Księga grodzka winnicka 1769–1770 (potoczna) · część 12 z 24
Akty 441–480
Wpisy od 1769 do 13 I 1770
Akt nr 441
Manifestacja (in diligentia) Stefana Czerniawskiego [?] imieniem [Jełowickiego?], starosty bracławskiego [?], o sumę 70 000 zł ulokowaną na dobrach Jakorlik [?] w województwie bracławskim, z których od czasu przejścia wojsk zagranicznych i spalenia nie wpływa żaden dochód ani prowizja
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data[2–4?] XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 266 (skan 0268, strona prawa – dół) – k. 266v (skan 0269, strona lewa – góra)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 266 (skan 0268, strona prawa – dół)
1Maa Nne JW. Jełowickiego S. B.
2In Diligentia o Summy.
3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego
4Miesiąca Decembris […] Dnia.
5[Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze]-
11tak o Summę Siedmdziesiąt Tysięcy Złł. Poll. na te Dobra extendowa-
12ną, jakoteż y o Prowent od Niey należący, Zostawiając iterata vice
13manifestuie się. Salva manente Melioratione huius Manifestationis.
14Praesentem Copiam Actis Connotari petiit, co y otrzymał. Stefan Czerniawski mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Nagłówek i początek aktu na dole k. 266 (skan 0268) – strona silnie wyblakła i zaplamiona, odczyt tylko kilku słów. Pryncypał – „JW. Starosta Bracł.” (starosta bracławski); w nagłówku nazwisko odczytane wstępnie „Jełowicki [?]”, tytuł „S. B. [?]” – niepewne. Kontrahent – „JO. Ochmicz [?], wojewoda bracławski” – odczyt niepewny. Dobra „Jakorlik [?]” – niepewne. Komparent podpisany „Stefan Czerniawski” (w aktach 437 i 440 odczyt „Czarniawski [?]” – zapewne ta sama osoba; do ujednolicenia). Łacina: „in diligentia” – dla wykazania pilności; „iterata vice” – ponownie; „salva manente melioratione huius manifestationis” – z zastrzeżeniem uzupełnienia tej manifestacji; „praesentem copiam actis connotari petiit” – prosił o wpisanie niniejszej kopii do akt.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
[Na początku grudnia] 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Stefan Czerniawski [?] w imieniu [Jełowickiego?], starosty bracławskiego, złożył manifestację o pilności: pryncypał, zawarłszy kontrakt z [Ochmiczem?], wojewodą bracławskim, ulokował 70 000 zł na dobrach Jakorlik [?] z przyległościami w województwie bracławskim, nie znając ich stanu; dobra te od dawna są przez wojska zagraniczne spustoszone i spalone, i od początku bieżącego roku pryncypał nie ma z nich żadnej intraty ani prowizji od swojej sumy. Komparent ponownie manifestuje o sumę 70 000 zł i należną prowizję, zastrzegając możliwość uzupełnienia manifestacji. (Początek aktu na k. 266 nieczytelny.)
Akt nr 442
Relacja woźnego Antoniego Horochowskiego o areszcie w Tetyjowie na Mikołajowskim [?] ze Stadnicy i Małachowskim [?] z Żukowa [?] oraz ich ruchomościach, na żądanie Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, dziedzica klucza bałabanowskiego [?]
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data4 XII 1769, Winnica (czynność woźnego: 3 XII 1769, Tetyjów)
Karty / skanyk. 266v (skan 0269, strona lewa)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 266v (skan 0269, strona lewa)
1Arest Urod. Mikołaiowskiego y Ma-
2łachowskiego w Tetyiowie ad Affectationem
3JW. Worcella S. Z. H.
4Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego
5Miesiąca Decembris Czwartego Dnia.
6Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-
14skiego Bałabanowskiego [?] Klucza Dziedzica, maiąc przy Sobie Stronę
15Szlachty Ludzi wiary godnych Urod. Jchmć PP. Jana Wyszyńskiego [?]
16et ejusdem Nnis Wołochowskiego [?], był w Dobrach Mieście Tetyiowie
17[…] będąc a Zastawszy Urz. Suchodolskiego tychże Dobr Guberna-
18tora, u ktorego Urod. Jchmć PP. quorum Nnis Mikołaiowskiego
19z Stadnicy, Małachowskiego z Żukow [?] jako Naieżdnikow y Wiolato-
20row na Jarmarku Łukasza [?] w […] […] Aggrawatorow ze wszystkiemi Sprzę-
21tami Ruchomościami y Chudobą Areresztował y prawnie przyporęczył,
22ktory to Arest Urz. tenże mianowany Gubernator Jmieniem JO. y JW.
23Panow Swoich dobrowolnie przyiowszy do rozprawy prawney do-
24trzymać deklarował y Submittował się. W czym On Woźny Szlachtą
25Sobie przytomną Oświadczywszy się Ztamtąd powrocił y tu przedemną
26prawdziwego Arestu uczynił y zeznał Rell. De quo Consequenter
27Mtlis Rell. Mtlis qui Supra Jgnarus Literarum Signum S. Crucis posuit (+).
Objaśnienia i tłumaczenia
Tetyjów – dobra Sanguszków (por. akty 385, 412); gubernator tetyjowski Suchodolski (w akcie 412 Michał Suchodolski, ekonom tetyjowski). Skróty: „S. Z. H.” – sędzia ziemski halicki; „Gnał” – generalny; „Mtlis” – ministerialis (woźny). Łacina: „ad affectationem” – na żądanie; „et eiusdem nominis” – tegoż imienia (?); „quorum nominibus” – których imiona; „de quo consequenter ministerialis relationem; ministerialis qui supra ignarus literarum signum S. Crucis posuit” – o czym następnie woźny relację [złożył]; woźny wyżej wymieniony, nieznający pisma, postawił znak Krzyża Świętego. Niepewne: „Bałabanowskiego [?]” (powtórzony wyraz), „Wyszyńskiego [?]”, „Wołochowskiego [?]”, „Żukow [?]”, „na Jarmarku Łukasza [?]” (może „łuka”), imiona aresztowanych.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
4XII 1769 przed Antonim Jałowickim, przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Antoni Horochowski zeznał, że 3 XII 1769 na żądanie Worcella, sędziego ziemskiego halickiego, dziedzica klucza bałabanowskiego [?], w obecności szlachty Jana Wyszyńskiego [?] i Wołochowskiego [?], był w mieście Tetyjów i u tamtejszego gubernatora Suchodolskiego obwieścił areszt na Mikołajowskim ze Stadnicy i Małachowskim z Żukowa [?] jako najeźdźcach i gwałtownikach (na jarmarku) wraz ze wszystkimi ich sprzętami, ruchomościami i dobytkiem; gubernator przyjął areszt imieniem swoich panów i zobowiązał się dotrzymać go do rozprawy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.
Akt nr 443
Manifestacja Łukasza Sakiewicza [?], komisarza, imieniem Michała Jełowickiego, starosty bracławskiego [?], przeciw Antoniemu [?] Kubiszewskiemu [?] o niezłożenie kalkulacji (rozliczenia) z dyspozycji dobrami
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data4 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 266v (skan 0269, strona lewa – dół) – k. 267 (skan 0269, strona prawa – góra)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 266v (skan 0269, strona lewa – dół)
1Maa Nne JW. Jełowickiego S. B. pko Urod.
2Kubiszewskiemu o Kalkulacyą.
3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego
4Miesiąca Decembris Czwartego Dnia.
5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną
2tylko tam rożne rzeczy Skarbowe, jaky się pokazało Ludziom poprzedawał
3in post Chodził do Szlaku w Kluczu Mezowskim [?], rożnie Woły na Skarb kupu-
4iąc, rożne mieysca chodził, y do Szlaku z Gorzałką Ślubney [?] Złego nieuczyni-
5wszy Kalkulacyi Tak że do Jakorlika dla rożnych Jnteressow y Sprawunkow
6był posłany, y tam pobrawszy pieniądze z nich rachunku nie zdał, a nayba[rdziey]
7w teraźnieyszym Czasie uchodząc zamieszania udawszy był do Bracławia y tam rożne
8Prowenta pozabierawszy, Oczkowe [?] Miody, y Jnne tyczące się Skarbu JW. Staro-
9sty pożytki wybierał y Sobie przywłaszczył, z tamtąd do Klucza Mezowskiego [?]
10powrociwszy, Listami Swoiemi upewniał JW. Starostę ze życzliwey y bez Uszcze[r]-
11bku Skarbu Pańskiego rządzicy [?] na Szy Czas niezawodnie będzie, a jeśli potym
12Jako patet z Dowodow y podanych Arędarzow, kiedy w Roku Tysiąc Siedmset
13Sześćdziesiąt Osmym uszedł, zwiozł Swoim Chłopskim Szynkiem [?], potym tam przy-
14byszy do Mezowki [?] wszystkie rzeczy po Arędarzach Zbiegłych pozabierał, Za
15Arędarza Mezowskiego [?] wybrawszy z Gromady Długi Sterewki [?] z tym Arenda-
16rzom Jnnowierzynę [?] wybrane pieniądze Onemu do rąk oddać kazał, a ja-
17dąc do Bracławia w Lincach [?] Onemu po kryiomym Sposobem wjechać [?] potwo-
18lił, Mezowski [?] natym ale Jeszcze Zboża Podwodami z Gumna Pańskiego wywo-
19zić odwozić kazał, Bydła pozabierał, że nietylko tym y Zasiać Jarzyny [?] Jn-
20nych Szkod y Krzywd Wodki Pańskiey y Pieniędzy a na ostatek Zboże w […]
21wey pozostawało tak pozabierał że nie było czym y Zasiać Jarzyny y Jnnych
22Szkod y Krzywd tak znacznych naczyniwszy Dobra JW. Sty Bracławskie-
23[go] bez Żadney Dyspozycyi zostawił y pomimo wiadomość JW. Pana Swoiego
24w Jnsze Strony oddalił się. Zatym Tenże Urod. Maant o takowe Krzywdy
25JW. Pryncypała Swoiego y powtornie manifestowawszy się Tey Manifestacyi
26Kopię Urzędu niniejszego do Akt przyiąć prosił, co y otrzymał. Comparens
27ignarus Scribendi Crucem S. posuit Łukasz Sakiewicz [?] (+).
Objaśnienia i tłumaczenia
Komparent niepiśmienny (krzyż) – podpis „Łukasz Sakiewicz [?]” (por. akt 446 – „Łukasz Sakiewicz”, świadek woźnego). Nazwy „Mezowski klucz / Mezówka”, „Staraytunczykow”, „Lincach” – odczyty niepewne. Dolna część k. 266v bardzo wyblakła (rozmyty atrament) – odczytano jedynie nagłówek, formułę wstępną i pojedyncze wyrazy, także po wzmocnieniu obrazu (odejmowanie tła, kanał niebieski). Nagłówek wyraźny: manifestacja imieniem Jełowickiego, starosty bracławskiego („S. B.”), przeciw Kubiszewskiemu „o Kalkulacyą” (o rozliczenie). Imię i przydomek pryncypała („Michał Bożemiec [?]”) oraz nazwisko komparenta niepewne.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
4XII 1769 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Łukasz Sakiewicz [?], komisarz [?], imieniem Michała [?] Jełowickiego, starosty bracławskiego, manifestował przeciw Kubiszewskiemu [Antoniemu?], że nie złożył rachunku (kalkulacji) z powierzonej mu dyspozycji [dobrami / kluczem pryncypała]. Z czytelnej części na k. 267: Kubiszewski, mając w zarządzie dobra starosty, sprzedawał rzeczy skarbowe, chodził po szlaku (handel wołami, gorzałka) bez rozliczenia, pobrał pieniądze w Jakorliku [?] i nie zdał rachunku; podczas zamieszek (1768) udał się do Bracławia, zabrał tam prowenta (miody i inne pożytki skarbu starosty) i przywłaszczył je, a w kluczu mezowskim [?] zabrał rzeczy po zbiegłych arendarzach, wybrał od gromady długi, wywoził zboże z gumna pańskiego, zabrał bydło, tak że nie było czym zasiać jarzyn, i opuścił dobra starosty bez żadnej dyspozycji, wyjeżdżając bez wiedzy pana. Komparent, niepiśmienny, postawił krzyż. (Początek na k. 266v w większości nieczytelny – strona wyblakła.)
Akt nr 444
Manifestacja (in diligentia) Stanisława Omiecińskiego, skarbnika kowelskiego [?], nabywcy części dóbr Bereźnica [?] w ziemi halickiej, przeciw cesjonariuszom Antoniemu Podbielskiemu, Marcinowi Zubrzyckiemu [?] i Michałowi Popławskiemu [?] o niemożność zapłaty sumy cedowanej z powodu zamieszania publicznego
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data5 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 267 (skan 0269, strona prawa)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 267 (skan 0269, strona prawa)
1Maa W. Omiecińskiego S. K. [?] pko Urod.
2Podbielskiemu y Jnnym.
3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego
4Miesiąca Decembris Piątego Dnia.
5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną
22[…] Przez Asky [?] nie popadał płacenie od Apellowaney Summy
23Prowizyi y niebył obwiniony, Jdem Modernus Comparens powtornie
24in Diligentia Manifestat. S. Omieciński mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Akt pisany pospieszną ręką, częściowo zaplamiony – odczyt środkowych wierszy niepewny. Skróty: „S. K. [?]” / „Skarbnik Kowel. [?]” – tytuł niepewny; „Cessionaryusz” – nabywca prawa (cesjonariusz); „de actu contractus [?]” – z aktu kontraktu [?]; „ob diligentiam suam” – dla wykazania swej pilności; „idem modernus comparens” – tenże obecny komparent. Niepewne: nazwa wsi („Bereźnica [?]”), nazwiska („Zubrzycki [?]”, „Popławski [?]”, „Dobrzański [?]”, „Jawiński [?]”), wiersze o terminach zapłaty.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
5XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Stanisław Omieciński, skarbnik [kowelski?], złożył manifestację o pilności: nabył część dóbr we wsi Bereźnica [?] w ziemi halickiej, w województwie ruskim, od cesjonariuszy – Antoniego Podbielskiego, Marcina Zubrzyckiego [?], Michała Popławskiego [?], Dobrzańskiego [?] i innych – na mocy niedawno wpisanego do akt kontraktu, i miał wypłacić pozostałą kwotę zapisu; z powodu zamieszania publicznego w kraju i bezczynności sądów nie mógł i nie może wywiązać się z zapłaty, by więc nie popaść w obowiązek płacenia prowizji od sumy i nie zostać obwinionym, ponownie manifestuje o swojej pilności.
Akt nr 445
Manifestacja Józefa Nosalskiego [?] przeciw Janowi (lub innego imienia) Komarowi, Andrzejowi Baczyńskiemu [?] i innym o zniewagi, pobicie drągiem i nasyłanie ludzi na jego część
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data[5 XII?] 1769, Winnica
Karty / skanyk. 267 (skan 0269, strona prawa – dół) – k. 267v (skan 0270, strona lewa – góra)
Językpol.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 267 (skan 0269, strona prawa – dół)
1Maa Urod. Nosalskich [?] pko […]
2Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego
3Miesiąca Decembris […] Dnia.
4Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną
6Winnickim przysięgłym Comparens Pltr. Urod. Jmć Pan Józef [?] Nosalski
7[…] Urod. Nosalskiego [?] […] […]
8[dalsze wiersze dołu strony wyblakłe – nieczytelne]
k. 267v (skan 0270, strona lewa)
1[…] […] […] […] […] […]
2[…]nem Solennie na pko Urod. Jchmć PP. Janowi lub Jnnego Jmienia Ko-
3marowi, Urod. Andrzejowi Baczyńskiemu [?] y Jnnym Zali y Manifestuie się
4w ten Sposob y Oto. Jż Urod. Jchmć Obżał. ustawicznie Sobie niesłuszney
5Zawziętości pretensyą, a szukaiąc Sposobu pomszczenia się [?] na Niewinnego
6na Urod. Manifestuiącego Bratu, naypierwiey Urod. Jmć P. Komar przyszedł-
7szy na własną Część Urod. Stefana Nosalskiego, a nieuważaiąc na Prawo
8Sobie też Czasu każdego Szkodzić usiłuie, ani też na Prawa Zabraniaiące
9Czynienia Wiolencyi, podawszy znak Okazyi [?] Łżyć y dyffamować, nieprze-
10staiąc na tym [?] Bić, niesłusznie Zaczął, a Urod. Andrzey Baczyński [?] tak
11wypatrzywszy Czas że się podnowe [?] dziać godząc na Życie Urod. Żalącego
12Kijem, czyli Okrutnym Drągiem w głowę bez Czapki będącego tak szka-
13radnie Zakatował, że mało mogą nieuwiny [?] Snot [?], y z tym jeszcze Słow
14wyrażeniem: Dawnom Ja na to gonił, teraz trzymay to, gdyby nateńczas
15nieprzybiegli nieznaiomy [?] […] Urod. Jchmć PP. Jagiełłowicz [?] y Jmć Pan Me-
16czeliński [?] y Jnni Jchmć niewybiegli na Obronienie Urod. Żalącego,
17zapewnie by zabity na Smierć został, a zatym wszystkim nieuważaiąc
18na tak Smiertelne Zbicie Urod. Żalącego ktory do tych Czas bez nadziei
19Życia zostaie, powtornie Ludzi Tegoż Urod. Żalącegosię niewinnych na
20Dobrowolney Drodze bić zastępował, y przed tym Oświadczenie tako-
21we czynił: Jam Zle bił, ale tak bić trzeba było, żeby ani do Prawa
22nie udawał się więcey, ani też Swego Zakus [?] nie przed Tym [?] nieopowiadał.
23Dla czego niniejszy Comprns szukaiąc Swoiey Sprawiedliwości w […]
24[…] […] Krzywdy Zbicia, y przechwałki na pko wyż wyrażo-
25nym Obżałow. przed Urzędem y Aktami Grodz. Winnic. iterata vice Żali y
26Manifestuie się. J. Nosalski mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Nagłówek i początek na dole k. 267 – strona silnie wyblakła (rozmyty atrament), odczyt tylko pierwszych słów; nazwisko komparenta w nagłówku „Nosalskich [?]”, podpis „J. Nosalski”, w tekście poszkodowany „Stefan Nosalski” (brat manifestanta). Imię komparenta (Józef [?]) niepewne. Skróty: „Żalący się” – skarżący; „iterata vice” – ponownie. Niepewne: „Baczyński [?]”, „pomszczenia się [?]”, „Okazyi [?]”, „nieuwiny [?] Snot [?]”, „Jagiełłowicz [?]”, „Meczeliński [?]”, „Zakus [?]”.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
[5 XII?] 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, J[ózef?] Nosalski manifestował przeciw Komarowi (Janowi lub innego imienia), Andrzejowi Baczyńskiemu [?] i innym: obżałowani, żywiąc niesłuszną zawziętość, szukali sposobu zemsty na bracie manifestanta, Stefanie Nosalskim; najpierw Komar przyszedł na jego część, lżył go i zniesławiał, a potem zaczął bić; Baczyński [?], wypatrzywszy czas, okrutnie zbił go drągiem w gołą głowę, mówiąc „Dawno ja na to goniłem, teraz trzymaj to”; gdyby nie nadbiegli Jagiełłowicz [?], Meczeliński [?] i inni, zostałby zabity, i do dziś pozostaje bez nadziei życia; ponadto obżałowany zastępował drogę i bił ludzi skarżącego, odgrażając się, że trzeba było bić tak, by więcej nie udawał się do prawa. Komparent ponownie manifestuje o krzywdy, pobicie i odgrażanie się.
Akt nr 446
Relacja woźnego Andrzeja Wierzbickiego [?] o areszcie na Żydów winnickich (Mordko, Zundel rzeźnik, Herszko Kuczer [?] i inni) w sprawie Stefana Czerniawskiego
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data5 XII 1769, Winnica (czynność woźnego: 5 XII 1769, Winnica)
22sztu Jmmodowanego [?] u Niego wypuszczenia Arestu […] Ktory
23Arest Urz. Obodyński Gubernator y Kahał Winnicki benevole przy-
24iąwszy pomienionych Arestowanych w Sprawie dotrzymać deklaro-
25wał y Submittował się. W tym On Woźny z Szlachtą Sobie przyto-
26mną Oświadczywszy się przedemną Urzędem uczynił y zeznał
27Arestu prawdziwego Rell. Prosząc Actis Connotari, co y otrzymał.
28Mtlis ignarus Scribendi Crucem S. posuit Andrzey Wierzbicki [?] (+).
Objaśnienia i tłumaczenia
Akt pisany pospiesznie; środkowe wiersze (wyliczenie zaaresztowanych i ich mienia) częściowo niezrozumiałe. Data czynności: w rkp. „Die Quinta Octobris” – prawdopodobnie pomyłka pisarza za „Decembris” (data wpisu 5 XII). Gubernator starostwa winnickiego: „Urz. Obodyński … Gubernator Sty Winnic.” (por. Obodyńska w 44-1-4). Świadek „Łukasz Sakiewicz” – zapewne ten sam co komparent aktu 443 (poprawiono tam odczyt „Palewicz” → Sakiewicz [?]). Skróty: „Gnał” – generalny; „Mstwa Winn.” – miasta Winnicy; „Mtlis” – ministerialis. Łacina: „ex parte” – z ramienia; „et quidem” – a mianowicie; „in post” – potem; „ad praesens” – obecnie; „benevole” – dobrowolnie; „actis connotari” – wpisać do akt; „ministerialis ignarus scribendi crucem S. posuit” – woźny, nie umiejąc pisać, postawił krzyż. Niepewne: nazwisko woźnego („Wierzbicki [?]”), „Lubę [?]”, „w Szkole [?]”, „Kuczera [?]”, wiersz o „Dziebnych … Dzudnicka”.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
5XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Andrzej Wierzbicki [?] zeznał, że na żądanie Stefana Czerniawskiego, w obecności szlachty Łukasza Sakiewicza i Jana Luby [?], był w królewskim mieście Winnicy – najpierw w zamku u Obodyńskiego, obecnego gubernatora starostwa winnickiego, a potem u rabina i kahału winnickiego – i obwieścił areszt na Żydach winnickich: Mordku, Zundlu rzeźniku (z żoną, ruchomościami domowymi i domem), Herszku Kuczerze [?] z synem i zięciem oraz ich domach i dobytku; gubernator Obodyński i kahał przyjęli areszt dobrowolnie i zobowiązali się dotrzymać aresztowanych w sprawie. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.
Akt nr 447
Manifestacja (in diligentia) Stefana Czerniawskiego imieniem Ludwika Bielskiego [?], cześnika [?], przeciw Kolendzie, cześnikowi …[?], o nieoddanie zastawów (srebra, szabel, rzędów) i sumy 2300 zł za Nowosiółkę [?]
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
5Comparens Pltr. Urz. Jmć Pan Stefan Czerniawski Jmieniem Wiel. Jmć Pana
6Ludwika Bielskiego [?] Cześn. Sanoc. [?], jak tylko do Akt Grodz. Winnickich
7niniejszych przybyć mogł, tak teraz in Diligentia Pryncypała Swoie-
8go Manifestował y Protestował się, w takowym Jnteressie. Jż Wiell.
9Jozef Kolenda Cześn. Latycz. [?] będąc potrzebny Dwoch Tysięcy Trzechset
10Złł. Poll. na dopłacenie Possessyi Wsi Nowosiołki [?] w Wwie Kijowskim
11a Kluczu Borszczagowskim [?] u Wiell. Ostrowskiemu Chorążycowi [?], Zobowiązawszy się
12zobligował Comparentis Pryncypała w przypadkowey Szkodę [?] będącego
13do Zaciągnienia u Żydów Tychże Dwoch Tysięcy Trzechset
14Złotych Poll., Ktorymi dał u Żydów Srebrnych pozłacanych starych
15oprawy Dwie, Karabeli tałerów [?] w Srebro pozłacanych Starey oprawy
16Dwie Szabli, Trzecią w oprawie Srebrney pozłacaney, Jedną Kulba-
17kę z Jarmiturem Granatowym w Srebro oprawną, za Zastaw u Żydo[w]
18by mogł też wyż wspomnianey Summy Zaciągnąć dał, z ktorey Poll.
19Sytuacyi Bielskiego [?] Czynszu [?], gdzie mogł Staraniem y tak u Josla Żydow-
20ka Berdyczowskiego Ktoremu Karabeli Dwie, a u Wiell. Kamieńskie-
21go Cześn. Żytomir. Rzędow Dwa na pożyczenie Summy, czyli rzeczone
22Dla W. Kolendy zastawił z opisaniem takowym, aby na Termin [?]
23w Skrypcie Wyrażonym Kolendzie Jako Summa u Ktorego Ten-
24że zaciągniona była oddana, a Zastawy rzeczone odebrane, Aż Wiell.
25Kolenda tak przed Terminem jako y w Czasie Samego Terminu
26był od Urz. Comptis Pryncypała Eventus do wykupna Tey Zastawy
27Ktorego wydaiącsię de Tempore ad Tempus uwodził, aż do Tranzy-
28Jnkursyi [?] y Komisarza także Dezolacyi Berdyczowa gdzie były te
29Zastawy Swe deponowane przyprowadził, gdzie Niejeden Znacznie
30Szkodę poniosł, y wspomnieni Wiell. Kamieński y Żydowie Berdy-
31czowscy czyli rzeczone Zastawy Urod. Kolendy utracili [?] Ays […]
32Occasione Aby niniejszego Komparenta Pryncypał niebył w
33odpowiedzi y utrata Ofse [?] ex Commisso Tegoż Pryncypała
34[…] manifestuie się. Stefan Czerniawski mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Nagłówek marginalny na dole k. 267v (nr 441), tekst na k. 268. Pryncypał: „Ludwik Bielski [?]” – nazwisko w nagłówku zapisane „Bielskiego/Biełskiego”, tytuł „Cześn. Sanoc. [?]” – niepewne; obżałowany: Józef Kolenda, cześnik [latyczowski?]. Skróty: „Jdq” – idque [?]; „Karabela” – szabla; „Kulbaka z jarmiturem” – siodło z rzędem; „Rzędy” – uprząż ozdobna; „de tempore ad tempus” – od czasu do czasu; „Tranzyt/Jnkursya … Dezolacya Berdyczowa” – zapewne rabunek/spustoszenie Berdyczowa (1768). Niepewne: nazwa wsi „Nowosiołki [?]”, klucza „Borszczagowskim [?]”, kontrahent „Ostrowski Chorążyc [?]”, imię Żyda „Josel Żydowka [?]”, wiele wyrazów.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
5XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Stefan Czerniawski imieniem Ludwika Bielskiego [?], cześnika [sanockiego?], manifestował dla wykazania pilności przeciw Józefowi Kolendzie, cześnikowi [latyczowskiemu?]: Kolenda, potrzebując 2300 zł na dopłatę posesji wsi Nowosiółki [?] w województwie kijowskim, w kluczu [borszczagowskim?], u Ostrowskiego, chorążyca [?], nakłonił pryncypała, by zaciągnął dla niego tę sumę u Żydów pod zastaw jego kosztowności: dwóch starych opraw srebrnych pozłacanych, dwóch karabel, trzeciej szabli w oprawie srebrnej pozłacanej, kulbaki z rzędem granatowym oprawnym w srebro; część zastawiono u Josla, Żyda berdyczowskiego, a dwa rzędy u Kamieńskiego, cześnika żytomierskiego, z zastrzeżeniem, że Kolenda w terminie spłaci sumę i odbierze zastawy. Kolenda zwlekał przed terminem i w terminie, aż do spustoszenia Berdyczowa, gdzie zastawy były złożone – i przepadły. By pryncypał nie odpowiadał za tę stratę, komparent manifestuje.
Akt nr 448
Manifestacja (in diligentia) Stanisława Rogowskiego, gubernatora dóbr Bortniki kasztelana buskiego, przeciw Mysłowskim (Józefowi, podstolicowi wendeńskiemu, i Janowi) o napaść na jego syna Jana, z prezentacją dwóch koni porzuconych na miejscu napaści i ich otaksowaniem przez woźnego Wawrzyńca Sożalskiego [?]
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data7 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 268 (skan 0270, strona prawa – dół) – k. 268v (skan 0271, strona lewa – góra)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 268 (skan 0270, strona prawa – dół)
1Maa Urod. Rogowskiego in di-
2ligentia cum Praesentatione Taxae [?] et Effig[ie?]
3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego
4Miesiąca Decembris Siodmego Dnia.
5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnic-
6kiemi y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem Burgrab-
7stwa Grodz. Winnic. Przysięgłym Comprns Pltr. Urz. Jmć Pan Stanisław Rog[owski]
8Dobr Wsi Bortnik JW. Kasztelana Buskiego Dziedzicznych [?]
9Gubernator, przychylaiąc się do Dawnieyszych Manifestow
10w tey Sprawie Zaniesionych [?] Sowicie [?] Adama Myszki Cho[łoniewskiego]
11[…] […] […] […] […]skiego in diligentia manifestował się
12[…] Dnia […] Jż Wtenczas [?] Manifestant będąc w Wyszkowcach
Dolna część k. 268 i prawy brzeg zaplamione i wyblakłe (pieczęć archiwum CDIAK) – odczyt fragmentaryczny. Akt należy do konfliktu Wyszkowce/Bortniki (Chołoniewski, Rogowscy c/a Mysłowscy – por. akty 387, 393, 407, 411, 417, 419): Stanisław Rogowski, gubernator Bortnik kasztelana buskiego, ojciec zabitego Jana Rogowskiego (zabójstwo w Wyszkowcach 27 X 1769), prezentuje w grodzie rzeczy porzucone na miejscu napaści. Nagłówek „cum Praesentatione Taxae [?] et Effig[ie?]” – z prezentacją, taksą [koni] i „effigies” (wizerunek / opis) – odczyt niepewny. „Rubli” – ruble (moneta rosyjska), „Podjezdek” – koń wierzchowy [?]; „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania; „rursus” – z powrotem. Łacina: „in diligentia” – dla wykazania pilności.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
7XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Stanisław Rogowski, gubernator dziedzicznych dóbr Bortniki kasztelana buskiego [Adama Myszki Chołoniewskiego], przyłączając się do wcześniejszych manifestów w tej sprawie, złożył manifestację o pilności w sprawie [napaści Mysłowskich w Wyszkowcach i śmierci swego syna Jana Rogowskiego?] i przedstawił w urzędzie [dwa konie] porzucone na miejscu napaści [przez napastników], prosząc o przydanie woźnego do ich otaksowania; woźny generalny Wawrzyniec Sożalski [?] w obecności Antoniego Pawlińskiego [?] i Ignacego Nosalskiego [?] otaksował konie (jednego / podjezdki na 8 rubli [?], starszego na 60 zł), po czym komparent zabrał je z powrotem do siebie. (Pierwsza część aktu na k. 268 w większości nieczytelna.)
Akt nr 449
Manifestacja (de diligentia) Onufrego Czajkowskiego imieniem Ignacego Małczewskiego, regenta koronnego, zastawnego posesora Maraczówki [?] (dobra Lubomirskiego, wojewody bracławskiego), o brak intraty z dóbr zniszczonych przez bunt ukraiński i niemożność zapłaty sumy zastawnej
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data7 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 268v (skan 0271, strona lewa)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 268v (skan 0271, strona lewa)
1Maa Nne JW. Małczewskiego R. K.
2de diligentia Sui.
3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego
4Miesiąca Decembris Siodmego Dnia.
5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi
25zabranie, a Wieś Maraczłowka ze szczętem Spalona, że tylko Sa-
26me znaki Siedliska Zostały, Dla czego Zadney Jntraty z Tychże
27Dobr teraz Zrujnowanych y Opustoszonych być nie
28może. Przeto aby JW. Pryncypał Manifestanta
29tak na Summie Zastawney Sto Trzydzieści Tysięcy
30Złotych Poll. na Dobrach Wsi Maraczłowki będącey
31jako też na Prowencie od Tey że Summy należącym Za-
32stawey niepomosł Szkody y Detrymentu, przy czym Zastrze-
33gaiąc do Kurszory [?] y Bespieczeństwa po Kontraktu Opisa-
34nego Ostrzeżenia, de Diligentia iteratis vicibus Comparens
35coram Manifestuie y protestuie się. Onufry Czaykowski.
Objaśnienia i tłumaczenia
Dolna część strony wyblakła; ostatni wiersz po podpisie (i numer 444 na marginesie) nieczytelny – kolejny akt (nr marg. 444) w większości zatarty. Skróty: „R. K.” – regent koronny; „Nne et ex speciali commisso” – imieniem i ze szczególnego polecenia; „de diligentia” – o pilności; „iteratis vicibus” – wielokrotnie. Kontekst: koliszczyzna („Bunty Hultayskie w Ukrainie”) 1768 – spalenie wsi i uprowadzenie poddanych z dyspozytorem. Niepewne: nazwa wsi („Maraczłówka / Maraczówka [?]”), „na Obbetty [?] Zazacych [?]”, „de Digenni [?] a d. Uniagenitum [?]”, „Ozięb[łości] Ogniowey [?]”, „Dwurzecz [?]”, nazwisko dyspozytora („Smagłowski [?]”), „Kurszory [?]”.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
7XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Onufry Czajkowski imieniem Ignacego Małczewskiego, regenta koronnego, zastawnego posesora wsi Maraczówka [?] w województwie bracławskim, złożył manifestację o pilności: Małczewski trzyma tę wieś kontraktem zastawnym na sumie 130 000 zł od ks. Stanisława Lubomirskiego, wojewody bracławskiego, dziedzica; z powodu buntów hultajskich na Ukrainie nie miał z niej w 1768 r. żadnej intraty z arend, a w 1769 r. wieś spotkało spustoszenie ogniowe – poddani wraz z całym dobytkiem i z dyspozytorem Antonim Smagłowskim [?] zostali uprowadzeni, wieś spalona do szczętu, zostały tylko ślady siedlisk. By pryncypał nie poniósł szkody na sumie zastawnej 130 000 zł ani na prowizji, i zastrzegając prawa z kontraktu, komparent ponownie manifestuje.
Akt nr 450
Manifestacja Franciszka Kozickiego imieniem Stanisława Mateusza Dorożyńskiego, miecznika mścisławskiego, przeciw Antoniemu Zarwańskiemu [?], podczaszemu …[?], o zatrzymanie listów i dokumentów (asekuracji, skryptów) zmarłego Bazylego Dorożyńskiego, cześnika latyczowskiego
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data12 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 268v (skan 0271, strona lewa – dół: nagłówek) – k. 269 (skan 0271, strona prawa – góra)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 268v (skan 0271, strona lewa – dół)
1[nagłówek bardzo wyblakły – nieczytelny]
k. 269 (skan 0271, strona prawa)
1Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego
2Miesiąca Decembris Dwunastego Dnia.
3Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y przede-
5Winnic. przysięgłym Comprns Pltr. Urod. Jmć Pan Franciszek Koziel [?] [Kozicki?]
6Nne et ex speciali Commisso W. Jmć Pana Stanisława Mateusza Do-
7rożyńskiego Miecznika Mścisł. na pko W. Jmć Panu Antonie-
8mu Zarwańskiemu [?] Podczaszemu Pidrzeckiemu [?] manifestuie się Oto. Jż
9Wiell. Obżał. będąc w Domu W. Manifestanta w Dobrach Prosianie [?] (Prosianka [?], por. akt 451)
10Listow trzy, Dwa od Wielebnego Jmć X. Michała Zwolińskiego Przeora Kon-
11wentu Berdycz. WWOO. Karmelitow Bosych, a Trzeci od Nieg[dy] S. P.
12W. Bazylego Dorożyńskiego Cześn. Latycz. Brata Comptis Pryncypała pod-
13anego z Berdyczowa do Siebie pisanych y Jnne Dokumen-
14ta jako to Assekuracye, Skrypta y membrany tak W. Maantis Pryn-
15cypała jako też W. Jmć P. Bazylemu Dorożyńskiemu Cześn. Latycz.
16Bratu Comparentis Pryncypała Służące bez Rewersu wziowszy
17tak na osobiste W. Comparentis Pryncypała jako y Jnnych wielo-
18krotne Rekwizycye nieoddał, y dotychczas nie oddaie, a w tym W.
19Comptis Pryncypałowi y Sukcessorom S. P. W. Bazylego Doroż[yń]-
20skiego Cześn. Latycz. pozostałym wielką Krzywdę czyni. O ktorą to
21Krzywdę Jdem Comprns ratione Cuius Supra mentio contra W. Obżał[owanego]
22powtornie jako nayuroczyściey Manifestuie się. Franciszek Kozicki [?].
Objaśnienia i tłumaczenia
Nagłówek na dole k. 268v (nr 444) całkowicie wyblakły. Sprawa należy do sporu o spadek po Bazylim Dorożyńskim, cześniku latyczowskim (zm. 19 III 1769 w Berdyczowie) – por. akty 331, 334, 335, 341, 348 (stryj Stanisław Mateusz Dorożyński, miecznik mścisławski; córki Helena Zaleska i Katarzyna Karnowska). Skróty: „Miecz. Mścisł.” – miecznik mścisławski; „Cześn. Latycz.” – cześnik latyczowski; „WWOO. Karmelitow Bosych” – wielebnych ojców karmelitów bosych (konwent berdyczowski); „membrany” – dokumenty na pergaminie; „rewers” – pokwitowanie. Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – imieniem i ze szczególnego polecenia; „ratione cuius supra mentio” – z powodu wyżej wspomnianego. Niepewne: nazwisko komparenta („Koziel / Kozicki [?]”), obżałowanego („Zarwański [?]”) i jego tytuł („Podczaszy Pidrzecki [?]”), nazwa dóbr („Prosiana [?]”).
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
12XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Franciszek Kozicki [?] imieniem Stanisława Mateusza Dorożyńskiego, miecznika mścisławskiego, manifestował przeciw Antoniemu Zarwańskiemu [?], podczaszemu […]: obżałowany, będąc w domu manifestanta w dobrach Prosiana [?], zabrał bez rewersu trzy listy – dwa od ks. Michała Zwolińskiego, przeora konwentu karmelitów bosych w Berdyczowie, i trzeci od zmarłego Bazylego Dorożyńskiego, cześnika latyczowskiego, brata pryncypała, pisane z Berdyczowa – oraz inne dokumenty (asekuracje, skrypty, dokumenty pergaminowe) należące do pryncypała i do zmarłego Bazylego Dorożyńskiego; mimo wielokrotnych żądań nie oddał ich i nie oddaje, wyrządzając wielką krzywdę pryncypałowi i sukcesorom zmarłego. Komparent ponownie uroczyście manifestuje.
Akt nr 451
Manifestacja Stefana Łęckiego [?] imieniem Michała i Heleny z Dorożyńskich Zaleskich, łowczych zwinogrodzkich, dziedziców części Prosianki [?], przeciw Jakubowi i Dorocie z Rozwadowskich Zaleskim o zajęcie części dóbr po Bazylim Dorożyńskim, zabór intrat, sprzętów i pogróżki
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data12 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 269 (skan 0271, strona prawa – dół) – k. 269v (skan 0272, strona lewa – góra)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 269 (skan 0271, strona prawa)
1Maa Nne WW. Zaleskich Ł. Z. pko
2Urod. Zaleskim [Jakubowi y Dorocie?] Małż.
3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego
4Miesiąca Decembris Dwunastego Dnia.
5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnic. y prze-
7Grodzkim Winnic. przysięgłym Comprns Pltr. Urod. Stefan Łęcki [?]
8Nne et ex Commisso Wiell. Michała y Heleny z Dorożyńskich Zale-
9skich Łowcz. Zwinogr. Małż. Dobr Części pewney Prosianca [?] Dzie-
10dziców y Possessorow, Ostrzegaiąc Respective Całości Onychże Solen-
11nie na pko Urz. Jakubowi y Dorocie z Rozwadowskich Zaleskim
12tychże Dobr Prosianca [?] Części Swoiey Dziedzicom Małżonkom Mani-
13festuie y Protestuie się Oto. Jż Jchmć Obwinieni wiedząc do Sło-
14wa [?] Obtym [?] że S. P. W. Bazyli Dorożyński Cześn. Latycz. Oćec Mo-
15derni Comparentis Pryncypałow mieszkaiąc w pomienionych
16Dobrach na Częściach Swoich Dziedzicznych w Siedlisku Swoim
17leżący Pasieczyskie Zabudowania sine ulla quaestione ad fata Sua
18do tych Czasu meram należących Zażywał, Jntraty y Pożytki
19wybierał, y w niewątpliwey Zostawał Possessyi, post Cuius decessum Ninie
20W. Comparentis Pryncypałowie uti naturales Haeredes et Succes-
21sores pomienionych Dobr do Possessyi przyszli, y o podzielenie Gruntow y uży-
22waniu Onych przez S. P. W. Cześnika Latycz. Oyca Swego Ukoń-
23czonym […] Zostali Urod. Obwinieni pola Dwie Sieliba [?] już wyorai[li] [?]
24[…] bez wiadomości Zasieli, Jnne pooraly [?], y wszelkie Ulum [?] Fructum
25[…] Zebrawszy in Commodum Sui Obrocili, w Ostatek y Za-
26[budowania?] przez niegdy S. P. W. Cześnika Latycz. niemałym Sumptem
27y Staraniem wyczyszczone, gwałtownie Odarszy [?] się Onych Sobie
28przywłaszczaią, y do Jmć Gruntu y Zabudowania nie Dzwoni-
29[li?] y nie naleźycie bez Żadney mianey Racyi, y prawa wpieraiąc się
30[…] […] […] […] […]
k. 269v (skan 0272, strona lewa)
1upominaiącymsię po uwiadomieniu Gruntow y pol w Spokoynym
2Używaniu Aż do tych Czas będących, y Żadney Dyskusyi, ćyli Kontrowersyi podle-
3gaiących W. Comparentis Pryncypałom przez Przyiacielską Swoią
4Perswazyą nietylko że Obstrukcyi [?] reluduią [?] Urod. Obwinieni, lecz
5co Gorsza Zbytnyi [?] Ostrzce [?] Dał, że po Zbyrnieniu [?] do Gory po Ziemi
6y przez rożnemi Obbatne [?] Spaleniem Dworu Karczmy y Browaru [?]
7niemałym Sumptem przez S. P. W. Dorożyńskiego Cześnika a Oyca Com-
8parentis Pryncypałow na własnym Gruncie Erygowanych odgrażaią,
9y Jnne przechwałki y Wiolencye czynią, y czynić publicznie Oświad-
10czaią się. A zatym Urod. Comprns o Ubespieczenie Życia, Całości Substan-
11cyi, Ewikcya Gruntow, y o Jnne Krzywdy y pretensye mianej, ponieważ
12w przeszłych Latach Stante Sui Vita [?] W. Cześnik Latycz. przez Spale-
13nie tamecznego Dworu na Kilkanaście Tysięcy w Substancyi Szko-
14dy poniosł, Jmieniem quorum Supra przeciwko Urz. Obwinionym
15powtornie manifestuie y Protestuie się. Stefan Łęcki [?] mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Akt równoległy do 450 (spadek po Bazylim Dorożyńskim, cześniku latyczowskim): Helena z Dorożyńskich – córka Bazylego, żona Michała Zaleskiego, łowczego zwinogrodzkiego (por. akty 331, 334, 335, 341, 348). Dobra: „Prosianca / Prosianka [?]” – w akcie 450 „Prosiana [?]” – zapewne ta sama wieś (do ujednolicenia). Obwinieni – Jakub i Dorota z Rozwadowskich Zalescy, współdziedzice części tej wsi. Łacina: „nomine et ex commisso” – imieniem i z polecenia; „respective” – odpowiednio; „sine ulla quaestione ad fata sua” – bez żadnego sporu aż do swojej śmierci; „post cuius decessum” – po którego zejściu; „uti naturales haeredes et successores” – jako naturalni dziedzice i sukcesorowie; „in commodum sui” – na swój pożytek; „stante sui vita” – za swego życia; „quorum supra” – wyżej wymienionych. Niepewne: nazwisko komparenta („Łęcki [?]”), wiersze dolne k. 269 i fragmenty k. 269v.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
12XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Stefan Łęcki [?] imieniem Michała i Heleny z Dorożyńskich Zaleskich, łowczych zwinogrodzkich, dziedziców i posesorów części wsi Prosianka [?], manifestował przeciw Jakubowi i Dorocie z Rozwadowskich Zaleskim, współdziedzicom części tej wsi: zmarły Bazyli Dorożyński, cześnik latyczowski, ojciec pryncypałów, mieszkając na swoich częściach, aż do śmierci spokojnie użytkował grunty, pasieczysko i zabudowania i pobierał intraty; po jego śmierci pryncypałowie jako naturalni dziedzice objęli dobra. Obwinieni zaorali i zasiali bez ich wiedzy dwa pola, zabrali plony na swój pożytek, przywłaszczyli sobie zabudowania wzniesione kosztem zmarłego, a na przyjacielskie upomnienia nie tylko nie zaprzestali, lecz grożą spaleniem dworu, karczmy i browaru [?] postawionych przez zmarłego cześnika i czynią inne przechwałki i gwałty. Ponieważ już w ubiegłych latach zmarły cześnik poniósł przez spalenie tamtejszego dworu szkody na kilkanaście tysięcy, komparent ponownie manifestuje o bezpieczeństwo życia i mienia, ewikcję gruntów i inne krzywdy.
Akt nr 452
Manifestacja Jakuba Sochy Szymanowskiego [?], subdelegata [?], plenipotenta ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, dziedzica klucza pikowskiego, przeciw Chołoniewskim (ojcu – kasztelanowi buskiemu, dziedzicowi klucza janowskiego, i synowi Rafałowi, staroście dubienieckiemu [?]) o odwracanie traktu publicznego od Pikowa na Janów, zastawianie dróg i uwięzienie stróża pikowskiego
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data12 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 269v (skan 0272, strona lewa) – k. 270 (skan 0272, strona prawa – góra)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 269v (skan 0272, strona lewa)
1Maa nne JOX. Lubomirskiego W. L.
2pko JW. Chołoniewskiemu K. B. o wrócenie [?] [Traktu?]
3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego
4Miesiąca Decembris Dwunastego Dnia.
5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi
7Grodzkim Winnic. Przysięgłym Compns Personaliter Urz. Jmć Pan Ja-
8kob Socha Szymanowski [?] Subdel. Grod. Latycz. [?] JOX. Jmci Antoniego Lubomirskiego Woiew. Lubel. Dobr Klucza Pikowskiego Dziedzica Plenipotent nne et ex parte Tegoż JO. Pryn-
9cypała Swego Jdq Providendo Omnimode Jntegritati Gruntow po-
10mienionego Klucza Pikowskiego, oraz przychylaiąc się do Mani-
11festu dawnieyszego na przeciwko JW. Filimonowi [?] Kasztel. Busk. [?]
14y Manifestuie się w ten niżey Opisany Sposob y Oto. Jż JW. Kasztelan
15Buski dla pomnożenia Jntrat Swoich w Dobrach Mieście Jano-
16wie trakt publiczny z Dobr Ukraińskich directe na Dobra Mia-
17sto Pikow Antiquitus extenduiący się y trwaiący dotychczas
18pko Prawu, chcąc odwrocić, y Zniszczyć, z Ubliżeniem Prowentow
19Miastu Pikowowi Kozakow Swoich w Dobrach Wsi Kalinowce
20do Klucza Janowskiego należących umyślnie Dla tego ulokował
21aby Podwody z Cudzych Państw, y Kupcow Wielkim Traktem
22przez Kalinowkę idących z tegoż Traktu zwracali, y na drogę
23do Janowa idącą Stręczali [?], a z Janowa na Drożynę [?] nad-
24czną [?] po wyżey Pikowa od Kolibabiniec ciągnącą się, ktora Chło-
25pi Kolibabinieccy na Jarmarki y Targi jezdzali, a gościńca
26wielkiego nigdy tam tędy nie było, sprowadzali, ktorą Urodzony
27Poznański Ekonom [Gubernator?] Pikowski widząc Szkodę wielką po Zbożach
28od przejeżdżaiących czynioną, jako na własnym Gruncie Piko-
29wskim przekopać, y Ludziom Swoim aby tamtędy przejazdu
30bronili, y na Szlak Wielki od Janowa na Pikow idący obra[cali]
31pilnować kazał, Czym nienależycie JW. Kasztel. Buski y
32Aktami Autentycznemi Manifestowałsię, A w Roku Teraz
33[…] […] […] […] […] Azjnecy [?]
k. 270 (skan 0272, strona prawa)
1Primis Maii JW. Jmć P. Rafał Chołoniewski Star. Dobieniecki
2[…] […] […] […] […] […] […] […]
3przejezdżaiąc z Berszkiego [?] do Dobr Miasta Janowa z Traktu Wiel-
4kiego na Pikow directe idącego Jmć Domaszpolu [?] Zworociwszy
5na drogę niepotrzebną do Kolibabiniec zmierzaiącą Zamyślnie
6Trakt Formuiąc prosto do Janowa, gdy mierzał Wieś Koli-
7babiniec po tey Dębinie, a iadąc drożyną przyjechawszy do przeko-
8pu, zastawszy Człowieka Pikowskiego pilnuiącego Szkod w Zbo-
9żach, y przejazdu Tegoż złapać, y z Sobą wziąć do Janowa kazał,
10y tam przywiozłszy w Ciemnicy Związanego bez Żadney racyi
11wrzucić Dysponował, ktorego przez Noc y Dzień w Więzieniu trzy-
12maiąc, Ledwo za perswazyą wypuszczony. O co wszystko Ni-
13nieyszy Comprns Nne quo Supra Contra Alterum in Comparitio-
14ne Expressos iterato Swiadczy y Manifestuie się, Prosząc tę
15Totum Actis Connotari co y otrzymał. J. Socha Szymanowski
16mp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Sprawa traktu Pików–Janów (por. akty 416 – przekop traktu przez Poznańskiego, gubernatora pikowskiego, i manifest Chołoniewskiego; 438). Tu strona przeciwna: dziedzic klucza pikowskiego – ks. Lubomirski (Antoni Lubomirski, wojewoda lubelski – wg tekstu równoległego, aktu 453), przeciw Chołoniewskim, dziedzicom Janowa. W rkp. imię ojca „Filimon [?]” – w innych aktach kasztelan buski = Adam Myszka Chołoniewski; odczyt imienia niepewny. Syn: Rafał Chołoniewski, starosta dubieniecki [?] („Star. Dobieniecki”). Skróty: „Subdel. [?]” – subdelegat [?]. Łacina: „nomine et ex parte” – imieniem i z ramienia; „idque providendo omnimode integritati gruntow” – a to zabezpieczając wszelkimi sposobami nienaruszalność gruntów; „antiquitus” – od dawna; „directe” – prosto; „primis Maii” – na początku maja; „contra alterum in comparitione expressos iterato” – przeciw wymienionym w stawiennictwie ponownie; „totum actis connotari” – całość wpisać do akt. Niepewne: nazwisko komparenta („Socha Szymanowski [?]”), „Stręczali [?]”, „Drożynę [?] nadczną [?]”, „Berszkiego [?]”, „Domaszpolu [?]”, wiersz 2 k. 270, ostatnie wiersze k. 269v.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
12XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jakub Socha Szymanowski [?], plenipotent ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, dziedzica klucza pikowskiego, przyłączając się do wcześniejszego manifestu, manifestował przeciw Chołoniewskim – ojcu, kasztelanowi buskiemu, dziedzicowi klucza janowskiego, i synowi Rafałowi, staroście dubienieckiemu [?]: kasztelan, chcąc pomnożyć dochody Janowa, usiłuje odwrócić od Pikowa dawny trakt publiczny z Ukrainy; osadził kozaków we wsi Kalinówka, by zawracali podwody i kupców z wielkiego traktu i kierowali ich na drogę do Janowa, a z Janowa na boczną drożynę przez Kolibabińce, którą dawniej jeździli tylko chłopi na targi. Gdy Poznański, ekonom [gubernator] pikowski, widząc szkody w zbożach, kazał tę drożynę na gruncie pikowskim przekopać i pilnować, kasztelan manifestował. Na początku maja Rafał Chołoniewski, jadąc do Janowa i zjechawszy z traktu na drogę do Kolibabiniec, przy przekopie kazał schwytać pilnującego człowieka pikowskiego, zawieźć go związanego do Janowa i wrzucić do ciemnicy, gdzie trzymano go noc i dzień, a wypuszczono dopiero za perswazją. Komparent ponownie manifestuje.
Akt nr 453
Manifestacja Jakuba Sochy Szymanowskiego imieniem ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, dziedzica klucza pikowskiego, oraz ekonoma Józefa Poznańskiego i poddanych pikowskich przeciw Franciszkowi Salezemu Potockiemu, wojewodzie kijowskiemu, jego konwojentom (Stanisław Krzyżanowski, Aleksander Zawadzki) i kozakom oraz podwodnikom umańskim o gwałty na gruntach pikowskich (25 VIII i 27 X 1769) i pobicie ekonoma; z obdukcją woźnego Jakuba Janczewskiego [?]
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data12 XII 1769, Winnica (obdukcja: 27 X 1769, Pików)
25Generalnego Plenipotenta w Kilka Dni Ostrzeżenia nie dał za Sk[…]
26Życia, ktorey zadosyć czyniąc, co in puncto pomienione Podwody
27ze wszystkiem wypuścił Żadney Krzywdy przez ten czas nie czyniąc
28Ludziom Humańskim, a co ponieśli Ludzie Pikowscy Krzywd
29y znacznego pobicia jako Jnkwizycya Urzęda Swiadczy, to wszystko
30modernus Comparens pro jure Actoris Principalem Sui reser-
31vat, iterato Juridice [?] et manifestat. Offert et Nnis Equitis [?] ac Aliorum
32ratione vero Protestationes Vestri [?] Solis Specialibus in Parte Circum-
33scriptionis remanent. Et in Continenti tenże Compns Stawił tegoż
34dem Coram Officio et Actis Woźnego Gnała Wwa Bracł. Jakoba
35Janczewskiego [?] Authenticato Juratus, ktory Stawiony maiąc przy
36Sobie Stronę Szlachty Urz. Jana Lewickiego [?] y Jozefa Jaw[or]-
37skiego maioris evidentioris testimonii gratia Sobie przytomnych
38w moc Swey wierney y prawdziwey Rell. jawnie ustnie y dobro-
39wolnie zeznał, Jż On Roku w Akcie wyrażonego Dnia Dwudzie-
40stego Siodmego Octobris był pierwiey we Dworze Pikowskim wraz
41z wyrzeczoną Szlachtą, y tam na Łożku zastawszy Urz. Jozefa
42Poznańskiego Ekonoma Pikowskiego bardzo Słabego na ktorego Gło[wie]
43Jest na wierzchu Głowy ranę zadaną aż do kości drugą na
44Karku za Uchem z prawey Strony z przecięciem Skory na karka-
45ny [?] raz zbity opuchły y zsiniały, Potym tegoż Dnia y Roku do-
46Chałupy Pracowitego Marczuka Jakowa Woyta z tąż Szlachtą
47Osobiście Zachodził gdzie będąc tak że zastał Leżącego na Łożku
48Głowę na ktorey widział ran Dwie jedne na wierzchu Głowy
49druga nad uchem z prawey Strony z przecięciem Skory do
50do Kości, na ręce prawey razow Kilka opuchłych zbitych
51Tych wyżey Okazał [?] widział, y Urzędownie ogladał, kto-
52re to rany y razy mienili być Sobie zadane od Ludzi
53Umańskich […]
k. 271v (skan 0274, strona lewa)
1Umańskich, Co Szlachtą Sobie przytomną Oświadczywszy mnie
2Urzędowi do wiadomości podał, prosząc tak Urz. Comparens
3jako y Woźny aby to wszystko Actis Connotari, co y otrzymali.
4J. Socha Szymanowski. Woźny Jakob Janczewski nieumieiąc
5pisać, Znak Krzyża S. kładnie (+).
Objaśnienia i tłumaczenia
Akt stanowi kontrmanifest strony pikowskiej (Lubomirski) do aktu 416 (protestacja strony umańskiej – Potockiego – o napady na podwody pod Pikowem). Wg wersji pikowskiej: 25 VIII 1769 Krzyżanowski z kozakami przegonił ponad 400 sztuk bydła rogatego i nierogatego, dwa tabuny jałowizny (ponad 200) i ok. 200 owiec nie wielkim traktem Janów–Pików, lecz przekopaną drożyną przez dąbrowę i zboża kolibabinieckie, wyrządzając szkody, a mimo rezolucji ekonoma, by szedł szlakiem wielkim, zawrócił i przegonił bydło przez grunty Kolibabiniec; 27 X 1769 Zawadzki z podwodami umańskimi usiłował przejść tą drożyną, kazał zasypać przekop, pobił kozaków pikowskich, a gdy ekonom Józef Poznański wyjechał bez broni dla uspokojenia tumultu, kozacy umańscy otoczyli go pikami i ciężko ranili w głowę i kark; Zawadzki uciekł do Janowa, a podwody zatrzymano w zamku pikowskim (z zapewnieniem wyżywienia) do czasu rekwizycji Korzeniowskiego, horodniczego [bracławskiego?], generalnego plenipotenta wojewody kijowskiego. Woźny Jakub Janczewski [?] obejrzał rany ekonoma Poznańskiego i wójta Jakowa Marczuka. Lista obżałowanych kozaków i chłopów umańskich (k. 270–270v) – odczyt imion i nazwisk bardzo niepewny; częściowo pokrywa się z listą pobitych w akcie 416 (np. Dygnarenko, Duszenko, Łukjanenko). Łacina: „ob adversam valetudinem … personaliter adire pro tunc non valentis” – nie mogącego z powodu złego zdrowia stawić się wówczas osobiście; „ab infra scriptis violatoribus” – przez niżej opisanych gwałtowników; „ab evo” – od wieków; „ex utraque parte” – z obu stron; „per vim” – przemocą; „pro iure actoris principali sui reservat” – zastrzega dla swego pryncypała prawo powoda; „et in continenti” – i zaraz; „maioris evidentiorisque testimonii gratia” – dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „actis connotari” – wpisać do akt. Niepewne liczne wyrazy oznaczone [?].
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
12XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jakub Socha Szymanowski, plenipotent ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, dziedzica klucza pikowskiego w powiecie winnickim, a także imieniem ekonoma Józefa Poznańskiego (który z powodu ran nie mógł stawić się osobiście) i pobitych poddanych pikowskich (m.in. wójta Jakowa Marczuka), manifestował przeciw Franciszkowi Salezemu Potockiemu, wojewodzie i generałowi ziem kijowskich, dziedzicowi Humania, Rudzkiemu [?], dowódcy kozaków umańskich, Stanisławowi Krzyżanowskiemu, Aleksandrowi Zawadzkiemu i licznym kozakom i chłopom umańskim. 25 VIII 1769 Krzyżanowski z uzbrojonymi kozakami przegonił ponad 400 sztuk bydła, 200 jałowizny i 200 owiec nie traktem wielkim, lecz wąską drożyną przez dąbrowę i zboża kolibabinieckie (przekopaną przez ekonoma), wyrządzając szkody w zbożach i sianożęciach i wbrew rezolucji ekonoma zawrócił bydło na grunty Kolibabiniec. 27 X 1769 Zawadzki z podwodami umańskimi chciał przejść tą drożyną, kazał zasypać przekop, pobił wysłanych kozaków pikowskich, a ekonoma Poznańskiego, który przyjechał bez broni uspokoić tumult, kozacy otoczyli pikami i ciężko zranili w głowę i kark, tak że spadł z konia; Zawadzki, sądząc, że ekonom zabity, uciekł z kozakami do Janowa. Ekonom kazał zatrzymać porzucone podwody w zamku pikowskim, zapewniając ludziom i bydłu utrzymanie, i wypuścił je bez szkody na żądanie Korzeniowskiego, plenipotenta wojewody kijowskiego. Komparent zastrzega pryncypałowi prawo dochodzenia krzywd. Woźny generalny Jakub Janczewski [?] w obecności Jana Lewickiego [?] i Józefa Jaworskiego zeznał, że 27 X 1769 we dworze pikowskim zastał ekonoma Poznańskiego ciężko chorego, z raną na wierzchu głowy aż do kości i drugą na karku za prawym uchem, oraz w chacie wójta Jakowa Marczuka – z dwiema ranami na głowie i zbitą prawą ręką; obaj twierdzili, że rany zadali ludzie umańscy. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.
Akt nr 454
Relacja woźnego Jakowa [?] Kaczerańskiego [?] o areszcie Kozłowskiego, dyspozytora dóbr Łozowa [?], w Winnicy (jurydyka oo. dominikanów) na żądanie Andrzeja Trzecieskiego, chorążego chełmińskiego [?]
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data18 XII 1769, Winnica (czynność woźnego: 18 XII 1769, Winnica)
Karty / skanyk. 271v (skan 0274, strona lewa)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 271v (skan 0274, strona lewa)
1Arest Urod. Kozłowskiego w Winnicy
2ad Jnstantiam W. Trzecieskiego.
3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego
4Miesiąca Decembris Osmnastego Dnia.
5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winnickiemi y przedemną
7Przysięgłym Stanowszy oczewisto Woźny Gnał Wwa Bracł. y Jnnych
8Opatrzny Jakow [?] Kaczerański [?] w moc wierney Rell. Swoiey dobrowol-
9nie zeznał, Jż on z Rekwizycyi Wiell. Andrzeja Trzecieskiego Chor.
10Chełmińskiego [?] Anno Currenti Die Decima Octava Decembris zie-
11żdżał do Dobr Miasta Winnicy na Część y Jurydykę WWOO. Domini-
12kanow tamże będącą, gdzie zastawszy Urod. Kozłowskiego przedtym
13Dyspozytora Dobr Łozowy [?] ze wszystkim Jego Sprzętem y maią-
14tkiem u Woyta y Gromady Jurysdyki tey że Dominikańskiey z racyi
15przez tegoż Urod. Kozłowskiego z Dyspozycyi maiącey się w Dobrach
16Wsi Łozowey [?] niewydaney Kalkulacyi Arestował, y prawnie
17przyporęczył, ktory Arest dobrowolnie iest przyięty, a tak Woźny
18Tenże Urod. Józefem [?] y Kazimierzem Pikułowiczem [?] Woyciechem [?]
19Maciejkiewiczem [?] do Tego Aktu użytemi Oświadczywszy się tego przy-
20byś [?], y tego Arestu Zeznał Relacyą. De quo Consequenter Mtlis Rell. Mtlis
21qui Supra Scribendi Jgnarus Crucem posuit (+).
Objaśnienia i tłumaczenia
Skróty: „Chor. Chełmińskiego [?]” – tytuł niepewny (może „Chorąży Chełmski”); „Gnał” – generalny; „Mtlis” – ministerialis (woźny); „Jurydyka WWOO. Dominikanów” – jurydyka (osobna jurysdykcja) oo. dominikanów w Winnicy. Łacina: „ad instantiam” – na żądanie; „anno currenti die decima octava Decembris” – w roku bieżącym dnia 18 grudnia; „de quo consequenter ministerialis relationem …” – o czym następnie woźny relację [złożył]; woźny … nie umiejąc pisać postawił krzyż. Niepewne: imię i nazwisko woźnego („Jakow [?] Kaczerański [?]”), nazwa dóbr („Łozowa [?]”), imiona świadków („Józef [?]”, „Kazimierz Pikułowicz [?]”, „Wojciech Maciejkiewicz [?]”).
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
18XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Jakow [?] Kaczerański [?] zeznał, że tego dnia na żądanie Andrzeja Trzecieskiego, chorążego [chełmińskiego?], zjechał do Winnicy na część i jurydykę oo. dominikanów i u tamtejszego wójta i gromady obwieścił areszt na Kozłowskim, dawnym dyspozytorze dóbr Łozowa [?], wraz z jego sprzętami i majątkiem, z powodu niezłożenia przez niego rachunków z dyspozycji tymi dobrami; areszt przyjęto dobrowolnie. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.
Akt nr 455
Relacja woźnego Jakuba Drazdenki [?] o areszcie Smulskiego [?], gubernatora strzyżawskiego, i dworu w Strzyżawce za zabór Cygana kowala z Gruszki [?] (klucz strzyżawski) na żądanie Aleksandra z Kozarzewa Borzęckiego, podstolica …[?], imieniem Marcina i Franciszka Gruszeckich [?]
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data18 XII 1769, Winnica (czynność woźnego: 14 XII 1769, Strzyżawka)
Karty / skanyk. 271v (skan 0274, strona lewa – dół) – k. 272 (skan 0274, strona prawa – góra)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 271v (skan 0274, strona lewa)
1Arest Urod. Smulskiego y Cygana w
2Strzyżawce ex Parte JW. Borzęckiego.
3Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego
4Miesiąca Decembris Osmnastego Dnia.
5Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodz. Winnic. y przedemną
13ziezdżał do Dobr Miasteczka Strzyżawki Wiell. Marcina Chorążego
14Winnic. y Franciszka Podstolego Bracł. Podstarościch [?] y Grod. Winnic.
15Gruszeckich [?] Braci między Sobą rodzonych Dziedzicznych, gdzie
16będąc we Dworze tameyszym Cygana Kowala w Dobrach Wsi
17Gruszce [?] do Klucza Strzyżawskiego należących mieszkaiącego, y Ka-
18rnia [?] Starozakon[nego] Moszka Arędarza Przytuckiego [?], tamże w Dawro-
19wce [?] z rozkazu Urz. Smulskiego Gubernatora Strzyżawskiego przez
20Tegoż Cygana zagrabionego, a Tegoż Urz. Smulskiego, a zaś Urz.
21Smulskiego Gubernatora Tenże Zabor uczyniącego u Woyta niel[…]
22[…]żen [?] y Gromady tameyszych Strzyżawieckich […] Arestował y pra-
23wnie przyporęczył, Ktory Arest dobrowolnie iest na Swoich przyię-
24ty miesiącach [?], a Tenże Woźny tak we Dworze, jako też u Woyta
25y Mieszczan y Gromady Szlachtą Urz. Alexandrem Brzęckim [?]
26y Woyciechem Piechockim do tego Aktu użytemi Sobie na Się
27[…] […] […] […] […]
k. 272 (skan 0274, strona prawa)
1[…]dym mieyscu wyż wyrażonym przytomnemi Oświad-
2czywszy się przybył y tego Arestu Zeznał Relacyą. De quo
3Praesens Eiusdem Mtlis Rell. Mtlis qui Supra ignarus Scriben-
4di Crucem posuit (+).
Objaśnienia i tłumaczenia
Ostatnie wiersze k. 271v wyblakłe; od k. 272 inna (staranniejsza) ręka. Skróty: „Gnał” – generalny; „Chorąży Winnic.” – chorąży winnicki; „Podstoli Bracł.” – podstoli bracławski; „Mtlis” – ministerialis (woźny). Niepewne: nazwisko woźnego („Drazdenko [?]”), nazwisko rekwirenta i jego tytuły („Borzęcki z Kozarzewa, podstoli [?] … starosta przemyski [?] i dołhowski [?]”), nazwisko Gruszeckich [?] (dziedzice Strzyżawki), „Starozła [?] Korczyngo [?] Moszka Arędarza Przytuckiego [?]” (zapewne „Starozakonnego [Żyda] Moszka, arendarza …”), „Gruszce [?]”, „Dawrowce [?]”, „Smulski [?]”, świadkowie („Aleksander Brzęcki [?]”, „Wojciech Piechocki”). Łacina: „de quo praesens eiusdem ministerialis relatio; ministerialis qui supra ignarus scribendi crucem posuit” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; woźny wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
18XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generalny województwa bracławskiego Jakub Drazdenko [?] zeznał, że 14 XII 1769, na żądanie złożone imieniem Aleksandra z Kozarzewa Borzęckiego, podstolego […], starosty [przemyskiego? i dołhowskiego?], a także Żyda Moszka, arendarza [przytuckiego?], zjechał do miasteczka Strzyżawka, dziedzicznych dóbr braci Marcina, chorążego winnickiego, i Franciszka, podstolego bracławskiego, Gruszeckich [?], i we dworze obwieścił areszt na Cyganie kowalu, mieszkającym we wsi Gruszka [?] należącej do klucza strzyżawskiego, zagrabionym na rozkaz Smulskiego [?], gubernatora strzyżawskiego, oraz na samym gubernatorze Smulskim jako sprawcy zaboru; areszt oddał pod dozór wójta i gromady strzyżawskiej, którzy go przyjęli dobrowolnie. Świadkami byli Aleksander Brzęcki [?] i Wojciech Piechocki. Woźny, niepiśmienny, postawił krzyż.
Akt nr 456
Manifestacja (in diligentia) Stanisława Rogowskiego, gubernatora Bortnik i Wyszkowiec kasztelana buskiego, z prezentacją i złożeniem w kancelarii grodzkiej rzeczy Jana Mysłowskiego (odebranych po zabiciu syna manifestanta, potem zabranych i zwróconych przez załogę rosyjską) – ze spisem rzeczy
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
25przasnego Garniec z dzięzią [?], pęta żelazne bez
26Klucza na głowach Mydelnicki [?] popsuty, Wędzienie [?]
27Dwie rzemiennych, Szabla prosta z Kapturkiem
28pobielanym y zapcami, Wędzidła od Muszt[ułu?]
29[…], Ustow peristych [?] Para, Byków [?] Para,
30Lnow Dwie, iedna z liczeniem a druga Ja-
31twa [?], Kieliszka płowa y Druga mozgała [?] y
32[reklamant:] Byrich [?]
k. 273v (skan 0276, strona lewa)
1Byrich [?] takowe przed Aktami niniey-
2szemi prezentowane, aby za niesłuszne
3uformowanie pretextu y manifestem
4swoim zabranie tych rzeczy zadanie,
5a w samey istocie przez Załogę Woyska
6Rossyiskiego praevia manuali quietati-
7one wziąć sobie manifestantowi rozkazane,
8tak Sam Urodzony Manifestant iako y
9JW. Pryncypał Onego napaśney nie
10podpadał Jmpetycyi ad Effideiussionem [?]
11tegoż Urz. Jana Mysłowskiego w Kan-
12cellaryi niniejszey zestawił, y oto ia-
13ko sprawiedliwie też rzeczy regestrem
14przy odebraniu od Załogi są opisane,
15po prezentowane y ad Effideiussio-
16nem partis ustawione w całości
17oddał, tak każdego Czasu w każ-
18dym Sądzie y Urzędzie Juramen-
19tem komprobować ofiaruiąc się,
20swoim y Jaśnie Wielmożnego Pry[n]-
21cypała Swego Jmieniem po-
22wtornie w pilności manifestuie
23się. Stanisław Rogowski mpp.
24[reklamant:] Manifestacya JWielm. Piaskowskiego
Objaśnienia i tłumaczenia
Akt w sprawie Wyszkowiec (por. akty 411, 417, 419, 448). Rogowski oświadcza, że rzeczy Jana Mysłowskiego (wymienione w spisie), odebrane przez niego po zabiciu syna Jana Rogowskiego, a potem zabrane przez żołnierza rosyjskiego Wejotowskiego [?] z załogi w Wyszkowcach i wydane manifestantowi za kwitem ręcznym, składa w całości w kancelarii grodzkiej do dyspozycji strony, aby nie narazić się na zarzut przywłaszczenia; z rzeczy tych 6 zł 10 gr znalezione w chustce wydał na ubogich przy proklamacji ciała syna. Spis obejmuje m.in. żupan karmazynowy, kontusz granatowy mundurowy, szubę, pasy, czapkę, obicie, pościel, kufer gdański, ładownice, parę pistoletów, olstra, uprząż, arapniki, kulbakę, sukno, książki (8 sztuk), wiktuały (sadło, polędwice, schaby, kiełbasy, miód), pęta żelazne, szablę. Od k. 272 nowa, staranna ręka. Łacina: „cum praesentatione et repositione rerum” – z przedstawieniem i złożeniem rzeczy; „praevia manuali quietatione” – po uprzednim pokwitowaniu ręcznym; „ad effideiussionem partis” – do poręki (dyspozycji) strony; „komprobować juramentem” – potwierdzić przysięgą. Wiele nazw przedmiotów w spisie niepewnych (oznaczone [?]). Reklamant na dole k. 273v: „Manifestacya JWielm. Piaskowskiego” – nagłówek następnego aktu (nr marg. 451, k. 274).
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
18XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Stanisław Rogowski, gubernator dóbr Bortniki i Wyszkowce Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana buskiego, w imieniu własnym i pryncypała złożył manifestację o pilności: dochodząc prawnie sprawy zabicia swego syna Jana Rogowskiego, przedstawił i złożył w kancelarii grodzkiej rzeczy Jana Mysłowskiego, które odebrał po zabiciu syna, które pod jego nieobecność zabrał żołnierz z załogi rosyjskiej w Wyszkowcach, a następnie załoga zwróciła je manifestantowi za kwitem. Rzeczy opisane rejestrem przez szlachtę (Kazimierza Pawlińskiego i Grzegorza Kosickiego [?]) i opieczętowane – odzież (żupan karmazynowy, kontusz granatowy mundurowy, szuba, pasy, czapka), pościel, obicie, kufer, broń (pistolety, szabla), rzędy końskie, sukno, książki, drobiazgi i wiktuały – oddał w całości do dyspozycji strony, aby nie narazić się na zarzut ich przywłaszczenia, gotów potwierdzić to przysięgą; pieniądze (6 zł 10 gr) z chustki wydał na ubogich przy proklamacji ciała syna.
Akt nr 457
Manifestacja Karola Józefa Domaniewskiego, komisarza dóbr Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, przeciwko Wojciechowi Burbińskiemu, palestrantowi grodzkiemu winnickiemu – egzekucja w Wełniance i Bereziance (starostwo taraszczańskie) przy pomocy żołnierzy regimentarza Stempkowskiego
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data22 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 274 (skan 0276, strona prawa)
Językpol., łac.
Transkrypcja
k. 274 (skan 0276, strona prawa)
1[adnotacja późniejsza nad aktem, drobnym pismem, częściowo nieczytelna:]
2Error [?]
3Wymazuie [?] się [?] uyz [?] z wyrażonymi przy tem Oświadczywszy [?] wszystkie [?]
20czyni przed Aktami niniejszemi użalenie, Iż Kto-
21ry to JmćPan Burbiński roszcząc sobie pretensyą
22o zazabrane rzeczy po Rodzicach Swych w czasie
23Haydamaczyzny y Buntow Chłopskich do Pod-
24danych Wsi Wełnianki y Berezianki w Sta-
25rostwie Taraszczańskiem Dobr JW. Podkomorzego
26Krzemienieck. będących, iakoby przez Tych Poddanych
27bydź mieli zabrane rzeczy, ani JW. Podkomorzy
28Krzemieniecki Pan Tych Dobr, ani niniejszy
29Comparens a Kommissarz nie był przeciwny
30do ułatwienia [?] y uspokojenia byle zadosko-
31natemi [?] dowodami y potwierdzeną Przysięgą
32Super realitatem et Valorem spisanego y
33podanego Regestru Tychże rzeczy, wyrobiw-
34szy Sobie u JW. Stępkowskiego Oboznego Polne-
35go y Regimentarza Ordynans y Żołnierzow
36Dobra Wełniankę y Bereziankę z ostatnią
37opressyą [?] y zniszczeniem Poddanych egzekucyą
38Rubli Trzysta Trzydzieści Tymże Poddanym
39złożyć Sobie y wyłożyć nakazał; JmćPana Guber-
40natora Taraszczańskiego y Jnnych w Areszcie
41z Taraszczy wziętych do Stawiszcz odesłał; o Kto-
42rą tak Surową egzekucyą y zniszczenie Pod-
43danych, iako y o Arestowanie JmćP. Gubernatora
44z innemi, maiąc Sobie oświadczoną w uspokojeniu [?]
45y gdyby się pokazało z następney [?] Jnkwizycyi [?] […]
46upewnić [?], Manifestuie się, Szerzey [?] się do Akt
47powrocić [?]. Karol Józef Domaniewski mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Nazwisko pozwanego (w nagłówku i tekście) rozstrzygnięte wg remanifestacji z 30 XII 1769 (akt 467): Wojciech Ignacy BURBIŃSKI; gubernator taraszczański = Franciszek BIERNACKI. Nad aktem (w górnym marginesie k. 274) późniejsza adnotacja drobną ręką, zaczynająca się od słowa „Error” [?] – zapewne wzmianka o błędzie / skreśleniu lub o relacji (oblacie) związanej z tym wpisem; odczyt bardzo niepewny. Komparent: Karol Józef DOMANIEWSKI, komisarz dóbr Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, starosty taraszczańskiego (por. akty 164, 188, 192, 198, 312–313). JW. Stępkowski (Stempkowski), oboźny polny i regimentarz – zapewne Józef Gabriel Stempkowski, regimentarz wojsk koronnych na Ukrainie w czasie tłumienia koliszczyzny. Stawiszcze – rezydencja/kwatera regimentarza. Kwota 330 rubli potwierdzona w akcie 467. Łacina: „Comparens” – stawający; „super realitatem et valorem” – co do rzeczywistości i wartości (spisanego rejestru); „Ordynans” – rozkaz (wojskowy). Formuła końcowa – zastrzeżenie prawa szerszego wniesienia sprawy do akt (salvo iure latius ad acta redeundi) [?].
Streszczenie
22XII 1769 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Karol Józef Domaniewski, komisarz dóbr Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, w jego imieniu złożył skargę przeciw Wojciechowi Burbińskiemu, palestrantowi grodzkiemu winnickiemu. Burbiński, roszcząc pretensje o rzeczy po swoich rodzicach, rzekomo zabrane podczas hajdamaczyzny i buntów chłopskich przez poddanych wsi Wełnianka i Berezianka w starostwie taraszczańskim, choć ani podkomorzy, ani komisarz nie odmawiali załatwienia sprawy, byle po udowodnieniu i zaprzysiężeniu rejestru i wartości rzeczy – wyrobił sobie u oboźnego polnego i regimentarza Stempkowskiego rozkaz i żołnierzy, wprowadził ich do Wełnianki i Berezianki, z ostatnim zniszczeniem poddanych ściągnął egzekucją 330 rubli, a gubernatora taraszczańskiego i innych aresztowanych w Taraszczy odesłał do Stawiszcz. Komparent manifestuje się o tę surową egzekucję i aresztowanie, zastrzegając dalsze dochodzenie.
Akt nr 458
Manifestacja Pawła Borkowskiego i Heleny z Miedźwieckich Borkowskiej przeciwko Stanisławowi Miedźwieckiemu, podstolicowi bracławskiemu – o niewydzielenie części spadku po rodzicach (Słobodka Żabokrzycka, Wisdwica [?])
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
35będąc omnino per [eum?] Laesus et Defraudatus [?], uciekaiąc się do
36Swiętey Sprawiedliwości tak o niewydzielenie Dobr Prawem
37natury należących, iako y rzeczy słusznie y rownie należą-
38cych [?], iako y o wyniszczenie [?] Expens na Zbytek [?] Osobę [?] Zrodziczy [?]
39we Obżałowanego poniesionych, Operata Contra [Horrorem?]
40praecipitationem [?] ratione Omissionem [?] Commissionem [?] mea Cuius Summa [?] [manifestat?]
41[…] Salva Manifesti Melioratione [?]. P. Borkowski Pc. [?]
Objaśnienia i tłumaczenia
Pismo drobne, pospieszne, atrament miejscami blady (k. 274v); wiele odczytów niepewnych, zwłaszcza w końcowej formule łacińskiej. Namiestnikiem i wicerejentem jest tu Michał JEDLECKI (por. akty 301–317, 336–349, 412–415), choć w sąsiednich aktach z grudnia występuje Antoni Jałowicki. Słobodka Żabokrzycka – wieś w pow. bracławskim (por. Żabokrzycz, Łuka Żabokrzycka). „Wisdwica” [?] – wieś w pow. łuckim (niezidentyfikowana). Miedźwieccy, podstolowie bracławscy – por. Bal Miedźwiecki (akty 121–160, 278, 354–355, 439). Łacina: „Comparens personaliter” – stawający osobiście; „ut fert fama” – jak niesie wieść; „omnino laesus et defraudatus” [?] – całkowicie pokrzywdzony i oszukany; „salva manifesti melioratione” [?] – z zastrzeżeniem poprawienia (uzupełnienia) manifestu.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
23XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Paweł Borkowski w imieniu własnym i żony Heleny z Miedźwieckich, córki zmarłych Michała i Marianny Miedźwieckich, podstolich bracławskich, dziedziców wsi Słobodka Żabokrzycka (pow. bracławski) i części wsi Wisdwica [?] (pow. łucki), złożył skargę przeciw jej rodzonemu bratu Stanisławowi Miedźwieckiemu, podstolicowi bracławskiemu. Pozwany zagarnął po rodzicach wszystkie sumy, sprzęty, srebra, powozy, konie, stada i inne ruchomości, objął dobra w posiadanie, nie wydzielił siostrze należnej jej równej części, nie pomógł w jej wychowaniu ani nie dał jej nic z majątku, obciążył dobra długami, a podobno zamierza je sprzedać; mimo wielokrotnych upomnień manifestanta (podróże do Leżajska [?]) nie uczynił zadość. Manifestant skarży się o niewydzielenie dóbr i rzeczy, o poniesione koszty i szkody, z zastrzeżeniem uzupełnienia manifestu.
Akt nr 459
Remanifestacja Józefa Kaczorowskiego, plenipotenta Stanisława i Urszuli z Nitosławskich Szczeniowskich, podczaszych żytomierskich, starostów trechtymirowskich, przeciwko Antoniemu i Joannie z Nitosławskich Pruszyńskim, łowczym trembowelskim – o Bochenniki (klucz siedliski)
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data23 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 274v (skan 0277, strona lewa – dół) – k. 276 (skan 0278, strona prawa – góra)
24wyrobionego y wymożonego sinè scitu Illustris Prin-
25cipali Generosi Comparentis Scriptu, nomine
26Quorum suprà contrà praenominatos Jnculpatos
27salva manente huius manifestationis, si opus
28fuerit melioratione, iterato manifestatur et
29protestatur.
k. 276 (skan 0278, strona prawa – góra)
1protestatur Vice Jozef Kaczorowski mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Remanifestacja przeciw manifestowi z 5 X 1769 złożonemu w imieniu Pruszyńskich przez Jana Bala Miedźwieckiego (akt 354; por. też 355, 359, 362–364). Wyrażenie „Zamęż” [?] w wierszu „iako y Jnni Zamęż Possessorowie” – odczyt dosłowny, sens niejasny (może „zastawni”). Łacina: „contra manifestationem die quinta Octobris anno 1769 … factam remanifestando” – remanifestując przeciw manifestacji uczynionej 5 października 1769; „ad mentem” – według treści (kontraktu); „benevole” – dobrowolnie; „cribrose” [?] – (?) skrupulatnie / zawile; „et praecipue o nieważność subdole wyrobionego i wymożonego sine scitu Illustris Principali Generosi Comparentis scriptu” – a zwłaszcza o nieważność podstępnie wyrobionego i wymuszonego bez wiedzy jaśnie wielmożnego pryncypała urodzonego komparenta skryptu; „nomine quorum supra contra praenominatos inculpatos, salva manente huius manifestationis, si opus fuerit, melioratione, iterato manifestatur et protestatur” – w imieniu tych, co wyżej, przeciw wymienionym obwinionym, z zastrzeżeniem w razie potrzeby poprawienia tej manifestacji, ponownie manifestuje się i protestuje; „Vice” – w zastępstwie. „Recess” – rezygnacja / odstąpienie od kontraktu zeznane w grodzie.
Streszczenie
23XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Józef Kaczorowski, generalny plenipotent Stanisława i Urszuli z Nitosławskich Szczeniowskich, podczaszych żytomierskich, starostów trechtymirowskich, dziedziców klucza siedliskiego, remanifestował przeciw manifestowi z 5 X 1769, złożonemu w imieniu Antoniego i Joanny z Nitosławskich Pruszyńskich, łowczych trembowelskich. Według niego Pruszyńscy, po wypuszczeniu im kontraktem wsi Bochenniki w kluczu siedliskim, trzymali ją bez przeszkód przez dwa lata, pobierając dochody; w trzecim roku, gdy w kraju zaczęły się rozruchy, dobrowolnie odstąpili od kontraktu i zeznali recess w grodzie, po czym znów wtrącali się do dóbr i używali ludzi do robocizn. Teraz twierdzą fałszywie, że zostali z dóbr wyrugowani, a wymusiwszy na pani Szczeniowskiej skrypt na sumę z kontraktu z terminem zapłaty, której w terminie nie odebrali, domagają się prowizji. Komparent remanifestuje się, zwłaszcza o nieważność skryptu wyłudzonego bez wiedzy pryncypała.
Akt nr 460
Manifestacja (in diligentia) Jakuba Malickiego w imieniu Ewy z Żukowskich Wróblewskiej, wdowy po Józefie Wróblewskim, stolniku inowrocławskim, i jej małoletniej córki Teresy – z wpisaniem poprawionej relacji woźnego Grzegorza Lewickiego o intromisji do wsi Iwanowce (pow. winnicki, klucz szpikowski)
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data23 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 276 (skan 0278, strona prawa) – k. 277 (skan 0279, strona prawa – góra)
Językpol., łac.
Transkrypcja
k. 276 (skan 0278, strona prawa)
1Maa nomine Wiel. Wro-
2blewskich Stolnc. Jnowrocł.
3in Diligentia cum Jnserta
4Jntromissione melioranda
5Defectus anterioris Jntromi-
6ssionis.
7Roku Tysiąc, Siedmset, Szesćdziesiąt Dziewiątego
8Miesiąca Decembris, Dwudziestego Trzeciego Dnia.
9Przed Urzędem y Aktami niniejszemi Grodzkiemi Win-
10nickiemi y przedemną Michałem Jedleckim Namie-
11snikiem Burgrabstwa y Vice Regentem Grodzkim
12Winnickim. Osobiscie Stawiwszy się Urodzony
13JmćPan Jakob Malicki Jmieniem, y z wyraźne-
14go Zlecenia Wielmożney Jeymości Pani Ewy z Żu-
15kowskich Wroblewskiey Stolnikowey Jnowro-
16cławskiey, niegdy Wielmożnego JmćPana Jozefa
17Wroblewskiego Stolnika Jnowrocławskiego
18pozostałey Małżonki Wdowy Matki, y Wiel-
19możney Jeymć Panny Teressy Wroblewskiey
20Stolnikowny Jnowrocławskiey tegoż Swiętey
21Pamięci Wielmożnego Jozefa Wroblewskie-
22go Stolnika Jnowrocławskiego in minoren-
23nitate zostaiącey Corki Pryncypałek swoich
24czyniący manifestował, to Urzędowi niniejszemu
25[reklamant:] y do wiadomosci
k. 276v (skan 0279, strona lewa)
1y do wiadomosci doniosł, Jż Opatrzny Grzegorz Le-
2wicki Woźny Generał Woiewodztwa Bracław-
3skiego y Jnnych będąc rekwirowany od tychże
4Wielmożnych Comparentis Pryncypałek do ob-
5wołania Jntromissyi w Dobra wieś Jwanowce
6w Woiewodztwie Bracławskim, a Powiecie
7Winnickim leżące, Possessyi Tegoż Swiętey Pamię-
8ci Wielmożnego niegdy Stolnika Jnowrocławskie-
9go Zastawney podległe, a na niniejszego Compa-
10rentis Pryncypałki Prawem Natury po Smier-
11ci onegoż spadłe, niemiawszy w tym do stateczney [?]
12in forma non sufficienter w Grodzie niniey-
13szym Winnickim Roku terazniejszego Tysiąc Siedm-
14set Szesćdziesiątego Dziewiątego, Dnia Czternastego Kwie-
15tnia Jntromissyi Relacyą zeznał, ktorey teraz melioran-
26co y otrzymali. De quo praesens Eiusdem Ministerialis Relatio.
27Ministerialis qui Supra ignarus Literarum Signum Crucis
28Sanctae posuit. Grzegorz Lewicki ✠
Objaśnienia i tłumaczenia
Akt uzupełniający (melioratio) wadliwą relację intromisyjną zeznaną w grodzie winnickim 14 IV 1769. Intromisja (wwiązanie) nastąpiła 13 IV 1769. Wróblewscy, stolnikowie inowrocławscy, trzymali wieś Iwanowce (pow. winnicki, klucz szpikowski) w zastawie (iure obligatorio); po śmierci stolnika Józefa wdowa Ewa z Żukowskich – na mocy zapisu wzajemnego dożywocia zeznanego w grodzie bracławskim w piątek nazajutrz po Wniebowstąpieniu 1765 r. (tj. 17 V 1765) – i małoletnia córka Teresa – prawem natury (dziedziczenia) – zostały wwiązane w posiadanie. Odręczna inicjał „R” z ozdobnym zawijasem na początku aktu. Łacina: „in diligentia cum inserta intromissione melioranda defectus anterioris intromissionis” – w pilności, z wpisaną intromisją dla poprawienia wady wcześniejszej intromisji; „in forma non sufficienter” – w formie niedostatecznej; „vigore juris naturae” – na mocy prawa natury (dziedziczenia); „post fata” – po śmierci; „iure obligatorio” – prawem zastawnym; „nemine impugnante et contradicente” – nikomu się nie sprzeciwiającemu i nie zaprzeczającemu; „copiam actis connotari” – aby kopię wpisano do akt; „ministerialis qui supra ignarus literarum signum crucis sanctae posuit” – woźny wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił znak Krzyża świętego. „Podoręczyznami” [?] – odczyt niepewny (obok „podorożczyzn”).
Streszczenie
23XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Jakub Malicki w imieniu Ewy z Żukowskich Wróblewskiej, wdowy po Józefie Wróblewskim, stolniku inowrocławskim, i jej małoletniej córki Teresy oświadczył, że relacja woźnego Grzegorza Lewickiego o intromisji do zastawnej wsi Iwanowce (woj. bracławskie, pow. winnicki, klucz szpikowski), zeznana 14 IV 1769, była niedostateczna w formie; dla jej poprawienia stawił woźnego, który zeznał, że 13 IV 1769, w obecności szlachty Teodora Bolesty i Aleksandra Przemyskiego, wwiązał wdowę (na mocy wzajemnego zapisu dożywocia zeznanego w grodzie bracławskim w 1765 r.) i córkę (prawem dziedziczenia) w spokojne posiadanie zastawne Iwanowiec ze wszystkimi przynależnościami (pola, poddani, powinności, młyny, arenda karczemna, dwór, browary, lasy itp.), zwołał gromadę, ogłosił nowe posesorki i nakazał posłuszeństwo, przy czym nikt się nie sprzeciwił. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację znakiem krzyża.
Akt nr 461
Manifestacja Jana i Marcina Pawłowskich (w imieniu własnym, Pawła Łotowskiego [?], miecznika winnickiego, posesora Kolibabińców, oraz jego ludzi i gromady) przeciwko Franciszkowi Salezemu Potockiemu, wojewodzie kijowskiemu, Stanisławowi Krzyżanowskiemu i Kozakom umańskim – szkody od pędzonego bydła i napad na dwór w Kolibabińcach; remanifestacja przeciw protestacji Krzyżanowskiego z 10 XI 1769
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data29 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 277 (skan 0279, strona prawa – dół) – k. 278v (skan 0281, strona lewa – góra)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 277 (skan 0279, strona prawa – dół)
1Maa W. Pawłowskich y Jnnych
2pko JW. Potockiemu W. K. y Jnn.
3Roku Tysiąc Siedmset Szesćdziesiąt Dziewiątego
4Miesiąca Decembris Dwudziestego Dziewiątego Dnia.
33wtedy Urod. Dyspozytor zapobiegaiąc całości Pana
34swego, na Gruncie tegoż kilka sztuk bydła do nad-
35grodzenia iakiegożkolwiek z paszy y Jnnych szkod
36zatrzymać usiłował. Potym uczynku swoim Urod.
37Krzyżanowski do większych się sposobiąc, naypier-
38wey wpadszy do Dworu Kolibabinieckiego Dyspo-
39zytora y kogo zastał dyffamował, wykrzykiwał,
40woyskiem odgrażał, y z tym wydawał się, że ia sam [?] tu
41[…] siedem Koliiow y Jednego z nich co moie Żonę y Dzie-
42ci porznął; Na ostatek Dnia następuiącego Żołda-
43kow więcey dziesięciu z Żołnierzem cudzym [?] Jak[im?]
44zachodzi wiadomości za rubla naiętym y wdanym
45na Dwor Kolibabiniecki nasłał, z ktorych nay-
46przod Jeden przybiegłszy hałasow narobił, ponim
47drudzy z owym Żołnierzem na ten czas Komendan-
48tem swoim na tenże Dwor przeraźliwie z Tu-
49multem y krzykiem naiechawszy do Pokoiow
50[reklamant:] wpadli
k. 278 (skan 0280, strona prawa)
1wpadli, strzelbę y broń rożne na stole pokoiowym pokła-
2dli, Kuleszyńskiego Dyspozytora w Detencyą aby nigdzie
3nie wyszedł y wiolencyi nie czynił [?], wzięli, trzymali, a sa-
4mi po gorze [?], sieni, budynku, stayni, wozowni y Jnnych
5y Jnnych przy budynkach łazili, biegali, uwiiaiąc się
6wszędzie, aby co zarwać znaleźli, iako wiele co znaleźli po-
7brali, mleka, masła, obroki, siana y wszelkie żywności
8dawać sobie kazali; Wiel. Jana Pawłowskiego Towa-
9rzysza Komparenta niniejszego do Obozu do Hodni [?]
10iadącego w Kolibabińcach spoczywaiącego, na ow czas
11o mile oddalonego, Wuz naładowany zastawszy do
12szczętu przetrząśli, uzdzienice z koni, Kule y Proch
13z Ładownicy, skałki od pistoletow y Jnne rzeczy po-
14brali, Jnne na zginienie porzucali, strzelbę nabitą
15iaka do Obozu iadącego być powinna gotową powy-
16strzelali, człeka służącego ratyszczami pobili, y w cza-
17le [?] rabowniczy naiazd wyiechali, y tyle czasu tako-
18wym sposobem y pospiechem [?] z hałasem bawili się,
19poki Wiel. Marcin Pawłowski manifestans żad-
20nem sobie znać z Pikowa do Kolibabińcy nieprzy-
21iechał, a gdy przyiechał, tak zaraz Ciż Kozacy rzeczone-
22go Wiel. Marcina Pawłowskiego nic niewinnego
23bez uwagi na Stan Szlachecki za ręce y piersi rę-
24kami swoiemi niedyskretnemi porwawszy mało ko-
25ści nie pogruchotali y palcow nie powytrącali, zna-
26ki iednak przez oppressyą y złośliwe porwanie na rę-
27kach porobili, y na podwodę wrzuciwszy iak więźnia ia-
28kiego, przez trzy mile wieźli y aż w Karczmie Ze-
29mackiey [?] puścili, bydło za spasienie Zbóż y Sianożęci y Jnne szkody
30tak znaczne, spalenie Dębowego Lasu y Jnne szkody
31poczynione na gruncie zatrzymane gwałtownie odebra-
32li, Żołnierza naiętego aby w Drodze y przez całe dro-
33gi naybrzydszemi słowy łaiał namowili, wyuczy-
34li, ktorego Officerem znaiomym w protekcyi
35swoiey nazwali, y Jnne wiolencye dostateczney
36Jnkwizycyi [?] pokazać się maiące poczynili, ktorem ukrzy-
37wdzony WJmćPan Łotowski [?] Miecznik Winnicki
38pierwey niż dziesiątą [?] kwerelę do JWJmćPa-
39na Woiewody Generała Ziem Kiiowskich Listowną
40zanosił, y nietylko sprawiedliwości y satysfakcyi
41[od?] Wiel. Pana, ale y rezolucyi nie odebrał [?],
42[…] z Ludzi tegoż JWiel. Pana [?] […]
43[ode]brał [?], y owszem Urod. Krzyżanowski udaiąc się z spra-
44wą [?] w Swoiey za dobre y wprzody Jnformacye nie-
45prawdziwe oskarżaiąc, iakoby Jemu y Kozakom
46Jnnym będącym krzywda stała, iakoby Wiel.
47Pawłowscy w strzelbę przybrani z Chłopami [a Offi?]-
48cery [?] y Kozakami Pikowskiemi w Pole wyieżdżali,
49y opprymowali, ktorzy niebyli, a Chłopi tylko Ko-
50libabinieccy y obcy dla rozeznania szkod wycho-
51[reklamant:] dzili
k. 278v (skan 0281, strona lewa – góra)
1wychodzili bez cepow [?], iakoby Dyspozytor Syna Urod. Krzy-
2żanowskiego siec [?] chciał, o czym y myśli nie miał, y
3w Jnszych wszystkich Punktach niesłusznie y nieprą-
4wdzie przeciwnie przez protestacyą w Aktach Grodz-
5kich Winnickich dnia dziesiątego Listopada Ro-
6ku terazniejszego uczynioną opisał, y opisali, o co wszy-
7stko niniejsi Comparentes swoim y Jnnych iako wy-
8żey Jmieniem na pko Jaśnie Wiel. JmćPanu Wo-
9iewodzie y Generałowi Ziem Kiiowskich, także
10Ludziom obwinionym świadczą powtornie y prote-
11stuią się. J. Pawłowski. Marcin Pawłowski.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pismo drobne i gęste; wiele odczytów niepewnych. Kontekst: spór o trakt Pików–Janów i przepędzanie bydła oraz podwód umańskich F. S. Potockiego przez okolice Pikowa (por. akty 416, 438, 452, 453; Kolibabińce – też akty 241–280). Akt jest odpowiedzią (remanifestacją) na protestację Stanisława Krzyżanowskiego wniesioną do grodu winnickiego 10 XI 1769. Krzyżanowski, prowadząc z włości i folwarków umańskich ponad 4000 sztuk bydła z eskortą ok. 40 Kozaków umańskich ku Pikowowi, w sierpniu 1769 zboczył z traktu na sianożęci i zasiewy Kolibabińców, które bydło wypasło i stratowało; ludzie jego popalili też część dębiny. Gdy dyspozytor Kuleszyński z Kajetanem Łozińskim upominali się o odszkodowanie, Łoziński został trzykrotnie uderzony ratyszczem przez Kozaka, a próbę zatrzymania kilku sztuk bydła jako zastawu Krzyżanowski pomścił: najpierw zelżył dyspozytora w dworze i odgrażał się wojskiem (chwaląc się, że zabił siedmiu koliiwców, w tym tego, który zamordował jego żonę i dzieci [?]), a nazajutrz nasłał kilkunastu żołdaków z najętym żołnierzem jako komendantem, którzy zajęli dwór, aresztowali dyspozytora, splądrowali zabudowania, przetrząsnęli wóz towarzysza Jana Pawłowskiego jadącego do obozu, a Marcina Pawłowskiego, przybyłego z Pikowa, pobili, wywieźli jak więźnia trzy mile i porzucili w karczmie [Zemackiej?]; odbili też zatrzymane bydło. Łotowski [?], miecznik winnicki, bezskutecznie wielokrotnie pisał ze skargą do wojewody kijowskiego. Nazwisko posesora Kolibabińców („Łotowski”) i tytuł Jana Pawłowskiego („Skarbnik Łukowski” [?]) – odczyt niepewny. „Hodnia” [?] – może miejsce obozu wojskowego. Łacina: „comparentes personaliter” – stawający osobiście; „detencya” – zatrzymanie, areszt; „kwerela” – skarga.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
29XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, bracia Jan Pawłowski (towarzysz znaku pancernego starosty smotryckiego) i Marcin Pawłowski (stolnikowicz chełmiński) w imieniu własnym, Pawła Łotowskiego [?], miecznika winnickiego, posesora wsi Kolibabińce, jego ludzi Kajetana Łozińskiego i administratora Kuleszyńskiego oraz pokrzywdzonej gromady Kolibabińców, złożyli manifestację przeciw Franciszkowi Salezemu Potockiemu, wojewodzie kijowskiemu, Stanisławowi Krzyżanowskiemu i ok. 40 Kozakom umańskim. W sierpniu 1769 Krzyżanowski, pędząc ponad 4000 sztuk bydła z dóbr umańskich ku Pikowowi, zboczył z traktu na pola Kolibabińców; bydło wypasło i stratowało sianożęci i zboża, a ludzie popalili dębinę. Żądających odszkodowania pobito, a po zatrzymaniu kilku sztuk bydła jako zastawu Krzyżanowski nasłał na dwór kilkunastu żołdaków, którzy uwięzili dyspozytora, plądrowali dwór i zabrali żywność, przetrząsnęli wóz Jana Pawłowskiego, Marcina Pawłowskiego pobili i wywieźli trzy mile od wsi, i odbili bydło. Skargi do wojewody pozostały bez odpowiedzi, a Krzyżanowski w protestacji z 10 XI 1769 przedstawił sprawę fałszywie, oskarżając Pawłowskich o napaść. Komparenci powtórnie protestują przeciw wojewodzie i obwinionym.
Akt nr 462
Relacja woźnego Szymona Podgórskiego z wizji prosa spasionego przez bydło poddanych Ruszkowskiego, podczaszego łuckiego, na gruntach części Sutysk (ad affectationem Marianny z Szawłowskich Brudzewskiej i Antoniego Szawłowskiego) oraz z aresztu dwóch poddanych
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data30 XII 1769, Winnica (wizja 23 XII 1769)
Karty / skanyk. 278v (skan 0281, strona lewa) – k. 279 (skan 0281, strona prawa – góra)
11y Jnn. opatrzny Symon Podgurski, qui sua verba ac
12fidelis Relationis Latam publice liberequae recognovit,
13Jż on Roku Tysiąc, Siedemset, Szesćdziesiąt Dziewiątego
14Die vigesima tertia Decembris na Affektacyą y prawną
15rekwizycyą Wiel. JmćPani Maryanny Brudzew-
16skiey [?] Skarbnikowey Trembowelskiey y Wiel. An-
17toniego Szawłowskiego Łow. Przem. [?] y Komor. Gran. Ha-
18lic. [?] Dobr Części Letney [?] dzierżawy Possessorow
19zjeżdżał na grunta Wiel. Jchmć Affektantow w przy-
20tomności Jchmosciow Panow Michała Soszyń-
21skiego y Konstantego Jaworskiego, gdzie zjechawszy
22widział y oglądał Prosa w kopach złożonego Łeb[?]-
23nego [?] kop Trzydzieści przez puszczania pustopasz bydła
24Ludzi Poddanych Wiel. JmćPana Ruszkowskiego
25Podczaszego Łuckiego spasionego y wniwecz startego, tu
26Dziesięć na połowach po trzech Kopach Leżących [?]
27spasienie y zdeptanie, co widziawszy y urzędownie
28oglądawszy, oświadczywszy się tąż Stroną Szlachty,
29ztamtąd odiechał, y w czasie terazniejszym, tojest Dnia
30trzydziestego Decembris Tysiąc, Siedemset, Szesćdziesiąt
31Dziewiątego Roku tenże Woźny z tąż sobie przy-
32daną Szlachtą prawowitych na affektacyą wyż
33wyrażonych Wiel. Affektantow Romana y Micha-
34ła Bewluka [?] u Wiel. JmćPana Ruszkowskiego
35[reklamant:] Podczaszego Łuckiego
k. 279 (skan 0281, strona prawa – góra)
1Łuckiego [?] Pana aresztował y w grzywnach prawnych przyporęczył [?],
2czy ktory to Areszt benevole tenże Wiel. JmćPan Pod-
3czaszy Łucki na wyżey wyrażonych ułożony przyią-
4wszy do rozprawy prawney dotrzymać deklarował
5y submittował się, w czym tenże Woźny tez wyrażo-
6ną wiziy Stroną Szlachty oświadczywszy się, ztam-
7tąd odiechał, y tu do Acta przybywszy przedemną
8Urzędem takie wiziy iako y aresztu prawdziwey
9uczynił y zeznał Relacyą. De quo praesens Minis-
10[teria]lis Relatio. Mis. Qui supra ignarus Literarum Crucem San-
11[ctam] posuit. Szymon Podgurski ✠
Objaśnienia i tłumaczenia
Nagłówek marginalny trudny do odczytania („na Grontach Lełnickich [?]”, „Brudzewskiey [?]”, „Aresto Słopow [?]”). Dobra: część wsi Letnica [?] w dzierżawie skarbnikowej trembowelskiej Marianny Brudzewskiej [?] i Antoniego Szawłowskiego [?] (tytuły rozstrzygnięte wg aktu 464: łowczy przemyski, komornik graniczny halicki). Areszt – zatrzymanie dwóch poddanych (Roman i Michał Bewluk [?]) jako rękojmi wynagrodzenia szkody; podczaszy łucki Ruszkowski dobrowolnie (benevole) przyjął areszt i zobowiązał się stanąć do rozprawy. Łacina: „qui sua verba ac fidelis relationis latam publice liberaque recognovit” – który swe słowa i wydaną wierną relację publicznie i dobrowolnie uznał; „die vigesima tertia Decembris” – 23 grudnia; „benevole” – dobrowolnie; „submittował się” – poddał się; „ministerialis qui supra ignarus literarum crucem sanctam posuit” – woźny wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił znak Krzyża świętego.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
30XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, woźny generał województwa bracławskiego Szymon Podgórski zeznał relację, że 23 XII 1769, na wniosek Marianny z Szawłowskich Brudzewskiej, skarbnikowej trembowelskiej, i Antoniego Szawłowskiego, łowczego przemyskiego, dzierżawców części dóbr Letnica [?], w obecności szlachty Michała Soszyńskiego i Konstantego Jaworskiego, oglądał na ich gruntach 30 kop prosa spasionego i stratowanego przez puszczone samopas bydło poddanych Ruszkowskiego, podczaszego łuckiego. 30 XII ten sam woźny z tą samą szlachtą aresztował u Ruszkowskiego i oddał pod rękojmię grzywien prawnych [?] dwóch jego poddanych (Romana i Michała Bewluków [?]); podczaszy dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się stanąć do rozprawy. Woźny podpisał relację znakiem krzyża.
Akt nr 463
Protestacja Ignacego Radanowicza w imieniu ks. Hieronima Lubartowicza Sanguszki, starosty czerkaskiego, przeciwko Ludwikowi Konstantemu Platerowi, wojewodzie mścisławskiemu, i Klementowi, gubernatorowi kalnickiemu – wyrąb lip w lesie krasniańskim, zagrabienie rusznicy, wdzieranie się w grunty ilinieckie
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
16ie się o to: Jż Przysiężny [?] y Jnni Ludzie Kalniccy kil-
17ka zebrawszy y na Urod. JmćPana Sadowskiego
18Leśniczego y pobereżnikow Krasniańskich przy-
19sposobiwszy [?] się zuchwale w Las Krasniański przy
20Jaroszowey polanie będący kopcami niedawnemi
21od gruntu Kalnickiego odgraniczony wiechali y tam
22Lip kilkadziesiąt zciowszy, Łuby poobdzierali, z tych
23urodzony JmćPan Klement na zachodzące rekwizy-
24cye sprawiedliwości nieuczynił, procz tego rącznicę [?]
25Hryćka Krasnoszczoki Poddanego Krasniańskiego
26u Słuszarza w Parchamowie [?] będącą zagrabić ka-
27zał, y też na prozby czynione oddać niechce, a prze-
28to Ludzie Kalniccy Ludzi tak Krasniańskich iako
29też y Jlinieckich, Jabłonowickich y Dombro-
30wieckich krzywdzą, Pola Sianożęci onym odbiera-
31ią bez boiaźni nagany oto od zwierzchności swoiey
32y tym sposobem w Grunta Jlinieckie coraz głę-
33biey wdzieraią. Przeto teraz stawaiący o też gra-
34[reklamant:] bież
k. 279v (skan 0282, strona lewa – góra)
1grabież, pustoszenie Lasu, co dzień wdzieranie się w grunta y niecży-
2nienie sprawiedliwości protestuie się. Dixi [?] Jgnacy Ra-
3danowicz mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Kolejny akt sporu Sanguszków (klucz iliniecki: Ilińce, Krasne [?], Jabłonowica, Dąbrowa [?]) z Platerami (klucz kalnicki) – por. akty 186, 193, 204, 210–211, 306, 325–327, 357. Hieronim Janusz Sanguszko (w rkp. „Hieronym Lubartowicz Sanguszko”), starosta czerkaski, marszałek [w. lit.] („JOX. Sanguszka M.”). Ludwik Konstanty Plater – wojewoda mścisławski. „Rącznica” – zapewne rusznica (broń palna) poddanego Hryćka Krasnoszczoki, oddana do naprawy ślusarzowi. „Łuby” – łyko, kora lipowa. „Przysiężny” [?] – może urzędnik gromadzki (wójt przysiężny) albo nazwisko. Łacina: „Prott.” = protestatio; „JOX.” – Jaśnie Oświecony Xiążę.
Streszczenie
30XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Ignacy Radanowicz w imieniu ks. Hieronima Lubartowicza Sanguszki, starosty czerkaskiego, protestował przeciw Ludwikowi Konstantemu Platerowi, wojewodzie mścisławskiemu, i Klementowi, gubernatorowi kalnickiemu: przysiężny [?] i inni ludzie kalniccy, przygotowawszy się na leśniczego Sadowskiego i pobereżników krasniańskich, wjechali zuchwale do lasu krasniańskiego przy Jaroszowej polanie (niedawno odgraniczonego kopcami od gruntów kalnickich), ścięli kilkadziesiąt lip i obdarli z nich łyko; gubernator na żądania sprawiedliwości jej nie uczynił, a ponadto kazał zagrabić rusznicę [?] poddanego krasniańskiego Hryćka Krasnoszczoki, pozostawioną u ślusarza w Parchamowie [?], i nie chce jej zwrócić. Ludzie kalniccy krzywdzą poddanych krasniańskich, ilinieckich, jabłonowickich i dąbrowieckich, odbierają im pola i sianożęci i bez obawy nagany od zwierzchności coraz głębiej wdzierają się w grunty ilinieckie. Radanowicz protestuje o grabież, pustoszenie lasu, wdzieranie się w grunty i odmowę sprawiedliwości.
Akt nr 464
Manifestacja Marianny z Szawłowskich Brudzewskiej, skarbnikowej trembowelskiej, w imieniu własnym i brata Antoniego Szawłowskiego, łowczego przemyskiego, komornika granicznego halickiego (część Letnicy [?]), przeciwko Piotrowi i Wiktorii ze Skopowskich Pasterskim, cześnikom sanockim – napastowanie arendarzy, najście na dwór, zabór rzeczy i siana
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data30 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 279v (skan 0282, strona lewa) – k. 280 (skan 0282, strona prawa – góra)
36y śmiał [?] Poddanym aby żadnego posłuszeństwa nie mie-
37li y żadnych powinności nieczynili surowie zakazuią,
38Tudzież zebrawszy Ludzi swoich na Dwor Wiel. Sta-
39waiącey napaść y napadłszy Pistoletow trzy, Kulba-
40kę, Klacz roboczą iedną y Jnnych wiele rzeczy w cza-
41sie sprawy osobliwym Regestrem spisać się maią-
42cych zabrać ważyli się, y dotychczas za wielu rekwi-
43zycyami oddać niechcą, czym niekontentuiąc się Jm-
44mediatè przed Świętym Bożego Narodzenia zpę-
45dziwszy Ludzi swoich w podwody, Stog Siana netez-
46ny [?] wartuiący Złotych Polskich Sto dwadzieścia
47[reklamant:] zabrał
k. 280 (skan 0282, strona prawa – góra)
1przez co chudoba z głodu zdychać może, y posłanego z
2Aresztem Woźnego ze Szlachtą swymi bić chciał y wy-
3ganiał, y Jnnych wiolencyi y krzywd niezmożnych
4naczyniawszy, z części wyrzucić y odebrać przechwala się,
5o co wszystko zapobiegaiąc dalszym Jnkonweniency-
6om y naiazdom y gwałtom powtore tak swym
7WJmćPani Stawaiąca, iako y Wiel. JmćPana Łowcz.
8Prze. Komor. Granic. Halic. Jmieniem manife-
9stuie y Protestuie się prosząc do Akt tey Kopiy
10przyięcie. Maryanna Brudzewska. Jozef Ka-
11czorowski w Assystencyi mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Data dzienna w nagłówku odczytana „Dwudziestego” [?] – akt wpisany między aktami z 30 XII, więc być może „Trzydziestego”. Nazwisko manifestantki: w nagłówku „Brudzeskiey”, w tekście „Brudzińska” [?], w podpisie „Brudzewska”. Por. akt 462 (wizja spasionego prosa na gruntach tych samych dóbr, areszt poddanych Ruszkowskiego). Arendarze karczmy byli zmuszani przez Pasterskich do płacenia im raty i zrezygnowali z kontraktu. Łacina: „vigore praw” – na mocy praw; „immediate” – bezpośrednio; „inkonwenienc[ja]” – niedogodność, krzywda. „Stóg siana netezny [?]” – wyraz niejasny. Asystent „Ł. G.” [?] – może łowczy [?].
Streszczenie
30[?] XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Marianna z Szawłowskich Brudzewska, skarbnikowa trembowelska, w asystencji Józefa Kaczorowskiego, w imieniu własnym i brata Antoniego Szawłowskiego, łowczego przemyskiego, komornika granicznego halickiego, dziedziców i posesorów części Letnicy [?] (woj. bracławskie, pow. winnicki), złożyła manifestację przeciw Piotrowi i Wiktorii ze Skopowskich Pasterskim, cześnikom sanockim. Pasterscy, nie mając żadnego prawa do tej części, od wiosny wtrącali się do arendy, przeszkadzali w spłacie rat, grozili arendarzom więzieniem i biciem i zmuszali ich do płacenia sobie, aż ci zerwali kontrakt; gdy manifestantka poprosiła o zaprzestanie gwałtów, znieważyli ją; zakazali poddanym posłuszeństwa, najechali dwór i zabrali trzy pistolety, kulbakę, klacz roboczą i inne rzeczy, a tuż przed Bożym Narodzeniem zabrali stóg siana wart 120 zł, wypędzili woźnego z aresztem i odgrażają się wyrzuceniem jej z części. Manifestantka protestuje się i prosi o przyjęcie kopii do akt.
Akt nr 465
Relacja woźnego Szymona Podgórskiego z aresztu poddanych Pasterskich, cześników sanockich, w Letnicy [?] (ad affectationem Marianny Brudzewskiej i Antoniego Szawłowskiego)
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data30 XII 1769, Winnica (areszt 3 [?] XII 1769)
Karty / skanyk. 280 (skan 0282, strona prawa)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 280 (skan 0282, strona prawa)
1Areszt Ludzi w Letnicy [?] ad Affectn.
2Brudzewskiey y Jnnych
3Roku Tysiąc Siedemset Siedemdziesiątego [sic]
4Miesiąca Decembris Trzydziestego Dnia.
5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz-
6kiemi Winnickiemi y Przedemną Michałem Je-
7dleckim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim
8Winnickim y Vice Regentem Stanowszy Ocze-
9wisto Woźny Gen. Woiew. Bracł. y Jnn. opatrzny
10Szymon Podgurski w moc wierney Relacyi swoiey
11Jawnie, ustnie y dobrowolnie zeznał, Jż on Roku
12Tysiąc, Siedemset, Szesćdziesiąt Dziewiątego Dnia
13Trzeciego [?] Decembris na Affektacyą Wiel. JmćPani
14Maryanny Brudzewskiey Skarb. Trebo.
15y Wiel. JmćPana Antoniego Szawłowskiego Łowcz.
16Przem. Komor. Gran. Halic. maiąc przy sobie Stro-
17nę Szlachty Urod. Jchmć Panow Michała Szo-
18szyńskiego y Konstantego Jaworskiego do tego
19Aktu sobie przydanych był w Dobrach Wsi Let-
20nicy [?] na Części Wiel. Jchmć PP. Pasterskich Cześn.
27wnach Prawnych przyporęczył [?], ktory to Areszt
28Wiel. Jchmć benevole przyiowszy do rozprawy
29Prawney Aresztowanych dotrzymać deklaro-
30wali y submittowali się, w czym tenże Woźny
31tąż Stroną Szlachty sobie przytomną oświad-
32czywszy się, ztamtąd odiechał y tu do Akt przy-
33bywszy przedem Urzędem prawdziwego Aresztu
34swego uczynił y zeznał Relacyą. De quo praesens
35Quidem [?] Mlis. Rt. Mlis ignarus Literar.
36Crucem Sanctam posuit. Szymon Podgurski ✠
Objaśnienia i tłumaczenia
Por. akty 462 i 464 (spór Brudzewskiej i Szawłowskiego z Pasterskimi o część wsi Letnica [?]; nazwa wsi niepewna – w akcie 462 „Grunta Lełnickie [?]”, w 464 „Części Letney [?]”). W dacie rocznej pisarz omyłkowo napisał „Siedemdziesiątego” (akt wpisany 30 XII 1769 między aktami z tego dnia). Data aresztu „Dnia Trzeciego [?] Decembris” – odczyt niepewny (może „Trzydziestego”). Imiona i nazwiska aresztowanych poddanych w większości niepewne. Areszt – zatrzymanie poddanych strony przeciwnej jako rękojmi; Pasterscy dobrowolnie (benevole) przyjęli areszt i zobowiązali się stawić aresztowanych do rozprawy. Łacina: „Mlis. Rt.” = ministerialis relatio; „ministerialis ignarus literarum crucem sanctam posuit” – woźny niepiśmienny postawił znak Krzyża świętego.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
30XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, woźny generał Szymon Podgórski zeznał, że 3 [?] XII 1769, na wniosek Marianny Brudzewskiej, skarbnikowej trembowelskiej, i Antoniego Szawłowskiego, łowczego przemyskiego, w obecności szlachty Michała Soszyńskiego i Konstantego Jaworskiego, przybył do wsi Letnica [?] na część Piotra i Wiktorii Pasterskich, cześników sanockich, i aresztował tam ich poddanych (m.in. Stefana Tymoszenkę [?], Michajła Czerniejczuka, Madyma [?] Oleksynika [?], Wasyla [?] Pastucha, Tymka Winnika [?], Michajła Czarnowołuka [?] i Szczapaka [?] Perewezniuka [?]), oddając ich pod rękojmię grzywien prawnych; Pasterscy dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się stawić aresztowanych do rozprawy. Woźny podpisał relację znakiem krzyża.
Akt nr 466
Manifestacja (in diligentia) Stanisława Witkowskiego, komisarza dóbr Tarnawa Jakuba Sasimowskiego, starosty turczańskiego [?] – przeciw odsunięciu go od zarządu przez Michała Sasimowskiego i Pawła Kulczyckiego; z ingrosacją listu Witkowskiego z 4 XII 1769
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Pismo drobne, pospieszne, atrament wyblakły w dolnej części k. 281 – wiele odczytów niepewnych; podpis manifestanta na k. 281v. Kontynuacja sporu o rządy w dobrach Tarnawa (por. akty 213, 311, 329, 336–337, 350, 365): Stanisław Witkowski, komisarz Jakuba Sasimowskiego, starosty turczańskiego [?], skarży się, że Michał Sasimowski (brat pryncypała) i Paweł Kulczycki odebrali mu zarząd, oczernili go i podburzyli poddanych, a w Winnicy nie dotrzymali ugody zawartej przy udziale Jana Bala Miedźwieckiego, stolnika mścisławskiego, i palestrantów Burzewicza [?] Wolańskiego i Kaczorowskiego (mieli przedstawić instrument – pełnomocnictwo – pryncypała i przyjąć od niego rachunki). Ingrosowany list Witkowskiego z 4 XII 1769 do Michała Sasimowskiego (adres: „WJmćPanu Michałowi Sasimowskiemu … w Tarnawie”) wzywa go, by z instrumentem pryncypała przyjechał do klucza białojezierskiego [?] na rachunki, bo dalszy pobyt w kraju jest niebezpieczny – podjazd wojska polskiego z Hodni [?] (por. akt 461 „do Obozu do Hodni [?]”) wyszedł na poskromienie swawolników, a po jego odejściu z Ukrainy znów będą napady hultajów. Następnie Sasimowski i Kulczycki zatrzymali listy, zakazali poddanym posłuszeństwa i ustanowili rządcą Tomaszewskiego. Łacina: „cum attinentiis” – z przynależnościami; „ex re dei [?]” – (?); „nullius mali conscius” – nieświadomy żadnego zła; „per oblatam” – przez oblatę (wpis do akt); „de tenore tali” – takiej treści; „Dattum die quarta Decembris” – dano dnia 4 grudnia; „ut innotescat” – aby wiadomo było; „plenissimo robore una cum cautela” – z najpełniejszą mocą wraz z zabezpieczeniem; „queritur et manifestat” – skarży się i manifestuje; „manifestationem una cum ingrossatione in ea literarum” – manifestację wraz z wpisaniem w nią listu.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
30XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Stanisław Witkowski, pełnomocnik i dozorca intrat dóbr Tarnawa z przynależnościami Jakuba Sasimowskiego, starosty turczańskiego [?], złożył manifestację o pilności, zabezpieczając się przed odpowiedzialnością za upadek dochodów. Michał Sasimowski i Paweł Kulczycki wjechali do dóbr, odebrali mu zarząd, zniesławili go manifestami i prywatnymi pismami, a w Winnicy pod pretekstem kalkulacji odebrali mu kozaków podstarościńskich; zgodzili się następnie na rozjemstwo Jana Bala Miedźwieckiego, stolnika mścisławskiego, któremu mieli przedstawić pełnomocnictwo pryncypała do przyjęcia rachunków. Witkowski listem z 4 XII 1769 (wpisanym do aktu) wzywał Michała Sasimowskiego do przyjazdu z tym pełnomocnictwem na rachunki do klucza białojezierskiego [?], wskazując na niebezpieczeństwa w kraju. Sasimowski i Kulczycki nie dotrzymali umowy, zatrzymali listy, zakazali poddanym posłuszeństwa wobec Witkowskiego i ustanowili rządcą Tomaszewskiego. Witkowski oświadcza, że ewentualny upadek intrat i zaległości nie wynikły z jego zaniedbania, lecz z ich przeszkód, gotów zdać rachunki w sądzie lub przed pryncypałem, i przychyla się do wszystkich dawnych manifestów.
Akt nr 467
Manifestacja i remanifestacja Wojciecha Ignacego Burbińskiego, palestranta grodzkiego winnickiego, przeciwko Mikołajowi Junoszy Piaskowskiemu, podkomorzemu krzemienieckiemu, staroście piaseczyńskiemu i taraszczańskiemu, Karolowi Domaniewskiemu, komisarzowi, i Franciszkowi Biernackiemu, gubernatorowi taraszczańskiemu – o rozgrabienie majątku rodziców zabitych przez chłopów wełniańskich i bereziańskich
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Odpowiedź (remanifestacja) na manifest Karola Józefa Domaniewskiego, komisarza Piaskowskiego, z 22 XII 1769 (akt 457) – tam nazwisko pozwanego odczytano omyłkowo „Kurbiński” (poprawione wg niniejszego aktu: BURBIŃSKI). Rodzice manifestanta – Maciej Antoni i Marianna z Wrzeszczewskich Burbińscy – oraz jego siostra Teresa zostali zamordowani podczas koliszczyzny (1768) przez chłopów wełniańskich i bereziańskich ze starostwa taraszczańskiego; zeznania (konfesaty) trzech zabójców straconych w Białej Cerkwi przed sądem miejskim magdeburskim, wydobyte przez gubernatora taraszczańskiego Franciszka Biernackiego, potwierdzały udział chłopów. Manifestant twierdzi, że chłopi dobrowolnie zaspokoili jego pretensje, a „wojsko”, o którym pisał Domaniewski, to tylko dwóch Kozaków; zarzuca Biernackiemu, że bez należytego śledztwa stracił trzech zabójców, a majątek ich i zbiegłych (pół beczki miodu, kilkanaście koni, ok. 100 sztuk bydła i wołów, tyleż owiec, odzież, zboże) zabrał nie wiadomo czy do skarbu podkomorzego, czy dla siebie. Dla odzyskania sprawy manifestant przez półtora roku jeździł do Lwowa i pisał listy. Liczba chłopów („Siedmdziesiąt pięć [?]”) i kilka wyrazów niepewnych. Łacina: „cum remanifestatione” – z remanifestacją; „ea in re” – w tej sprawie; „contra eosdem inculpatos iterato protestatur, vice salva reservata melioratione” – przeciw tymże obwinionym ponownie protestuje, z zastrzeżeniem poprawienia. „P. G. W.” = Palestrant Grodzki Winnicki.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
30XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Wojciech Ignacy Burbiński, palestrant grodzki winnicki, przychylając się do wcześniejszych manifestów, skarżył się i remanifestował przeciw Mikołajowi Junoszy Piaskowskiemu, podkomorzemu krzemienieckiemu, staroście piaseczyńskiemu i taraszczańskiemu, a zwłaszcza przeciw jego komisarzowi Karolowi Domaniewskiemu i gubernatorowi taraszczańskiemu Franciszkowi Biernackiemu. Domaniewski, choć wiedział z zeznań trzech zabójców straconych w Białej Cerkwi, że chłopi wełniańscy i bereziańscy uzbrojeni chodzili na szlachtę, zamordowali matkę i siostrę manifestanta (i wcześniej ojca) oraz rozgrabili ich majątek, oczernił go w manifeście (akt 457), twierdząc, że egzekucją wojskową wymusił na poddanych 330 rubli; w rzeczywistości chłopi dobrowolnie zaspokoili jego pretensje, a „wojsko” to dwóch Kozaków; wcześniej przez półtora roku bezskutecznie zabiegał o sprawiedliwość, jeżdżąc nawet do Lwowa. Zarzuca też Biernackiemu, że bez należytego śledztwa stracił trzech zabójców, a majątek ich i zbiegłych zabrał, nie wiadomo czy do skarbu podkomorzego, czy dla siebie, choć powinien on przypaść pokrzywdzonym. Ponownie protestuje.
Akt nr 468
Relacja woźnego Błażeja Linieckiego o rekwizycji (poszukiwaniu) w kancelarii grodzkiej winnickiej kopii (ewidencji) manifestu Piotra Barczewskiego przeciw Annie Wolańskiej, dziedziczce Majanowa – ad affectationem Anny Wolańskiej
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data30 XII 1769, Winnica (rekwizycja 30 XII 1769)
Karty / skanyk. 282 (skan 0284, strona prawa – dół) – k. 282v (skan 0285, strona lewa – góra)
18tey że samey ewidencyi Kopia dotąd niiest podana,
19więc tam non dexsputis [?] Transactionibus quam non
20porrecta Copia do ewidencyi wyż nadmienioney, tenże
21Woźny Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się,
22przedemną Urzędem uczynił y zeznał prawdziwey
23rekwizycyi Relacyą. De quo praesens Mlis Relatio.
24Mlis qui supra Crucem posuit. mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Woźny wraz ze szlachtą przeszukał w kancelarii grodzkiej winnickiej protokoły potoczne burgrabski i wicerejentowski od 31 XII 1768 do dnia rekwizycji (30 XII 1769) w poszukiwaniu manifestów Piotra Barczewskiego przeciw Annie Wolańskiej; palestranci Michał Stefanowicz [?] i Andrzej Brudnicki szukali „najdokładniej” – znaleziono jedynie ewidencję (wzmiankę w rejestrze) manifestacji Barczewskiego z 27 VII 1769, do której nie złożono dotąd kopii (tekstu). Por. akty 332 i 349 (Majanów – Łastowieccy c/a Barczewski i Żaboklicki). Tytuł Barczewskiego „Mźa” [?] – niejasny (może „Miecznika”). Nazwisko w nagłówku: „Barczewskiego”. Łacina: „maioris evidentiorisque testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „a die ultima Decembris anni 1768 ad diem praesentem anni 1769” – od ostatniego dnia grudnia 1768 do dnia dzisiejszego 1769; „accuratissime quaerendo” – najdokładniej szukając; „in diligentia sui sub actu die vigesima septima Julii anno nunc currenti” – (manifestacji) o pilności, wpisanej 27 lipca roku bieżącego; „non [dispositis?] transactionibus quam non porrecta copia” – wobec nieprzedłożonej kopii; „ministerialis qui supra crucem posuit” – woźny wyżej wymieniony postawił krzyż.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
30XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, woźny generał Błażej Liniecki zeznał relację, że tego dnia, na wniosek Anny Wolańskiej, z prawa natury dziedziczki wsi Majanów, w obecności szlachty Antoniego i Józefa Pawłowskich, był w kancelarii grodzkiej (burgrabskiej i wicerejentowskiej) w Winnicy i z pomocą palestrantów Michała Stefanowicza [?] i Andrzeja Brudnickiego dokładnie przeszukał protokoły potoczne od 31 XII 1768 do dnia bieżącego, szukając manifestów Piotra Barczewskiego przeciw Wolańskiej i żądając ich wydania; nie znaleziono żadnego poza ewidencją manifestacji Barczewskiego z 27 VII 1769, do której nie złożono kopii.
Akt nr 469
Remanifestacja Józefa Kaczorowskiego, plenipotenta Stanisława i Urszuli z Nitosławskich Szczeniowskich, podczaszych żytomierskich, starostów trechtymirowskich, przeciwko Antoniemu i Joannie z Nitosławskich Pruszyńskim, łowczym trembowelskim – o Bochenniki (druga, równobrzmiąca wersja aktu 459)
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
33praecipue o nieważność subdole wyrobionego y wymo-
34żonego sine scitu Jllris Prllis [Illustris Principalis] Gi Compntis Scriptum,
35[Nomine] Quorum supra Contra praenominatos Jnculpatos sal-
36[va] […] huius manifestationis si opus fuerit melio-
37ratione iterato manifestat et protestatur. Vice Jozef
38Kaczorowski mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Tekst niemal identyczny z aktem 459 (remanifestacja z 23 XII 1769, wpisana przez Michała Jedleckiego, k. 274v–276) – tu ponownie wpisany pod datą 30 XII 1769 inną ręką, w kilku miejscach skrócony; odczyt uzupełniano porównaniem z aktem 459. Przeciw manifestowi z 5 X 1769 złożonemu w imieniu Pruszyńskich przez Jana Bala Miedźwieckiego (akt 354). Nagłówek marginalny: „Maa imie [?] WW. Szczeniowskich P[odczaszych] Ż[ytomierskich] S[tarostów] T[rechtymirowskich] pko WW. Pruszyńskim y Jmć Ł[owczym] T[rembowelskim]”. Łacina – jak w akcie 459: „contra manifestationem die quinta Octobris … factam remanifestando” – remanifestując przeciw manifestacji z 5 października; „praecipue o nieważność subdole wyrobionego … sine scitu Illustris Principalis … scriptu” – zwłaszcza o nieważność podstępnie wyrobionego bez wiedzy jaśnie wielmożnego pryncypała skryptu; „cribrose” [?] – (?) drobiazgowo; „iterato manifestat et protestatur” – ponownie manifestuje i protestuje.
Streszczenie
30XII 1769 przed Michałem Jedleckim Józef Kaczorowski, generalny plenipotent Stanisława i Urszuli z Nitosławskich Szczeniowskich, podczaszych żytomierskich, starostów trechtymirowskich, dziedziców klucza siedliskiego, ponownie (por. akt 459) remanifestował przeciw manifestowi z 5 X 1769 Antoniego i Joanny z Nitosławskich Pruszyńskich, łowczych trembowelskich: Pruszyńscy dzierżawili spokojnie wieś Bochenniki przez dwa lata, w trzecim roku, gdy wybuchły rozruchy, dobrowolnie odstąpili od kontraktu i zeznali recess, potem znów wtrącali się do dóbr, a teraz fałszywie twierdzą, że zostali wyrugowani; wyłudzili od pani Szczeniowskiej skrypt na sumę kontraktową i domagają się prowizji. Komparent protestuje, zwłaszcza o nieważność skryptu wymuszonego bez wiedzy pryncypała.
Akt nr 470
Manifestacja (in diligentia) Ignacego Radanowicza – o papierach (ekstraktach) dóbr klucza suprunowskiego Adama Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, i o nieoddanie ich Janowi Balowi Miedźwieckiemu bez pokwitowania
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data30 XII 1769, Winnica
Karty / skanyk. 283 (skan 0285, strona prawa – dół) – k. 283v (skan 0286, strona lewa)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 283 (skan 0285, strona prawa – dół)
1Maa Urod. Radanowicza
2in diligentia
3Roku Tysiąc Siedmset Szesćdziesiąt Dziewiątego
4Miesiąca Decembris Trzydziestego Dnia.
5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grod. […] y przedemną Michałem Jedleckim Na-
6miestnikiem Burgrabstwa y Vice Regentem […] […] Stanowszy […]
7[…] […]
k. 283v (skan 0286, strona lewa)
1Jgnacy Radanowicz postrzegaiąc całości swoiey manifestuie się o to: Jż teraz
2stawaiący maiąc u Siebie Extrakty Spraw rożnych urzędowych z Dobr Klucza
3Suprunowskiego pochodzących, y Granic tychże Dobr dotyczących, JW. JmćPanu Adamowi
4Mniszchowi Chor. Nadwor. Koron. służących, chciał one ieszcze z Roku zeszłego [?]
5nego Wiel. JmćPanu Janowi Balowi Miedźwieckiemu Stoln. Mścisł. a też [?] rzetelnie
6niniejszemu za rewersem [?] rzetelnym oddać, tylko że też dla uniknienia niebez-
7pieczeństwa z Kraiu tego wywiezione były, teraz zaś też Papiery iedynie dla od-
8dania onych w te kraie sprowadziwszy, gdy przeciwnie prawie Jmieniem wy-
27nym manifestem potrzebny iest do złożenia tychże papierow w Grodzie
28tuteyszym, uwiłaiąc [?] iednak, aby też Papiery w Kancellaryi leżące nie
29były przeglądane, u Siebie one zatrzymuiące [?] żadnie [?] musi, zowią
30[…]niem tym, że każdego momentu za nayprędszą rekwizycyą za oka-
31zaniem do tego Aktu Plenipotencyi w Grodzie tuteyszym znayduiącey się
32y za następuiącym zeznaniem kwitu oddać gotow, w zględem zaś obię-
33tego wrzucia [?] niby Pieniędzy na wiezne [?] Sprawy odpisanie dalszemu zo-
34stawuie czasowi. Jgnacy Radanowicz mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Początek aktu (dolna część k. 283) silnie wyblakły i nieczytelny mimo odejmowania tła; czytelny nagłówek i formuła wstępna. Na k. 283v pismo bardzo drobne – wiele odczytów niepewnych. Kontekst: spór o klucz suprunowski Adama Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego (por. akty 155, 159, 321; komisarz Aleksy Tarszeński). Radanowicz przechowywał wyciągi akt (ekstrakty) spraw i rozgraniczeń dóbr suprunowskich; wywiózł je z kraju dla bezpieczeństwa (w czasie koliszczyzny), a teraz sprowadził w celu oddania. Jan Bal Miedźwiecki, stolnik mścisławski, w imieniu Mniszcha zarzucił mu w manifeście (8 [?] XI 1769) zatrzymywanie papierów. Radanowicz, nie mogąc oddać ich bez pokwitowania i bez pełnomocnictwa, zażądał wypisu pełnomocnictwa Mniszcha; kwerenda protokołów od 10 III 1769 wykazała jedynie pełnomocnictwo z 25 III 1769 dla Sierpińskiego [?], cześnika żytomierskiego [?], do prowadzenia spraw, bez wzmianki o odbiorze papierów. Radanowicz zobowiązuje się oddać papiery na każde żądanie za okazaniem pełnomocnictwa i za kwitem. Łacina: „in diligentia” – w pilności; „rewers” – pokwitowanie; „kwerendowana” – przeszukana (od łac. quaerere); „attentowanie spraw” – popieranie spraw w sądzie.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
30XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Ignacy Radanowicz, zabezpieczając się, oświadczył, że przechowuje wyciągi akt różnych spraw dotyczących dóbr i granic klucza suprunowskiego, należących do Adama Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego; chciał je oddać Janowi Balowi Miedźwieckiemu, stolnikowi mścisławskiemu, za pokwitowaniem, ale dla bezpieczeństwa były wywiezione z kraju; teraz sprowadził je w celu oddania, tymczasem Miedźwiecki w imieniu Mniszcha złożył przeciw niemu manifest w grodzie winnickim. Ponieważ w aktach – przeszukanych na jego żądanie przez palestrantów Michała Stefanowicza i Jana Szydziewicza [?] – nie znaleziono pełnomocnictwa Mniszcha do odbioru papierów (jedynie pełnomocnictwo z 25 III 1769 dla Sierpińskiego [?] do prowadzenia spraw), Radanowicz deklaruje, że odda papiery na każde żądanie za okazaniem pełnomocnictwa i za kwitem, a odpowiedź na pozostałe zarzuty zostawia na później.
Akt nr 471
Manifestacja Kajetana Bohdaszewskiego, łowczego mścisławskiego, w imieniu własnym i rodzeństwa (sierot po Wacławie i Felicjannie z Kaletyńskich Bohdaszewskich) przeciwko szwagrowi Maciejowi Borowskiemu, cześnikowi dobrzyńskiemu – o przywłaszczenie zarządu substancji po rodzicach i opiekę nad rodzeństwem
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
16cych się, a ztąd nadrenia [?] się z poniszczeniem uniesiona y Obaza [?]
17na trudność, nayniżey raz niezmierzane [?] Rumienie [?], z łatności do nagra-
18nia y Windykowania Substancyi, y wmieszkiwane we wszystkim postępowa-
19nie W. Kazimierza Lenkiewicza Cześ. Miń. wymogły na W. Stawaiącym, że
20chcę [?] ponieważ w brew dupełności [?] Lat y Ulymnej [?] zdolności swoiey Sobie
21młodszemu Rodzeństwu y Substancyi Wiel. Kazimierzowi Lenkiewiczowi Cześn.
22Miń. po Matce Krewnemu opiekę oddał, a Wiel. Maciejowi Borowskiemu iako Dobrego [?] […]
23Sub Usyme [?] to iest dependenter od W. Lenkiewicza oddał był w Opiekę, ktora
24gdy W. Kazimierz Lenkiewicz Cześn. Miń. na ktorym iedynie W. Stawaiący po-
25[reklamant:] legał
k. 284 (skan 0286, strona prawa)
1legał, przez rożne zatrudnienia swoie, nietylko tey wystaraney Opieki
2iak należało sprawować, ale nawet w odległy kray oddalił się, Wiel. zaś
3Maciey Borowski Cześn. Dobrzyń. przywłaszczywszy sobie niemałoy
4ie władzy, przez Tranzakcyą nawet choć in suppressionem Manifestan-
5ta napisaną niepozwoloną Osobami Wiel. Żalącego się y Młodszych
6Rodzeństwa, Tudzież Substancyą tak pozostałą władnąć y rządzić, iak zwy-
7kłe onego gwałtowne zdanie, y chęć korzystania w takiey porze z cudzey Substancyi
8kazały, kiedy Wiel. Skarżącey się patrząc na nienależyte oskarżonego nad sobą stawią-
9cym się y Rodzeństwa Osobami używanie władzy, dla ktorey zbyt przykrey y nie-
10opatrzenia potrzeb Stanowi przyzwoitych niemogąc się osiedzieć w własności
11swoiey do tułania się po cudzych Domach przymuszeni zostali, widząc oraz
12przez niezwyczayne podatki, daniny, y ponimosci [?], Poddaństwa zubożenie, ziąg
13gła y chudoby wyniszczenie, do rozeyscia się przymuszenie, zniszczenie, y oczewistą
14stratę Substancyi; prześwietlanie [?] zaś oney na Wiel. obwinionym w Stanie odpo-
15wiedzi niebędącym niepewne y zawodne, a obawiaiąc się, ażeby z okoliczności w
16Czasie głębiey uwikłanych Sam Wiel. Żalący się Rodzeństwu nieodpowiadał, nalega
17na Wiel. Kazimierza Lenkiewicza Cześn. Miń., aby albo Sam Substancyą w Rzą-
18dy obiął, albo też Opieki choć tak nieprawney odstąpił, Ponieważ rządy Wiel.
19Macieia Borowskiego przywłaszczone, co do Osob są nieznośne, a co do Substan-
20cyi ostatnią ruiną grożą, Wiel. Kazimierz Lenkiewicz Cześn. Miń. dla trudniących
21siebie innych Jnteressow niemogąc Sam rządzić, a widząc dostatecznie że ta Opie-
22ka nieprawna, krzywdna y wymożona utrzymać się niemoże, odstępuie oney,
23po ktorym odstąpieniu iako poznieśionym [?], choć stałym gruncie pretextualnych
24nienależytych rządow Wiel. Borowskiego niniejszy Mant [?] wraz y przez Przyia-
25ciół traktował z obwinionym, aby całą Substancyą poprzestał rządzić, a po-
26wrocił się do Części S. P. Rodzicow sobie wydzieloney. A że Wiel. oskarżony upodo-
27bawszy sobie w niesłusznym z Cudzey Substancyi korzystaniu tego nieuczynić
28oświadczył się. Przeto niniejszy stawiący się, przywłaszczony o nienależyte
29Wiel. Macieia Borowskiego od Czasu Smierci S. P. Rodzicow Substancyą Wiel.
30Manifestanta, z ktorych czyni Jmieniem, własną rządzenie, Poddaństwa zu-
31bożenie y rozpędzenie wszelkich Prowentow y dochodow branie, y na Siebie
32obracanie, mobiliow pozostałych potrwonienie, czyli pod Siebie podgarnie-
33nie, nad Osobami władzy sobie nigdy nienależney rościąganie, a przez te do Tu-
34łactwa przymuszenie, niemniey o żadność Tranzakcyi Opieki nieprawney
35y wymożoney Wiel. Kazimierza Lenkiewicza Cześn. Miń. odstąpieniem, a Wiel. Ma-
36cieia Borowskiego abusu zniesioney, y z Siebie nieważney, y wszelkich pretextow
37zoney do rządow formowanych swym, y ktorych wyżey Jmieniem przeciwko
38temuż oskarżonemu powtornie iako nayuroczyściey manifestowawszy się, za-
39chroniąc się, aby in sufficientiam onego odpowiadania Sam niezastępował, z
40mocy Prawa Natury brać się do obięcia Rządow Substancyi, oprocz Części przez
41S. P. Rodzicow Wiel. Borowskiemu wyznaczoney, oświadcza się, y o wszelkie u-
42szkodzenia sobie y Rodzeństwu przyniesione prawne zachowuie czynienie.
43Kajetan Bohdaszewski.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pismo drobne, akt bez daty dziennej w nagłówku poza „Trzydziestego” (bez słowa „Dnia”). Bohdaszewscy – por. akty z lipca 1769 (Borowski postrzelony przez Bohdaszewskich, k. 120v–141). Maciej Borowski, cześnik dobrzyński – szwagier manifestanta (mąż siostry), otrzymał od rodziców wydzieloną część substancji; Kazimierz Lenkiewicz, cześnik miński (krewny po matce; por. akty 360, 366 – Lenkiewiczowie, cześnicy mińscy), był opiekunem rodzeństwa, a Borowski działał w zależności od niego (dependenter), lecz po jego wyjeździe przywłaszczył sobie zarząd całej substancji. Kilka zwrotów w środkowej części k. 283v nieczytelnych lub niepewnych. Łacina: „in suppressionem manifestantis” – na przytłumienie (szkodę) manifestanta; „dependenter” – w zależności; „in sufficientiam” – (?) w zastępstwie / za niedostatek; „abusu” – przez nadużycie.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
30XII 1769 przed Michałem Jedleckim, namiestnikiem burgrabstwa i wicerejentem grodzkim winnickim, Kajetan Bohdaszewski, łowczyc [łowczy?] mścisławski, najstarszy syn zmarłych Wacława i Felicjanny z Kaletyńskich Bohdaszewskich, łowczych mścisławskich, w imieniu własnym i młodszego rodzeństwa (dorosłego Józefa, małoletniego Jana i siostry Marianny) złożył skargę przeciw szwagrowi Maciejowi Borowskiemu, cześnikowi dobrzyńskiemu. Opiekę nad rodzeństwem i majątkiem powierzono krewnemu po matce Kazimierzowi Lenkiewiczowi, cześnikowi mińskiemu, a Borowskiemu w zależności od niego; gdy Lenkiewicz wyjechał, Borowski przywłaszczył sobie władzę nad osobami i majątkiem, nałożył na poddanych niezwykłe podatki i daniny, zrujnował gospodarstwo, przywłaszczał dochody i ruchomości, tak że rodzeństwo musiało tułać się po cudzych domach. Lenkiewicz zrezygnował z opieki, a Borowski odmówił oddania zarządu i powrotu do przydzielonej mu części. Manifestant protestuje przeciw nieprawnym rządom Borowskiego i nieważnej transakcji opiekuńczej, oświadcza, że z mocy prawa natury obejmie zarząd substancji (poza częścią Borowskiego), i zastrzega dochodzenie szkód.
Akt nr 472
Manifestacja Jana Jedleckiego, instygatora grodzkiego winnickiego, plenipotenta ks. Janusza Romana Czetwertyńskiego, przeciwko ks. Antoniemu Czetwertyńskiemu – o nieopłacanie prowizji od sumy zapisanej na dobrach Kislickie (klucz komargrodzki) i zaległe raty
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
27Czetwertyńskiego, Swiatopełk Czetwertyńskich S. D. [?]
28y Antoniego Swiatopełk Czetwertyńskiego […]
29gnioney [?] albo Znieszioney [?] na Sobie JOX. JmćP. Antoniego
30przypadłego nie opłaca [?], ani prowizyi od Summy na
31tym Kislickim [?] lokowaney, Czyli prowizyi tey że wsi Kislickiej [?]
32zaległey niema [?] Jnteressaryi [?] przez JOX. Stawaiącego Pryn-
33cypał, Chcąc mieć Dobra Swoie od tego Długu wyzwolone,
34rzetelne Dobra, wieś Kislickie […] Długu wyzwoliwszy [?]
35[…] Sam oczyszcza y okupuie, a że z Łaski [?] […]
36JOX. JmćP. Antoniego Czetwertyńskiego S. D. [?] Summę tey
37reszty [?] tego Jnieśionego [?] Długu wraz z prowizyą za-
38ległą y przyszłą […] poniesionych […] Lat Sześć […] y
39[…] nagrodzenia [?] u […] JmćP. Antoniego Swiato. Czet-
40wertyńskiego Sty Don. mieć będzie, W tym Urod. Stawa-
41iący […] w czasie y w Terminie […] Pryn-
42cypała Swego […]
43Dominica […] po Pryncypała Swego […]
44uczyni oświadczenia [?] na Dniu Dzisiejszym
45[reklamant:] Jako
k. 285v (skan 0288, strona lewa – góra)
1Jako Nayuroczyściey oświadczy y Manifestuie się. Jan
2Jedlecki Jnstyg. Grod. Winnic.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pierwszy akt roku 1770 (nagłówek łaciński „Annus Millesimus Septingentesimus Septuagesimus. Mensis Januarius” na k. 285). Numeracja marginalna rkp. kontynuowana (466). Lewa strona skanu (k. 284v) pusta, z zawijasami pióra i adnotacją „do Oprawy [?]”. Pismo staranne, ale atrament w dolnej części k. 285 wyblakły i zalany – liczne fragmenty nieczytelne; również tytulatura pryncypała (ciąg nazw dóbr: „na Ostrowey [?] Czetwerci [?] … Chełmskich [?] y Kopijowic [?]”) odczytana bardzo niepewnie. Spór między książętami Czetwertyńskimi – por. akty 166–167, 189–190, 300–301, 308, 360, 366, 410. Wieś Kislickie [?] w kluczu komargrodzkim – por. akty 360 i 366 (Lenkiewiczowie, cześnicy mińscy, c/a ks. Antoni Czetwertyński). Skrót „S. D.”/„Sta Don.” – starosta [Don…?] – niejasny. Namiestnik: Antoni Jałowicki („Jakowicki”), namiestnik przysięgły.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
8I 1770 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan Jedlecki, instygator grodzki winnicki, jako plenipotent ks. Janusza Romana [?] Świętopełk-Czetwertyńskiego, podkomorzego JKMci [?], złożył manifestację przeciw ks. Antoniemu Świętopełk-Czetwertyńskiemu, staroście [Don…?]: na mocy dekretu działowego między nimi ks. Antoni miał spłacać dług (sumę) ciążący na dziedzicznej wsi pryncypała Kislickie [?] w kluczu komargrodzkim i prowizję od niej, czego nie czyni; pryncypał, chcąc oczyścić dobra z długu, sam je wykupuje i będzie dochodził od ks. Antoniego reszty długu wraz z zaległą i przyszłą prowizją oraz szkód. Tekst w dużej części nieczytelny.
Akt nr 473
Manifestacja (in diligentia) Wojciecha Ignacego Burbińskiego, plenipotenta Józefa Zagórskiego, chorążego wojsk koronnych i pułkownika, dziedzica części Witawy i Majanowa, przeciwko Stanisławowi Bochackiemu [?], stolnikowi zatorskiemu – z ofiarowaniem i złożeniem w grodzie sumy zastawnej 22 270 zł na części Majanowa i Witawy
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
6go, zaniosszy w gotowości wyliczenia wyż wyrażoney
7Summy na Częściach Maianowa y Witawy extendu-
8iącey się, uspokoieniu przynależney przed Aktami
9Niniejszemi Roku teraźniejszego Dnia Piątego Sty-
10cznia w Wigilię Świąt Trzech Kroli w Winnicy maiąc
11oświadczona Sobie Łatwość w odebraniu wyż Specifiko-
12waney Summy, przez W. Stolnika Zator. obżałt. y wszel-
13kiego uspokoienia skutku zakończenia oczekiwał, y dla za-
14szłych przez Dni Dwa iako to w Sobotę Dnia Świę-
15go Objawienia Trzech Krolow a nazaiutrz Niedzieli,
16podczas ktorych Akta Silent y żadnych Tranzakcyi
17nieprzyimuią, przeto Dzień Dzisieyszy maiąc za ter-
18min Wiel. Bochackiemu Stolnik. Zator. Summę
19Dwadziescia Dwie Tysięcy Dwiescie Siedmdziesiąt Zło-
20tych Polskich przed Aktami Niniejszemi Grodzkiemi
21Winnic. wyliczał y Zupełnie uspokoić wyż rzeczoney
22Summy Wiel. Obżałowanemu przynależącey Jmieniem
23Wiel. Pryncypała Swego praevia quietatione z odebraney
24oświadcza. Ale Wiel. Obżałowany, ani Sam przez się, ani
25przez Umocowanego nieznaydował się, przeto w pilności
26W. Pryncypała Swego Niniejszy Komparens Manifestu-
27iąc się et in Continenti tenże Comparens wyż wyrażo-
28ną Summę Dwadziescia Dwie Tysięcy Dwiescie Siedm-
29dziesiąt Złł. Polskich przed Aktami Niniejszemi Grodz-
30kiemi Winnickiemi odliczywszy y one prezentowawszy
31ad Effideiussionem partis praevia quietatione repono-
32wać pretendował, y one w Grodzie Niniejszym zosta-
33wić chciał, ale Urząd Niniejszy Gr. Winnicki non obsi-
34gnum locum, quam etiam obstante nieobyczaju [?] Calamitati [?] nie
35chciał przyiąć, przeto też Summę Dwadziescia Dwie Ty-
36sięcy Dwiescie Siedmdziesiąt Złł. Polskich w czterech
37worach prezentowane obliczoną y pieczęcią Grodzką
38Winnic. zapieczętowaną u Siebie do Siebie odbiera [?]
39iąc Strona, to iest W. Bochackiemu Stoln. Zator. [?]
40przez W. Pryncypała Comptis oney odliczenie y odda-
41nie oświadcza, prosząc do Akt oprzyięcie, co y otrzymał.
42Woyciech Jgnacy Burbiński mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Nazwisko obżałowanego odczytane „Bochacki” [?] (w nagłówku „Bochackiemu”, w tekście kilkakrotnie „Rochackiemu”/„Bochackiemu”); stolnik zatorski. Kontekst: Józef Zagórski, chorąży wojsk koronnych (pułkownik znaku pancernego buławy polnej koronnej), kupił od Wacława Rzewuskiego (hetmana polnego koronnego, wojewody krakowskiego) części Witawy i Majanowa w pow. winnickim (kontrakt sprzedaży zeznany w grodzie bracławskim w poniedziałek po Trzech Królach 1767, oblatowany w Winnicy 10 III 1767), obciążone sumą zastawną 22 270 zł należną stolnikowi zatorskiemu z kontraktu zastawnego zawartego z Rzewuskim (wówczas wojewodą podolskim) w Podhorcach 6 I 1759 o dobra Woroszyłowce [?] i inne. Termin wypłaty przypadał na Trzech Króli 1770; 5 I 1770 Zagórski zapowiedział w grodzie gotowość zapłaty, a ponieważ 6 I (Trzech Króli, sobota) i 7 I (niedziela) akta milczą (silent), dniem zapłaty był 8 I. Gdy stolnik zatorski się nie stawił, plenipotent odliczył sumę przed aktami i chciał ją złożyć w grodzie do dyspozycji strony, lecz urząd odmówił przyjęcia depozytu (z powodu braku bezpiecznego miejsca i niespokojnych czasów [?]); sumę w czterech worach, przeliczoną i opieczętowaną pieczęcią grodzką, plenipotent zabrał z powrotem. Por. akty 220, 223, 227–229 (Witawa) oraz 319, 332, 349, 468 (Majanów). Łacina: „nomine et plenipotens speciali” – w imieniu i jako specjalny plenipotent; „cum oblatione summae” – z ofiarowaniem sumy; „ante hac” – przedtem; „cum omnibus solennitatibus” – ze wszystkimi formalnościami; „feria secunda post festum Sanctorum Trium Regum” – w poniedziałek po święcie Trzech Króli; „ex re et parte” – ze strony; „praevia quietatione” – za uprzednim pokwitowaniem; „in continenti” – natychmiast; „ad effideiussionem partis reponować” – złożyć do dyspozycji (poręki) strony; „Akta silent” – akta (kancelaria) nie urzędują.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
8I 1770 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Wojciech Ignacy Burbiński, specjalny plenipotent Józefa Zagórskiego, chorążego wojsk koronnych, dziedzica części wsi Witawa i Majanów (pow. winnicki), złożył manifestację przeciw Stanisławowi Bochackiemu [?], stolnikowi zatorskiemu. Zagórski, nabywszy te części od Wacława Rzewuskiego, hetmana polnego koronnego (kontrakt 1767), był zobowiązany wypłacić stolnikowi zatorskiemu 22 270 zł zastawu z kontraktu zawartego przez Rzewuskiego w Podhorcach 6 I 1759, w terminie Trzech Króli 1770. Po zapowiedzi gotowości zapłaty (5 I) i dwóch dniach wolnych od czynności kancelarii, 8 I plenipotent odliczył przed aktami całą sumę, lecz stolnik ani jego pełnomocnik się nie stawili; urząd grodzki odmówił przyjęcia depozytu, więc sumę w czterech workach, przeliczoną i opieczętowaną pieczęcią grodzką, plenipotent zatrzymał, oświadczając gotowość jej wypłaty stronie i prosząc o wpisanie manifestacji do akt.
Akt nr 474
Relacja woźnego Michała Radlińskiego [?] o areszcie Lejby, arendarza w Kochanówce [?], ad affectationem Andrzeja Aleksandra Wielhorskiego [?], sędziego ziemskiego winnickiego
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data10 I 1770, Winnica (areszt 9 I 1770)
Karty / skanyk. 286 (skan 0288, strona prawa – dół) – k. 286v (skan 0289, strona lewa – góra)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 286 (skan 0288, strona prawa – dół)
1Areszt w Kochanowce [?] Leyby Aren-
2darza ad affectam Wiel. Wielhorskiemu [sic] [?]
3Sędziemu Ziem. Winn.
4Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego
5Miesiąca Januarii Dziesiątego Dnia.
6Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winn. y przedemną
15nego do Sprawy Prawney dotrzymać deklarowali y Submittowa-
16li się, w czym Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się, ztam-
17tąd odiechał, y tu do Akt przybywszy prawdziwego Aresztu swoiego
18uczynił y zeznał relacyą. De quo praesens Eiusdem Mlis Relatio. Mlis qui
19supra Scribendi ignarus Crucem posuit. ✠
Objaśnienia i tłumaczenia
Nazwisko affektanta w nagłówku „Wielhorskiemu [?]”, w tekście „Wielgurskiego [?]” – odczyt niepewny (sędzia ziemski winnicki Andrzej Aleksander). Nazwisko woźnego odczytane „Radliński” [?] (por. woźny Michał Radliński w aktach 201–240 i 372–411). Nazwa wsi „Kochanowce/Kochanówka” [?] niepewna. Areszt dłużnika – zatrzymanie arendarza Żyda Lejby jako dłużnika, z poręczeniem gromady i dworu za jego stawiennictwo. Łacina: „maioris evidentiorisque testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „benevole” – dobrowolnie; „submittowali się” – poddali się; „ministerialis qui supra scribendi ignarus crucem posuit” – woźny wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
10I 1770 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał Michał Radliński [?] zeznał, że 9 I 1770, na wniosek Andrzeja Aleksandra Wielhorskiego [?], sędziego ziemskiego winnickiego, w obecności szlachty Kazimierza Brzezickiego [?] i Mateusza Andrzejowskiego, był we wsi Kochanówka [?] i u tamtejszego klucznika, gromady i pisarza dworskiego aresztował Lejbę, arendarza tamtejszego, jako dłużnika, pod grzywnami prawnymi; klucznik, gromada i pisarz w imieniu swego pana dobrowolnie przyjęli areszt i zobowiązali się stawić aresztowanego do sprawy. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżem.
Akt nr 475
Protestacja i reprotestacja Andrzeja Iwanowskiego [?], plenipotenta Teresy z Olszewskich Duntenowej, wdowy po Hieronimie Duntenie, ekonomie starostwa lityńskiego, i ich dzieci, przeciwko Piotrowi i Konstantemu Zaliwskim, dziedzicom części Nowosielicy, oraz Stefanowi Pełczyńskiemu [?], Łukaszowi Kobylańskiemu, Jakubowi Nosalskiemu i woźnemu Szymonowi Konstantynowiczowi – o zabójstwo Duntena na plebanii w Lityniu (13 VIII 1769) i fałszywe protestacje
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
40winnie wylanną, iterum atque iterum przed Aktami
41Niniejszemi cum Jure reprotestat Solennissime
42protestat. Andrzey Jwanowski
Objaśnienia i tłumaczenia
Druga strona sporu opisanego w aktach 281, 283–284, 294–295, 298–299 (tam nazwisko odczytywane „Zaliński”, wieś „Nowosiółki”) i 420 (wersja Konstantego Zaliwskiego). Protestacja melioruje (uzupełnia) protestacje Duntenowej z 17 VIII 1769 (o ranach) i 22 VIII 1769 (proklamacja ciała) oraz reprotestuje przeciw protestacjom Zaliwskich z 14 VIII, 21 X i 16 XI 1769. Według niej: spór zaczął się od podwód na jarmark w Lityniu; 5 VII 1769 Konstanty Zaliwski najechał na zamek lityński, zelżył ekonoma Hieronima Duntena i groził mu, potem wyzywał go na pojedynek kartkami i paszkwilami, a w kościele lityńskim podczas nabożeństwa wyciągał go z ławki na pojedynek i publicznie zapowiedział, że go okaleczy lub zabije; w niedzielę 13 VIII 1769 podczas jarmarku, uzbrojony w szablę, przyszedł na probostwo lityńskie do ks. Stanisława [?] Pruszkowskiego [?], dziekana bracławskiego, gdzie przebywał Dunten (bez szabli, z obuchem, o który się wspierał z powodu słabości); wywabił go do sieni i na podwórze, uderzył w twarz, obalił i bił pięściami, a brat Piotr wykręcał Duntenowi rękę z obuchem; Konstanty dwukrotnie ciął go pałaszem – odciął niemal lewą rękę i przeciął kości ramienia; Dunten, zaniesiony na zamek, zmarł po kilku dniach (21 VIII wg aktów 294–295), pozostawiając żonę z siedmiorgiem małoletnich dzieci, które przygarnął starosta lityński. Zaliwski spokojnie odjechał z żoną, a nazajutrz przysłał woźnego, by aresztować umierającego jako złoczyńcę; następnie, mając tylko zdartą skórkę, złożył pierwszy fałszywą protestację, a Nosalski i woźny Szymon (Symko) Konstantynowicz zeznali nieprawdziwie o jego rzekomych ranach; po zabójstwie Zaliwski uciekł na Wołyń, a po powrocie 13 X [?] złożył kolejny manifest. Rotmistrz znaku pancernego starosty lityńskiego – Piotr Zaliwski („Assygnanter Rotmistrz” [?]). Dzień śmierci Duntena podany jako „Dziewiątego Dnia” [?] (po 9 dniach?). Wiele zwrotów (zwłaszcza na k. 288) niepewnych. Łacina: „ex speciali commisso” – ze specjalnego zlecenia; „meliorando quoscumque defectus” – dla poprawienia wszelkich braków; „in vilipendium” – na zniewagę; „temerario ausu” – zuchwałym ważeniem się; „immunitate ecclesiastica” – immunitetem kościelnym (prawem azylu); „primus accusans” – pierwszy oskarżający; „contra fidem actorum” – wbrew wierze akt; „uti conscia facti, in recenti crimine” – jako świadomy czynu, na świeżym występku; „iterum atque iterum … reprotestat, solennissime protestat” – raz po raz reprotestuje i najuroczyściej protestuje.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
11I 1770 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Andrzej Iwanowski [?], specjalny plenipotent Teresy z Olszewskich Duntenowej, wdowy po Hieronimie Duntenie, ekonomie starostwa lityńskiego, i ich dzieci, uzupełniając protestacje z 17 i 22 VIII 1769, protestował przeciw braciom Piotrowi i Konstantemu Zaliwskim, dziedzicom części Nowosielicy, oraz ich wspólnikom Stefanowi Pełczyńskiemu [?] i Łukaszowi Kobylańskiemu, Jakubowi Nosalskiemu i woźnemu Szymonowi Konstantynowiczowi, a zarazem reprotestował przeciw ich protestacjom z 14 VIII, 21 X i 16 XI 1769. Przedstawił przebieg zatargu: Konstanty Zaliwski z powodu podwód jarmarcznych najechał 5 VII 1769 zamek lityński i zelżył Duntena, wyzywał go na pojedynek, w kościele groził mu śmiercią, a 13 VIII 1769, w czasie jarmarku, wywabił go z probostwa lityńskiego (gdzie Dunten przebywał u dziekana bracławskiego) i przy pomocy brata Piotra pobił i dwukrotnie ciął pałaszem, zadając rany śmiertelne; Dunten zmarł po kilku dniach, osierocając żonę i siedmioro małoletnich dzieci. Zaliwski odjechał bezkarnie, kazał jeszcze aresztować umierającego, złożył fałszywe protestacje o rzekomych własnych ranach (potwierdzone przez Nosalskiego i woźnego), a następnie zbiegł na Wołyń. Plenipotent ponownie najuroczyściej protestuje.
Akt nr 476
Manifestacja Jana Wituszyńskiego [?] w imieniu Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego, dziedzica wsi Zawadówka i Łubaszówka (klucz berszadzki), przeciwko Ignacemu Beszyńskiemu – o nieoddanie posesji arendownej po upływie trzyletniego kontraktu i niezapłacenie remanentu
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data13 I 1770, Winnica
Karty / skanyk. 288 (skan 0290, strona prawa – dół) – k. 288v (skan 0291, strona lewa)
Językpol., łac.
Transkrypcja
k. 288 (skan 0290, strona prawa – dół)
1Maa nne JW. Potockiego S[tarosty] Snia[tyńskiego] pko Urod.
2Beszyńskiemu.
3Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego
4Miesiąca Januarii Trzynastego Dnia.
5Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi
3JmćPan Jan Wituszyński [?] nne et ex parte JW. Piotra Potockiego
4Sty Sniatyńskiego Dobr Wsi Zawadowki y Łubaszowki do
5Klucza Berszadzkiego należących Dziedzica, przychylaiąc się
6we wszystkim do Prawa y Swego Opisow Kontraktu między JW.
7Compntis Pryncypałem z iedney, a Wiel. Jgnacym Oycem y An-
8tonim Synem Beszyńskiemi z drugiey Strony zawartych,
9na pko Wiel. Jgnacemu Beszyńskiemu skarży y protestu-
10ie się o to: Jż Wiel. Obżałt. obiąwszy w Trzyletnią Arędowną Posses-
11syą Wieś Zawadowkę y Łubaszowkę, z ktorych w roczney ra-
12cie [?] Zawadowki po Tysięcy Sześć, a Łubaszowki po Trzy dorała [?]
13JW. Stcie Sniatyńskiego wypłacać opisał się, ktoremu nietyl-
14ko Jnpartom [?] ale też we wszystkim sprzeciwiwszy się zabyłe [?]
15Lata naymnieyszego nie dał Szeląga, y tylko diffugis [?]
16allaborando na Wiele kroć JW. Pryncypała rekwizycye
17oddać niechce przeciw JW. Compnts Pryncypał więcey stra-
18ty Trzydzieści Tysięcy Straty poniosł; Jmć zaś Obżałt. swoim
19dogadzaiąc Jnteressom Summy na Dobra dane z prowe-
20niencyi Dobr JW. Compnts Pryncypała zebrane, a na-
21leżyste [?] oddać rekuzuie, w czym uciekaiąc się ad Asylum
22Sacrae Sanctae Justitiae tak o zabranie Prowentow przez
23Lat Trzy ze Wsi Zawadowki y Łubaszowki iako też o po-
24zostałe z Dyspozycyi Berszadzkiey Remanentow wię-
25cey na Tysięcy Piędziesiąt JW. Pryncypałowi nale-
26żące, a zatym przez Wiel. Obżałt. zatrzymane Iterata
27Nne [Nomine] Quo Supra manifestat, vice offerendo Laere [?] In-
28juriarum Jure vindicaturum velle. Comparens Pisać nie
29umieiąc przy Krzyżyku podpisuie się Jan Witu-
30szyński ✠
Objaśnienia i tłumaczenia
Pismo staranne, ale kilka wyrazów (kwoty rocznej raty, „dorała” [?], „Jnpartom” [?], „diffugis allaborando” [?]) odczytanych niepewnie. Nazwisko komparenta „Wituszyński” [?]; w podpisie niepiśmienny („Pisać nie umieiąc przy Krzyżyku podpisuie się”). Piotr Potocki, starosta śniatyński – por. akt 371 (Potoccy: Niemirów spalony 1768, klucz berszadzki opustoszały). Beszyńscy – Ignacy (ojciec) i Antoni (syn), arendarze (dzierżawcy) wsi Zawadówka i Łubaszówka na trzy lata; por. Beszyński, cześnik płocki (akty 123, 125). Łacina: „nomine et ex parte” – w imieniu i ze strony; „ad asylum Sacrae Sanctae Justitiae” – do schronienia świętej sprawiedliwości; „iterata nomine quo supra manifestat” – ponownie w imieniu jak wyżej manifestuje; „vice offerendo … iniuriarum iure vindicaturum velle” – oświadczając, że będzie dochodził krzywd prawem.
Streszczenie
13I 1770 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan Wituszyński [?] w imieniu Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego, dziedzica wsi Zawadówka i Łubaszówka w kluczu berszadzkim, złożył protestację przeciw Ignacemu Beszyńskiemu: Beszyński, który wraz z synem Antonim wziął obie wsie w trzyletnią dzierżawę arendowną, zobowiązując się płacić roczną ratę (z Zawadówki 6000, z Łubaszówki 3000 [?]), przez trzy lata nie zapłacił ani grosza, uchyla się od żądań pryncypała i nie chce oddać dochodów, przez co starosta poniósł ponad 30 000 zł straty; zatrzymał też ponad 50 000 [?] zł remanentów z dyspozycji berszadzkiej. Komparent ponownie protestuje i zapowiada dochodzenie krzywd na drodze prawnej. Podpisał się krzyżykiem, nie umiejąc pisać.
Akt nr 477
Relacja woźnego Józefa Sarnawskiego [?] o areszcie u Michała Żaboklickiego [?], dziedzica Kleszczowa [?], sumy 18 000 zł należnej Ignacemu Beszyńskiemu – ad affectationem Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
7ca, maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary go-
8dnych Urod. Jchmć Panow Jozefa Ostrzyńskiego [?] y Jozefa [?]
9Ryłego [?] Wolickiego [?] maioris Evidentioris Testimonii Gratia
10do tego Aktu Sobie przydanych, był w Dobrach Kleszczowie [?] gdzie
11będąc zastawszy Wiel. JmćPana Michała Żaboklickiego [?]
12Dobr wsi Kleszczowa Dziedzica, u tegoż Summę Osm-
13nastu Tysięcy Złłotych Polskich od Wiel. Jgnacego Beszyń-
14skiego na Dobra Kleszczow Jmpendowaną [?] z prowizyą
15od niey należącą, Jż Sprawy JW. Affektanta
16do Czasu Zupełnego rozsądzenia w pretensyach
17tak z Wsi Zawadowki y Łubaszowki przez niezapła-
18cenie prawie Kontraktem opisanego, iako też z
19Gubernii Berszadzkiey wybranych remanentow nie
20oddania na Tysięcy piędziesiąt z Rekwirowanych [?]
21y wynoszących przytomności Szlachty aresztował y
22prawnie przyporęczył, ktory Areszt na Summę
23z prowizyą należący Wiel. Zaboklicki iako Dzie-
24dzic benevole przyiąwszy dotrzymać y niewydawać
25oney Wiel. Beszyńskiemu ad Dekretowanie [?] Causae
26deklarował y Submittował się, po ktorym Areszcie
27Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy
28się, ztamtąd powrocił, y przed Urzędem Niniey-
29szym prawdziwego Aresztu uczynił y zeznał
30relacyą. De quo praesens Ministerialis Relatio. Mini-
31sterialis qui Supra ignarus Scribendi Crucem San-
32ctam posuit. ✠
Objaśnienia i tłumaczenia
Związany z aktem 476 (Piotr Potocki, starosta śniatyński, c/a Ignacy Beszyński – arenda Zawadówki i Łubaszówki, remanenty dyspozycji berszadzkiej). Areszt (zajęcie) sumy 18 000 zł, którą Beszyński ulokował (zapisał) na dobrach Kleszczów [?] u ich dziedzica Michała Żaboklickiego [?], do czasu rozstrzygnięcia sporu; dziedzic dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się nie wypłacać sumy Beszyńskiemu do wyroku. Nazwy Kleszczów [?] i nazwisko dziedzica („Żaboklicki”/„Zaboklicki”) – odczyt niepewny; por. Franciszek Żaboklicki, łowczy żydaczowski (akty 319, 349). Łacina: „maioris evidentiorisque testimonii gratia” – dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „ad decretationem causae” [?] – do rozstrzygnięcia sprawy; „ministerialis qui supra ignarus scribendi crucem sanctam posuit” – woźny wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił znak Krzyża świętego.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
13I 1770 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał Józef Sarnawski [?] zeznał, że 10 I 1770, na wniosek Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego, dziedzica klucza berszadzkiego, w obecności szlachty Józefa Ostrzyńskiego [?] i Józefa Ryłego [?] Wolickiego [?], był we wsi Kleszczów [?] i u jej dziedzica Michała Żaboklickiego [?] aresztował sumę 18 000 zł z prowizją, ulokowaną przez Ignacego Beszyńskiego na tych dobrach, do czasu rozstrzygnięcia pretensji Potockiego o niezapłacone raty arendy Zawadówki i Łubaszówki oraz ok. 50 000 zł remanentów z dyspozycji berszadzkiej. Żaboklicki dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się nie wypłacać sumy Beszyńskiemu do wyroku. Woźny podpisał relację krzyżem.
Akt nr 478
Relacja woźnego Józefa Sarnawskiego [?] o areszcie u Michała Żaboklickiego, łowczego żydaczowskiego, sumy 100 czerwonych złotych należnej Beszyńskim – ex requisitione Jana Dłużniewskiego
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data13 I 1770, Winnica (areszt 10 I 1770)
Karty / skanyk. 289 (skan 0291, strona prawa – dół) – k. 289v (skan 0292, strona lewa – góra)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 289 (skan 0291, strona prawa – dół)
1Areszt ex Requisitione W. Dłuż-
2niewskiego Summy Sto Czerwonych
3Złł. Wiel. Beszyńskich u Wiel. Żabokli-
4ckiego Ł. Ż. nastąpiony
5Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego
6Miesiąca Januarii Trzynastego Dnia.
7Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi
8Winnickiemi y przedemną Antonim Jakowickim
9Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim
10Przysięgłym. Stanowszy oczewisto Woźny Generał Woiew.
11Bracł. y Jnn. Opatrzny Jozef Sarnawski [?] w moc wier-
12ney Relacyi Swoiey Dobrowolnie zeznał, Jż on Roku te-
13razniejszego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia
14Dziesiątego Januarii na affektacyą y prawną rekwi-
15zycyą Wiel. JmćPana Jana Dłużniewskiego maiąc przy
16[reklamant:] Sobie
k. 289v (skan 0292, strona lewa – góra)
1przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urod.
2Jchmć PP. Bazylego Wilczyńskiego [?] y Jana Rogińskiego [?]
3do tego Aktu przydanych, był w Dobrach wsi Kle-
4szczowie [?], gdzie będąc zastawszy Wiel. JmćPana
5Michała Żaboklickiego Łowczego Żydacz. Dobr wsi Kle-
6szczowa Dziedzica, u tegoż Summę Czerwonych Zło-
7tych Sto przez Wiel. Jgnacego Beszyńskiego lokowaną,
8a przez Wiel. Jana y Jozefa Beszyńskich Synow
9oraz Wiel. Rotmistrza zaciągnioną y Ocesyonowaną [?]
10od Wiel. [?] prowizią od niey należącą
11z dotąd nie oddaną do Sprawy Prawney przyporę-
12czył, aresztował, y ktory Areszt Wiel. Żaboklicki iako Dziedzic
13y Jurysdator benevole przyiąwszy y zrozumiawszy
14Summy z prowizią Sobie naznaczoną ad diju-
15dicationem Causae dotrzymać deklarował y Submit-
16tował się, w czym on Woźny z Szlachtą Sobie przy-
17tomną oświadczywszy się, ztamtąd powrocił, y przed
18Urzędem Niniejszym prawdziwego Aresztu
19uczynił y zeznał Relacyą. De quo praesens Eiusdem
20Ministerialis Relatio. De quo praesens Eiusdem Mlis
21Relatio Mlis qui supra Scribendi ignarus Crucem
22posuit. ✠
Objaśnienia i tłumaczenia
Por. akt 477 (ten sam woźny, ta sama wieś Kleszczów [?] i ten sam dzień aresztu – 10 I 1770, wnioskodawca Piotr Potocki). Tu na wniosek Jana Dłużniewskiego zajęto u Michała Żaboklickiego, łowczego żydaczowskiego (por. Franciszek Żaboklicki, łowczy żydaczowski – akty 319, 349), sumę 100 czerwonych złotych ulokowaną przez Ignacego Beszyńskiego. Fragment o synach Beszyńskiego (Jan i Józef) i „Rotmistrzu” odczytany niepewnie – w akcie 476 synem Ignacego jest Antoni. Formuła „De quo praesens … Relatio” powtórzona omyłkowo przez pisarza. Łacina: „ex requisitione” – na żądanie; „ad diiudicationem causae” – do rozstrzygnięcia sprawy; „ministerialis qui supra scribendi ignarus crucem posuit” – woźny wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
13I 1770 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał Józef Sarnawski [?] zeznał, że 10 I 1770, na wniosek Jana Dłużniewskiego, w obecności szlachty Bazylego Wilczyńskiego [?] i Jana Rogińskiego [?], był we wsi Kleszczów [?] i u jej dziedzica Michała Żaboklickiego, łowczego żydaczowskiego, aresztował sumę 100 czerwonych złotych ulokowaną przez Ignacego Beszyńskiego (a zaciągniętą przez jego synów [?]) wraz z niezapłaconą prowizją; Żaboklicki dobrowolnie przyjął areszt i zobowiązał się zatrzymać sumę do rozstrzygnięcia sprawy. Woźny podpisał relację krzyżem.
Akt nr 479
Manifestacja Ludwika Ożarowskiego [?], subdelegata grodzkiego radomskiego [?], w imieniu własnym i Franciszka Leżeńskiego, łowczego podolskiego, przeciwko Janowi Burkiewiczowi [?] i braciom Zaleskim (zwł. Józefowi) – o zabór zboża z podwód idących z Kochanówki przez Winnicę, pobicie ludzi i wypędzenie woźnego
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
18głości niewypłacenia Kapitulacyi za Jnszą [?] Jnte-
19ressow Ktorych niebyło Smiał by y ważył się podwo-
20dy ze Zbożem z Dobr wsi Kochanowki do Jnnych
21Dobr wsi Stanisławczyka [?] idące, przez Miasto Win-
22[reklamant:] nice
k. 290 (skan 0292, strona prawa)
1Winnice przechodzące, na ktorych podwodach by-
2ło Zboża ktorey [?] w Ludzie [?] iest ad [?] Kopę [?] w Targu po
3Złotych pięć przedawaiącego się poprzwszy [?] Ludzi Wło-
4ścian [?] przy tychże podwodach będącego y pobiwszy
5gwałtem zabrał y zażywszy pomocy Wiel. Zaleskich
6Braci a w szczegulności naybardziey Wiel. Jozefa Zale-
7skiego ktorem w Sobie Swoiey zważył [?] obwołował się [?] y
8czynił, zaraz do Dworku zaprowadził Swego, y za-
9prowadzili a tego Wiel. Jozef Zaleski przyrzekł [?]
10Zysku [?] oddanie tegoż Zboża w przytomności Com-
11parenta y Jnnych. Ktorą Kochanowskiego [?] wo-
12de [?] porady [?] Jednak wczwszy [?] biciem wypędzeniem
13y zabiciem odgrażał się, a naprzeciwko Woźnego y
14Szlachty ex Requisitione Compntis do Aresztu Zboża
15przewodnictwa [?] onegoż z tymże z pogroźką bicia
16y zabicia bez żadnego względu y uszanowania osob
17Stanem Dystyngwowanych wygnał y wypędził.
18Dla czego Niniejszy Comparens widząc że wraz
19niniejszym krzywdzonym Czasie tamowanie przycho-
20dow wolnych, tak ubliżenie powagi y honoru Posse-
21sora y Urzędnika Wiel. Leżeńskiego Łowcz. Podol. y
22Swego, o przestępstwo Prawa a odpowiedź za też przestę-
23pstwa Prawa y krzywdy sufficiens signus [?] niema zgoła
24biorąc się od gravamina Prawa terazniejsze premissorum
25violentiarum w zaborze Zboża pobicia Ludzi Woźne-
26go y Szlachty wypędzenie z zabronieniem Aresztu Ludzi
27[…] nieważności iakowey Kapitulacyi od Wiel. Leżeńskiego
28podpisaney Manifestat, ozywanie y pozwanie Nawzaiem
29przez Zabory odpowiedzi za Osobę na Wiel. Zaleskim
30ostrzegaiąc y zachowuiąc. Ludwik Ożarowski mpp.
Objaśnienia i tłumaczenia
Pismo pospieszne; wiele odczytów niepewnych (zwłaszcza nazwisko komparenta „Ożarowski” [?] i urząd „Subdelegat Grodzki Radomski” [?], nazwisko „Burkiewicz” [?], nazwa wsi docelowej „Stanisławczyk” [?]). Franciszek Leżeński, łowczy podolski – por. akt 368 (wdowa Zofia Leżeńska c/a teść Franciszek Leżeński; Czebermanowa [?]). Kochanówka [?] – por. akt 474 (areszt w Kochanówce [?]). Pionowa notka na lewym marginesie k. 290 (oznaczona „#”) należy do następnego aktu (480). Łacina: „ex requisitione comparentis” – na żądanie komparenta; „sufficiens signum” – dostateczny znak (dowód); „gravamina” – obciążenia, krzywdy; „premissorum violentiarum” – wyżej opisanych gwałtów; „manifestat” – manifestuje.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
13I 1770 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Ludwik Ożarowski [?], subdelegat grodzki radomski [?], w imieniu własnym i Franciszka Leżeńskiego, łowczego podolskiego, złożył manifestację przeciw Janowi Burkiewiczowi [?] i Józefowi Zaleskiemu: Burkiewicz, pod pretekstem jakichś zaległości z niewypłaconej kapitulacji (umowy), z pomocą braci Zaleskich (zwłaszcza Józefa) zabrał przemocą zboże z podwód idących ze wsi Kochanówka do wsi Stanisławczyk [?] przez Winnicę, pobiwszy towarzyszących im włościan, i zaprowadził je do swego dworku; Józef Zaleski obiecywał je oddać w obecności komparenta, ale odgrażał się biciem i zabiciem, a woźnego i szlachtę przybyłych na żądanie komparenta dla aresztu zboża wygnał z pogróżkami. Komparent protestuje przeciw gwałtom, zaborowi zboża, pobiciu ludzi, wypędzeniu woźnego i szlachty oraz przeciw ważności rzekomej kapitulacji podpisanej przez Leżeńskiego, zastrzegając pozew.
Akt nr 480
Relacja woźnego o doręczeniu pozwu marszałkowskiego (sądy marszałkowskie koronne, Warszawa 16 XII 1769) w sprawie Jana Mikołaja Chodkiewicza, starosty generalnego żmudzkiego, przeciwko Mikołajowi Junoszy Piaskowskiemu, podkomorzemu krzemienieckiemu, i Antoniemu z Piątek Sobolewskiemu, pisarzowi ziemskiemu włodzimierskiemu – o 65 000 zł
Sygnatura44-1-5 (CDIAK Ukrainy, f. 44, op. 1, spr. 5)
Data13 I 1770, Winnica
Karty / skanyk. 290 (skan 0292, strona prawa – dół, z pionową notką na lewym marginesie) – k. 291 (skan 0293, strona prawa – góra)
Językpol., łac.
Próba transkrypcji (odczyt częściowy)
k. 290 (skan 0292, strona prawa – dół)
1Relq. [Relatio] na Sąd Mk. [Marszałkowski] od JW. Chod-
47y że ta Sprawa y Sprawiedliwość wyiegna [?] będzie posta-
48nowił Stawić się więc Waszmość Terminie pilnuiący
k. 291 (skan 0293, strona prawa – góra)
1y na to wszystko co kolwiek Wam Sądownie wniesiony będzie odpo-
2wiedzie. Działo się w Warszawie w Kancellaryi naszey Marszałkow-
3skiey Koronney Dnia Szesnastego Miesiąca Grudnia Roku Pańskie-
4go Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego. De quo prae-
5sens Eiusdem Mlis Relatio. Mlis qui Supra Scribendi ignarus
6Crucem Sanctam posuit. ✠
Objaśnienia i tłumaczenia
Akt zawiera relację woźnego (dopisaną pionowo na lewym marginesie k. 290 i oznaczoną znakiem „#” w miejscu, gdzie powinna nastąpić po formule wstępnej) oraz ingrosowany tekst pozwu marszałkowskiego wystawionego w Warszawie 16 XII 1769 przez Stanisława Lubomirskiego, marszałka wielkiego koronnego (na Wiśniczu i Łańcucie). Pozew – na instancję Jana Mikołaja Chodkiewicza, starosty generalnego żmudzkiego (hrabia na Szkłowie i Bychowie) – przeciw Mikołajowi Junoszy Piaskowskiemu, podkomorzemu krzemienieckiemu, staroście taraszczańskiemu i piaseczyńskiemu [?], dziedzicowi klucza krasnieńskiego, oraz Antoniemu z Piątek Sobolewskiemu, pisarzowi ziemskiemu włodzimierskiemu, dzierżawcy tego klucza, o zapłatę 65 000 zł w złocie holenderskim z prowizją według skryptu (z 13 XI 1767, Warszawa) – por. akty 164, 188, 198 (Chodkiewicz c/a Piaskowski, 65 000 zł) i 289 (pozew marszałkowski). Imię i nazwisko woźnego w notce marginalnej („Stefan [?] … Prystupa [?]”) oraz miejsce doręczenia odczytane bardzo niepewnie. Kurs czerwonego złotego podany dwukrotnie odmiennie (16 zł 28 gr [?] i 18 zł 20 gr [?]) – odczyt niepewny. Łacina: „tenoris sequentis” – następującej treści; „de quo praesens eiusdem ministerialis relatio; ministerialis qui supra scribendi ignarus crucem sanctam posuit” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; woźny wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił znak Krzyża świętego.
STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)
13I 1770 przed Antonim Jałowickim („Jakowickim”), przysięgłym namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał (Stefan [?] Prystupa [?]) zeznał, że doręczył (opublikował) pozew na sądy marszałkowskie koronne pierwszej instancji, wydany w Warszawie 16 XII 1769 przez Stanisława Lubomirskiego, marszałka wielkiego koronnego, na instancję Jana Mikołaja Chodkiewicza, starosty generalnego żmudzkiego, przeciw Mikołajowi Junoszy Piaskowskiemu, podkomorzemu krzemienieckiemu, staroście taraszczańskiemu, dziedzicowi klucza krasnieńskiego, oraz Antoniemu z Piątek Sobolewskiemu, pisarzowi ziemskiemu włodzimierskiemu, dzierżawcy tego klucza. Pozew wzywa ich do stawienia się w sprawie zapłaty 65 000 zł w złocie holenderskim z prowizją, wynikającej ze skryptu Piaskowskiego z 13 XI 1767 (oblatowanego w grodzie warszawskim), z żądaniem egzekucji, kar i kosztów, a wobec Sobolewskiego – natychmiastowego wwiązania wierzyciela w posiadanie dóbr klucza krasnieńskiego, stanowiących zabezpieczenie sumy. Woźny podpisał relację krzyżem.