnicki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt w sprawie Czosnowski c/a Michałowscy (por. wcześniejsze spory starostwa ułanowskiego z Michałowskimi). Skróty: „Maa nne” – Manifestatio nomine; „Winn. y Ułan. Sty” – starosta winnicki i ułanowski; „Podcz. Bracł.” – podczaszy bracławski; „Comparens” – stawający; „subordynowani” – podporządkowani, nasłani; „inkarcerować” – więzić. Niepewne: „Granzakty [?]” (może „Grodzkie Akta”), „Wsi Podorożney [?]” (nazwa wsi lub „podróżnych”), „pobliskich”.

Streszczenie

12XI 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Szymon Pruchnicki imieniem Józefa Kolumny Czosnowskiego, starosty winnickiego i ułanowskiego, manifestował przeciw Krzysztofowi Michałowskiemu, podczaszemu bracławskiemu: Michałowski nie tylko pozwolił nasłanym przez siebie ludziom bić i łapać poddanych starostwa ułanowskiego [na gruntach przyległych i we wsi Podorożna?] i długo więzić ich w swoich dobrach (o czym świadczą wcześniejsze akta), ale też dotąd więzi u siebie dwóch poddanych śmiertelnie porąbanych i postrzelonych, którzy z powodu ran i więzienia mogli już umrzeć. Komparent ponownie protestuje o ich okaleczenie i uwięzienie, a w razie ich śmierci – o jej przyspieszenie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 257 (skan 0259, strona prawa)

1Arest w Wyszkowcach Urod. Ro-

2gowskiego y Jnnych ad Affectationem

3JW. Jana Mysłowskiego Ł. [W.]

4Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Novembris Dwunastego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y prze-

7demną Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgrabstwa y Vi-

8ce Regentem Grod. Winnic. Stanowszy Oczewisto Woźny Gnał Wwa Bracł.

9y Jnnych Opatrz. Michał Radliński w moc Skuteczney Rel. Swoiey

10Dobrowolnie zeznał, iż on Roku y Miesiąca na Akcie wyra-

11żonych Dnia Dziesiątego [?] na Affektacyą Wiel. Jana Mysłowskie-

12go Łowcz. Wend. był w Dobrach Wsi Wyszkowcach na Czę[ści]

13[…] […]

14[…] w Dw[orze] […]

k. 257v (skan 0260, strona lewa)

1w Dworze JW. Chołoniewskiego Kasztl. Buskiego gdzie będąc mając

2przy Sobie stronę Szlachty Urod. Michała Pruchnickiego y Jgnacego

3Sakowskiego dla tym większey wiary Sobie przydanych na Urod.

4Stanisława Rogowskiego Dyspozytora tameczneo Urod. Antonie-

5go Jordowskiego Pracowitych y Odważnych Wasyla Pieczkura,

6Tymka Martyna Kozaka, Jwana Wertyporocha, Olexę Poberezni-

7ka, Ostapa Woyta, Hrymka Zrobowego [?], Wasyla Kotelnika, Kiryła

8Kozaka Jackowego, Naymita Dmytra Kozaka Jwańkowego, Zenia [?]

9Jarowego z Bortnik, Atamana z Bortnik, Naymyta Kozaka Bła-

10żka nazywaiącegosię Gospodarza, Wasyla Pieczkurka, Andrzeia Szwaja,

11y wszystkich Chłopow y Poddanych na wyżey Zmanifestowaney Sprawie

12jako Wiolatorow, y Jnwazorow, tudzież Kufer Pełny z Sukniami,

13Skrzynia z Bielizną drogą, Cyna, Miedź, Srebro, Tumoszy z pościelą [?],

14jako to Kołdrę Kitaykową, piernat Kitayowy, Poduszki [?] Wszytki [?], Prze-

15ścieradła Szwabskie, y pościeli także, Szable, Pistolety, y rożne Oręże,

16Obicia, Obicia Dywany, Kobierca, Szkatułki z Papierami y Dukumen-

17tami, Konie, bydło rogate, y nierogate, y wszystkie Domowe Sprzę-

18ty W. Jana Mysłowskiego przez Urod. Rogowskiego gwałtownie za-

19brane y we Dworze wyżey nadmienionym Lokowane, a zaś Urod.

20Stanisława Rogowskiego, y wszystkie rzeczy y Sprzęty wyżey nazwane

21mienie u Woyta, y Gromady tameyszey Areszdował, y prawnie przy-

22poręczył, ktory Arest od Obuch Stron benevole przyięty jest. W tym

23Woźny z Szlachtą Oświadczywszysię iżto przed Urzędem prawdziwego

24arestu zeznał Rell. Woźny nieumieiący Pisać Krzyż Swięty kładnie

25Michał Radliński +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt równoległy do aktu 417 (areszt na rzecz Józefa Mysłowskiego) – ta sama lista obwinionych, ten sam woźny i świadkowie; pozwolił skorygować nazwiska w akcie 417 (Pruchnicki, Sakowski, Pieczkur, Pieczkurek, Szwaj, Jordowski). Jan Mysłowski – łowczyc wendeński, brat Józefa (por. akty 387, 393, 407, 411). Skróty: „Ł. [W.]” / „Łowcz. Wend.” – łowczyc wendeński; „Gnał” – generalny; „Rel.”, „Rell.” – relacja; „przyporęczyć” – oddać pod odpowiedzialność (dozór). Łacina: „ad affectationem” – na żądanie; „benevole” – dobrowolnie. Niepewne: dzień czynności woźnego („Dziesiątego [?]”), koniec k. 257 (zatarty, zaplamiony), „Zrobowego [?]” (w 417 „Zrubowego”), „Zenia [?]”, „Tumoszy z pościelą [?]”, „Poduszki [?] Wszytki [?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12XI 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, woźny generalny województwa bracławskiego Michał Radliński zeznał, że 10 [?] XI 1769 na żądanie Jana Mysłowskiego, łowczyca wendeńskiego, był w Wyszkowcach i we dworze kasztelana buskiego Chołoniewskiego, w obecności szlachty Michała Pruchnickiego i Ignacego Sakowskiego, obwieścił areszt na Stanisławie Rogowskim, dyspozytorze, Antonim Jordowskim oraz poddanych i kozakach wyszkowieckich i bortnickich (wymienionych z imienia) jako sprawcach najazdu, a także na rzeczach Jana Mysłowskiego zagrabionych przez Rogowskiego i złożonych w tym dworze: kufrze z sukniami, skrzyni z bielizną, cynie, miedzi, srebrze, pościeli (kołdra i piernat kitajkowe, prześcieradła szwabskie), szablach, pistoletach i innej broni, obiciach, dywanach, kobiercach, szkatułkach z papierami i dokumentami, koniach, bydle rogatym i nierogatym oraz wszystkich sprzętach domowych; rzeczy oddał pod dozór wójta i gromady. Areszt przyjęły dobrowolnie obie strony. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 257v (skan 0260, strona lewa)

1Maa W. Zaliwskiego pko pozostałey

2y Sukcessorom niegdy Urod. Duntenka [?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Trzynastego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

6przedemną Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgrabstwa y Vi-

7ce Regentem Grodzkim Winnic. Comprs. Pltr. Wiell. Jmć Pan Konstanty Za-

8liwski Miecz. Liwski Dobr Wsi Nowosielicy w Wwie Bracł. a Powiecie

9Winnic. leżących Dziedzic, y Possessor, na pko Pozostałey y Sukcessorom

10niegdy Urod. Hieronyma Duntena Gubernatora Lityńskiego przestrze-

11gając Całości Fortuny y Honoru Swoich, oraz zapobiegaiąc Nieszczęsny [?]

12Obrwalitywie [?] przychylaiącsię do dawnieyszey Protestacyi Jmieniem

13Swoim uczynioney, ktorey dostatecznie dla Expostulacyi niewinnoś[ci]

14Swoiey meliorując Swiadczy, y protestuie się w niżey Opisany Sposob y Pko.

15Jż Wiell. Manifestant mając wielkie Krzywdy w Czasie przechodu

16Woysk Rossyiskich z Nastręczenia dla Zabierania Podwod y Furażow

17niegdy Urod. Duntena Gubernatora w bliskości mieszkaiącego,

18z Jnnych Okazyi u Znoszac [?] One choć z Cierpliwością y nie chcąc Zatrze-

19szczać [?] Sławy [?] lubo w Dawnieyszym Manifeście Zupełnie prostemu [?] y chcą-

20cych y agrawacyi Nastrothney [?] y Honoru mianych niebyraz [?]. Teraz

21Ostatnie Zasałyszy [?] Szkody na Stanzaleczy [?] tak za Życia rzeczonego Urod.

22Dunten Jmieniem Tegoż jako y po Smierci Onego prze[z]

23Pozostałą z Sukcessorami niesłusznie z Wiry [?] przewodaturuięc [?]

24Sławę zgruntowaną [?] wyrządzaiąc napisane y poczynione, Szczegulna

25Swoię rzetelność tali [?] mając dalszych niniejszych Zaniese[niach]

26[…] […] […] […] […] Usiłuie [?]

k. 258 (skan 0260, strona prawa)

1usiłuie. Jż procz Jnnych namienionych opressyi gdy podczas Jarmarku

2w Swięto S. Jana Krzciciela według Starego Kalendarza w Roku te-

3raźnieyszym Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątym w Lityńcu bę-

4dącego pomniejszy [?] Jnnemu znaiomu niegdy Urod. Duntena Podwody z Nowo-

5sielicy znaydujące się w Mieście Woysko zabrało. Teraźnieyszy Mani-

6festant będąc w tym mieście niegdy Urod. Duntena Gubernatora

7Lityńskiego żeby Chciał uwolnić Podwody do tegoż poszedł y prosił

8o uwolnienie tychże Podwod Skromnie poczym tak zaraz rzeczony nie-

9gdy Urod. Dunten porwawszy się z passyą od Siebie słowami żywaiącemu [?]

10nie Spowiadac y krzyczyc zaczął, wyrażaiąc Szelmo bo Ty Ktos za mnie

11woziem żebym ci ia Podwody ciągle zabierać, krzyczyc y do Samego Pro-

12testanta z Szelmostwo ty Urz. Pan nie umiesz mowić, Do Szkatułki czy

13ki Puzderka dla włożenia na Wiell. Protestanta porywaiącsię tudzież

14Jnszemi łzącemi słowy dobrą Sławę zatłaczając Wiell. Manifestanta

15Jzby w ktorey Zostawał aż ledwie niewypchnął, y wprawdzie większey

16by był uczynił Krzywdy gdyby by Ździerżego Urodzona Matka niezamo-

17kwała, y od tak zanoszących się na Złość Wiell. Zawziętych nieodwodziła

18Po ktorych W. Comprnt uskrzywdzony daley byłby tym uszczypliwym krzy-

19kiem y grożbą cierpliwością zostaiąc umykał oraz rozumieiąc

20że już niegdy Urz. Duntena Passya minęła, chcąc mieć jaka niezgodę, a nie wojnę

21wie zostawać posłał Przyjaciela do tegoż z prozbą, aby się mogł Zobaczyć, pomowić ła-

22godnie y poiednać po przyiacielsku, a nie dla insza ujazny [?] iako protestacya mia-

23nim jest wzmiankowana niepotrzebnie o poiedynku między niemi stałym wspomniona y

24Gdy uproszony do niegdy Urz. Duntena przyszedł, tak zaraz tenże Urz. Dunten z

25tym większym gniewem na Wiell. Comparenta powstawszy jak chciał, że młodym

26to wielkim nazywał, Kijmi Wiell. Manifestantowi nieprzystoynemi y Konfuzyą na-

27karmić odgrażał y co tylko słowo Szczegulne mogł z Siebie w murze [?] albo znaydował się

28mozdy [?] y może do ozdrowienia [?], pamiętaią, wielkich niezliczonych trudnych dolegliwości za

29jaż bez Stał y prostytuował, po ktorych Krzywdach zaniesionych Wiell. Protestans odjechaw-

30szy, lubo w Umartwieniach zostawać naturalnie przymuszony, perswazyą jednak odpusz-

31czenia win, y do niepamiętania onych z obrządku wiary Sw. nakłoniony, w Czasie potym nie-

32które […] w Swiętą Niedzielę do Kościoła Lityńskiego Wiell. Protestant przyiechaw-

33szy y po nabożeństwie do Rezydencyi Jmć Xiędza Proboszcza tamecznego z drugiemi przyto-

34mnemi Szlachciami przyszedł mało co bawiąc się, y Urz. niegdy Dunten z Obuchem na Ścieżce

35z Jnnemi Gościami przyszedszy do Siebie Wiell. Comparens gdy pocznął żadnie

36mieysce nadszedł, z ktorym wyszedszy do Siebie Wiell. Comparens gdy począł Zgodnie

37mowić, już niepamiętaiąc Sobie zadanych dotkliwości temi słowy, Ja Wasze Mamroto [?]

38mowić, już niepamiętaiąc Sobie zadanych dotkliwości jakimkolwiek Sposobem przewoził mi wszystko publicz-

39nie na Pana Boga daruię ale bądź jakim kolwiek Sposobem przewozi mi wszystko pu-

40ci Pana Boga daruię ale bądź jakim niegdy Urz. Dunten Zuchwale Krzywdzić począł daiąc pro

41nie honor w tedy y Zaraz niegdy Urz. Dunten […] y Jnnych ludzi wyrażaiąc to bym cię pie ap-

42nie honor wtedy y że żebyś tak był wielki jak iesteś wyrażaiąc to bym cię nie aprobował

43jnnych słow Zych y że żebyś tak Targał, obuchem w głowę uderzył y okrwawił

44dował za Łeb Protestanta, Korwał, Targał, y niewidział teraźnieyszy Protestans czym y jako pro

45aż oczy Krwią zalał, y niewidział, y niewidział teraźnieyszy Protestans czym y jako go

46mie […] chyba wstępstwem bo Krwią zalanym bronić niemogł go Ktomu dostać się mogł y

47przytomni Ludzie Wiell. Protestanta od zguby obronili y aż ucieczką salwował się, ponie-

48waż Urz. Dunten pozbierawszy Ułanow y Jnszych Ludzi Mtwa Lityńskiego na niebespie-

49czeństwo y łapanie godził, Ludzi z Końmi Wiell. Komparenta y Jnnemi rzeczami jed-

50nych pobrał, Jnnych ciężko pobił y więcey tak wielkich wiolencyi w pierwszey protes-

51tacyi Z wiszey uczynioney wyrażonych pobczynił a potym też wszystkie złe uczynki swoje

52na Wiell. Manifestanta zwalaiąc, y umaliaiąc Protestacyami nie rzetelnemi y prawdy

53w Sobie niemaiącemi tak przez Urz. Olszewskiego jako y przez pozostałą z Sukces-

54sorami w Aktach rożnych uczynionemi, jakoby Wiell. Manifestans Zaliwski jakie-

55miś miał czynić na poiedynki wyzywać, y szablą ciąć co jako niegdy nie było tak y dowie-

56dziono być niemoże, opisał uszczypliwie ważylisię, nawet przytomnych aby świa-

57dectwa nieodbierali osobliwie Urz. Medzińskiego [?] w tychże Protestacyach iest wspomnieni ob-

58rażaiąc Słowami nadokładali, y inne niesłuszności popisali. O co wszystko niniejszy Compa-

59rens przeciwko wyż wyrażonym pozostałey y Sukcessorom protestuie się, o tey zaś ninieyszey

60Protestacyi prosił y otrzymał. Konstanty Zaliwski.

Objaśnienia i tłumaczenia

WAŻNE dla aktów 281–299: komparent podpisany wyraźnie „Konstanty Zaliwski”, w tekście „Konstanty Zaliwski Miecz. Liwski, Dóbr Wsi Nowosielicy … Dziedzic” – potwierdza odczyt z aktu 379 (Piotr i Konstanty ZALIWSCY, Nowosielica); formy „Zaliński” i „Nowosiółki [?]” w aktach 281–299 należy ujednolicić na Zaliwski / Nowosielica (DO POPRAWY). Konflikt: Hieronim Dunten, gubernator lityński, zmarły 21 VIII 1769 (por. akty 281, 283–284, 294–295, 298–299). Zaliwski przedstawia własną wersję zajścia na plebanii lityńskiej: po nabożeństwie Dunten uderzył go obuchem w głowę i zakrwawił, a Zaliwski bronił się „chyba wstępstwem” (tylko cofając się) i uciekł; zarzuca stronie Duntena (Olszewskiemu, wdowie i sukcesorom) fałszywe protestacje o pojedynku i cięciu szablą. Środkowe partie k. 258 pisarz kilkakrotnie powtarzał (dittografie – zachowano wiernie). Skróty: „Comprs. Pltr.” – Comparens personaliter; „Miecz. Liwski” – miecznik liwski; „Swięto S. Jana Krzciciela według Starego Kalendarza” – 24 VI st. st. (= 5 VII n. st.) 1769, jarmark w Lityńcu; „Expostulacya” – dochodzenie, upomnienie; „meliorować” – poprawiać, uzupełniać; „prostytuować” – zniesławiać, wystawiać na pośmiewisko; „agrawacya” – obciążenie, zniewaga. Wiele miejsc k. 257v niepewnych (m.in. „Nieszczęsny [?] Obrwalitywie [?]”, „u Znoszac [?]”, „Zatrzeszczać [?] Sławy [?]”, „Nastrothney [?]”, „Zasałyszy [?] … na Stanzaleczy [?]”, „przewodaturuięc [?]”, „zgruntowaną [?]”), a także na k. 258 („Szelmo bo Ty Ktos za mnie woziem”, „mozdy [?] … ozdrowienia [?]”, „Mamroto [?]”, „Medzińskiego [?]”).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

13XI 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Konstanty Zaliwski, miecznik liwski, dziedzic i posesor wsi Nowosielica w powiecie winnickim, przyłączając się do swej wcześniejszej protestacji, manifestował przeciw pozostałej (wdowie) i sukcesorom Hieronima Duntena, gubernatora lityńskiego. Zaliwski już wcześniej doznawał krzywd od Duntena, który przy przechodzie wojsk rosyjskich nasyłał je na jego dobra po podwody i furaż. W dzień jarmarku na św. Jana Chrzciciela (według starego kalendarza) 1769 w Lityńcu wojsko zabrało podwody z Nowosielicy; gdy Zaliwski poszedł grzecznie prosić Duntena o ich uwolnienie, ten w gniewie zwymyślał go od szelm, groził kijami i omal nie wypchnął z izby, dopóki nie powstrzymała go matka. Później Zaliwski, chcąc się pojednać, posłał do niego przyjaciela, lecz Dunten znów obrzucił go obelgami i groźbami. Gdy w pewną niedzielę Zaliwski, wybaczywszy po chrześcijańsku, po nabożeństwie w kościele lityńskim przyszedł z innymi szlachcicami na plebanię i zaczął zgodnie rozmawiać z Duntenem, ten zuchwale go znieważył, targał za włosy i uderzył obuchem w głowę, zalewając mu oczy krwią; Zaliwski jedynie się cofał, a obecni ocalili go od śmierci i uciekł. Dunten zebrał ułanów i ludzi z miasteczka Lityńca, zabrał ludzi i konie Zaliwskiego, innych pobił. Następnie zarówno Olszewski, jak i wdowa z sukcesorami zanieśli do różnych akt fałszywe protestacje, jakoby Zaliwski wyzywał Duntena na pojedynek i ciął szablą, co nigdy nie miało miejsca, a nawet obrażali świadków (zwłaszcza Medzińskiego [?]). O wszystko to Zaliwski protestuje.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 258v (skan 0261, strona lewa)

1Rell. na K. Sk. od JW. Ossolińskich W. y S. [?]

2Wdowie po Urod. Dąbrowskim

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Szesnastego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. Winnic. y przedemną Anto-

6nim Jakowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnic-

7kim [?] Stanowszy Oczewisto Woźny Gł. Wwa Podol. y Jnn. Opatrz. Konstanty Szajka [?] w moc

8Ustney y Skuteczney Rell. Swoiey jawnie y dobrowolnie zeznał, Jż On

9Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Trzynastego Novembris

10Pozew Kommissyi Ekonomiczney Skarbu Kor. odniosł do Dobr Łaszczyna [?]

11y tam ten we Dworze tameyszym na Stole położywszy o położeniu o-

12nego prawnie publikuiąc do wiadomości podał, ktorego Pozwu Seriem [?]

13jego Prawnie […] Kommissarze Rady Ekonomiczney Skarbu Kor. od Rzpltey

14Uznaczeni [?]. My Kommissarze Rady Ekonomiczney Skarbu Kor. Wam Szlachetnym,

15Wyznawcom [?] Urod. Stanisławowi Miecz. Wend. [?] Ojcu, Marcinowi [?]

16y Jgnacemu Synom Dąbrowskim, z Osob z Sprawy niżey wyrażoney

17[…] Wszystkich przykazuiemy, abyście przed Sę-

18dziami z Dobr Waszych […] albo […] Urzędnikami w Delexacyi […]

19[…] Ziemskim czyli Urzędem […] Dnia Dwudziestego Osmego Miesiąca Sierpnia Roku

20Ostatnim Ładu [?] Ojca Dnia […] Dziewiątego w Warszawie Prawa

21teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego w […] po […] Jurisdykcyi

22[…] […] na Terminie Kondescendencyi Rokiem […] Szesna-

23Nym Wszytkołotym [?] na Terminie Kondescencyi w Roku bieżącym Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym

24-Katarzyny Panny y Męczennicy w Roku Bliżey następującey przypadaiącym do Miasta Ozwen [?]

25Sądu Dziewiątego naznaczonego […] Stawili, na Jnstancyą Wiell.

26Konstantynowi [?] Osobiście y Zaraz Stawicie, Któro na Jnstancyą Jaśnie Wiel.

27Józefa Hrabi Wielkiego Ossolińskiego […] y teraz z Jmienia Ossolińskich

28Jozefa Hrabi Woy. Wołyń. Syna, y teraz Jmienia na Ossolinie Ossolińskich tudzież

29Pod Sokołowskiego […] Syna z Jedynego [?] na […] […] Bełeckiego [?] […]

30Urod. Andrzeja Szentkutecza [?] Tegoż Jmienia Trzebnickiego [?] Woyewody […]

31Płowskiego [?] oraz Marszałkow Wiary [?] Dawidowiczka [?] Cyca [?] y Dawida Szlomowicza

32Ktorzy przychylaiąc się

33Kwitu Tegoż Syna Obywatelow Chmielnickich Powodow, Ktorzy przychylaiąc się

34do Dekretow Kommissyi Rady Skarbu Kor. et quidem pierwszego Dnia

35Dwudziestego Dziewiątego Miesiąca Listopada Roku blisko przeszłego

36Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego, powtornego zaś Dnia Dwudzieste-

37go Osmego Miesiąca Sierpnia Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Sześć-

38dziesiąt Dziewiątego w Warszawie między teraźnieyszemi Powodami z Jedney

39a WW. Waszmościami pozwanemi z Drugiey Strony po Otrzymaniu

40na Waszmościach Kupiectwa [?] Procesu na Kondescensyą tu finalnemu rozsą-

41dzeniu na Grunt do Miasta Chmielnika przez Swarzych [?] pozywaią tudzież do

42gotowey Zapłaty Procesu wedle Ozmistatnych [?] Summ gotowych Złł. Osmnastu Go-

43towych [?] Pretensyi z Asystencyą według Prawa należytą na termin przypa-

44daiący Kondescensyi pozywaią do Uiszczenia Summa y Attentowania Nay-

45pierw Kredy [?] znaczne przez Urod. Marcina Dąbrowskiego Nieboszczykowi Szlomie Da-

46widowiczowi w Towarach Jego Własnych na Kredyt naznaczonych wybranych

47Złł. Kilk. poczyniane podług Obowiązku Debitorami Tychże Naznaczonych Rewizyą [?]

48maiącego, rzetelnie przez Urząd Kondescensoryalny wymiarkowane y obwar[owane]

49[…]liem Upomnienia stwierdzić Ona Walor maiące rzetelnie Zapłacić za nie

50przyznanie tegoż Syna Urod. Cyca Obwinione, Koszta wszelkie od początku tey

51Sprawy poniesione na Billety nasze Żydowskie wyexpensowane podług Mo[cy]

52tym Szczegulnego się maiącego nadgrodzić Katzalnościanie [?] zaś Processu […]

53[…] Otrzymaney Winy Pewne nadmienione Wszystkich Prawach Strony

54Ostatnie wszystko Ekolicznie [?] Wiell. Waszmoście Prawnie Dowodnie będzie uznalne,

55y inne rozsądzeniu proponowane Kalkulacyami Dowiedzione y Dokumentami Ty-

56probowane odpowiedzie a Kontrakty z natury Sądu kondescensoryalnego […]

57dalszych wybiegow y Zwłoczących Sprawiedliwości wynalezków, Owszem [?] żad-

58nych Uczynić. Pozywaią tedy Wiell. Waszmościow y Chcielibyście [?] tę Sprawę […] […]

59liter etiam post decessum alicuius ex Vobis pozywaią będzie na Sę-

60dziach Komissarskich [?] ziętych [?], Raz Prawu Pospolitemu y Zwyczaiowi Sprawiedliwości

61Dział. Datum w Warszawie Dnia Dwudziestego Piątego Miesiąca Pazdzier-

62nika Roku Pańskiego Tysiącznego Siedmsetnego Sześćdziesiątego Dziewiątego. De quo

63positum Exarato [?] Melius Scitum Milius qui supra Scribere Jgnarus Crucem posuit +.

64Nacło [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt pisany pospiesznie, bardzo trudny do odczytania – transkrypcja fragmentaryczna; kolejność kilku wierszy niepewna (pisarz powtarzał frazy). Treść: relacja woźnego generalnego województwa podolskiego o doręczeniu (13 XI [?] 1769) Dąbrowskim – ojcu Stanisławowi [?] i synom Marcinowi [?] i Ignacemu (oraz wdowie po Dąbrowskim – wg nagłówka) – pozwu Komisji Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego (wystawionego w Warszawie 25 X 1769) na termin kondescensji (sądu na gruncie) w mieście Chmielniku w dzień św. Katarzyny (25 XI) roku przyszłego [?], z instancji Józefa hrabiego Ossolińskiego, wojewody wołyńskiego [?], i synów, Andrzeja Szentkutecza [?] oraz Żydów chmielnickich (Dawidowicz Cyc [?], Dawid Szlomowicz), na podstawie dekretów Komisji z 29 XI 1768 i 28 VIII 1769, o zapłatę długów za towary wzięte na kredyt przez Marcina Dąbrowskiego u zmarłego Szlomy Dawidowicza oraz koszty. Namiestnik: „Antonim Jakowickim” – zapewne Antoni JAŁOWICKI (pisarz konsekwentnie pisze „Jakowicki”), od 16 XI znów namiestnik. Skróty: „Rell.” – relacja; „K. Sk.” – Komisja Skarbowa; „Gł.” – generalny; „Kondescensya” – zjazd sądu na grunt. Łacina: „et quidem” – a mianowicie; „etiam post decessum alicuius ex Vobis” – także po śmierci któregoś z was; „De quo … ministerialis qui supra scribere ignarus crucem posuit” – o czym … wyżej wymieniony woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż. Niepewne: nazwisko woźnego, „Łaszczyna [?]” (miejsce doręczenia), tytuły i imiona Dąbrowskich i Ossolińskich, nazwiska żydowskie, miejsca oznaczone [?] i […].

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16XI 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generalny województwa podolskiego Konstanty Szajka [?] zeznał, że 13 XI [?] 1769 zaniósł do dóbr Łaszczyn [?] i położył we dworze pozew Komisji Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego, wystawiony w Warszawie 25 X 1769, wzywający Dąbrowskich (ojca Stanisława [?] i synów Marcina [?] i Ignacego) na termin kondescensji w Chmielniku na św. Katarzynę, z instancji Józefa hrabiego Ossolińskiego i jego synów, Andrzeja Szentkutecza [?] oraz kupców żydowskich z Chmielnika (Dawidowicz Cyc [?], Dawid Szlomowicz). Powodowie, opierając się na dekretach Komisji z 29 XI 1768 i 28 VIII 1769, domagali się zapłaty długów za towary wzięte na kredyt przez Marcina Dąbrowskiego u zmarłego Szlomy Dawidowicza, ustalonych przez sąd kondescensoryjny, oraz zwrotu wszystkich kosztów procesu. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 259 (skan 0261, strona prawa)

1Maa W. Miedźwieckiego S. M. pko

2Urz. Kaczorowskim [?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Szesnastego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

6przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem Burgrabstwa

7Grodzkim Winnic. Comparens Pltr. W. Jmć Pan Jan Bal Miedźwiecki Stoln.

8Mścisł. Synow a Matki tey Dzieci, tudzież Ludzie [?] Czeladzi Swych Jmieniem

9Solennie pko Urod. Konstancyi Matce [?] z Corkao Michałowiczy [?]

10nowi [?] Kaczorowskim Skarży y Manifestuie się oto, Jż Wyżey wyrażeni

11obżałowani z Jedyney Złości nieustrzemięźliwości y Zapalczywości naprze-

12ciw niewinnych Sowicie Krotnie napadaiąc Ludzi postronnego naro-

13du poniewierając na Honorze Majątku Krzywdy y Szkody poczy-

14nili y czynić Czeladzi odmawiają, przez Ktorą odganiaią [?] y cała

15Rzecz […] [we] wszelkich [?] ustaią, że pod Kongres [?] tego Lu-

16dzi y Kozy [?] u Komparenta bez żadney przyczyny zabeyała [?] Swe-

17go w bliskości Zabiaiącego [?] Za y Kalumniuiąc przegroźki mażąc

18nie czynią. Dla Czego Niniejszy Comparens odeźwać rzeczywiście nie

19[…] Ktorych dalej nie zcierpieć niepodobne […]

20uchylonego zawsze [?]. Ktory Siłaley [?] Cierpieć niepodobne […]

21admyslem […] y w Niniejszym Grodzie oświadczaiącsię […]

22uiście Złą Wolą y Miały [?] Krzywdzić nieszczęścia y Krzywdy […]

23chylając się do Dawnieyszey Zaniesioney w podobnych Krzywdach przy-

24Manifestacyi Teraz o wszystkie wyrażone Krzywdy iterato Suo et quo

25Supra nomine quam Solennissime manifestuie się. Jan Bal Miedźwiecki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt fragmentaryczny – ręka pospieszna, środkowe wiersze (o napaściach i pogróżkach) niepewne, kolejność dwóch wierszy pod koniec niepewna. Komparent: Jan Bal Miedźwiecki, stolnik mścisławski (por. akty 41–120 i 44-1-4). Obżałowani: Kaczorowscy – Konstancja [z domu?] i córka [?], „Michałowiczy [?]” – odczyt niepewny (może nazwisko panieńskie lub dalsza osoba). Namiestnik „Antoni Jakowicki” = Antoni Jałowicki. Skróty: „S. M.”, „Stoln. Mścisł.” – stolnik mścisławski; „Pltr.” – personaliter. Łacina: „iterato suo et quo supra nomine quam solennissime manifestuje się” – ponownie swoim i wyżej wymienionym imieniem jak najuroczyściej manifestuje się.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16XI 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan Bal Miedźwiecki, stolnik mścisławski, w imieniu własnym, swoich synów i dzieci oraz ludzi i czeladzi, manifestował przeciw Konstancji Kaczorowskiej z córką [?] / Michałowiczom [?], że ci ze złości i zapalczywości wielokrotnie napadali na jego niewinnych ludzi, ubliżali im na honorze i wyrządzali szkody, odpędzali czeladź, zatrzymali [?] u komparenta ludzi i kozy bez żadnej przyczyny i obrzucali go oszczerstwami i pogróżkami. Przyłączając się do wcześniejszej manifestacji w podobnych krzywdach, ponownie uroczyście protestuje.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 259 (skan 0261, strona prawa)

1Maa nne W. Jaroszyńskiego P. W. pko Urz.

2Nosalskiemu y Jnnym Dziedzicom Witawy

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Szesnastego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

6demną Antonim Jakowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim

7Winnickim Comparens Pltr. W. Jmć Pan Jan Bal Miedźwiecki Nne et

8ex parte W. Jmć Pana Zachariasza Jaroszyńskiego Podstol. Winnic. Dobr

9Witawy Części pewney Dziedzica, tudzież Urz. Woyciecha Bodowskiego [?]

10tey Części Zawiadowcy [?] y Tam Pilnuiącego razem Jmieniem Solennie

11pko Urod. Jchmć PP. quorum vero nominibus Nosalskiemu, Mikelskie[mu] [?],

12[…] Bracł. [?] Janowi Ziembowskiemu Dobr Witawy Części Swych

13Dziedzicom lub Possessorom Skarży y Manifestuie się oto, Jż Jchmć PP. ob-

14żałowani transcendendo niedawny między Sobą rozdział Części a[ctu] na

15W. Podstolego Winnickiego w Roku teraźnieyszym y przeszłym Stano-

16ci, Skosili, Łąky wycinali, broniącego Urz. Bodowskiego Urz. Jan Ziembow-

17ski okrutnie zbił, oponęże [?] z niego zdarł. Gdy zaś Woysko Rossyiskie

18[…] po furaż Przybyłych nie-

19furaż uchwalito [?] na Witawie, Urod. Nosalski po furaż [przybyłych] brać furaż ponieważ

20chcących powtornie z Części W. Jaroszyńskiego brał [?], brano, jako Sami Den[…]

21Zcorzego [?] Bluda Żywoskiego [?] powielokrotnie brano, Urz. Nosalski tak zirowa[ć] [?]

22ce Swiadczyli, Zniewolił do wyboru y Samże Urz. Nosalski Konie zabierał y w podwodę oddał za

23Przewodnika Urz. Obrowskiego [?] przychylaiąc się przyświadczeniu się pokry[ć] [?].

24Niniejszy Comparens przychylaiąc się Sąsiedztwa niespokoyność y uczynny

25[…]zonych wszelkie rzeczywistą […] mieszkaiących. Jeżeliby

26zatem na Części W. Podstolego Winnickiego […] na Urz. Nosalskich

27utrata Chudoby y zniszczenie insze wynikło […] odkupanie, Ostrzegaiąc

28y w Szkod z Gromadami onegoż wolne […]

29[…] ratione praemissorum contra Eundem obżałowanym nne

30Supra quaesitus et Manifestat. Jan Bal Miedźwiecki

31Stolnik Mścisławski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Dolna część k. 259 wyblakła i zaplamiona – odczyt fragmentaryczny. Skróty: „P. W.”, „Podstol. Winnic.” – podstoli winnicki; „Nne et ex parte” – imieniem i z ramienia; „transcendendo” – przekraczając; „quorum vero nominibus” – których imiona [są następujące]; „ratione praemissorum contra eundem … nomine supra quaesitus et manifestat” – z powodu powyższego przeciw tymże … imieniem jak wyżej skarży się i manifestuje. Kontekst: wieś Witawa podzielona między kilku dziedziców (por. akty 220, 223, 227–229 – Neleccy, Meleszkiewicze); wojsko rosyjskie pobierało furaż – Nosalski miał je kierować na część Jaroszyńskiego. Niepewne: „Bodowskiego [?]”, „Zawiadowcy [?]”, „Mikelskie[mu] [?]”, nazwisko „Ziembowski”, „oponęże [?]” (opończę?), „Zcorzego [?] Bluda Żywoskiego [?]”, „Obrowskiego [?]”, kilka wierszy środkowych.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

16XI 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan Bal Miedźwiecki [stolnik mścisławski] imieniem Zachariasza Jaroszyńskiego, podstolego winnickiego, dziedzica części Witawy, oraz Wojciecha Bodowskiego [?], zawiadowcy tej części, manifestował przeciw Nosalskiemu, Mikelskiemu [?], Janowi Ziembowskiemu i innym dziedzicom lub posesorom części Witawy. Obżałowani, przekraczając niedawny podział części, w tym i ubiegłym roku kosili łąki i wycinali lasy na części Jaroszyńskiego; Ziembowski okrutnie pobił broniącego Bodowskiego i zdarł z niego okrycie. Gdy wojsko rosyjskie przybyło po furaż, Nosalski kierował je na część Jaroszyńskiego, skąd wielokrotnie brano furaż, a sam zabierał konie i oddawał je w podwody. Komparent protestuje, zastrzegając odpowiedzialność obżałowanych za wszelkie straty i zniszczenia.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 259 (skan 0261, strona prawa – dół)

1Maa Urz. Gniewkowskiego [V. G. K.?] […]

2[…] […] […]

k. 259v (skan 0262, strona lewa)

1Maa Urod. Gniewkowskiego V. G. K. o z-

2gubienie Papierow przez Rabunki in Di-

3ligentia.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Novembris Osmnastego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi

7y przedemną Antonim Jakowiczem [?] Namiesnikiem Burgrab-

8stwa Grod. Winnic. Comparens Pltr. Urod. Jmć Pan Kazimierz

9Gniewkowski Vicegerent Grod. Krzem. Swiadczy etc. wiedząc

10Manifestacyi uwiży w Grodzie niniejszym Dnia Drugiego Novem-

11bris Roku dopiero przeszłego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

12[Osmego] Promesy Zanieśioney oraz zapowziętem naypierwszey wiadomości

13od Urod. Brzezickiego Dworku w Michałowce Umanskiey [?]

14naplacu dzierżawnym Wiell. Jmć Pana Ostrowskiego Chorą[żego]

15Bracł. situowanego Gospodarza przestrzegaiąc Całości swoiey,

16niemniey y Jnteressow Wiell. Wiell. Urodz. Jchmć PP.

17Urzędnikow Ziemian y Obywatelow Wwa Bracł. rownie

18z Jego przez zabranie dokumentow Tranzakcyi y Jnnych Papie-

19row części z Obowiązku przed tym Urzędu Subdelegacyinego

20przyległego rzeczy Swieżych Jnteressow Prawnych u Siebie

21Urod. Komparenta zostaiących, ukrzywdzonych upilnować Swo-

22ich Jakowa zanosi Manifestacyą. Jż gdy zbuntowane w tym

23Kraju Chłopstwo Roku przeszłego Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

24siąt Osmego, Dnia Dwudziestego Miesiąca Czerwca zagrzy-

25wszy [?] Herszta Zielińczuka [?] na zniszczenie Miasta Uma-

26nia zuchwałe Kupą ciągnęło, naprzod wolowanego w Jnteressie

27JW. Jmć Pana Potockiego Woiewody y Gnała Ziem Kijowskich Urod.

28Komparenta jadącego był Miasta Umania od wszystkich ode-

29gnała [?] Naszła [?] tak Szlaku obsaczywszy postrzałami Ręczney

30Strzelby y Spisami Smiertelne razy pozadawawszy znoszą-

31c zwaliła pod nim mania Swoim będąc jakoby ostatek Życia

32jedynie w mocy Pana Boga zostaiącego, (a pko wiolatorzy tylko

33okrutnie obrzymi [?] wpłacy obuwcz [?] odbieraiąc już odebrali zaraz

34Poiazd z Końmi y wszystkiemi rzeczami, Szkatułką z Papie-

35rami Originalnemi dokumentami, Kontraktami, Kwitami,

36Regestrami, y Rewersami zabrali, potym Dnia tegoż

37obrażey Umanszczyznie biegaiąc we Wsi Szulikowej [?]

38Pospołu [?] Urod. Wiell. ……… [?] Dnia Dwudziestego Czwarte-

39go Junii we Wsi Michałowce pod Bukrynem [?] Dziedzicz-

40ney Wsi Wiell. Też nienasycona Tłuszcza [?] Polska [?] hultaystwa

41napadłszy okrutne Łakomstwa Grabunku czynili we Dwo[r]-

42ze Urod. Żalącegosię wszystkie Sprzęty Splądrowali, majątek

43cały Szlachecki ze Sprzętem złupili, niemniey Papiery

44do Dobr

k. 260 (skan 0262, strona prawa)

1do Dobr Michałowki sciągaiące się, do Kuryata [?] Graniczne [?] Kwi-

2ty, reversa, y regestra Expensa na Urod. Bułhakich [?] maioletnich

3Brata y Siostrę Myślis [?] Łoźnych pozapieczętowane od Urzę-

4du wrzucili, krzyczeli, darli, Bezpieństwo tameczne Kręglami [?]

5do wspolności z Sobą zachęcali, y lubo z cudzey Bokassyi [?] Po-

6dańtwo [?] płci obojga y Dzieci z Chlebem do Dworu Ze Ma-

7nifestantis na rozpustne rabuiących wnim Kolejno [?]

8przeszedłszy Dostatki Spustoszyli, Czterdzieści Samiszych [?] ludzi,

9lis [?] tak przybędących Hultaiach, jako y posiłkiem tamtych

10rzeczy bez braku brali y Papiery kijami bijąc po izbie roz-

11rzucali y darli. Akiedy [?] okoliczność podała potrzebę przey-

12rzenia Papierow w osobliwym Sepecie w Mieście Winnicy we

13Dworku Wiell. Jmć Pana Ostrowskiego Chorąż. Bracł. nie bespiecz-

14nieyszym mieyscu lokowanego, gdzie Dekreta rożne Trybunału

15Ziemskie, y Grodzkie Jnteressow Summaryusze Authentycz-

16ne Tranzakcye, y Listy potrzebne Urod. Komparenta y Jchm.

17PP. Urzędnikow y Obywatelow Wwa Bracł. w Swoich Ter-

18minach skrypty złożone były, ale już y tych tylko kawałki z po-

19darcia Urod. Brzezicki we wspomnionego Dworku Gospo-

20darz okazuie, Bogiem y Sumieniem świadczy że Ochro-

21nić od postronnych z Woysk ichm przechodzących niemogł, lecz

22wszystkie w Sepecie będące Papiery przez Nich iedne na Ładun-

23ki pobrane, Jnne podarte zostały, nawet y Sepet ze wszyst-

24kim zabrany. Ktorych Wszystkich przez Sięże wzięty […] przyznaie, Ktorych Wszyst-

25kich generalnie Papierow nietylko Specyfice zmiankowaćale

26też y Pamięcią zebrać niepodobna w Czasie jednak gdzie tego po-

27trzeba będzie Omissam realitatem, z prawdziwemi Swiadka-

28mi dowodzić y Sumieniem stwierdzić nodernus [modernus] Compnes

29oświadczaiąc się te publicznie Szkody y nie porownaną Szkodę

30powtornie Manifestuie. Kazimierz Gniewkowski W. G. Krzem.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt rozstrzyga nazwisko komparenta aktu 416: „Kazimierz Gniewkowski, Vicegerent Grodzki Krzemieniecki” (W. G. Krzem.) – plenipotent Fr. S. Potockiego. Nagłówek z numerem 418 został wpisany najpierw na dole k. 259 (wpis przerwany), a cały akt – od nowa na k. 259v. Kontekst: koliszczyzna 1768 – rzeź Humania (20/21 VI 1768); komparent jechał w interesach wojewody kijowskiego Potockiego, został napadnięty i ciężko ranny, zrabowano mu powóz z papierami; 24 VI hajdamacy splądrowali dwór w Michałówce (pod Bukrynem [?]); papiery złożone w sepecie we dworku Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, w Winnicy, zostały zniszczone przez przechodzące wojska (użyte na ładunki). Namiestnik „Antoni Jakowicz [?]” = Antoni Jałowicki. Skróty: „V. G. K.”, „Vicegerent Grod. Krzem.” – wicegerent grodzki krzemieniecki; „in diligentia” – dla wykazania pilności; „Subdelegacyjny Urząd” – urząd subdelegata; „Sepet” – skrzynia; „Summaryusz” – wyciąg; „Herszt” – herszt, przywódca. Łacina: „omissam realitatem … modernus comparens” – pominiętą rzeczywistość … obecny komparent. Niepewne: „Herszta Zielińczuka [?]” (może „Herszta Żeleźniaka” – Maksym Żeleźniak, przywódca koliszczyzny – odczyt „Zielińczuka” wątpliwy), „Michałowce Umanskiey [?]”, „Szulikowej [?]”, „pod Bukrynem [?]”, „Bułhakich [?]”, „Myślis [?] Łoźnych”, „Kręglami [?]”, „Bokassyi [?]”, kilka fraz w środku k. 259v.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18XI 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Kazimierz Gniewkowski, wicegerent grodzki krzemieniecki, nawiązując do swej manifestacji z 2 XI 1768 i do wiadomości od Brzezickiego, gospodarza dworku w Michałówce [?] na placu dzierżawnym Bogdana Ostrowskiego, chorążego bracławskiego, dla wykazania pilności (zabezpieczenia interesów własnych oraz urzędników i obywateli województwa bracławskiego, których dokumenty jako były subdelegat przechowywał) manifestował o utratę papierów. Gdy zbuntowane chłopstwo 20 VI 1768, prowadzone przez herszta Zielińczuka [Żeleźniaka?], ciągnęło na zniszczenie Humania, napadło komparenta jadącego w interesach wojewody kijowskiego Potockiego, ostrzelało go i zadało pikami śmiertelne rany, zabrało powóz z końmi i szkatułę z oryginalnymi dokumentami, kontraktami, kwitami, rejestrami i rewersami. 24 VI hajdamacy splądrowali dwór komparenta w Michałówce, zrabowali sprzęty i majątek oraz podarli papiery (m.in. kwity, rewersy i rejestry wydatków na małoletnich Bułhaków [?], zapieczętowane przez urząd). Papiery (dekrety trybunalskie, ziemskie i grodzkie, autentyczne tranzakcje, listy) złożone w sepecie we dworku Ostrowskiego w Winnicy zostały przez przechodzące wojska zabrane na ładunki lub podarte, sam sepet zabrany. Komparent oświadcza, że nie jest w stanie wyliczyć wszystkich utraconych dokumentów, lecz w razie potrzeby dowiedzie ich istnienia świadkami i przysięgą, i ponownie manifestuje o tę stratę.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 260 (skan 0262, strona prawa)

1Arest w Lemieszowce Wiatrakow [?] ad

2Actum Wiell. Galiczowey [?] M. C. [?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Osmnastego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y prze-

6demną Antonim Jakowickim Namiesnikiem Burgrabstwa

7Grod. Winnic. Stanowszy oczewisto Woźny Generał Wwa Bracł.

8y Jnnych Opatrzny Jakob Jankowski w moc wierney Relacyi Swo-

9iey dobrowolnie zeznał, Jż On Roku y Miesiąca na Akcie wyra-

10żonych Dnia Szesnastego na prawne żądanie Wiell. Pa-

11ni [?] […] Kostki [?] Bielskiego Miecz. Czern. był w Dobrach Wsi

12Lemieszowce gdzie będąc w przytomności Urod. Jchmć Pa[nów]

k. 260v (skan 0263, strona lewa)

1Barskiego [?] y Zachariasza Suchorskiego dla większey wiary do tego Aktu

2użytych, w obecności Jmion Urod. Woyciecha Czerteniowskiego [?] Podcz[aszego?]

3[…] Kaczorowskiego, Łabęckiego [?], Alexandra Jaworskiego, Kobeskiego [?]

4Dzierżawcy Szlachty u Wiell. Galiczowey znaiącego niemniey Pracow[itych]

5[…] Tymka Kozaka, Murzyka [?] wybrzecz [?] Ostrzymana [?] Józefa Kucha-

6rza Dobr Wsi Lemieszowce w Possessyi Wiell. requirentka zostaią-

7cey gwałtownych najezdnikow u Wiell. Jmć Pani Galiczowey

8Bęczek [?] Smoły pewnej arestował y prawnie przyporęczył, ktory

9Arest Wiell. Galiczowa Beczki [?] Smoły do Swoiey wolney przy-

10jęła, y pomienionych Arestowanych do rozprawy Prawney

11dotrzymać deliberowała się, y Submittowała się. O czym ni-

12nieyszy tenże Woźny zeznanie ktory nieumieiący pisać

13Krzyż kładnie Jakob Jankowski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Wg aktu 426: Galiczowa = Teklia z Dąbrowskich, wdowa po Stanisławie Galiczu, podczaszym parnawskim [?]; strona przeciwna – Bielscy, miecznikowie czernihowscy (Lulińce [?]). Akt powiązany z następnym (420 rkp. = akt 426: manifestacja Galiczowej, podczaszyny [?], przeciw Bielskim, miecznikom czernihowskim, z wizją i relacją). Odczyt partii o osobach obecnych i przedmiocie aresztu niepewny; prawdopodobnie areszt na beczki smoły [zabrane przez najeźdźców?] w Lemieszówce, posesji Galiczowej. Skróty: „M. C.” – miecznik czernihowski; „przyporęczyć” – oddać pod dozór; „deliberować się, submittować się” – zobowiązać się, poddać się. Niepewne: „Wiatrakow [?]” w nagłówku, „Pa-ni [?] … Kostki [?] Bielskiego”, „Barskiego [?]”, „Czerteniowskiego [?]”, „Łabęckiego [?]”, „Kobeskiego [?]”, „Murzyka [?] wybrzecz [?] Ostrzymana [?]”, „Bęczek [?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18XI 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Jakub Jankowski zeznał, że 16 XI 1769 na żądanie Galiczowej [?] (w sprawie z Kostką [?] Bielskim, miecznikiem czernihowskim) był w Lemieszówce, posesji Galiczowej, i w obecności szlachty (m.in. Barskiego [?], Zachariasza Suchorskiego, Wojciecha Czerteniowskiego [?], Kaczorowskiego, Aleksandra Jaworskiego) oraz poddanych (kozak Tymko, kucharz Józef) obwieścił areszt na beczki smoły [i inne rzeczy?] należące do gwałtownych najeźdźców i oddał je pod dozór; Galiczowa przyjęła areszt i zobowiązała się przechować zaaresztowane rzeczy do rozprawy sądowej. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 260v (skan 0263, strona lewa)

1Maa nne W. Galiczowey

2P. P. pko WW. Bielskim M. C.

3y Jnnym cum Visione et Rela.

4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

5Miesiąca Novembris Osmnastego Dnia.

6Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnic.

7y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrab-

8stwa Gr. Winnic. Compns personaliter Urz. Jmć Pan Eliasz Łosz-

9czyński [?] Jmieniem y z wyraźney woli W. Jmć Pani Teklii z

10Dąbrowskich Galiczowey Podczaszyny Parnaw. [?] niegdy W. Stanisława

11Galiczowa Podcz. Parnaw. Małżonki pozostałey Wdowy Dobr Lemieszowki

12Dożywotney Possessorki y Sierot z tymże W. Podczaszym spłodzonych,

13niemniey W. Jmć Pana Maurycego Dąbrowskiego Podcz. Drochiczyń[skiego],

14przychylaiącsię do Dawnieyszych Manifestow protestacyi, przez S. p. Wiell.

15Galicza Podcz. Parn. poczynionych, Wizyi Obdukcyi y Aresztow w Gro-

16dzie tuteyszym zeznanych, Postrzegaiąc Całości Substancyi w Gru[n]-

17tach Dąbrowie y Zapustach Solennie na pko WW. Jchmć PP. Stani-

18sławowi Antoninie lub inszego Jmienia Kochowieckich [?] primo voto

19Skorodzińskiego [?] ad praesens Bielskiey y Marcinowi Bratu Rodzo-

20nemu, tegoż Dąbrzyny [?] Bielskim Miecznikom Czern. Małżonkom Dobr Luli-

21niec dożywotnich Possessorow Skarży, Manifestuie y protestuie się

22w niżey opisany Sposob y pko. Jż WW. obżałowani postrzegaiąc

23Jnnych Krzywd, Najazdach y Wiolencyach jako dawnieysze opi-

24suią Manifesta, ale y teraz zebrawszy Szlachty y Chłopow

25[…] […] […]

26[reklamant / dolna część strony nieczytelna] Woźny

k. 261 (skan 0263, strona prawa)

1wrożny [?] Oręż przybranych Kozakow, Spędzie [?] ze Wsi Lu-

2liniecy y Słobody Raykowiec z Wozami gromadą na Grunta ad dwor

3Wsi Lemieszowki należące naszli Wałkanym [?] Dębinie y Zimowy de-

4browe podwodami do Wsi Lulinice y Słobody Raykowiec wywozili Szczegol-

5li Zapust wniwecz zniszczyli y pustoszy wyrubali, wktorym zastawszy Lemiesz-

6go Lemieszowskiego Zapust obierdzającego [?] złapali, y tak kiweniel [?] ratysza[mi] [?] y Ce-

7pami bili, że prawie zamierzwego porzucili [?], tudzież w tymże Zapuście złapawszy

8Urod. Łabęckowskiego [?], Jozefa Kucharza, Jakuba Pajuka, Wasyla Wasierczuka [?] tez z

9Dąbrowy y Zapustu obierdzaiących na ten gwałt wpadłych Urod. Łabęckowskiemu

10Ran Dwie Smiertelnych Wasylowi dwie zbiwszy Kymi Spisami głębokich

11zadali, Jozefa Kucharza y Jakuba Pajuka Cepami y Drągami tak niemiłose-

12rdnie zbili żewszyscy bez żadney nadziei Życia Zostaią. Ktorych dla Słabości We-

13ślnej [?] y do Akt Grodu tuteyszego Stawić trudno, czym nie kontentuiąc się W. Marcin

14Bielski Cześn. Dąbrzyny [?] z Pistoletami y Ratyszkiem nakoniu z przybranemi

15w broni Ludźmi wpadłszy do Wsi Lemieszowki w Possessyi W. Comptis Pryn-

16cypałki będący za Ludźmi nic niewinnemi, z Pistoletow strzelał, y pod Sam

17Dwor z Ratyszkiem uganiałsię, patrzących y przechodzących bić y Zabić kazał

18y Grożąc na życie W. Maurycego Dąbrowskiego P. Droh. Lży y Dyffamuie

19rożne przechwałki czynił, niemniey czasu Jednego iadącego z Jnteressem

20W. Pryncypałki Compts Urod. Czernelowskiego dopędziwszy tenże Wiell. Marcin

21Bielski w Kilka Ludzi pod Miastem Berdyczowem do Konieczne godząc na Życie

22y Sławę bić przygnał, y zapewnie by Swoiey chuci zadosyć uczynił gdyby tam

23przytomni iadące do Miasta nie bronili, O co wszystko idem Compns nnegis [nomine quo]

24rum supra Salva manente Huius Manifestationis Scopus fuerit Melio-

25randi y mieyna [?] na niego Manifestuie się y protestuie

26[…]tone na przeciwko tymże Wiell. obżałow. powtore Manifestuie się y protestu-

27ie, Urod. Andrzeja Ruszkowskiego y pracowitego Chwiedka przydelegowa-

28nego Zapustu złapanych z Ratyszami Dwoma Cepami Dwoma Wozem […]

29y Końmi parą prezentował, co wszystko ad Effidejussionem [?] Partis w Grodzie

30zostawił. E. Łoszczyński. Et in Continenti Stanowszy Oczewisto Woźny Gene-

31ral Wwa Bracł. y Jnnych Opatr. Woyciech Hubaczewski in vim Suae Verae a fide-

32lis Rell. Palam publice liberey recognovit, Jż on Roku teraźnieyszego Ty-

33siąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Piętnastego Novembris na

34Affektacyą y Prawną rekwizycyą Wmć Pani Galiczowey Podcz. Parnaw. maiąc

35przy Sobie Stronę Szlachty Urod. Pawła Biaseckiego [?] y Gabryela Sobotowskiego [?]

36do tego Aktu Sobie przybranych był we Wsi Lemieszowce Wiell. Affektantki do-

37żywotniey gdzie będąc widział, y oglądał na Wasylu Wasierczuku Ran dwie Spi-

38sami zadanych Smiertelnych całego zbitego y zsiniałego Karku spuchłego y głowę

39rozbitą, na Urod. Łabęckowskim także ran dwie Smiertelnych Spisami Za-

40dawanych y pobitego, podobniez Jozefa Kucharza y Jakuba Pajuka Cepa-

41mi drągami zbitych ratyszami pokłutych y wszystkich Życia niepewnych

42a Smierci bliskich. Co widziawszy y z tąż Stroną Szlachty oświadczywszy się od-

43jechał, z przydaną Sobie Szlachtą w Zapust gdzie ziachawszy widział Swie-

44żych

k. 261v (skan 0264, strona lewa)

1Swieżych Dębow Trzysta Dwadzieścia Pięć, a przed kilku Dniami

2około Tysiąca także ściętych, y do Wsi Lulinicy y Słobody Raykowiec w Pos-

3sessyi Wiell. Bielskich Miecz. Czern. będących, przez Gromady wywie-

4zionych, w czym oświadczywszy się po oglądaniu tąż przytomną Szla-

5chtą z tamtąd odiechał, y na Affektacyą tey że Wiell. Jmć Pani Gali-

6czowey Podcz. Parnaw. ziechawszy do Wsi Lulinicy y Słobody Rayko-

7wiec Wiell. Bielskich Miecz. Czern. z pomienioną Szlachtą u tychże

8Wiell. Bielskich Miecz. Czern. Żonie, Urz. Jchmć Panów Stefana

9Ojca, Adama y Jozefa Synow Ruszkowskich, Antoniego Bilakowskiego [?],

10Grzegorza Zawadzkiego [?], Andrzeja Ruszkowskiego y Jwana Opacho-

11wskiego, Semena Mańdziary [?], Kostia Kopaczewskiego [?], Mikołaja Kluchy [?],

12Hryćka Bortnika, Jachyma, Worsza [?], Chwedka, Poddanych Lulinie[c]-

13kich jako naiezdnikow y Wiolatorow w Grzywnach Prawnych Are-

14sztował y Prawnie przyporęczył, ktory że Arest Wiell. Jejmć Pani

15Bielska benevole przyiowszy do rozprawy prawney dotrzymać delibe-

16rowali y Submittowali się. O czym tenże Woźny tąż Stroną wyżey

17wyrażoney Szlachty oświadczywszy się Ztamtąd odiechał y tu do

18Akta przybywszy Prawdziwey Wizyi y Aresztu Swego przedemną

19Urzędem uczynił y zeznał Relacyą. De quo Comprns Ministerialis Rell. Mi-

20nisterialis qui Supra ignarus Scribendi Crucem Sanctam posu-

21it Woyciech Hubaczewski (X).

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt łączy się z aktem 425 (areszt w Lemieszówce przez woźnego Jakuba Jankowskiego). Rozstrzyga też nagłówek aktu 425: Galiczowa = Teklia z Dąbrowskich, wdowa po Stanisławie Galiczu, podczaszym parnawskim [?]; jej krewny Maurycy Dąbrowski, podczaszy drohiczyński; przeciwnicy – Bielscy, miecznikowie czernihowscy, dożywotni posesorzy Lulińca [?] i słobody Rajkowiec [?] (Antonina / Stanisława z Kochowieckich [?], primo voto Skorodzińska [?], obecnie Bielska, i jej mąż Marcin Bielski). Skróty: „P. P.” – podczaszyna parnawska [?]; „M. C.” – miecznik czernihowski; „Podcz. Drochiczyń.” – podczaszy drohiczyński; „Comptis Pryncypałka” – pryncypałka komparenta; „zapust” – zarośla, młody las; „dąbrowa” – las dębowy; „ratysz” – oszczep, rohatyna; „obierdzać” – obchodzić, pilnować [?]. Łacina: „cum visione et relatione” – z wizją i relacją; „primo voto” – z pierwszego małżeństwa; „ad praesens” – obecnie; „salva manente huius manifestationis scopo [quantum] fuerit meliorandi” – z zastrzeżeniem możliwości uzupełnienia tej manifestacji; „ad fideiussionem partis” – pod poręczenie strony [?]; „et in continenti” – i zaraz; „in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał. Niepewne: nazwisko komparenta („Łoszczyński [?]”), tytuł „Parnaw. [?]”, „Kochowieckich [?] … Skorodzińskiego [?]”, „Dąbrzyny [?]” (może „Cześnikowi Dobrzyńskiemu”), formy „Lulińce / Lulinica” i „Rajkowce”, nazwiska poddanych i świadków, początek k. 261 (wiersze 1–7).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

18XI 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Eliasz Łoszczyński [?] imieniem Teklii z Dąbrowskich Galiczowej, wdowy po Stanisławie Galiczu, podczaszym parnawskim [?], dożywotniej posesorki Lemieszówki, i jej dzieci, a także Maurycego Dąbrowskiego, podczaszego drohiczyńskiego, przyłączając się do wcześniejszych manifestacji, wizji i aresztów, manifestował przeciw Bielskim, miecznikom czernihowskim (żonie z Kochowieckich [?] i Marcinowi Bielskiemu), dożywotnim posesorom Lulińca [?]. Bielscy z uzbrojonymi kozakami i gromadą z Lulińca i słobody Rajkowiec najechali dąbrowę i zapust należące do Lemieszówki, wycięli i wywieźli dęby, zniszczyli zapust; schwytanych tam ludzi – Łabęckowskiego [?], kucharza Józefa, Jakuba Pajuka i Wasyla Wasierczuka – pobili pikami, cepami i drągami tak, że leżą bez nadziei życia. Marcin Bielski z pistoletami i rohatyną wpadł do Lemieszówki, strzelał za niewinnymi ludźmi, uganiał się pod samym dworem, kazał bić i zabijać, groził śmiercią Maurycemu Dąbrowskiemu, a innym razem z kilku ludźmi pod Berdyczowem napadł i pobił Czernelowskiego, jadącego w interesach Galiczowej. Komparent przedstawił schwytanych w zapuście Andrzeja Ruszkowskiego i poddanego Chwiedka z dwiema rohatynami, dwoma cepami, wozem i parą koni. Woźny generalny Wojciech Hubaczewski zeznał, że 15 XI 1769 ze szlachtą (Pawłem Biaseckim [?] i Gabrielem Sobotowskim [?]) oglądał w Lemieszówce rany pobitych (po dwie śmiertelne rany od pik u Wasyla Wasierczuka i Łabęckowskiego, pobitych cepami i drągami Józefa Kucharza i Jakuba Pajuka – wszystkich bliskich śmierci), a w zapuście 325 świeżo ściętych dębów, oprócz ok. 1000 ściętych kilka dni wcześniej i wywiezionych do Lulińca i Rajkowiec; następnie w Lulińcu obwieścił areszt pod grzywnami na Bielskiej, na Ruszkowskich (Stefanie ojcu, Adamie i Józefie synach, Andrzeju), Antonim Bilakowskim [?], Grzegorzu Zawadzkim [?], Iwanie Opachowskim i poddanych lulinieckich; Bielska przyjęła areszt. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 261v (skan 0264, strona lewa)

1Maa nne Wiell. Żaboklickiego Ł. Ż. pko

2Wiell. Łyszczyńskiemu [?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Dwudziestego Trzeciego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winnic. y przedemną Anto-

6nim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodz. Winnic. Comprns Pltr.

7Urz. Paweł Żaboklicki Nomine et ex Speciali Commisso Wiell. Michała Ża-

8boklickiego Łowcz. Żydacz. Dziedzica Wsi Kliszczowa [?], Solenne przeciwko

9Wiell. Jgnacemu Łyszczyńskiemu [?] Cześn. Płockiemu Possessorowi tey że Wsi Kli[szczowa]

10szczowa zanosi Manifestacyą w niżey opisany Sposob y pko. Jż tenże

11Wiell. Cześnik Płocki wszedłszy w Possessyą Roku teraźnieyszego Titulo

12Kontraktu Resignationis, by przywłaszczywszy sobie Jntraty y Dys-

13pozycye exzypsowane [?], wielkie aggrawacye nad Jnwentarzem y Lużnymi Pod-

14danymi czyni, Las dezoluie, kiedy na potrzebę Dworską iako y Arędarzo-

15wi spotrzebuie [?] Dęby w Pień rubać każe, y nieuważaiąc na Częste Przyiaciel-

16skie Perswazye, bardziey Wiell. Łowczego Verbis asperis et disgustibus kry-

17wdzi [?]. O wszystko niniejszy Manifestans Nomine quo Supra Solenne

18czyni Manifestacyą. Paweł Żaboklicki. Et in Continenti Stanowszy Wo-

19źny Gnał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Jakob Żurowski [?] jawnie y otwarcie y

20dobrowolnie Zeznał, Jż on na Requizycyą Urzędowną Wiell. Michała

21Żaboklickiego Łowcz. Żydacz. Dziedzica Części Wsi Kliszczowa, maiąc przy

22Sobie Stronę Szlachty wiary godnych Urz. Pawła Żaboklickiego y Piotra Wierci[e]-

23ńskiego [?] maioris et evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos, Die Vigesima [?]

24Mensis Octobris [?] Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątego

25Dziewiątego był w Lesie Kliszczowskim y tam będąc przy pokazaniu

26Urz. Jwana Włoszczanowskiego [?] Leśniczego tameyszego widział Dębow świeżo

27ściętych Sto Dwadzieścia Pięć, ktore przez niektore Czasy [?] […] ex pryt[…] […] […] Le-

28śniczy […] […] do Dworu y Mirownicy [?] za Rezolucyą Wiell. Possessorow.

29Ktore widziawszy

k. 262 (skan 0264, strona prawa)

1A widziawszy y Urzędownie oglądawszy tenże Woźny z tąż samą Szlachtą

2ad Affectationem tegoż Wiell. Michała Żaboklickiego Łowcz. Żydacz. Dobr

3Kliszczowa Dziedzica, był w Dobrach Kliszczowie we Dworze gdzie będąc u

4Wiell. Jgnacego Łyszczyńskiego [?] Cześn. Płockie[go] tychże Dobr Części pewney y Zasta-

5wnego Possessora Lustrował [?], y o wyłożeniu oznaymił, potym ad Acta przybywszy

6prawdziwey tak Wizyi iako y Areztacyi przedemną uczynił y zeznał

7Relacyą. De quo Comprns ejusdem Mtlis Rell. Mtlis qui Supra Crucem Sanctam

8posuit (X).

Objaśnienia i tłumaczenia

Michał Żaboklicki, łowczy żydaczowski – por. akty 319 i 349 (zastawny posesor Majanowa; w POSTEP „ŻABOKLICKI (nie Zaboklicki)”). Kliszczów [?] – wieś (forma rkp. „Kliszczów / Kliszczowa”), dziedzictwo Żaboklickiego, w posesji (zastawnej, z kontraktu rezygnacji) Łyszczyńskiego [?]. Nazwisko posesora niepewne („Łyszczyński / Lyszczyński / Lisiczyński”); tytuł „Cześn. Płocki” – por. akt 123 (Beszyński = cześnik płocki) – możliwa pomyłka odczytu, do weryfikacji. Skróty: „Ł. Ż.” – łowczy żydaczowski; „Gnał” – generalny; „Mtlis” – ministerialis (woźny). Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – imieniem i ze szczególnego polecenia; „titulo contractus resignationis” – tytułem kontraktu rezygnacji (odstąpienia); „verbis asperis et disgustibus” – ostrymi słowami i przykrościami; „maioris et evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „ad affectationem” – na żądanie. Data wizji: „Die Vigesima [?] Mensis Octobris [?]” – niepewna (może XI). Niepewne: nazwisko woźnego („Żurowski [?]”), świadka („Wierciński [?]”), leśniczego („Włoszczanowski [?]”), „exzypsowane [?]”, „Mirownicy [?]”, końcówka k. 261v.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

23XI 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Paweł Żaboklicki imieniem Michała Żaboklickiego, łowczego żydaczowskiego, dziedzica wsi Kliszczów [?], manifestował przeciw Ignacemu Łyszczyńskiemu [?], cześnikowi płockiemu [?], posesorowi tej wsi: posesor, który w bieżącym roku objął wieś na mocy kontraktu rezygnacji, przywłaszczył sobie dochody, uciska poddanych i ludzi luźnych, niszczy las, każe ścinać dęby na potrzeby dworu i dla arendarza, a na przyjacielskie perswazje odpowiada łowczemu ostrymi słowami. Woźny generalny Jakub Żurowski [?] zeznał, że na żądanie łowczego, ze szlachtą Pawłem Żaboklickim i Piotrem Wiercieńskim [?], był w lesie kliszczowskim i na wskazanie leśniczego Iwana Włoszczanowskiego [?] widział 125 świeżo ściętych dębów, wywiezionych do dworu i [młyna?] na polecenie posesorów; następnie we dworze w Kliszczowie oznajmił to Łyszczyńskiemu [?]. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 262 (skan 0264, strona prawa)

1Areszt Chłopow w Stawiszczach ex

2Requisitio W. Dąbrowskiego Ł. C. [?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Dwudziestego Czwartego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winnic. y przedemną Anto-

6nim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grod. Winnic. Stanowszy

7oczewisto Woźny Gnał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Andrzej Hornowski [?]

8ktory w moc Wierney y Skuteczney Relacyi Swoiey jawnie, ustnie y dobrowolnie

9zeznał. Jż on Roku y Miesiąca wyż na Akcie wyrażonych Dnia […]nastego,

10maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urz. Jchmć Panow

11Jana Juskiego [?] y Michała Sadowskiego [?] do tego Aktu użytych, na Affektacyą

12y Prawną Rekwizycyą Wiell. Jmć Pana Dąbrowskiego Łowczego Czernichow[skiego] [?]

13Dobr Wsi Czerepina [?] Dziedzica, był w Dobrach Miescie Stawiszczach, gdzie

14będąc a zastawszy Commissarius [?] Mussel [?] Cognominis tameyszego Gubernatora,

15tudzież Woyta, u ktorych Ludzi zbiegłych z Dobr Czerepina [?] jako to Deny-

16sa Tytora [?], Łuka Denysowego Brata, Jakuba Prochyrona [?] Szewczuka, Wasyla

17y Jwana Szewcow, Jwana Jednego, Jwana Kiryłuka, Semena Udymczuka,

18Harasyma Batałczuka, Semena Mozdłuka [?], Andrusa Osadczego, Jacka

19Andrusiowego Brata, Jwana Gospodarza, Chwedka Assawuły [?], Jwana An-

20toniuka z Synami jako zbiegłych y Zbuntowanych z Żonami y Dzie-

21ćmi, wszystkiemi Sprzętami y Chudobą we Dwudziestu Tysiącach [?] areszto-

22wał, ktory to Areszt tak Urz. Gubernator, iako też Woyt, y Cała Gromada

23imieniem Pana Swoiego, dobrowolnie przyiowszy do rozprawy prawney

24dotrzymać deliberowali y Submittowali się. W Czym on Woźny

25Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się z tamtąd powrocił,

26y tu przedemną Urzędem Prawdziwego Aresztu uczynił y ze-

27znał Relacyą. De quo Comprns ejusd. Mtlis Rell. Mtlis qui Supra

28Jgnarus Literarum Signum Sanctae Crucis posuit (X).

Objaśnienia i tłumaczenia

Areszt na zbiegłych (w czasie buntu 1768 [?]) poddanych dóbr Czerepin [?] osiadłych w Stawiszczach (miasto, dobra Jabłonowskich? – niepewne). Skróty: „Ł. C.” – łowczy czernihowski [?]; „Gnał” – generalny; „Mtlis” – ministerialis (woźny). Łacina: „ex requisitione” – na żądanie; „Commissarius … cognominis” – komisarz … nazwiskiem; „ignarus literarum signum Sanctae Crucis posuit” – nieznający pisma postawił znak Krzyża Świętego. Niepewne: nazwisko woźnego, świadków, dzień czynności, tytuł Dąbrowskiego, nazwa „Czerepin”, „Mussel”, kilka nazwisk poddanych, suma zakładu („we Dwudziestu Tysiącach [?]” – może „Pięciu”).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24XI 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Andrzej Hornowski [?] zeznał, że w listopadzie 1769, ze szlachtą Janem Juskim [?] i Michałem Sadowskim [?], na żądanie Dąbrowskiego, łowczego [czernihowskiego?], dziedzica Czerepina [?], był w mieście Stawiszcze i u tamtejszego komisarza-gubernatora Mussela [?] oraz wójta obwieścił areszt na zbiegłych i zbuntowanych poddanych z Czerepina (m.in. Denysa Tytora [?] i jego brata Łukę, Jakuba Prochyrona [?] Szewczuka, Wasyla i Iwana Szewców, Iwana Kiryłuka, Semena Udymczuka, Harasyma Batałczuka, Semena Mozdłuka [?], Andrusa Osadczego, Jacka, brata Andrusia, Iwana Gospodarza, Chwedka Assawułę [?], Iwana Antoniuka z synami) wraz z żonami, dziećmi, sprzętami i dobytkiem, pod zakładem [20 000 zł?]. Gubernator, wójt i gromada przyjęli areszt imieniem swego pana i zobowiązali się dotrzymać go do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 262 (skan 0264, strona prawa)

1Protestacya Urz. Podgaińskiego pko Wiell.

2Miastkowskiemu MM. [?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Dwudziestego Czwartego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przede-

6mną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grod. Winnic.

7Comparens Pltr. Urod. Jmć Pan Jan Podgaiński przestrzegaiąc Całości Sub-

8stancyi Honoru Zdrowia y Życia, jak tylko ad Acta Jnstantia przybyć mogł

9tak natychmiast będąc Ostatnio [?] Ukrzywdzony jako nayuroczyściey

10przeciwko Wiell. Jmć Panu Tadeuszowi [?] Miastkowskiemu Miecz. Urzęd. [?]

11Skarży, żali y Protestuie się w ten Sens [?]. Jż W. Obżałowany niewsadzaiąc [?]

12na Prawo Pospolite, bez żadney naymnieyszey niemaiąc racyi y pre-

13tensyi Siebie [?] Krzywdzenia przez Niniejszego Protestanta Sobie y wa-

14żył się do Siebie po Jnteres przybyłego w Domu W. Michała Mia-

15stkowskiego będącego, naypierw Krzywdzącemi Afrontować, potym niewin-

16[reklamant:] nemu

k. 262v (skan 0265, strona lewa)

1nemu słowy Lżyć, porwawszy cybuch, częścią Cybuchem częścią Szpicrutami y Pięś-

2ciami razami poraniwszy [?] bił, Kontusz Granatowy dobry y Opończe na kawałki

3podarł, a u Kontusza rękaw oderwał, y potym zabrał Szablę y Pistolety od Urz. Kom-

4parenta odebrał gwałtownie, Konia z Kulbaką wziął, y Samego na ostatek w

5Areszt nieprzystoyny wziąwszy całą noc z Łżeniem [?] trzymał, y ledwie upamię-

6tawszy się na Zajutrz bliski przez cudzą Przyiacielską perswazyą Czyliż sam

7pomiarkowawszy się że niewinnie w Areszcie trzymał, Urod. Obżało-

8wany Żalącegosię wypuścił. A nadto dawnieyszemi Czasy rzeczy od Kupców

9Zagranicznych przez Żydow pobrane o Niniejszego Komparenta odo-

10brawszy [?] Kontuszow dotąd niedał y niechce. Przeto Urod. Comparens

11tak o poczynione Krzywdy, bicie, Sukien podarcie, trzymanie w Areszcie

12Jako też o pilność nie Zakupowania Zwyż namienionych rzeczy przeciwko W.

13Obżał. powtornie Manifestuie y Protestuie się. Jan Podgaiński.

Objaśnienia i tłumaczenia

Skróty: „MM. [?]” / „Miecz. Urzęd. [?]” – tytuł Miastkowskiego niepewny (może „miecznikowi mielnickiemu”); por. akt 358 – wpis niewypełniony z nagłówkiem dotyczącym Miastkowskiego. „Afrontować” – znieważać; „Opończa” – płaszcz; „Kulbaka” – siodło; „Żalącysię” – skarżący. Niepewne: imię Miastkowskiego („Tadeuszowi [?]”), „Ostatnio [?]”, „niewsadzaiąc [?]”, „Łżeniem [?]”, „odobrawszy [?] Kontuszow”, ostatnie zdanie o rzeczach od kupców zagranicznych (sens: Miastkowski zatrzymał kontusze / rzeczy, które komparent nabył od kupców zagranicznych przez Żydów).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24XI 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan Podgaiński, jak tylko mógł przybyć do akt, protestował przeciw Tadeuszowi [?] Miastkowskiemu, miecznikowi [?]: gdy przybył w interesie do domu Michała Miastkowskiego, obżałowany bez żadnej przyczyny najpierw go znieważył, potem zelżył słowami, pobił cybuchem, szpicrutą i pięściami, podarł mu dobry granatowy kontusz i opończę, oderwał rękaw kontusza, zabrał szablę i pistolety oraz konia z kulbaką, a jego samego trzymał całą noc w areszcie i wypuścił dopiero nazajutrz za cudzą perswazją lub sam zmiarkowawszy, że więzi niewinnego. Ponadto nie oddaje rzeczy (kontuszy) nabytych przez komparenta od kupców zagranicznych za pośrednictwem Żydów. Podgaiński ponownie protestuje.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 262v (skan 0265, strona lewa)

1Maa Ssorow niegdy Urz. Romanowskiey [?]

2pko W. Jurskiemu y Jnnym.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Dwudziestego Czwartego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grod. Winnickiemi y przedemną

6Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grod. Winnic. Comptes

7Personaliter W. Jan Romanowski Czesn. Chełm. [?] Kazimierz y Konstancya z Roma-

8nowskich Sulimowska [?] Małż. Brygida z Karwowskich Lutawska [?] Urod. Benedy-

9kta Lutawskiego Małżonka, niegdy W. Alexandry Romanowskiey, a niegdy

10W. Franciszka Romanowskiego Małżonki naturalni Sukcessorowie, et quidem

11Mariti [?] in Assistentia de Jure requisita, przychylaiącsię do dawnieyszey Jmie-

12niem Swoim Zaniesioney w Grodzie niniejszym Manifestacyi, iterato przeciwko

13Wiktorynowi [?] Jurskiemu Szwagrowi Swemu, tudzież Kahałowi Bra-

14hyłowskiemu Dobr Jego W. Urodz. Kijowie [?] Skarżą y manifestuią się Oto: Jż Wiell.

15Jurski maiąc in Socium [?] Vitae niegdy Urod. Ludowikę [?] z Romanowskich,

16a post Fata wspomnianey W. Alexandry Romanowskiey uczyniwszy dom

17Sztych [?] Sporow Opiekunem Umiał y wszystkie Papiery do Windykacyi

18Summy na Kahale Brahyłowskim Trzech Tysięcy Pięćset zabrał, odebra-

19na Komsukcessorom rownym w Zbronie [?] w Zapisach zadosyć nieuczynił,

20Kahał zaś tak Summę, jako y Prowent do Tych Czas trzyma y przez Jntru-

21zyą [?] W. Jurskiego oddać każdemu należytości wzbrania się. Dla Czego Ninie[y]-

22si Comparentes Ostrzegaiąc Całości Tey że Spadkowey Substancyi, jeżeliby gdzie

23Kahale podług teraźnieyszych czasow rezolucyi miała meć kuło [?] na Ostatek

24przez Zbiegłe [?] Kahałtych [?] Salvam Vindicationem na Urz. Jurskim jako

25przyczynie Szkody nastąpiącym [?] Sobie ocalaiąc teraz quam Solennissime

26protestantur et Manifestantur. Jan Romanowski, Konstancya Sulimowska

27Kazimierz Sulimowski nieumieiący pisać Znak Krzyża S. kładnie (X)

28Nieumieiąca pisać Znak Krzyża S. kładnie Brygida Lutawska (X).

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt nazwisk niepewny: „Lutawska / Lutawski [?]”, „Sulimowska / Sulimowski [?]”, imię Jurskiego („Wiktoryn [?]”), żony Jurskiego („Ludowika [?] z Romanowskich”); w nagłówku „Romanowskiey [?]” lub „Romanowskiego”. Tytuł Jana Romanowskiego „Czesn. Chełm. [?]” niepewny. Kahał brahiłowski – gmina żydowska w Brahiłowie (pow. winnicki), dłużnik sumy 3500 zł z prowizją. Skróty: „Ssorow” – sukcesorów; „Comptes” – comparentes (stający). Łacina: „et quidem mariti in assistentia de iure requisita” – a mianowicie [żony] przy wymaganej prawem asystencji mężów; „iterato” – ponownie; „in socium vitae” – za towarzyszkę życia (żonę); „post fata” – po śmierci; „salvam vindicationem” – zastrzegając sobie dochodzenie; „quam solennissime protestantur et manifestantur” – jak najuroczyściej protestują i manifestują. Niepewne także: „Dobr Jego W. Urodz. Kijowie [?]”, „Sztych [?] Sporow”, „w Zbronie [?]”, „Jntruzyą [?]”, „meć kuło [?]”, „Zbiegłe [?] Kahałtych [?]”, „nastąpiącym [?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24XI 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, stawili się Jan Romanowski, cześnik chełmski [?], Kazimierz [Sulimowski] i Konstancja z Romanowskich Sulimowska [?], małżonkowie, oraz Brygida z Karwowskich Lutawska [?], żona Benedykta Lutawskiego – naturalni sukcesorowie zmarłej Aleksandry Romanowskiej, żony Franciszka Romanowskiego – i przyłączając się do swej wcześniejszej manifestacji, ponownie manifestowali przeciw swemu szwagrowi Wiktorynowi [?] Jurskiemu oraz kahałowi brahiłowskiemu. Jurski, który był żonaty z Ludwiką [?] z Romanowskich, po śmierci Aleksandry Romanowskiej został opiekunem i zabrał wszystkie papiery do windykacji sumy 3500 zł ulokowanej na kahale brahiłowskim, nie zadośćuczyniwszy współsukcesorom, a kahał za sprawą Jurskiego zatrzymuje sumę i prowizję i odmawia wypłaty należnych części. Komparenci, zabezpieczając spadek na wypadek, gdyby w obecnych czasach kahał upadł lub się rozbiegł, zastrzegają sobie dochodzenie szkody od Jurskiego jako jej przyczyny. Kazimierz Sulimowski i Brygida Lutawska, niepiśmienni, postawili krzyże.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 262v (skan 0265, strona lewa)

1Maa W. Miedźwieckiego pko W. Jełowi-

2ckiemu M. C. [?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Dwudziestego Czwartego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

6demną Antonim Jakowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodz.

7Winnickim Comprns Pltr. W. Jmć Pan Jan Bal Miedźwiecki niegdy Urod.

8Andrzeja Bala y Heleny z Romanowskich Miedźwieckich Stoln. Mścisł. [?]

9Syn, Jmieniem przeciwko W. Jmć Panu Prokopowi [?] Jełowickiemu

10Miecznikowi Czernih. Szwagrowi Swemu Skarży y manifestuie się Oto. Jż W.

11Obżałow. Spisawszy Jnteresa z Wiell. Rodzicami Comparentis y pozyskawszy

12oznaczenie dla Siebie Połowy [?] Tysięcy Złotych na Ostatnich Wydatkach, y Wo-

13rożbach [?], Gratulacyi Kurnszta [?] z Dobrami [?] Zieleńskiemi [?], a na windykacyą Zebra-

14nej Summy w gotowiznie Złł. Poll. Tysiąc od W. Rodzicow Tegoż powtornie

15Złł. Poll. Tysiąc Pięćset z rak W. Jmć Pana Krzysztofa Romanowskiego Chorąż. Kraśn. [?]

16na Kredyt Ręczny [?] Winnego [?] Personaliter wyzyskał y odzierał, Zaś […]

17nie spełniony [?] tak tychże Summ in Unum Złł. Poll. Dwuch Tysięcy Pięćset

18dla Siebie Transformuie, a Małżonki Swoiey y Sukcessorow Oneyże nieuczynił.

19Dla Czego Niniejszy Comparens Ostrzegaiąc Całość pomienioney od Szwagra

20Swego odebraney Summy Suo et Successorum Suorum nominibus

21manifestatur. Jan Bal Miedźwiecki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt fragmentaryczny – środkowe wiersze (o wydatkach, „Kurnszta”, „Zieleńskich”) niepewne. Nazwisko obżałowanego w tekście „Jełowicki” (Prokop [?]), miecznik czernihowski – por. aktu 425–426 (Bielscy, miecznikowie czernihowscy) – możliwe pomyłki, do weryfikacji. Rodzice komparenta: Andrzej Bal Miedźwiecki i Helena z Romanowskich – związek z aktem 430 (sukcesorowie Romanowskich). Skróty: „M. C.” – miecznik czernihowski; „Stoln. Mścisł.” – stolnik mścisławski; „Chorąż. Kraśn. [?]” – chorąży kraśnicki [?]. Łacina: „suo et successorum suorum nominibus manifestatur” – swoim i swoich sukcesorów imieniem manifestuje. Niepewne: imię „Prokop [?]”, kwoty („Połowy [?] Tysięcy”), „Worożbach [?]”, „Gratulacyi Kurnszta [?]”, „Dobrami Zieleńskiemi [?]”, „na Kredyt Ręczny [?] Winnego [?]”, „nie spełniony [?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24XI 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan Bal Miedźwiecki, syn Andrzeja Bala Miedźwieckiego i Heleny z Romanowskich, stolnik mścisławski, manifestował przeciw swemu szwagrowi Prokopowi [?] Jełowickiemu, miecznikowi czernihowskiemu: Jełowicki, załatwiwszy interesy z rodzicami komparenta i uzyskawszy dla siebie zapis [kilku tysięcy złotych?], zebrał gotówką 1000 zł od rodziców komparenta oraz 1500 zł z rąk Krzysztofa Romanowskiego, chorążego kraśnickiego [?], razem 2500 zł, i przeznaczył je na siebie, nie dając udziału żonie i jej sukcesorom. Komparent, zabezpieczając tę sumę, manifestuje swoim i sukcesorów imieniem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 263 (skan 0265, strona prawa)

1Maa W. Swidzińskiego pko W.

2Maciejowskiemu [?] Kondratowi [?]

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Dwudziestego [Piątego?] Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y przedemną

6Stanisławem Kostką Baranowskim ptunc Namiesnikiem Burgrabstwa

7Grodzkim Winnic. Comprns Pltr. W. Jmć Pan Michał Swidziński S. Z. Swoim

8y Wiel. Jchmć PP. Jana Pawła [binominis?] Boreyki [?] Cześn. Witeb. [?]

9W. Andrzeja Swidzińskiego Stol. Zwinogr. [?] Braci swych Jmieniem Solennie pko

10W. Jmć Panu Adamowi Maciejowskiemu Manifestuie się Oto. Jż W. Obżałow. za

11daną Plenipotencyą pod ten Czas mu Zlecezoną [?] udzieliwszy [?] w Roku Tysiąc

12Siedmset Sześćdziesiąt Osmego, ut fert Zamdawaiąc się [?] pisać Komparycyą

13w Alteratach [?] z Wiel. Wilczopolskiemi [?] Jenerałem [?], Budnickiemi [?], Atamanem [?]

14Boreckiem y Jnnemi, co jako mimowolny [?] zlecenie wiadomość y zlecenia wyko-

15nał [?], tak ażeby przywłaszczenie w tadźwymowy [?] Zapisania Komparycyi

16de Ausu [?] Cuisnam [?] pure agere in hac [?] Causa amputet [?] deliberavit [?], idem Maniu-

17Compns tunc duos [?] Manifestat, Salva eiusdem Maaonis Scopus fuerit Mi-

18chał Swidziński S. Z. mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt krótki, pisany pospiesznie, bardzo trudny – sens tylko ogólny: komparent zastrzega się, że Adam Maciejowski, któremu w 1768 r. udzielono plenipotencji, nadużył jej, wpisując komparycję (stawiennictwo) w sprawach („alteratach”) z Wilczopolskimi [?] i innymi bez wiedzy i woli mocodawców; komparent oświadcza, że nie uznaje tej komparycji. Namiestnik tego dnia: Stanisław Kostka Baranowski „pro tunc” (por. akt 387). Tytuły i nazwiska rozstrzygnięte wg tekstu równoległego – aktu 433: „S. Z.” = stolnik zwinogrodzki; Jan Paweł „binominis” Borejko, cześnik witebski. Skróty: „Maaonis” – Manifestationis. Łacina (zniekształcona): „ut fert” – jak twierdzi; „pure agere in hac causa” – prowadzić sprawę bez zastrzeżeń; „salva eiusdem manifestationis [meliorandae] scopo” – z zastrzeżeniem uzupełnienia tej manifestacji. Nagłówek „Maciejowskiemu [?] Kondratowi [?]” niepewny. Data dzienna niepewna.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

25[?] XI 1769 przed Stanisławem Kostką Baranowskim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Michał Świdziński, stolnik zwinogrodzki, w imieniu własnym i braci – Jana Pawła Borejki, cześnika witebskiego, i Andrzeja Świdzińskiego, stolnika zwinogrodzkiego – manifestował przeciw Adamowi Maciejowskiemu, że ten na mocy udzielonej mu w 1768 r. plenipotencji, wbrew woli mocodawców, wpisał ich komparycję w sprawach z Wilczopolskimi [?], Budnickimi [?], Boreckim i innymi; komparent oświadcza, że tej komparycji nie uznaje i zastrzega sobie prawo uzupełnienia manifestacji. (Odczyt fragmentaryczny.)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 263 (skan 0265, strona prawa)

1Maa W. Swidzińskiego S. Z. y Jnnych

2pko W. Wielogorskim [?] W. B. [?] y Jnnym.

3[Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego]

4[Miesiąca Novembris …]

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przede-

6mną Stanisławem Kostką Baranowskim protunc Namiesnikiem Bur-

7grabstwa Grodzkim Winnic. Comparens Pltr. W. Jmć Pan Michał Swidziński

8Stolnicz Zwinogr. Swym y Wiell. Jana Pawła binominis Boreyka Cześn.

9Witebsk. Andrzeja Swidzińskiego Stol. Zwinogr. Braci swych Jmieniem So-

10lennie Oto Wiell. Jmć Panom Alexandrowi y Franciszce z Barczkowskich [?]

11Wielogorskim Woyskim Bracł. Małż. Mikołajowi y Franciszkowi Serec-

12kim [?] Cześn. Witebsk. Braci między sobą rodzonym, Urz. quovis nomine pomien[ionym]

13Stoźnickim [?] Małż., Józefowi Antoniemu Boreyszowi [?] Cześn. Wołyń. [?] Jdq Subve-

14niendo Jndemnitati Jurium processus distinctionis z obżałowanemi y nie obża-

15[łowanemi] in districto cum quovis negotio, nec non Subveniendo indemnitati Substantiae

16Suae ac Confratrum tum de diligentia protestuie się y manifestuie Oto. Jż

17wespół z Jnnemi Osobami in Ordine ex dotatione [?] […] Dobr Szubińce [?] Su-

18[…] cum attinentiis z Drugiemi respectu Calculi y o oddanie Do-

19kumentow onemuż powierzonych, potrzecie o niesłuszne pretendowanie

20większey Części w Dobrach wspomnionych Proces inquam [?] pleni pro

21ktore mieć chcąc in terminata [?] konserwuiąc y z Osob swoich kontynuować

22dekretuiąc, a przeto Jakoż […] w ktorym Kalach [?] Sądu y Arbitrażu [?] […]

23miał na Wiell. wspomnionych Komparentach tanąć y na wolteriach [?] przeciw

24[…] dawniey na Obżałowanych Procesow wpisało, Jnszey pretecatione [?] sui et ex

25[…]tione Processus distinctionis cum distinctis agere causam ... … …

26tam cum quibusvis in Judicio promovere, y tak że non Subsistentia omni-

27um Processuum […] existant distinctiones procedere licet ad [?] alios Processus

28ulteriori Rigore […] cum partibus distanciae [?] […]

29Legib. [?] Processus cuiuscunque conte Esse cum Supra fatis Jnportatos [?] […]

30et protestatur salva manente praesentis Manifestationis melioratione. Michał Swidziński S. Z.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt bardzo trudny, w znacznej części łaciński, z wyblakłą i zaplamioną dolną partią – transkrypcja fragmentaryczna; sens ogólny: komparent, dbając o nienaruszalność praw w procesie działowym (processus distinctionis) dóbr Szubińce [?] z przyległościami i o rozliczenie oraz zwrot powierzonych dokumentów, składa manifestację o pilności przeciw współuczestnikom, którzy roszczą sobie większą część dóbr i przewlekają proces. Data: w rkp. brak widocznego nagłówka daty (ten sam dzień co akt 432, namiestnik Stanisław Kostka Baranowski pro tunc). Skróty: „S. Z.” – stolnik zwinogrodzki; „W. B. [?]” – wojscy bracławscy [?]; „Cześn. Witebsk.” – cześnik witebski. Łacina: „binominis” – dwojga imion; „subveniendo indemnitati iurium processus distinctionis” – zabezpieczając nienaruszalność praw procesu działowego; „de diligentia” – o pilności; „cum attinentiis” – z przynależnościami; „salva manente praesentis manifestationis melioratione” – z zastrzeżeniem uzupełnienia niniejszej manifestacji. Niepewne: większość nazwisk obżałowanych, nazwa dóbr, wiersze łacińskie w środku i u dołu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

[25 XI?] 1769 przed Stanisławem Kostką Baranowskim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Michał Świdziński, stolnik zwinogrodzki, w imieniu własnym i braci – Jana Pawła Borejki, cześnika witebskiego, i Andrzeja Świdzińskiego – złożył manifestację o pilności przeciw Aleksandrowi i Franciszce z Barczkowskich [?] Wielogórskim, wojskim bracławskim [?], braciom Mikołajowi i Franciszkowi Sereckim [?], Stoźnickim [?] i Józefowi Antoniemu Boreyszowi [?]: zabezpieczając swoje prawa w procesie o dział dóbr Szubińce [?] z przyległościami, o rachunki i zwrot powierzonych dokumentów oraz przeciw nieuzasadnionym roszczeniom obżałowanych do większej części dóbr, zastrzega, że będzie prowadzić ten proces dalej i nie dopuści do jego przewlekania. (Odczyt fragmentaryczny.)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 263v (skan 0266, strona lewa)

1Maa WWOO Dominikanow K. S.

2in Diligentiam

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Novembris Dwudziestego Dziewiątego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winnickiemi y przedem-

6na Stanisławem Kostką Baranowskim protunc Namiesnikiem Bur-

7grabstwa Grodzkim Winnic. Osobiście postanowiwszy się Wielebn. w Bogu

8Jmć X. Ambroży Tebenka [?] Jmieniem Konwentu Starokonstantynowskiego WW.

9OO. Dominikanow ubespieczaiąc całość onego, aby tak z opisu Manifestu

10Wiell. Jmć Pani Urszuli z Nitosławskich Szczeniowskiey Podczaszyny Żytom[ierskiey]

11Starościny Trechtymirowskiey Dnia Dwudziestego Trzeciego Octobris w Roku

12teraźnieyszym przed Aktami niniejszemi uczynionego, jako y z przeszłe-

13go teraźnieyszym przed Aktami ninieyszemi ucz[ynionego] […] Mani-

14festu circa eandem Manifestationem zaszłej jakowego niekodnosci [?] […]

15czrobku [?] w ten Sens explikuiącsię Manifestuie. Gdy w Roku Tysiąc Siedm-

16set Sześćdziesiąt Czwartym Dnia Czternastego Lipca W. Jmć Pan Stanisław

17Szczeniowski Podczaszy Żytomierski Starosta Trechtymirski Dobr Ryżelowa [?]

18Chodorkowa [?] y Jnnych z przyległościami Dziedzic, Summę Cztery Tysiące

19Złł. Poll. przez W. Frankiską z Szaszkiewiczow Czeczelową Cześnikową Bracł.

20in perpetuam Obligationem Konwentowi Starokonstantynowskiemu

21Cuius Jnscriptionibus Authenticis in fisco [?] Actis Subsecutis od Tey że W.

22Czeczelowey Cześnikowey Bracł. oprocz także Jnscriptione Sui Authentica

23odebrawszy, a Wiell. Czeczelowa z odebrania Tey Summy [?]

24brał po Sobie ubespieczenia pomienionego […] […]

25rażoney Summy Tey że Summa Cztery Tysiące Złł. Poll. na wszystkich Swoich

26Jmmo [?] Dobrach Dziedzicznych y Zastawnych, a mianowicie na Dobrach

27wtymże Zapisie wymienionych nieobciążonych bespieczeństwo Ostrzegaiąc […] Do-

28bra Zaś y Summy W. Czeczelowey od Tey że Summy Cztery Tysiące Złł.

29uwolniwszy Prowizyą po Siedm Złł. Poll. od Sta Złotych Konwentowi Sta-

30rokonstantynowskiemu Zapisem w Roku y Dniu wyż wyrażonemi w Gro-

31dzie Winnickim zeznanym płacić corocznie Obowiązałsię y za niezas[…]

32pretendowania uwolnienia od płacenia Corocznej Prowizyi, y Dobr Swoich

33od pomienionego Obowiązku y Ciężaru, Sam Tenże W. Stanisław Szczeniowski

34upatrywać miał, y Obligowałsię pomienionym Zapisem bespiecznego za Sum-

35mę Ewiktora [?] W. Jmć Pani Starościny Trechtymirskiey pod niebytność W. Jmć Pana

36Stanisława Szczeniowskiego Sty Trechtym. Męża Swoiego w Granicach Polskich wy-

37bieraiąc Prowenta z Dobr tych, ktore też podlegała Obligacyi niepłacąc za Te-

38de [?] w Częśći wspomnionych Zapisach, nietylko Prowizyi od Czasu Zapi-

39su y Wzięcia Summy in perpetuam Obligationem niezapłaciła, ale też tej

40Summy niecałey Cztery Tysiące Złł. Poll. podług Teraźnieyszey Kurrenciy [?]

41wynoszącą do pomieszczenia [?] Konwentowi Starokonstantynowskiemu

42za poprzedzaiących stawieniem Ewiktora [?]: co do Konsensu cale niepale-

43żytey bez Woli WW. Ewiktora et Contra Mentem Zapisu Obligu [?] uwiodłszy

44Ke Consilio zaprezentowała, więcey dwuletniey Prowizyi Temuż Kon-

45wentowi zatrzymała, y w dalszy Czas płacić niechce. Oświadczy zaś

46waląc Jnteressa dobra danego et recipiendo odmiennie [?], że obliga-

47pochodzące [?] od Tey Summy Prowizye od wspomnionego Konwentu

48Starokonstant. Urzędownie Zapisaney y podług tegoż Zapisu pochodzące

49zatrzymanie Prawnie chce y pretenduie, pro publico la bardziey [?]

50W szczególności Tey Summy Ofiarodawcey [?] Obwieszczałsy [?] ważno [?] […]

51sowo […] Prowizyi Zatrzymaney Kursu tak że teraźnieyszym

52Czasie [?] Jakowy przyszły ubespieczaiąc Tenże Comprns Nne quo […]

53[…] […] Manifestuie. Fr. Ambrosius Tebenka [?]

54Ordinis Praedicator.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt pisany pospiesznie, środkowe wiersze silnie zatarte i zaplamione – odczyt fragmentaryczny; ok. 1–2 wiersze na granicy pasów mogły umknąć. Sens: Stanisław Szczeniowski, podczaszy żytomierski, starosta trechtymirowski (por. akty 362–364 – Szczeniowscy, dziedzice klucza siedliskiego), 14 VII 1764 przejął na swoje dobra wieczystą sumę 4000 zł należącą do konwentu dominikanów w Starokonstantynowie (pierwotnie zapisaną przez Franciszkę z Szaszkiewiczów Czeczelową, cześnikową bracławską), zobowiązując się płacić 7% prowizji rocznie; jego żona Urszula z Nitosławskich (manifest z 23 X 1769) pod nieobecność męża pobierając dochody z dóbr nie płaci prowizji, zatrzymała dwuletnią prowizję i zgłasza wobec konwentu pretensje niezgodne z zapisem. Skróty: „WWOO” – wielebnych ojców; „K. S.” – konwentu starokonstantynowskiego; „Ewiktor” – poręczyciel ewikcji (gwarant). Łacina: „in diligentiam” – dla wykazania pilności; „in perpetuam obligationem” – jako wieczyste zobowiązanie; „contra mentem” – wbrew treści; „Ordinis Praedicatorum” – zakonu kaznodziejskiego (dominikanów). Niepewne: nazwisko zakonnika („Tebenka [?]”), nazwy dóbr („Ryżelowa [?] Chodorkowa [?]”), wiele wyrazów w ostatniej trzeciej części.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29XI 1769 przed Stanisławem Kostką Baranowskim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, o. Ambroży Tebenka [?], dominikanin, w imieniu konwentu starokonstantynowskiego oo. dominikanów, odnosząc się do manifestu Urszuli z Nitosławskich Szczeniowskiej, podczaszyny żytomierskiej, starościny trechtymirowskiej, z 23 X 1769, złożył manifestację o pilności: 14 VII 1764 Stanisław Szczeniowski, podczaszy żytomierski, starosta trechtymirowski, dziedzic dóbr Ryżelów [?], Chodorków [?] i innych, przejął na swoje dobra wieczystą sumę 4000 zł należącą do konwentu (zapisaną wcześniej przez Franciszkę z Szaszkiewiczów Czeczelową, cześnikową bracławską), zwalniając jej dobra i zobowiązując się zapisem zeznanym w grodzie winnickim płacić konwentowi corocznie 7% prowizji. Starościna, pobierając pod nieobecność męża dochody z tych dóbr, nie zapłaciła prowizji, zatrzymała prowizję za dwa lata i odmawia dalszych wpłat, a nawet usiłuje wbrew zapisowi zmniejszyć należną sumę. Zakonnik, zabezpieczając prawa konwentu, manifestuje.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 263v (skan 0266, strona lewa – dół)

1Protestacya nne W. Jwanowskie[go]

2P. Lub. [?] pko Urod. Dunino…[?]

3…[?] y Jnnym o Najechanie [?]

k. 264 (skan 0266, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

2Miesiąca Novembris Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Stanisławem Kostką Baranowskim Namiesnikiem

5protunc Burgrabstwa Grodzkim Winnic. Comprns Pltr. Urod. Jmć Pan

6Jan Błaszyński [?] Nomine, et ex Speciali Commisso Wiell. Jmć Pana Kazi-

7mierza Jwanowskiego Podst. Lubacz. Dobr Wsi Napadowki w Kluczu

8Lipowieckim leżących podług Praw Swoich Possessora Pana tudzież Jmieniem

9Zwierzchności Dworskiey, a nayparbardziey Roboczego Pilipa Woyta Napa-

10dowieckiego y należącego onego Dzieci [?] natenczas […] Jzrzęgo [?] przez niżey

11Obżał. okrutnie Zbitych przestrzegaiąc Zdrowia Całości Onegoż y Substan-

12cyi W. Pryncypała Swego Solennie przeciwko Urod. Janowi Cyfi [?]

13Jnnego Jmienia Duninowi [?] Rotmistrzowi Nadwor. JO. X. Jmci Pana Gu[…] [?]

14[…] y Czeladzi Zali Manifestuie y Protestuie się Oto. Jż Jmć Obwiniony

15niewiedzieć z Jakiey przyczyny y okoliczności Cum Variis Conditionis

16Hominibus Wieś Dobra pomienione Napadowkę tumultuosè ar-

17mata et turmatim cum notis Onemu Complicibus Naiechać tamże

18wiele hałasow, krzywd naypierwiey w Karczmie naczyniwszy, Ludzi

19poroszpędzawszy, Arendarzow Roboczego Pilipa Woyta Napadowieckie-

20go Okrutnie bez dania racyi Zbić śmiał y ważył się, czyli Jemu wia-

21dome Complices Zbić y ważyli się. Co wszystko Czasu Sprawy in bur-

22zy [?] Sprawiedliwa dowiedziono będzie, y niżey opisana Wizya

23Okazuie. A zatym tenże Comparens iterato Protestat et Manifestat.

24Et in Continenti Stanowszy Oczewiście Woźny Gnał Wwa Bracł. y Jnn.

25Opatrz. Elias Żołudziński [?] w moc Wierney Relacyi Swoiey jawnie y do-

26browolnie zeznał, Jż On Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset

27Sześćdziesiąt Dziewiątego Dnia Dwudziestego Osmego Novembris

28był w Dobrach Wsi Napadowce, gdzie będąc w przytomności Urod.

29Jchmć PP. Andrzeia Ożgafnowskiego [?] y Macieja Jackowskiego

30do tego Aktu Sobie użytych, na Pilipie Woytowi Napadowieckim

31y Jego należącym razy zbite plecy całe zsiniałe krwią obrzmia-

32ły, twarz y Głowę całą Obrzmiałą y opuchłą, Kańczugami tak-

33że Zbite Ciało, owszem cała całego Zbitego Obrzmiałego, Spuchłego, krwią

34Ociekłego widział y oglądał. Co widziawszy y oglądawszy z Szlachtą

35Sobie przytomną Oświadczywszy się przedemną Urzędem prawdzi-

36[wey obdukcyi zeznał Relacyą. Woźny … Krzyż kładnie] (X)

Objaśnienia i tłumaczenia

Nagłówek marginalny na dole k. 263v (nr 429) – bardzo blady; tekst aktu na k. 264. Ostatni wiersz relacji woźnego (formuła końcowa z krzyżem) wypadł na granicy obrazu – uzupełniony w nawiasie. Po akcie w rkp. nagłówek „Mensis December 1769”. Napadówka – wieś w kluczu lipowieckim (por. akty 222, 236–239: Lipowiec – Jabłonowski). Skróty: „P. Lub.”, „Podst. Lubacz.” – podstoli lubaczowski; „Rotmistrz Nadwor. JO. X. … Gu[…]” – rotmistrz nadworny jaśnie oświeconego księcia … (zapewne Sanguszki [?]); „Kańczug” – bat, harap. Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – imieniem i ze szczególnego polecenia; „cum variis conditionis hominibus … tumultuose, armata et turmatim cum notis eidem complicibus” – z ludźmi różnego stanu … tłumnie, zbrojnie i gromadnie, z wiadomymi mu wspólnikami; „iterato protestat et manifestat” – ponownie protestuje i manifestuje; „et in continenti” – i zaraz. Niepewne: nazwisko komparenta („Błaszyński [?]”), obżałowanego („Jan Cyfi [?] / Dunin [?]”), woźnego („Elias Żołudziński [?]”), świadka („Ożgafnowski [?]”), „Jzrzęgo [?]”, „in burzy [?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29XI 1769 przed Stanisławem Kostką Baranowskim, ówczesnym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan Błaszyński [?] imieniem Kazimierza Iwanowskiego, podstolego lubaczowskiego, posesora wsi Napadówka w kluczu lipowieckim, oraz w imieniu zwierzchności dworskiej, a zwłaszcza poddanego Pilipa, wójta napadowieckiego, i jego dzieci [?], protestował przeciw Janowi Cyfi [?] / Duninowi [?], rotmistrzowi nadwornemu księcia [Sanguszki?], i jego czeladzi: obwiniony bez żadnej przyczyny z ludźmi różnego stanu najechał zbrojnie i gromadnie Napadówkę, narobił wiele hałasu i krzywd w karczmie, rozpędził ludzi i arendarzy, a wójta Pilipa okrutnie zbił (sam lub przez wspólników). Woźny generalny Eliasz Żołudziński [?] zeznał, że 28 XI 1769 w Napadówce, w obecności Andrzeja Ożgafnowskiego [?] i Macieja Jackowskiego, oglądał na wójcie Pilipie i jego bliskich plecy całe sine i nabiegłe krwią, twarz i głowę obrzmiałe i opuchnięte, ciało zbite kańczugami, obrzmiałe i zakrwawione.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 264 (skan 0266, strona prawa – dół)

1Maa Nne W. Czarneckiego Ł. D. [?] pko

2WW. Kornelowskim.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Decembris Drugiego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi

6y przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa

7Grodzkim Winnickim teraźnieyszym Comprns Pltr. Urod. Jmć Pan

8Mikołaj Zieniewicz [?] Nomine et ex Speciali Commisso Wiell.

9Jmć Pana Józefa Antoniego Czarneckiego Łowczego Ziemi D[obrzyńskiey] [?]

10[…] […] Solennie

k. 264v (skan 0267, strona lewa)

1Solenniter na pko WW. Jchmć PP. Antoniemu y Michałowi Kor-

2nelowskim Braci między Sobą rodzonym Żali y Manifestu-

3ie się w niżey Opisany Sposob y Oto. Jż pomienieni et Specialiter

4W. Jmć P. Antoni Kornelowski goniąc na Ustawną Oppressyą Wiell.

5Pryncypała Maanta nietylko że w Roku przeszłym Tysiąc Siedm-

6set Sześćdziesiąt Osmym z przybranemi Mało [?] Ludźmi Wieś Mar-

7kowce Possessyi Zastawney y Dożywotniey W. Czarneckiego

8będącey Naiechawszy Szlachtę tamże mieszkaiącą nie onemu [?] Uro-

9na [?] Urod. Brzezińskiego Służącego Zbiwszy y tychże Szlachtę bi-

10jąc rożne krzywdy Onym poczynił, niebędąc tym tak dotkliwym

11Sposobem kontent, na Dniu Onegday [?] Zsym [?] ważył się de novo Wioła-

12cyą ponawiać, Żołnierzy Zagranicznych aby one w łaśnie [?] Grunta

13Markowieckie Naiechali namowił, a co większa że już był y po-

14przedał Siana Stert kilka Wiell. Maanta. O czym W. Pryncypał Urz.

15Maanta dowiedziawszy się dla Remonstracyi do Kommendy Zagra-

16niczney udawać się musiał, Ażeby zaś w Czasie dalszym Wiell. Ma-

17nifestant większey przez pomienionych tychże Urod. Jchmć PP. Kornelo-

18wskich y Nayętnie [?] nieponiosł Szkody, y Klęski in diligentia

19manifestuie się, Co wszystko Co swego Czasu y pory spokoyney

20Się [?] Jnquisitione deducet, Offerendo se in Omnibus Omnibus

21Jure Acturum velle. Mikołaj Zieniewicz [?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Skróty: „Ł. D. [?]” – łowczy dobrzyński [?] (tytuł niepewny; w tekście „Łowczego Ziemi D…”); „Maant” – manifestant; „Wiolacya” – gwałt. Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – imieniem i ze szczególnego polecenia; „solenniter” – uroczyście; „et specialiter” – a zwłaszcza; „in diligentia” – dla wykazania pilności; „… inquisitione deducet, offerendo se in omnibus iure acturum velle” – … dowiedzie w drodze inkwizycji, oświadczając gotowość dochodzenia wszystkiego prawem. „Żołnierze zagraniczni”, „Kommenda zagraniczna” – wojska rosyjskie. Niepewne: nazwisko komparenta („Zieniewicz [?]”), tytuł Czarneckiego, „Mało [?] Ludźmi”, „nie onemu [?] Urona [?]”, „Brzezińskiego [?]”, „Onegday [?] Zsym [?]”, „w łaśnie [?]”, „Nayętnie [?]”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2XII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Mikołaj Zieniewicz [?] imieniem Józefa Antoniego Czarneckiego, łowczego ziemi [dobrzyńskiej?], manifestował przeciw braciom Antoniemu i Michałowi Kornelowskim: zwłaszcza Antoni Kornelowski, stale uciskając pryncypała, już w 1768 r. z przybranymi ludźmi najechał wieś Markowce, zastawną i dożywotnią posesję Czarneckiego, pobił tamtejszą szlachtę i sługę Brzezińskiego [?], a ostatnio ponowił gwałty, namawiając obce (rosyjskie) wojsko do najechania gruntów markowieckich i sprzedając kilka stert siana manifestanta; Czarnecki musiał udać się z remonstracją do komendy wojsk obcych. Aby nie ponieść dalszych szkód, komparent manifestuje dla wykazania pilności i zastrzega dochodzenie wszystkiego prawem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 264v (skan 0267, strona lewa)

1Maa [Rota?] Urod. Jakowickiego S. W. [?] cum Jura-

2mento na Susceptę Grodzką Winnicką.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Decembris Drugiego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winnic. y przedemną Anto-

6nim Kuleszą Vicesgerentem Grodzkim Winnickim przysięgłym Osobiście

7postanowiwszy się Urod. Jmć Pan Antoni Jałowicki przystępujący do

8Dyspozycyi JW. Jmć Pana Józefa z Obor [?] Kolumny Czosnowskiego Win-

9nickiego y Ułanowskiego Starosty Sobie Służącey [?] Sobie Łaskawie

10na Susceptę Grodu Winnickiego Łaskawie konferowaney uprosiwszy [?]

11W. Jmć Pana Antoniego Kuleszę Sędziego Pogranicznego Woiewodztwa

12Bracł. y Vicesgerenta Grodz. Sądowego przysięgłego do wysłuchania

13na Tę Susceptę Juramentu podług Prawa pospolitego Opisanego,

14w przytomności Wiell. y Urod. Jchmć PP. Stefana Czarniawskiego [?] Subd.,

15Stanisława Baranowskiego Archiwisty, Onufrego Mokrzeckiego [?],

16Onufrego y Jgnacego Czaykowskich, Józefa Kaczorowskiego, Michała

17Rotanowskiego [?], Stefana Paliatowskiego [?], Antoniego Klementa [?] y

18Jnnych Jchmciow Palestry Grodz. Winnickiey, a także przytomnych

19w Kancellaryi tudzież Woźnego Gnała Wwa Bracł. y Jnnych Opatrz.

20Błażeja Liniewskiego, natę Juramentu Rotę: Ja Antoni przysię-

21gam Panu Bogu Wszechmogącemu w Troycy S. Jedynemu, że

22maiąc powierzone Akta ad Suscipiendas quasvis Transa-

23ctiones wiernie Sprawować będę Recognitiones w […] Jntegre [?] […]

24mentem, et Assensum Recognoscentium przyjmować, y Oczekiwania [?]

25wszelkiego inter Recognoscentes nie strzegąc bez [?] Tranzakcyi

26wszelkie y Recognicye Samemu oddawać, nie korrupcye Protokołu nie po-

27zwalać w Kancellaryi, a nie w Gospodzie […] ani […] y Rel. […]

28Przy Sym Zaraz wypisać, bez dopisku [?] […] w […] […] […] […]

29[…] […] […] magac [?], Na co tak Jest Prawem pospolitym Opi-

30sano […] od Extraktow nadto [?] […] […] […]

31po Aktach Jednemu niedopuszczał y Pałek [?] […] […] Kancellar[yi?]

32[…] Bogiem pierwey, bez […] […] […] Krzyża […]

k. 265 (skan 0267, strona prawa – góra)

1Temu Prawnie Sadowi [?] donieść, rownie [?] żadnego niemaiąc względu

2tak na bogatego iako y Ubogiego, Każdemu według Boga y dopełnienia

3przyimowac, y nic przeciwnego Prawu w Tranzakcyach popełniać [?]

4Obligacyą. Tak mi Panie Boże dopomoż, y niewinna męka Chrystu-

5sa Pana. Po ktorym wykonaniu Juramentu tę w pełności Swoiey

6uczynił Oświadczonie [?]. Antoni Jałowicki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt bardzo ważny dla struktury urzędu: Antoni Jałowicki (pisarz zapisuje „Jakowicki”), dotychczasowy namiestnik burgrabstwa, składa 2 XII 1769 przysięgę na suscepcję (przyjmowanie wpisów do akt grodzkich) z dyspozycji starosty Józefa Kolumny Czosnowskiego; przysięgę odbiera Antoni Kulesza, sędzia pograniczny województwa bracławskiego i przysięgły wicegerent grodzki. Wymienieni członkowie palestry grodu winnickiego: Stefan Czarniawski [?], subdelegat; Stanisław Baranowski, archiwista (por. akty 387, 432–435 – „pro tunc namiestnik”); Onufry Mokrzecki [?]; Onufry i Ignacy Czajkowscy; Józef Kaczorowski; Michał Rotanowski [?]; Stefan Paliatowski [?]; Antoni Klement [?]; woźny Błażej Liniewski. Dolne wiersze roty przysięgi silnie wyblakłe i zaplamione – odczyt fragmentaryczny. Łacina: „cum iuramento” – z przysięgą; „ad suscipiendas quasvis transactiones” – do przyjmowania wszelkich czynności prawnych; „recognitiones … et assensum recognoscentium” – zeznania … i wolę zeznających; „inter recognoscentes” – między zeznającymi. Nagłówek „S. W. [?]” – może „Sługa Wielmożnego [starosty]” lub „Susceptant Winnicki”.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2XII 1769 przed Antonim Kuleszą, sędzią pogranicznym województwa bracławskiego i przysięgłym wicegerentem grodzkim winnickim, Antoni Jałowicki, któremu starosta winnicki i ułanowski Józef Kolumna Czosnowski powierzył suscepcję grodu winnickiego, złożył – w obecności członków palestry grodzkiej winnickiej (Stefana Czarniawskiego [?], subdelegata, Stanisława Baranowskiego, archiwisty, Onufrego Mokrzeckiego [?], Onufrego i Ignacego Czajkowskich, Józefa Kaczorowskiego, Michała Rotanowskiego [?], Stefana Paliatowskiego [?], Antoniego Klementa [?] i innych) oraz woźnego Błażeja Liniewskiego – przysięgę według roty przepisanej prawem: że powierzone mu akta do przyjmowania wszelkich czynności będzie sprawował wiernie, zeznania przyjmował zgodnie z wolą zeznających, nie dopuści do sfałszowania protokołu, wpisy będzie czynił w kancelarii, a nie w gospodzie, wypisy wydawał bez dopisków, a do akt nie dopuszczał osób postronnych. Rotę zakończył: „Tak mi Panie Boże dopomóż i niewinna męka Chrystusa Pana”; podpisał Antoni Jałowicki. (Środkowa część roty odczytana fragmentarycznie.)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 265 (skan 0267, strona prawa)

1Maa Nne JW. Krasickiego S. Ż. [?] pko

2Urz. Poznańskiemu o Krzywdy.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Decembris Drugiego Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

6przedemną Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa

7Grodz. Winnickim przysięgłym Compns Pltr. Urod. Stefan Bałtołski [?]

8Jmieniem y z zlecenia Sobie podanego JW. Hrabi Krasickiego

9Star. Korytn. [?] Dobr Wsi Luźney [?] podług Prawa Jemu Służącego Pana y

10Possessora Pryncypała Swoiego y Jnnych, ktorego widząc znaczne krzy-

11wdy, a prawie ustawiczne przez niżey wyrażonego Obżałowanego

12popełnione Solennie przed Aktami niniejszemi na pko Urz. Jmć

13Panu Józefowi lub Jnnego Jmienia Poznańskiemu Dobr Miasta Pi-

14kowa Gubernatorowi, y Jnnym Manifestował y Protestował się Oto.

15Jż Urod. Poznański jako tylko nastał na Gubernią Pikowską, tak zaraz

16postępuiąc Sobie Absolutnie, w Czasach dawnieyszych Ludziom JW.

17Pryncypała Comparentis na Czynienie Uwolnienia [?] Ludzi Pikowskich

18y Jnnych z Dyspozycyi Swoiey maiących rożnemi Czasy licencyą [?]

19wał w Mieście Pikowie podczas Targow Jarmarkow Czynić Sub-

20ordynował, ale nawet y w Roku przeszłym w Czasie przechodzącego

21Woyska rożnego, kto tylko z Woyska przeieżdżaiący ode Kolwiek z Mia-

22sta domagałsię, to Jmć Obwiniony traktem [?] […] Dobra JW. Star.

23Korytn. [?] Wieś Luźne [?], tam odsyłał Podwody, przewodnikow, y wraże

24rożne nawet nienależyte wybierać Zwykł, a Zafurażu [?] pobrane od

25tychże posłałszy Kondyktem [?] pieniądze zabierał, Jako Dokumenta

26Swiadczą y Manifesta poczynione, Roku zaś niniejszego Ze-

27stawszy od Woyska Rossyiskiego dla wzięcia Podwody tam zestany

28od Jmć Obżał. wziowszy Podwodę z Czelednikiem gdzie Temuż potrzeba

29znaydowała jeździł, y tegoż wzięcia Sobie poddanego przez niedziel

30kilka jeżdzącego używał, a gdy tenże Kurier Rossyiski przejeżdżaiąc

31od Wodnickim [?] gałowos [?] niby Krzywdę w Dobrach Wsi Krzywoszyń-

32cach czyli Jnnych Klucza Pikowskiego Arendarzowi uczynił, tedy Urz.

33Poznański Gubernator Pikowski applikując Culpam do Poddanego JW.

34Comparentis Pryncypała Pozniańskiego [?], gwałtem z Podwodą wzię-

35tego, Oto że niesłuszne pretensye Poddanych Dwoch podczas Targu z Koń-

36mi Czworga y z rożnemi rzeczami do Ciemnicy w Mieście Pikowie za-

37brać kazał, y tam przez Czas niemały Jnkarcerował, Ludzi bić, robić

38y przez Kluczników [?] Zdrowia krwawego [?] kazał, a Końmi gdzie tylko

39potrzeba była Jmć Obżał. posyłał y tak ukontentował się szczegol-

40nie [?] krzywdzonym nad Ludźmi niewinnemi, Ledwie ich żywych wy-

41puścił, a Konie zniszczowawszy przez Czeleka [?] Pikowskiego w kil[ka]

42[…] Niedziel […] Luźney Dyspozycyi kazał, ktore konie co były warte

43jedne po Dwa [?] […] […] po […] Talerow bitych tę tylko Ledwie

44[…] […] […] […] […] Szlachty Urz. Samuel

45[…] […] […] […] po Złł. Dwadzieścia

46[…] […] Obżałowanego […] o Krzywdy powtornie

47[…] Jmieniem JW. Pryncypała Swoiego Protestuie y Manifestuie

48[…] Akta […] […]. [podpis nieczytelny]

Objaśnienia i tłumaczenia

Dolna część k. 265 silnie zaplamiona i wyblakła – ostatnie 5–6 wierszy fragmentaryczne. Józef Poznański, gubernator pikowski – por. akt 416 (napady na podwody umańskie). Skróty: „S. Ż. [?]” / „Star. Korytn. [?]” – tytuł Krasickiego niepewny (starosta …); „Comparentis” – komparenta; „culpam applikować” – przypisywać winę; „inkarcerować” – więzić; „Ciemnica” – areszt; „Talary bite” – talary. Niepewne: nazwisko komparenta („Bałtołski [?]”), nazwa wsi („Luźna [?]”), „Wodnickim [?] gałowos [?]”, „Krzywoszyńcach”, „Pozniańskiego [?]”, „Kondyktem [?]”, „Czeleka [?]”, wiersze końcowe.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2XII 1769 przed Antonim Jałowickim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Stefan Bałtołski [?] imieniem hrabiego Krasickiego, starosty [korytneńskiego?], pana i posesora wsi Luźna [?], manifestował przeciw Józefowi Poznańskiemu, gubernatorowi miasta Pikowa: od objęcia gubernii pikowskiej Poznański postępuje samowolnie – zmuszał ludzi Krasickiego do świadczeń podczas targów i jarmarków w Pikowie, w roku ubiegłym kierował przejeżdżające wojska do wsi Krasickiego po podwody i przewodników, pobierał nienależne opłaty i pieniądze za furaż; w tym roku, gdy rosyjski kurier, który jeździł przez kilka tygodni z podwodą wziętą od poddanego Krasickiego, wyrządził jakąś krzywdę arendarzowi w Krzywoszyńcach [?] (klucz pikowski), Poznański przypisał winę poddanemu Krasickiego, kazał podczas targu zabrać dwóch jego poddanych z czterema końmi i rzeczami do ciemnicy w Pikowie, długo ich więził i kazał bić, a konie używał do swoich posyłek i zniszczył; poddanych ledwie żywych wypuścił. Komparent ponownie protestuje. (Końcówka aktu fragmentaryczna.)

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 265 (skan 0267, strona prawa – dół)

1Maa Nne Wiel. [Trzebińskiego?] pko Urz. Grodeckiemu [?] y […]

2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

3Miesiąca Decembris Drugiego Dnia.

k. 265v (skan 0268, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

2demną Antonim Jakowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodz.

3Winnic. Compns Pltr. Wiell. Jmć Pan Jan Bal Miedźwiecki Stoln. Mści-

4sławski et ex Parte W. Jmć Pana Władysława Trzebińskiego [?] Sty …[?]

5Solennie pko Urod. Grodeckiemu JW. Jmć Pana Rzewuskiego Chorą-

6żego Koronnego Kommissarzowi, a z przyczyny Obowiązku Kontraktowe-

7go o Dobra Ochrymowce [?] pko Jmć Rzewuskiemu Chorążemu Koronnemu

8iako Dziedzicowi Dobr wspomnianych, a Jurysdatorowi [?] wspomnio-

9nego Pryncypała Swego Skarży y Manifestuie się Oto. Jż JW. Rzewu-

10ski Chorąży Koronny puściwszy Dobra Kontraktem Zastawnym […]

11To Jest Wieś Ochrymowce [?] y Jnwentarzem Osobno przez Siebie wy-

12prowadzonym Oznaczywszy powinną Jntratę dla W. Pryncypała do

13wyboru, podczas Dotrzymania [?] tych krasow [?] Onegoż, czyli czego nie

14dotwierdzić, ani pomyśleć niemożna, lecz bardziey Oddany [?] dla

15Swego Urod. Grodeckiego Kommissarz wspomnianego wpadłszy

16y wjechawszy w Dobra Ochrymowce [?] Aliena Possessione w Roku prze-

17szłym Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym, oddaliwszy od rządu

18Gromady, y Jntraty Podstarościego od W. Pryncypała Ustawionego

19jako tenże Gromady Oświadczaią uznaleniach [?], Czynsze wszystkie Fo-

20galnie podług podanego Swiadomego Sobie Jnwentarza Zarząd

21Karczemney powinny Jntraty in Summa Dwa Tysiące Dwadzie-

22ścia Pięć Złł. Poll. y Gr. Pięć odebrał, y rozrządziwszy się w Dobrach

23pomienionych Arędę na Rok teraźnieyszy Szabatowi [?] Ważył [?] Się [?]

24Kontraktowe odebrał, a na resztę Gorzelnię z Drzewa na reparacye

25Budowli Dworskiey zwiezionego Znaczny nie trudem y utratą Par-

26szczyzny do Jntraty podaney Zwiezionego p[rzy] Commodum Sui wystawił

27Jnnewszas [?] Drzewo do Szczętu w tey że Gorzelni Opalił, Żyta Krescencyą

28Dwuletnią wymłocił, a z Gromady Jndegacyi [?] y przyznania podług

29widzenia Onych zpośrod jakoby Korcy Sto Sześćdziesiąt Cztery

30teraz po Złł. Cztery płacących się z tak znaczney Krescencyi jako

31Zbiór przez Urz. Grodeckiego podany Jnformuie, bo z Kop Siedm-

32set Osmdziesiąt do Szczętu wymłoconych wszystkich ogulnie na

33Swoy Użytek, czyli Pański do Gorzelni obrocił, z ktorey Gorzelnia [?] licz[ną]

34Jzrescencyi [?] bo z Kop Siedmset Osmdziesiąt Talerow [?] […] z Kop Czterdzie-

35ści Cztery wymłot Miary niepodobna, a do tego Prosa do połu-

36sa [?] utratę z Żytem nie tez konsumpcya Gorzelni rowno [?] rozrzą-

37dziwszy wyskarbował Jaget [?] Korcy Sto Dwadzieścia Pięć po Złł. Trzy

38Onf [?] płacących się, na Gromadzie będące odebrać powarzy [?] Dzie-

39siętney Jęczmień y Owies wymłociwszy Sam dla Siebie y na

40Skarbową Obrocił potrzebę, Miodu z Dziesięciny Przeszłorocz[ney]

41Beczek Dwie pol, Zbiegłych zaś Pana Szlakach [?] do Jntraty podanych

42w hultaystwie będących Beczkę Jedną, Wieprzow Podgarnickich [?] Kor-

43mnych po Lat Dwie wsadzie karmiących Cztery, Wozow Gospodar[skich]

44Cztery, a piąty Skarbniku na Żelezie z Sztorami porządnemi wszystkie z Na-

45taramy [?] Lirami [?] rzemiennemi, y Zestawami [?] z Sztorami do Wozow Czwar-

46ty wyprawnych Dworskich Pietrasika [?], Konie Jnwentarskie [?] […]

47Wozow w Polskie Skupione, tudzież […] […] Poddanych

48należące wziął powozy [?] Jmć […] […] […] Konskich [?] [...]

49[…] […] […] […] Sięprza [?] […] […] Talerow […]

50[…] […] y […] […] Gromad. Sieni [?]

51[…] y Płotych [?] niewiadomo [?] […] […] […]

52[…] […] […] Wołów Dwar […] […] […] Używał

53[…] […] y W[…] Mio[du] […] do Dwor[u]

54[…] […] […] […] […] […]

k. 266 (skan 0268, strona prawa)

1[…] by, z Jnwentarza Dworskiego przy Sposobionego Swą Chudobą [?] […] przez

2Chudoba y Jnwentarz Pospolstwa [?] do Szczętu zginął y wyzdychał, z ktorego

3Obory [?] tenże Urod. Grodecki do Siebie Zabrał, a do tego uczyniwszy się Pa-

4nem […] prawie rządząc Dobr Jntrat, y Chudoby Pospolstwa wyniszczał. Pierw[sze?]

5dari [?] two bo po Korcy Pięć Żyta Dla Siebie z każdey Chałupy dawać y brać

6pozwolił, Drwa Swiąteczne na Swoy pożytek z Gromady Obrocił Swo-

7im Gotem [?] Swym rozrządzeniem nietylko W. Possessora Dobro wszystkie

8Zniszczył, ale y Poddaństwo Ochrymowskie raz przez oddalenie Rządy pow-

9tornie przez Oczernienie, y porzucenie Dobr bez Zwierzchności Sam

10wprzod Onych Zdartych [?] in predam Woyskiem rożnemi w tym Kraju

11podał y zostawił, od ktorych też Poddaństwo znaczną poniosło Klę-

12skę. Gdy zaś W. Pryncypał Comptis za uczynioną Spokoynością Kraju do tey

13że Wsi Swey Dzierżawy przybywszy, o powinne Sobie do pomnażania

14Jntraty upomniawszy [?] się, wybor [?], Lecz Zupełnego niedaiąc […] przy tako

15wey Szkodzie [?] Krewszy [?] in Parte nadzieje, że […] dzie Gromadziet [?] y pozosta-

16łych Urod. Grodeckiego Sprzętach Odszukać Szkoda, Lecz gdy tak znaczney

17Szkody Swey nie może poszukiwać Szkody, Zatym niniejszy Comparens nne

18Alius Supra Żalącysię, Ostrzegaiąc Całości powinney w Kontrakcie Opi-

19saney Jntraty maiąc Sobie przyczynione Szkody przez podległego [?] trzy-

20maiącego Kommissarza tak w Skarbie jako nad Sobie y Substancyi Tegoż

21Urod. Grodeckiego wolne poszukania Oglaszając y Jntymuiąc [?] Teraz

22o wyż wyrażone Krzywdy w Czasie Sprawy ozaskarżenia [?] maiące contra

23prius wymienionych [?] quo Supra quaerit et Manifestat. Jan Bal Miedźwiecki Stol. M.

Objaśnienia i tłumaczenia

Nagłówek na dole k. 265 (nr 433, data 2 XII 1769) należy do tego aktu – tekst wpisano dalej na k. 265v–266 (wcześniej w tej sesji błędnie potraktowany jako osobny wpis niewprowadzony). Nazwisko obżałowanego w nagłówku odczytane wstępnie „Gorzecki [?]” – w tekście wyraźnie „Grodecki”, komisarz Rzewuskiego, chorążego koronnego (por. akty 285–288 – komisarz Grodecki). Pryncypał: „Władysław Trzebiński [?]” – nazwisko niepewne; tytuł nieczytelny. Dobra: Ochrymowce [?] (forma „Ochrymowce/Ochrymowskie”). Dolna część k. 265v silnie wyblakła – kilka wierszy fragmentarycznych. Skróty: „Stoln. Mścisławski” – stolnik mścisławski; „Chorąży Koronny” – Wacław [?] / Józef Rzewuski (por. akty 213, 285); „aliena possessione” – w cudzym posiadaniu; „commodum sui” – dla własnej korzyści; „krescencya” – zbiór; „kopa” – 60 snopów. Niepewne: liczne wyrazy oznaczone [?] i […].

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan Bal Miedźwiecki, stolnik mścisławski, z ramienia Władysława Trzebińskiego [?] manifestował przeciw Grodeckiemu, komisarzowi Rzewuskiego, chorążego koronnego, a z tytułu zobowiązania kontraktowego także przeciw samemu Rzewuskiemu jako dziedzicowi dóbr Ochrymowce [?]: Rzewuski wypuścił pryncypałowi komparenta wieś Ochrymowce w zastaw kontraktem z określonym inwentarzem i intratą; tymczasem Grodecki w 1768 r. wkroczył do dóbr, odsunął od zarządu gromadę i podstarościego pryncypała, pobrał czynsze i intratę karczemną w sumie 2025 zł 5 gr, wydzierżawił arendę na rok bieżący, zbudował dla siebie gorzelnię z drewna zwiezionego na naprawę dworu i spalił je w niej, wymłócił dwuletni zbiór żyta (ok. 780 kop) i przerobił go w gorzelni, zabrał proso, jęczmień, owies, miód dziesięcinny (2,5 beczki), wieprze karmne, wozy, konie i inwentarz; inwentarz dworski i poddańczy wyginął, a poddani, pozbawieni zwierzchności, zostali wydani na łup różnych wojsk. Gdy pryncypał po uspokojeniu kraju przybył do dzierżawy i upomniał się o intratę, nie otrzymał jej w całości. Komparent manifestuje, zastrzegając dochodzenie szkód od komisarza i od Rzewuskiego.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 266 (skan 0268, strona prawa)

1Maa Nne JW. Morawskich JW. L. [?] pko W.

2Kamińskiemu o niezapłacenie Summy.

3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

4Miesiąca Decembris [Drugiego?] Dnia.

5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przede-

6mną Antonim Jakowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim

7Winnickim przysięgłym Compns Pltr. Urod. Stefan Czarniawski [?] Jmieniem JW.

8Jgnacego y Petronelli z Xiążąt Radziwiłłow Morawskich Generałow Majorow

9Woyska Wielkiego Xięstwa Litewskiego na pko W. Antoniemu Kamińskiemu

10Cześnikowi Żytomir. przedtym Arędownemu Dobr Pedosow [?] do Klucza Czep-

11czynieckiego [?] należących Possessorowi Zanosi Użalenie w ten Sposob y Oto.

12Jż W. Obżałowany dawszy Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Roku

13Die Vigesima Quarta Junii Czerwonych Złł. Dwieście JW. Manifestan-

14tom Pryncypałom, wziął był tyżey wspomnianą Wieś Pedosy [?] w Possessyą

15Arędownym Sposobem do Swiebitrania pożyczoney Summy, ktorą trzymał Lat

16Trzy, ktora że importuie według danego Jnwentarza na Roku Jeden Złł.

17Poll. Tysiąc Osmset Osmdziesiąt y Zfen [?] y Groszy Osmnaście Urzędu Wiell.

18Obżał. że tak uiwniey wytrąciwszy pożyczoną Summę Zapłacić do Skar-

19bu JW. Morawskich Jchmw Należy Złł. Poll. Tysiąc Sześćset Czterdzieści

20Cztery y Groszy Dwadzieścia y Cztery, ktory do dziś po odebraniu

21[upomnienia?] […] nieponiosł w Zapomnienia, a przeto nie na-

22[…] Skarbu dla tego Oto że Samo iterum ac iterum manife-

23[stuie] […] Czarniawski [?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odczyt końcówki fragmentaryczny (zaplamienie). Nazwisko komparenta „Czarniawski [?]” – por. akt 437 (Stefan Czarniawski [?], subdelegat). Morawscy: Ignacy Morawski i Petronela z ks. Radziwiłłów, „Generałowie Majorowie Wojska W. Ks. Lit.” (generał-major). Skróty: „JW. L. [?]” – w nagłówku niepewne (może „Gen. Maj. W. L.”); „Cześnik Żytomir.” – cześnik żytomierski. Łacina: „die vigesima quarta Iunii” – dnia 24 czerwca; „iterum ac iterum” – raz po raz. Niepewne: nazwa dóbr „Pedosy [?]”, klucza „czepczyniecki [?]”, liczba w kwocie rocznej intraty („Tysiąc Osmset Osmdziesiąt [?]”), data dzienna wpisu, ostatnie wiersze. Sens: dzierżawa w zamian za pożyczkę 200 czerwonych złotych (24 VI 1768) na 3 lata; arendarz po potrąceniu pożyczki winien dopłacić 1644 zł 24 gr [w rkp. kwota w tytule obliczeniowym], czego nie uczynił.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

[2?] XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Stefan Czarniawski [?] imieniem Ignacego i Petroneli z książąt Radziwiłłów Morawskich, generałów-majorów wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego, wniósł skargę przeciw Antoniemu Kamińskiemu, cześnikowi żytomierskiemu, dawnemu arendarzowi (posesorowi arendownemu) dóbr Pedosy [?] w kluczu czepczynieckim [?]: Kamiński, pożyczywszy Morawskim 24 VI 1768 r. 200 czerwonych złotych, wziął w zamian wieś w arendę na trzy lata dla odebrania pożyczonej sumy; ponieważ wieś według inwentarza przynosi rocznie ok. 1880 zł 18 gr, po potrąceniu pożyczki winien zapłacić do skarbu Morawskich 1644 zł 24 gr, czego do dziś mimo upomnień nie uczynił. Komparent ponownie manifestuje.