Akty 481–520

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 291 (skan 0293, strona prawa – od ok. 1/5 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Trzynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Antonim Jakowickim Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnic. Przy-

6sięgłym Comparens pkter Urod. JmćPan Stanisław

7Barański [?] nomine et ex Commisso Wiel. JmćPana Ja-

8na Dłużniewskiego przychylaiąc się we wszystkim do

9Prawa pospolitego et de Jnvasionibus Domus nobilitaris [?]

10opisanego Swoim Zaś [?] na pko. Wiel. Jchmć Panom

11Jgnacemu Oycu, Janowi y Jozefowi Synom Beszyń-

12skim, protestuie się w takowy Sposob y o to. Jż Wiel. Com-

13parentis Pryncypał znaiąc funkcyą Marszałkowską

14w Dworu JW. Starosty Śniatyńskiego Oycu [?] wspomnianym

15Jchmć Panom Beszyńskim rekomendowawszy się [?] tak [?]

16z Obligacyi Wiel. JmćPana Jgnacego Oyca Jako też

17z [...] Wiel. Jchmć [...] [?] Jchmć Panow

18ważney przyzwoitosci Skrzepe [?] dla Jchmć Panow

19Beszyńskich Czynił [?] Swiadectwa y w zatrudnionych [?] ich po-

20trzebach pomocnego nie odliczał [?] ratunku [?] a nad tego [?]

21do Spodziewaney wdzięcznosci Wiel. Jan y Jozef

22Beszyńscy Gradia [?] przybywszy do Comparentis Pryn-

23cypała, pod pretextem niby na Jnteres JW. Starosty Śnia-

24tyńskiego Generała Leytnanta Woysk Koronnych Czer-

25wonych Zł. Sto ina [?] rewers wzieli, ktorych JW. Sta-

26roście Sniatyńskiemu nie oddawszy na Swoy pożytek obro-

27cili, a Wiel. Comparentis Pryncypałowi niewiele [?]

28tylko y Czerwonych Zł. Sto nie przywrocili y do tego cza-

29su zatrzymaią, post hoc [?] per acta [?] Zapomniawszy

30wszelkich przyzwoitosci Comptis Pryncypała Wiel.

31Jozef Beszyński Zebrawszy Ludzi rożney Kondycyi

32do Sob. sta [?] wręczna oraz przybranych, z ktoremi

33wieś Chominie [?] w wieś Zadolsk [?] Leżące possessyi Wiel.

34Comparentis Pryncypała podległe naiechał oraz

35Dwor [?] własnym Kosztem [?] Pryncypała wystawiony

36pod bytnosc Samego Załączywszy [?] Lekmi [?] z Ludźmi ato [?]

37czynił [?] Struktury [?] y wielkie krzywdy czynił przytomna [?]

38[reklamant:] Sobą [?]

k. 291v (skan 0294, strona lewa – góra)

1Swoią komendą wszystkie, W. Pryncypała Comptis prawem y Sprawiedliwo-

2scią zbraniaiącego się bez względu na Stan Szlachecki ze wszy-

3stkiego Obrabowawszy ze wsi y Possessyi wypędzić rozkazał. Ten

4zaś Obrabowany wszelkie Sprzęty zabrawszy tak wielkim u-

5krzywdzeniem Pryncypała przed rożnemi Obywatelami spo-

6sobem [?] uciecho [?] zakryciać [?] się. W czym Comptis Pryncypał chciw-

7szy [?] będąc zniewazony z własnosci Swoiey wyzuty y wypę-

8dzony uciekaiąc się ad Asylum Sacro Sanctae Justitiae pro-

9testuie [?] Wiel. JmćPanu Jgnacemu Beszyńskiemu Oycu o niewstrzy-

10manie Synow Owszem do przyczynienie wszelkich zniewag

11czynienia, Urod. zaś Janowi y Jozefowi Synom o przy-

12ięte [?] Sto Czerwonych Zł. od Pryncypała wzięte, iako

13też gwałtowne na Wieś Chomińce [?] napadnienie, rzeczy

14wszystkich y Sprzętow zabranie na Tysięcy [?] Dziesięć Szko-

15dy naczynienie y Jnne [?] pretensye Czasu Prawa Jnluc... [?]

16dołożyć się maiące. Nnie Cuius Copia de praemissis Pro-

17...[?] contra Nominatos Jnculpatos Jterata manifestat-

18ione [?] Salva manente Melioratione. Stanisław Baran-

19ski

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Antoni Jałowicki (w rkp. „Jakowicki”). Akt otwiera serię spraw Dłużniewskiego z Beszyńskimi – por. akt 478 (areszt sumy 100 czerwonych złotych Beszyńskich u Michała Żaboklickiego w Kleszczowie [?] na wniosek Jana Dłużniewskiego) oraz akty 476–477 (Piotr Potocki, starosta śniatyński c/a Ignacy Beszyński). Dłużniewski pełnił funkcję marszałka dworu starosty śniatyńskiego (Piotra Potockiego, generała lejtnanta wojsk koronnych). Nazwy wsi „Chominie [?] / Chomińce [?]” i „Zadolsk [?]” odczytane niepewnie; ręka pospieszna, liczne skróty. Łacina: „nomine et ex commisso” – w imieniu i z polecenia; „de invasionibus domus nobilitaris” – o najazdach na dom szlachecki; „ad asylum sacrosanctae iustitiae” – do schronienia najświętszej sprawiedliwości; „contra nominatos inculpatos” – przeciw wymienionym obwinionym; „iterata manifestatione” – z ponowieniem manifestacji; „salva manente melioratione” – z zachowaniem prawa do poprawy (uzupełnienia).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

13I 1770 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Stanisław Barański [?] w imieniu Jana Dłużniewskiego manifestował się przeciw Ignacemu Beszyńskiemu (ojcu) oraz jego synom Janowi i Józefowi. Dłużniewski, pełniąc funkcję marszałka na dworze starosty śniatyńskiego, wyświadczał Beszyńskim przysługi i pomoc; tymczasem Jan i Józef Beszyńscy pożyczyli od niego za rewersem 100 czerwonych złotych rzekomo na interes starosty śniatyńskiego, generała lejtnanta wojsk koronnych, lecz obrócili je na własny pożytek i nie oddali. Następnie Józef Beszyński z zebranymi ludźmi różnej kondycji najechał wieś Chomińce [?] (w posesji Dłużniewskiego), zabrał rzeczy i sprzęty, a samego Dłużniewskiego – bez względu na stan szlachecki – ograbił i kazał wypędzić z wsi i posesji. Manifestant obwinia ojca, że nie powstrzymał synów, a synów – o zatrzymanie 100 czerwonych złotych, gwałtowny najazd i szkody (ok. 10 000 zł [?]), z zastrzeżeniem dalszych pretensji.

Transkrypcja

k. 291v (skan 0294, strona lewa – od ok. 2/5 wysokości)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Piętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodz. Winnickim przysięgłym. Sta-

6nowszy oczewisto Woźny Generał Wwa Bracł. y Jnny

7opatrzny Daniel Bodakowski [?] w moc prawdziwey wier-

8ney y Skuteczney Relacyi Swoiey ustnie y Dobrowolnie zeznał, Jż

9on Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia niniejszego

10to iest Piętnastego Januarii na affektacią y prawną Re-

11kwizycyą Wiel. JmćPana Leżyńskiego Łowczeg. Podolsk. ma-

12iąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi Wiary godnych Urod.

13Jchmć Panow Szymona Klarowskiego [?] y Piotra Samborzec-

14kiego [?] ad hunc actum Officiosum przydanych, był w Do-

15brach w Miescie JKMci Winnicy, gdzie będąc we Dworku

16u Wiel. Zaleskiego Żyta Korcy Trzydzieści przez Urod. Jm-

17Pana Borsewicza [?] zabrane Wiel. Leżeńskiemu Łowcz.

18Podolsk. y w Dworku Wiel. Zaleskiego zsypane y zło-

19żone aresztował, y prawnie do rozsądzenia y oddania

20komu Sprawa należyć będzie przyporęczył, ktore-

21go to Aresztu y Stałey y rzetelney przedemną Urzędem

22uczynił y zeznał Relacyą Woźny ut Supra ignarus Scri[bendi]

23Crucem S. posuit. Daniel Bodakowski [?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Antoni Jałowicki (w rkp. „Jakowicki”). Wnioskodawca zapisany „Leżyński” i „Leżeński”, łowczy podolski (por. akt 368 – Zofia Leżeńska, wdowa po Stanisławie Leżeńskim). Nazwisko woźnego (Bodakowski [?] / Bodanowski [?]) oraz świadków odczytane niepewnie. Łacina: „ex requisitione” – na żądanie; „ad hunc actum officiosum” – do tej czynności urzędowej; „ignarus scribendi crucem sanctam posuit” – nie umiejąc pisać, postawił znak Krzyża świętego.

Streszczenie

15I 1770 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał Daniel Bodakowski [?] zeznał, że tego dnia, na wniosek Leżeńskiego, łowczego podolskiego, w obecności szlachty Szymona Klarowskiego [?] i Piotra Samborzeckiego [?], aresztował w mieście królewskim Winnicy, w dworku Zaleskiego, 30 korcy żyta zabranego Leżeńskiemu przez Borsewicza [?] i złożonego w tym dworku, oddając je w przechowanie do rozstrzygnięcia sprawy. Woźny, niepiśmienny, podpisał relację krzyżem.

Transkrypcja

k. 291v (skan 0294, strona lewa – dół)

1[reklamant:] Roku

k. 292 (skan 0294, strona prawa – góra)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Piętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodzkim Winnic. Przysięgłym. Stanowszy ocze-

6wisto woźny Gnrał Wwa Bracł. y Jnny opatrzny Wawrzy-

7niec Jarzyński [?] in vim Suae veri ac fidelis Relationis Palam

8Publice liberequ recognovit, Jż on Roku Tysiąc Siedmset Siedm-

9dziesiątego Dnia Dwudziestego Pierwszego Decembris na af-

10fektacyą JW. JmćPana Platera Woiewody Mscisławsk. maiąc

11przy Sobie Stronę Szlachty Dwoch Osob wszystkich Urod. Jchmć

12Panow Teodora Strzyżewskiego [?] y Jana Krasickiego, był w Dobrach

13wsi Czodnowicy [?] JW. Hrabi Krasickiego Dziedzicznych, gdzie będąc

14Pracowitego Fedka Maystra, Poddanego Chrzanowskiego z Klucza

15Dobr Kalnika [?] zbiegłego na słobodę aresztował y w Strzymanach [?]

16Prawnych przyporęczył, ktory to Areszt Urod. JmćPan Gu-

17bernator pomienionych Dobr Czodnowicy [?] y Wszyst z Całą Groma-

18dą Jmieniem JW. Pana Swoiego benewole przyiąwszy do

19rozprawy Prawney dotrzymać Deklarowali się, w czym tenże

20Woźny Jaz [?] Stroną Szlachty Sobie przytomną oświad-

21czywszy się ztamtąd powrocił, y tu do Akt praesentis Castr.

22Capit. Vinnic. przybywszy przedemną Urzędem Prawdzi-

23wego Aresztu Swego uczynił y zeznał Relacyą. De quo

24Praesens Mlis Relatio. Mlis qui Supra Jgnarus Litterarum

25Crucem S. posuit. Teodor [?] Jarzyński [?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Antoni Jałowicki (w rkp. „Jakowicki”). Data aresztu zapisana „Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Dwudziestego Pierwszego Decembris” – wobec daty zeznania (15 I 1770) chodzi zapewne o 21 XII 1769 (omyłka pisarza). Imię woźnego w formule wstępnej „Wawrzyniec”, w podpisie pod krzyżem „Teodor [?]” – niezgodność w rękopisie (może przeniesione z imienia świadka). Nazwy „Czodnowica [?]” i „Kalnik [?]” odczytane niepewnie. Wojewoda mścisławski Plater – bez imienia w akcie (por. akty 463 – Plater c/a Sanguszko). Łacina: „ad instantiam” – na wniosek; „in vim suae veri ac fidelis relationis palam publice libereque recognovit” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał; „ad acta praesentia castrensia capitanealia Vinnicensia” – do niniejszych akt grodzkich starościńskich winnickich; „ignarus litterarum” – nieumiejący pisać.

Streszczenie

15I 1770 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał Wawrzyniec (w podpisie Teodor [?]) Jarzyński [?] zeznał, że 21 XII [1769?], na wniosek Platera, wojewody mścisławskiego, w obecności szlachty Teodora Strzyżewskiego [?] i Jana Krasickiego, we wsi Czodnowica [?], dziedzicznej hrabiego Krasickiego, aresztował Fedka, majstra, poddanego Chrzanowskiego z klucza Kalnik [?], który zbiegł na słobodę. Gubernator dóbr wraz z gromadą przyjął areszt w imieniu swego pana i zobowiązał się dotrzymać zbiega do rozprawy prawnej. Woźny podpisał relację krzyżem.

Transkrypcja

k. 292 (skan 0294, strona prawa – od ok. połowy)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Piętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y przedemną Antonim Jakowickim Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodzkim Winnic. Stanowszy ocze-

6wisto Woźny Gnrał Wwa Bracł. y Jnny Szlachetny Błażey

7Liniejski w moc prawdziwey Relacyi Swoiey Jawnie ustnie y

8Dobrowolnie zeznał, Jż on Roku teraznieyszego Tysiąc Siedm-

9set Siedmdziesiątego Siodmego [?] Januarii, na prawne Żąda-

10nie Urod. Jchmć PP. z Wisniowskich Teresy Ossochowskiey Matki,

11Marianny z Ossochowskich Fitkiewiczowey, Urod. Jozefa Fitkie-

12wicza Małż., Rozalii Heleny Panien Ossochowskich Urod. Afi-

13stanski [?] Corek, Maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi wia-

14ry godnych Urod. Jchmć Panow Michała Bierzanowskiego [?]

15y Augustyna Dawidowicza do tego Aktu użytych był we

16Dworku Urod. Konstancyi [?] Matki Urod. Jozefa y Michała

17Łaczarowskich [?] Synow, gdzie będąc Urod. JmćPana Jo-

18zefa Staniewskiego [?] ze wszystkim onego Sprzętem y Dobytkiem

19w winach prawnych aresztował y przyporęczył, kto-

20ry to areszt benevole przyiąwszy do rozprawy Sen-

21słowey [?] wszystkiem [?] Jchmć wyrażeni Sobie dotrzymać

22Deklarowali y nawiązali się, w czym on Woźny

23[reklamant:] Szlachtą

k. 292v (skan 0295, strona lewa – góra)

1Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się ztamtąd powrocił y tu

2przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu uczynił y

3zeznał Relacyą. De quo praesens Eiusdem Mlis Relatio. Mini-

4sterialis qui Supra Jgnarus Literar. Crucem Sanctam po-

5suit ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Antoni Jałowicki (w rkp. „Jakowicki”), w tym akcie bez słowa „przysięgłym”. Dzień aresztu zapisany niejasno („Siedmdziesiątego Siodmego [?] Januarii” – może 7 I 1770). Miejsce aresztu – dworek Konstancji [?] Łaczarowskiej [?] (matki Józefa i Michała), zapewne w Winnicy (wg tytułu marginalnego). Nazwisko aresztowanego (Staniewski [?] / Staniewski) oraz kilka wyrazów (opis „Afistanski [?] Corek”, „do rozprawy Sensłowey [?]”) odczytane niepewnie. Łacina: „ex requisitione” – na żądanie; „ministerialis qui supra ignarus litterarum crucem sanctam posuit” – woźny wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił znak Krzyża świętego.

Streszczenie

15I 1770 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał Błażej Liniewski zeznał, że w styczniu 1770 (7 [?] I), na żądanie Teresy z Wiśniowskich Ossochowskiej (matki), Marianny z Ossochowskich Fitkiewiczowej z mężem Józefem Fitkiewiczem oraz panien Rozalii i Heleny Ossochowskich (córek), w obecności szlachty Michała Bierzanowskiego [?] i Augustyna Dawidowicza, w dworku Konstancji [?] Łaczarowskiej [?], matki Józefa i Michała, aresztował Józefa Staniewskiego [?] wraz z całym jego sprzętem i dobytkiem. Gospodarze przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać aresztowanego do rozprawy. Woźny podpisał relację krzyżem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 292v (skan 0295, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winnic.

4y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodz. Winnickim Przysięgłym Osobliwie [?]

6zjawiwszy się Wiel. JmćPani Teklia z Dąbrowskich Galliczowa

7Podczaszyna Parnawska, Wiel. Stanisława Gallicza Podczaszego

8Parnawsk. Małż. pozostała wdowa, przychylaiącey się we wszystkim do

9prawa pospolitego, że w pilności Swoiey zaniosła Oświadczenie

10Niniejsza Wiel. Stawiaiąca się według Prawa y Zwyczaiu, iże

11by Matronki [?] po Smierci [?] Mężow Swoich na pozostałe Sprzęty

12Roku Przeszłego [?] … post [?] … Michała [?] zaprzysięgały

13Rejestru, Regestr pozostałych rzeczy wszelkich ruchomych y nie-

14ruchomych po Smierci tegoż Wiel. JmćPana Stanisława Galli-

15cza Podcz. Parn. seorsive [?] spisany y ad Acta Praesentia [...] Obla-

16torum [?] podany, Jako Sprawiedliwie tenże Regestr Spisany, Za na-

17stępuiącą [?] Juramentu rotą. Ja Teklia z Dąbrowskich Galliczowa Podcz. Parna-

18wska, Wiel. Stanisława Gallicza Podcz. Parn. y Małż. pozostała

19Wdowa przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu w Troycy

20Swiętey Jedynemu, iako rzeczy wszystkie po Smierci Mę-

21ża mego pozostałe Sprawiedliwie Regestrem Spisałam,

22bez ukrzywdzenia Sukcessorow onego podaię. Tak

23mi Panie Boże dopomoż y Niewinna Męka Chrys-

24tusa Pana. Dedit ad Jmaginem Crucifixi Jur[amentum].

25Jn praesentia Wiel. JchmćPP. Jozefa Głębockiego [?] Wice-

26Regenta Grodz. Żytom. [?], Jozefa Kaczorowskiego,

27Franciszka Wiśniewskiego [?] y Jnnych Jchmciow [?]

28Temu Aktowi przytomnych, nec non in assi-

29stentia Ministerialis Gnlis provid. Błażeia

30Liniewskiego Juramentu wykonała, Tako in diligentia et praemo[nitione] [?]

31[…] Jżby [?] powtornie Manifestowała się. Teklia

32Galliczowa

Objaśnienia i tłumaczenia

Tytuł marginalny „P. P.” = Podczaszyny Parnawskiej (por. akt 121 – „Maa nne W. Galiczowey P. P. y Synow…”, oraz akty 425–426 – Teklia z Dąbrowskich Galiczowa c/a Bielscy, Lemieszówka). Akt jest zaprzysiężeniem przez wdowę rejestru (inwentarza) rzeczy ruchomych i nieruchomych pozostałych po mężu, zgodnie z prawem i zwyczajem; sam rejestr podano do akt osobno („seorsive” [?]). Kilka wyrazów w wywodzie wstępnym odczytanych niepewnie lub nieodczytanych (ręka pospieszna, wyblakła). Urząd Józefa Głębockiego [?] („Wice-Regenta Grodz. Żytom.” – wyraz „Żytom.” wpisany na skreśleniu) niepewny. Łacina: „in diligentia cum iuramento” – w pilności (dla zachowania terminu) z przysięgą; „seorsive” – osobno; „ad acta praesentia” – do akt niniejszych; „dedit ad imaginem Crucifixi iuramentum” – złożyła przysięgę przed wizerunkiem Ukrzyżowanego; „in praesentia” – w obecności; „nec non in assistentia ministerialis generalis providi” – a także w asyście woźnego generała opatrznego; „in diligentia et praemonitione” – w pilności i dla uprzedzenia.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17I 1770 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, stawiła się Teklia z Dąbrowskich Galiczowa, podczaszyna parnawska, wdowa po Stanisławie Galiczu, podczaszym parnawskim. Oświadczyła, że – zgodnie z prawem i zwyczajem, wedle którego wdowy zaprzysięgają rejestr rzeczy pozostałych po mężach – podaje do akt osobno spisany rejestr rzeczy ruchomych i nieruchomych pozostałych po mężu, i złożyła przed wizerunkiem Ukrzyżowanego przysięgę (rota w akcie), że spisała je sprawiedliwie, bez ukrzywdzenia jego sukcesorów. Przysięgę złożyła w obecności m.in. Józefa Głębockiego [?], Józefa Kaczorowskiego i Franciszka Wiśniewskiego [?] oraz w asyście woźnego generała Błażeja Liniewskiego, zastrzegając sobie powtórną manifestację.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 292v (skan 0295, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Dziewiątnastego Dnia

3[reklamant:] Przed

k. 293 (skan 0295, strona prawa)

1Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winnic.

2y przedemną Onufrym Moskwickim Namiesnikiem

3Burgrabstwa Grodzkim Winnic. Comparens pkter Staro-

4zakonny Herszko [?] Moszkowicz Obywatel Pikowski [?] przeszły

5Arendarz Karczemny Krzywokolański naprzeciwko Wiel.

6JmćPani Maryannie Zmijewskiey niegdy Wiel.

7Jozefa Zmijewskiego Dobr Wsi Krzywokolan [?] w Klu-

8czu Umańskim Leżących Possessora pozostałey Małżon-

9ce, y Stron [?] Zemie [?] spłodzonym Dzieciom, Wiel. Rand [?]

10lub Jnnego Jmienia Rudzkiemu Ekonomowi Klu-

11cza Umańskiego y Stanisławowi Kwiatkiewiczowi [?] Gubernatorowi Targowickiemu vel alius Nominis

12maiącym Ludziom Swiadczy y Manifestuie się w ten niżey

13opisany Sposob y o to. Jż pomieniony Comparens

14trzymawszy Arendę Karczemną Dnia Dwudziestego

15Siodmego Julii w Roku Tysiąc Siedmset

16Sześćdziesiątym Siodmym u niegdy Wiel. Jozefa Zmi-

17jewskiego za Summę Zł. Poll. Dwa Tysiące Czterysta,

18lubo miał deklarowaną defalkę z racyi Mytnicy [?] Ko-

19iących [?] y niemielących [?] przez niedziel osmnaście y

20Złey przyczyny, że wyż wspomnioney Arendy cnie-

21dziel Cztery po S. Janie obiął, Słowem rzetelnym przez

22tegoż niegdy Wiel. Zmijewskiego Zł. Poll. Trzysta

23przecież nim nastąpiła publiczna klęska w Kraiu U-

24mańskim [?] y znowu [?] przez grassuiących Haydamakow, wy-

25płacił według Kwitow et quidem pierwszego Dnia Dwu-

26dziestego Trzeciego Mris [?] Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

27Siodmego Roku Zł. Poll. Tysiąc Dwieście, według Dru-

28giego Dnia Czternastego Maia Tysiąc Siedmset Sześć-

29dziesiąt Osmego Roku Rubli Trzydzieści Pięć Ręką

30tegoż Wiel. Zmijewskiego podpisanych, według Za-

31Drugich Dokumentow et quidem pierwszego Die

32vigesima quarta Octobris Millesimo Septingentesimo

33Sexagesimo octavo Anno od Wiel. Zmijewskiey na Ru-

34bli Trzydzieści Jeden Danego y Ręką Teyże pod-

35pisanego, Powtornego od Damiana Zayączkowskiego [?]

36na Zł. Dwadzieścia Pięć Danego y Ręką Tegoż pod-

37pisanego, Trzeciego od Jakowa [?] Pytora [?] na Rubli pięć

38y Zł. pięć z Jnteressu Wiel. Zmijewskich u Kompta

39wszystkich, od Wasyla Fanczarnika [?], na długi Tegoż Kompta

40zaszłych przez niegdy wspomnionego Wiel. Zmijewskiego

41Rubli Sześćdziesiąt [?] Drugiey Raty Jnsze [?] niegdy Wiel.

42Zmijewski [?] Ludziom [?] Kassy Swoiey w złocie [?] wypłacił Dwa [?] Ja-

43… Pomocnika [?] Jnnego Kompanentowi Za wodki [?] Jn-

44[…] Pieniądze [?]

k. 293v (skan 0296, strona lewa)

1Szesnaście Tey kwoty przeiowszy się in vim Raty Jeszcze niegdy

2Wiel. Zmijewski Stem do Kassy Swoiey odebrał in vim po-

3mnioney Raty Rubli Sześć y przez Stefana Szklarnika [?]

4Kop Trzy, a gdy podczas nieszczęśliwości y wielkiego oczta [?]

5przez Bunt Chłopski y Kozaki Miasta Umania Zgroza [?]

6niżey Załącysię Życie Swoie Za granicę przed exspiraią

7Dwunieczlinarą [?] Salwować musiał, a Wiel. niegdy Zmi-

8jewskiego Zaskoczywszy Haydamacy w Dobrach Wsi Krzy-

9wołukan [?] nietylko z Synem Obnażyli ale też y Życie

10Odebrali, wtenczas Poddanstwo Zbuntowawszy się wiele po-

11towych Sprzętow Dwadzieście Siedm Sami między Sobą

12rozszarpali, Żyta Korcy Sześćdziesiąt, Słodu Jęczmie-

13nnego Korcy Trzydzieści, Jagieł Korcy pięć, Pszenicy

14Korcy Korcy pięć iedne między Sobie rozebrali drugie,

15Jako to Żyto na Gorzałki obrocili, Słód na Piwo obrocili y Gorzałki wsze-

16szy do tego Kanczu [?] Kamieni dwa, kilkanaście Spustow na Kotłach

17Swiezych y naczynie Browarnym wypędzili ciż Sami Poddani bez

18wokołodzy [?] żadney Arendarskich Za Rubli pięć kupionych nad-

19zuzowanie do Cerkwi wzięli, to wszystko stało się za pozwoleniem

20Wiel. JeymćPani Zmijewskiey będącey Za granicą w Dobrach Wsi Ska-

21łowey [?] Smile [?] od Dobr Krzywokolan [?] Leżącey, ktora nietylko

22Poddanym Swoim, ale y Zagranicznym Gorzałkę na kotłach Arendar-

23skich pędzić pozwalała a naresżcie spalone kotły iakoby Za Ratę

24Sobie winna ktore Tysiąc Pięćdziesiąt Złotych kosztowały przedała.

25Tym się jeszcze niekontentuiąc ale godząc na większe ukrzywdzenie

26teraznieyszego Kompta lubo widziała doskonałe o wypłaceniu

27wszystkich ratach Summach y Długach Arendarskich na Gromadzie

28Krzywokolańskiey [?], tudzież o pretensyi znaczney Arendarza swego do teyże Gro-

29mady, przecież nie daiąc mu żadney protekcyi ale sama uda-

30wszy się pod protekcyą Wiel. Rudzkiego Ekonoma Umańskiego y Kwiat-

31kiewicza Gubernatora Targowickiego, ktory wziowszy [?] teyże Wiel. Zmi-

32jewskie w Opiekę Swą, szukał niniejszy Comparens u tegoż Wiel.

33Ekonoma Sprawiedliwosci, ktory Szykanowaniem tegoż Wiel.

34Zmijewskiey uwiodszy się a niewiedząc doskonałego mieysca

35Też Wiel. Zmijewska a teraz Dziedziczką Załącego się Obrachowawszy,

36ktory to Wiel. Rudzki pozwolił egzekwować niniejszemu Kom-

37ptowi na Gromadzie Krzywokolańskiey [?] Długi y własne Swoie ... [?]

38in parte Rubli Trzydzieści Bydła Sztuk Piętnaście z Gromady y

39Swoich Dziesięć własnych Siedmnast [?] y do tego Pszenicy Korcy Trzy,

40Jagieł Korcy dwa, Soli beczkę iedną na wozu wołowym, a ożywszy [?]

41Dzieci dwoch tak do wozu iako y pędzenia Bydła Za Rubli przysła-

42nie naiowszy [?] w podroż Swoię traktem na Umań szedł, Ktorego Uma-

43niu Wiel. Rudzki zewszystkim kazawszy przeiąć napprzod Rubli Trzy-

44dzieści oddać sobie z wybranych z Gromady Krzywokolańskiey [?] teraznie-

45yszemu Komptowi kazał y też Rubli [?] Wiel. Zmijewskiey do Rąk

46importował oraz Bydło wszystkie [?] ad usum [?] otaksowawszy też ...

47wziąć dysponował a niniejszego Kompta wraz z Bratem Jego Kom-

48tem, aby ... Pocztowy [?] Wóz oddał do Gwiazdy [?] wzięcie kazał,

49ktory ztamtąd uciekłszy się Salwować musieli, a Wiel. Zmijewska

50sprzedawszy na Gromadę Krzywokolańskiey [?] Pszenicy Korcy Dwie [?] y Fura [?]

51Łeż [?] Jagiełł Korcy [...] Dziesięć Owsa Korcy [?] ... Gorzałki Wiadr

52[reklamant:] Spustow Osm

k. 294 (skan 0296, strona prawa – góra)

1Spustow osm y Buhtay [?], własność niniejszego Kompta tem

2samem naiętym Ludziom była otaksowawszy do Winnicy swoiey

3a praesens Rzeczy zapiędze [?] kazała potym w Fletoszowanie [?] ...

4Że tak wielką poniosł krzywdę teraznieyszy Komprens [?] ... ha...

5nie tyle obiął dla uznania y rozsądzenia pretensyi Tegoż po-

6szukuiącego, Zapisała się Z nim na Kompromis na ktorym Jmi-

7nie Zezsiey [?] namowy Sądzić się niechciała y tak upadnie [?]

8nie Sextermine [?] Sądzenia się wyroznie [?] Zawzięła nawet Skrzyt [?]

9naprzeciwko Komptowi nawypłacenie Dalm[?] … Kliże [?] po-

10mienionego Wiel. Rudzki odebrał y niewiedzieć gdzie obrocił, o to

11wszystko teraznieyszy Comparens uciekaiąc się ad Asylum

12Justitiae naprzeciwko Wyż w Kompromisi wyrażonym iterata [?]

13Swiadczy y Manifestuie się Comparens po hebreysku się

14na własnym podpisuiącego [?] Herszok [?] Moszkiewicz

Objaśnienia i tłumaczenia

Por. akt 501 – remanifestacja wdowy Zmijewskiej (3 II 1770), z której wynika poprawna nazwa wsi: KRZYWE KOLANA (w tym akcie forma przymiotnikowa odczytana niepewnie: „Krzywokolański [?]”, „Krzywokolańskiey [?]”), tytuł Józefa Zmijewskiego (skarbnik zwinogrodzki) i forma imienia arendarza (Hierszon Moszkiewicz). Rok 1770; w tym akcie (19 I 1770) jako namiestnik burgrabstwa grodzkiego winnickiego występuje Onufry MOSKWICKI (por. akty z IV 1769). Na marginesie lewym k. 293 dopisek „16 [?]” (zapewne numeracja pisarza). Akt bardzo trudny do odczytu: pospieszna ręka, liczne skróty, partie wyblakłe (zwłaszcza dół k. 293 i k. 293v) – odczyt w wielu miejscach niepewny, kilka wyrazów nieodczytanych; nazwy miejscowe („Krzywe Kolana / Krzywołuczany [?]”, „Skałowa [?]”) i niektóre nazwiska (Zayączkowski [?], Jakow Pytor [?], Wasyl Fanczarnik [?], Stefan Szklarnik [?]) niepewne. Treść dotyczy skutków koliszczyzny 1768: arendarz karczmy w dobrach Zmijewskiego w kluczu humańskim uciekł za granicę, Zmijewski z synem zostali zabici przez hajdamaków, poddani rozgrabili zapasy arendy (żyto, słód, jagły, pszenicę, sprzęty browarne). Łacina: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „vel alius nominis” – albo innego imienia; „et quidem” – a mianowicie; „die vigesima quarta Octobris millesimo septingentesimo sexagesimo octavo anno” – dnia 24 października 1768 roku; „in vim ratae” – na poczet raty; „ad asylum iustitiae” – do schronienia sprawiedliwości; „iterata” – ponowiona.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

19I 1770 przed Onufrym Moskwickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Żyd Hierszon (Herszko) Moszkowicz (Moszkiewicz), obywatel pikowski [?], były arendarz karczmy we wsi Krzywe Kolana w kluczu humańskim, manifestował się przeciw Mariannie Zmijewskiej (z Łysickich [?] – wg aktu 501), wdowie po Józefie Zmijewskim (posesorze tej wsi), i jej dzieciom, a także przeciw Rudzkiemu, ekonomowi klucza humańskiego, i Stanisławowi Kwiatkiewiczowi [?], gubernatorowi targowickiemu. Arendę karczemną wziął 27 VII 1767 za 2400 zł i spłacał ją ratami wg kwitów (m.in. 1200 zł, 35 i 31 rubli, 25 zł). Gdy w czasie buntu chłopskiego i hajdamaczyzny 1768 musiał uciekać za granicę, a hajdamacy zabili Zmijewskiego z synem, zbuntowani poddani rozgrabili sprzęty i zapasy arendy (żyto, słód, jagły, pszenicę), kotły i naczynia browarne – za przyzwoleniem wdowy, która przebywała za granicą i sama sprzedała spalone kotły. Wdowa, korzystając z protekcji Rudzkiego i Kwiatkiewicza, uniemożliwiła mu odzyskanie należności od gromady; Rudzki kazał mu oddać 30 rubli i bydło zebrane od gromady, a jego samego z bratem chciał zatrzymać, tak że musieli uciekać. Zmijewska zabrała też inne rzeczy arendarza, a zapisawszy się z nim na sąd polubowny (kompromis), uchylała się od niego. Manifestant podpisał się po hebrajsku.

Transkrypcja

k. 294 (skan 0296, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Dziewiętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Onufrym Moskwickim pro tunc

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim, Compa-

6rens pkter Szlachetny Błażey Liniewski Authenticatus

7Juratus Woźny Gnrał Wwa Bracł. y Jnny w pilności Swo-

8iey manifestuie się w ten Sposob y o to. Jż niniejszy Ma-

9nifestans będąc w Służbie u Niegdy Śp. Wiel. Stanisła-

10wa Kamińskiego Subdelegata Grodz. Winnic. Przysięgłego, a-

11maiąc Sobie post Decessum tegoż Wiel. Subdelegata od

12Wiel. Tomasza Kamińskiego Oyca tegoż Śp. Wiel. Ka-

13mińskiego niektore powierzone Rzeczy, Jako to posu-

14dek, y Jnne sprzęty Gospodarskie, gdzie y Szka-

15tułki prożna [?], w ktorey Skrzynce Szkatułce przy

16odebraniu tychże rzeczy Stronne [?] Papiery niekto-

17re osobliwie do Sprawy Urod. Stefana y Anny

18z Prestyńskich [?] Nosalskich Małż. z Urod. Stani-

19sławem y Marianną z Pomorskich [?] Prestyńskie-

20mi [?] Małż. Zciągaiącey, Jako to Jnkwizycye nie-

21pieczętowane, Jnterrogatoria, Responsoria, Pro-

22tokuł Kondescensoralny [?] y Manifest cum Jura-

23mento, temuż Śp. W. Kamińskiemu na Subdelegacyą

24służący Znalezione, circa Acta Praesentia reponuie y

25powtornie in Diligentia manifestuie się, Oświadczaiąc się

26[reklamant:] każdego

k. 294v (skan 0297, strona lewa – góra)

1każdego Czasu praemissa omnia Juramentem komprobować.

2Comparens nieumieiący pisać Znakiem Krzyża pod-

3pisuie się Błażey Liniewski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Moskwicki (por. akt 486). Stanisław Kamiński – subdelegat grodzki winnicki, zmarły przed 19 I 1770; jego ojciec Tomasz Kamiński przekazał woźnemu (byłemu słudze subdelegata) rzeczy po zmarłym, wśród nich szkatułę z aktami sprawy (inkwizycje, interrogatoria, responsoria, protokół descensu/kondescensji [?] i manifest z przysięgą) między Stefanem i Anną z Prestyńskich [?] Nosalskimi a Stanisławem i Marianną z Pomorskich [?] Prestyńskimi [?] – por. Nosalscy w akcie 412. Nazwiska „Prestyński” i „Pomorska” odczytane niepewnie. Łacina: „pro tunc” – na ten czas; „authenticatus iuratus” – uwierzytelniony przysięgły; „post decessum” – po śmierci; „interrogatoria, responsoria” – pytania i odpowiedzi (przy przesłuchaniu świadków); „cum iuramento” – z przysięgą; „circa acta praesentia reponit” – składa przy aktach niniejszych; „in diligentia” – dla zachowania pilności; „praemissa omnia iuramento comprobare” – wszystko powyższe przysięgą potwierdzić.

Streszczenie

19I 1770 przed Onufrym Moskwickim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Błażej Liniewski, przysięgły woźny generał województwa bracławskiego, oświadczył, że jako były sługa zmarłego Stanisława Kamińskiego, subdelegata grodzkiego winnickiego, otrzymał po jego śmierci od jego ojca Tomasza Kamińskiego rzeczy zmarłego (sprzęty gospodarskie, szkatułę), w której znalazł papiery sprawy Stefana i Anny z Prestyńskich [?] Nosalskich ze Stanisławem i Marianną z Pomorskich [?] Prestyńskimi [?] – niezapieczętowane inkwizycje, interrogatoria, responsoria, protokół kondescensji [?] i manifest z przysięgą, należące do subdelegacji Kamińskiego. Składa je do akt grodzkich i gotów jest potwierdzić to przysięgą. Jako niepiśmienny podpisał się krzyżem.

Transkrypcja

k. 294v (skan 0297, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic.

4y przedemną Onufrym Moskwickim Namiesnikiem pro tunc

5Burgrabstwa Grodzkim Winnic. Przyszedszy oczewisto Urod. JmćPan

6Tomasz Ciszewski Towarzysz Znaku Pancernego swym y Wiel. Jmci

7Pana Antoniego Pruszyńskiego Łowczego Trembow. czyniąc J-

8mieniem na pko Urod. JmćP. Bażowi [?] Miedźwiedzkiemu Palestran-

9towi Gr. Winnic. uroczystą zanosi Protestacyą w ten sposob y o to.

10Jż JmćPan Miedźwiedzki Palestrant Grodz. Winnic. pominowszy [?] wszy-

11stkie Prawo y Sprawiedliwość śmiał y ważył się w Roku Tysiąc

12Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątym Podymne Septembrowe z

13Dobr Jakuszyniec do Winnicy przywiezione od Ludzi Jakuszynie-

14ckich potężnie należytym odebrać y do siebie zagarnąć, kto-

15re powtornie Ludzie Jakuszynieccy składać musieli, Lubo zaś

16JmćPan Miedźwiedzki podposzedł [?] Wiel. Pruszyńskiego Łowcz. Tr.

17Jnteressow Prawnych szczerze attestował [?] y Plenipotencyą ma-

18iąc do Spraw daną, za ktore attestowanie już iest należycie

19uspokoiony y zapłacony, Gdy zaś powziowszy wiadomość Wiel. Łow-

20czy Tr. ktory in remotioribus zostaiąc Palatinatibus a bez praw-

21nym Ludzi Swoich przez tegoż [?] obzdzierania [?] grabieniu y nienależyte

22iakowychsi pretensyi do Wiel. Łowczego Tr. formowaniu, przeto

23Urod. JmćPan Ciszewski dalszym zapobiegaiąc y niesłusznym Urod.

24Miedźwiedzkiego Czynnosciom Jmieniem Wiel. Łowczego Tremb.

25Plenipotencyą Urod. Obżałow. daną kassuie y annihiluie, ktora

26żadnego waloru y na żadnym mieyscu ważna [?] y mieć nie powinn-

27na, tegoż Urod. Miedźwiedzkiego od Jnteressow Wiel. Łowcz. Tr. [?]

28niniejszy Manifestans Jmieniem supra uchyla y od dalszey

29mocy tey Protestacyi zostawuiąc Sobie salwę [?] szerszego

30manifestowania się opus fuerit. Tomasz Ciszewski

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Moskwicki (por. akty 486–487). Antoni Pruszyński, łowczy trembowelski (por. akty 359, 459, 469 – Pruszyńscy, Bochenniki). Imię palestranta zapisane skrótem („Bażowi” [?] – zapewne „Bal.”); w remanifestacji (akt 489) podpisuje się „Jan Bal. Miedźwiecki”, stolnik mścisławski (por. akty 41–120: Miedźwiecki „Bal.” – stolnik mścisławski). „Podymne Septembrowe” – podatek podymny płatny we wrześniu 1769, przywieziony z dóbr Jakuszyńce [?] do Winnicy. Tytuł marginalny – ostatni wyraz niepewny. Łacina: „pro tunc” – na ten czas; „in remotioribus palatinatibus” – w dalszych województwach; „cassat et annihilat” – kasuje i unieważnia; „opus fuerit” – gdyby zaszła potrzeba.

Streszczenie

20I 1770 przed Onufrym Moskwickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Tomasz Ciszewski, towarzysz znaku pancernego, w imieniu Antoniego Pruszyńskiego, łowczego trembowelskiego, protestował przeciw Miedźwiedzkiemu, palestrantowi grodzkiemu winnickiemu: we wrześniu 1769 Miedźwiedzki odebrał ludziom z dóbr Jakuszyńce [?] przywiezione do Winnicy podymne, tak że chłopi musieli je płacić powtórnie; choć jako plenipotent Pruszyńskiego w jego sprawach prawnych został już za swoje usługi zapłacony, uciskał ludzi łowczego (przebywającego w dalszych województwach) i formował wobec niego nienależne pretensje. Ciszewski w imieniu Pruszyńskiego kasuje i unieważnia plenipotencję daną Miedźwiedzkiemu i odsuwa go od interesów łowczego, zastrzegając dalszą manifestację.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 294v (skan 0297, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y przedemną Antonim Jakowickim

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim

6Przysięgłym Comparens pkter Wiel. JmćPan Jan

7Bal. Miedźwiecki Stol. Mścisławski Przysięgłey Pale-

8stry Grodu

k. 295 (skan 0297, strona prawa)

1Grodu Winnic. a Szeda [?] y przysięgły Patron a prima

2notitia Criminose [?] et vexatiby [?] plena [?] Manifestationis ob…

3Sobie od Urod. JmćPana Tomasza Ciszewskiego Za-

4niesioney, tak Zaraz quam Solennissime pko temuż

5Urod. Ciszewskiemu w Dobrach Jakuszyńcach Mieszka-

6iącemu a Szczycznie [?] oneyże pko Wiel. JmćPanu

7Pruszyńskiemu Łowcz. Tremb. Skarży y Manife-

8stuie się o to. Jż lubo Wiel. Comparens z niewolony

9obligacyą Swoią do Attentowania y pilności Jn-

10teressow prawnych nie tylko z mocną Plenipo-

11tencyą lecz y przez Listy obligacyine [?] […]

12[…] ra do Siebie pisane Znaleźć [?] […] y Wiel.

13Ziemianom [?] należytą pilnością wykonywał

14obowiązki takową chyba w Jedyney y to cale Szczu-

15płey Gratyfikacyi [?] kontentowany, Lecz przez wszystkie

16Czta [?] Kapitulacyi Żadney nie odebrał y konstatum [?]

17tak Słowy [?] osoby Jako y Wiel. Łowcz. Trembow. ile po-

18wagę z godności Znaczney zachowuiąc żadnych wdo-

19pominania nie czynił krokow, a Urod. Tomasz Ci-

20szewski nieprzyzwoitym y nie praktykowanym Spo-

21sobem uszczypliwym pisaniem Sławę brać [?] rożny [?]

22Złym Piorem ośmielił y zadawać wszystkie grożbę [?]

23z [?] … Jak godnego Pana y possessionata znaczney

24Fortuny nigdzie nie traciącego wytrząsać [?] ktory żadnym

25nigdy niemoże dowieść Sposobem. Albowiem gdy

26W. Dezentat [?] Chorągwi JW. Woiewody Wołyńskiego

27wyszedł na Dolatę [?] Raty Septembrowey zaległey na

28Dobrach, a Poddaństwo Jakuszynieckie należące

29od Siebie Zł. Osmnaście y gr. Dwadzieścia Osm

30Raty do Wiel. Załącegosię Jako Plenipotenta Pan[a]

31Swego przyłączywszy [?] na kwitow Zł. Jeden y gr. …

32… Za gr. Piętnaście oddali z Wiel. …

33… na pokłon [?] Compts będąc u Urod. Subdelegatora [?] do wiedzenia się

34… powierzony [?] Relacyi do rąk Swoich przyiąć

35niemogł, nadsyłał [?] miast przez Synka [?] Swego

36… Urod. Ciszewskiemu odesłał, Urod. zaś Ciszewski

37… Jaiutrz [?] … Wiel. Compti przez poddanego

38… niechcąc przyiął, potym zaś Sam tenże

39… Ciszewski w Dom Kompta przyiechawszy włożył

40… w monecie Srebrney Zł. Pol. Dziesięć

41… tylko odda Dwa y gr. …

42[…]

43[…]

44[…]

45[…]

k. 295v (skan 0298, strona lewa – góra)

1y Honor tak Wiel. Pruszyńskiemu Łowcz. Trembow.

2Jako poważnemu Panu, Ludzkiey [?] niniejszemu

3Komptowi Jako nienotowanemu y nie poślednio

4ważnemu w Szczerosci Plenipotentowi Swemu Ciężeni [?]

5y gęsywać [?] ważył się, a Zażywszy odwagi bez żadney

6Jstoty [?] y pko Prawu Jmię Zwrazić [?] ośmielił, dla

7czego niniejszy Comparens Swiecie, honoru y całe-

8… w Szczere [?] Saliamenty [?] na Osobie Zażaliącego. Ciągnąc y

9do pominacyi [?] … a nie [?] … oneże

10platney [?] Kapitulacyi [?] … y Ostrzegaiąc

11teraz [?] … Urod. Ciszewskiemu ratione praemissorum

12iterato querit et remanifestat. Jan Bal. Mied-

13wiecki mp [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpowiedź (remanifestacja) na manifestację Ciszewskiego z 20 I 1770 (akt 488). Rok 1770; namiestnik Antoni Jałowicki („Jakowicki”). Manifestant w nagłówku „Wiel. JmćPan Jan Bal. Miedźwiecki Stol. Mścisławski” – por. akty 41–120 (Miedźwiecki „Bal.” – stolnik mścisławski); w tytule marginalnym „Miedźwiedzki”. Ręka bardzo pospieszna, kreślona z licznymi zawijasami; dół k. 295 silnie wyblakły i poplamiony (próba odejmowania tła nie dała odczytu) – cztery ostatnie wiersze nieodczytane; w całym akcie wiele odczytów niepewnych. „Dezentat [?] Chorągwi JW. Woiewody Wołyńskiego” – chodzi zapewne o wojskowego wysłanego na egzekucję zaległej raty podatku (wrześniowej) z dóbr Jakuszyńce [?]. Łacina: „a prima notitia” – od pierwszej wiadomości; „solennissime” – najuroczyściej; „ratione praemissorum” – z powodu powyższego; „iterato querit et remanifestat” – ponownie skarży się i remanifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

22I 1770 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan „Bal.” Miedźwiecki, stolnik mścisławski, przysięgły palestrant i patron grodu winnickiego, po otrzymaniu wiadomości o manifestacji Tomasza Ciszewskiego (akt 488), skarżył się przeciw Ciszewskiemu (mieszkającemu w dobrach Jakuszyńce [?]) i Antoniemu Pruszyńskiemu, łowczemu trembowelskiemu. Twierdził, że jako plenipotent Pruszyńskiego pilnie prowadził jego sprawy, zadowalając się skromną gratyfikacją i nie upominając się o zapłatę, a Ciszewski nieprzyzwoitym, uszczypliwym pismem ośmielił się szargać jego dobre imię; wyjaśniał okoliczności poboru zaległej raty wrześniowej od poddanych jakuszynieckich (18 zł 28 gr wpłaconych na ręce manifestanta jako plenipotenta, kwity, pieniądze odsyłane i przywiezione przez Ciszewskiego). Uznając to za obrazę honoru, ponownie skarży się i remanifestuje przeciw Ciszewskiemu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 295v (skan 0298, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winnic.

4y przedemną Antonim Jakowickim Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodzkim Winnic. Comparens

6pkter Urod. Wawrzyniec Chomentowski Jak tylko po-

7chrześnym [?] ratą [?] Głowy rozbiciem, Skaleczeniu y Skr-

8wawieniu Swym y Pana Swego Jmieniem do Akt

9Grod. Winnic. przybyć mogł, tak Zaraz na pko JO. X.

10Antoniemu Czetwertyńskiemu Star. [?] Dziedz. Dobr

11Miasta Januszgroda Dziedzicowi Panu Swemu [?],

12Wiel. Stanisławowi lub Jnnego Jmienia Dorożyńskie-

13mu tegoż Miasta Ekonomowi, a Naybardziey Szlachetnym

14y pracowitemu Danilowi Woytowemu Synowi, Iwano-

15wi Krysie y Sawie Kozakom aresztowanym Solennie

16Swiadczy y pko Tymże Manifestuie się, Jż Urod.

17Obżałow. będąc posłany od Wiel. Jozefa Dziewińskiego [?]

18Skarbn. Nowogrod. [?] Pana Swego y Wiel. Tomasza

19Maiewskiego na poborcę cła w wsi Lisichy [?] dla wy-

20wiedzenia się o przedaniu Zboża tudzież y kontra-

21bandy [?] na tey Łodzi [?] wyrażonym, Gdzie niniejszy Comp-

22ns wiedziawszy się, o Kupca Żyda Znaydując się w Mieście

23Januszgrodzkim, wziął Iwanki wsiadszy z JmćPanem [?] …

24z Bydłem, Parobem Kielichim [?] do Miasta Januszgroda

25przyjechawszy y do Starozakonnego Żyda Kupca, o

26Arendarza tegoż Miasta Januszgroda, Lecz [?] … gdzie [?]

27po małey Chwili ciż obwinieni Daniło Woytow Syn,

28Jwan Krysa y Sawka Zaliwani [?] mocno Ordynkiem [?] na

29… ciż Comptis napadłszy [?] hałasować [?] zaczęli potym

30[reklamant:] formuiąc

k. 296 (skan 0298, strona prawa)

1formuiąc Sobie iakowąś pretensyą do Niniejszego Załą-

2cegosię, Siedzącego w Karczmie nic Sobie Szkodliwego

3nie czyniącego za kożuch Szarpać na ulicę wyprowa-

4dzili, wyciągnąć Swiadectwa iszcze [?] różne przestrzegali [?]

5czyniąc, gdzie potym ciż obwinieni z Domostwa wy-

6szedszy Zasadzki poczynili, pewnie na to godząc aby

7Swoiey Zawziętości Skutek pokazali, y tak uczynili,

8bo tylko niniejszy Compns od tegoż Starozakonnego

9Żyda z Domostwa za prog pokazał się, natychmiast

10bez wszelkiego uwzględu Daniło Woytow Syn, Jwan

11Krysa y Sawka Kozak Kułakiem uderzył w kark za-

12raz, aż do Ziemi niniejszy Compns Schylił się, a potym

13na Siekę [?] Zakowaną w Głowę tak niemiłosiernie

14uderzona [?] w Samy Ciemnię, że Krew na Kilkoro [?] Strzałka [?]

15lała się y rana aż do Mozgu Zacięta, y kożuch wszy-

16stek Skrwawiony. Oto wszystko Niniejszy Compns

17Swym y Pana Swego Jmieniem pko Tymże obwi-

18nionym Manifestuie się, Salva eiusdem Manifesta-

19tionis Melioratione, et in Continenti tenże Compns

20prosił mnie Urzędu o przysłanie woźnego, kto-

21rego Ja Urząd danieneo [?] affektatione przydałem

22woźnego Gnrał. opatrznego Wawrzyńca Bonaszkiego [?]

23Wwa Bracł. ktory in praesentia Urod. Jchmć PP. Ma-

24cieja Kamińskiego y Stefana Ciszewskiego widział

25y oglądał rany y razy, na Urod. Wawrz. Chomento-

26wskim, Głowę na Samym Ciemieniu na Pieko [?] aż

27do Mozgu przebitą, Krwi na kilkoro potrząśniętą [?]

28odlewego [?] Kocha [?], Kożuch Cały Krwią zbroczony,

29ktory to raz y rany żadne miewał Sobie Kręi [?]

30ten [?] Compns od Daniła Woytowego Syna, Jwana

31Krysy y Sawki Kozakow Januszgrodzkich Com-

32plainavszy [?] y oglądawszy ze Szlachtą Sobie przytomną

33oświadczywszy się prawdziwą przedemną Urzę-

34dem wizyi Swoiey uczynił y zeznał Relacyą. Jno-

35… mnie Urz. Compns obszycie [?] maiąc iako

36y Woźny wizyi Relli. Czy ostrzymali Compns Jgna-

37rus Liter. Crucem S. posuit. Wawrzyniec Chomen-

38towski ✠ Woźny nieumieiący pisać Krzyża

39Swięt. kładnie ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Antoni Jałowicki („Jakowicki”). Januszgród = Murachwa, dobra ks. Antoniego Czetwertyńskiego (por. akty 300–301). Ekonom Stanisław Dorożyński – może z rodziny Dorożyńskich (por. Bazyli Dorożyński, cześnik latyczowski – akty 331, 334, 450–451). Pryncypałami komparenta byli Józef Dziewiński [?], skarbnik nowogrodzki [?], i Tomasz Majewski; wysłano go do poborcy cła (komory celnej) we wsi Lisichy [?] w sprawie sprzedaży zboża i kontrabandy. Ręka pospieszna; dół k. 295v wyblakły (odczyt po odjęciu tła), wiele miejsc niepewnych; nazwisko woźnego (Bonaszki [?]) niepewne. Łacina: „cum vicinis” [?] – z sąsiadami; „salva eiusdem manifestationis melioratione” – z zachowaniem prawa do poprawy tej manifestacji; „in continenti” – niezwłocznie; „affectatione” – na żądanie; „in praesentia” – w obecności; „ignarus litterarum crucem sanctam posuit” – nie umiejąc pisać, postawił znak Krzyża świętego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

22I 1770 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Wawrzyniec Chomentowski – gdy tylko mógł przybyć z rozbitą głową – w swoim i swego pana imieniu manifestował się przeciw ks. Antoniemu Czetwertyńskiemu, dziedzicowi miasta Januszgrodu, Stanisławowi Dorożyńskiemu, ekonomowi tego miasta, a zwłaszcza przeciw Danile, synowi wójta, oraz Iwanowi Krysie i Sawce, Kozakom januszgrodzkim. Wysłany przez Józefa Dziewińskiego [?], skarbnika nowogrodzkiego [?], i Tomasza Majewskiego do poborcy cła w sprawie sprzedaży zboża, przyjechał do Januszgrodu do żydowskiego kupca-arendarza; tam obwinieni, formując pretensje, wywlekli go z karczmy za kożuch, urządzili zasadzkę, a gdy wyszedł, uderzyli go pięścią w kark, a potem okutą siekierką [?] w ciemię, raniąc aż do mózgu, tak że kożuch był cały we krwi. Przydany przez urząd woźny generał Wawrzyniec Bonaszki [?], w obecności Macieja Kamińskiego i Stefana Ciszewskiego, oglądał rany i złożył relację. Komparent i woźny, niepiśmienni, podpisali się krzyżami.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 296 (skan 0298, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Szostego Dnia

3[reklamant:] Przed Urzędem

k. 296v (skan 0299, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic.

2y przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem

3Burgrabstwa Grodzkim Winnic. Przysięgłym Compa-

4rens pkter Wiel. JmćPan Jan Bal. Miedźwiedzki St. M.

5Swym y W. JmćPani Antoniny z Rutkowskich Mie-

6dźwiedzkiey Małż. Swey tudzież Dzieci Swych Jakuba y

7Marianny Miedźwiedzkich Jmieniem Solennie pko Wiel.

8JmćPanu Stanisławowi Alexemu [?], Janowi y Theofili

9Wolskiey [?] Małżonce Mysłowskim Braci y Siestrzanie

10niegdy Śp. W. Stefana Mysłowskiego Łowczego [?] Krzemien.

11Sukcessorom Skarży y Manifestuie się, Jż iako W. niegdy …

12… ex Acquisitione [?] Maantium [?] Jakub [?] …

13Jan Mysłowski obżałowanych Oyciec po Smierci niegdy W. Alexandra Rutkowskiego

14żadnych iako y ruchomości po Smierci niegdy W. …

15Comparentium Oyca, u W. Konstancyi z Gruszeckich [?] ultimo voto Wiche-

16gurskiey [?] a Comparentium Matki uczyniwszy niedrobny [?] opisanym

17Kompozycyi [?] Zostałych iako to pieniędzy Srebr [?] Kmentow [?] obucha

18w blachmal [?], Pałaszu y Rzędu Końskiego tudzież Kulbaki Jako y wszelkich

19Ornamentow [?] niewidział [?] dyspozytem wbodlistica [?] oddania Chcąc [?] oświad-

20czoną Swiadcząc y tudzież tak y Sukcessorowie onegoż wspomnionego Wo-

21minnego [?] Mysłowskiego Sukcessorom niesposobności powtorzwszy [?]

22oddania z mocnieyszych [?] tak tych rzeczy nie oddali, o ktorych oddania Ru-

23chomości prawnie się upominaią, Swiadcząc teraz et innotescat [?] rebus

24et Melioribus Eorundem [?] Suo et Cuius Supra nomine idem [?] Comparens

25iterato querit et Maat. Jan Bal. Miedźwiedzki mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Antoni Jałowicki („Jakowicki”). Manifestant – Jan „Bal.” Miedźwiecki (w rkp. tu „Miedźwiedzki”), stolnik mścisławski (por. akty 488–489). Żona Antonina z Rutkowskich, jej ojciec Aleksander Rutkowski (zmarły), matka Konstancja z Gruszeckich [?], 2° voto [?] Wichegurska [?]. Pozwani – rodzeństwo Mysłowskich (Stanisław Aleksy [?], Jan, Teofila Wolska [?]), sukcesorowie Stefana Mysłowskiego (por. akty 387, 393, 407, 411 – Mysłowscy, Jan łowczyc, Józef podstolic wendeński). Ręka bardzo pospieszna, gęsta, z licznymi zawijasami – środkowa partia aktu (wyliczenie rzeczy: pieniądze, srebra [?], pałasz, rząd koński, kulbaka) odczytana fragmentarycznie. Łacina: „ultimo voto” – z ostatniego małżeństwa; „innotescat” – niech będzie wiadome; „suo et cuius supra nomine” – w swoim i wyżej wymienionych imieniu; „iterato querit et manifestat” – ponownie skarży się i manifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26I 1770 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan „Bal.” Miedźwiecki, stolnik mścisławski, w imieniu swoim, żony Antoniny z Rutkowskich oraz dzieci Jakuba i Marianny, manifestował się przeciw Stanisławowi Aleksemu [?], Janowi i Teofili Wolskiej [?] – rodzeństwu Mysłowskim, sukcesorom Stefana Mysłowskiego, łowczego [?] krzemienieckiego. Zarzucał, że ich ojciec (Stefan [?] Mysłowski) po śmierci Aleksandra Rutkowskiego, ojca żony manifestanta, przejął u Konstancji z Gruszeckich [?], matki manifestantki, ruchomości zmarłego (pieniądze, srebra [?], pałasz, rząd koński, kulbakę i in.) i ich nie oddał, a pozwani jako sukcesorzy nadal ich nie zwracają, mimo upomnień. Manifestant ponownie wnosi skargę.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 296v (skan 0299, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz. Winnic. y

4przedemną Antonim Jakowickim Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodzkim Winnic. Comparens pkter Wiel. JmćP. Jan

6Bal. Miedźwiecki Stoln. Mścisł. Swym y Wiel. JmćPani

7Antoniny z Rutkowskich Miedźwieckiey Małż. Swey Jmie-

8niem przychylaiąc się do Zaniesionego w Grodzie Niniejszym

9przez Wiel. niegdy Konstancyą z Gruszeckich [?] Sukcessorową [?] ultimo voto

10Wichegurską [?] w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym

11Osmym Dnia Pierwszego Miesiąca Marcii Manifestu [?]

12od dawnego Roku Wiel. Stefanowi Mysłowskiemu Łow-

13czemu [?] iako Oycu [?] Subsequenti Processu Solemnie pko

14Wiel. Stanisławowi Alexemu y Janowi Mysłowskim Braci

15y Theofili z Mysłowskich Wiel. Wolskiey [?] Małżonce Siestrze

16rodzonym, a niegdy Śp. Wiel. Stefana Mysłowskiego Łow.

17Krzemien. Synom y Corce Skarży y Manifestuie się o to.

18Jż wyż wyrażeni Wiel. Obżałow. niechcąc dowiedzieć [?] pro-

19cześć [?] Schedle należącego Spadku Summ y Ruchomości po

20Smierci niegdy Wiel. Hieronimie y Mariannie z Łagand-

21skich [?] Gruszeckich wprzod na niegdy Wiel. Konstancyą

22z Gruszeckich ultimo voto Wichegurską [?] Jako Cuirikce [?] spadłego

23[reklamant:] Dzieci [?]

k. 297 (skan 0299, strona prawa – góra)

1a teraz na Wiel. Antoninę Miedźwiecką Komparent-

2kę Zato spadłych na wielokrotne dopominania się żadnego do-

3tych czas uspokoienia nie uczynili, między Sobą pe-

4dzielili y rozebrali y detentatorami ich Spokoynie

5przy zniesieniu z Sobą aż do Niniejszego Czasu niespra-

6wiedliwego w [?] … Juris [?] … Drugie Sądow Sprzyskaiących

7uspokoienie przy dłużyli. Zaczym Niniejszy Comprens [?]

8Cuius Supra iako Jedyney y Jedyney [?] Sukcessorki czyniąc

9… y dalszego Zapisem niegdy Śp. Wiel. Matki Swoiey u-

10tywierdzoney, Azaby iakowa ztąd przez zatrzymany

11Proces niewynikła Szkoda y pokrzywdzenie, Ostrzegaiąc

12o Zaż y wyrażony krzywdy we Summach y rzeczach Ru-

13chomych de successione Dziadu iako Swoiey Matki

14urzeczaci [?] y Summach, Domus [?] Gruszeckich [?] od tych [?]

15dopominaiąc się oświadcza teraz quam solemnissime et

16Cuius Supra Nomine querit et Manifestat. Jan Bal.

17Miedźwiecki mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Antoni Jałowicki („Jakowicki”). Akt powiązany z aktem 491 (ten sam dzień, ci sami pozwani): tu chodzi o sumy i ruchomości spadłe po dziadkach żony manifestanta – Hieronimie i Mariannie z Łagandskich [?] Gruszeckich [?] – na ich córkę Konstancję z Gruszeckich [?], 2° voto Wichegurską [?] (matkę Antoniny), a następnie na Antoninę jako jedyną sukcesorkę. Powołano manifest Konstancji wniesiony w grodzie winnickim 1 III 1768. Nazwiska Gruszecki [?], Łagandska [?], Wichegurska [?] i Wolska [?] odczytane niepewnie; ręka bardzo pospieszna. Łacina: „ultimo voto” – z ostatniego małżeństwa; „subsequenti processu” – z następującym procesem; „de successione” – z tytułu spadku; „quam solemnissime” – jak najuroczyściej; „cuius supra nomine querit et manifestat” – w imieniu wyżej wymienionych skarży się i manifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26I 1770 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan „Bal.” Miedźwiecki, stolnik mścisławski, w imieniu swoim i żony Antoniny z Rutkowskich – nawiązując do manifestu wniesionego w grodzie winnickim 1 III 1768 przez zmarłą Konstancję z Gruszeckich [?], 2° voto Wichegurską [?] (matkę Antoniny) przeciw Stefanowi Mysłowskiemu – skarżył się na Stanisława Aleksego i Jana Mysłowskich oraz Teofilę z Mysłowskich Wolską [?], dzieci zmarłego Stefana Mysłowskiego, łowczego krzemienieckiego. Zarzucał, że mimo wielokrotnych upomnień nie oddali należącej się Antoninie (jako jedynej sukcesorce matki) części spadku – sum i ruchomości po jej dziadkach Hieronimie i Mariannie z Łagandskich [?] Gruszeckich [?] – lecz podzielili je między siebie i zatrzymują, przewlekając proces. Manifestuje się dla uniknięcia szkody i zastrzega dochodzenie praw.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 297 (skan 0299, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedemną

4Antonim Jałowickim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Win-

5nickim Przysięgłym Comparens pkter W. JmćPan Jan Bal. Mie-

6dźwiecki Stol. Mścisł. Solennie Suo nomine et ex parte Wiel. JmćPana Jgna-

7cego [?] Rokickiego Łowcz. Smoleń. [?] pko Wiel. JmćPanu Kopystyńskiemu

8S. Br. [?] … pko [?] … Jndemnitati Substancyi Swey wyrządzonego [?] Wiel.

9Rokickiego extra Orat [?] Patris będącego z Dobr Sałohubowki [?] Części Swey

10y Dyspozycyi Lizetney [?] … Possessora. Ta zaś Ma-

11nifestacia y to o to. Jż W. Kopystyński Sam Swe poddaństwo obwi-

12niony [?] w Lassach [?] pod Kuratelą [?] w Kraiu będące, a z Części W. Roki-

13ckiego Pobortych [?] bez wspolecznosci między Swych Zgodnego ułe-

14wszy aresztem onegoż Swoim [?] obowiązawszy Zgodney Kratki [?], a na po-

15gubienie poddaństwa Wiel. Rokickiego y oszczędzenie [?] pomienionych

16Swe poddaństwo krwawey Hayduki [?] buntuiących Smierci [?] pobożnego [?]

17Swe wydanego Sobie Kontrybucyi [?] y podwodow absolutnie bez wy-

18dziwu [?] Żaney [?] Konfesat [?] powiększał [?]. Dlaczego Niniejszy Comprns

19widząc iedyne tylko oszczędzenie Dobr W. Rokickiego z ukrzywdzenie

20Poddaństwa W. Kopystyńskiego wraz w Jedney Wsi a mo-

21że y wspolecznosci zostaiących, o te Zabsolutne zrażenie [?]

22bez Adoniesienia [?] Zwierzchnosci Woyskowey y Sądu Zo-

23stawiaiąc wolne dopominanie się W. Rokickiemu ja-

24ko Panu, teraz Jedynie Swe Missus [?] pko W. Kopystyń-

25skiemu Comparens Nnie Cuius supra Querit

k. 297v (skan 0300, strona lewa – pierwszy wiersz)

1& Manifestatur. Jan Bal. Miedźwiecki mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Antoni Jałowicki (tu zapisany poprawnie „Jałowickim”). Trzecia tego dnia (26 I 1770) manifestacja Jana „Bal.” Miedźwieckiego (por. akty 491–492), tym razem jako plenipotenta Ignacego [?] Rokickiego [?], łowczego smoleńskiego [?], przeciw Kopystyńskiemu (por. Kopystyńscy – Sałohubówka, akty 202–205, 214; Jan Feliks Kudewicz Kopyczyński, akt 235, 268). Treść dotyczy poddanych w jednej wsi (Sałohubówka [?]) należącej częściowo do Rokickiego, częściowo do Kopystyńskiego – obciążenia kontrybucjami i podwodami wojskowymi przerzucanymi na poddanych Rokickiego. Ręka bardzo pospieszna; odczyt środkowej partii aktu fragmentaryczny i niepewny. Łacina: „suo nomine et ex parte” – w swoim imieniu i ze strony; „indemnitati substantiae” – dla zabezpieczenia majątku; „nomine cuius supra querit et manifestatur” – w imieniu wyżej wymienionego skarży się i manifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26I 1770 przed Antonim Jałowickim, namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan „Bal.” Miedźwiecki, stolnik mścisławski, w swoim imieniu i w imieniu Ignacego [?] Rokickiego [?], łowczego smoleńskiego [?] (posesora części dóbr Sałohubówka [?]), manifestował się przeciw Kopystyńskiemu: ten, oszczędzając własnych poddanych we wspólnej wsi, przerzucał na poddanych Rokickiego ciężary kontrybucji i podwód wojskowych, czym doprowadzał ich do ruiny. Manifestant, zostawiając Rokickiemu jako panu wolne dochodzenie praw przed zwierzchnością wojskową i sądem, wnosi na razie protestację przeciw Kopystyńskiemu.

Transkrypcja

k. 297v (skan 0300, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

4demną Onufrym Czaykowskim Namiesnikiem pro tunc Bur-

5grabstwa Grodzkim Winnickim. Stanowszy oczewisto

6Woźny Gnrał Wwa Bracł. y Jnny opatrzny Jakub Mazuren-

7ko w moc wierney Relacyi Swoiey Jawnie ustnie y Dobro-

8wolnie zeznał, Jż on Roku Teraznieyszego Tysiąc Siedmset

9Siedmdziesiątego dnia Dwudziestego Drugiego Januarii na af-

10fektacyą y prawną Rekwizycyą W. JmćPana Jakuba Dyno-

11wskiego niegdy Śp. JmćXiędza Jozefa [?] Dynowskiego Brata

12Rodzonego, maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych

13Urod. Jchmć Panow Jozefa Orłowskiego [?] y Kazimierza Radomys-

14kiego [?] maioris Evidentiorisque testimonii gratia do tego Aktu

15użytych był w Dobrach Miasta Przyłuki, gdzie będąc w Zamku

16Tameysznym u Wiel. JmćPana Woyakowskiego [?] Jako Ekonoma

17Rzeczy wołne [?], bydła y Konie tudzież Summy potrzebne [?] wrożnych [?]

18na Stronie Przyłuckim Znayduiącey się, to iest u Kotłowey [?] u JmćPana

19Pana Feliciana Roby [?], JmćPana Horodeckiego, JmćPana Sta-

20nisława Roby [?], JmćPana Mikołaja Brodzkiego, JmćPana Gabri-

21ela Strupczewskiego [?] Także u Żydow Przyłuckich Lewara [?] y Jozia [?]

22Cerulika [?], u Chayki, Berka, Mojżesza Szkalnika [?] y Jnnych u kogo

23by się iakowe rzeczy y Summy po niebosczyku Śp. Swyż wyra-

24żonym JmćXiędzu Woyciechu [?] Dynowskim przedtym w Kościele Przy-

25łuckim Kapelanii będącego pozostałe y wynaleźć się maiące

26aresztował y prawnie przyporęczył. Ktory areszt W. Woyakow-

27ski Ekonom Przyłucki nomine Panow Swoich benevole przy-

28iowszy wszystkie rzeczy y długi ulud [?] Państwa Przyłuckiego Znay-

29duiące się do rozprawy prawney. Jako y Sami Ludzie dotrzymać

30deklarowali y Submittowali się, a tak on Woźny Szlachtą

31Sobie przytomną oświadczywszy się przybywszy tu do Akt prze-

32demną Urzędem uczynił y zeznał prawdziwego Aresztu

33Relacyą. Woźny nieumieiący pisać Znak Krzyża Swiętego

34kładnie. Jakob Mazurenko ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770. Namiestnik „pro tunc” zapisany tu wyraźnie „Onufrym Czaykowskim” – por. akty 323–324 (4 IX 1769, „pro tunc” Onufry Czajkowski [?]); w aktach 486–488 (19–20 I 1770) odczytano „Onufrym Moskwickim” – w świetle tego aktu może chodzić o tę samą osobę (Onufry Czajkowski) – do weryfikacji. Imię zmarłego duchownego zapisane niekonsekwentnie: „JmćXiędza Jozefa [?] Dynowskiego” i „JmćXiędzu Woyciechu [?] Dynowskim” – był kapelanem w kościele przyłuckim. Przyłuka – miasto (dobra „Państwa Przyłuckiego”). Szereg nazwisk dłużników (Roba [?], Strupczewski [?], Żydzi Lewar [?], Jozio Cerulik [?], Chayka, Berek, Mojżesz Szkalnik [?]) odczytano niepewnie. Łacina: „ex requisitione” – na żądanie; „maioris evidentiorisque testimonii gratia” – dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „nomine” – w imieniu; „benevole” – dobrowolnie.

Streszczenie

29I 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał Jakub Mazurenko zeznał, że 22 I 1770, na żądanie Jakuba Dynowskiego, rodzonego brata zmarłego księdza Józefa [?] (Wojciecha [?]) Dynowskiego, kapelana w kościele przyłuckim, w obecności szlachty Józefa Orłowskiego [?] i Kazimierza Radomyskiego [?], był w mieście Przyłuce i w tamtejszym zamku u ekonoma Wojakowskiego [?] aresztował wszystkie rzeczy, bydło, konie i sumy pozostałe po zmarłym, znajdujące się u różnych osób – Feliksa [?] Roby [?], Horodeckiego, Stanisława Roby [?], Mikołaja Brodzkiego, Gabriela Strupczewskiego [?] oraz Żydów przyłuckich (Lewar [?], Jozio Cerulik [?], Chayka, Berek, Mojżesz Szkalnik [?] i in.). Ekonom w imieniu swoich panów oraz sami dłużnicy przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać rzeczy i długów do rozprawy. Woźny podpisał relację krzyżem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 297v (skan 0300, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Onufrym Czaykowskim Namiesnikiem pro tunc

5Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Comparens pkter Urod. Jmć

6Pan Jozef

k. 298 (skan 0300, strona prawa)

1Pan Jozef Zaleski iak tylko o manifestacyi w Aktach Grodu Winnic. od Prze-

2wielebnego w Bogu JmćXiędza Kandyda Czarnotyńskiego [?] Przeora WW.

3OO. Domminikanow Konwentu Winnic. y całego Zgromadzenia pko

4Sobie Komptowi uczynionym niesłusznie et cum Summa laesione [?] Sui

5Comptis Honoris y Substancyi dowiedzieć się mogł, tak natychmiast pko

6temuż Kandydowi Czarnotyńskiemu [?] et totius Communitatis OO. Domi-

7nikanow Konwentu Winnic. iako nayuroczyściey zanosi manifesta-

8cią una cum remanifestatione w ten Sposob y o to. Jż tenże Konwent WW. OO.

9Domminikanow Winnic. a osobliwie Przewielebny JmćXiądz Przeor

10Choć ma dostateczną informacyą y doskonałą wiadomość o funda-

11mentalnych dowodach Praw Urod. Komptowi na Dworek wcie-

12lonego [?] w Mieście Winnicy, Jako Akta tuteysze obiaśniaią, po Antecessorach

13Swoich Prawem natury Spadły y należący, Jako to Lustracyi Dworow

14przez Kommissarzow JKMci w Roku Tysięcznym Siedmsetnym Trzy- [?]

15dziestym Siodmym die Sexta augusti w Winnicy uczynioney a w Grodzie

16Latyczewskim Feria tertia post Festum Sanctae Margarethae Virg.

17et Martyris Anno Millesimo Septingentesimo Quadragesimo

18oblatowany, w ktorey to Lustracyi Dwory tak Urod. Hordia [?] iako y

19Mikołaia Zaleskich, a Antecessorow Niniejszego Kompta tey Dzie-

20dziny ustalone y Specyfikowane na possessie, ktore Urod. Compns

21Sessionem w Mieście tychże Dworkow Prawem Sobie przyzwoitym w Spo-

22koynie [?] tylko [?] dzierżeli, o czym Jntromissya w Aktach

23Swiadczy, a nadto y zapachowania [?] Nayiaśnieyszego Stanisława Au-

24gusta teraz nam Panuiącego circa Jntromissionem Lustrationis

25Supra quam [?] tychże rzeczonych Dworkow iest dowodem. Jż Zaś Konwent

26WW. OO. Domminikani et praecipue Przewielebny JmćXiądz Przeor

27Jedynie Teraznieyszego obżałowanym [?] Urod. Komptowi obiaw-

28ziwszy [?] Przeszkoda [?] y pysznie roztwocząc [?] czego antecessorowie

29nie maiąc Jurysdykcyi Szczegolnie tylko ex Gratia [?] JW. Starosty Win. przeszłego kilka Chałup potrzebnych a Jednak

30gwałtownie y bez Prawnie Szlacheckie Dworki Dziedziczne Zaiowszy

31y nie poddane Przywłaszczaią, rożnych Jchmć Panow ile w teraznieyszey

32Obżałowanego Suplikę [?] Zamieszania Zasię do Duchowney Jurysdykcyi

33w Sprawie Swey własney Jurysdykcyi przyzwoitey pociągaią, niektorzy [?]

34na tym że przez Swoię [?] Jozefa Wołańskiego [?] Sługę Swego [?] pod aresztu

35ostrzega [?] uczynili [?] nie dawnymi Czasy ... Dworku [?] Na…

36… Zaprowadzili Drzewa ktore Publicznie iest przy[?]

37Prawa [?] Cyczyfych [?] z Krzywdą Każdego. A osobliwie Urod. Załącego się

38Zawarszy [?] y przed Samym Dworkiem we Wrotach prawie zastawiać [?]

39Z Osoby [?] rożne formuią akteraty [?] w Sadach Konsystorskich

40Sobie opisuią irrealia [?] nunquam deducenda [?] … in Actis Grodzkich [?]

41Dworkow wywołać wynayduią, przeto Urod. Załączający … Lustracyi [?]

42krolewskiey z Krzywdy … Jako też … Opis [?] … actio [?] Sądzić

43w Sądach Sprawie nienależytych iakowego wyrobu [?] pko Prawu

44pretendowania, niemniey ocalaiąc honoru y Substancyi Swoiey idem

45Compns pko Wyżey Obżałowanym powtornie Solennie Manifestuie się.

46J. Zaleski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770. Namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski (w rkp. „Czaykowski”; por. akt 494). Spór o szlacheckie dworki dziedziczne Zaleskich w Winnicy (na posesji należącej do miasta/dominikanów): manifestant powołuje się na lustrację dworów winnickich przez komisarzy królewskich z 6 VIII 1737 [?] (oblatowaną w grodzie latyczowskim we wtorek po św. Małgorzacie 1740 – tj. 19 VII 1740) oraz na intromisję i akty królewskie Stanisława Augusta. Dominikanie (przeor ks. Kandyd Czarnotyński [?]) zarzucani są o zawłaszczanie dworków, pociąganie przed sąd konsystorski (duchowny) i zabranie drzewa. Poprzednicy manifestanta: Hordiej [?] i Mikołaj Zalescy. Środkowa i dolna partia aktu (ręka bardzo pospieszna, plamy) odczytana fragmentarycznie; por. akt 482 (dworek Zaleskiego w Winnicy). Łacina: „cum summa laesione” – z największym uszczerbkiem; „totius communitatis” – całej wspólnoty; „una cum remanifestatione” – wraz z remanifestacją; „die sexta Augusti” – 6 sierpnia; „feria tertia post festum Sanctae Margarethae Virginis et Martyris anno millesimo septingentesimo quadragesimo” – we wtorek po święcie św. Małgorzaty, Dziewicy i Męczennicy, roku 1740; „circa intromissionem lustrationis” – przy intromisji lustracji; „et praecipue” – a zwłaszcza; „ex gratia” – z łaski; „nunquam deducenda” [?] – nigdy niedowodliwe.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29I 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Józef Zaleski – dowiedziawszy się o manifestacji wniesionej przeciw niemu przez ks. Kandyda Czarnotyńskiego [?], przeora konwentu dominikanów winnickich – wniósł manifestację z remanifestacją przeciw przeorowi i całemu konwentowi. Twierdził, że dworki w Winnicy przeszły na niego dziedzicznie po antecesorach (Hordieju [?] i Mikołaju Zaleskich), co poświadcza lustracja dworów winnickich dokonana przez komisarzy królewskich 6 VIII 1737 [?] (oblatowana w grodzie latyczowskim w 1740), intromisja i akty króla Stanisława Augusta; tymczasem dominikanie, którzy z łaski dawnego starosty winnickiego mieli tylko kilka chałup, bezprawnie przywłaszczają szlacheckie dworki, pozywają go przed sąd duchowny (konsystorski), a przez swoich ludzi zabrali drzewo i nachodzili jego dworek. Manifestant w obronie honoru i majątku ponownie uroczyście protestuje.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 298v (skan 0301, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Januarii Trzydziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Onufrym Czaykowskim Namiesnikiem pro tunc

5Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Comparens pkter W. Jmć

6Pan Franciszek Mierzwiński Niegdy Wiel. Jozefa y Marianny

7z Kassowskich [?] Mierzwińskich Woyskich Żytomirskich [?] Komorni-

8kow Ziemskich [?] Brat, Syn a respective Wiel. niegdy Wikto-

9ryi [?] wspomnionych Rodzicow de Mierzwińskie Bekierskiey [?] voto-

10rum Zufriedo [?] Bekierskiey [?] Małżonki a Siostry Swey rodzoney Brat, a

11Dobr Chirowcy [?] y Radołowa [?] Dziedzic Solennie pko W. Win-

12centemu Bekierskiemu Szwagrowi Swemu a to przychy-

13laiąc się do Manifestu w Grodzie Żytomirskim w Roku Tysiąc

14Siedmsetnym Sześćdziesiątym Siodmym Miesiąca Novembris

15Osmnastego Dnia przez W. Franciszka Saletusza [?] Chomskiego [?]

16Podstolego Smoleńskiego [?] Znaturey [?] Krwi Domu Mierzwińskich a przy-

17pokrzywdzeniu Niniejszego Compta de vulla [?] Offensa przez

18W. Ciechowskiego Podczaszego Czernichowskiego będącey Zaniesioney

19przy dorosłości Lat do rządu [?] Sub [?] własności biorąc się Skar-

20ży y Manifestuie się o to. Jż W. Bekierski nadwymogszy [?] ale

21Sprokurowawszy (: ile przy pomieszaniu Zmysłow Skutkiem

22Słabości [?] Choroby a wieczności Szczęśliwey Zmyślney :) u niegdy

23Śp. Wiel. Wiktoryi de Mierzwińskie Kompta Siostry a Mał-

24żonki Swoiey pko Prawu cum offensione omnigena [?] tutelae Ma-

25ritalis [?] Tamże in toto obowiązki do żadnych niepociągnęła Zapisow

26tokuiąc [?] pretext y wstęp do Substancyi Wiel. Comptis, a w bezpo-

27tomności Małżonki Swey Zostaiąc przywłaszczać do onego Swoich wszyst-

28kich Dobr Prawom niepodległych chcąc dla siebie wiecznie też Same wspom-

29nione Wiel. Wiktoryą w słabach [?] y Zmysłach osłabiałą, podaney iakowyś

30ci Tranzakcyi przez Prawie iakowymści siebie Zachowuiący do podpi-

31su Kunsząc [?] Smiertelną Ręką y nie prawie nieważnąca [?] Krzywdę Zła

32na fundamencie Takowey Tranzakcyi w pomartwą [?] Ręką podpisaney żad-

33na osobliwą w Grodzie nieutwierdzoney wyrobkie Sprokurowaney w

34Dobrach Chirowcy [?] y Radołowie [?] Zostaie, ale z Zupełnieniem [?] Podda-

35ństwa odbiera Zgłaszenia [?] a ubespieczełla [?] w Odpowiedzi Wiel. Kom-

36ptowi nie okazuie. Ale W. Ciechowski Podcz. Czernichowski

37opiekun Kompta wiedząc o pokrzywdzeniu Tymże przez W.

38Bekierskiego w Opiece będącego Komparenta uczynionym nietylko

39w Obronie gwałtownych Kroków, Szkodom [?] lecz y Zażaleniem

40się w Sądzie y Urzędzie żadnego nie uczynił w Spania [?]

41Jestrze [?] Jedno myslności [?] prawie z Wiel. Bekierskim przy niena-

42leżytym onegoż w wspomnionych Dobrach Chirowcy [?] y Ra-

43dołowa zachowalo Dzierżeniu Jaczym [?] niniejszy Compns

44biorąc się do odzyskania Swey własności Dobr iako Dziedzi

45żadnym Prawem Wiel. Bekierskiemu niepodległych, onie y Za-

46żytki Dzierżanie [?] w Rzędach y użytek Dobr Jntraty [?] pko Wiel.

47Bekierskiemu a Zaś o zapomniałą y zaniedbaną Obronę

48Dobr Całości w Opiece będącego pko W. Ciechowskiemu

49[reklamant:] Podcz. Czernich.

k. 299 (skan 0301, strona prawa – góra)

1Podcz. Czernichowi z Osoba ut indistincte negotio Jure agen[di] a wyż-

2wyrażone pokrzywdzenia oświadczaiącsię te et innotescat Actis et

3possentari [?] czyniąc oświadczenie querit et Maat. Franciszek Mierz-

4wiński mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Po akcie nagłówek działu: „Mensis Februarius Anni 1770”. Manifestant Franciszek Mierzwiński, syn Józefa i Marianny z Kassowskich [?] Mierzwińskich (wojskich żytomierskich [?]), brat zmarłej Wiktorii z Mierzwińskich Bekierskiej [?]; spór z jej wdowcem Wincentym Bekierskim [?] o dobra Chirowcy [?] i Radołowa [?] (Bekierski miał wymusić na umierającej żonie transakcję – zapis dóbr podpisany „martwą ręką”), oraz z opiekunem manifestanta Ciechowskim, podczaszym czernichowskim, który zaniedbał obrony dóbr. Powołany manifest wniesiony w grodzie żytomierskim 18 XI 1767 przez Franciszka Saletusza [?] Chomskiego [?], podstolego smoleńskiego [?], krewnego Mierzwińskich. Ręka pospieszna, liczne odczyty niepewne; nazwiska Bekierski (może „Bekierski”/„Behierski”) i nazwy dóbr niepewne. Łacina: „respective” – odpowiednio; „cum offensione omnigena tutelae maritalis” [?] – z wszelkim naruszeniem opieki mężowskiej; „in toto” – w całości; „ut indistincte” – jako nierozdzielnie; „iure agendi” – z prawem dochodzenia; „innotescat actis” – niech będzie wiadome aktom; „querit et manifestat” – skarży się i manifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

31I 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Franciszek Mierzwiński, syn Józefa i Marianny z Kassowskich [?] Mierzwińskich i brat zmarłej Wiktorii z Mierzwińskich Bekierskiej [?], dziedzic dóbr Chirowcy [?] i Radołowa [?], po dojściu do pełnoletności manifestował się przeciw szwagrowi Wincentemu Bekierskiemu [?] i swemu opiekunowi Ciechowskiemu, podczaszemu czernichowskiemu. Nawiązując do manifestu wniesionego w grodzie żytomierskim 18 XI 1767 przez krewnego, Franciszka Saletusza [?] Chomskiego [?], zarzucał Bekierskiemu, że wymógł na swej żonie Wiktorii, osłabionej chorobą i bliskiej śmierci, podpisanie transakcji (zapisu) na swoją korzyść, nieutwierdzonej w grodzie, i na jej podstawie dzierży dobra Chirowcy [?] i Radołowa [?], ciągnąc z nich pożytki; opiekunowi zaś – że wiedząc o tym, nie bronił dóbr małoletniego i nie wniósł żadnej skargi. Manifestant zastrzega dochodzenie zwrotu dóbr i pożytków.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 299 (skan 0301, strona prawa)

1Mensis Februarius Anni 1770.

2Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

3Miesiąca Februarii Pierwszego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnicki-

5mi y przedemną Onufrym Czaykowskim Namiesnikiem

6pro tunc Burgrabstwa Grodzkim Winnickim, do Urzędu

7y Akt niniejszych Grodzkich Winnic. osobiście przy-

8szedszy W. JmćPani Zuzanna z Radzimińskich Maiew-

9ska Łowczyna Starodubska w Assystencyi W. JmćPana Ste-

10fana Jozefa Zaleskiego Komornika Granicz. Wwa Bracł. blisko

11sobie W. Komparentki należącego, zapobiegaiąc Całości

12Substancyi Swoiey widząc z niżey wyrażoney maiącey Zatrudy [?]

13od W. Jgnacego Maiewskiego Łowcz. Starodub. Małż. Swego ukrzy-

14wdzenie, iako między Sobą Zaszło, Jż tażowy [?] wspomniony

15Małżonek mimo Zakrywaiąc [?] uczynione tudzież Zapis pro-

16stego Długu iako y reformacyi wniosku przez tegoż Męża

17Swego na Części wsi Wyszkowiec assekurowanych, bez współnay [?]

18naradzenia się z wtenczas powszechnych [?] przyczyn, iako wspoł Dzie-

19dziczki Skrypta iakowesią [?] w Sądzie [?] przedaży [?] Assekurowany

20Części wsi Wyszkowiec Pozyczył [?] … Białostkim [?] y Za iako Kwo-

21ty [?] Zaczyna [?] … Dotey [?] Ocym [?] Dowiedziawszy się Zaraz

22ze pilności Do Akt niniejszych Zanosząc tak przeciwko

23wspomnionemu Urodzonemu [?] Czyniącemu [?] Moldy [?]

24kowi [?] Mężowi iako y Temu ktoryby Skryptami Swe-

25mi o kupno Części mienioney Zasięgaiąc Oświad-

26czył [?] Ze wyraźnie [?] nieważności y nie należytości Skryptu

27iesliby Jakowy przez tegoż Męża Mego o Wzmiankę [?] Asseku-

28rowaney przedaży, na Stępie [?] widzy Uroczyście Stawsz [?]

29Oświadczam y protestuię y niniejszą Zaletę [?] w Si-

30łeki [?] Actis Cassuię Jrrytuię y Zanieważnie [?] pod-

31łam [?] y mieć chcę. Zuzanna z Radzimińskich Maiew-

32ska. Jako Assystent podpisuię się J. Zaleski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; od tego aktu dział „Mensis Februarius Anni 1770”; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Manifestantka – Zuzanna z Radzimińskich Majewska, łowczyna starodubowska, żona Ignacego Majewskiego, łowczego starodubowskiego; asystent – Stefan Józef Zaleski, komornik graniczny województwa bracławskiego (por. akt 495: J. Zaleski – podpis identyczny). Wyszkowce – wieś (por. akty 387, 411, 417, 419, 448, 456 – Wyszkowce, Mysłowscy). Treść środkowej części (kontrahent zamierzający kupić część wsi i forma jego nazwiska) odczytana fragmentarycznie. Łacina: „in diligentia sui” – dla zachowania swej pilności; „pro tunc” – na ten czas; „actis cassat, irritat” – w aktach kasuje, unieważnia.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

1II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Zuzanna z Radzimińskich Majewska, łowczyna starodubowska, w asyście Stefana Józefa Zaleskiego, komornika granicznego województwa bracławskiego, zabezpieczając swój majątek, oświadczyła, że jej mąż Ignacy Majewski, łowczy starodubowski, bez porozumienia z nią jako współdziedziczką zaciągnął zapis prostego długu i dokonał reformacji wniosku [?] na częściach wsi Wyszkowce, na których zabezpieczone są jej sumy, a także zamierzał sprzedać ubezpieczoną część wsi. Wniosła protestację przeciw mężowi i każdemu, kto by na podstawie takich skryptów chciał nabyć tę część, uznając wszelkie takie zapisy za nieważne, kasując je i unieważniając.

Transkrypcja

k. 299 (skan 0301, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnicki[mi]

4y przedemną

k. 299v (skan 0302, strona lewa)

1y przedemną Onufrym Czaykowskim Namiesnikiem pro tunc Bur-

2grabstwa Grodzkim Winnickim. Osobiście stawaiąc W. Jmć

3Pan Piotr Barczewski Miecznik Zwinogrodz. Sta [?] Zapobie[ga]iąc

4Zeniem [?] aby iakowego Substancyi Swoiey w dalszym Czasie nie

5miał uszczerbku [?] tak też przychylaiąc się do Dawnieyszych Ma-

6nifestow w tey że Samey Sprawie przez Wiel. niegdy Śp. Woy-

7ciecha Barczewskiego Miecznika Zwinogrodz. Oyca Swoiego czy-

8nionych, takowe czyni Oświadczenie, Jż W. Compns będąc

9naturalnym Sukcessorem po niegdy Wiel. Śp. Oycu Swoim

10wyż wspomnionym, a zatym wszystkie Generaliter Dobra

11pozostałe [?] y niektore Rzeczy y fanty niegdy Wiel.

12Barbary z Pawłowskich [?] primo Zawadzkiey [?] Ułości [?] Secundi

13voto Barczewskiey Wiel. Comptis Oyca Małżonki Ktorych dawn[iey]

14niey uczynione Manifesta zaprzysiężony iestże przez

15Wiel. Oyca Comptis Regestr wiadomy [?] y rożnosci Oznaczały [?] do tych

16czas niewykonany [?] Znayduiące się Oberżanny [?] o wyzrzeczone rzeczy

17Sukcessorowie niegdy Śp. Wiel. Barbary Barczewskiey niech

18… Rzeczy y fanty w deterioracyą idą, a potym aby nie-

19bespieczności Czasu y publiczna Kraiu ruina do Zabrania

20onych nieprzywiodły, przeto Wiel. Comptis Ostrzegaiąc Całości

21Swoiey, aby w odpowiedzi niebył przyiniey [?] Szych Oświadcze-

22nie Ofiaruiąc się w dalszym Czasie pod Akta Urzędowną pod-

23dać, a w tey nie Sobie Jedyne bespieczeństwo, w czym powtor-

24nie oświadczywszy się prosił mnie Urzędu o przyięcie tey Ma-

25nifestacyi do Akt, ktorą otrzymał. Barczewski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Piotr Barczewski, miecznik zwinogrodzki, syn i sukcesor Wojciecha Barczewskiego, miecznika zwinogrodzkiego (zmarłego), który wcześniej wnosił manifesty w tej sprawie; rzeczy i fanty po ojcu znajdują się u sukcesorów jego żony (macochy manifestanta) Barbary z Pawłowskich [?], 1° voto Zawadzkiej [?], 2° voto Barczewskiej; był do nich zaprzysiężony rejestr. Kilka wyrazów w środkowej partii aktu odczytano niepewnie. Łacina: „in diligentia sui” – dla zachowania swej pilności; „generaliter” – ogólnie; „primo voto … secundo voto” – z pierwszego … z drugiego małżeństwa; „in deteriorationem” – ku pogorszeniu (zniszczeniu).

Streszczenie

1II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Piotr Barczewski, miecznik zwinogrodzki, zapobiegając uszczerbkowi swego majątku i nawiązując do dawniejszych manifestów swego zmarłego ojca Wojciecha Barczewskiego, miecznika zwinogrodzkiego, oświadczył, że jako jego naturalny sukcesor ma prawo do pozostałych po nim dóbr oraz rzeczy i fantów, które (według zaprzysiężonego przez ojca rejestru) znajdują się u sukcesorów zmarłej Barbary z Pawłowskich [?], 1° voto Zawadzkiej [?], 2° voto Barczewskiej, żony ojca. Ponieważ rzeczy te niszczeją, a niebezpieczeństwo czasów i ruina kraju grożą ich utratą, zastrzega swoje prawa i gotowość dalszego ich dochodzenia.

Transkrypcja

k. 299v (skan 0302, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y przedemną Onufrym Czaykowskim Nami-

5esnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodzkim Winnickim

6Comparens pkter Urod. JmćPan Woyciech Kalinowski Jmi-

7eniem y Zlecenia Swego [?] JmćPana Michała Kompana

8Ekonoma Klucza Lipowieckiego, tudzież Mieszczanow Urzę-

9du [?] y całey Grommady tegoż Klucza, Zapobiegaiąc dalszym

10Jnkonweniencyom, aby potym iakowego dla siebie

11nieponieśli detrymentu de Diligentia Sui nomine

12Manifestuie y Protestuie się w ten niżey opisany Spo-

13sob y o to. Jż Roku teraznieyszym Tysiąc Siedm-

14setnym Siedmdziesiątym Dwudziestego [?] Dziewiątego [?] Dnia

15Januarii Szlachta z Dobr JO. Xięcia JmCi

16Wdy Ruskiego [?] Przyiowszy [?] iadąc do Domow

17[reklamant:] Swoich

k. 300 (skan 0302, strona prawa – góra)

1Swoich na Łozi [?] Człowieka Zabitego między Gruntem

2Lipowieckim a Żorniskim, ktorego na Sankach [?] do Dobr

3Wsi Kamionki [?] do Klucza Lipowieckiego należącey

4przywieźli y pod Cerkwią Ciało zostawiwszy, oświadczy-

5li się sami odiechali, a żeby na potym tak Zwierzch-

6ność Zamku Lipowieckiego Jako tez Urząd Mieyski

7Lipowiecki y Cała Grommada Klucza tegoż iakowey

8nie podpadała Suppozycyi o bicie [?] tak Ludzi

9obcemi iako w Dobrach y Szlachty tegoż znalezionego

10Trupa Czyniący te Oświadczenie y bespieczeństwa

11dla siebie powtornie tenże Komparent Jmieniem

12tak wspomnioney Zwierzchności Zamku Lipowie-

13ckiego Jako też Urzędu Mieyskiego y Grommady Ma-

14nifestuie y Protestuie się prosząc tey Manifestacyi

15do Akt przyięcie, ktorą otrzymał. Woyciech Kalinowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Michał Kompan – ekonom/administrator klucza lipowieckiego (por. akty 222, 236–239: Lipowiec c/a Żorniszcze). Dzień zdarzenia zapisany niejasno („Dwudziestego [?] Dziewiątego [?] … Januarii”). „JO. Xiążę JmC Wda Ruski [?]” – zapewne właściciel sąsiednich dóbr (odczyt niepewny). Wieś Kamionka [?] należąca do klucza lipowieckiego – odczyt niepewny. Łacina: „de diligentia sui nomine” – dla zachowania pilności w swoim imieniu; „suppositio” – podejrzenie.

Streszczenie

3II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Wojciech Kalinowski w imieniu Michała Kompana, ekonoma klucza lipowieckiego, oraz urzędu miejskiego i całej gromady tego klucza, dla uniknięcia dalszych niedogodności oświadczył, że 29 [?] I 1770 szlachta z dóbr księcia wojewody ruskiego [?], jadąc do domu, przywiozła ciało człowieka zabitego między gruntami lipowieckimi a żorniskimi do wsi Kamionka [?] w kluczu lipowieckim, zostawiła je pod cerkwią i odjechała. Aby ani zwierzchność zamku lipowieckiego, ani urząd miejski, ani gromada nie ściągnęli na siebie podejrzenia o zabójstwo, komparent złożył manifestację i protestację.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 300 (skan 0302, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Onufrym Czaykowskim Na-

5miesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodzkim Winni-

6ckim. Comparens pkter Wielebny na Ewanie [?] Jozef [?] w

7Zakonie Czesław Wolański Kleryk Konwentu Generalnego

8Lwowskiego WW. OO. Domminikanow, niegdy Wiel.

9Mikołaia y Marianny z Rujerskich [?] Wolańskich Małż.

10Skarbn. [?] Winnic. Syn, przychylaiąc się pko wszystkich

11Manifestow w tey Sprawie poczynionych, lubo w do-

12mniemaności [?] Stanie zostaiący Jednak zachowuiąc Swe-

13mu Jmieniowi y Krwi Jmieniowi Zas [?] Choć wszystkie Zakon-

14nosci przystępie [?] a wspieraiąc niedostatek, wyrażenia

15iskarg [?] pokrzywdzenia Jmienia y Osob uczyniwszy

16tak Swego Jako y Siostry Swey do tego wstępuiąc [?]

17y Zachowuiąc z Prawa Natury przynależyta Substan-

18cyą, ile przez Osobę Swoią Część Swey obowiązkiem [?]

19Zakonny [?] Profesyi [?] Swe [?] Roczney [?] Młodszey Urod. Jm-

20Pannie Annie Wolańskiey Skarbn. Winnic. Jako

21na Jedyną Sukcessorkę Spadaiącey, dawszy oneyże Upl[eni]-

22potencią [?] tak Załącego się przypadaiący [?] w Dobrach Ły-

23ścu [?] wsi Majanowa Dziedziczney, iakoteż y Jey własney

24[reklamant:] rządzenia

k. 300v (skan 0303, strona lewa)

1rządzenia y iak chcie Dysponowania iako iest z woli y potrze-

2by wynikaiący a lieruiwania [?] y Skrzywdzeń iest w Zeli-

3ckim [?] nieprawnego z Dobr wyż rzeczonych wycisknienia

4niemniey rożnych Mobiliow czerzey Rowiemu [?] Manifesta-

5mi opisanych pozabierania Zuzebna [?] powtorzywszy wia-

6domości Solennie na pko W. Piotrowi Barczewskiemu Mie[cz].

7Zwinogr. Starosty [?] Łopate [?] Skarży Zali y Manifestuie się w ten

8Sposob y o to. Jż Wiel. Obżałowany niemaiąc należytego Rzędu [?]

9ze Zprzypomnieniem [?] z Opieki zupełnego [?] na Zapisy [?] pro

10Niniejszy Załącey się wraz z Siostrą Swoią znacznie został

11ukrzywdzony, bo tegoż Siostry y Załącego się nie oddał lecz

12fortuną tenże Wiel. Obżał. stawszy się Opiekunem tegoż

13Załącego się Siostry zupełnie wszystkie iak własność Swoią

14był powinna z poddaństwem intratą karczemną, łanami

15z Zbożem rożnego Ziarna, Zasianemi Ozimiznami, Zgoła ze

16wszystkiemi Sobie nie prawnie przywłaszczył, iako Jnwen-

17tarz [?] Tranzakcyi autentyczne Swiadczą, nadto rożne ruchome

18y nieruchome rzeczy, partu Surowińskiego [?] o tarnku [?] Żegl [?]

19… Gospodarstwa wyż rzeczoney W. JmćPanny Anny Wolań-

20skiey Siostry Młodszey Manifestantis nie Słusznie za-

21brał, a nie dosyć na tym maiąc leż goniąc [?] na Ostatnie Com-

22ptis Siostry Zniszczenie gdy niemogł Subtelnemi Sposo-

23bami a uprzeymi Deklaracyami y postrachem do uczynie-

24nia Sobie donacyi na też Części Zniewolić, Roboty Zabro-

25nił y Swemi … do Sąd wszelkiemi Sprawami tak napa-

26stować musiał, aż gwałtownie z Części tey Dobr wsi Ma-

27ianowa wyrzucił, dla ktorego to wycisnienia z Dobr

28w Sierocińskim [?] Stanie Zostaiąca pod Curatelą [?] Sydła [?]

29w kraiu nieszczęśliwy musiała się mizernie tułać. Za

30tym Niniejszy Compns o wyż rzeczone krzywdy pko

31kilku krotnie rzeczonemu Wiel. Obżał. przed Aktami

32Niniejszemi Skarży y Manifestuie się. Czesław Wolań-

33ski Kleryk Konwentu Generalnego Lwowskiego WW. OO.

34Domminikanow. mmd.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Manifestant: Czesław (imię zakonne; imię chrzestne odczytane niepewnie „Józef [?]”) Wolański, kleryk konwentu generalnego lwowskiego dominikanów, syn zmarłych Mikołaja i Marianny z Rujerskich [?] Wolańskich, skarbników [?] winnickich; jego młodsza siostra Anna Wolańska – jedyna sukcesorka jego części (po złożeniu przez niego profesji zakonnej). Pozwany – Piotr Barczewski, miecznik zwinogrodzki (por. akt 498), były opiekun Anny, który miał zagarnąć część dziedzicznej wsi Majanów (por. akty 319, 332, 349 – Majanów: Żaboklicki, Łastowieccy; akt 473 – Zagórski). Ręka pospieszna; liczne odczyty niepewne, zwłaszcza w części wstępnej. Łacina: „Ordinis Praedicatorum clericus” – kleryk Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów); „pro tunc” – na ten czas.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Czesław Wolański, kleryk konwentu generalnego lwowskiego oo. dominikanów, syn zmarłych Mikołaja i Marianny z Rujerskich [?] Wolańskich, nawiązując do wcześniejszych manifestów w tej sprawie, skarżył się w swoim i swej młodszej siostry Anny imieniu (na którą jako jedyną sukcesorkę scedował swoją część) przeciw Piotrowi Barczewskiemu, miecznikowi zwinogrodzkiemu. Barczewski jako opiekun Anny przywłaszczył sobie jej część dziedzicznej wsi Majanów z poddanymi, dochodami z karczmy, łanami, zbożem i zasiewami ozimymi oraz różne ruchomości, a gdy nie zdołał nakłonić jej podstępem i groźbą do donacji tej części, nękał ją procesami i w końcu gwałtownie wyrzucił z dóbr, tak że jako sierota musiała się tułać w nieszczęśliwym kraju. Manifestant wnosi skargę przeciw Barczewskiemu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 300v (skan 0303, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi

4Win[nickiemi] […] y przedemną Onufrym [Czaykowskim] […]

5[…] Grodzkim Win-

6[…] […] […]

7[…]

8[…] Zmijewska

k. 301 (skan 0303, strona prawa)

1Zmijewska S. Z. niegdy Śp. Wiel. Jozefa S. Z. Dobr wsi Krzy-

2wych Kolan w Kluczu Umańskim leżących Possessora Małż.

3pozostała wdowa Swym y Sukcessorow Swych Jmieniem

4na pko Starozakonnemu Hierszonowi Moszkiewiczowi Prze-

5szłemu Arendarzowi Krzywych Kolan, a Teraznieyszemu

6Obywatelowi Pikowskiemu Skarży y remanifestuie się w ten

7Sposob y o to. Jż obwiniony Hierszon Moszkiewicz naiowszy

8Arendę Karczemną Dnia Dwudziestego Siodmego Julii

9Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego u niegdy Śp.

10W. Jozefa Zmijewskiego Skarbn. Zwinograd. Małż. Niniey-

11szey Komparentki Za Summę Zł. Poll. Dwa Tysiące Czte-

12rysta bez żadney defalki y wytrzymawszy Zupeł-

13nie Arędę Swoię, gdy nieszczęśliwość czasu nastą-

14piła publiczna w całey szczegolnie [?] Ukrainie przez

15grassuiących haydamakow, ktorego czasu Wiel.

16Comparentki Nayukochańszy Małż. smiercią po-

17legł z okazyi niepełnego wypłacenia Arędy przez

18tegoż Arendarza, bo przerzeczony Arendarz nie wypła-

19ciwszy zupełnie Arędy (: Ktory nawet do tych czas

20uwodzi :) zaraz niegodziwym sposobem pozmyśla-

21wszy Kwity wszystkie zupełnego wypłacenia pko

22Wiel. Niniejszey Komparentce iść zaczął, na-

23wet w Grodzie Niniejszym manifestem Swoim

24fałszywość Swę potwierdza, Naywprzod pretext

25pretensyi takowy kładnie, że iakoby Wiel. Com-

26parentis Małżonek Dnia Czternastego Mar-

27ca Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego na

28rubli Trzydzieści y pięć Kwit Swoią Ręką

29podpisał, powtornie od Pytora [?] eodem Anno

30na Rubli pięć y kop pięć niesłuszny kwit u[for]-

31mował, od tegoż Wiel. Comparentis Małżonka [?]

32etiam na Rubli pięć nienależyty Kwit zmyślił,

33od tegoż na Rubli dwa y grzywien szesnaście

34[…] niesłusznie kwit także wynalazł przez [?] Simonuk [?]

35Rubli sześć na Ręce Wiel. niegdy Comptis Mał[żonka]

36[…] niesłusznie, a niedosyć jeszcze na tym

37[…] pretensyi etiam przez manifest Swoy

38[…] Niewinną Komparentkę y ukrzywdzoną prze-

39[…] szkalowanego […] Swiadcząc [?]

40[…] Zamku […] [?]

41[…]

42[…]

k. 301v (skan 0304, strona lewa – góra)

1Arendarz iuż Sztuk dwadzieścia pięć zakładał, a czym Ni-

2nieysza Comparentka, tak gdyż wyrażone pretensye

3Jako y Jnne niesłusznie formowane przez obwinio-

4nego Hierszona, Jako to o Koszty o Zboże rożne owszem

5y Jnne przez manifest iakie kolwiek tegoż Hier-

6szona niewiernego pko Wiel. Comparentce niesłu-

7snie oto wszystko formuiące powtornie Mani-

8festuie y remanifestuie się. Comparens nieumie-

9iąca pisać Znakiem Krzyża podpisuie się ✠

10Maryanna z Łysickich [?] Zmijewska

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpowiedź na manifestację Hierszona (Herszka) Moszkiewicza z 19 I 1770 (akt 486). Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski (nazwisko w wyblakłym wierszu uzupełnione wg aktów sąsiednich). Dół k. 300v (początek aktu) i dół k. 301 (zakończenie) są silnie wyblakłe i zaplamione – mimo odejmowania tła nieodczytane. Akt rozstrzyga nazwę wsi: KRZYWE KOLANA w kluczu humańskim (w akcie 486 zniekształcone) oraz tytuł zmarłego Józefa Zmijewskiego – skarbnik zwinogrodzki („S. Z.”); imię wdowy wg podpisu: „Maryanna z Łysickich [?] Zmijewska”, niepiśmienna (w akcie 486 odczytano „Nastazyi [?]” – zapewne błędnie). Zakończenie na k. 301v czytelne; luka obejmuje tylko dolne wiersze k. 301. Łacina: „eodem anno” – tego samego roku; „etiam” – także.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Marianna z Łysickich [?] Zmijewska, skarbnikowa zwinogrodzka, wdowa po Józefie Zmijewskim, posesorze wsi Krzywe Kolana w kluczu humańskim, w swoim i sukcesorów imieniu wniosła remanifestację przeciw Żydowi Hierszonowi Moszkiewiczowi, byłemu arendarzowi karczmy w Krzywych Kolanach, obecnie obywatelowi pikowskiemu (por. akt 486). Twierdziła, że wziął on arendę 27 VII 1767 za 2400 zł bez żadnej defalki, a gdy w czasie hajdamaczyzny jej mąż zginął, arendarz – nie wypłaciwszy arendy w całości – zmyślił kwity rzekomo potwierdzające zapłatę (m.in. na 35 rubli z 14 III 1768, na 5 rubli i 5 kop, na 5 rubli, na 2 ruble i 16 grzywien, na 6 rubli) i fałszywie potwierdził je swoim manifestem w grodzie winnickim, oczerniając ją. Zarzuca mu też inne niesłuszne pretensje (o koszty, zboże) i ponawia remanifestację; jako niepiśmienna podpisała się krzyżem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 301v (skan 0304, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Wi[n]-

4nickiemi y przedemną Onufrym Czaykowskim Namie-

5snikiem pro tunc Burgrabstwa Grodzkim Winnickim

6Comparens pkter Wiel. Maciey Borowski Cześnik Dobrzyń.

7Swym y Wiel. Wiktoryi z Bohdaszewskich [?] Małżonki Swey

8Jmieniem Solennie pko Wiel. Kaietanowi Bohdaszewskiemu

9Łowcz. Mścisł. [?] Urod. Janowi Ludwikowi [?] Orańskiemu [?] tudzież

10Szerinowi [?] Byczkowskiemu [?] Strzelcowi [?] Ustawskiemu [?] Kozakowi Fed-

11korowi [?] Przytuszemu [?] Pawerskiemu [?] y Jnnym Szlachcie y Kozakom Zaprasza [?]

12Manifestuie się w niżey Opisany Sposob y o to. Jż tenże Wiel. Kay-

13tan Bohdaszewski Łowcz. Mścisł. Całą Rzeczpublica in Suspen-

14sionem iuris naturae [?] Zmaz [?] … postępuiąc y nieuważaiąc Tra[n]-

15zakcyi przez między Wiel. Wacławą [?] y Felicyanną [?] z Kali-

16nowskich [?] Bohdaszewskich Łowcz. Mścisł. Rodzicami Swemi au-

17tentycznym prawa natury przecznym [?] Szczegolnie Dyspozycyi Wiel. Bo-

18rowskim Małżonkom Comparentis Tytuły [?] … Spisaney przez Siebie [?]

19Dzie Ślubnych tym na Osobie tegoż Wiel. Borowskiego w chybę [?]

20zostaiącey Zawoławszy na Lat Trzy bez przyczyny y wszelkiego

21Urzędu [?] Zapominawszy, zebrawszy Ludzi rożnych numero

22Czterdziesta excedente Dnia Trzydziestego Pierwszego Stycz-

23nia Roku Teraznieyszego napadszy na Dwor Wiel. Manifestan-

24ta Armata manu do Jzby tamże śpiącego Wiel. Cześn. Małż. prze-

25straszyli, zbroniczo [?] Małż. Swego ktorego wiązać chciał, przy

26… Kolbą Strzelby uderzyli y mieczysko rzetnie [?] odrzucaiąc

27… Szewcza [?] wzięli, y tym gwałtownym postępkiem

28w ciężką Chorobę beznadzieyną wpędzili, wszelkie ruchomości

29Zabrali, y Sprzęty wszystkie Ludzi rożnych [?] y Szlachty Zwi[ą]-

30zane na Wsi bili, o co wszystko Niniejszy Obżał. recurrendo in

31asylum Justitiae pko Wiel. Obżał. Kaietanowi Bohdaszewskiemu

32Solennie [?] y protestuie Salva Ejusdem Manifestationis [?] Meliora-

33tione … … [?]

34[…]

35[…]

36[…] Wiel. [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Spór rodzinny Borowskich z Bohdaszewskimi – por. akt 471 (Kajetan Bohdaszewski c/a Maciej Borowski, cześnik dobrzyński – opieka, Lenkiewicz). Wiktoria Borowska – zapewne siostra Kajetana Bohdaszewskiego; ich rodzice – Wacław [?] i Felicjanna z Kalinowskich [?] Bohdaszewscy, łowczowie mścisławscy [?]. Lista współobwinionych (szlachta i Kozacy) oraz środkowa część aktu odczytane w dużej mierze niepewnie; ostatnie wiersze (k. 301v dół) silnie wyblakłe i zaplamione – mimo odejmowania tła nieodczytane. Łacina: „in suspensionem iuris naturae” [?] – z zawieszeniem prawa natury; „numero quadraginta excedente” – w liczbie przekraczającej czterdzieści; „armata manu” – zbrojną ręką; „recurrendo in asylum iustitiae” – uciekając się do schronienia sprawiedliwości; „salva eiusdem manifestationis melioratione” – z zachowaniem prawa do poprawy tej manifestacji.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Maciej Borowski, cześnik dobrzyński, w imieniu swoim i żony Wiktorii z Bohdaszewskich [?] manifestował się przeciw Kajetanowi Bohdaszewskiemu, łowczemu mścisławskiemu [?], oraz kilku szlachcicom i Kozakom. Zarzucał, że Bohdaszewski, lekceważąc transakcję zawartą między rodzicami (Wacławem [?] i Felicjanną z Kalinowskich [?] Bohdaszewskimi) i prawa żony manifestanta, zebrawszy ponad 40 ludzi, 31 I 1770 zbrojnie napadł na dwór Borowskiego, wpadł do izby, gdzie spał cześnik z żoną, przestraszył ich, chciał wiązać manifestanta, uderzył go kolbą strzelby, czym wpędził go w ciężką chorobę; zabrano ruchomości i sprzęty, a związanych ludzi bito na wsi. Manifestant wnosi protestację z zastrzeżeniem jej uzupełnienia (koniec aktu nieczytelny).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 302 (skan 0304, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Onufrym Czaykowskim Namiesnikiem pro tunc Bur-

5grabstwa Grodz. Winnic. Comparens pkter Urod. Franciszka z

6Antkulewiczow [?] primo voto niegdy Urod. Marcina Dziwińskiego [?]

7Stolnika [?] Smoleńsk. [?] ultimo voto Nepotus [?] JmćP. Antoniego

8Szportowskiego [?] Małż. w Assystencyi Urod. Szportowskiego [?]

9teraznieyszego Męża Swego, Rzecz Czyniąca przed Akta-

10mi Niniejszemi przychylaiąc się do Prawa oraz

11Regestru Swego, pod Czasy [?] Buntow Chłopskich w Ukra-

12inie a osobliwie w Umaniu [?] Zeszłych [?] praktykowanych

13w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym

14Dnia Piątego Listopada w Żołtkach [?] Spisanego a

15do Akt Niniejszych w Roku tymże Tysiąc Siedm-

16set Sześćdziesiąt Osmym Dnia Piętnastego tegoż

17Miesiąca Listopada Jeszcze stante viduali Statu

18per Oblatam podanego na Wiel. Jozefa czyli In-

19nego Jmienia Ostrowskiego Połkownika Woysk JKr-

20lewskich y Rzeczypospolitey iako Pana, tudzież

21Urod. Michała Przybylskiego Kommissarza, za [?]

22na Chojnickiego [?] Dyspozytora Niemnicy [?] Pracowitych

23Quorum vis nominum Cybulskiego Chorążego Kozackie-

24go, Wysoczyna [?] Synowi tegoż Derawianke [?] Mroszkę [?]

25y Jnnych podobnych Mankowieckich Jako też Stec-

26ka Atamana, Waryczkow Braci, Kaumenkow [?]

27także Braci y Jnnych Poddanych Miasteczka

28Bukow Dobr Prawu Arendownemu Wiel.

29Ostrowskiego P. W. K. JKMci y R. P. a Dzie-

30dzicznemu JW. Franciszka Salezego Poto-

31ckiego Woiewody Kijowskiego podległych Skar-

32ży, Swiadczy y manifestuie się o to. Jż ci-

33Poddani Dobr Wsiow Mankowki y Bukow

34w czasie wszczętych Buntow na Ukrainie bę-

35dąc Sługami społem z zajuszonym Hayda-

36mactwem grassuiącymi po całey Ukrainie

37Wieś Krzywiec [?] pod ow czas Prawu Arendo-

38wnemu Załącey się podległey, wraz z przy Swoich [?]

39… y na to wszczętym [?] Haydamactwem

40z Jnnemi Społecznikami y Sąsiadami Swoie[mi]

41… po Jmionach [?] y Przeżwiskach, a zato

42… pod Komendą Cybulskiego będącemi

43[…] […] […]

44[…] […] […]

45[…] […] Jako […] […]

46[…] […] […] o [?] […]

k. 302v (skan 0305, strona lewa)

1pozabierali wsiowy Klucz od Kobierznika [?] Poddanego Krzywie-

2ckiego [?] na imie Zymka [?], przez Załącąsię oddany, y gwałtownie do

3oddania przymusiwszy y odebrawszy, skrzynie porozbiiali [?] y

4rzeczami w Skrzyniach będącemi y Jnnemi w Regestrze spe-

5cyfikowanemi podzielili się, y gdy Urod. Załącasię Jeszcze stante

6sui viduali Statu iako post obitum Primi Conjugis Urod.

7Przybylski Komissarz o Zrządzenie do Satysfakcyi Poddanych

8niepoiedno krotnie z Szczerze [?] opuszczona [?] przez Winy Kry-

9minalne Słusznie na tych Zabezpieczenie uczynił ex tunc do-

10wodząc [?] maiąc cosię tylko tyczy przywrocenia rzeczy

11do magazynu [?], a Urod. Obżał. nie uważaiąc na listy od JW.

12Dziedzica do Urod. Rządcow pisane Satysfakcyi niewiedzieć

13z iakowych przyczyn uczynić niechciał, y do tych czas

14iesteże nieuczynił, owszem tenże Urod. Przybylski Komissarz

15Wiel. Ostrowskiego P. W. K. y R. P. dyspozycyą Listowną,

16aby Poddani wyż wzmiankowani Ktorzysię znali do Sa-

17tysfakcyi niewazysię [?] wypowiadaiące Jchmć Dyspozytorom ze-

18… y Jeszcze do wszystka na Ostatek Urod. Załącasię Znale-

19ziony [?] w teraznieyszym Zieżdzie [?] Czasy niedawnemi y tam-

20to Haydamakow pod ow Czas przybytych obdartemi y bez-

21towarnemi zostali, z czego tenże Dyspozytor wraz z Jn-

22nemi naśmiewał się y wzgardzał, y tak Urod. Załącasię

23będąc przestrzeżona od niektorych Osob, że ciż Podda-

24ni Mankowieccy [?] y Bukowscy na Życie Urod. Za-

25łącey się godzą, musiała bez otrzymaney Satysfakcyi

26uchodząc Życie Swoie wraz z Mężem Swoim unosić

27się, a zatym Urod. Załącasię Succurrendo Jntegritati ite-

28rata vice pko Urod. Przybylskiemu iako Satysfakcyi

29uczynić nie chcącemu, a zaś pko Poddanym Dobr

30wsiow Mankowki y Bukow haydamactwem bawiącym

31się, chcąc Prawnie z nim należycie będzie o nie

32wytrzymanie Poddanych y nieuczynienie Sprawie-

33dliwości, a zaś z poddanemi y Jnnemi iako Krymina-

34listami o winy osobiste y wszelkie krzywdy ad men-

35tem Legis Scrutinium skutecznie Sciągnąć się maiąc Swiadczy

36y protestuie się. Et in Continenti taż Urod. Załąca-

37sięmocą postępowania [?] ad Acta praesentia per Oblatam Anno

38Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo, Die Deci-

39ma Quinta 9bris Regestru przezsię Spisanego [y] uczy-

40nienia poddanego, Ktorego to Regestru obsumowanie [?]

41galitatem [?] w Czasie Swoim … [?] … de Jure [?]

42przysiądz […] […] Regestru […] […]

43[…] […] […] […]

44[…] […] […] […]

45[…] Urzędu […] […] Szlachetnego

46Błażeja

k. 303 (skan 0305, strona prawa – góra)

1Błażeja Liniewskiego Woźnego Gnłs Wwa Bracł. y Jnn. Ktore to Urod.

2Rekwiruiąca in praesentia Wiel. Jchmć Susceptantow [?] Swych pełniący

3ych Rotam Mlis in Eam Juramenti Rotam zaprzysięgła. Ja

4Franciszka przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu w Troycy

5S. Jedynemu y wszystkim Swiętym Jego, na to, iż Regestr w Ro-

6ku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym Osmym Dnia Piątego Novembris

7Spisany y w Roku tegoż Dnia Piętnastego także Novembris

8do Akt Niniejszych podany y Zaingrossowany iest rze-

9telnie, bez krzywdy y uszczerbku czyiego Spisany y pod-

10pisany. Tak mi Panie Boże dopomoż y niewinna Męka

11Chrystusa Pana. Po ktorym wykonaniu Juramentu ze powo-

12tornie czyni Oświadczenie. A. Szportowska [?]. Jako Assystent Żo-

13ny moiey podpisuię się. A. Szportowski [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Manifestantka Franciszka z Antkulewiczów [?], 1° voto Dziwińska [?] (wdowa po Marcinie Dziwińskim [?], stolniku [?] smoleńskim [?]), 2° voto Szportowska [?] (żona Antoniego Szportowskiego [?]; podpisy „A. Szportowska” / „A. Szportowski” – odczyt nazwiska niepewny). Akt dotyczy rabunku w czasie koliszczyzny 1768 we wsi Krzywiec [?] (trzymanej przez nią wówczas prawem arendownym) przez poddanych z Mańkówki i miasteczka Buki (dobra dziedziczne Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego, trzymane prawem arendownym przez Józefa Ostrowskiego, pułkownika wojsk kor.; jego komisarz – Michał Przybylski, dyspozytor – Chojnicki [?]); wymieniono chorążego kozackiego Cybulskiego, atamana Stecka, braci Waryczków i Kaumenków [?]. Rejestr strat spisany 5 XI 1768 w Żołtkach [?] i oblatowany w grodzie winnickim 15 XI 1768 – tu zaprzysiężony. Dolne wiersze k. 302 i k. 302v silnie wyblakłe i zaplamione – nieodczytane mimo odejmowania tła. Łacina: „stante viduali statu” – pozostając w stanie wdowim; „post obitum primi coniugis” – po śmierci pierwszego męża; „ex tunc” – od tego czasu; „succurrendo integritati iterata vice” – ratując całość [majątku] po raz wtóry; „ad mentem legis scrutinium” – według myśli prawa śledztwo; „in continenti” – niezwłocznie; „per oblatam … die decima quinta Novembris” – przez oblatę … dnia 15 listopada; „rotam ministerialis in eam iuramenti rotam” – rotę przysięgi podaną przez woźnego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

6II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Franciszka z Antkulewiczów [?], 1° voto Dziwińska [?], obecnie żona Antoniego Szportowskiego [?] (w jego asyście), nawiązując do rejestru strat poniesionych w czasie buntu chłopskiego na Ukrainie (spisanego 5 XI 1768 w Żołtkach [?] i oblatowanego w grodzie winnickim 15 XI 1768), skarżyła się przeciw Józefowi Ostrowskiemu, pułkownikowi wojsk kor., arendarzowi dóbr Mańkówka i Buki (dziedzicznych Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego), jego komisarzowi Michałowi Przybylskiemu i dyspozytorowi Chojnickiemu [?], oraz poddanym z Mańkówki i Buków (m.in. chorąży kozacki Cybulski, ataman Stecko, bracia Waryczkowie i Kaumenkowie [?]). Poddani ci, przyłączywszy się do hajdamaków, napadli na wieś Krzywiec [?], którą trzymała wówczas prawem arendownym, odebrali klucze, rozbili skrzynie i podzielili się rzeczami wymienionymi w rejestrze. Komisarz Przybylski mimo listów dziedzica nie dał jej satysfakcji, a gdy dowiedziała się, że poddani godzą na jej życie, musiała uchodzić z mężem. Skarży się na Przybylskiego o niewymierzenie sprawiedliwości, a na poddanych jako kryminalistów; w asyście woźnego Błażeja Liniewskiego zaprzysięgła rzetelność rejestru (rota przysięgi w akcie).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 303 (skan 0305, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y przedemną Onufrym Czaykowskim Namiesnikiem

5pro tunc Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Comparens pkter

6W. Andrzey Żaboklicki Łowczy Żydaczewski niemogąc znieść zna-

7cznego uszczuplenia Substancyi Swoiey pokrzywdzenia pko W. Michałowi

8Żaboklickiemu Łowcz. Żydaczewskiemu Bratu Swemu Starszemu

9rodzonemu takowe przed Aktami Niniejszemi Czyni Użale-

10nie. Jż W. Obżał. niemaiąc żadnego względu ani na bliskość y Brater-

11stwo, ani na tak Znaczne Substancyi ublizenie, przez Kom-

12plenacyą [?] Braterską y niektore Złotych [?] Dwoch Tysięcy Zł. Poll. rzetelna Cessya, czyli Komplanacyą ni-

13by za Winkulacyą [?] Substancyi Swey Zł. Poll. y nieprawnie odpor-

14stwie [?] Dziesięcią Tysięcy Zł. Poll. rownym Działem na Obie

15W. Załącego się dewolute [?] wymożoney, iesteże Summe Zł. Poll. Dwa

16Tysiące Dwieście Szesnaście ad Complementum Siedm Tysięcy

17restituiący Summy, iakosię Sam też Komplanacyą W. Obżał. do

18… y oddać obowiązał, Zupełnie nie

19in validitate oney dotrzymał y oddać, owszem rekwizycye Zbywaiąc

20oddaię, y na wielokrotne rekwizycye odda rekwizycye Zbywaiąc

21tylko y uwodząc rożnemi deklaracyami y obietnicami, a tym

22samym chce uszkodzić y uszkodzić [?] Niniejszego Komparenta Zo-

23stawszy Substancyi przecie Niniejszy Manifestans Znaczną

24w Substancyi poniosł Szkodę Małżoną [?] Jdem Comparens ube-

25spieczaiąc Całości Substancyi Swoiey tak o wyż rzeczoną Summę

26Dwoch Tysięcy Zł. Pol. za Winkulacyą Substancyi Oycowskiey nad

27… Prawo ktory Zaczęty Proces dla Wybra-

28nia Sprawiedliwości uczyni, ktory Kalety [?] Proces dla Wybra-

29nia [?] Personae [?] Winkulowania [?] Niniejszym Aktem reterruie [?]

30Sobie Jakoteż o Dwa Tysiące Dwieście Szesnaście Zł. Pol. ad Com-

31plementum Siedm Tysięcy Zł. Pol. w Portione Dziesięciu Tysięcy

32Zł. Pol. Kapitalney wynikaiący nieopłaconey y Jnne Słuszne

33Krzywdy y pretensye Szczegolney pkowszy [?] ad dyt [?] dziś [?]

34Summ wraz z Komputowanemi Ktery [?] Tysiące Dwieście szes[naście]

35nascie [?] Zł. Poll. ultero tanto [?] y to [?] … Samemu wyżey

36rzeczonemu W. Obż. … … powtornie [?] …

37y Manifestuie się [?] … [?]

38[…] […] […]

39[…] Obża[łowanemu] [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Bracia Żabokliccy – Andrzej i starszy Michał, obaj tytułowani łowczymi żydaczowskimi (por. akty 477–478 – Michał Żaboklicki, łowczy żydaczowski, dziedzic Kleszczowa [?]; akty 319, 349 – Franciszek Żaboklicki, łowczy żydaczowski). Spór o komplanację (ugodę) braterską: z sumy kapitałowej 10 000 zł (działu ojcowskiego) Michał miał spłacić bratu 7000 zł, z czego pozostało nieoddane 2216 zł; osobno 2000 zł za winkulację [?] substancji ojcowskiej. Ręka bardzo pospieszna; środkowa partia (z powtórzeniami pisarza) odczytana niepewnie, ostatnie wiersze silnie wyblakłe – nieodczytane. Łacina: „ad complementum” – dla uzupełnienia; „in validitate” – w mocy; „in portione” – w części; „ultro tanto” [?] – drugie tyle (kara w wysokości sumy).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Andrzej Żaboklicki, łowczy żydaczowski, manifestował się przeciw swemu starszemu bratu rodzonemu Michałowi Żaboklickiemu, łowczemu żydaczowskiemu. Zarzucał, że Michał, nie zważając na pokrewieństwo, nie dotrzymał komplanacji braterskiej: z należnych manifestantowi 7000 zł (z kapitału 10 000 zł dzielonego równym działem) nie dopłacił 2216 zł, a także nie oddał 2000 zł za winkulację [?] substancji ojcowskiej, zbywając wielokrotne upomnienia obietnicami. Manifestant zastrzega sobie dochodzenie tych sum z prowizją i karami (koniec aktu nieczytelny).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 303v (skan 0306, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Onufrym Czaykowskim Namie-

5snikiem pro tunc Burgrabstwa Grodzkim Winnickim

6Comparens pkter W. JmćPan Jan Bal. Miedźwiecki St. M.

7Oczewisto JW. Mniszka Chorążego Kor. Plenipotent, przychyla-

8iąc się do Jnstrumentu y Obliacyi [?] wszelkich listownych

9Dobrowolnych Osob Swoiey wypadłych, quam Solennis-

10sime Jmieniem JW. Mniszka Chorążego Kor. quam Pryncypała Swe-

11go niemniey W. Parzeńskiego [?] Cześnika Żyt. [?] z wyż wspo-

12mnionego JW. Pryncypała Kommissarza iako też Grema-

13dy całey Suprunowa y Maydanu tudzież y Jnnych

14Jmieniem pko WW. Jchmć Panom Jakubowi Łuka-

15szowi Zarczyńskim Cześn. Sier. [?], W. Paskudzkiemu Sto[ln].

16Ciechanowskiemu, Dobr Klucza Suprunowskiego Juribus

17Arendatoriis Possessorom Skarży y Manifestuie się o to. Jż

18WW. Zarczyńscy Excedendo Obowiązki Kontraktow dzie-

19rżawnych y wyciskaiąc Poddaństwo Jnnych wymyśl-

20nemi Kontrybucyi wynalazkami wieżąc [?] Jednych do wię-

21zienia, drugich przymuszali, poźbiegłych z Dobr Sprzęty pozabie-

22rali Kamienie [?] … pozanosili, y Jnnych tak … y

23Czarnoleśi [?] przywłaszczeniem Sadow Zaborem Chudoby [?] Jan[?]

24Sobie przywłaszczywszy y Jnnych potrzebności, etiam Omylną [?]

25nad Kontraktu Sadzili do wypłacenia niewolę [?] przypro-

26wadzili y Manifestami przez Siebie poczynionemi tak

27wiele [?] Zniszczenie Dobr pretendując Słuszności y dopo-

28mniać [?] W. Paszkudzkiego, a Wiarzery [?] Dobra Rauskie [?] nowiny

29kontraktem od WW. Zarczyńskich w Dobrach Suprunowie

30y Maydanie Rownie [?] Poddaństwa Pola Sianożęcia [?] Zo-

31żytkowali, Szkody przez Siebie poczynione [?] y Jnne

32… Kaczałach [?] Kamienie [?] et id genus przysposobienia, iako to Re-

33wizyach [?], nadgrodzie [?] Zasłużoney Przywileiu Podatkow [?]

34w Złudzie [?] płacy przysposobienia [?] Stawu Stogach [?] y Kopach [?]

35Zabranych, Lasu [?] lub Zapłaci [?] Zbrania [?] … Raz [?] Rozuda [?]

36… Browarni Cudzym a nawet Skarbowym … ich [?]

37… pokazany Swym piętnem przez nadto … Szkody [?]

38w Młynach, w Młynach, Stawach, Groblach, osobliwie

39… Swoim … … y Zabrane …

40… od Wynagrodzenia [?] … …

41na poprawę [?] … … … przez [?] Dobra [?]

42… … … ktorego [?] Pre-

43tensye

k. 304 (skan 0306, strona prawa – góra)

1Pretensye Skarbowe y Gruntowe nieuspokoiwszy, tak Letnie pła-

2cenie uniemięto [?] wszystek Gromada przez Regestr Opisany Zbirz [?]

3chnosci poddani pod czas przechodzących Zołnierzy Woyska

4nie mogąc zgromadzić Polazu [?] y Siana zabrać na Swoie pod-

5daństwu porzucił na paszę [?]. Ktorego potrzeb W. Comparent

6z Woli y Dyspozycyi JW. Pryncypała Swego oddał. Siano

7zaś Sterta, że przez Woyska zabrane Gromady poprzysiądz

8gotowe, że zaś Siana Woz [?] Dziewięć, całe rachunki nie-

9zapłaconego W. Paskudzki przyjąć broniło [?], a tak w Obecności

10Swey Zaleca się Gromadę niechcąc, uspokaiąc z przechwałkami

11Okrzyszenia [?] y Użalenia się popełnił. Więc Niniejszy Compa-

12rens Ostrzegaiąc Całości Krzywd Skarbu y poddaństwa nad-

13mienione [?] y Zastrzeżenie [?] doponiniesię y WW. Zarczyńskich y W. Pa-

14skudzkiego Zabiegawszy a przychylaiąc się do poczynionych

15pko onymże dawniey Manifestow [?] tunc [?] Personam om-

16nium [?], iterato nomine quorum supra querit et Mani-

17festatur. Jan Bal. Miedźwiecki St. M. mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Klucz suprunowski (Suprunów, Majdan) – dobra Mniszcha (por. akty 154–159: Adam Mniszech z Bożenina, chorąży nadworny koronny, komisarz Aleksy Tarszeński; Jakub Zarczyński – cześnik sieradzki). Tu Mniszech tytułowany „Chorąży Kor.” Plenipotentem jest Jan „Bal.” Miedźwiecki, stolnik mścisławski (por. akty 488–493). Komisarz Parzeński [?], cześnik żytomierski [?]. Ręka bardzo pospieszna; dół k. 303v (wyliczenie szkód: młyny, stawy, groble, stogi) wyblakły – odczyt fragmentaryczny i niepewny. Łacina: „quam solennissime” – jak najuroczyściej; „iuribus arendatoriis possessores” – posesorzy prawem arendownym; „excedendo” – przekraczając; „et id genus” – i tym podobne; „iterato nomine quorum supra querit et manifestatur” – ponownie w imieniu wyżej wymienionych skarży się i manifestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jan „Bal.” Miedźwiecki, stolnik mścisławski, jako plenipotent Mniszcha, chorążego koronnego, a także w imieniu jego komisarza Parzeńskiego [?] i gromad Suprunowa i Majdanu, manifestował się przeciw Jakubowi i Łukaszowi Zarczyńskim (cześnikowi [sieradzkiemu?]) oraz Janowi [?] Paskudzkiemu, stolnikowi ciechanowskiemu, arendarzom klucza suprunowskiego. Zarzucał im przekroczenie kontraktów dzierżawnych: uciskanie poddanych wymyślnymi kontrybucjami, więzienie ich, zabieranie sprzętów zbiegłych, przywłaszczanie sadów, łąk i dobytku, wyrządzanie szkód w młynach, stawach i groblach, oraz niezapłacenie należności skarbowych i gruntowych; poddani, nie mogąc zebrać siana przez przechodzące wojsko, ponieśli straty, a Paskudzki odmówił rozliczenia za 9 wozów siana. Manifestant, nawiązując do wcześniejszych manifestów, ponawia skargę.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 304 (skan 0306, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Onufrym Czaykowskim Namiesnikiem pro tunc Bur-

5grabstwa Grodzkim Winnickim. Comparens pkter Wiel. JmćPanna

6Anna Wolańska, niegdy Wiel. JmćPP. Maryanny z Kujawskich [?]

7y Mikołaja Wolańskich Skarbn. Winnic. Małżonkow Corka, Dobr

8Dziedzicznych wsi Maianowa częściowa y Jnnych w Wdztwie Bracł.

9a Powiecie Winnic. Sytuowanych przez Ewe [?] Wiel. niegdy Mikołaia

10Sydomatowicza [?] Oyca y Rodzicow [?] Pokrewnowny [?] Matki y Anieli Bara-

11nowskiey Dziedziczka, tudzież iako z Wiel. Piotrem Barczewskim Miecz.

12Zwinogrodzkim Bratem Swoim Ciotecznym Rodzonym, także Jedyną

13Prawem Bożym y Naturalnym naturalna Dziedziczka y Sukcessor-

14ka, w Assystencyi oczewistey Wiel. JmćPana Pawła Siedymon-

15towicza [?] Cześnika Nowogrodz. Zwinogrodz. [?] Wiceregenta Grodz. Latycz.

16Wuia Swego respective, Solennie przed Urzędem y Aktami

17Niniejszemi, postrzegaiąc Całości Fortuny Swoiey aby z tąd

18iakowey nieponiosła Szkody, quam primum Acta praesentia

19adire valuit, Tak pko Urodzonym Jchmć PP. Jgnacemu Ostoya [?] Stol-

20nikowskiemu [?] Jchmć [?] przysięgłemu, nienależycie Dobr

21Części Maianowa Dziedzictwa przywłaszczaiącemu, tudzież Janowi

22Balowi Miedźwiedzkiemu Patronowi Grodzkiemu miejsca

23tego, niemniey Wielebnemu JmćXiędzu Czesławowi Wolańskiemu

24Zakonu Kaznodziejskiego [?] Bratu Młodszemu Rodzonemu, Klerykowi Pro-

25wincyi [?] Konwentu Lwowskiego z wielkim Żalem Manifestuie się

26w niżey Opisany Sposob y o to. Jż wyż wymienieni Obwinieni

27niezważaiąc na Prawa … in … … … uad [?] ...

28… … … nie [?] … … Constytucyi Anni Millesimi

29Quingentesimi [?] … … Millesimo Septingentesimo Nono [?]

30… … … et … … Konstytucyi intra [?]

31… Condictamine

k. 304v (skan 0307, strona lewa)

1Condictamine na Symprzod [?] z Bratem Komparentki, aby części wsi

2Maianowa Sposobem Zastawnym ontrowała [?], ac post do uczynie-

3nia Donacyi pro Concepto [?] mecio [?] przyprowadził, y lene [?] w Kon-

4trakcie Osmiu Tysięcy Zł. Poll. postanowił, a tak postanowia [?] sy-

5cie raz [?] wypłaci Lenę [?] poskończonym zaś na Kontrakcie podpi-

6sie czy [?] Zeznaniu Donacyi y Kwicie, quasi de Persoluta pratio [?] Sum-

7my sadać [?] recusavit, y zamiast Osmiu Tysięcy Zł. Poll. Wielebnemu

8Xiędzu Bratu rodzonemu na Zł. dwieście Skrypt dał,

9a potym Zapis Evictionis iuż tylko pięciu Tysięcy Zł.

10Poll. Die prima Februarii Anno nunc Currenti Mille-

11simo Septingentesimo Septuagesimo, Securitatem quasi

12distinctis obejęc [?] Sorti [?] by w Częściach Maianowie [?] nemia [?]

13… hereditatem ad Duplicatam proportionem. Osmiu Tysięcy

14Zł. Poll. zeznał, w ktorym Zapisaniu Evikcyi tylko Rocznie [?] Ma-

15ianow Constituit nienapisał y prowizyi zaiakoby co rocz-

16nie wypłacał y poczemu od każdego Tysiąca nieoznaczył y

17wypłacał nie obowiązał się na Ostatek ferium [?] in Casu niedo-

18dania tak Kapitalney iako y prowizyonalney Summy w tym

19ze Zapisie Evictionis in perniciem nienapisał przeto

20widzącsię tak Sposobem nienależytym uwiedziona Wiel.

21Manifestantka zapobiegaiąc takowym postępkom y Zabiegom

22tranzakcyom na wyciśnienie z Fortuny napisanym, o Nie-

23ważność tychże Tranzakcyi, to iest Kontraktu Rezygnacyi

24Donacyi exclusive [?] ex nullo dato et Accepto Zeznaney y Kwi-

25tu quas de per Soluto pko nastomprionego [?] y Assystencyi

26cyi nienależytey tak Wielebnego Xiędza Czesława Wolań-

27skiego Brata swego Rodzonego wszelkich tranzakcyi

28tudzież WW. Jmć y Urod. Jchmć PP. Maiewskiego Zalewskie-

29go ex utraq Linea [?] tam Paterna quam Materna Assystencyą

30Pinwia [?] do Wiel. Querulantki nienależących, Jterato Queritur

31et Manifestatur viribus Odzaruiący [?] prawnie ratione Chu-

32sionis [?] e Transactionum Szpiedum [?] Conscriptionis winny [?]

33kiwać [?] Litery Manifestacyi Actis Annotari petiit et y

34otrzymała. Anna Wolańska. Paweł Siedymontowicz [?] Cześ[nik]

35Now. [?] W. G. L. [?] Assystent mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Manifestantka – Anna Wolańska, córka zmarłych Mikołaja i Marianny z Kujawskich [?] Wolańskich, skarbników winnickich, siostra kleryka Czesława Wolańskiego (por. akt 500 – jego manifest przeciw Barczewskiemu), cioteczna siostra Piotra Barczewskiego, miecznika zwinogrodzkiego; asystent – wuj Paweł Siedymontowicz [?], cześnik nowogrodzki [?], wicerejent [?] grodzki latyczowski. Akt dotyczy transakcji (kontraktu zastawnego, rezygnacji, donacji i zapisu ewikcji z 1 II 1770) na jej część Majanowa: zamiast 8000 zł wypłacono 200 zł skryptem bratu, a zapis ewikcji opiewał tylko na 5000 zł. Manifestantka podważa ich ważność oraz asystencję brata i innych krewnych (Majewskiego, Zalewskiego). Ręka pospieszna; dół k. 304 bardzo wyblakły (powołanie konstytucji) – odczyt fragmentaryczny; liczne odczyty niepewne. Łacina: „quam primum acta praesentia adire valuit” – gdy tylko mogła przystąpić do niniejszych akt; „condictamine” – układem; „quasi de persoluto pretio summy” – jakoby o zapłaconą cenę sumy; „recusavit” – odmówił; „zapis evictionis” – zapis ewikcji (gwarancji); „die prima Februarii anno nunc currenti 1770” – 1 lutego roku bieżącego 1770; „ad duplicatam proportionem” – w podwójnej wysokości; „in perniciem” – na zgubę; „ex nullo dato et accepto” – bez żadnego dania i przyjęcia (pieniędzy); „ex utraque linea tam paterna quam materna” – z obu linii, tak ojczystej jak macierzystej; „iterato queritur et manifestatur” – ponownie skarży się i manifestuje; „actis annotari petiit et obtinuit” – prosiła o wpisanie do akt i uzyskała.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

8II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Anna Wolańska, córka zmarłych Mikołaja i Marianny z Kujawskich [?] Wolańskich, skarbników winnickich, współdziedziczka wsi Majanów w powiecie winnickim, w asyście wuja Pawła Siedymontowicza [?], cześnika [nowogrodzkiego?] i wicerejenta [?] grodzkiego latyczowskiego, manifestowała się przeciw Ignacemu Ostoi [?] Stolnikowskiemu [?], przywłaszczającemu jej część Majanowa, Janowi „Bal.” Miedźwieckiemu, patronowi grodzkiemu, oraz swemu młodszemu bratu, ks. Czesławowi Wolańskiemu, klerykowi konwentu lwowskiego dominikanów. Zarzucała, że wbrew prawu doprowadzono ją podstępem do kontraktu zastawnego, a następnie donacji jej części Majanowa za 8000 zł, z której wypłacono jedynie skrypt na 200 zł dla brata, a zapis ewikcji z 1 II 1770 opiewał tylko na 5000 zł i nie zabezpieczał prowizji. Uznając się za uwiedzioną, kwestionuje ważność kontraktu, rezygnacji, donacji i kwitu, a także asystencji brata i krewnych, i ponawia manifestację.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 304v (skan 0307, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Dziewiątego [?] Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodz-

4kiemi Winnickiemi y przedemną Onufrym

5Czaykowskim pro tunc Namiesnikiem

6Burgrabstwa Grodzkim Winnic. Stanowszy oc[ze]-

7wisto [?] Woźny […] […] Opatrzny

8[…] […] w moc […] […] […] Relacyi

9… y Dobrowolnie zeznał […] […] […]

10[…] […] […] wyrażonego

k. 305 (skan 0307, strona prawa – góra)

1wyrażonego Dnia Osmego Miesiąca Lutego maiąc przy so-

2bie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych do tego Aktu

3urzędownie Sobie użytych Urod. Jchmć PP. Jana Bo-

4rowskiego y Michała Skocińskiego [?], na affektacyą y Rą-

5wną [?] rekwizycyą Wiel. Franciszka Żaboklickiego Ł. Ż.

6był w Dobrach Szpiczyńce [?] Sądzgrodzkie [?] wzwyż wyrażo-

7nym gdzie będąc Summę Zł. affektantowi Dwa Tysią-

8ce Zł. Pol. … należną [?] Działem Spadła przed tym

9JOśw. JmćP. Stanisława Lubomirskiego M. W. K. Skarbo-

10wi zostaiącą, a teraz u JW. Sosnowskiego [?] P. P. [?] z Dobr[a]-

11mi … y dalej Zaległą prawnie aresztował

12y przyporęczył, ktory to Areszt Ekonom Tameyszy

13Jmieniem Pana Swego benevole przyiął, a tak on

14Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się

15y tu powrociwszy prawdziwego Aresztu Swego

16uczynił Relli. Woźny qui supra pisać nieumie-

17iący Krzyż Swięty kładnie ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Początek aktu (dół k. 304v) silnie wyblakły – nazwisko woźnego i część formuły nieodczytane mimo odejmowania tła; dzień zeznania (9 [?] II) niepewny. Franciszek Żaboklicki, łowczy żydaczowski (por. akty 319, 349). Suma 2000 zł należna z działu, dawniej w skarbie Stanisława Lubomirskiego, marszałka wielkiego koronnego, obecnie u Sosnowskiego [?], „P. P.” – zapewne pisarza polnego litewskiego (por. akt 510: „JW. Sosnowskiego [?] P. P. W. X. Litt.”; odczyt nazwiska niepewny); nazwa dóbr „Szpiczyńce [?] Sądzgrodzkie [?]” bardzo niepewna. Łacina: „ex parte” – ze strony, na rzecz; „benevole” – dobrowolnie; „qui supra” – wyżej wymieniony.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

[9?] II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał (nazwisko nieczytelne) zeznał, że 8 II 1770, w obecności szlachty Jana Borowskiego i Michała Skocińskiego [?], na żądanie Franciszka Żaboklickiego, łowczego żydaczowskiego, był w dobrach Szpiczyńce [?] i aresztował sumę 2000 zł należną wnioskodawcy z działu (dawniej w skarbie Stanisława Lubomirskiego, marszałka wielkiego koronnego, obecnie u Sosnowskiego [?], pisarza polnego [litewskiego?]). Ekonom miejscowy przyjął areszt w imieniu swego pana. Woźny podpisał relację krzyżem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 305 (skan 0307, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkie-

4mi Winnickiemi y przedemną Onufrym Czaykowskim

5pro tunc Namiesnikiem Burgrabstwa Grodz. Winnic.

6Comparens Personaliter Urod. Jozef Baraniecki nomine

7et ex Commisso Wiel. Michała Hryniewieckiego [?]

8Starosty Bareckiego [?] Dobr Wsi Andruszowki Dziedzica y

9JW. Kazimierza Szembeka Generała W. K. Dobr wsi Andru-

10szowki Zastawnego Possessora Pana, Urod. Pawła Woyciechow-

11skiego Dyspozytora, Urod. Andrzeja Raciborowskiego, Jana

12Budzińskiego y Urod. Kurtakowskiego [?] Leśniczego, tudzież

13Pracowitych y Odważnych Lewka Kozaka, Hryćka Miel-

14nika, Iwana Babiczenka, Wasyla Palijczuka [?], Pawła

15Mielnika, Hryćka Szramenka [?], Leska Koncewicz [?], Kornia [?]

16Palijczuka y Całey Grommady Andruszowskiey, Zapobiega-

17iąc wszelkiey Całości Pryncypałow Swoich, tudzież

18Stawy y Poddanych, Drzewa y Siana, przychylaiąc

19się do dawnieyszych Protestacyi w Grodzie Zaniesionych

20we wszystkim Zapadach [?], na pko W. Michałowi lub Jnnego

21Jmienia Jakubowskiemu Podcz. Pann. [?] Dobr wsi Pli-

22skowa Dziedzicowi Panu, tudzież Urod. Michałowi lub

23alias nnie [?] Jaworskiemu [?] Tegoż wsi Pliskowa Dyspo-

24zytorowi [?] y Zarządcy [?] … Kozakom [?] Pliskowskim [?] …

25Zaiowi [?] Janowi [?] … Atamanowi Lubińskiego [?] y

26[…] Kozakowi

k. 305v (skan 0308, strona lewa)

1Kozakowi y Jnnym do Osob Piędziesiąt Sześć w wyż przyłą-

2czonym Opressorom y naiezdnikom Solennissime Protestu-

3ie się w ten Sposob y o to. Jż Urod. Jaworski Dyspozytor nie

4wiedzieć czyli z Swego Domysłu czyli z Rozkazu Pana Swe-

5go, Zakowuiąc w Sąsiedztwie niespokoynosci y Wiolencyi Urzę-

6dnictwa [?] Ludzi naiezdnych [?] Gruncie Comptis Pryncypałow

7bezpra [?] odbiera, w Areszt bierze, więzi, na Urod. Woyciechowskie-

8go Dyspozytora Andruszowskiego y Jnne przechwałki do

9zabicia czyni, nieuważaiąc na Prawo Boskie iako też y

10Swieckie, ktore Surowo zakazuie wszelkich bezprawnych

11Excessow y Wiolencyi czynienia takowych, iako to Dnia Dwudzie-

12stego Septembris Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Ro[ku]

13tenże Urod. Obwiniony z Kozakami na Futor Wnie Ojca [?] Mikołaja

14Chomikowskiego Parocha Andruszowskiego naiechawszy, tamże

15mieszkaiącego Gospodarza Zonę y Dzieci porozganiawszy, z ad-

16wraże gotowych workow dwa Jabłek wziąć Zant [?] Kozakom

17tegoż Gospodarza penitus obnażyć licencyonował, y Siana

18pić [?] Kilkanaście do wsi Pliskowa zabrawszy zawiozł, tudzież

19tenże Urod. Obwiniony Dnia Dwudziestego Osmego Januarii

20Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Urod. Andrzeja Ra-

21ciborowskiego, Lewka Kozaka, Hryćka Mielnika, Iwana Babi-

22czenka z Chłopami pobiiaiących [?] Drzewo Lasu y na gruntach An-

23druszowskich z Kozakami Sobie w Osob do Osob Pięćdziesiąt

24Sześć przybranemi napadłszy z Pistoletow y Janczarek Strze-

25lać, Końmi uganiać za bezbronnemi, Kańczugami bić poczęli, Czar-

26ty [?] postąpili, warta kowala Palijczuka śmiertelnie w prawą

27… postrzelili, zbili, zmordowali, na Młyn Sawkow Krawczykow

28naiechali, Ludzi cudzych nostanych [?] mielących, iednych pobi-

29li, pokrwawili, drugich porozpędzali, Sukna prostego Arszynow

30Dziewiędziesiąt zemtyną [?] wzięli. Dnia piątego Februarii

31praesentis Lewka Kozaka z Andruszowki przyiechałego do

32wsi Pliskowa dla naięcia Muzykantow [?] na Swego Wesele,

33na Stanicy Kozakow kazał nie Sobie niewinnego w ziąć bić

34Kańczugami po plecach, włoczyć do Dworu, zaprowadzić w Areszt,

35wziąć potym w Dyby, czyli w Kaydany okuć y dotychczas więzi,

36Konia z Kulbaką trzyma. Jeszcze tenże Urod. Jaworski Dyspozytor Pliskowski nie przestaiąc się Dnia

37Osmego Febr. Roku teraźnieyszego wyiechawszy do Młynkow

38Andruszowieckich we Trzydzieści Koni Kozakow naprzod

39… dwa iedeń do Urod. Kurtakowskiego Leśniczego, drugi do Urod.

40Woyciechowskiego Dyspozytora Andruszowskiego przez Urod. …

41… wpraszaiąc pod pozorem podsieniem [?] aby dla Swey …

42… między Sobą miasto na granice wyiechać, gdzie Urod.

43Jaworski niecze naiąc [?] Trzy pod … na Młyny … do wsi

44Andruszowki

k. 306 (skan 0308, strona prawa – góra)

1Andruszowki naiezdzaiące naiechawszy z Kozakami Ludzi piiąnu [?] okrut-

2nie zbiwszy, powiązać y na Arędarza Andruszowskiego prowadzić

3do Wsi Pliskowa zakaze [?] kazał, kiedy Urod. Kurtakowski, Paweł Woy-

4ciechowski, Andrzey Raciborowski, Jan Budziński y Ludzi kilka Gro-

5madzkich dla wspomnionego umowienia się do Młynkow przyiechaw-

6szy, gdzie iuż Urod. Obżałowanego po tey akcyi niezastali, kazał za-

7wrociwszy Konie przez Las własny Andruszowski drogą od Sau-

8czynego [?] Młyna obradziwszy się iechać do Domu, a Urod. Jaworski

9dla dużey części Kozakow na Zasadzki porozstawiał, gdzie postrzegł

10iż [?] y tak raz Cztery do JmćP. Kurtakowskiego, a Trzy do JmćP. Woycie-

11chowskiego y Raciborowskiego z Pistoletow y Janczarek wystrzelili,

12w ktorym spotkaniu u Tuży [?] Urod. Kurtakowskiego Antałek [?] odstrze-

13lili, y więcey byliby swoiey zawziętości dokazali, gdyby niniejsi zza-

14niu [?] y Strzelaniu Strzelby Sztuk Dwie od Urod. Jaworskiego Dy-

15spozytora y Kozakow Pliskowskich odebrawszy y w Kancellaryi

16Grodzkiey Winnic. Burgrab. niniejszy Comps przełożył, iako to

17Janczarek Trzy Karabin ieden y Pistolet ieden, do ktorych

18otaxowania prosił mnie Urzędu o przydanie Woźnego, kto-

19rego Ja annuendo affectationi przydałem Opatrz. Gnłu Wwa

20Bracł. Jwana Abelskiego [?], Ktory w przytomności Urod.

21Jchmć PP. Alexandra Rożnickiego [?] y Antoniego Mysłowskie-

22go otaxował Janczarek Trzy po Zł. Siedm, Karabin Zł. Czte-

23ry, Pistolet Zł. Trzy, a po otaxowaniu do siebie odebrawszy

24z odebrania Urząd Niniejszy kwitował. O co wszystko moder-

25nus Compns Nnie quorum supra pko wyż wyrażonym protesto-

26wawszy się prosząc tak Compsa Manif. Jako y Woźny Rela-

27cyi do Akt oprzyięcie, co y otrzymali. Compns Jgnarus Literar.

28Crucem S. posuit. Jozef Baraniecki ✠ Woźny nieumieiący

29pisać Krzyż kładnie. Jwan Abelski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Andruszówka – dobra dziedziczne Michała Hryniewieckiego [?], starosty bareckiego [?], w posesji zastawnej Kazimierza Szembeka, generała wojsk koronnych (por. akt 323 – Kazimierz Szembek, posesor Andruszówki). Sąsiednia wieś Pliskow – dobra Jakubowskiego [?] (tytuł „Podcz. Pann.” [?] – odczyt niepewny), dyspozytor Michał [?] Jaworski. Chronologia napaści: 20 IX 1769 (najazd na futor ks. Mikołaja Chomikowskiego, parocha andruszowskiego), 28 I 1770 (napad 56 ludzi na drwali na gruntach andruszowskich; postrzał kowala Palijczuka; napad na młyn), 5 II 1770 (uwięzienie Lewka Kozaka, który przyjechał najmować muzykantów na wesele), 8 II 1770 (zasadzka i strzelanina koło młynków). Broń odebraną napastnikom (3 janczarki, karabin, pistolet) otaksował woźny Iwan Abelski [?] (janczarki po 7 zł, karabin 4 zł, pistolet 3 zł) i złożono ją w kancelarii grodzkiej. Liczne nazwiska poddanych i część wyrażeń odczytane niepewnie; dół k. 305 (lista pozwanych) częściowo nieczytelny. Łacina: „nomine et ex commisso” – w imieniu i z polecenia; „solennissime” – najuroczyściej; „penitus” – całkowicie; „praesentis” – bieżącego (miesiąca); „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania; „modernus comparens nomine quorum supra” – obecny komparent w imieniu wyżej wymienionych; „cum praesentatione” – z okazaniem; „effractionis” [?] – włamania.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Józef Baraniecki w imieniu Michała Hryniewieckiego [?], starosty bareckiego [?], dziedzica Andruszówki, i Kazimierza Szembeka, generała wojsk kor., jej posesora zastawnego, a także dyspozytora Pawła Wojciechowskiego, leśniczego Kurtakowskiego [?], Andrzeja Raciborowskiego, Jana Budzińskiego, poddanych i całej gromady andruszowskiej, protestował przeciw Jakubowskiemu [?], dziedzicowi Pliskowa, jego dyspozytorowi Jaworskiemu i 56 Kozakom pliskowskim. Zarzucał im: najazd 20 IX 1769 na futor parocha ks. Mikołaja Chomikowskiego (rozpędzenie gospodarzy, zabranie jabłek i siana); napad 28 I 1770 na ludzi rąbiących drzewo na gruntach andruszowskich (strzelanie z pistoletów i janczarek, bicie kańczugami, ciężkie postrzelenie kowala Palijczuka, napad na młyn i zabranie 90 arszynów sukna); uwięzienie 5 II Lewka Kozaka, który przyjechał do Pliskowa najmować muzykantów na swoje wesele (bity, zakuty w dyby, koń zatrzymany); zasadzkę 8 II koło młynków, gdzie Kozacy strzelali do Kurtakowskiego, Wojciechowskiego i Raciborowskiego. Odebraną napastnikom broń (3 janczarki, karabin, pistolet) przedstawiono w kancelarii grodzkiej i otaksował ją przydany woźny Iwan Abelski [?] w obecności Aleksandra Rożnickiego [?] i Antoniego Mysłowskiego. Komparent i woźny podpisali się krzyżami.

Transkrypcja

k. 306 (skan 0308, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winni-

4ckiemi y przedemną Onufrym Czaykowskim Namiesni-

5kiem pro tunc Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Sta-

6nowszy oczewisto Woźny Gnrał Wwa Bracł. y Jnny Opa-

7trzny Jwan Abelski [?] w moc wierney Relacyi Swoiey Ja-

8wnie ustnie y Dobrowolnie zeznał, Jż on Roku Teraz-

9nieyszego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Miesiąca Fe-

10bruarii Dziewiątego Dnia na affektacyą y prawną

11[rekwizycyą] JW. JmćPana Kazimierza Szembeka Gnrała Woysk

12Koronnych, maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary

13godnych

k. 306v (skan 0309, strona lewa – góra)

1godnych Urod. Jchmć PP. Stanisława Cyncerskiego [?] y Andrzeia Ko-

2siterowskiego [?] maioris Evidentiorisque Testimonii gratia Sibi

3ad hunc Actum adhibitos, był w Dobrach wsi Pliskowie Wiel.

4Jakubowskiego Dziedziczney w Wwie Bracł. a Powiecie Winnic.

5leżących, gdzie będąc we Dworze u Urod. Jaworskiego Dyspo-

6zytora, tegoż Wiel. Jakubowskiego, tudzież u Całey Grommady, Urod.

7Jaworskiego y Pracowitego Sawki y Jnne u Dyspozytora

8Tameyszego aresztował, a zaś Urod. Jaworskiego Dyspozy-

9tora Pliskowskiego z Żoną, Dziećmi y Całym Sprzętem

10w Protestacyach Prawem opisanych uczyty [?] y Całey

11Grommady aresztował, ktory to areszt Urod. Dyspo-

12zytor na Pracowitych y Odważnych, tudzież y Szla-

13chty a Woyt y cała Gromada Pliskowska na Urodzonego

14Jaworskiego Dyspozytora Dobr Wsi Pliskowa benevole Pana

15Swego Jmieniem przyiowszy do rosprawy prawney dotrzy-

16mać deklarowali y submittowali się, a tak on Woźny

17Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się ztamtąd od-

18iechał, y tu ad Acta przyszedł, y przedemną Urzędem

19prawdziwego Aresztu Swego uczynił y zeznał Relacyą.

20De quo praesens Mlis Relatio. Mlis qui supra igna-

21rus Scribendi Crucem Sanctam posuit. Jwan Abelski [?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Areszt związany z protestacją z tego samego dnia (akt 508): na żądanie Kazimierza Szembeka, generała wojsk kor., posesora Andruszówki, woźny aresztował w Pliskowie (dobra Jakubowskiego [?], woj. bracławskie, pow. winnicki) dyspozytora Jaworskiego z rodziną i sprzętem, poddanego Sawkę i innych oraz całą gromadę. Nazwisko woźnego czytane „Abelski [?]” (w akcie 508 „Jwana Abelskiego”; inicjał niepewny – może „Stebelski”). Dolne wiersze k. 306 wyblakłe, odczytane po odjęciu tła. Łacina: „maioris evidentiorisque testimonii gratia sibi ad hunc actum adhibitos” – dla większego i wyraźniejszego świadectwa przybranych do tej czynności; „benevole” – dobrowolnie; „de quo praesens ministerialis relatio; ministerialis qui supra ignarus scribendi crucem sanctam posuit” – o czym niniejsza relacja woźnego; woźny wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił znak Krzyża świętego.

Streszczenie

9II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał Iwan Abelski [?] zeznał, że tego dnia, na żądanie Kazimierza Szembeka, generała wojsk kor., w obecności szlachty Stanisława Cyncerskiego [?] i Andrzeja Kositerowskiego [?], był we wsi Pliskow (dziedzicznej Jakubowskiego, w woj. bracławskim, pow. winnickim) i we dworze aresztował dyspozytora Jaworskiego z żoną, dziećmi i całym sprzętem, poddanego Sawkę i innych wymienionych w protestacji (por. akt 508) oraz całą gromadę. Dyspozytor oraz wójt i gromada przyjęli areszt w imieniu pana i zobowiązali się stawić do rozprawy. Woźny podpisał relację krzyżem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 306v (skan 0309, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Dziesiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Niniejszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y przedemną Onufrym Czaykowskim Namiesnikiem pro

5tunc Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Stanowszy ocze-

6wisto Woźny Generał Wwa Bracł. y Jnn. Opatrzny Maciey Woycicki [?] w

7moc wierney y skuteczney Relacyi Swoiey dobrowolnie zeznał,

8iż On Roku y Miesiąca wyż na Akcie wyrażonych Piątego Dnia

9maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urod.

10Jchmć PP. Mikołaia Żurawskiego [?] y Adama Bogusławskiego [?] Urod-

11zonych do tego Aktu użytych, na Affektacią y prawną Re-

12kwizycyą Wiel. Jchmć PP. Tomasza y Anny z Żaboklickich Demeckich Małż.

13[…] […] […] […] […]

14[…] […] […] […]

15[…] […] […] […]

16[…] […] […] […]

17[…] […] […]

18[…] […] […]

19[…] Dwa-

k. 307 (skan 0309, strona prawa – góra)

1nascie Tysięcy Zł. Poll. WW. Demeckich [?] Małż., powtorna Zł.

2Poll. Cztery Tysiące Dwieście Szesnaście Kapitalną wraz z prowizyą

3od tey że należącą W. Żaboklickiego Podczaszego [?] Żyd. u Zwierzchności Ta-

4meyszey Zamkowey aresztował y prawnie przyporęczył, ktory to

5areszt tuż wzmiankowaney Summy Jmieniem JW. Sosnowskiego [?]

6P. P. W. X. Litt. Gubernator Miasta Szarogroda dobrowolnie przyiowszy

7do oddania y wyliczenia na Terminie wypłaconey z Dobr Jurkowki [?]

8Summy W. Rekwirentowi dotrzymać deklarował y Submittował się,

9w czym On Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się

10ztamtąd powrocił y przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu uczy-

11nił y zeznał Relacyą. De quo praesens Ejusdem Ministerialis Relatio.

12Ministerialis ignarus Scribendi Signum Crucis Sanctae

13posuit Maciey Woycicki [?] ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

POPRAWKA 13 X 2026 wg aktu 512: wnioskodawcy to Tomasz i Anna z ŻABOKLICKICH Demeccy (wcześniej odczyt „z Puzdłowskich [?]”); dobra – Jurkówka (Jurkowce). Rok 1770; namiestnik „pro tunc” Onufry Czajkowski. Środkowa część relacji (dół k. 306v) jest silnie wyblakła i zaplamiona – mimo odejmowania tła nieodczytana; nie da się ustalić pełnego opisu sum ani wszystkich wnioskodawców. Z części czytelnej: areszt (5 II 1770) dwóch sum – pierwszej („…naście tysięcy zł”) należnej Demeckim [?] i drugiej – 4216 zł kapitału z prowizją, należnej Żaboklickiemu, podczaszemu [?] żydaczowskiemu [?] (por. akt 504: 2216 zł w sporze braci Żaboklickich – liczba podobna) – u zwierzchności zamkowej; areszt przyjął w imieniu „JW. Sosnowskiego [?] P. P. W. X. Litt.” (zapewne pisarza polnego litewskiego) gubernator miasta Szarogrodu, zobowiązując się dotrzymać sumy wypłacanej z dóbr Jurkówka [?] do terminu. Nazwy dóbr w tytule marginalnym („Worhowce [?]”) i nazwiska odczytane niepewnie. Łacina: „ad affectum” – na żądanie; „de quo praesens eiusdem ministerialis relatio” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; „ministerialis ignarus scribendi signum crucis sanctae posuit” – woźny, nie umiejąc pisać, postawił znak Krzyża świętego.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

10II 1770 przed Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” burgrabstwa grodzkiego winnickiego, woźny generał Maciej Wojcicki [?] zeznał, że 5 II 1770, w obecności szlachty Mikołaja Żurawskiego [?] i Adama Bogusławskiego [?], na żądanie Tomasza i Anny z Żaboklickich Demeckich (i innych), aresztował u zwierzchności zamkowej [w Szarogrodzie] sumy: należną Demeckim (…naście tysięcy zł) oraz 4216 zł kapitału z prowizją należne Żaboklickiemu. Gubernator miasta Szarogrodu w imieniu Sosnowskiego [?], pisarza polnego litewskiego [?], przyjął areszt i zobowiązał się dotrzymać sumy wypłacanej z dóbr Jurkówka [?] do terminu. Środek relacji nieczytelny. Woźny podpisał relację krzyżem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 307 (skan 0309, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Dwunastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

4demną Tomaszem Czarkowskim [?] Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodzkim Winnic. Przyiętym Comparens persona-

6liter Urodzony Jmć Pan Jakub Socha Żymarnowski [?] Subde-

7legat Grodzki Latyczeski JO. Xiążąt Lubomirskich WWdow Lu-

8belskich Plenipotent nomine et ex speciali Commissu Tychże JO.

9Pryncypałow swoich na przeciwko Wiell. Urodzonym

10et Cujusvis conditionis et Status Ludziom Summ pieniężnych

11Obywatelom Pikowskim [?] kredytować maiącym z przestrzeżeniem

12niżey wyrażonym świadczy y Manifestuie się, w ten sens yż to

13tak Żydzi iako też Chrześcianie utriusq. Ritus Obywatele

14Pikowscy [?] częstokroć maią w zwyczaiu bez wiadomości Dwor-

15skiey u rożnych Wiell. Possessorow y Jmciow Szlachty tudzież

16ynney kondycyi Ludzi Summ pieniężnych na potrzeby swo-

17ie zaciągać, a gdy się na Terminach satisfaktionis w Rzetel-

18ności swoiey nieuiszczaią, Jmć Panowie Kredytorowie nie

19tylko z rekwizycyą o satysfakcyą y uczynienie sprawiedliwości

20do Zwierzchności Dworskiey naprzykrzaią się, ale też w Pro-

21cesa prawne inwolwować y do expensy niepotrzebney

22przyprowadzać pryncypałow [?], dlaczego te Oświadczenie przed

23Aktami Ninieyszemi Teraznieyszy Comparens imieniem JO. Pryncypałow

24swoich czyni, żeby albowiem nikt się nieważył bez wiadomoś[ci]

25Dworskiey [?] Summ żadnych pod przegraniem [?]

26Summy [?] y Kapitału [?] Żydom [?] y Chrześcianom [?] […] pożyczać, o ktore żadnego reluicyi [?] in quovis

27Foro [?] […] […] mieć nie ma y niepowinien będzie

28[…] pro moderno [?] manifestans [?] […] […] […] Comparens do

29Akt ninieyszych infert Manifestationem [?] […] […] […]

30a k[…] […] […] […] Żymarnowski [?] […]

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; tym razem przyjmujący wpis namiestnik burgrabstwa zapisany wyraźnie „Tomaszem Czarkowskim” (forma nowa – w aktach 494–510 „Onufrym Czaykowskim”; możliwe, że pisarz pomylił imię i nazwisko – DO WERYFIKACJI w kolejnych aktach). Nazwisko komparenta „Socha Żymarnowski [?]” (subdelegat grodzki latyczowski) – odczyt niepewny. „Obywatelom Pikowskim” – w rkp. inicjał podobny do L („Likowskim”), ale chodzi niemal na pewno o miasto PIKÓW, należące do ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego (por. akty 416, 438, 452, 486). Ostatnie 6 wierszy silnie wyblakłe – odczyt bardzo częściowy (odejmowanie tła). Łacina: „in diligentia” – dla ostrożności (zabezpieczenia); „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „nomine et ex speciali commissu” – w imieniu i ze szczególnego polecenia; „cuiusvis conditionis et status” – wszelkiego stanu i kondycji; „utriusque ritus” – obu obrządków; „terminy satisfactionis” – terminy zapłaty; „in quovis foro” – w jakimkolwiek sądzie; „pro moderno” – obecnie; „infert manifestationem” – wnosi manifestację.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12II 1770 przed Tomaszem Czarkowskim [?], namiestnikiem burgrabstwa grodzkiego winnickiego, Jakub Socha Żymarnowski [?], subdelegat grodzki latyczowski, plenipotent ks. Lubomirskich, wojewodów lubelskich, wniósł manifestację „dla ostrożności”, skierowaną do wszystkich, którzy kredytują pieniądze mieszczanom pikowskim [?]. Mieszczanie Pikowa – Żydzi i chrześcijanie obu obrządków – często pożyczają pieniądze u posesorów, szlachty i innych bez wiedzy dworu, a gdy nie płacą w terminie, wierzyciele nachodzą zwierzchność dworską z żądaniami zapłaty i wciągają ją w procesy i niepotrzebne koszty. Dlatego plenipotent ostrzega, by nikt bez wiedzy dworu nie pożyczał mieszczanom żadnych sum, gdyż o ich zwrot nie będzie można dochodzić od dworu w żadnym sądzie. Końcowe wiersze wyblakłe.

Transkrypcja

k. 307v (skan 0310, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Dwunastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y przedemną Tomaszem Czarkowskim [?] Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodzkim Winnickim przyiętym

6Comparens oblter [?] WW. Jchmć Panstwo Tomasz y Anna

7z Żaboklickich Demeccy Małż. Jako nay pilniey przeciwko Wiel.

8Panu Michałowi Żaboklickiemu Łowcz. Żydacz. Bratu

9Rodzonemu Starszemu Skarży y Manifestuie się o to

10iż Wiel. obżałow. wziąwszy Summę Złł. Poll. Dziewięć ty-

11sięcy na WW. Annę z Żaboklickich Demecką Mani-

12festantkę Prawem naturalney Sukcessyi spa-

13dłą y one wraz z Swoią y Braci Rodzonych złączoną

14Summami na Dobrach wsi Jurkowce JO. X. Jmci Lubo-

15mirskiego Wdy Lubel. [?] ante hac Dziedzicznych, tu Wiel.

16Braci, a Dzisiey [?] Winny [?] Kluczu Pikowskim leżą-

17cych, za Kontraktem Zastawnym na Osobę Swoią

18tylko wziętym Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Piątego [?]

19zostawszy [?], W. Manifestantce części w tychże Dobrach

20Jurkowce y niezupełney Korrespondencyi od Summy

21wyżey wspomnioney Dziewięciu Tysięcy Złł. Poll.

22Kapitł. Leż [?] tylko od Siedmiu Tysięcy bez należytego

23iak Prawo mieć chce Kontraktu, Szczegulnieyza [?]

24Jnwentarzem Spisanym wypuściwszy, ktory to Pos-

25sessyi w niektorym Roku in Spatio Siedmnastu [?] Lat

26Rok iszen [?] niedopuścił, Prowizyą tylko od Sied-

27miu Tysięcy naznaczywszy, z ktorey dotychczas iesz-

28cze Złł. Poll. Cztery Tysiące Zatrzymał y niewypłacił,

29iako też Summę Złł. Poll. Dziewięć Tysięcy Kapitalną

30pod umiętliwą [?] y nieprawną iakowąś Zatrzymawszy Ewikcyą,

31traktuie Summy Swoią z naturnemi [?] onerowaną długami

32oddać Aktu [?] na Jnsze Dobra przeniesie na wielokrotne Pro-

33śby y domaganiaćie [?] Wiel. Manifestantki niechce. Niemniey

34Summy Złł. Poll. Dwa Tysiące z Summy Kapitł. Dzie-

35więciu Tysięcy Złł. niby za windykacyą Substancyi bez-

36prawnie przyznawszy Sobie, za ktorą to windykacyą y fa-

37tygę nie mogąc się zbyć usprawiedliwego [?] na pół Trzecia [?]

38ultro domagaiąc, a będąc Uciśniona rożnemi potrze-

39bami grosza podczas rozruchow od Tatarow aby Sobie za-

40świadczyło [?] W. Obżałowanego, Obligowała Prowizyą tylko

41od Dwoch Tysięcy Złł. Poll. od Lat piętnastu Zatrzymaną

k. 308 (skan 0310, strona prawa – góra)

1altero ante wynoszącą ustąpić y o też Tranzakcyą pewną a tias [?] Części

2czyli kompłanacyą spisać zezwoliła. Wiel. zaś Obżałowany czyniąc sub

3dole z Urod. Manifestantką nieznaiącą Prawa ani czytać Pisanych

4Tranzakcyi nieumieiącą nic o Prowizyi w Kompłanacyi spisaney

5niewspomniawszy Summy Kapitł. Złotych Polskich Dwa Tysiące a

6portione Dziewięciu Tysięcy odłączoną w Roku przeszłym Tysiąc

7Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątym w Michałowce Miesiąca Octo-

8bra czyniąc a pod Datą zmysloną Tysiąc Siedmset Pięćdziesiąt Osmego

9Roku Dnia Czwartego Maia w Zemiskowcach [?] w tey że Kompłanacyi aby

10tym sposobem Prowizya upadała wyraził, Sobie y oznaczył, tudzież

11do podpisania tey że Tranzakcyi wraz z Mężem Urod. Jmć P. Tomaszem

12Demeckim Urod. Manifestantkę przez Wiel. Jmć P. Ryszarta [?] Żymi-

13skiego [?] uproszonego Sobie do tey Kompłanacyi Przyiaciela podstęp-

14nie przyprowadził. Zapomniawszy o tym Wiel. Obżałowany, iż Urod.

15Manifestantka pretio urodzonego affektu niemniey maiąc wzgląd

16na Fatygi Wiel. Obżałgo około windykacyi Substancyi pod Oyczyzno-

17ne czwartey części Trzynastu Tysięcy Złotych Poll. z Oyczystey Substan-

18cyi nad tey Prawa Pospolitego na siebie Manifestantkę spadaią-

19cey odstąpiła, a rownym Działem Dziewięcią Tysięcy z Braćmi Swo-

20imi rodzonemi kontentować się postanowiła y akceptowała. Wiel.

21zaś Obżałowany nieuważaiąc na to wszystko większey ieszcze pretenduie

22y krzywdzić usiłuie [?]. Także Summę osobną Złotych Poll. Pięćset po

23nieyszey Wiel. Jmć P. Magdalenie z Peszyńskich [?] Żaboklickiey Urod. Mani-

24festantki Zmarłey y pod Dożywociem uwolnioney oddać rekwiruie

25y prowizyi od tey Płacić niechce, a tak znacznie na Substancyi

26nienależytemi wielokrotnemi sposobami Urod. Manifestantkę kry-

27dzi stroić [?] y waży się. Eco wszystko Jdem Comparentes tak o niebez-

28nose [?] Summy Dwa Tysiące Złtych Poll. podstępnie wymożoney, Ja-

29ko y o inne wszystkie krzywdy, quam solennissime przed Aktami Ni-

30nieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi iteratis vicibus Skarżą y Manifestuią się,

31Nieumieiętni pisać Znaki Krzyża Świętego stawiaią [?]. Tomasz Demecki ✠

32Anna Demecka ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik wyraźnie „Tomaszem Czarkowskim” (por. akt 511; w aktach 494–510 „Onufry Czajkowski”). Akt wyjaśnia relację woźnego z aktu 510: wnioskodawcy to Tomasz i Anna z ŻABOKLICKICH Demeccy (w 510 odczytano „z Puzdłowskich [?]” – POPRAWIONO), a sumy na dobrach JURKÓWKA/JURKOWCE (klucz pikowski [?], dawniej dziedziczne braci Żaboklickich, obecnie ks. Lubomirskiego, wojewody lubelskiego [?]). Pisarz kopiował chaotycznie; kilka wyrazów niezrozumiałych oznaczono [?]. Liczby: 9000 zł działu Anny (z 13 000 zł czwartej części ojczystej substancji – zrzekła się nadwyżki); posesja wypuszczona tylko na 7000 zł; zatrzymane 4000 zł prowizji; 2000 zł zatrzymane rzekomo za windykację majątku; kompłanacja spisana w Michałówce w październiku 1769, antydatowana na 4 V 1758 w Zemiskowcach [?]; osobna suma 500 zł po zmarłej matce Magdalenie z Peszyńskich [?] Żaboklickiej. „Rozruchy od Tatarów” – zapewne najazd tatarski 1769. Łacina: „comparentes personaliter” – stawiwszy się osobiście; „ante hac” – przedtem; „in spatio” – w ciągu; „ultro” – ponadto; „sub dole” – podstępnie; „a portione” – z części; „pretio urodzonego affektu” – przez wzgląd na przyrodzone uczucie (siostrzane); „idem comparentes” – ciż komparenci; „quam solennissime” – jak najuroczyściej; „iteratis vicibus” – po wielekroć.

Streszczenie

12II 1770 Tomasz i Anna z Żaboklickich Demeccy, małżonkowie, zamanifestowali przeciw Michałowi Żaboklickiemu, łowczemu żydaczowskiemu, starszemu bratu Anny. Zarzucili mu, że wziąwszy przypadającą Annie z sukcesji sumę 9000 zł (razem z sumami własnymi i braci zabezpieczoną na dobrach Jurkówka/Jurkowce w kluczu pikowskim [?], dawniej dziedzicznych Żaboklickich, dziś ks. Lubomirskiego) na zastaw zawarty w 1765 [?] tylko na swoją osobę, wypuścił jej część posesji jedynie na 7000 zł, bez należytego kontraktu i inwentarza, płacił prowizję tylko od 7000 zł i zalega z 4000 zł, kapitału 9000 zł nie chce oddać ani przenieść na inne dobra, a 2000 zł zatrzymał sobie rzekomo za windykację majątku. Wykorzystując, że Anna nie zna prawa i nie umie czytać, w październiku 1769 w Michałówce spisał kompłanację, antydatując ją na 4 V 1758 w Zemiskowcach [?], by zniweczyć prowizję, i podstępnie (przez przyjaciela Ryszarda [?] Żymiskiego [?]) nakłonił małżonków do podpisu. Tymczasem Anna, z siostrzanej życzliwości, zrzekła się już nadwyżki ponad 9000 zł ze swej czwartej części (13 000 zł) ojcowizny. Brat żąda ponadto osobnej sumy 500 zł po zmarłej matce Magdalenie z Peszyńskich [?] Żaboklickiej i nie płaci od niej prowizji. Małżonkowie, niepiśmienni, podpisali manifestację krzyżykami.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 308 (skan 0310, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y przede-

4mną Tomaszem Czarkowskim [?] Namiesnikiem Burgrabstwa Grodz-

5kim Winnic. Przyiętym Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Adam

6Popławski [?] nomine [?] et ex speciali Commisso Wiel. Jmć Pana Szymona Rzy-

7skiego [?] Stolnika Czerwonogrodzkiego Ekonoma Generalnego Dobr Klu-

8czow [?] Białocerkiewskiego y Kamiennobrodzkiego, iako tylko dowie-

9dział się [?] […], o widzeniu się Manifestu od wyżey obżałowanych pko Wiel.

10Pryncypałowi Comptis Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego

11Dnia Piętnastego Julii w Grodzie Ninieyszym niesłusznie zapisaney,

12do ktorey odpowiadanie do tey kopii [?] tenże Compares de diligentia Ma-

13nifestatur [?], tak zaraz […] Pryncypała swego od zarzutu [?] we

14[…] […] pierwiastkowe [?] […] Poddanych Dobr Kamien[…] [?]

15[…] a Prawie [?] […] […] […] […] Generałow [?] […]

16[…] […] […] […] […] […] […] solennissime [?]

17[…] […] […] […] […] […]

18[…] […] […] […] […] […] […]

19[…] […] […] […] […]

20[…] […] […] […]

k. 308v (skan 0311, strona lewa)

1przy nim tylko przebywaiącey podczas Konsystencyi swoiey w Kamiennobrodzie

2przed Laty Kilka, zostawiwszy [?] areszty y pilnowania całości Dobr Pańskich, iesz-

3cze nieznośne Krzywdy Poddanym Kamiennobrodzkim czynił, iako też z Chleba

4Dworskiego przepilnowanego [?] bez opowiedzi, a zaś u Pańskiego Kowala Koni [?] Pozo-

5brawszy pod Bar [?] prowadził, gdzie Urod. Jchmć Panowie Wysoccy y Kat-

6kowski [?] też Konie pozabrawszy do Kamiennobrodu znać dali. Przy tym u Mikoły [?]

7Pasiecznika Klacz y Żyta kop trzy, u Fedora Steczystego [?] Byka niewo-

8łego [?] sztuk Dziesięć [?], Pszenicy Kop Cztery, Greczki [?] Kop Osm [?], Pszenicy

9Ozimey [?] Dwadzieścia Cztery, u Andrija Woyta [?] potym wartuiącey [?] Kurfa [?]

10Cerkiewnych nawet Pszczoł Pni Osm, y u inszych Poddanych rożnych

11rożne rzeczy czasu Prawa specyfikować się maiące, nienależycie pozabie-

12rawszy y niezliczonych Krzywd naczyniwszy, nareszcie obawiaiący się odpowie-

13dzi, Latem [?] zaszłym [?], iakby przynależytey nie spodziewawszy się z Kamiennobro-

14du nieopowiedziawszy się wyiechał. Chcąc te Krzywdy iako znaczne zatrzeć, tu

15dendo [?] manifestu Actu quo supra pko W. Pryncypałowi Comptis wraz

16z Urod. Ludwikiem Szymańskim, napaśnie zapisali, niby o nieoddanie

17nie iakowey ści Summy Czterech Tysięcy Złotych Poll. z Prowizyą,

18ktorey Summy Jchmć Obżałow. nigdy nie pożyczali ani dawali, a i maiąt[ek]

19mieli Szczegulnie, gdy Urod. Jchmć Szymańscy z respektu Jego Jchmć Pańskiego

20Generalstwa [?] Wielko Stołowe [?] w Wsi Siedmidubach [?] do Kamiennobrodu należącey

21gratuito modo mieszkaiąc, z wyroków Pańskich Roku Tysiąc Siedmset Sz[eść]-

22dziesiąt Szostego też Siedlisko [?] przeznać, a w krotce potym Urod. Anastazya z

23[…] Szymańska [?] Dożywotnia Małżeńska [?] pozostała, ktora nie maiąc żadnego Ślużącego [?]

24kremnych [?], udała się pod opiekę cudzego Szlachcica, w ktorey zaś wyiechała [?]

25z […] do […], tedy Urod. Mikołay y Ludwik Szymańscy, nic do krewności nienależąc,

26iako niedy [?] Urod. Jana Szymańskiego niebożczyka [?] za krewnych uznani ani

27się też do opieki pozostałey Sieroty niebiorąc […]

28nieyźniwszy się Sukcessorami Chudoby zmarłey [?] […] tylko dorzecz [?] ie Rodzinny [?]

29bysz [?] posteli [?]. Dlaczego W. Jmć P. Rzyski Stol. Czerw. potym zabierać y pra-

30sierocie na gruncie Pańskim, tak wielkiey krzywdy niedopuszczaiąc, te

31cznie Urząd Magdeburski Białocerkiewski przysięgły wraz z Jnszą Szla-

32chtą godnemi, przez doskonałe wiadomemi naprzykrzeniem […]

33nienia [?] Chudoby od rozebrania resztuiącey dla całości Sierocinskiey rey-

34sem spisać kazał. A gdy Zima zbliżać się zaczęła, tedy dla ciągnienia […]

35mowania y złożoney Chudobki, temuż Urzędowi Magdeburskiemu y Jnn-

36ey Szlachcie sprawiedliwie otaxować zlecił, ktory to też Chudobkę y jn-

37ne drobiazgi, ad usum Sieroty niepotrzebne pod Zemknieniem [?] przy

38tym otaxowali za Złotych Dwa Tysiące Czterysta Trzydzieści y Dwa

39Grosz Sześć, y też taxa w Urzędzie swoim Roku tegoż Tysiąc Siedmset

40Sześćdziesiąt Szostego Dnia Osmnastego Septembris zaraz zapisali. Po-

41tym ktory taxy W. Jmć Pan Rzyski Stol. Czerw. [?] […]

42ruchomey dla Większego pożytku pomnieyszoney Sieroty niechomey […]

43dzianey [?], pomnożenia omnimode starał się, którą na […] przychylnym […]

44często nieżony Sieroty na Kahale Białocerkiewskim na prowizyą ze wszy-

45stkim bezpieczeństwem lokował. A że pomnieyszona Sp. Dożywotniczka [?]

46manka [?] iedynaczka w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt O[smym?]

47swoiey skończyła [?], więc W. Jmć Pan Stolnik Czerwonogrodzki

48tych defektow [?] Sukcessorach ktorymby te pieniądze nieuroszczone [?] [opatrz]-

49ność z Kahału nie podnosi, gdzie by […] Sprawie [?] oddał […]

50żywcyzna [?] odbieraiąc, in Sukcessa [?] […] Jana Anastazyi […]

51[…] onę obroną [?] osmndziesiąt [?] […] […]

52Competenti [?] […] […] […] […] […] Sprawy […]

53[…] […] […] […] […] […] […]

54[…] […] […] […] […] […] […] […]

55[…] […] […] […] […] […] […]

k. 309 (skan 0311, strona prawa – góra)

1Że zaś Urz. obżałow. bez żadnego Prawa y Proba-

2cyi intrusive nad rzeczywistość taxy formuiąc pre-

3tensyą o Cztery Tysiące Złtych pretextem samego Jmie-

4nia swego, ktorą iako ani probuiący niemaią, ani tey że

5summy niebyło, ani do niey bynaymniey nienależą,

6tak ninieyszy Comparens o też napaśną wszy-

7tkich Skrypcyą [?], oraz o Krzywdy Ludziom

8Kamiennobrodzkim poczynione powtorną

9solenną przeciwko wyż wyrażonym Obżało-

10wanym do Akt ninieyszych zanosi cum pro-

11testatione remanifestacyą. Adam Popławski

12mp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik zapisany „Tomaszem Czarkowskim” (por. akty 511–512). Remanifestacja (odpór) na manifestację Szymańskich (Ludwika i Mikołaja) z 15 VII 1769 przeciw Szymonowi Rzyskiemu [?], stolnikowi czerwonogrodzkiemu, ekonomowi generalnemu dóbr białocerkiewskich i Kamiennego Brodu, o rzekomo niezwrócone 4000 zł. Tekst gęsty, pisany pospiesznie, dolne partie obu stron (k. 308 i 308v) silnie wyblakłe i pomarszczone – mimo odejmowania tła wiele miejsc nieodczytanych ([…]) i niepewnych ([?]); zwłaszcza wyliczenie zabranych rzeczy poddanych (k. 308v, w. 7–10) i opis spadku po Anastazji [?] Szymańskiej. Nazwisko głównego mocodawcy w rkp. „Rzyski” (2 razy wyraźnie „Rzyski Stol.”). Liczby: taksa ruchomości sieroty 2432 zł 6 gr (Urząd magdeburski białocerkiewski, 18 IX 1766), suma ulokowana na prowizję w kahale białocerkiewskim. Łacina: „ex speciali commisso” – ze szczególnego polecenia; „comparentis” – komparenta; „de diligentia” – dla ostrożności; „actu quo supra” – aktem jak wyżej; „gratuito modo” – darmo; „ad usum” – do użytku; „omnimode” – wszelkimi sposobami; „intrusive” – natrętnie, bezprawnie; „cum protestatione” – z protestacją; „mp.” – manu propria, ręką własną.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14II 1770 Adam Popławski, w imieniu Szymona Rzyskiego [?], stolnika czerwonogrodzkiego, ekonoma generalnego dóbr białocerkiewskich i kamiennobrodzkich, wniósł remanifestację przeciw Ludwikowi i Mikołajowi Szymańskim, odpierając ich manifestację z 15 VII 1769 o rzekomo niezwrócone 4000 zł z prowizją. Według komparenta Szymańscy – którzy z łaski dworu mieszkali darmo we wsi Siedmidęby [?] należącej do Kamiennego Brodu – sami wyrządzali krzywdy poddanym kamiennobrodzkim (zabierali konie, bydło, zboże, ule cerkiewne), po czym wyjechali bez opowiedzi. Po śmierci Jana Szymańskiego jego wdowa Anastazja [?] z jedyną córką-sierotą pozostała bez opieki; Rzyski, nie dopuszczając krzywdy sieroty, kazał urzędowi magdeburskiemu białocerkiewskiemu spisać i oszacować jej ruchomości (2432 zł 6 gr, 18 IX 1766), a pieniądze ulokował na prowizję w kahale białocerkiewskim. Po śmierci dziedziczki (1768) Szymańscy, niebędący krewnymi, bezprawnie roszczą sobie 4000 zł – sumy, której nie było i do której nie mają prawa. Komparent wnosi przeciw nim uroczystą remanifestację. Znaczne partie tekstu wyblakłe.

Transkrypcja

k. 309 (skan 0311, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz-

4kiemi Winnic. y przedemną Tomaszem Czar-

5kowskim Namiesnikiem Burgrabstwa

6Grodzkim Winnic. Przyiętym Stanowszy oczywi-

7sto Woźny Generał Wwtwa Bracł. y Jnn. Opatrzny

8Wawrzyniec Sokalski w moc wierney relacyi swoiey

9dobrowolnie zeznał, iż on Roku, Miesiąca y Dnia

10na Akcie wyrażonych na affektacyą y Prawną

11rekwizycyą Wiell. Jmć Pana Franciszka Maciewi-

12cza [?] Podcza. [?] Wędz. [?] y Wiell. Jchmć Panien Ste-

13fany [?] y Zofii [?] Maciewiczowien [?] Cześn. Czern. [?] niegdy Wiell.

14Jmć Pana Ksawiera [?] Maciewicza [?] Cześ. Czern. [?] Rod. [?]

15Jchmć Corek pozostałych Sukcessorek Synowic [?]

16maiąc

k. 309v (skan 0312, strona lewa)

1maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary

2godnych Urodzonych Jchmć Panow Antoniego [?]

3Pawłowskiego y Łukasza Sakiewicza dla więk-

4szego świadectwa do tego Aktu użytych był w

5Kancellaryi Grodzkiey Winnic. gdzie będąc

6w Protokule Burgrabskim Zapisowym y

7potocznym Tranzakcyi wszelkich między

8świętey Pamięci Wiell. Jmć Panem Kucz-

9kowskim Dobr Wsi Piwiec ante hac

10Possessorem z iedney a Wiell. Jmć Pany Suri-

11kowskim [?] y Pusikowskim [?] o Dobra Piwce na-

12stąpionych przez Urz. Jchmć Panow Jakoba

13Nosalskiego y Andrzeia Jwanowskiego Pale-

14strantow Grodzkich Winnic. a Die Quinde-

15cima Julii Anni Millesimi Septingente-

16simi Sexagesimi Octavi ad actum prae-

17sentem diligentissime kwerendowanych

18Extraktem sobie wydania requirował. Aże

19też Tranzakcye między wyż wyrażonemi Jchmć

20mi nastąpione w Protokule Burgrabskim

21tak zapisowym iako Potocznym nieznayduią

22się, przeto Tenże Woźny Szlachtą So-

23bie przytomną oświadczywszy się de non re-

24pertis iisdem Tranzactionibus przedemną

25Urzędem prawdziwey rekwizycyi swo-

26iey uczynił y zeznał relacyą. Woźny

27nieumieiący pisać Krzyż Święty sta-

28wię. Wawrzyniec Sokalski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Tomasz Czarkowski [?] (por. akty 511–513). Kwerenda (poszukiwanie) w protokołach burgrabskich zapisowym i potocznym transakcji dotyczących wsi PIWCE (Piwiec), od 15 VII 1768 do dnia aktu – bez rezultatu („de non repertis” – o nieznalezieniu). Nazwiska wnioskodawców (Maciewicz [?], tytuły „Podcza. Wędz. [?]”, „Cześ. Czern. [?]”), imiona panien oraz nazwiska Surkowski [?]/Pusikowski [?] odczytane niepewnie – pismo pospieszne. Łacina: „ante hac” – przedtem; „a die quindecima Iulii anni millesimi septingentesimi sexagesimi octavi ad actum praesentem diligentissime” – od dnia 15 lipca roku 1768 do niniejszego aktu najstaranniej; „ex parte” – ze strony; „de non repertis iisdem transactionibus” – o nieznalezieniu tychże transakcji.

Streszczenie

14II 1770 woźny generał Wawrzyniec Sokalski zeznał przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim [?], że na żądanie Franciszka Maciewicza [?] oraz panien Stefanii [?] i Zofii [?] Maciewiczówien [?], córek i sukcesorek zmarłego Ksawerego [?] Maciewicza [?], w obecności szlachty Antoniego [?] Pawłowskiego i Łukasza Sakiewicza, przeszukał (przez palestrantów grodzkich Jakuba Nosalskiego i Andrzeja Iwanowskiego) protokoły burgrabskie zapisowe i potoczne od 15 VII 1768, szukając transakcji między zmarłym Kuczkowskim, dawnym posesorem wsi Piwce, a Surkowskim [?] i Pusikowskim [?] o te dobra. Transakcji nie znaleziono, o czym woźny złożył relację, podpisaną krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 309v (skan 0312, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Piętnastego Dnia

k. 310 (skan 0312, strona prawa)

1Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y przede-

2mną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodz-

3kim Winnic. Przyiętym Comparens personaliter Urod. Andrzey Brud-

4nicki nomine et ex speciali Commisso Urz. Jmć Pana Woyciecha Święc-

5kiego Towarzysza Znaku Pancernego JWiell. Starosty Włodzimirskiego,

6ktorego zapobiegaiąc całości Gruntu Possessyi Części Szederowa [?] y Hono-

7ru, żeby na potym nieponiosł iakowey krzywdy y uszczerbku solenniter

8przeciwko Urz. Janowi Hałuzińskiemu Manifestuie się o to, iż Urz. Hałuzin-

9ski urościwszy sobie iakowąś Pretensyą y nienawiść tak do Urz. Strzypow-

10skiey [?] Matki iako y do Urz. Rozalii z Szapowskich [?] Święckiey Corki, one w

11rarum variis hominibus słowami niegodziwemi rożnemi czasy lżył, diffa-

12mował, rożne Jnwektywy y Jmpostury wkładał, obmawiał, a do dalszey kłu-

13tni daiąc motiva Drogę w Polu między Łanami Urz. Święckiego a

14swoiem będącą orząc w Jesieni na Zasiewy swoie zaorał y one

15zasiewaiąc y widząc zasiewa acz przez Urod. Święckiego

16Zawracaniem stratować kazał, Szkody w Pszenicy na kopę sub kwie-

17cie [?] Urz. Święckiemu uczynił, we wsi zaś Szederowie za Urz. Święckim

18z Dragiem po Ulicy uganiaiąc się z hałasem na własne podworze Urod.

19Święckiego wpadł się, y wiodącą uczynił cudzey Ardance [?] daiąc pro-

20tekcyą, przy sobie z Bednarza Poddanego Urz. Święckiego Oprońca [?]

21na Drwka [?] zedrzyć kazał y na tego Poddanego zaprzażsię [?] y Bi-

22chciał, do Sieni do siebie wyprowadzić onego usiłował, a nadwię-

23ksze kłutnią goniąc w Sąsiedztwie, y Uaymując Gruntow Urz. Święc-

24kiego własnych do siebie nienależących, wlazł y Grunt przez Urz.

25Święckiego z dawna Obrabiany wdzierając się y Zahatupę [?] niesłusznym

26Prawem a bardziey intrusive postanowione parnie do ięcia [?] O-

27bory [?] na Kuźnią [?] świeżo podłożonemu postawić kazał. Spra-

28wiedliwego Owczarza [?] Muhoszczuka [?] swego Bika do dania Okazyi

29Parobkowi Urz. Święckiego namowił, y gdy się z sobą Surowo [?] wyiąc

30Poruchali [?] z drugim do nich a wypadszy ktorych chciał zami-

31ni uganiał się, y na własny Grunt Urz. Święckiego wpędziłsię

32Ostatnemi Słowami lżył y diffamował, potym Jwana Parobka

33własnego Urz. Święckiego z Lasu Drzewo prowadzącego z drugim Chłopcem

34na dobrowolney drodze napadszy y onego złapawszy Kiiem bił, y ręce

35y Bydwie poprzestrzał [?] sinerazy [?] po rękach y Plecach razow Osm nay-

36większych, a więcey mnieyszych pozadawał, a gdy Urz. Święcki na Dro-

37dze z Urz. Obwinionym Zdal [?] zyiechał się y za co by nobił [?] Parobka zapytał

38się, tedy Urz. Hałuziński niedaiąc exkuzy żadney cum ictus [?] malitia Urz.

39Święckiego diffamował honor iego Szlachecki verbis famosis szybował [?],

40potym zdobytym Pałaszem wypadszy po Gorze w Szederowie uganiał się

41y krzyczał na poiedynek Urz. Święckiego wyzywał, lżył, diffamował y dosy-

42na tym nieprzestaiąc, ale bardziey zuchwałością pałaiąc, Rożnymi dni

43z nabitemi Pistoletami umyślnie chodził przed Ludźmi rożnemi na Urz.

44Święckiego życie przechwalał się y zabić odgrażał, a gdy się przytrafiło

45że Urz. Obwiniony Hałuziński mimo Dwor Urz. Święckiego szedł y iego

46we wrotach Dworu swego stoiącego zastał, do Pistoletow na niego porwał

47się strzelać chciał, onegoż rożnemi słowy diffamował, Honor iego zhańba

48nie [?] usiłował, rożne Jmproperia et obiekta przywłaszczając po Ulicach chodząc

49zadawał, Ludzi własnych y Poymowanych [?] bił rożnemi czasy. O co iterato [?] Actu

50quo supra Tenże Urz. Comparens Manifest. salva manente Meliorationis An-

51drzey Brudnicki mmd.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Tomasz Czarkowski [?]. Nazwisko pozwanego w tytule marginalnym i w tekście – HAŁUZIŃSKI (zgodnie z poprawką użytkownika: Hałuziński, nie Hatuziński); manifestant w rkp. „Święcki”/„Swięcki”. Wieś zapisana „Szederowa”/„w Szederowie” (raz „Szenderowie” [?]) – identyfikacja niepewna. Tekst pisany pospiesznie, z błędami kopisty; kilka wyrazów niezrozumiałych oznaczono [?]. Na końcu (inną ręką) adnotacja o relacji pozwu wraz z wizją na żądanie Wolańskiego [?] – zapewne tytuł następnego wpisu lub odsyłacz. Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze szczególnego polecenia; „solenniter” – uroczyście; „variis hominibus” – różnym ludziom; „intrusive” – bezprawnie, gwałtem; „cum ictus [?] malitia” – ze złością; „verbis famosis” – słowami zniesławiającymi; „improperia et obiecta” – obelgi i zarzuty; „iterato actu quo supra” – ponownie, aktem jak wyżej; „salva manente melioratione” – z zastrzeżeniem prawa do poprawienia (manifestu); „mmd.” – manu mea (propria) dixit – ręką własną.

Streszczenie

15II 1770 Andrzej Brudnicki w imieniu Wojciecha Święckiego, towarzysza znaku pancernego starosty włodzimierskiego, zamanifestował przeciw Janowi Hałuzińskiemu (sąsiadowi z Szederowej [?]). Zarzucił mu, że z nienawiści do matki Święckiego (z domu Strzypowskiej [?]) i jego córki Rozalii z Szapowskich [?] lżył je i zniesławiał; zaorał drogę polną między łanami, kazał stratować zasiewy pszenicy Święckiego, uganiał się z drągiem po ulicy i wpadł na jego podwórze, nastawał na jego poddanego bednarza, zajmował jego grunty i stawiał na nich zabudowania, pobił kijem parobka Iwana wiozącego drewno z lasu, a zapytany o to – zelżył Święckiego, wyzywał go z pałaszem na pojedynek, chodził z nabitymi pistoletami, odgrażając się, że go zabije, a raz porwał się do pistoletów, gdy Święcki stał we wrotach dworu. Manifestant zastrzegł sobie prawo do uzupełnienia manifestu.

Transkrypcja

k. 310v (skan 0313, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Piętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y prze-

4demną Tomaszem Czarkowskim Namiestnikiem Burgrabstwa Grodz-

5kim Winnickim Przyiętym Stanowszy Oczywisto Woźny Generał

6Wwtwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Michał Radliński w moc prawa

7dziwey y skuteczney obdukcyi iawnie, istnie y dobrowolnie zeznał, iż on

8Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Trzynastego Lutego na Praw-

9ne żądanie Urz. Jmć Pani Anny z Małachowskich Wolańskiey, maiąc przy sobie

10Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urz. Jmć Panow Pawła Stożewskiego [?]

11y Józefa Jankowskiego do tego Aktu użytych był we Dworku mieszkaiącey [?]

12Urz. Wolańskich Małż., gdzie będąc widział y oglądał na Urz. Wolańskiey w

13głowie ran głębokich od samey błonki do mozgu cztery, iedna od srod-

14ka głowy do czoła duże ku prawemu oku porządkiem pomnieyszych,

15dwie twarz cała spuchła, zbita y zsiniała, krwią ociekła, oczy napuchłe, bija-

16ne zapuchłe, gardło zduszone y zapuchłe, piersi kolanami zmieszone, spu-

17chłe, w prawym boku żebro z dołu pierwsze nadłamane, boki nogami

18skopane, piersi nog kopaniem y kolan biciem ugięte, ud[o] na lewey stro-

19nie od płazow zsiniałe, ręce powykręcane, na prawey ręce z indowtrz [?]

20wyżey łokcia, nad czasza [?] lewego kolana sińce krwią ociekłe, na tey że łyd-

21ko[?] [?] sroda goleni raz szparany [?] ieden y cała noga zsiniała, pottłu-

22czona [?] płazami raz skutkiem [?] na prawey nodze ieden, a noga zsiniała

23y spuchła, krwią ociekła, całe zgoła Ciało zbite, potłuczone y skaleczo-

24ne, et in verificationem praemissorum tenże wyżey wyrażony Woźny z Szla-

25chtą przytomną wyż wspomnioną tegoż Dnia, Miesiąca y Roku przy[?]

26stwierdza iż Czapka raz cięta wskroś na Dłoń z Barankiem, był ieden

27raz szeroko dwa razy pomnieyszy rozcięty w chołewie [?], drugi także w cho-

28lewie rozcięty, y te same buty pełne krwi zaschłey, w ktorych butach

29chuski [?] do obwiiania krwią wszystkie zbroczone, spodnice we dwoch

30mieyscach na obydwoch nogach szeroko przecięte, Bekieszka z Baranków

31nowa przez połowę krwią zbroczona, rękaw na łokciu prawym oddarty,

32rany skaleczenia nie przez kogo innego tylko przez Urz. Czaykowskich [?] świe-

33żo [?] być zadane, co widziawszy y oglądawszy Szlachtą sobie przytomną oświad-

34czywszy się ztamtąd powrocił y przedemną Urzędem stanowszy, tak oto

35oblikacyi [?] iako y wizyi istotną prawdziwą uczynił y zeznał Relacyą. De

36quo praesens Ejusdem Mtis. Rel. Michał Radliński ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Tomasz Czarkowski [?]. Szczegółowa obdukcja ran (głowa – cztery głębokie rany, twarz zbita, żebro nadłamane, sińce) oraz wizja zakrwawionej odzieży (czapka z barankiem, buty, chusty, spódnica, nowa bekieszka z baranków). Sprawców wskazano słowami „przez Urz. Czaykowskich [?]” – odczyt niepewny. Kilka wyrazów opisu ran niejasnych ([?]). Akt 517 – areszt rzeczy na żądanie tychże Wolańskich. Łacina: „et in verificationem praemissorum” – a na potwierdzenie powyższego; „de quo praesens eiusdem ministerialis relatio” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego.

Streszczenie

15II 1770 woźny generał Michał Radliński zeznał przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim [?], że 13 II 1770, na żądanie Anny z Małachowskich Wolańskiej, w obecności szlachty Pawła Stożewskiego [?] i Józefa Jankowskiego, oglądał ją we dworku Wolańskich: miała cztery głębokie rany głowy, zbitą i opuchłą twarz, zduszone gardło, nadłamane żebro, skopane boki, powykręcane ręce i liczne sińce na całym ciele; widział też pociętą i zakrwawioną odzież (czapkę z barankiem, buty, spódnicę, bekieszkę). Rany miały być zadane przez Czajkowskich [?]. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 310v (skan 0313, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Piętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y przede-

4mną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim

5Winnic. Przyiętym Stanowszy Oczywisto Woźny Generał Wwtwa Bracł.

6y Jnnych Opatrzny Wawrzyniec Sokalski w moc prawdziwey Rel. swoiey

7iawnie, istnie y dobrowolnie zeznał, iż on Roku teraz idącego Tysiąc Siedm-

8set Siedmdziesiątego Dnia Piętnastego Lutego na affektacyą y Prawną Re-

9kwizycyą Urz. Jchmć Panstwa Andrzeia y Anny z Małachowskich Wolańskich

10Małż. maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urz.

11Jchmć Panow Daniela Pawłowskiego y Michała Bystrachowskiego [?] do Aktu tego

12użytych był na Gruncie Wielebnych OO. Dominikanow w Rezydencyi [?] Arenda-

13rza [?] Piotra Sochaczewskiego [?], gdzie będąc w Stancyi naiętey przez Urz. Cza-

14yskich [?] Braci między sobą rodzonych Rzeczy onych że wszystkie [?] po [?]

15bicia, niemniey Summy onych że znayduiące się ze wszystkim na tey że Gru[n]-

16cie [?] aresztował y prawnie przyporęczył, oraz wszedłszy z Szlachtą do Gro-

17du [?] do Zamku Miasta Jego Krolewskiey Mci Winnicy y u Żydow tak Kahalnych iako też

18y [u] Dzierżawcow [?]

k. 311 (skan 0313, strona prawa – góra)

1z Dłużnikow Urz. Czaykowskich Dług pożyczonych Pieniędzy maiących, ktorzy wszy-

2scy wraz do rozprawy Prawney z przyporęczenia dotrzymać deklarowali y obo-

3wiązali się, w czym on Woźny Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się z-

4tamtąd powrocił y przedemną Urzędem stanowszy prawdziwego Aresztu

5uczynił y zeznał Rel. Woźny nieumieiący pisać Krzyż Swięty kładzie. Waw-

6rzyniec Sokalski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Tomasz Czarkowski [?]. Areszt związany z pobiciem Anny z Małachowskich Wolańskiej (akt 516): zajęto rzeczy i sumy braci Czajkowskich [?] (w rkp. raz „Cza-yskich [?]”, w k. 311 wyraźnie „Urz. Czaykowskich”) w wynajętej przez nich stancji na gruncie dominikanów winnickich [?] oraz należności u Żydów kahalnych i dzierżawców w Winnicy – dłużników Czajkowskich. Dolne wiersze k. 310v wyblakłe – odczyt częściowy. Nie mylić tych Czajkowskich z Onufrym Czajkowskim, namiestnikiem „pro tunc” (akty 494–510) – związek nieznany. Łacina: „ex requisitione” – na żądanie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

15II 1770 woźny generał Wawrzyniec Sokalski zeznał przed namiestnikiem Tomaszem Czarkowskim [?], że tegoż dnia, na żądanie Andrzeja i Anny z Małachowskich Wolańskich, w obecności szlachty Daniela Pawłowskiego i Michała Bystrachowskiego [?], aresztował na gruncie ojców dominikanów, w stancji wynajętej przez braci Czajkowskich [?], ich rzeczy i znajdujące się tam sumy, a następnie w zamku i mieście królewskim Winnicy – należności u Żydów (kahalnych) i dzierżawców, dłużników Czajkowskich; wszyscy zobowiązali się dotrzymać zajętego mienia do rozprawy sądowej. Woźny podpisał relację krzyżykiem.

Transkrypcja

k. 311 (skan 0313, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y przedem-

4ną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Win-

5nic. Przyiętym Comparens Pltr. Urz. Woyciech Jgnacy Burbiński nne et

6ex speciali Commisso Wiell. Jmć Pana Jozefa Zagorskiego Chorążego Wo-

7yskowego Dobr Łuki Mieleszkowskiey [?] y Części Wsiow Witawy y Majanowa

8Dziedzica y aktualnego Possessora solennie na przeciwko Wiell. Jmć P. Sta-

9nisławowi Rosochackiemu Stolnikowi Zatorskiemu ante hac Części Wsiow Wita-

10wy y Majanowa Possessorowi skarżył y manifestował się o to, iż Jmć Obżał.

11niewdzięczny będąc świadczoney Łaski przez Wiell. Pryncypała Manifestu dla

12siebie obżałowanego w pozwoleniu po wykupnie przesiedzenia y innych dobro-

13czynności naprzod w budowli dezolacyą czynił, iako to Parobkom Ogrodze-

14nia, pustoszę [?] częstokroć wyimać y inne budowle rujnować kazał, a czasem

15y sam Siekierą [?] wziowszy [?] wyimał, Woyskowych z Bracławia sprowadzał y Pod-

16danych Wiell. Pryncypała Manifestantis gospody dawać kazał, ktorzy [przez?] dłu-

17gi przez czas stoiący Sufficiencyą dla koni y siebie dostarczać przymusza-

18iąc, też do Bracławia owsa po kilka czetwertnikow dawać y zawozić przy-

19nastaią, a to na tydzień po razy kilka, potym przez branie częste podwod

20dokuczliwość nieznośną Poddanym Wiell. Pryncypała Manifestantis Dzie-

21dzicznym przynosząc. A zatym Urz. Manifestans imieniem wyż wyrażonego

22Wiell. Pryncypała swego na pko Jmć Obżałemu tak o dezolacyą iako y krzyw-

23dy dla Poddanych dziane iterato manifest. citra [?]. Woyciech Jgnacy Burbiński mmd.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Tomasz Czarkowski [?]. Pozwany w rkp. „Rosochacki, Stolnik Zatorski” (tytuł marginalny „S. Z.”) – w akcie 473 odczytano „Bochackiemu [?]” stolnikowi zatorskiemu, któremu Zagórski ofiarował 22 270 zł – to zapewne ta sama osoba (ROSOCHACKI). Imię „Stanisław” odczytane z dzielonego wyrazu „Sta-nisławowi”. „Łuka Mieleszkowska [?]” – odczyt niepewny. Komparent – Wojciech Ignacy Burbiński, palestrant grodzki winnicki (por. akty 457, 467). Łacina: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze szczególnego polecenia; „ante hac” – przedtem; „manifestantis” – manifestanta; „iterato” – ponownie; „mmd.” – manu mea dixit / ręką własną.

Streszczenie

17II 1770 Wojciech Ignacy Burbiński w imieniu Józefa Zagórskiego, chorążego wojskowego, dziedzica i aktualnego posesora dóbr Łuka Mieleszkowska [?] oraz części wsi Witawa i Majanów, zamanifestował przeciw Stanisławowi [?] Rosochackiemu, stolnikowi zatorskiemu, dawnemu posesorowi tych części. Zarzucił mu, że – niewdzięczny za okazaną łaskę (pozwolenie na przesiedzenie po wykupnie) – niszczył budynki (kazał parobkom rozbierać ogrodzenia i budowle, sam też je rąbał), sprowadzał żołnierzy z Bracławia i kazał poddanym Zagórskiego dawać im kwatery i utrzymanie dla ludzi i koni, zmuszał ich do wożenia owsa do Bracławia po kilka razy w tygodniu i do częstych podwód, czym przyniósł poddanym nieznośne uciążliwości.

Transkrypcja

k. 311 (skan 0313, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winnic. y przedemną To-

4maszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnic.

5Przyiętym Osobiście postanowiwszy się Urz. Jmć Pan Antoni Pirożkow-

6ski [?] Nne et ex speciali Commisso JWiell. Jmć Pana Zacharyasza Jaroszyńskiego Pod-

7stolego Winnic. in diligentia Ejusd. Principalis sui manifestuie się o to, iż Ni-

8nieyszy Comparens Szkatułkę Rybuszowskiey [?] roboty przez Wiell. Jmć Pana Jgna-

9cego Krzewskiego [?] w Grodzie Łuckim [?] reponowaną, a do wyięcia w Jmie-

10niu [?] JWiell. Jmć Pana Zachariaszowi Jaroszyńskiemu Podst. Winnic. zostawioną na Dniu

11ninieyszym wyręcza y odbiera, y z odebraney Urząd ninieyszy zakwitowaw-

12szy powtornie in diligentia manifestuie się. Antoni Pirożkowski [?] mmd.

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Tomasz Czarkowski [?]. Krótki wpis „dla ostrożności”: pełnomocnik Zachariasza Jaroszyńskiego, podstolego winnickiego, odbiera z depozytu szkatułkę („Rybuszowskiey [?] roboty” – nazwa wyrobu niejasna), złożoną przez Ignacego Krzewskiego [?] w grodzie („w Grodzie Łuckim [?]” – odczyt niepewny, możliwe „Ludzkim”/„tutejszym”), i kwituje urząd. Nazwisko komparenta: „Pirożkowski [?]”/„Pirokowski [?]”. Tytuł marginalny: „cum Fideiussione [?]” – z poręczeniem [?]. Łacina: „in diligentia eiusdem principalis sui” – dla ostrożności tegoż swego mocodawcy; „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze szczególnego polecenia.

Streszczenie

17II 1770 Antoni Pirożkowski [?], w imieniu Zachariasza Jaroszyńskiego, podstolego winnickiego, oświadczył dla ostrożności, że odbiera szkatułkę („rybuszowskiej [?] roboty”), złożoną (reponowaną) w grodzie przez Ignacego Krzewskiego [?] i zostawioną do odebrania dla Jaroszyńskiego, oraz kwituje urząd z jej odebrania.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 311 (skan 0313, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Februarii Siedmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y przedemną

4Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Win-

5nic. Przyiętym Comparens Pltr. Urz. Woyciech Jgnacy Burbiński imieniem

6Wiell. Jmć Pana Jozefa Zagorskiego Chorążego Woyskowego Dobr Części Wsiow Wita-

7wy y Majanowa Dziedzica y aktualnego Possessora solennie na przeciwko Urz.

8Jchmć Panu Antoniemu y […] Neleckim [?] […] […] […]

9ny [?] we wsi Witawie […] […] […] […] […] […] […]

10niemaiąc […] […] […] […] […] […] przez […]

11mieniu [?] […] […] Pana [?] […] a […] […] […]

12[…] […] […] […] […]

k. 311v (skan 0314, strona lewa – góra)

1Pryncypałowi Maantis zbyteczney w ktorey to Części Grunt y Chałupa, a ktorey Urz.

2Bączyński Szlachcic Jnwentarzem Wiell. Rosochackiemu Zastawnemu Posses-

3sorowi był podany, y co Rocznie czynsz wypłacał, ale ustawiczne niesnaski

4między Urz. Neleckiemi Obżałowanemi a Wiell. Rosochackim Zastawnym

5Possessorem przez Pana Bączyńskiego w bliskości z Jchmć Obżałowane-

6mi mieszkaiącego wszczynane y rożne dyfferencye dziane bywały, iako o tym

7Dekret Grodzki Winnic. Kondescenzyonalny dostatecznie świadczy, ebrze [?]

8Jchmć Obżałow. z Wiell. Rosochackim Stoln. Zator. a podtenczas Zastaw-

9nym Possessorem zawarli Kompłanacyą, ktorą ostrzegli sobie, aby Pa-

10na Bączyńskiego Wiell. Rosochacki z pomienioney Chałupy do Jnszey w

11oddległości mieszkania Jchmć Obżałow. będącey przeniosł, a do pomie-

12nioney Poddanego osadził, a to iedynie tym pretextem by więcey niesna-

13sek między Jchmć niezachodziło, czemu zadosyć czyniąc Wiell. Ro-

14sochacki Pana Bączyńskiego do Jnszey Chałupy przeniosł, Podda-

15nego zaś żadnego nieosadził y pusto zostawił, Jchmć Obżałowani chcąc

16sobie pomienioną Chałupę z Gruntem niesłusznie przywłaszczyć, przed

17wykupnem z Possessyi Wiell. Rosochackiego Jnteresować się zaczęli y sobie

18przywłaszczyć zamyślili. A zatym Urz. Manifestans pko Jchmć Obżało-

19wanym imieniem Wiell. Pryncypała swego o nienależyte Jnteresso-

20wanie się y bez Prawne przewłodowanie [?] przywłaszczenia iterato ma-

21nifest. vice salva reservata Melioratione. Woyciech Jgnacy Burbiński

Objaśnienia i tłumaczenia

Rok 1770; namiestnik Tomasz Czarkowski [?]. Pozwani – Neleccy (w tytule „Urz. Neleckim”; w tekście „Urz. Neleckiemi”), znani z Witawy (por. akty 220, 223, 227–229 – Neleccy c/a Meleszkiewicze). Dolna część k. 311 (początek wywodu) silnie wyblakła – odczyt bardzo częściowy; k. 311v czytelna. Szlachcic Bączyński [?] – w rkp. „Baczyński”/„Boczyński”. Wzmiankowany „Dekret Grodzki Winnicki Kondescenzyonalny” (wydany na zjeździe na grunt) między Neleckimi a Rosochackim. Łacina: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „manifestantis” – manifestanta; „iterato manifestatur vice salva reservata melioratione” – ponownie manifestuje się, z zastrzeżeniem prawa do poprawienia (manifestu).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

17II 1770 Wojciech Ignacy Burbiński w imieniu Józefa Zagórskiego, chorążego wojskowego, dziedzica i posesora części Witawy i Majanowa, zamanifestował przeciw Antoniemu i […] Neleckim. W części wsi Witawa należącej do Zagórskiego była chałupa z gruntem, którą zastawny posesor Stanisław [?] Rosochacki, stolnik zatorski, wydzierżawił szlachcicowi Bączyńskiemu [?] za roczny czynsz. Z powodu ciągłych sporów Bączyńskiego z sąsiadami Neleckimi (rozstrzyganych dekretem kondescensjonalnym grodu winnickiego) Neleccy zawarli z Rosochackim kompłanację, by przeniósł Bączyńskiego do innej, oddalonej chałupy i osadził w tej poddanego; Rosochacki przeniósł Bączyńskiego, ale poddanego nie osadził. Neleccy, chcąc przywłaszczyć sobie pustą chałupę z gruntem, jeszcze przed wykupnem posesji Rosochackiego zaczęli się nią „interesować”. Manifestant protestuje przeciw temu bezprawnemu przywłaszczeniu. Początek aktu (k. 311) wyblakły.