Akty 561–600

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 334v (skan 0337, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Marca Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi

4Winn. y przedemną Tomaszem Czarkowskim Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winn. Tera-

6[źniey]szym [?]. Comparens Pltr. Wielmożny Pan Antoni Ko-

7pystyński Stolnik Przemyski Jak tylko z Dobr

8Swoich wsi Sołochusowki [?] do Winnicy Przyie-

9chał y obaczył znaczną Dezolacyą Dworku Swe-

10go w Mieście JKMci Winnicy restaurowanego, Tak

11teraz przestrzegaiąc całości onego, na pko Urodz. Ma-

12ciejowi Zielinskiemu [?] [...] [?] Solennie Skarży

13Zali y Manifestuie się, Iż Urodz. Jmć Pan Zielin[ski]

14Maiąc Dworek Swoy in Contiguitate z Dworkiem Wiel. P.

15Kopyst. Stol. [?] Smiał y ważył się nayprzod na Stayni na Gruncie [?]

16należącym do Wiel. P. Kopyst. wybudowaney [?] krokwie podciąć [?]

17a podciąwszy [?] Drzewo liwno [?] na opał, Drugie na obudowa-

18nie zabrał, potym przybrawszy Sobie Ludzi rożney kon-

19dycyi Pale Swiey [?] dembowe koło ogrodu obeszłe [?] Swe-

20go [?] [...] y Swoy ogrod temiż Palami ogrodził [?]

21do Siebie przywłaszczywszy, a gdy W. Manifestans [...]

22[...] tenże Urz. Obwinionemu [?] [...] y [...]

23[...] [...] [...] Urz. Obwin. [?] [...]

k. 335 (skan 0337, strona prawa)

1Szlacheckiemu nieprzystoynemi [?] Słow. Dyffamował, Ludzi Rożnych

2nadworek sprowadzał y o tym Kwaterę ukazował ymie-

3niem [?] Swoim [?], Tenże Komparens uchylaiąc się Od dal-

4szey Sprawiedliwości [?] oraz [?] znaczną krzywdę Deva-

5stacyi [?] y Spustoszenie wyrządzonego Dworku iterum

6atq[ue] iterum queritur et Manifestatur Antoni Kopystyn-

7ski. Et in Continenti Stanowszy oczewisto Woźny Jenera-

8ł Wwa Bracł. y Jmć Opatrz. Michał Radlinski w

9moc prawdziwey y Autentyczney Rell. Swoiey jawnie

10y dobrowolnie zeznał, Iż on Roku y Dnia

11teraz [?] na Akcie Wyrażonych, na Affektacyą Wiel.

12Komparenta, maiąc przy Sobie Strony Szlachty

13Ludzi Wiary Godnych Urz. Jchmć PP. Michała Kaczo-

14rowskiego [?] y Stanisława Słotwinskiego [?] do tego Aktu

15Sobie użytych był we Dworku W. Kopystynskiego

16St. P. będąc [?] Widział na przod Stayni Spusto-

17szoną rozebraną, potym był w Ogrodzie, ktorego Rozgro-

18dzony Pale powybierane widział y oglądał, ktore to

19Spustoszenie mienił być przez Urz. Jmć P. Zielin-

20skiego, w czym on Woźny z Szlachtą Sobie przytom-

21ną oświadczywszy się przedemną Urzędem praw-

22dziwey Wizyi Swoiey uczynił y zeznał Rell. Woźny

23nieumieiący pisać znak Krzyża S. kładzie Michał

24Radlinski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Tomasz CZARKOWSKI [?] (por. akty 511 nn.). Dół k. 334v wyblakły – odczyt po odejmowaniu tła, wiele miejsc nieczytelnych (#PARTIAL). Nazwisko pozwanego w tytule marginalnym „Zielinskiemu”, w tekście raz zapisane jak „Zielikskiemu” – przyjęto ZIELIŃSKI [?]; skrót po nazwisku (kształt „L. J. W.”) nieodczytany. „Wsi Sołochusowki [?]” – odczyt niepewny (nie identyfikuję). „Lis” / „liwno [?]” – może „liwne/łupne” drewno. Łacina: „Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „in contiguitate” – w sąsiedztwie, przylegle; „iterum atque iterum queritur et manifestatur” – raz po raz skarży się i manifestuje; „in continenti” – niezwłocznie, zaraz; „Visio” – wizja, oględziny woźnego; „Rell.” = relacja.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24III 1770 Antoni Kopystyński, stolnik przemyski, przybywszy ze swoich dóbr do Winnicy i zastawszy znaczne spustoszenie swego niedawno odnowionego dworku w mieście JKMci Winnicy, manifestował się przeciw sąsiadowi, Maciejowi Zielińskiemu [?], który mając dworek przyległy, podciął krokwie jego stajni, drewno zabrał na opał i na budowę, następnie z ludźmi różnej kondycji wybrał dębowe pale z ogrodzenia i nimi ogrodził własny ogród; ponadto miał lżyć komparenta nieprzystojnymi słowami i sprowadzać różnych ludzi na jego dworek. Woźny generał woj. bracławskiego Michał Radliński zeznał, że ze szlachtą Michałem Kaczorowskim [?] i Stanisławem Słotwińskim [?] oglądał dworek: stajnia spustoszona i rozebrana, ogród rozgrodzony, pale powybierane – co komparent przypisywał Zielińskiemu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 335 (skan 0337, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Marca Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Na-

5miesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodzkim Winn. Com-

6parens Pltr. Urz. Jmć Pan Jakub Nosalski Jan[...] [?]

7in actis praesentibus [?] [...] [...] [...] [...]

8[...] [...] [...]

k. 335v (skan 0338, strona lewa)

1przez niżey wyrażonych Jchmć bez żadney potrzeby wpro-

2wadzeniu Dowiedziecsię [?] mogł. Tak zaraz in Diligentia Sui

3na pko Urz. Jmć Pani Teresie z Olszewskich Dunteno-

4wey niegdy Urz. Hieronima Duntena Małżonki pozosta-

5łey Wdowie, tudzież Sukcessorom Onegoż, oraz y przeciwko

6Urz. Jmć Panu Andrzejowi Iwanowskiemu Mani-

7fest podaiącemu Żali y Manifestuie się, Iż Urz.

8Jchmć [...] [?] maiąc zaczęty Process z WW. Jchmć PP.

9Zaliwskiemi w Roku jeszcze Przeszłym, Urz. Compa-

10renta Manifestem Swoim Dopiero in Januario Mille-

11simo Septingentesimo Septuagesimo Anno w Tymże

12sam Process niewinnie y niesłusznie pociągnęli y [ymie- skreślone]

13Jmiennie [?] opisali, a zatym zachowuiąc pilność y prze-

14strzegaiąc całości honoru Swoiego, na pko Tymże Urz.

15Obwinionym idem Comparens Manifestuie y rema-

16nifestuie się. Jakub Nosalski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ (por. akty 556–559). Dół k. 335 (koniec 1/3 strony) bardzo wyblakły – po odejmowaniu tła odczytano tylko pojedyncze wyrazy (#PARTIAL); początek wywodu manifestanta niezachowany. Kontekst: proces Duntenowej (wdowy po Hieronimie Duntenie, ekonomie lityńskim, zabitym 13 VIII 1769 na plebanii w Lityniu) z Zaliwskimi – por. akt 475 (protestacja A. Iwanowskiego [?], plenipotenta Duntenowej, w której Jakub Nosalski wymieniony wśród obżałowanych jako ten, który „podał manifest za Zaliwskiego”) oraz akty 281 nn., 420. Łacina: „in diligentia sui” – dla zachowania swej pilności (praw); „in Januario millesimo septingentesimo septuagesimo anno” – w styczniu roku 1770; „idem comparens” – tenże stawający; „manifestuje y remanifestuje się” – składa manifest i ponowny manifest (odpowiedź).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26III 1770 Jakub Nosalski manifestował się i remanifestował przeciw Teresie z Olszewskich Duntenowej, wdowie po Hieronimie Duntenie, jego sukcesorom oraz Andrzejowi Iwanowskiemu [?], który podał manifest w ich imieniu: choć prowadzili oni proces z Zaliwskimi już od roku poprzedniego, to dopiero manifestem ze stycznia 1770 r. niewinnie i niesłusznie wciągnęli go do tego procesu, wymieniając imiennie. Dla zachowania swej czci i praw zanosi przeciw nim manifest.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 335v (skan 0338, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Marca Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Wi-

4nnickiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem

5Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodzkim

6Winn. Comparens Pltr. Urz. Jmć Pan Michał Stre-

7czyna [?] Nomine et ex Speciali Comisso JWW. Jgnacego y

8Zofii [?] z Xiążąt Radziwiłłow Morawskich Generałow

9Maiorow Woysk W. X. Litt. praecavendo Jntegritati Ju-

10rium Suorum na pko Wiel. Antoniemu Kamienskie-

11mu Cześn. Litt. [?] Zanosi Użalenie, oraz Oświadczenie,

12Jż lubo Wiel. Obżał. Wieś Ziębory [?] do Klucza [...]-

13nieckiego [?] należącą w Wwie Bracł. a Powiecie Winn. [?]

14będącą jest ad aestimationem Czterech Tysięcy Zł. Poll. [?]

15[...] [...] [...] [...]

k. 336 (skan 0338, strona prawa)

1Jmportowanych, Millesimo Septingentesimo Sexagesimo

2nono Anno Die Decima Nona Octobris wypuścić [?]

3na Za Skryptem Rocznym bez Kontraktu y Jn-

4wentarza, Cosię miało na potym Sporządzić, ale

5Wiel. obżał. Tak tylko zażywał Zażot [?] Poddaństwo [?],

6Jż ostatnią zgubą Zniszczeniem tey wsi Podanie [?] by-

7ło by [?]. Dlatego [?] one w Swoiey Possessyi miał, prze-

8to zabiegaiąc Stracie [?] oczewistey dalszey Possessyi

9[...] [?] a pieniądze Cosię będzie należało z po-

10zatamowania [?] rachunku, Ninieyszym Manifestem Czynił Oświad-

11czenie, ktorego Manifestu Oryginał [?] przyznał [?] przyięcie [?]

12y otrzymał. Comparens nieumieiący pisać

13Krzyżem S. Podpisuie się Michał Strzyczyna [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Mocodawcy: Ignacy i Zofia [?] z ks. Radziwiłłów MORAWSCY [?], generałowie-majorowie wojsk litewskich (por. akty 532–533, 539); imię żony w rkp. o kształcie „Teofili”/„Zofii” – przyjęto Zofię zgodnie z aktem 539. Plenipotent: Michał STRZYCZYNA [?] (w tekście „Stre-czyna”, w podpisie „Strzyczyna” – odczyt niepewny), niepiśmienny. Pozwany: Antoni KAMIEŃSKI [?], cześnik (skrót „Cześn. Litt. [?]”, w tytule marginalnym „Cz. …” – tytuł niepewny). Dolne 2–3 wiersze k. 335v wyblakłe (#PARTIAL), stąd luka w wywodzie: wieś (Ziębory [?]) wartości ok. 4000 zł [?] wypuszczona Kamieńskiemu 19 X 1769 za skryptem rocznym (bez kontraktu i inwentarza, które miały być sporządzone później); dzierżawca miał niszczyć poddanych i wieś, więc mocodawcy chcą przerwać jego dalszą posesję i rozliczyć należności. Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „praecavendo integritati jurium suorum” – zabezpieczając całość swych praw; „ad aestimationem” – w wartości; „millesimo septingentesimo sexagesimo nono anno die decima nona Octobris” – dnia 19 października 1769 r.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26III 1770 Michał Strzyczyna [?], plenipotent Ignacego i Zofii [?] z ks. Radziwiłłów Morawskich [?], generałów-majorów wojsk litewskich, zaniósł skargę przeciw Antoniemu Kamieńskiemu [?], cześnikowi [?]: wieś Ziębory [?] (klucz [...]niecki [?], woj. bracławskie), wartości ok. 4000 zł [?], wypuszczona mu 19 X 1769 za rocznym skryptem bez kontraktu i inwentarza, była przez niego tak użytkowana, że groziła jej ruina i zniszczenie poddanych. Mocodawcy, chcąc zapobiec dalszym stratom, przerywają jego posesję, a należności mają być rozliczone; oświadczenie złożono manifestem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 336 (skan 0338, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Marca Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninie-

4yszemi Grodzkiemi Winn. y przede-

5mną Woyciechem Jagiełłowiczem Na-

6miesnikiem pro tunc Burgrabstwa

7Grodzkim Winn. Comparens Pltr.

8Urodz. Jmć Pan Maciey [?] Krzymow-

9ski Jak tylko Doskonałą wiadomość

10powziąć mogł o Zaniesionym Roku Prze-

11szłego Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dzie-

12wiątego Dnia Siedmnastego Novembris

13w Zytomirzu w Aktach Grodzkich Kijowskich przez

14Urz. Jakuba Szaszkiewicza [?] Jmieniem

15JW. Jerzego Wandalina Mniszcha Genera-

16[...] [?]

17[reklamant:] Za Woźnego [?]

k. 336v (skan 0339, strona lewa)

1Wielkopolskiego [?] Starosty Białocerkiew-

2skiego pko Sobie Manifestanowi [?] Ma-

3nifestem, Tak zaraz do Akt Ninie-

4yszych Przybywszy, Solennie pko Temuż

5JW. Jerzemu Wandalinowi Mniszcho-

6wi Staroście Białocerk. y Urz. Jakubowi

7Szaszkiewiczowi [?] niewinnie Wciągaiące-

8mu [?] Manifestuie się, Jż Jchmć obżał.

9Wiedząc Doskonale, że Urz. Hippolit Jurze-

10wicz [?] wyrobiwszy Ordynans Exekwowa-

11nia, wprzeszły [?] do Chłopow z Zydow-

12skiey Grobli do [?] Stwa Białocerkiewskiego

13należącey, podczas Buntow między Hay-

14damakami znayduiących się, y Wieś Wil-

15nianki [?] do Stwa Taraszczańskiego należą-

16cą rabuiących, o ktorą pretensyą pier-

17wey Urz. Manifestans do Wiel. [...]skiego [?]

18Ekonoma Białocerk. y Zielonki [?] Pisarza

19Prowentowego Wielokrotnie zanosił Re-

20kwizycyą, szukaiąc łatwości w pozyskaniu

21krzywdy uczynioney, w czym Skutku

22nie otrzymawszy z niczym odiechał, Jchmć

23obżał. nie maiąc żadney przyczyny ani

24pretensyi przed Aktami Grodzkiemi Ki-

25jowskiemi z uszczerbkiem Honoru Ninieysze-

26go Zuchwalcą [?] opisali niewinnie y Arestowa-

27wać Wszystkich [?], A zatym Tenże Żałuiący

28się o niewinną Winę, Jako też o niesłu-

29szne Arestowanie pko Wyż wyra-

30żonym Obżał. iterata Manifesta[tione] [?] [...]

31[...] [...] [...] [?]

32[reklamant:] Maa [...] [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Manifestant: Maciej [?] KRZYMOWSKI (imię w rkp. o kształcie „Matey/Maciey”). Obżałowani: Jerzy Wandalin MNISZECH, „Genera[ł]… Wielkopolski [?]” (tytuł na przełomie kart niepewny), starosta białocerkiewski (tak w tekście), oraz Jakub SZASZKIEWICZ [?], który w jego imieniu zaniósł 17 XI 1769 manifest w aktach grodzkich kijowskich w Żytomierzu przeciw Krzymowskiemu. Sens (odczyt częściowy): Hipolit JURZEWICZ [?] uzyskał ordynans egzekucyjny przeciw chłopom z Żydowskiej Grobli (starostwo białocerkiewskie), którzy w czasie buntu (koliszczyzna 1768) przebywali wśród hajdamaków i rabowali wieś Wilnianki [?] należącą do starostwa taraszczańskiego; Krzymowski wcześniej wielokrotnie upominał się o zadośćuczynienie u ekonoma białocerkiewskiego [...]skiego i pisarza prowentowego Zielonki [?], bez skutku; tymczasem obżałowani opisali go w Żytomierzu jako „zuchwalca” i domagali się aresztowania. Dół k. 336 i k. 336v wyblakły (#PARTIAL). „Żydowska Grobla” (ukr. Żydowska Hrebla) – wieś w starostwie białocerkiewskim. Łacina: „iterata manifestatione” – ponowioną manifestacją; „ordynans” – rozkaz (wojskowy), tu nakaz egzekucji.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26III 1770 Maciej [?] Krzymowski, dowiedziawszy się o manifeście zaniesionym przeciw niemu 17 XI 1769 w grodzie kijowskim w Żytomierzu przez Jakuba Szaszkiewicza [?] w imieniu Jerzego Wandalina Mniszcha, starosty białocerkiewskiego, zaprotestował przeciw obu: chodziło o chłopów z Żydowskiej Grobli (starostwo białocerkiewskie), którzy podczas buntu przystali do hajdamaków i rabowali wieś Wilnianki [?] starostwa taraszczańskiego; Hipolit Jurzewicz [?] uzyskał przeciw nim ordynans egzekucyjny, a Krzymowski bezskutecznie dochodził krzywdy u ekonoma białocerkiewskiego i pisarza prowentowego. Obżałowani bez przyczyny opisali go jako zuchwalca i domagali się aresztu – przeciw temu niewinnemu obwinieniu i aresztowi ponawia manifestację.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 337 (skan 0339, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Marca Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod-

4zkiemi Winnic. y przedemną Woyciechem

5Jagiełłowiczem Namiesnikiem pro tunc

6Burgrabstwa Grodzkim Winn. Stawi-

7wszy się Osobiście Wiel. Jmć Pani Zuzanna

8Oranowska Skarbnikowa Mozyrska, niegdy

9Wiel. Felicyanny z Kalinowskich Bohda-

10szewskiey Łowczyny Mscisławs. Cioteczna

11Rodzona Siostra, a Sukcessorow oney zmar-

12łey [?] z W. Wacławem Bohdaszewskim Łowczym

13Mscisł. spłodzonych Ciotka, postrzegaiąc całości dobrey

14[...] [?] Urz. Bohdaszewskich Łowczyców y Łow-

15czanek Mscisł. Siestrzeńcow y Siestrzenicy Swoiey, w Urzędzie [?]

16[...] [...] [...] [?] z [...] Manifestuie się niżey opisa-

17nym Sposobem, y że Lubo Wiel. Maciey Bor[...]ki [?] Dobrzyń-

18ski [?] y Kazimierz Lenkiewicz [?] Mscisł. Cześnikowie, z

19[...] [?] Wiel. Bohdaszewskich [Łowczych] Mscisł. Wiel.

20Posagu [?] po Wiel. Bohdaszewskich Łowczych [?]

21Manifestantki Siestrzeńcach Jntercyzy [?] Szlubney

22po Dwanaście Tysięcy Zł. Poll. inkluduiąc w to Dwa

23Tysiące wyprawy, maią Sobie wyznaczonego, Ten iednak

24Posag Starszyzna [?] Wiel. Łowczyców y Łowczanek Mscisł.

25nad proporcyą Substancyi, ile w przez Generalnym [?]

26Działem nieoznaczoney y nieoswobodzoney [?] nale-

27życie [?] niegdy windykaiąc Wiel. Wacław Bohdaszewski

28Łowczy Mscisł. Osobno [?] [...] Tysięcy Zł. Poll. Swoyste [?]

29[...] [...] wydzielił [?] Jest naznaczony, tedy Wiel.

30Manifestantka [?] Zabiegaiąc Zaszkodzeniu [?] w [...]

31[reklamant:] w Prawie Natur.

k. 337v (skan 0340, strona lewa)

1w Prawie Natury Siestrzeńcow y Siestrzenicy Swoiey

2[...] [?] między Urz. Kajetana Bohdaszewskiego Łowcz. Mscisł.

3Siestrzeńca Swego Naystarszego do [?] Działu generalnego [?]

4po Constitucyiom [?] [...] y [...] [?] Substancyi

5Wiel. Kazimierzowi Lenkiewiczowi [?] [...] y Macieyowi

6Bor[...]kiemu [?] Dobrzyń. Cześ. wypłacać Posagu, iak po

7[...] Tysięcy Zł. Poll. Płacić [?], gdy Wiel. Jmć Pan

8Kazimierz Lenkiewicz Cześnik Mscisł. Siedmią [?]

9Tysiącami wyposażony przez [...] Pamięci Wiel.

10Wacława y Felicyanny z Kalinowskich Bohdaszewskich

11Łowczych Mscisł. ustanowioney Jntercyzy Szlubney, Wiel.

12Jmć Pan Maciey Bor[...]ki [?] Cześ. Dobrz. rowniez Siedmią [?] Ty-

13siącami złotych z [...] wyprawy wyżey Dwa Tysiące wartuiącey [?]

14wziąwszy kontentować się powinien, a Zatym Wiel. Kajetan

15Bohdaszewski Łowcz. Mscisł. z Zapłatą [?] wyż [?] pewnym [?]

16[...] miał się [?] ważyć [?] wypłacać [?] Siedemnaście [?] [...] Swe-

17mu Młodszemu z części Swoiey zostawuiąc pieniądze,

18w czym Wiel. Manifestantka uczyniwszy Ostrzeżenie

19powtornie [...] [?] Suis [?] [...] y Manifestuie się. Zu-

20zanna z Kulikowskich [?] Oranowska S. K. M.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Bardzo trudny, zawiły tekst (ręka pospieszna; dół k. 337 wyblakły) – odczyt częściowy (#PARTIAL), wiele miejsc niepewnych; sens prawny zrekonstruowany tylko w ogólnych zarysach. Manifestantka: Zuzanna z Kulikowskich [?] ORANOWSKA, skarbnikowa mozyrska (podpis „S. K. M.” = Skarbnikowa Mozyrska), cioteczna siostra zmarłej Felicjanny z Kalinowskich BOHDASZEWSKIEJ, łowczyny mścisławskiej, i ciotka jej dzieci z Wacławem BOHDASZEWSKIM, łowczym mścisławskim. Z dzieci wymieniony najstarszy syn Kajetan Bohdaszewski („Łowczyc”), oraz zięciowie: Maciej Bor[…]ki [?], cześnik dobrzyński, i Kazimierz LENKIEWICZ [?], cześnik mścisławski, którym intercyzami ślubnymi wyznaczono posagi (po 12 000 zł, wliczając 2000 zł wyprawy [?]; w innym miejscu wzmianka o 7000 zł [?]). Manifestantka zastrzega, by najstarszy syn nie wypłacał posagów ponad proporcję substancji przed działem generalnym majątku, z uszczerbkiem dla młodszych rodzeństwa. Łacina: „Intercyza ślubna” – umowa przedślubna (majątkowa); „in jure naturae” – z prawa natury (pokrewieństwa); „includując” – wliczając; „Suis [...]” – fragment formuły zastrzegającej prawa.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28III 1770 Zuzanna z Kulikowskich [?] Oranowska, skarbnikowa mozyrska, cioteczna siostra zmarłej Felicjanny z Kalinowskich Bohdaszewskiej, łowczyny mścisławskiej, działając jako ciotka i opiekunka z prawa natury jej dzieci z Wacławem Bohdaszewskim, łowczym mścisławskim, złożyła manifestację w sprawie podziału majątku po rodzicach: zięciowie – Maciej Bor[…]ki [?], cześnik dobrzyński, i Kazimierz Lenkiewicz [?], cześnik mścisławski – mieli intercyzami ślubnymi wyznaczone posagi, a najstarszy syn Kajetan Bohdaszewski nie powinien ich wypłacać ponad proporcję substancji przed działem generalnym, ze szkodą młodszego rodzeństwa. Odczyt aktu częściowy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 337v (skan 0340, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Marca Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzki-

4mi Winn. y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem

5Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodzkim

6Winn. Comparens Pltr. Urz. Jmć Pan Adam Po-

7pławski Jmieniem WW. Jmć Panow Bogdana Ostrow-

8skiego Chorążego y Szymona Bykowskiego Woyskich

9Bracł. Dobr Zarwanice Dziedzicow pko Urz. Szymo-

10nowi [?] Nagajewskiemu w Dobrach wsi Szeremetce [?]

11do Stwa Winn. należącey Mieszkaiącemu [...] Obo-

12[...] y protestuie się, Jż Urz. Nagajewski

13[...] [?] Sumptyce [?] [...] maiąc [...] [...]

14[...] [...] Zarwanieckich [?] [...] raz [?] [...] [...]

15[...] [...] [...]

k. 338 (skan 0340, strona prawa)

1przyieżdżał y Grona [?] Ludzi Zarwanieckich niemało popsuł,

2a potym gdy mało Siana zostało w Dąbrowie, uprosił

3W. Ostrowskiego Skarbnika nowogrodz. Dobrami Wiel.

4Ostrowskiego Zawiaduiącego, aby go na byt [?] pozycye [?] w Klu-

5czu Kuźminieckim [?] chował y pozwalał przy łatwości

6przyrzeczenia, Sam po Jnnych Mieyscach Zastaw [?]

7jeździł, a bydła Rogatego Sztuk Piętnaście na Fol-

8wark Zarwaniecki przypędził y aby Zazimowa-

9nie, ile to działo się Mense Novembris anni Elapsi

10Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Nono, za-

11pytle [?] y wygodę miało, intymował, y tak obłokowa-

12wszy [?] na mieyscu Dobrym bydło Sam Czasow Szcze-

13śliwszych [?] dla Siebie Chował y na dyspozycyą, o ktorą Sam

14usilnie prosił, nie poiechał [?], za ledwie bydło W nie-

15dziel Kilka odebrał, za Siano y Paszę krowkę Sta-

16łą [?] zostawił, Tandem odebrawszy już bydło, a wie-

17dząc o Sianach Poddanych Zarwanieckich Anno

18Praesenti Compto [?] na Dąbrowie niedaleko wsi Szeremet-

19ki stoiących bez żadnego Targu nawet bez Wiadomo-

20ści Gospodarzow y Poddanych Zarwanieckich Siano

21w Stogach Kopic [?] ze Trzydzieście zabrał, do wsi Sze-

22remetki zwiozł y Swoie złożył, ktorego Tegoż [?]

23Ludzie Zarwanieccy doszedłszy rekwirowali, u twierdz-

24[...]ności [?] Pamiętney Okazyą [?], Lecz Urz. Nagaw-

25ski ani Siana wrocił, ani go zapłacić niechciał

26y odgrozkami Ludzi zbył, ktorych w niesposobno-

27ści przezimowania Chudoby, ile Czasow Teraźnieyszey

28Karystyi [?], [...] Zarwaniecka w Spomagu [?]

29y za Siano przez Urz. Nagajewskiego zabrane po-

30płacić musiała, A że Krowka [?] zostawiona była na

31Folwarku Zarwanieckim, nie tylko zaś [?] Strzeżona [?] do-

32stateczna [?] nie iest nad grodę [?], Dopiero za trzydzie-

33ści [?] [...] Siana Kopiemy [?] wziąwszy z Dąbrowy nie-

34[...] na Całą [?] Zimę [?] [...] Jako [...] [...]

35[...] Ludziom Zarwanieckim [?] [...] [...]

36[reklamant:] [...] [?]

k. 338v (skan 0341, strona lewa)

1Komparens też Krowę Małą Siwą Lat Siedm ma-

2iącą Cielną zostawioną Mensis Novembris Anni

3Elapsi, a teraz Ocieloną już z Cielęciem przed Urzę-

4dem Ninieyszym prezentował, przeszacowane [?] Ta-

5xować prosił, a tak Urz. annuendo affectationi przy-

6dał Woźnego Wwa Bracł. Gnała Opatrz. Michała Rad-

7lińskiego, ktory w przytomności Szlachty Urz. Jchmć

8PP. Jana Witkowskiego y Jana Jamiłowskiego [?]

9Krowę pomienioną z Cielęciem za Zł. Osiemna-

10ście [?] Sprawiedliwie ile w czasy [?] teraźnieyszym

11skąpszym [?] otaxował, ktorey Taxy przed Urzędem

12Ninieyszym zeznał Rell. a tak Comparens Pre-

13zentowaną y otaxowaną do Siebie odebrał, Urząd

14y Kancellaryą kwitował, Prosząc Tak Comparens

15Protestacyą y Woźny Taxy Rell. Actis Connota-

16ri Co y otrzymali [?]. Adam Popławski. Woźny

17nieumieiący Pisać Krzyż S. Kładzie Michał

18Radliński.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Dół k. 337v i k. 338 wyblakły (#PARTIAL); kilka wierszy nieodczytanych. Mocodawcy: Bogdan OSTROWSKI, chorąży [bracławski] (tytuł marginalny „Ch. B.”), i Szymon BYKOWSKI [?], „Woyskich Bracł.” (odczyt tytułu niepewny), dziedzice dóbr ZARWANICA; dobrami zawiadywał „W. Ostrowski, skarbnik nowogrodzki”. Obżałowany: Szymon [?] NAGAJEWSKI, mieszkający w Szeremetce [?] (starostwo winnickie). Sens: w listopadzie 1769 Nagajewski uprosił zarządcę, by w Zarwanicy mogło przezimować 15 sztuk jego bydła rogatego; zostawił w zamian za siano i paszę jedną krowę; następnie (1770) zabrał ok. 30 kop [?] siana poddanym zarwanieckim ze stogów na Dąbrowie koło Szeremetki i nie chciał go zwrócić ani zapłacić, grożąc ludziom; zarząd musiał poddanym za siano zapłacić. Krowa (siwa, 7-letnia, oddana cielna, teraz z cielęciem) – otaksowana przez woźnego na 18 zł [?] i odebrana przez komparenta. „Chudoba” – bydło, inwentarz; „Karystyja” (caristia) – drożyzna, nieurodzaj. Łacina: „Mense Novembris anni elapsi millesimo septingentesimo sexagesimo nono” – w listopadzie roku ubiegłego 1769; „anno praesenti” – w roku bieżącym; „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania; „Actis connotari” – zapisać do akt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28III 1770 Adam Popławski w imieniu Bogdana Ostrowskiego, chorążego [bracławskiego], i Szymona Bykowskiego [?], dziedziców Zarwanicy, protestował przeciw Szymonowi [?] Nagajewskiemu z Szeremetki [?]: w listopadzie 1769 Nagajewski uzyskał zgodę na przezimowanie 15 sztuk bydła w folwarku zarwanieckim, zostawiając w zamian krowę, a potem samowolnie zabrał poddanym zarwanieckim ok. 30 kop [?] siana ze stogów na Dąbrowie, nie zwrócił go ani nie zapłacił i odprawił poddanych z pogróżkami, wskutek czego zarząd dóbr musiał im za siano zapłacić. Pozostawioną krowę z cielęciem woźny Michał Radliński w obecności szlachty (Jan Witkowski, Jan Jamiłowski [?]) otaksował na 18 zł [?]; komparent odebrał ją i pokwitował urząd.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 338v (skan 0341, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Marca Dwudziestego Osmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzki-

4mi Winn. y przedemną Woyciechem Jagiełłowi-

5czem Namiesnikiem pro tunc Burgrabstwa

6Grodzkim Winn. Stanowszy Osobiście Woźny

7Gnał Wwa Bracł. y Jmć Opatrzny Szy-

8mon Kozłowski Gnał Woźny Rella [...] [?]

9[...] zeznał, Jż On Roku Teraźnieyszego Ty-

10siąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Dwudzie-

11stego [?] Szostego [?] Marca [...] [...] [...] [?]

12[...] [...] [...] [...] [?]

13[...] [...] [...] w [...] [?]

14[...] [...] [...] [...]

k. 339 (skan 0341, strona prawa)

1prawnie wszystkim do wiadomości podał de eo quo-

2que [?] verborum tenore: Stanislaus Joannes in [...] [?]

3[...] [?] Capitaneus Leopol. Vobis Jllustribus Ma-

4gnificis Josepho in Brody, Ducatu Zbaraziensi [?] [...]

5Regni Thesaurario [?] [...] [?] Capitaneo, Petro in [...] [?] Josepho

6[...] [?] Fratribus inter se Germanis, tum Jllu-

7stri Mco Palatinidae Posnaniae Potockim de causa

8infra Scripta Bonisq[ue] Vestris Generaliter omnibus,

9Regia ac Nostra, qua hac in parte fungimur, Capitanea-

10li potestate Mandamus, ut Coram Nobis seu Officio

11nostro Castrensi Capitaneali Leopoliensi tunc dum et

12quando Causa praesens ex Regestro Competen-

13ti vocata et exclamata in Cadentia proxime Celebran-

14dum [?] ad Judicandum inciderit, Personaliter Legitime

15peremptorieq[ue] compareatis, Ad Jnstantiam Jnstiga-

16toris Judicii Nostri ejusq[ue] Delatoris Magnifici Tho-

17mae Malinowski Thesaurarii Latyczov. Cohortis Lo-

18[...] [?] Mcii [?] [...]chowski [?] Vexilliferi Vinn. [?] Vexil-

19liferi [?] Bonorum Villarum Berłowka [?], Woytowka [?],

20Krasnosiołka, Rakowka [?], Chmarowka, et Man-

21kowka in Palatinatu Bracl. Situatorum Obliga-

22tori Possessoris, Magnifici Jgnatii Malinowski

23Venatoris [?] [...] Fratrum inter se Germanorum,

24Tum Gnosi Nicolai Jastrzębski Actorum, qui

25in herendo [?] Legibus Regni, tum Protestationi Coram

26Actis Castren. Vinn. factae, et quidem Magni-

27ficus [?] Malinowski Thesaurarius Latyczov. ex Vin-

28[...] [?] [...]rii [?] Plenipotentiori [?], Citat Vos et quidem Magnificum Josephum

29Potocki Jncisorem Regni, rationi [?] Vos [...] [...] ad Cures [?]

30[...] [?] Bonorum praefatorum Berłowka [?], Woy-

31towka [?], Krasnosiołka, Rakowka, Chmarowka, Man-

32kowka, Possessionem Contractu Obligatorio Die

33Quarta [?] Decima [?] Januarii Anno ad praesens Currenti

34[Millesimo] Septingentesimo Septuagesimo per Jllu-

35strem Mcum Petrum Potocki Palatinidem

36Posnaniae praefat. Bonorum [?] [...] [...] [...]

k. 339v (skan 0342, strona lewa)

1Oneribus Bona [?] Zalożone [?] Eidem Actori dimissorum, non

2admissionis, uno [?] Gsi Nicolai Jastrzębski ad Ca-

3pessendam Eorundem Bonorum Dispositionem Or-

4dinatisum [?] Laborissorum [?] Jwan [?] Pasprak [?] et Pawło

5Malutko [?] Eidem Gso Jastrzembski in Assistentiam

6Adhibitorum, per Gsum Laurentium Strzelecki [?]

7Bonorum Berszada Gubernatorem, Concussionis [?] Pa-

8nis [?] Legibus Regni descriptis Mulctari, Eorundemq[ue]

9Bonorum Obligatoriam Possessionem Juri Legi-

10timo Subjectis [?] Magno [?] Actori restitui, aut Contem-

11[...] [...] [...] [...] [?]

12nonaginta Octo Millium [?] [...] Solvi, Statuitionem Gsi

13Laurentii Strzelecki Florenor. Poll. una cum provi-

14sione expedivi [?], Statuitionem Gsi Laurenti Strzelecki

15et Aliorum inculpatorum qui ad praesenti Acti-

16tione Arestentur [?] praesumendis de illis plenius

17injungi caeteraq[ue] pro Causa istius exigentia

18peragi. Citamini igitur et Adcitamini Peculiar[i]

19[...] [?] Terminum attentaturi et ad praemissa

20Judicialiter Responsuri, Datt. Leopoli Die Vi-

21gesima Martii Millesimo Septingentesimo

22Septuagesimo Anno. Deq[ue] eo [?] [...] [?] Ejusdem [?]

23Mtis Rella. Mtis Jgnatius [?] Litt. [?] Credenc. [?]

24posuit Szymon Kozłowski. [krzyżyk]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Dół k. 338v bardzo wyblakły (data i miejsce doręczenia pozwu nieodczytane – #PARTIAL); tekst łaciński pozwu zepsuty i pisany pospiesznie, wiele odczytów niepewnych. Pozew wystawił gród lwowski (sąd starościński) – „Stanislaus Joannes in [...] ... Capitaneus Leopoliensis” (imiona odczytane, nazwiska starosty nie odczytano). Pozwani: Józef POTOCKI „in Brody” (krajczy kor. – „Incisor Regni”, por. akt 554, gdzie gubernator berszadzki BRZESKI [?] jest sługą Józefa Potockiego, krajczego kor.) i jego brat Piotr Potocki, wojewodzic poznański (zastawca dóbr berszadzkich, por. akt 554). Powodowie (aktorowie): instygator sądu oraz delatorzy – Tomasz MALINOWSKI, skarbnik latyczowski, chorąży [?], obligatoryjny (zastawny) posesor wsi Berłówka [?], Wojtówka [?], Krasnosiółka, Rakówka [?], Chmarówka i Mańkówka w woj. bracławskim, jego brat Ignacy Malinowski (łowczy [?]) i Mikołaj JASTRZĘBSKI (por. akt 554). Przedmiot: niedopuszczenie aktorów do posesji tych dóbr na mocy kontraktu zastawnego z 14 [?] I 1770 zawartego z Piotrem Potockim, przeszkody w objęciu dyspozycji dóbr przez Jastrzębskiego (z asystą Iwana Paspraka [?] i Pawła Małutki [?]) ze strony Wawrzyńca STRZELECKIEGO [?], „gubernatora dóbr Berszada”, żądanie restytucji posesji lub zapłaty 98 000 [?] zł i stawienia Strzeleckiego. Tu gubernator berszadzki nazwany Strzeleckim [?], w akcie 554 – Brzeskim [?]; rozbieżność do weryfikacji. Termin: na najbliższej kadencji sądu grodzkiego lwowskiego. Łacina (najważniejsze formuły): „Regia ac Nostra, qua hac in parte fungimur, Capitaneali potestate mandamus, ut coram Nobis seu Officio nostro Castrensi Capitaneali Leopoliensi ... personaliter legitime peremptorieque compareatis” – władzą królewską i naszą starościńską, którą w tej mierze sprawujemy, nakazujemy, abyście przed Nami lub urzędem naszym grodzkim lwowskim … osobiście, prawnie i zawicie stanęli; „ad instantiam instigatoris judicii nostri ejusque delatoris” – na wniosek instygatora naszego sądu i jego delatora; „citamini igitur et adcitamini peculiari termino attentaturi et ad praemissa judicialiter responsuri” – pozywa się was zatem na osobny termin, abyście go dopilnowali i na powyższe sądownie odpowiedzieli; „datum Leopoli die vigesima Martii 1770” – dan we Lwowie 20 III 1770; „Incisor Regni” – krajczy koronny.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

28III 1770 woźny generał woj. bracławskiego Szymon Kozłowski zeznał przed urzędem grodzkim winnickim o doręczeniu (data i miejsce w wyblakłej części nieodczytane) pozwu grodu lwowskiego z 20 III 1770, wydanego na wniosek instygatora i delatorów – Tomasza Malinowskiego, skarbnika latyczowskiego, zastawnego posesora wsi Berłówka [?], Wojtówka [?], Krasnosiółka, Rakówka [?], Chmarówka i Mańkówka (woj. bracławskie), jego brata Ignacego oraz Mikołaja Jastrzębskiego – przeciwko braciom Józefowi Potockiemu, krajczemu koronnemu, i Piotrowi Potockiemu, wojewodzicowi poznańskiemu: za niedopuszczenie Malinowskich do posesji dóbr nabytej kontraktem zastawnym z Piotrem Potockim z 14 [?] I 1770 i za przeszkody czynione przez gubernatora berszadzkiego Wawrzyńca Strzeleckiego [?]; żądano kar, restytucji posesji lub zapłaty ok. 98 000 [?] zł oraz stawienia gubernatora. Pozwani wezwani do grodu lwowskiego na najbliższą kadencję.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 339v (skan 0342, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Marca Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grod. Winn. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namiesnikiem

5Burgrab. Grod. Winn. Stanowszy oczewisto Woźny

6Generał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Michał

7Radlinski w moiey Autentyczney Relacyi Swoiey dobro-

8wolnie zeznał, Jż On Roku Tysiąc Siedmset Siedm-

9dziesiątego Marca Dnia Dwudziestego Dziewią-

10tego na Affektacyą y prawną Rekwizycyą Wiel. Jmć Pa-

11na Mikołaja Lubierackiego [?] Skarbnika Nowogrod.

12maiąc przy Sobie Strony Szlachty Ludzi wiary-

13godnych Urz. Aleksandra Ostrowskiego y Stani[sła]-

14[wa] [...]owskiego [?] do Tego Aktu prawnie użytych, by[ł]

15[...] [?] [w] [...] Suprunowskiego [?]

16[...] [...] [...] [?]

k. 340 (skan 0342, strona prawa)

1należące, gdzie będąc, wszystkie Rzeczy y nie do-

2bory [?] wzięte Jakuba Zarczyńskiego Arendarza Dobr

3Klucza Suprunowskiego Arendownego Possessora

4na Dobrach Żyżkie [?] extenduiące się u Wiel. Tar-

5szeńskiego [?] Kommissarza Dobr Żyżkie [?] w Gra-

6nach [?] Dworskich [?] aresztował, ktory Areszt pe-

7wnemu [?] To Kommissarz JO. Mniszka

8Chorążego Nadworn. Jerzy [?] Zana [?] Swego dobrowol-

9nie przyjąwszy, pomienione nie do bory [?]

10do Rozprawy prawney do tego Tylko [?] Deklarował

11Sybmitować [?] się, w czym Skutku [?] Szlachtą So-

12bie przytomną pomienioną Woźny Ewrad [?]

13oświadczył przedemną Urzędem Prawo-

14dziwego Aresztu uczynił y zeznał Relacyą.

15Deque eo Ejus Mtis Rell. Mtis qui Scri-

16bere nesciens Signum Crucis posuit. [krzyżyk]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Dół k. 339v wyblakły (#PARTIAL). Rekwirent: Mikołaj LUBERACKI, skarbnik nowogrodzki (potwierdzone w akcie 571 – podpis „Mikołay Luberacki”); w tytule marginalnym dopisek „Mańkowskiego [?]” niejasny. Kontekst: klucz SUPRUNOWSKI należący do Adama MNISZCHA, chorążego nadwornego koronnego (por. akty 145–147, 155, 159, 552: komisarz Aleksy TARSZEŃSKI z Bożenina, arendarz klucza Jakub ZARCZYŃSKI, cześnik sieradzki). Woźny zaaresztował rzeczy (i bydło [?]) Jakuba Zarczyńskiego, arendarza klucza suprunowskiego, znajdujące się w dobrach „Żyżkie [?]” (nazwa niepewna; może Sosenki – por. akt 552) u komisarza Tarszeńskiego; komisarz przyjął areszt i zadeklarował poddanie się rozprawie prawnej. Słowo „nie do bory [?]” (dwa razy) – może „niedobory” lub „niedopłaty” (zaległości arendarza). Szlachta przy akcie: Aleksander OSTROWSKI i Stanisław […]owski [?]. Łacina: „Deque eo ejus Magnifici relatio … qui scribere nesciens signum crucis posuit” – i o tym relacja jego … który nie umiejąc pisać położył znak krzyża.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29III 1770 woźny generał woj. bracławskiego Michał Radliński zeznał, że tego dnia na rekwizycję Mikołaja Luberackiego, skarbnika nowogrodzkiego, w obecności szlachty Aleksandra Ostrowskiego i Stanisława […]owskiego [?] zaaresztował w dobrach Żyżkie [?] należących do klucza suprunowskiego (Adama Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego) rzeczy Jakuba Zarczyńskiego, arendarza klucza suprunowskiego, znajdujące się u komisarza dóbr Tarszeńskiego; komisarz przyjął areszt i oświadczył gotowość poddania sprawy rozstrzygnięciu prawnemu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 340 (skan 0342, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Marca Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod.

4Winn. y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem

5pro tunc Namiesnikiem Burgrabstwa Grod.

6Winn. Comparens Pltr. Urz. Jmć Pan Antoni Klement

7nomine et ex Speciali Commisso JW. Konstantego

8Ludwika [?] Platera Wdy Mscisł. quam [?] Solennissime

9nayprzod [?] JO. Xięciu Jmci [?] Hieronimowi [?] Łobartowiczowi [?]

10Sanguszkowi, Teraz [?] Czerkask. [?] Dobr Klucza Jlinieckiego

11Dziedzicowi, tudzież Gsso [?] Stanisławowi [?] Samuelsonowi [?] Ekono-

12mowi Dobr pomienionych [?] [...] [?] Gromadzie Chrostowskiey [?] [nie] [?] [...]

13y Gromadzie Zametskiey [?] quaerit et protestatur w takowey

14niżey wyrażoney Sprawie, Iż Obżałowani Jako [?]

15Sąsiedzką Zgodę [?] Dobr Kluczom [?] Kalnickiemu nie kontentuiąc

16się [?], Lasy Kalnickie w Dobrach JW. Kom-

17[par]enta Nayprzod [?] ad Lasu [?] Kalnickich Dziedzicznych podciętemi Lu-

18dźmi [?] Zaczęli [?] wycinać, Lecz teraz in Recenti na wszystkie ucinanie

19Dobr Klucza Kalnickiego, części Lasow [?] ad Siebie [?] Zby-

20rają [?], czyli Wyrąbadź [?] Spadszy [?] Ludzi [?] Jliniec-

21kich [?] Osiemnaście [?] [...] z Siekierami na tych-

22że [?] [...] Sztuk [?] Dębina Drzewa Rudzkiego [?] Powa-

23li [?] [...]

24dziewięć [?] Sztuk z Dębina [?] Drzewa nad Doprowadzaniem [?] [...]

25naziemnym Dąbrowka między Lasi [?] [...] [...]

26mi Ludzi Kalnickich [?] Drzewo [?] Kiwenczowali [?]

27[reklamant:] y Pustosz[y]ć

k. 340v (skan 0343, strona lewa)

1y pustoszyć dopuścili się, Co widząc dalszy Comparens

2Tak [?] nie [?] Znośny dla Dobr JW. Platera Pryncypała

3Swego Szkodę [?] Doznał [?], Contra Eundem [?] Statum

4Jnculpatum Manifestat [?] vice et in Persona

5Eorum Omnium Sumtuum [?] Wszego [?]. Jnsto [?] Woź.

6Bracł. y Jnnych Opatrzny Wawrzyniec Jarzyński [?]

7[...] Stawił [?] Osobiście w moc Autentyczney Relacyi

8Swoiey dobrowolnie zeznał, Iż On Roku Tysiąc

9Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Siedmnaste-

10go Marca ad Affectationem Juridicamq[ue] Requi-

11sitionem Supra [?] Konstantego [?] Platera [?] Wo-

12iewody [?] Mscisł. [?] Maiąc przy Sobie Strony

13Szlachty [?] Comparis [?] Strzyżewskiego [?] Testimony [?] Gra-

14tia Sibi [?] adhibitos Urz. JchmćPanow Jana Dubińskie-

15go [?] Dzięciołego [?] [...] Adamowskiego [?] z ktoremi Zięciami [?] y

16we [?] Lasy Klucza Kalnickiego, Jeżeli Comparens

17[...] [?] Dziedziczne [?], na Ktorych [?] Złeżący Dęb[y] [?]

18Drzewa Sztuk [?] od Ludzi Jlinieckich Ściętego [?]

19widział y oglądał, co wszystko z Szlachtą Sobie [?]

20przytomną oświadczywszy Swoie, w Dzień [?] [...] Juz

21Sił [?] [...] odiechał, y Ztąd [?] ad Acta Praesentia Cas-

22tren. Vinn. przybywszy przedemną Urzędem

23oświadczył Swą [?] Wizyą [?] Swoią, uczynił y zeznał

24Relacyą, y prosił Tak Comparens Protestacyą Swoią

25Tak [?] Jeko [?] y Woźnego Wizyi Relacyą do Akt

26przyiąć, Co y otrzymał. Antoni Klement.

27Woźny nieumieiący pisać Znak Krzyża Swiętego

28kładzie Wawrzyniec Jarzyński [?]. [krzyżyk]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Dalszy ciąg sporu Plater (klucz kalnicki) c/a ks. Sanguszko (klucz iliniecki) – por. akt 538 (komparent tam podpisany „Antoni Klement [?]”, woźny „Wawrzyniec Jancyński [?]”; tu nazwisko woźnego odczytane jako Jarzyński [?] – jedna z form jest błędna). Pismo bardzo pospieszne, wiele odczytów hipotetycznych (#PARTIAL), zwłaszcza nazwiska oficjalistów ilinieckich (Hieronim [?] Łobartowicz [?] – zapewne nie imię księcia, lecz odrębny dyspozytor; Stanisław [?] Samuelson [?], ekonom) i nazwy gromad (Chrostowska [?], Zametska [?]). Imiona Platera (Konstanty Ludwik [?]) – wg aktu 538. Sens: ludzie z klucza ilinieckiego (ok. 18 [?] z siekierami) wyrąbali w lasach kalnickich kilkadziesiąt [?] dębów; woźny 17 III 1770 z szlachtą (Jan Dubiński [?], […] Adamowski [?]) obejrzał ścięte drzewa. „Drzewo rudzkie [?]” – może drewno na rudnię (hutę). Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „quaerit et protestatur” – skarży się i protestuje; „in recenti” – świeżo, niedawno; „ad affectationem juridicamque requisitionem” – na żądanie i prawną rekwizycję; „testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla świadectwa; „ad acta praesentia castrensia Vinnicensia” – do niniejszych akt grodzkich winnickich.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29III 1770 Antoni Klement w imieniu Konstantego Ludwika [?] Platera, wojewody [?] mścisławskiego, dziedzica klucza kalnickiego, protestował przeciw ks. Sanguszce, dziedzicowi klucza ilinieckiego, jego oficjalistom (Hieronim [?] Łobartowicz [?], ekonom Stanisław [?] Samuelson [?]) i gromadom ilinieckim, że nie poprzestając na sąsiedzkiej zgodzie, ich ludzie z siekierami wycinają i pustoszą lasy kalnickie, ścinając liczne dęby. Woźny Wawrzyniec Jarzyński [?] zeznał, że 17 III 1770 z szlachtą obejrzał w lasach klucza kalnickiego leżące dęby ścięte przez ludzi ilinieckich.

Transkrypcja

k. 340v (skan 0343, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Marca Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Na-

5miesnikiem pro tunc Burgrabstwa Grodzkim

6Winn. Personaliter veniens Magnificus Joannes

7Adamus binominis Kalinowski Vexillator Hali-

8cien. [?] Cohortis Loricatae Jllustris Mci Pradci [?] Dzie-

9duszycki [?] Pincernae Regni, Trembovlensis [?] atq[ue] Capita-

10nei [?] Vexillifer, olim Magnificorum Alexandri et

11Helisabethae Salomeae binominis de Przemyskie [?]

12Kalinowskich Dapiferorum [?] Haliciensium Conjugum

k. 341 (skan 0343, strona prawa)

1Filius, olim autem Mci Josephi Przemyski Capitanei

2Hodziacensis [?] Sororius [?] Germanus, Solenniter Eidem

3Coram Officio et Actis in haerendo [?] Anteriori Mani-

4festationi Sed [?] Coram Actis Authenticis Regni

5factae, questus et Manifestus est in eo, quod Summa

6Quinquaginta Millium Florenorum Polonica-

7lium et majori Summa Dotali, tam per Su-

8pra Exoratos [?] olim Magnificos Parentes, quam

9Judicii Tribunalitii Regni Lublinien[sis] Decretis [?]

10a Supra fato olim Magnifico Josepho Prze-

11myski Capitaneo Hodziacensi [?], Sui Magnifici

12Manifestantis Avunculo est recuperata, per

13vero Magnificum Josephum Wolański Da-

14piferum Livoniae Vice Capitaneum Castren-

15sem Horodlensem [?], Sui Magnifici Mani-

16festantis Magnificae Consortis Suae Fra-

17trem Germanum, Sororum [?] vero Suum,

18Vigore Specialis Plenipotentiae Coram

19Actis Authenticis Regni factae, circa Offi-

20ciosam [?] Quietationem Coram Actis Castren-

21sibus Leopoliensibus recognitam est Levata, De-

22inde per eundem Magnificum Wolański Da-

23piferum Livoniae in Bona Villae Kozłanowka [?]

24in Palatinatu Bracl., Districtu vero Vinn.

25Consistentia, Jllustrium Magnificorum Platerow

26Palatinorum Mscislaviensium Conjugum He-

27reditaria, Contractu obligatorio [?] [...] Personam

28Ejusdem Toties Dicti Magnifici Wolański

29Dapiferi Livoniae Serviente est importata,

30ac deinde Coram Actis Tribunalitiis Regni Leo-

31poliensibus Feria Sexta in Vigilia Festi

32Sanctorum Petri et Pauli Apostolorum

33Anno Dni Millesimo Septingentesimo

34[...]gesimo Quinto [?] per Saepe Dictum Ma-

35gnificum Wolański de Eodem Jure Obligato-

36rio Super Bona Villa Kozłanowka [?] Summa

37[reklamant:] Supra

k. 341v (skan 0344, strona lewa)

1exorata Quinquaginta Millium Florenorum Po-

2lonicalium Oneratis [?], uti Sui Magnifici Mani-

3festantis propria, Dotalitia [?] de Domo Przemy-

4sciana [?] profectitia, Sibi Magnifico Manifestan-

5ti est Edita [?], praecavendo itaq[ue] totalitati [?] Sub-

6stantiae Kalinovianae et respective Przeme-

7scianae [?] Maternae Jure Divino et naturali

8Successione in Se Magnificum Manifestan-

9tem Devolutae, ne eidem in post aliqua Pr[a]e-

10scriptio [?] quaestio [?], hanc Diligentem [?] inferat prae-

11scriptionem [?]. J. A. Kalinowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Manifest w całości po łacinie, ręka staranna, ale z licznymi skrótami i niepewnymi formami (#PARTIAL tylko co do kilku wyrazów; rok z oblaty w trybunale lwowskim nieczytelny – „…gesimo Quinto [?]”, może 1765). Manifestant: Jan Adam KALINOWSKI, chorąży [?] (w tytule marginalnym „Ch. H. [?]” – chorąży halicki [?]) i „Vexillifer” (chorąży) chorągwi pancernej [Dzieduszyckiego [?], cześnika koronnego, starosty trembowelskiego [?]] – odczyt urzędu niepewny; syn Aleksandra i Elżbiety Salomei z Przemyskich [?] KALINOWSKICH, stolników [?] halickich; siostrzeniec (avunculus – wuj ze strony matki) Józefa PRZEMYSKIEGO, starosty „Hodziacensis [?]”. Pośrednik: Józef WOLAŃSKI, stolnik inflancki, wicestarosta grodzki horodelski [?], brat rodzony żony manifestanta. Wywód: suma posagowa 50 000 zł matki (z domu Przemyskich), odzyskana od wuja dekretami Trybunału Koronnego lubelskiego, podjęta przez Wolańskiego na mocy plenipotencji (kwit przyznany w grodzie lwowskim) i ulokowana prawem zastawnym na wsi KOZŁANÓWKA [?] (woj. bracławskie, pow. winnicki), dziedzicznej Platerów, wojewodów mścisławskich; następnie Wolański przelał (cedował) to prawo na manifestanta w trybunale lwowskim; manifestant zastrzega, by nie biegła przeciw niemu preskrypcja (przedawnienie). Tłumaczenie głównych formuł: „personaliter veniens Magnificus …” – stawiwszy się osobiście wielmożny …; „solenniter … questus et manifestus est in eo, quod …” – uroczyście skarżył się i manifestował w tym, że …; „vigore specialis plenipotentiae” – na mocy specjalnej plenipotencji; „levata” – podjęta (suma); „contractu obligatorio … importata” – wniesiona (zapisana) kontraktem zastawnym; „feria sexta in vigilia festi Sanctorum Petri et Pauli Apostolorum” – w piątek w wigilię świętych Piotra i Pawła (28 VI); „jure divino et naturali successione … devolutae” – przypadłej prawem boskim i naturalnym dziedziczeniem; „praecavendo totalitati substantiae” – zabezpieczając całość majątku; „ne … praescriptio” – aby nie biegło przedawnienie.

Streszczenie

29III 1770 Jan Adam Kalinowski, chorąży [halicki?], syn Aleksandra i Elżbiety Salomei z Przemyskich [?] Kalinowskich, stolników [?] halickich, złożył po łacinie manifestację „in diligentia sui” w sprawie sumy 50 000 zł posagu matki: suma została odzyskana od wuja, Józefa Przemyskiego, starosty [Hodziacensis?], dekretami Trybunału Koronnego, podjęta przez Józefa Wolańskiego, stolnika inflanckiego, brata żony manifestanta, i ulokowana kontraktem zastawnym na wsi Kozłanówka [?] w pow. winnickim (dobra Platerów, wojewodów mścisławskich), a następnie prawo to przekazano manifestantowi. Zastrzega, by nie biegło przeciw niemu przedawnienie praw do tej sumy, przypadłej mu w spadku po matce.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 341v (skan 0344, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Marca Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz-

4kiemi Winn. y przedemną Woyciechem

5Jagiełłowiczem Namiesnikiem pro tunc Bur-

6grabstwa Grodzkim Winn. Comparens Pltr.

7W. Jmć Pan Mikołay Luberacki Skarbnik

8Nowogrodzki Ostrzegaiąc Całości Substancyi

9Swoiey Jako nayusilniey [?] pko JW. Adamo-

10wi z Bożenia [?] Mniszchowi Chor. Nadworn. Koron.

11Dobr Klucza Suprunowskiego Zastawnemu

12Dożywotniemu [?] Possessorowi Panu, Wiel. Felicy-

13anowi [?] Zarczyńskiemu Cześn. Owruc. [?] Dobr tych-

14że Kommissarzowi, W. Jakubowi Zarczyńskiemu

15Cześn. Sieradzkiemu Wyż wspomnionych Dobr

16Czasu tego [?] Arendownemu Possessorowi Mani-

17festuie się oto, Jż Jchmć obżał. lubo doskonale

18o tym wiedzieli, że Ninieyszy Sukcessor [?] Summę

19Dziewięć Tysięcy Złotych do Skarbu JW. Ch.

20Nadworney [?] Koronn. do Rąk W. Tarszeńskiego

21Kommissarzowi [?]

k. 342 (skan 0344, strona prawa)

1Kommissarzowi w Lwowie Roku Tysiąc Siedmset Sześć-

2dziesiąt Osmego Dnia Czternastego Stycznia, y [?] Iako

3Co pomieniony Dokument Dany od W. Zarczyńskiego

4Tamże Zakładaiącego się [?] Swiadczy, w Złocie Wałaryn [?]

5Holenderskim, każdy Czerwony Zł. po Zł. Szesna-

6ście y Gr. Dwadzieścia Dwa y pułtora [?] rachuiąc, Ostate-

7cznie [?] zaliczył [?] połowy [?] Klucza Suprunowskiego

8do Dobr Tychże Jadąc, gdy dla wszystkich Tumul-

9tow y niepokoiu w tym kraju natenczas panuiącego

10powrocić się musiał, Owo [?] w pilności Swoiey w Grodzie

11Kamienieckim Feria Tertia post Dominicam Laetare [?] Ma-

12lem [?] w tymże Roku Tysiącznym Siedmsetnym Sześćdziesiątym

13Osmym uczynił Manifest, Jchmć Obwinieni gwoli [?] na

14uszczerbek Substancyi W. Kompta [?] Wyciągami

15Jedynemi nadrabiaiąc Summy pomienioney

16Dziewięciu Tysięcy Zł. Poll. to iest Cer. Zł. [?] Sześć-

17Trzydzieści [?] Szeście [?] y Monetą Zł. Dziesięć [?] [...] Kom-

18plementum [?] Summy Dziewięć Tysięcy Zł. dotycz[ą]-

19cych na Wielokrotne rekwizycye nieoddali, y [...]

20do Jedynemi Deklaracyami [?] uwodząc od Czasu do

21Czasu, Odciągaiąc [?] y Miejsca różnie dla wyszczeniosu [?]

22Ninieyszemu W. Kompłeto-ntowi [?] na pomnożenie [?] Wo-

23lnych [?] Expensy y Zawierzowania się [?] naznaczaiąc,

24Dla czego Ninieyszy Manifestans że Czyni Obwi-

25nionym [?], że Jako [?] Rzetelnie pomienioną Summę

26Dziewięć Tysięcy Zł. do Skarbu JW. Mniszcha Ch.

27Nadwor. Koronn. przez Ręce Wgo [?] Jmć Pana Tarszeń-

28skiego Kommissarza imperdował [?], Tak na potwierdzenie

29tego w każdym Czasie Jurament wypełni y opo-

30mnioney [?] Summy, iako do Skarbu wyż wyrażo-

31nego Sprawiedliwie importował, u JW. Woiewo-

32[dy] [?] y [...] Chor. Nadwor. Koronn. y u wszystkich nadmie-

33nionych Jchmć Obżał. upomnieć się obiecuie [?] oraz

34y powtornie z pilności Manifestuie się. Mikołay

35Luberacki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Manifestant: Mikołaj LUBERACKI, skarbnik nowogrodzki (S. N.) – por. akt 568 (areszt rzeczy Jakuba Zarczyńskiego w kluczu suprunowskim na jego rekwizycję). Obżałowani: Adam (z Bożenina [?]) MNISZECH, chorąży nadworny koronny, „zastawny dożywotni [?] posesor pan” klucza suprunowskiego (tak w rkp.; sens niejasny – może raczej dziedzic, a Luberacki zastawnym posesorem), Felicjan [?] ZARCZYŃSKI, cześnik owrucki [?], komisarz dóbr, i Jakub ZARCZYŃSKI, cześnik sieradzki, ówczesny arendowny posesor (por. akty 155, 159). Wywód (odczyt częściowy, ręka pospieszna): 14 I 1768 we Lwowie Luberacki wpłacił do skarbu Mniszcha przez ręce komisarza Tarszeńskiego 9000 zł (w złocie – dukatach holenderskich, licząc czerwony złoty po 16 zł 22½ gr [?]) na poczet połowy klucza suprunowskiego, lecz jadąc do dóbr musiał zawrócić z powodu tumultów (koliszczyzna 1768) i złożył manifest w grodzie kamienieckim (feria III po niedzieli Laetare [?] 1768); obżałowani, nadrabiając rachunki, nie zwracają mu sumy mimo wielu rekwizycji, zbywając deklaracjami i naznaczając różne miejsca, przez co narażają go na koszty; gotów jest przysięgą potwierdzić wpłatę i upominać się o nią. „Wałaryn [?]” – może zniekształcone „Walutą” lub nazwa monety. Łacina: „feria tertia post Dominicam Laetare” – we wtorek po niedzieli Laetare (IV niedziela Wielkiego Postu); „complementum” – dopełnienie (reszta) sumy.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29III 1770 Mikołaj Luberacki, skarbnik nowogrodzki, manifestował się przeciw Adamowi Mniszchowi, chorążemu nadwornemu koronnemu, Felicjanowi [?] Zarczyńskiemu, cześnikowi owruckiemu [?], komisarzowi dóbr, i Jakubowi Zarczyńskiemu, cześnikowi sieradzkiemu, arendarzowi klucza suprunowskiego: 14 I 1768 we Lwowie wpłacił do skarbu Mniszcha przez komisarza Tarszeńskiego 9000 zł w dukatach holenderskich na poczet (połowy) klucza suprunowskiego, ale wskutek tumultów 1768 r. nie mógł objąć dóbr i manifestował się w grodzie kamienieckim; obżałowani mimo licznych upomnień nie zwracają mu tej sumy, zwodząc go deklaracjami. Oświadczył gotowość potwierdzenia wpłaty przysięgą i ponowił manifest.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 342 (skan 0344, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Marca Dwudziestego Dziewiątego Dnia

3[reklamant:] Przed Urzędem

k. 342v (skan 0345, strona lewa)

1++ Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Gr. Winn. y prze-

2demną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namie-

3snikiem Burgrabstwa Gr. Winn. Stanowszy Ocze-

4wisto Woźny Generał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny

5Jacek Mazurkiewicz w moc prawdziwey Relacyi

6Swoiey dobrowolnie zeznał, Iż On Roku Teraźnie-

7yszego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Dwu-

8dziestego Szostego Marca na Affektacyą y prawną

9Rekwizycyą Wmć Pana Jozefa Ciołka Komorowskiego

10Pułkownika Woysk Koronnych Dobr Klucza Chrystowy [?]

11ante hac Arendownego Possessora, maiąc przy Sobie

12Stronę Szlachty Ludzi wiarygodnych Urz. Szymona

13Wiłeńskiego [?] y Woyciecha Herdera [?] do tego Aktu

14prawnie użytych, był w Dobrach Wsi Chrystowce [?], gdzie

15będąc, Pracowitych Pawła [?] Barcyka [?], Stepana Knyszczu-

16ka [?], Łucka Wowka [?], Panka Wowka, Biegłuna [?] Kiryłen-

17ka [?] w Dworku [?] Stracić [?], Juska [?] Wowka, Stefana Bawygra [?]

18Wowkowego [?], Danilenka [?] Rewca [?], a zatym do Wsi

19Chatajdowa [?], gdzie Fedka Weysta [?], Antona Gamzarenka [?],

20Fedka Tkacza z Synem, Kiryła Fundrnia [?] Kra-

21waryna [?] Syna Przytulskiey [?], Zacharka Pieczeńskiego [?],

22Wasyla Pieczeniego [?], Mielnikowego [?] Syna, Jakowa Szu-

23kuna [?] z Synem Zieniewicza [?], Ostapa Bednarza,

24Jwana Kanina [?] z Mikołą Synem, Mikołę Rewca [?],

25Michała Ryżka [?], Semka Rybaka, Skurka [?], Ma-

26twieja Sydorczka w Dąbrowce, Jaremę Syna Woytowe-

27go, Jwana Ozadczego [?], Mićka Kowala, Jwana Bendyka

28z Synem w Baczkurzyńcu [?], Zięcia y Syna Carowego [?],

29Podzarzynca [?] Tanasija Kozaka, Stefana Ozadczuka [?]

30w Matwijcach [?], Antona Piezorata [?] w Leszkowcy [?], Kostka [?]

31na Weyta [?], Jwana Kołomyjczaka [?] u Wmć Pana

32Komorowskiego Kommissarza Dobr Tychże aresztowawszy [?],

33Wszystkich [?] Arest Tenże W. Kommissarz imieniem

34JW. Lanckorońskiey Kasztellanowey Połanieckiey [?]

35dobrowolnie przyiąwszy, pomienionych Aresztowa-

36nych do rozprawy Prawney dotrzymać deklarował

37y Submitował się, w czym Woźny z Szlachtą Sobie

38przytomną oświadczywszy się, z tamtąd odiechał,

39y tu ad Acta przybywszy przedemną Urzędem praw-

40dziwego Aresztu uczynił y zeznał Relacyą. Woźny

41nieumieiący pisać Krzyż S. kładzie Jacek Mazurkiewicz. [krzyżyk]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Rekwirent: Józef CIOŁEK KOMOROWSKI, pułkownik wojsk koronnych, dawny („ante hac”) arendowny posesor klucza „Chrystowskiego [?]”. Nazwy klucza i wsi odczytane niepewnie: „Chrystowce [?]” (może Krzyżówka/Chrestówka), „Chatajdów [?]”, „Baczkurzyńce [?]” (może Baczkuryńce koło Ilińców), „Leszkowce [?]”, „Matwijce [?]”, „Dąbrowka”. Komisarz dóbr (przyjmujący areszt) w imieniu właścicielki – „JW. Lanckorońskiej, kasztelanowej połanieckiej [?]” (odczyt tytułu niepewny); nazwisko komisarza w rkp. jak „Komorowski” – może pomyłka pisarza lub zbieżność nazwisk. Lista aresztowanych poddanych (ok. 40 osób) zapewne dotyczy chłopów dłużnych arendarzowi lub uczestników „tumultów” 1768 – akt nie podaje przyczyny. Imiona i przezwiska chłopskie (w formach ruskich) odczytane w znacznej części niepewnie – zachowano je w tekście, do indeksu wpisano tylko szlachtę i urzędników. Woźny: Jacek MAZURKIEWICZ. Łacina: „ante hac” – poprzednio, dawniej; „ad requisitionem” – na rekwizycję (żądanie).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

29III 1770 woźny generał woj. bracławskiego Jacek Mazurkiewicz zeznał, że 26 III 1770 na rekwizycję Józefa Ciołka Komorowskiego, pułkownika wojsk koronnych, dawnego arendownego posesora klucza chrystowskiego [?], w obecności szlachty (Szymon Wiłeński [?], Wojciech Herder [?]) zaaresztował poddanych gromad całego klucza – we wsiach Chrystowce [?], Chatajdów [?], Dąbrowka, Baczkurzyńce [?], Matwijce [?], Leszkowce [?] (ok. 40 wymienionych z imienia gospodarzy z synami i zięciami); areszt przyjął komisarz dóbr w imieniu Lanckorońskiej, kasztelanowej połanieckiej [?], deklarując stawienie aresztowanych do rozprawy prawnej.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 342v (skan 0345, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2[reklamant:] Miesiąca

k. 343 (skan 0345, strona prawa)

1Miesiąca Aprylis Drugiego Dnia

2Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzki-

3mi Winnickiemi y przedemną Tomaszem Czar-

4kowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodz-

5kim Winnickim Przysięgłym. Comparens Pltr.

6Urz. Jmć Pan Andrzey Brudnicki nomine et ex

7re Wiel. Jmć Pana Przyłuskiewicza [?] Cześnika

8Ciechanowskiego Pułkownika Woysk Koronnych,

9Tudzież W. Rohutyńskiego Stol. Rożan. [?] Dobr

10in ante Klucza Suprunowskiego Sub titulo Posse-

11ssorow, Ostrzegaiąc Jch Całości Substancyi Solen-

12nie pko W. Tarszeńskiemu Dobr Tychże Klu-

13cza Suprunowskiego y Jnnych ex re JW. Mnisz-

14ka Chor. Nadworn. Koronn. Kommissarzowi, Wiel.

15Jakubowi Zarczyńskiemu Vicesgerentowi Grod.

16Zakr. [?] a ex regestis [?] fundi pko JW. Mniszchowi Cho-

17rążemu Koronn. Nadworn. Jako wspomnianych Dobr

18Klucza Suprunowskiego Juribus ad Vitalita-

19tis et Possessionis Zastawcowi [?], et primarium

20Evictorem [?] Starszy [?] y manifestuie się, Jż JW.

21Zarczyński otrzymawszy Kontrakt arendowny

22cum Admittendo [?] dla Siebie wyprowadzonego z JW. [...]

23[...] Całego Klucza Suprunowskiego, Ostatnie dyspozycyi [?]

24Siebie powinnych, Jnwentarza Zaciągnąwszy, Sum-

25my y kwoty nayprzod u Wiel. Przyłuskiewicza [?] dotych

26czas ad Plegientiam [?] Skryptu y Summy Pełney

27y prowizyi Ostatnie przynależytey niewy-

28płacił, powtornie Spisawszy Kontrakt, Dobra

29Suprunow y Maydan Suprunowski z Wiel.

30Rohutyńskim Stol. Rożan. [?] naprzod sam ex

31persona sui wziąwszy Summę Roczną Jnwen-

32tarzem przynależytym tych Dobr wyprowa-

33dzoney [?] naznaczoną, gotowym Arendarzem Naftu-

34łą przez Siebie postanowionym wypuściwszy, pro-

35[reklamant:] kontrakt

k. 343v (skan 0346, strona lewa)

1ogulnego na Dobra Sobie Służącego, Ponieważ

2tenże Wiel. Rohutyński od Naftuły Arendarza tam-

3tecznego Kwoty Trzech Tysięcy Pięćset Zł. nie ode-

4brał, y Dotych czas Prowizyi żadnego od Summy

5wraz z Summą y Kwoty odzyskać niemoże, dla

6tego że W. Zarczyński Skrypt pozyskawszy od Wiel.

7Rohutyńskiego, wybrawszy podług onegoż Swego

8obrachunkowym [?] Zł. Poll. Tysiąc Sześćdziesiąt y Złotych

9w Kublach [?], Tysiąc Sto Dziewięćdziesiąt Zł. Poll.

10dotych czas już in pacificato [?] onego [?]. Czyli na-

11szedł [?] zapszet [?] lub podstęp, Skrypt Zatrzymuie

12y nieoddał, a do tego Całe poddaństwo wsiow Supru-

13nowa y Maydanu Suprunowskiego podług wy-

14weryfikowanego Jnwentarza W. Rohutyńskiemu poda-

15wszy y wypisawszy z tegoż poddaństwa W. Rohu-

16tyńskiemu wyrażnie [?] podanego Poddanych Cze-

17ladkow [?] ciągłych Naftule Arendarzowi karczemnemu w Kon-

18traktu onegoż przyłączył, bonifikacyi zaś powin-

19ney z tychże poddanych Szesnin [?] Jntraty y Pro-

20wentowey W. Rohutyńskiemu dotąd ubliżył, a

21naresztcie nadziewy [?] wszelkie, Partie Ekonomiki Wiel.

22Rohutyńskiego na Siebie obrocił, zpożytkował

23y dotych czas nie nadgrodził, Tudzież Popiołow

24Cebrow [?] Dwieście [?] Przyszłą [?] gorzką [?] Wiel. Rohutyńskiego sku-

25pionego y Sporządzonego Commodo Sui obrocił

26y dotych czas niezapłacił, Wiel. zaś Tarszeński

27qua Kommissarz JW. Mniszka Chor. Nadw. Koronn.

28Zjechawszy na ułatwienie pretensyi y sporow

29o też Dobra z Wiel. Zarczyńskim w niedoborach [?]

30przewodząc, jedyną nie za assystowaniem [?] uczynił

31pokrzywdzonym w pretensyach, do Poddaństwa

32originaliter tegoż Klucza Suprunowskiego Zaszło-

33[...]ch [?] się rozsądku niekazał, Naftule Arenda-

34rza in ante Suprunowskiego za poręką [?]

35Gromad w Roku niniejszym Dnia Dwu-

36dziestego Dziewiątego Marca w Dobrach Supru-

37nowskich, Poseście [?] uchował [?], Protekcyą Dwor-

38[ską] [?] zaszczycił, a zatym ninieyszy Comparens nomine quo

39supra przeciwko przytaczaiącesię Obżałowanych [?] Mani-

40[reklamant:] festow

k. 344 (skan 0346, strona prawa)

1manifestow przez Swych Pryncypałow lub

2eorum nomine zaniesionych, ratione Juris quaerit

3et Manifestatur. Andrzey Brudnicki mpp. et in Continen-

4ti Stawił, Stawił Woźnego Michała Radlińskiego

5Wwa Bracł. y Jnnych Opatrz., ktory w moc prawdzi-

6wey Rella Swoiey zeznał, Iż on Roku wyż na akcie

7wyrażonego Dnia Trzydziestego Marca na Affekta-

8cyą y Prawną Rekwizycyą W. Rohutyńskiego St. R. [?]

9maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Urz. Jchmć

10PP. Alexandra Ostrowskiego y Antoniego Pio-

11trowskiego do tego Aktu użytych, był w Dobrach Wsi

12Sosence [?], gdzie będąc Starozakonnego Naftulę Arenda-

13rza Sosenskiego [?] y Gromady Zamieszkały [?] Sosenskiey [?]

14Prowent zaś wszelkiey y zaległości wszelkiey nale-

15żytości ze Skarbu JW. Chorąż. Nadworn. Koron. y z Pro-

16went. Dla W. Jakuba Zarczyńskiego należący, u zwierz-

17chności Dworskiey y podtenczas bytego W. Tarszeń-

18skiego qua Kommissarza aresztował, ktorego Za-

19resztu uczynił y zeznał Rella. Woźny pisać

20nieumieiący Znak Krzyża S. kładzie Michał

21Radliński. [krzyżyk]

Objaśnienia i tłumaczenia

Od 2 IV 1770 namiestnikiem znów Tomasz CZARKOWSKI („Namiestnik Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Przysięgły” – odtąd pisownia nazwiska pewna). Komparent: Andrzej BRUDNICKI (palestrant grodzki – por. akty 557–558). Mocodawcy: Przyłuskiewicz [?], cześnik ciechanowski, pułkownik wojsk koronnych, i Rohutyński, stolnik różański [?] („Stol. Rożan.”) – dawni („in ante”) posesorowie (arendarze) klucza suprunowskiego. Obżałowani: Tarszeński, komisarz dóbr Adama MNISZCHA, chorążego nadwornego koronnego; Jakub ZARCZYŃSKI, „Vicesgerent Grod. Zakr. [?]” (tytuł niepewny; w akcie 571 – cześnik sieradzki, arendowny posesor klucza), i sam Mniszech jako zastawca i główny ewiktor. Wywód (odczyt częściowy): Zarczyński, otrzymawszy kontrakt arendowny na cały klucz, nie wypłacił Przyłuskiewiczowi [?] sumy i prowizji ze skryptu; Suprunów i Majdan Suprunowski oddał w arendę Rohutyńskiemu, a jednocześnie wypuścił je Żydowi Naftule, arendarzowi przez siebie ustanowionemu; Rohutyński nie otrzymał 3500 zł od Naftuły, a Zarczyński zatrzymał jego skrypt, podporządkował poddanych ciągłych arendarzowi karczemnemu, przywłaszczył prowenty, popiół [?] i inne pożytki; komisarz Tarszeński, zamiast rozsądzić spory, wziął Naftułę pod opiekę dworu (29 III 1770). Woźny Michał RADLIŃSKI 30 III 1770 z szlachtą (Aleksander OSTROWSKI, Antoni PIOTROWSKI) zaaresztował u arendarza Naftuły i gromady w Sosenkach [?] prowenty i zaległości należne Zarczyńskiemu ze skarbu Mniszcha. Por. akty 568, 571 (Luberacki c/a Mniszech i Zarczyńscy), 552 (Suprunów, Sosenki). Łacina: „nomine et ex re” – w imieniu i w sprawie; „sub titulo possessorum” – jako posesorów; „ex persona sui” – we własnej osobie; „commodo sui” – na swoją korzyść; „ratione juris quaerit et manifestatur” – z tytułu prawa skarży się i manifestuje; „in continenti” – zaraz.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2IV 1770 Andrzej Brudnicki w imieniu Przyłuskiewicza [?], cześnika ciechanowskiego, pułkownika wojsk koronnych, i Rohutyńskiego, stolnika różańskiego [?], dawnych posesorów klucza suprunowskiego, manifestował się przeciw Tarszeńskiemu, komisarzowi Adama Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, Jakubowi Zarczyńskiemu (arendarzowi klucza) i samemu Mniszchowi jako zastawcy: Zarczyński nie wypłacił sum i prowizji należnych Przyłuskiewiczowi [?], a Rohutyńskiego, któremu wypuścił Suprunów i Majdan Suprunowski, skrzywdził – oddając te dobra równocześnie arendarzowi Naftule, zatrzymując skrypt, przywłaszczając prowenty i poddanych; komisarz Tarszeński nie rozsądził sporu i wziął Naftułę pod opiekę dworu. Woźny Michał Radliński zeznał, że 30 III 1770 w Sosenkach [?] zaaresztował u arendarza Naftuły i gromady prowenty i zaległości należne Zarczyńskiemu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 344 (skan 0346, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz-

4kiemi Winnickiemi y Przedemną Tomaszem

5Czarkowskim Namiesnikiem Burgrabstwa Grodz-

6kim Winnickim Przysięgłym. Comparens Pltr.

7Urz. Jmć Pan Adam Popławski Podczaszyc Rosk. [?]

8nomine et ex Speciali Commisso JW. Jmć Pana Fran-

9ciszka Salezego Potockiego Wwdy Kijowskiego Ziem

10Kijowsk. Dobr Kalnibołot z przyległościami w Wwie

11[reklamant:] Bracławskim

k. 344v (skan 0347, strona lewa)

1Bracławskim a powiecie Winnickim [?] Zwinogrod. leżących Dzie-

2dzica, przytykaiące się do Praw y Procesu niżey wyra-

3żonego, Solennissime na pko JO. Jmć Jozefowi Alexandrowi

4Jabłonowskiemu Wwdzie Nowogrod. y JW. Jmć Panu Feli-

5xowi [?] Sołtykowi Stol. Zwinogr. Swiadczy y manifestuie

6się ieg [?] de Diligentia JW. Pryncypała Swego oto, Jż JW.

7Jmć Pan Wwda Bracł. [?] Ziem. Kijowsk. za Processem Prawnym

8plusquam Sufficienter przeprowadzonym, to iest Kondemna-

9tami Trybunalskiemi, Sześcią [?], Pierwszą Roku Tysiąc Siedm-

10set Dwudziestego Czwartego Feria Tertia post Festum S. Lu-

11ciae V. et Martyris, Drugą Roku Tysiąc Siedmset Dwu-

12dziestego Siodmego Dnia Trzynastego Octobris, Trzecią

13Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Osmego Feria Quinta [?]

14post Dominicam Exaudi, Czwartą, Roku Tysiąc Siedmset Czter-

15dziestego Trzeciego Feria Quinta [?] post Dominicam Rogationum,

16Piątą, Roku Tegoż Dnia Jedenastego Octobris, od Siebie y Ante-

17cessorow Swoich na pozostały [?] Wdowie y Sukcessorach JOX. [?]

18Jmć Alexandra Jabłonowskiego Chorąż. Koronnego w Lublinie, Szostą Ro-

19ku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Dnia Dwudziestego

20Dziewiątego Novembris, na Wwie Bracł. we Lwowie y Sie-

21bie na JOx. Jmć Jozefie Alexandrze Jabłonowskim Wwdzie

22Nowogrod. JW. Sołtyku Stol. Zwinogrod. w Tytule [?] uste-

23piania [?] z Dobr Kalnibołot z przyległościami y Uiednania [?]

24Kalkulacyi otrzymanych, Tudzież in Virtute Dekre-

25tu executionis cum injuncta traditione w Trybunale

26Koronnym Lwowskim Roku Tysiąc Siedmset Sześćdzie-

27siąt Sześćdziesiąt [sic] Osmym Feria Secunda ante Festum

28S. Thomae Ap. wypadłego za Produkcyą Tradycyą

29Roku Teraźnieyszego, Sabbatho post Dominicam Circum-

30cisionis [?] Die Tertia Martii przez Urząd Grodzki

31Latyczowski na Stąpioną [?] adit [?] prezenty do Grodu

32Ninieyszego podana per oblatam, y Urzędowną In-

33tromissyą w Akcie Tradycyi Zapisaną, y w Grodzie

34Ninieyszym zeznaną, Odebrawszy w Swoią Possessyą

35Dziedziczną przerzeczone Dobra Kalnibołota z przy-

36ległościami tak z dawna będącemi, iako też Szańce [?] Pro-

37cesu [?] na Gruntach y Polach [?] Kalnibołockich osadzonemi,

38To iest wsiami y Słobodami: Wierzbowcem, Nowosioł-

39ką, Zieleźniaczką [?], Podzielką [?], Kulaypolem [?], a Ze-

40bisami [?] Kopiczowatym [?], Polkujowa [?], Kołodystym [?], Szczęsną [?] Bał-

41ką [?] y Petryłowską [?] Bałką, oraz pustemi Siedliskami Sucha

42[reklamant:] Kaliberka

k. 345 (skan 0347, strona prawa)

1Kaliberka y Pałczyk [?] zwanemi po kilkadziesiąt Chałup przed

2tym maiącemi, a pod czas Buntow Chłopskich w Roku

3Tysiącznym Siedmsetnym Sześćdziesiątym Osmym

4rozeyszłemi [?], Jeż Possessya w Spokoynie bez żadney

5przeszkody podług Prawa Ostrzeżny [?] Niedziel [?] Wyście [?],

6Odział y Dalszy Prawem Dziedzicznym Kontynu-

7uie [?], Atoli pierwey JOX. Jmć Jozef Alexander Ja-

8błonowski Wwda Nowogr. z Antecessorami Swemi

9przerzeczone Dobra Kalnibołota z Attynencyami

10Juri Kalinoviano [?] podległe do Dobr Swoich

11Łysianki [?] nienależycie przywłaszczywszy,

12aż do Roku Tysiąc Siedmset Pięćdziesiątego Pią-

13tego, a potym JW. Sołtyk Stol. Zwinogrod.

14aż do tych czas też Dobra niesłusznie trzymali,

15do prowentow wszelkie y pożytki z nich odbie-

16rali, Poddaństwo Rożnemi Sposobami przez

17Dyspozytorow Swoich niszczyli [?], nawet w Roku

18Teraźnieyszym Sub actu Tradycyi Czynsze

19nad dawny Zwyczay przez Urz. Mirosławskiego [?]

20wybierał, Woły robocze y Pnie [?] po Rublowi

21brał, Zwybranych Czynszow kwitow nieoddawał,

22Arendarzow Gruntowych Więził, a Zagra-

23nicznym Ludziom Arędy puszczał, Siedliska

24na Maydany Saletrzane pokopać, Lasy natenczas [?]

25ze Maydan wycinać, y Jnne krzywdy y Dezolacye

26Czynić, etiam poddanych w Tradycyi

27wyrażonych z Wsi Umańskiey [?] do pomienio-

28nych Dobr na Słobodę przyimować dopuścili,

29przeto Ninieyszy Comparens Jmieniem JW.

30Potockiego Wwdy Bracł. [?] Ziem Kijows. zapadłe [?] ex parte [?]

31Possessione hereditaria Dobr Kalnibołot z przyległo-

32ściami, Jako też de Bonis in Substantionem [?]

33Processus de meritis, ac pro Litis expensis vac-

34cubitis [?], Tudzież o uczynienie Kalkulacyi z Prowentow

35ad Actum Tradycyi branych, niemniey o angary-

36zacyą Poddaństwa, Dezolacyą Lasow y Stawow

37y Jnne pretensye Dalszym Processem Spe-

38[reklamant:] ...

k. 345v (skan 0348, strona lewa – góra)

1maiące, Contra quos Supra powtornie Solennie do

2Akt Ninieyszych Zanosi Manifestacyą. Adam

3Popławski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik przysięgły Tomasz CZARKOWSKI. Mocodawca: Franciszek Salezy POTOCKI, wojewoda kijowski (w tekście kilkakrotnie skrót „Wwdy Bracł. [?] Ziem Kijowsk.” – zapewne błąd pisarza lub odczytu, właściwie „Wwda Kijowski”), dziedzic dóbr KALNIBOŁOTA (Kalnibołota) z przyległościami w woj. bracławskim, pow. zwinogrodzkim. Obżałowani: Józef Aleksander JABŁONOWSKI, wojewoda nowogrodzki (dobra Łysianka [?]), i Feliks [?] SOŁTYK, stolnik zwinogrodzki – kolejni posiadacze dóbr. Proces: sześć kondemnat trybunalskich (1724, 1727, 1738, 1743 dwie, 1768) przeciw Jabłonowskim (m.in. przeciw wdowie i sukcesorom Aleksandra Jabłonowskiego, chorążego koronnego, w Lublinie) oraz dekret egzekucji z tradycją w Trybunale Koronnym lwowskim 1768 (feria II przed św. Tomaszem Apostołem); tradycję wykonał 3 III 1770 urząd grodzki latyczowski, a akt oblatowano w Winnicy. Wsie i słobody klucza (odczyt w dużej części niepewny): Wierzbowiec, Nowosiółka, Zieleźniaczka [?], Podzielka [?], Kułajpole [?], Kopiczowate [?], Polkujowa [?], Kołodyste [?], Szczęsna [?] Bałka, Petryłowska [?] Bałka oraz puste siedliska Sucha Kaliberka i Pałczyk [?] (zniszczone w buncie chłopskim 1768). Zarzuty: przywłaszczenie dóbr przez Jabłonowskich (do 1755) i Sołtyka (dotąd), pobieranie czynszów ponad zwyczaj nawet przy akcie tradycji (przez Mirosławskiego [?]), pobór od wołów roboczych i pni pszczelich [?] po rublu, więzienie arendarzy, puszczanie arend obcym, kopanie majdanów saletrzanych na siedliskach, wycinanie lasów, przyjmowanie poddanych z Humańszczyzny [?] na słobody. Daty ruchome: „feria III post festum S. Luciae” 1724 – po 13 XII; „feria V post Dominicam Exaudi” 1738 – po VI niedzieli wielkanocnej; „feria V post Dominicam Rogationum” 1743. Łacina: „plusquam sufficienter” – więcej niż dostatecznie; „in virtute decreti executionis cum injuncta traditione” – na mocy dekretu egzekucyjnego z nakazaną tradycją (przekazaniem dóbr); „per oblatam” – przez oblatę; „juri Kalinoviano subjecta [?]” – podległe prawu kalinowskiemu [?]; „de meritis” – co do istoty sprawy; „pro litis expensis” – o koszty procesu; „contra quos supra” – przeciw wyżej wymienionym.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2IV 1770 Adam Popławski w imieniu Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego, dziedzica dóbr Kalnibołota z przyległościami (woj. bracławskie, pow. zwinogrodzki), manifestował się przeciw Józefowi Aleksandrowi Jabłonowskiemu, wojewodzie nowogrodzkiemu, i Feliksowi [?] Sołtykowi, stolnikowi zwinogrodzkiemu: po długim procesie (sześć kondemnat trybunalskich 1724–1768 i dekret egzekucji z tradycją Trybunału lwowskiego 1768) Potocki objął dobra wraz z wsiami i słobodami (Wierzbowiec, Nowosiółka i in.) aktem tradycji urzędu latyczowskiego 3 III 1770; obżałowani wcześniej bezprawnie je trzymali, pobierali prowenty, niszczyli poddanych, nawet podczas tradycji pobierali czynsze ponad zwyczaj, więzili arendarzy, kopali majdany saletrzane, wycinali lasy i przyjmowali obcych poddanych na słobody. Manifestant zastrzega dalsze dochodzenie: posesji, kosztów, rozliczenia prowentów, angaryzacji poddanych i dewastacji lasów i stawów.

Transkrypcja

k. 345v (skan 0348, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Siedmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grod. Winn. Stanowszy osobiście

6Woźny Jenerał Wwa Bracł. y Kij. [?] Opatrzny Grzegorz Za-

7horbuski [?], w mocy wierney Relacyi Swoiey dobro-

8wolnie zeznał, iż On Roku Teraźn. Tysiąc Siedm-

9set, Siedmdziesiątego, Die Decima Sexta Maji Na

10affektacyą y prawną Rekwizycyą JW. Piotra Potockiego

11Starosty Sniatyń. maiąc przy sobie Strone Szlachty

12Ludzi wiary godnych Urod. Jchmć PP. Jakuba Malinowskiego

13y Konrada Zawalińskiego [?] majoris evidentiae Testi-

14monii gratia do tego Aktu wziętych, był w Dobrach

15Wsi Kliszczowie, gdzie będąc vigore Sum-

16my z Dzierżawy Wsi Zawadowki y Łuba-

17szowki Trzyletniey [?], iako y Remanentowey z Klu-

18cza Berszadzkiego wybraney niemniey od W. Dłużniew-

19skiego Dwoch Tysięcy Złł. Poll. nabytey, ogulney

20wiecey Trzydziestu [?] Tysięcy wynoszącey, a przez Wiel.

21Jgnacego Beszyńskiego winney, y dotych czas nie od-

22daney, w Części Wsi Kliszczowa z Poddanemi Osia-

23dłemi y Pustemi, Arędą, Młynami, Lasami, Gaiami,

24Stawami, Łąkami, daninami, Czynszami, powinno-

25sciami, y wszelką Jntratą intromittował, w realną

26spokoyną JW. Rekwirentowi podał y pozostawił Possessyą,

27z ktorey Obwołaney Szlachty Sobie przytomney

28Oświadczywszy się ztamtąd powrocił, y przed Urzę-

29dem Ninieyszym prawdziwego uczynienia [?] uczynił

30y zeznał Relacyą, de quo [?] Census [?] Grod. Mlis Rtio;

31Mlis qui Supra Signare nescius [?] scribendi Crucem posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Data: wpis datowany „Miesiąca Maja Siedmnastego Dnia” 1770, a intromisja „Die Decima Sexta Maji” – mimo że wpis stoi między aktami z 2 IV 1770 (akty 574 i 576); zapewne relację dopisano później w pozostawione wolne miejsce (zapis „Maja/Maji” wyraźny). Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał Grzegorz ZAHORBUSKI [?] (nazwisko niepewne). Świadkowie-szlachta: Jakub MALINOWSKI, Konrad ZAWALIŃSKI [?]. Sprawa związana z aktami 476–478: Piotr POTOCKI, starosta śniatyński, ma pretensje do Ignacego BESZYŃSKIEGO o sumę z trzyletniej dzierżawy Zawadówki i Łubaszówki (klucz berszadzki) oraz remanent z klucza berszadzkiego i 2000 zł nabyte od Jana DŁUŻNIEWSKIEGO – łącznie ponad 30 000 [?] zł; intromisja do części wsi KLESZCZÓW [?] (w rkp. „Kliszczów”; por. akt 478 – dobra M. Żaboklickiego, u którego Beszyński ulokował sumę). Łacina: „majoris evidentiae testimonii gratia” – dla większej oczywistości świadectwa; „vigore summae” – na mocy sumy; „intromittował” – wwiązał; „Mlis (Ministerialis) qui supra signare nescius scribendi crucem posuit” – woźny wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił krzyżyk; „Rtio” – relatio.

Streszczenie

Woźny generał Grzegorz Zahorbuski [?] zeznał w grodzie winnickim (17 V [?] 1770, przed namiestnikiem Wojciechem Jagiełłowiczem), że 16 V 1770 na żądanie Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego, w obecności szlachty Jakuba Malinowskiego i Konrada Zawalińskiego [?], wwiązał go w część wsi Kleszczów [?] (Kliszczów) z poddanymi, arendą, młynami, lasami, stawami, czynszami i całym dochodem – tytułem sumy ponad 30 000 [?] zł, którą winien mu Ignacy Beszyński za trzyletnią dzierżawę Zawadówki i Łubaszówki, remanent z klucza berszadzkiego i 2000 zł nabyte od Dłużniewskiego.

Transkrypcja

k. 345v (skan 0348, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2[reklamant:] Miesiąca

k. 346 (skan 0348, strona prawa)

1Miesiąca Aprilis Drugiego Dnia

2Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz-

3kiemi Winnickiemi y przedemną Tomaszem

4Czarkowskim Horodniczym Bracławskim Namie-

5śnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim

6Przysięgłym Comparens Urod. W. Jmć Pan Jo-

7zef Ciołek Komorowski Pułkownik Woysk Ko-

8ronnych, Dobr Żabokrzycza [?] Possessor, Subveniendo

9integritati Substancyi Swoiey, Żeby na potym

10w żadney takowey niepodpadł [?] Sukkumbencyi, Solen-

11niter idąc [?] de Diligentia Sua manifestuiesię. Jż

12W. Manifestans będąc Contractu nabycia Dobr

13Żabokrzycza [?], Woyciechowi y Jmć Ludwikowi Tade-

14uszowi y Michałowi Miastkowskim, Bracia

15Między Sobą Rodzonemi, Gdy już przyrzekli

16Rzetelnie obydwa [?], Jż Dobra W. Rekwirento-

17wi przedadzą, Rożnemi Czasami Tymże Urod.

18Miastkowskim Pieniądze przez Urod. Pawła Sierz-

19chowieckiego, natenczas Gubernatora Pieczarskie-

20go [?] in Vim resignandorum Bonorum et quidem

21Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Sexto

22Die Decima Nona Octobris, w Pieczarze [?] Dwa Ty-

23siące Sześćset Złł. Poll. Die Vigesima Prima Octo-

24bris, Millesimo Septingentesimo Sexagesimo

25Sexto Anno, Tysiąc Sto Złł. Poll. na uspokoienie

26Wiel. Armeniewickiego [?], Die Tertia Januarii, Mille-

27simo Septingentesimo Sexagesimo Septimo Anno,

28Złł. Poll. Sto [?], Die quinta Februarii Millesimo Se-

29ptingentesimo Sexagesimo Septimo Anno Złł. Poll.

30Sto, Die undecima Februarii Millesimo Septin-

31gentesimo, Sexagesimo Septimo anno, Złł. Poll. Czte-

32rysta, Die octava Aprilis, Millesimo Septingen-

33tesimo, Sexagesimo Septimo, Anno Złł. Poll. Czterzy-

34sta Pięćdziesiąt Cztery bez Skryptu, zaś Złł. Poll. Ośmdzie-

35siąt [?] na Skrypta od Tychże W. Miastkowskich Dane

36onymże Dawał, y te Skrypta, Wsięli [?] tenże Urz. Paweł

37[reklamant:] Sierzchow-

k. 346v (skan 0349, strona lewa)

1Sierzchowiecki Gubernator natenczas Chrzydowski [?] u siebie

2trzymał, a gdy Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

3Osmego na Ukrainie Chłopstwo się Buntowało,

4tawże [?] pariter y w Kluczu Chrzydowskim [?], w Possessyi

5Wiel. Protestuiącego się będącym Poddani Buntowa-

6li się, y Urod. Józefa Jurgilewicza [?] y Tomasza Suchodolskiego

7Pisarzow, Jana Rybkowskiego [?] Dyspozytora Spisa-

8mi horendissime zamordowali, Regestra poniszczyli [?],

9y tymże kwity na rożne Summy, Tudzież Doku-

10menta od W. Tadeusza y Michała Miastkowskich Bra-

11ci na Summę Cztery Tysiące Siedmset Trzydzieści

12Cztery Złł. Poll. od W. Manifestanta onymże in vim

13Dziedzictwa należącego Dane Ciż Buntownicy za-

14brali, podarli, Części popalili, y tam Całą Substancyą

15w Kluczu Chrzydowskim [?] Między Siebie rozebrali. Atąk

16Ninieyszy W. Manifestans ratione zatrzymania [?] przez Bun-

17townikow Tych Skryptow, na Wyż Wyrażoną

18Summę Sobie od Wiel. Miastkowskich Danych

19iterate de diligentia manifestuie się y nalezio-

20by [?] na Wierzch [?] Tychże Dokumentow y zginienia

21comprobare ubi de loco venerit Juramento offia-

22ruie. Jozef Ciołek Komorowski P. W. K. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik przysięgły Tomasz CZARKOWSKI, horodniczy bracławski. Manifestant: Józef CIOŁEK KOMOROWSKI, pułkownik wojsk koronnych (P. W. K.), posesor dóbr Żabokrzycza [?] (por. Łuka Żabokrzycka, akt 235). Bracia rodzeni Wojciech, Ludwik Tadeusz i Michał MIASTKOWSCY przyrzekli mu sprzedać te dobra; Komorowski wypłacał im zadatki na resygnację dóbr przez Pawła SIERZCHOWIECKIEGO (w rkp. też „Sierzchowski”), ówczesnego gubernatora (pieczarskiego [?] / chrzydowskiego [?] – nazwy klucza niepewne): 19 X 1766 w Pieczarze [?] 2600 zł, 21 X 1766 1100 zł (na uspokojenie W. Armeniewickiego [?]), 3 I 1767 100 [?] zł, 5 II 1767 100 zł, 11 II 1767 400 zł, 8 IV 1767 454 zł bez skryptu i 80 [?] zł na skrypty – razem 4734 zł. Skrypty przechowywał Sierzchowiecki; w buncie chłopskim 1768 poddani w kluczu Komorowskiego wymordowali pisarzy Józefa JURGILEWICZA [?] i Tomasza SUCHODOLSKIEGO oraz dyspozytora Jana RYBKOWSKIEGO [?], zniszczyli rejestry, a kwity i dokumenty podarli i spalili. Manifestant zastrzega złożenie przysięgi na dowód zaginięcia. Łacina: „subveniendo integritati substantiae suae” – dla zabezpieczenia całości swego majątku; „de diligentia” – dla ostrożności; „in vim resignandorum bonorum” – tytułem resygnacji (zbycia) dóbr; „horrendissime” – najokropniej; „iterate” – ponownie; „comprobare ubi de loco venerit juramento offiaruie” – gdy przyjdzie do tego, zobowiązuje się dowieść przysięgą.

Streszczenie

2IV 1770 Józef Ciołek Komorowski, pułkownik wojsk koronnych, posesor dóbr Żabokrzycza [?], manifestował się dla ostrożności, że w latach 1766–1767 wypłacił braciom Wojciechowi, Ludwikowi Tadeuszowi i Michałowi Miastkowskim, którzy obiecali mu sprzedać te dobra, przez swego gubernatora Pawła Sierzchowieckiego łącznie 4734 zł w kilku ratach. Skrypty i kwity przechowywał gubernator, a w czasie buntu chłopskiego 1768 buntownicy w kluczu Komorowskiego wymordowali jego pisarzy i dyspozytora, zniszczyli rejestry i podarli lub spalili dokumenty. Komorowski zastrzega, że utratę dokumentów udowodni przysięgą.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 346v (skan 0349, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis, Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkie-

4mi Winnickiemi y przedemną Tomaszem Czarkow-

5skim Horodniczym Bracławskim Namiesni-

6kiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim

7Przysięgłym Comparens Personaliter Wiel.

8Jozef Ciołek Komorowski Pułkownik Woysk

9Koronnych, Dobr Klucza Chrzyłowskiego [?] in actu [?] y

10Dawny possessor Swoim y Urz. Pawła Sierzcho-

11[reklamant:] wieckiego

k. 347 (skan 0349, strona prawa)

1Sierzchowieckiego Ekonoma Dobr Chrzyłowskich [?] y Tomasza [?]

2Witeńskiego, Administratora Chrzyłowskiego [?] y Jnnych Jmie-

3niem, Subveniendo integritati Substantiae Suae, Że-

4by na potym w żadney takowey nieponiosł Krzywdy,

5Solennie pko JW. Jmć Pani Maryannie z Swidzińskich

6Lanckorońskiey Kasztelanowey Połanieckiey [?] Dobr

7Klucza Chrzyłowskiego [?] Dożywotniczey Pani, y Wiel. Ja-

8nowi Lub innego Jmienia Komorowskiemu Kapi-

9tanowi Regimentu Pieszego, Byłemu [?] Polnemu [?] Komm. [?]

10Teyże JW. Kasztelanowey Połanieckiey [?] Komisa-

11rzowi, Tudzież Pracowitym, Fedkowi Worykowi [?], An-

12tonowi Hamczarenkowi [?], Fedkowi Tkaczowi, Kiryłowi

13Tindiurze [?], Harasymowi Synowi Przybułkina [?], Zachar-

14kowi przezwanemu Wasylowi Płaczowi [?], Jakowowi

15Swerhunowi [?], Żuniewiczowi [?], Ostapowi Bednarzowi,

16Jwanowi Oycu, y Mikołajowi Synowi Szarunom [?],

17Mikole Szewcowi, Michaylowi Rysienkowi [?], Semko-

18wi Rybakowi, Szurakowi [?], Matiyi Sydorenkowi [?], Jare-

19mie [?], Synowi Woyka [?], Jwanowi Gadeckiemu [?], Myśkowi Kowalowi,

20Jwanowi Oycu y Synowi Brodkom, quorumvis nominum, Zię-

21ciowi Matiyi Cara [?] y Synowi Cara [?], Półtarzyńcowi [?], Tanasiowi

22Kozakowi, Stepanowi Gadeckowi [?], Prockowi [?], Boryskowi [?],

23Lutkowi Wołkowi, Pankowi Wołkowi, Biegunowi [?], Kiri-

24lenkom Braci, Justkowi [?] Wołkowi y Stepanowi Zię-

25ciowi Jego, Dawidkowi [?] Szewcowi y Jnnym Podda-

26nym Chrzyłowskim [?], Łyskowskim [?], Dombrowieckim [?], Bał-

27thurynieckim [?] y Chałaydowskim [?], niemniey Urz. Cujusvis

28nominis Koniewiczowi, ante hac Pułkownikowi Kozac-

29kiemu Teyże JW. Kasztelanowey Połanieckiey [?] w Dobrach

30Wsi Chrzyłowskiey [?] mieszkaiącemu y Dworek Maiącemu,

31manifestuiesię, oto Jż JW. Kasztelanowa Połaniecka [?]

32Puściwszy Kontraktem Arędownym Trzyletnim Dobra

33Chałaydowe [?], Dombrowkę, Bałthurynce [?], Chrzyłowe [?], Mat-

34wiyowce [?] Leskowe [?] y pomienioną Część w Województwie

35Bracł. Leżące w Summie [...] likwidowany [?] Wiel. Mani-

36[reklamant:] [...]

k. 347v (skan 0350, strona lewa)

1żadnych Czynszow Jnwentarzem okazanych [?] Rzetelnych [?] Wiel.

2Possessorowi niepodała, ale wszystkich Poddanych, wyż Wyrażonych

3Dobr Swoich na Pańszczyznę obrociła, y każdego pociągłego Podda-

4nego, Dzień po groszy Dziesięć, a pieszego po gr. Osm, dzień

5jeden, każdy Szarwark [?] od Ludzi Ciągłych Dzień po gr. Dzie-

6sięć, od pieszych po groszy Osm, Zadzień [?] zakupowy [?] od Ludzi Cią-

7głych, po gr. Dziesięć, za Kuflowy [?] obchodowy [?], Za grabkowy [?] ob-

8skrabkowy [?], Zażynkowy obżynkowy dzień każdy po gr. Osm

9Jntrate wyciągnąwszy [?], podała Jnwentarzem in vim [?] Kontraktu

10tych Dobr Trzydzieści Tysięcy, y Dziewięć Złł. Poll. Złotem

11ważnym obrachowanym Rachuiąc Każdy Czerwony Złł. po Złł.

12Szesnaście, groszy Srebrnych Trzy, z Rąk W. Manifestu-

13iącego się do Skarbu Swego odebrała, y prowizyi Żadney nie

14oddała, od ktorey Summy prowizya Słusznie się należy,

15ktorą Possessyą W. Querulant Millesimo Septingentesimo

16Sexagesimo Septimo Anno, nie tak [?] iak by się należało

17Prowentow Partycypował, y w nich niemało uszczerbku ponióśł,

18w Roku zaś Tysiącznym Siedmsetnym Sześćdziesiątym Osmym

19podczas zaszłey Jnkursyi Buntow Chłopskich, do ktorego Bun-

20tu, y Podolami [?] wyż Wyrażeni Klucza Chrzyłowskiego [?] Ważyli się [?],

21Zaboystwa naypierwprzod popełnili, Urz. Jozefa Jurgilewicza Pi-

22sarza, Tomasza Kuchalskiego [?] Pisarza, Jana Rybkowskiego [?]

23Administratora Bałthurynieckiego [?], Cujusvis nominis

24Jakubowskiego Dyspozytorow y Urzędnikow Tegoż Klucza

25Chrzyłowskiego [?] pozabiiali, Jnsi Dyspozytorowie przed takowym [?]

26Wielkim Zaboystwem y okrucieństwem ledwie [?] zdrowia

27y Zycia Swego od Dobr y Dyspozycyi y Gospodarstwa wszelkie-

28go, pouciekać musieli, atak wyż wyrażeni Buntownicy

29y zaboycy Całą Substancyą y Dobra Klucza Chrzyłowskiego [?]

30z Folwarkami Swoią Dyspozycyą odebrali, Papiery

31y Rachunki wszystkie wyż wyrażonych Dyspozytorow

32popalili, Gorzałki Wiader Siedmset Siedmdziesiąt Własney

33W. Manifestuiącego się Zabrawszy Maxymowi Kozakowi

34Sotnikowi [?] wydali, Drugiey zaś Gorzałki Wiader Pięćset

35Pięćdziesiąt między siebie Rozebrali, Wołow Sto Czterna-

36ście, między Siebie rozebrali ci Buntownicy, z ktorych Wo-

37łow Osmdziesiąt ledwie od nich przy Pomocy Woyska Ro-

38syiskiego odebrano, Trzydziestu Czterech zaś Wołow dotych-

39czas nie oddali, y Krowy ktorych po wszystkich Folwarkach

40[reklamant:] Sztuk Sto

k. 348 (skan 0350, strona prawa)

1Sztuk Sto, oprocz Jałowniku [?] ktorego Bardzo Wie-

2le zginęło, w rozebraniu między Poddanymi pozabie-

3rali, y od nich pożytkow w Maśle, Syrze, partycy-

4powali, Krowy pozabijali, ktore odebrane od Bunto-

5wnikow, za pomocą Woyska Rossyiskiego, y na Rus [?]

6w spokoynieyszy kray pędzone, wyzdychały [?], Płutna [?]

7pułsetkow [?] Dwadzieścia Pięć, Zboża varii generis, Wozy,

8Maże [?] Gospodarskie, wszystkie Sprzęty, po wszystkich

9Folwarkach, penitus zabrali, Urz. zaś Pawłowi Sierz-

10chowieckiemu Ekonomowi Klucza Chrzyłowskiego [?] w zabra-

11niu rożnych rzeczy, Skryptow, papierow przez Rabu-

12nek, Szkody na Trzy Tysiące Dziewięćset y Dziewię-

13ć [?] y groszy Dwadzieścia y osm, Urz. zaś Szymonowi

14Witeńskiemu Administratorowi Chrzyłowskiemu [?], pe-

15dem [?] w zabraniu rożnych rzeczy, iako Regestra Obydwoch [?]

16Dyspozytorow Szczegulnie Spisane Swiadczą, na Złł. Poll.

17Sześćset Siedmdziesiąt y Sześć, y Groszy Trzy uczyni-

18li, Wiel. Possessora Wołami Własnemi Czas niemały Poddani

19Chrzyłowscy [?] Buntownicy dla siebie orali, y do wszystkich ro-

20bot zażywali, y też Woły wniwecz obrocili, z prawowali [?], z ktorey

21pracy Sukkanaseu [?] potym zdechły, Urz. zaś Koniewicz,

22ante hac Pułkownik Kozacki JW. Kasztelanowey Połanie-

23ckiey [?], mieszkaiący w Chyłowie [?], dowiedziawszy się, Jż na skła-

24dzie we wsi nazywaiącey się Dobrey [?] Hamyżu [?] Ładnieyszym [?]

25[...]szego, Kilkaset kamieni, Kołaka [?] Maxyma [?] Sirowego [?] Wła-

26snego, Ktoremu Wiader Gorzałki Siedmset Siedmdziesiąt

27Wiel. Manifestanta Własney Wyż Wyrażone gromady wy-

28dały, zabrał, y na Swoy pożytek obrocił, y przedał y pieniądze

29zabrał, ale [?] na wyż wyrażonym zabraniu Hamyżku [?] Tenże Urz.

30Koniewicz [...] przez Woyska Rossyiskie Złapany

31y na Grunt Wsi Chyłowy [?] był sprowadzony, y po wyprowadzeniu [?]

32między [?] iest Wiel. Komisarzowi JW. Kasztelanowey Pała-

33nieckiey [?] oddany. JW. zaś Kasztelanowa Połaniecka [?] Klucza

34Chrzyłowskiego [?] Dożywotnicza Pani, będąc uwiadomiona iterate [?]

35od Wiel. Manifestanta Tych Dobr Possessora o Zbuntowaniu się

36Poddanych Tegoż Klucza, y o Zabraniu Substancyi pomie-

37nionych [?] Wiel. Querulanta, Liścinnie [?] wyprosiła [?] Kla-

38uzą [?] Dorozumienia [?] do Zachowania [?] porobiona [?] wszystkich [?]

39zabranych rzeczy według Skryptow przez [...]

40[reklamant:] [...]

k. 348v (skan 0351, strona lewa – odczyt z odejmowaniem tła; strona wyblakła)

1Wiel. Manifestantowi danych y podpisanych, ktorzy Poddani

2Bersztkowie [?] Albo [?] Obiecali y podpisali się, w Kuteczney [?] nie-

3uyścić [?]. Gdyż tylko z przyiazdem [?] Woyska Rossyiskiego, Wiel. Swie-

4cicki [?] Chyłowscy [?] przybywszy, Lecie [?] Miedzy [?] Jmć Pan Sierzchowiec-

5ki Ekonom, Szesnaście [?] tylko Czynsze przyprzeszłego [?] tegoż Rozjazdu [?]

6wybrał, przez Gaś [?] Exekucyi względem Zabranych rzeczy na Gro-

7madach [?] się Znaydujących, Exekucyi na Poddanych uczyni-

8ć niechciał, ta stała [?] Ordynansu Teyże niemaiąc. Wiel. [...]

9Teraz niedawnemi Czasy, lubo z Przyiazdem Urzędu Ziemskiego

10Okrzymiennego [?] na grunt przystawił, Żadney iednak Exekucyi nie

11Poddanych nie uczynił, ktorzy się byli Skryptami obięli [?]

12wszelkie Szkody [?] Bersztkowe [?] Wiel. Manifestantowi y owszem

13y od Skrytku [?] nie przyprowadził, poniewaz Wiel. Komisarz

14JW. Kasztelanowey Połanieckiey [?] tego wszystkiego zabronił, Lecz

15JW. Lanckorońska Kasztelanowa Połaniecka [?] gotowiznę na Kon-

16traktowe [...] Wiel. Manifestuiącego się Substancyi

17[...] Jnstrumenta Pomimo [?] Wiel. Swemu Kommissarzowi ad Prius [?] Sub-

18eundi [?] pretensiones y do Uspokoienia oraz do Uczynienia Satisfakcyi

19[...] Zastawienia [?] nie dała, y owszem wszelkie pretensye Zabraney Sub-

20stancyi Satysfakcyi nieuczyniła, Vigore ktorego Jnstrumentu

21Wiel. Komisarz Kommissarz [sic?] na grunt do Chrzyłowey [?] przyiechawszy,

22Tyle pretensye Poddanym aż do Wiel. Possessora nie wypłacił [?],

23Dobra Klucz Chrzyłki [?] z Possessyi zrobił [?], a Żadney Satysfakcyi

24za tak Wielkie pretensye, Zabraney Substancyi, Wiel. Possessorowi

25nie uczynił, tylko Skryptem Die Vigesima Septima Mar-

26tii Anno praesenti [?] w Dworze Chrzyłowskim [?] Datowanym

27Wiel. Manifestanta ukontentował [?], a naradziwszy się [?]

28JW. Swidzińskiego Starosty [...] Kumplanacyi z Wiel.

29Protestuiącym się względem pretensyi do Klucza Chrzyłowskiego [?]

30[...] do rozsądzenia y uczynienia Satysfakcyi Zawarcie [?]

31[...] pretensye Spolne [?] y Zawarcie Chcę [?] na Swoim [...]

32Opisał [?], deklarował się, atak Wiel. Comparens uważaiąc się

33być z [...] o Zabraney Substancyi przez Poddanych

34JW. Lanckorońskiey Kasztelanowey Połanieckiey [?] Ludzie, y pko

35Wiel. Komorowskiemu Kommissarzowi, jako też Poddanym Bun-

36townikom Klucza tegoż Zabranie Substancyi y nieprzyznawa-

37nie owey [?] manifestuie się. Salva Manifestationis Melio-

38ratione. Jozef Ciołek Komorowski P. W. K. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt bardzo trudny: pismo pospieszne, strony 347v–348v w dolnych partiach wyblakłe; wiele wyrazów i większość imion poddanych odczytano niepewnie (#PARTIAL). Nazwa klucza zapisywana niejednolicie („Chrzyłowski”, „Chrzydowski”, „Cheyłowski”, „w Chyłowie”, „Chrzyłki”) – ujednolicono jako CHRZYŁÓW [?]; por. akt 576 (klucz, w którym w 1768 zamordowano pisarzy Komorowskiego – te same osoby: Józef JURGILEWICZ, Jan RYBKOWSKI [?]; w 576 drugi pisarz „Tomasz Suchodolski”, tu „Tomasz Kuchalski [?]”). Namiestnik przysięgły Tomasz CZARKOWSKI, horodniczy bracławski. Manifestant: Józef CIOŁEK KOMOROWSKI, pułkownik wojsk koronnych, dawny posesor (arendarz) klucza Chrzyłów [?] – w imieniu swoim, ekonoma Pawła SIERZCHOWIECKIEGO i administratora Tomasza [Szymona?] WITEŃSKIEGO [?] (na k. 348 „Szymonowi Witeńskiemu”). Obżałowani: Marianna ze ŚWIDZIŃSKICH LANCKOROŃSKA, kasztelanowa połaniecka [?], dożywotnia pani klucza; jej komisarz Jan KOMOROWSKI (lub innego imienia), kapitan regimentu pieszego; poddani-buntownicy wsi klucza (lista imion); KONIEWICZ, dawny pułkownik kozacki kasztelanowej, mieszkający w Chyłowie [?]. Treść: kasztelanowa wypuściła Komorowskiemu klucz (wsie Chałajdów [?], Dąbrówka, Bałturyńce [?], Chrzyłów [?], Matwijowce [?] i in., woj. bracławskie) trzyletnim kontraktem arendownym za 30 009 [?] zł w złocie (czerwony złoty liczony po 16 zł 3 gr), lecz nie podała mu czynszów, zamieniając je na pańszczyznę (szacunek dni robocizny: ciągły 10 gr, pieszy 8 gr); w 1768 buntownicy zabili pisarzy i dyspozytorów, spalili papiery, zabrali 770 wiader gorzałki (wydanej Maksymowi, kozakowi-sotnikowi [?]) i rozebrali 550 wiader, 114 wołów (odzyskano ok. 80 z pomocą wojska rosyjskiego, 34 nie oddano), ok. 100 krów, płótno, zboże, wozy i sprzęty; szkody ekonoma Sierzchowieckiego 3909 [?] zł 28 gr, administratora 676 zł 3 gr; Koniewicz zabrał i sprzedał gorzałkę, potem schwytany przez wojsko rosyjskie i oddany komisarzowi kasztelanowej. Mimo obietnic kasztelanowa i jej komisarz nie przeprowadzili egzekucji na poddanych ani nie dali satysfakcji; komisarz odebrał klucz z posesji, dając tylko skrypt datowany 27 III 1770 w dworze chrzyłowskim [?]; wspomniana kompłanacja przez Świdzińskiego, starostę [...]. Łacina: „subveniendo integritati substantiae suae” – dla zabezpieczenia swego majątku; „quorumvis nominum” – jakichkolwiek imion; „cujusvis nominis” – jakiegokolwiek imienia; „ante hac” – dawniej; „varii generis” – różnego rodzaju; „penitus” – zupełnie; „iterate” – powtórnie; „vigore” – na mocy; „Anno praesenti” – roku bieżącego; „salva manifestationis melioratione” – z zastrzeżeniem poprawienia manifestacji.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2IV 1770 Józef Ciołek Komorowski, pułkownik wojsk koronnych, dawny posesor klucza Chrzyłów [?] (woj. bracławskie), w swoim imieniu oraz ekonoma Pawła Sierzchowieckiego i administratora Witeńskiego [?] manifestował się przeciw dożywotniej pani klucza Mariannie ze Świdzińskich Lanckorońskiej, kasztelanowej połanieckiej [?], jej komisarzowi Janowi Komorowskiemu, kilkudziesięciu poddanym-buntownikom i dawnemu pułkownikowi kozackiemu Koniewiczowi. Kasztelanowa wydzierżawiła mu klucz na trzy lata za ponad 30 000 zł w złocie, ale zamiast czynszów obróciła poddanych na pańszczyznę. W buncie 1768 poddani zabili pisarzy i dyspozytorów, spalili rachunki, zrabowali gorzałkę, woły, krowy, zboże i sprzęty (częściowo odzyskane z pomocą wojska rosyjskiego). Kasztelanowa i jej komisarz nie dali satysfakcji ani nie przeprowadzili egzekucji na poddanych, a komisarz odebrał klucz, dając tylko skrypt z 27 III 1770. Odczyt w wielu miejscach niepewny.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 348v (skan 0351, strona lewa – dół)

k. 349 (skan 0351, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Aprilis Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Tomaszem Czarkowskim Horodniczym Bracł. Namie-

5śnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Przysięgłym Stano-

6wszy Oczewisto Woźny Generał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrz-

7ny Eliasz Łozuliński [?] ktory w mocy prawdziwey wierney

8y Słuszney Relacyi Swoiey Jawnie y dobrowolnie, dla zeznania

9do Akt Ninieyszych zeznał, Jż On Roku teraźnieyszego Tysiąc

10Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Dwudziestego Siodmego Februarii na

11Affektacyą y Prawną Rekwizycyą JO. Xiążęcia Jmć Antoniego z Prus

12Jabłonowskiego Wojewody Poznańskiego maiąc przy Sobie Strone Szlachty

13Ludzi wiary godnych Urodzonych Antoniego Jędrzejowskiego y Fedora

14Berezowskiego [?], majoris ac Evidentioris testimonii gratia Sibi adhi-

15bitis [?], był w Dobrach Wsi Oczytkowie [?], gdzie będąc a zastawszy [...] Urzę-

16dnika [?] Wołchowicza [?] Dyspozytora, takoż Woyta y Całą Gromadę tameyszą, Wsi [?]

17ze Roboczych Daniła, Hryćka y Maxyma Pobereżnikow, Bohdanow-

18skich [?], Aresztował y prawnie przypieczętował [?], ktory też Urząd Dyspozytor, Woyt

19takoż y Cała Gromada na pomienionych Pobereżnikow Areszt brać [?],

20y Osoby do rozprawy prawney onych dotrzymać obligowali [?] się, Ut-

21rinque [?]. Atak On Woźny Szlachta Sobie przytomney Oświadczywszy

22się tamże Zaraz circa Actum [?] Aresztum [?] Pozew przed Urzędem Grodzkim [?]

23na Membranie Pisany wszystkie na Stole położył, o położeniu y Essencyi

24onego, Gd. kogo [?] y do kogo należy, wszystkie Sprawie pisarzy był prawnie publi-

25kując do wiadomości podał, Ktorego Pozwu tenor Sequitur Eiusmodi:

26Jozef Kalasanty Czosnowski Winnicki Ułanowski etc. Sta. Wiel.

27Jmć Panu Michałowi Jełowickiemu Staroście Bracł. [?] pozwanemu

28z Osoby y z wszystkich generaliter Dobr Wmci leżących nieruchomych

29w Summach Pieniężnych, powagą JKMci Krola JMci Pana mego a moią Starościńską

30sprawami pozwalam, przykazuię wtudzież, aby Wmć przedemną

31Samym lub Sądem Moim Grodz. Winn. wtenczas, gdy ta Spra-

32wa z Regestru Coliennalnego [?] do Sądzenia przypadnie przywołana

33będzie, Sam Osobiście y Zawsze stanął na Jnstancyą Jnstygatora

34Sądowego y Swego Delatora JO. Xiążęcia Jmci Antoniego Jabłonowskie-

35go Wwdy Poznańskiego, Dobr Klucza Lipowieckiego cum Attinen-

36tiis Zastawnego y Jnnych Dożywotniego Possessora, y Wiel. Michała

37Brzezy [?] Stolnika Lubaczewskiego [?] Tychże Dobr Kommissarza Aktorow,

38Actorie. Et quidem JO. Xiąże Jmć Wwda Poznański [...]

39[...] się do Prawa pospolitego Manifestu Terminie [?]

40o samey Stu[...] Wmci do stawienia przed Sąd Moy

41Poddanych Wmci roboczych Daniła, Hryćka y Maxyma Pobe-

42reżnikow Bohdanowskich [?] do Klucza Lipowieckiego [?] należących

43y w Possessyi Wmci będących, ale do Ubrania [?] Onych pod [...]

44[reklamant:] [...]

k. 349v (skan 0352, strona lewa – góra)

1podległych Wmci Kryminalnym względem Zabicia, wsię się [?]

2bożego Daniła [?] Poddanego Lipowieckiego przez Tychże

3Pobereżnikow, tudzież do przysłuchania się winom prawnym

4pro Secontinentia [?] Tychże Ludzi Pobereżnikow, niemniey do zapło-

5cenia Szkod y Expens Prawnych ztąd pochodzących, na termin

6wyż Oznaczony, tenże JO. Actor petitwa [?] Sit [?] pro tunc Termi-

7num attentaturus et ad omnia judicialiter responsurus. Dato

8w Winnicy D[ie] Vigesima Sexta Februarii Millesimo Se-

9ptingentesimo Septuagesimo Anno. De quo praesens Eiusdem Mlis

10Relatio. Mlis Qui Supra Signare nescius Litteras [?] Crucem po-

11suit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik przysięgły Tomasz CZARKOWSKI, horodniczy bracławski. Woźny generał woj. bracławskiego Eliasz ŁOZULIŃSKI [?] (nazwisko niepewne; ten sam woźny w akcie 579). Świadkowie: Antoni JĘDRZEJOWSKI, Fedor BEREZOWSKI [?]. Areszt (27 II 1770) w dobrach wsi Oczytków [?] – w obecności dyspozytora Wołchowicza [?], wójta i gromady – na poddanych roboczych Danile, Hryćku i Maksymie POBEREŻNIKACH (Bohdanowskich [?]), oskarżonych o zabójstwo poddanego lipowieckiego Daniły [?]; dyspozytor, wójt i gromada zobowiązali się dostawić ich do sądu. Pozew starosty winnickiego Józefa Kalasantego CZOSNOWSKIEGO (dat. 26 II 1770) przeciw Michałowi JEŁOWICKIEMU, staroście bracławskiemu [?] (por. akty 441, 443), panu tych poddanych, na instancję instygatora i delatorów: Antoniego JABŁONOWSKIEGO, wojewody poznańskiego, zastawnego i dożywotniego posesora klucza LIPOWIECKIEGO, oraz jego komisarza Michała BRZEZY [?], stolnika lubaczewskiego [?] – o stawienie poddanych w sprawie kryminalnej, „przysłuchanie się winom” i zapłatę szkód i kosztów. Część tekstu (koniec k. 349) nieczytelna. Łacina: „majoris ac evidentioris testimonii gratia sibi adhibitis” – przybranymi dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „tenor sequitur ejusmodi” – brzmienie następuje takie; „actorie” – jako powodowie; „termini attentaturus et ad omnia judicialiter responsurus” – aby pilnował terminu i na wszystko sądownie odpowiedział; „Mlis (Ministerialis) qui supra signare nescius crucem posuit” – woźny wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, postawił krzyż.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3IV 1770 woźny generał Eliasz Łozuliński [?] zeznał w grodzie winnickim, że 27 II 1770, na żądanie Antoniego Jabłonowskiego, wojewody poznańskiego, posesora klucza lipowieckiego, w obecności szlachty Antoniego Jędrzejowskiego i Fedora Berezowskiego [?], aresztował we wsi Oczytków [?] poddanych Daniłę, Hryćka i Maksyma Pobereżników (oskarżonych o zabójstwo poddanego lipowieckiego) i oddał ich pod dozór dyspozytora, wójta i gromady, oraz położył pozew grodzki starosty Józefa Czosnowskiego (z 26 II 1770) przeciw ich panu Michałowi Jełowickiemu, staroście bracławskiemu [?], na instancję instygatora oraz Jabłonowskiego i jego komisarza Michała Brzezy [?], stolnika lubaczewskiego [?] – o stawienie tych poddanych w sprawie kryminalnej oraz zapłatę szkód i kosztów.

Transkrypcja

k. 349v (skan 0352, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Aprilis Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodz. Winnic. Przysięgłym Compa-

6rens Urod. Jmć Pan Jozef z Drabowskich Drabowicz [?], gene-

7ralny JOX. Jmci Jabłonowskiego, Wwdy Poznań. plenipotent,

8ostrzegaiąc całości Substancyi Pryncypała Swoiego, nic Skazytelnego [?]

9Honoru Tegoż JO. Pana, Jmieniu, pilności, Zachowuiąc, Contra Urz.

10Cujusvis nominis Jankowskiemu Kraiczykowi [?] Dobr

11Wsi Popowey Grobli [?] Possessyi JW. Zielonki [?] Podkom. Łaze-

12myskiego [?] Mieszkaiącemu Oświadczenie Czyni, Jż Jmiar-

13kowany [?] Urz. Jankowski Uczyniwszy Zakład [?] między Lu-

14dźmi y Żydami niegodziwą kradzież Konia Swoiego

15w Mieście Lipowcu, ale Lamkowe [?] bardzo Zmorzonego

16Anno praesenti Die Decima Octava Januarii, z apre-

17tensyi [?] na pasiwy [?] porzucił, y o onego dotąd nie re-

18kwirował, Więc Urz. Załęczysię [?] unikaiąc na paszy [?]

19y Wymyślnych Sposobow przyfermowania [?], prosił

20mnie Urzędu o przydanie Sobie Woźnego do prezento-

21wania, otaksowania y Wyjęzienia [?] Tegoż Samego Ko-

22nia, Ktorego Ja Urząd annuendo Affectationi przyda-

23łem Woźnego Jen. Wwa Bracł. Opatrz. Eliasza Łozulińskiego [?] Urzę-

24[reklamant:] Bracł.

k. 350 (skan 0352, strona prawa – góra)

1Bracł. do przytomney Szlachty Urz. Gabryela Pawłowskiego [?]

2y Kazimierza Witkowskiego [?] Ludzi Wiary Godnych do tego

3Aktu Użytych prawnie, gdzie będąc na Urzędzie Grod.

4Winnickim Konia Siwego Małego Zmorzonego Lat Ko-

5[...]ego [?], prezentował, a po prezentowaniu, w przyto-

6mności pomienioney Szlachty onego w Złł. Dwudzie-

7stu otaksował, po ktorym otaksowaniu, po Ktorym Jdem

8Comparens rursus ad se recepit, et de recepto Officium

9Castrense [?] quietavit, prosząc tak Urz. Comparens oryginale

10manifestu, Jako Woźny Taxy relacyi actis Connotari,

11co y otrzymali. Jz. D. Drabowicz [?]. Woźny nieumie-

12iący pisać Znak Krzyża S. Kładnie Eliasz Łozuliński [?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik przysięgły Tomasz CZARKOWSKI. Komparent: Józef z DRABOWSKICH DRABOWICZ [?] (w podpisie „Jz. D. Drabowicz [?]”), generalny plenipotent Antoniego JABŁONOWSKIEGO, wojewody poznańskiego (por. akt 578 – klucz lipowiecki). Obżałowany: JANKOWSKI („kraiczyk [?]”) mieszkający w dobrach wsi Popowa Grobla [?], w posesji Zielonki [?], podkomorzego łazemyskiego [?] (odczyt niepewny). Jankowski 18 I 1770 porzucił w mieście Lipowcu bardzo zmorzonego konia, podnosząc, że został mu skradziony, i więcej się o niego nie upominał; plenipotent, unikając zarzutów, kazał konia (siwy, mały, wychudzony) zaprezentować w grodzie, otaksować na 20 zł i przyjął go z powrotem pod kwitem urzędu. Woźny generał woj. bracławskiego Eliasz ŁOZULIŃSKI [?] (por. akt 578); świadkowie: Gabriel PAWŁOWSKI [?] i Kazimierz WITKOWSKI [?]. Łacina: „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania; „rursus ad se recepit, et de recepto officium castrense quietavit” – ponownie przyjął do siebie i z przyjęcia pokwitował urząd grodzki; „actis connotari” – zapisać do akt.

Streszczenie

3IV 1770 Józef z Drabowskich Drabowicz [?], generalny plenipotent Antoniego Jabłonowskiego, wojewody poznańskiego, manifestował się przeciw Jankowskiemu z Popowej Grobli [?], że ten 18 I 1770 porzucił w Lipowcu swego bardzo zmorzonego konia, rozgłaszając jego kradzież, i więcej się o niego nie upominał. Dla uniknięcia zarzutów plenipotent kazał przez woźnego Eliasza Łozulińskiego [?], w obecności szlachty, zaprezentować konia (siwego, małego) w grodzie winnickim i otaksować go na 20 zł, po czym przyjął go z powrotem i pokwitował urząd.

Transkrypcja

k. 350 (skan 0352, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca [Maja – skreślone; nad wierszem:] Ap. [?] Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

4mi y przedemną [Woyciechem Jagiełłowiczem – skreślone; nad wierszem:] Tomaszem Czarkowskim Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodzkim Winnickim [nad wierszem:] Przysięgłym. Stanowszy Oczewi-

6sto Woźny Jenerał Wwa Bracł. y Jnn. Opatrz. Kazi-

7mierz Wałkowski w mocy Wierney Relacyi Swoiey do-

8browolnie zeznał, Jż On Roku Teraźnieyszego Tysiąc

9Siedmset Siedmdziesiątego, Dnia Osmego Marca na af-

10fektacyą y prawną rekwizycyą Urz. Łukasza y Ma-

11ryanny lub innego Jmienia z Tchorzewskich [?] Zalińskich

12Małż. był w Dobrach wsi Kozakowce [?] w Wwie Bracł. a

13Powiecie Winnickim Sytuowanych, Gdzie będąc a ma-

14iąc przy sobie Strone Szlachty Urz. Łukasza Kutkow-

15skiego [?] y Michała Koszelskiego [?], Urz. Cujusvis nominis

16Bereżeckiego Leśniczego Kozakowskiego [?], u Samego Wmć

17Pana Stojeńskiego [?] Podstolego Krzemienieckiego, w Przybiałku [?]

18Przybyłowce [?] mieszkaiącego, Dzierżawcy ad Census Dobr

19wsi Kozakowki [?], ze Wszystkiemi Ruchomościami, Chudobą,

20Zbożem, Pasieką, y ze Wszystkim Maiętkiem, Papierami

21[reklamant:] rożnych [?]

k. 350v (skan 0353, strona lewa – góra)

1rożnych Dobr y Spraw po niegdy Urz. S. P. Legutku [?] u Tegoż

2Urz. Bereżeckiego Zaległemi, w Przywnach [?] Prawem Opisa-

3nych aresztował, y prawnie przypieczętował. Ktoren to

4areszt Sam W. Podstoli Krzemien. bene vole przyiął

5y do rozprawy prawney Tegoż Urz. Bereżeckiego do-

6trzymać przyrzekł, y obowiązał się, atak on Woźny

7Szlachtą Sobie przytomną Oświadczywszy się ztam-

8tąd powrocił, y tu przedemną Urzędem prawdziwe-

9go aresztu Swego uczynił y zeznał Relacyą. De quo

10Praesens Eiusdem Mlis Rtio. Mlis qui ignarus Litter-

11arum Crucem S. posuit. Kazimierz Wałkowski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

W nagłówku poprawki pisarza: miesiąc „Maja” skreślony (nad wierszem skrót „Ap.” [?]), namiestnik „Woyciechem Jagiełłowiczem” skreślony i nadpisany „Tomaszem Czarkowskim … Przysięgłym” – wpis zapewne przepisywany do księgi później (por. akt 575, datowany 17 V). Woźny generał woj. bracławskiego Kazimierz WAŁKOWSKI, niepiśmienny. Rekwirenci: Łukasz i Marianna z TCHORZEWSKICH [?] ZALIŃSCY, małżonkowie. Świadkowie: Łukasz KUTKOWSKI [?], Michał KOSZELSKI [?]. Areszt (8 III 1770) we wsi KOZAKÓWKA [?] (Kozakowce; woj. bracławskie, pow. winnicki) na ruchomościach, chudobie, zbożu, pasiece, majątku i papierach po zmarłym [Legutce?], pozostałych u leśniczego BEREŻECKIEGO; areszt przyjął dzierżawca wsi STOJEŃSKI [?], podstoli krzemieniecki, mieszkający w Przybyłowcach [?], zobowiązując się dostawić Bereżeckiego do rozprawy. Łacina: „ad census” – w dzierżawę czynszową; „bene vole” – dobrowolnie; „de quo praesens ejusdem Ministerialis relatio; Ministerialis qui ignarus litterarum crucem S. posuit” – o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; woźny, nie znając pisma, położył znak Krzyża Świętego.

Streszczenie

3IV 1770 (wpis poprawiony z maja) woźny generał Kazimierz Wałkowski zeznał w grodzie winnickim, że 8 III 1770, na żądanie Łukasza i Marianny z Tchorzewskich [?] Zalińskich, w obecności szlachty Łukasza Kutkowskiego [?] i Michała Koszelskiego [?], aresztował we wsi Kozakówka [?] (pow. winnicki) wszystkie ruchomości, chudobę, zboże, pasiekę i papiery po zmarłym [Legutce?], pozostające u leśniczego Bereżeckiego; areszt dobrowolnie przyjął dzierżawca wsi, Stojeński [?], podstoli krzemieniecki, zobowiązując się dostawić Bereżeckiego do sądu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 350v (skan 0353, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Aprilis Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Przysięgłym Com-

6parens Ultro [?] W. Jmć Pan Wiktoryan Mokrzycki Cześnik Owr. [?],

7Ekonom Klucza Teplickiego w Possessyi Zastawney Wiel. Ma-

8xymiliana Sędziego Grodzkiego Kijow., Felixa, Medarda y

9Adama Potockich Podstoli Żytomir. Braci Między So-

10bą Rodzonych, po Niegdy S. P. Wiel. Rochu Potockim Podstol.

11Żytom. Bracie Rodzonym Steriliter Zmarłym Spadłey

12będący, Swym y Tychże wyżey wyrażonych Wiel. Pryn-

13cypałow Swoich Jmieniem, y Jnn. na [Contra] Wiel. Jmć

14Pani Maryannie z Jaliczow [?] Potockiey Podstolinie

15Żytomir., niegdy W. Rocha Potockiego Podstol. Żyt. Małż.

16pozostałey Wdowie, Pani ani oprawney ani Dożywot-

17niey przez W. niegdy Rocha Potockiego Podstol. Żyt. Małż.

18Jey Zapisaney niemogącey, Tudzież Wiel. Kornetowskiemu [?]

19[reklamant:] Jozefowi

k. 351 (skan 0353, strona prawa)

1Jozefowi Spendowskiemu [?] Skarbn. Owruc., niemniey tak-

2że Ordynarnym [?] Kozakom Raygrodzkim do pomocy do Uczy-

3nienia niżey Wyrażonych Wiolencyi przez Wiel. Jozefa

4Spendowskiego [?] Skarbn. Owruc. umyślnie Wraz z Sobą

5Sprowadzonym, Jako też y Jnnym Ludziom Wiel. Potoc-

6kiey y W. Kornetowskiego [?] z Orężem Zaciągnionym, Za-

7ły [?] protestuiesię, oto Jż Wiel. Potocka Lubo Wiedziała,

8Że ani pieniędzy niedawała na Klucz Teplicki, ani

9Kontraktu oto Dobra nie Zawierała, ani w Kon-

10trakt z Wiel. niegdy Potockim Mężem Swoim nie-

11wchodziła, bo Kontrakt o Dobra Klucz Teplicki, między

12Samym tylko Wiel. niegdy Rochem Potockim Podstoli

13Żytt. a JW. Potockim Wwdą [?] y Ziem Kijowe. Dobr

14Klucza Teplickiego Dziedzicem nastąpił, ani nawet

15oprawna ani Dożywotnia przez W. niegdy Potockiego

16P. Ż. Męża Swego [nie] iest Zapisana pania, owszem Żadnego ani

17maiąc Żadnego Prawa Jnteressowania się do Substancyi

18S. P. W. Potockiego Męża Swego ile Steriliter Zmarłego,

19przecież z Zaufanemi Swoiemi Przyiaciołami, W. Jozefem

20Spendowskim [?] y Kornetowskim [?], Maiącemi Mnostwo Ludzi

21y Kozakow Orężnych, a Więcey Sama Wiel. Obżałowana So-

22bie przybrawszy, nie tylko Dobra Miasto Teplik, Gwałto-

23wnie naiechać, Wiolencyi Czynić, Zapomniawszy o tym, Że

24ta possessya Klucza Teplickiego WW. Potockich iako naturales

25post Fata Brata Rodzonego Concernit Successores, Braci

26Rodzonych, ale Większa blisko pułRoka po Smierci W. Rocha

27Potockiego recenter odebrana (sine ulla praepeditione będą-

28cych) Gospodarstwo zruynowała, poddaństwo uciemiężyła na-

29głym Wyciskaniem, y nad powinnym Daniem Czynszym [?] y

30odległym w podwody Wypędzeniem, Bydło Rogate Dwor-

31skie Jako to Wołow Rosłych Pługowych Dziewięć, Krow

32z Jałownikiem Sztuk Trzydzieści, Nierogatego bydła Sztuk

33Dwadzieścia, Wieprzow Karmnych Osm, Owiec z Kozami

34Sztuk Dwieście, Drobiu [?] Ptastwa [?] Wielkich Cztery [?], Jagniąt [?] K[...]-

35cy [?] Pięć, Pasieki [?] przy Trzymaniu [?] Prowenta Pszeni-

36czne [?] Jakie tylko być mogły z Całego Klucza zebrane, Zboże rożne

37[reklamant:] [...]

k. 351v (skan 0354, strona lewa)

1w Ziarnie będące, w Snopach, w Gdzo [?] wymłocić każąc,

2zabrać, W. Zyłasię [?] Jntromissyą bezprawnie na Sie-

3bie obwołać kazała, Co Większa Wiel. Mokrzyckiego

4Teraźnieyszego Załączącego się nic Sobie niewinnego wa-

5[...] [?] Dysponowała, y wszystkie Jego Rze-

6czy Zabrano, bo Jak tylko W. Obżałowana do Dworu Te-

7plickiego wjechała, tak Zaraz Wiel. Jozef Spendowski [?]

8wpadłszy do Jzby Gościnney [?], Pare Pistoletow [?] Kosiznych [?] Par-

9skich [?], z Fuzyą, z Paskiem Sobim [?], Ładownię do niey [?] Zele-

10znemi Wybitkami y z przetyczkami, Pobierzyk [?] Grany-

11czem [?] w Srebro oprawne pełną Ładunkami, Prochu [?]

12Leszczyńskiego [?] wziął, y Szkatułkę własną W. Załączącego się

13gwałtem Sobie otworzyć przymusił, Jnne zaś Rzeczy

14Jako to Kaftan Kozi [?], Szarawary Niebieskie z Guzikami,

15Szkatułkę Kołbuszowskiey Roboty z papierami Rozne-

16mi, Kałamarz Cynowy, Proch y Kule z Szufladką, Pie-

17niędzy Złł. Poll. Osm, Rękawice, Pas Sukno, Niebieskie [?]

18y Czerwone, Materak Skorzany, Tłumok Sukienny

19y Koc Turecki, Buty Kozłowe, Kulbakę porządną [...],

20[...] Żelaza [?] pod kęsta [?], Wozka [?], Żupan Zielony [...]

21[...]

22Łuk [?] Krzemienia [?] Kryionego [?], Białego Lub Szary Koń [?] [...]

23[...] Jnnadę [?] Jedne Siwą, Drugą Konia Kasztanowatego

24Łysego Tureckiego Jednego, Źrebca Siwogniadego Drugiego,

25Wołow rosłych Płużnych Parę, Derkę Jedną, Wierzb [?]

26Dwie prostych, Siekierę Jedną, Mozdzierz [?], Rękawi-

27ce [...] Krowę [?] z [...]

28Dwie, ołkusow [?] Dwa, Woylok Dobry jeden, Krowę z Cie-

29lęciem, y z Nażimkiem [?], Y Jnne Mobilia, Ktore Czasu Pra-

30wa osobliwym Regestrem Specifikowane się maiące, Jako

31Bezzwnieyszy [?] Regestr Urzędu Miłoszkiego [?] Teplickiego Spisany

32y podany opiewa, z Dyspozycyi W. Potockiey Podst. Żyt.

33Zabrano. Urz. zaś Maryannę z Mokrzyckich Witkowską [?]

34Siostrę Comparentis Umawiającą się o gwałtowne Zabra-

35nie Rzeczy Wiel. Załączącego się, W. Obżałowana nietylko zby-

36tecznie [?] [...] od Grzybała [?], ale też rzeczy Rozne [...]

37y [...] Zabrać dysponowała. Wiel. Stawaiący Swym y

38W. Pryncypałow Swoich y Jnne. Jmieniem, [...]

39watności [?] [...] Jntromissyi w Klucz Teplicki, o Bezzwnie [?]

40opisanie w Grodzie Winnic., Jako y o Jnne pretensye, Sal-

41va Si opus fuerit melioratione, powtornie protestuiący [?].

42W. Mokrzycki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Por. akty 547–548 i 550 (spór o klucz teplicki). Komparent: Wiktorian MOKRZYCKI, cześnik owrucki [?], ekonom klucza teplickiego w posesji zastawnej braci rodzonych Maksymiliana (sędziego grodzkiego kijowskiego), Feliksa, Medarda i Adama POTOCKICH, podstoliców żytomierskich – spadłej po bezdzietnie zmarłym bracie Rochu POTOCKIM, podstolim żytomierskim. Obżałowani: wdowa Marianna z JALICZÓW [?] POTOCKA, podstolina żytomierska (wg protestującego ani oprawna, ani dożywotnia pani – kontrakt o klucz zawarł sam Roch z dziedzicem klucza, wojewodą kijowskim [?] Potockim); Józef SPENDOWSKI [?], skarbnik owrucki; KORNETOWSKI [?]; kozacy rajgrodzcy i inni ludzie zbrojni. Zarzuty: zbrojny najazd na miasto Teplik i dwór, bezprawne obwołanie intromisji, ruina gospodarstwa, uciemiężenie poddanych (czynsze, dalekie podwody), zabór bydła (9 wołów, 30 krów z jałownikiem, 20 sztuk nierogacizny, 8 wieprzów karmnych, 200 owiec z kozami i in.), zboża; Spendowski zabrał ekonomowi broń (pistolety, fuzję, ładownicę), konie, odzież, szkatułkę z papierami i inne ruchomości; pobito [?] i ograbiono siostrę komparenta Mariannę z Mokrzyckich WITKOWSKĄ [?]. Strona k. 351v gęsta, spis rzeczy odczytany tylko częściowo (#PARTIAL). Łacina: „ultro” – z własnej woli; „steriliter” – bezpotomnie; „naturales post fata fratris germani concernit successores” – po śmierci brata rodzonego przypada naturalnym sukcesorom; „recenter” – świeżo; „sine ulla praepeditione” – bez żadnej przeszkody; „comparentis” – komparenta; „salva, si opus fuerit, melioratione” – z zastrzeżeniem poprawy, jeśli zajdzie potrzeba.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

3IV 1770 Wiktorian Mokrzycki, cześnik owrucki [?], ekonom klucza teplickiego, w swoim imieniu i braci Potockich – Maksymiliana (sędziego grodzkiego kijowskiego), Feliksa, Medarda i Adama, podstoliców żytomierskich, którzy po bezdzietnej śmierci brata Rocha objęli zastaw klucza – zaprotestował przeciw wdowie po Rochu, Mariannie z Jaliczów [?] Potockiej, i jej pomocnikom Józefowi Spendowskiemu [?], skarbnikowi owruckiemu, i Kornetowskiemu [?] z kozakami rajgrodzkimi. Potocka, nie mając według protestującego żadnego prawa (ani oprawy, ani dożywocia, ani udziału w kontrakcie), zbrojnie najechała Teplik, obwołała bezprawną intromisję, zrujnowała gospodarstwo, uciemiężyła poddanych, zabrała bydło, owce, zboże, a Spendowski zabrał ekonomowi broń, konie, odzież, szkatułkę z papierami i inne rzeczy; skrzywdzono też siostrę komparenta Mariannę Witkowską [?]. Spis rzeczy odczytany częściowo.

Transkrypcja

k. 351v (skan 0354, strona lewa – dół)

k. 352 (skan 0354, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Trzeciego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Tomaszem Czarkowskim Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodzkim Winnickim Przysięgłym

6Comparens personaliter Urz. Jmć Pan Jozef z Drabowskich Dra-

7bowicz [?] Jmieniem y z wyraźney Woli JO. Xcia Jmć Antoniego

8z Prus Jabłonowskiego Wwdy Poznańskiego Pryncypała

9Swego, Zapobiegaiąc dalszym Jnkonweniencyom [?] niżey

10Wyrażonych [?] Wypadkow [?] maiących, a bardziey Ocalaiąc [?] poddanych

11JO. Pryncypała Swego, udawszy się iednak do S. Sprawiedliwo-

12ści, Solenniter na pko Wmć Panu Michałowi Jełowickiemu Staroście

13Bracł., Dobr Klucza Midowskiego [?] Podług Praw Swoich Posse-

14sorowi, y Wiel. Jmć P. Janowi vel alius nominis Krasno-

15sielskiemu [?] Tychże Dobr Komisarzowi, niemniey Pobereż-

16nikom z Dobr wsi Bohdanowki do Klucza Midowskiego [?]

17należącey, po Jmionach y przezwiskach Lepiey Jchmć Wia-

18domym, Skarży, Zali, manifestuie y Protestuie się, w ten

19niżey opisany Sposob y oto, Jż Jchmć Obwinieni, nieuwa-

20żaiąc na Prawo Pospolite y rygor w nim opisany, owszem

21nie Zachowuiąc przyiaźni Sąsiedzkiey, ale tylko goniąc na

22ostatnią zgubę Ludzi poddanych JO. Comptis [Comparentis] Pryncypała Dobr

23Klucza Lipowieckiego, przez naypierwiey [?] Pobereżnikow z Dobr Chwa-

24stek [?], Klucza Midowskiego [?] y Łapania [?] nadaremnie [?] w wolney drodze bicia,

25Łapania y kaliberzenia [?] ludzi [?] się nie kontentuiąc, ale w Roku

26Teraźnieyszym Tysiącznym Siedmsetnym Siedmdziesiątym,

27Dnia Czternastego Februarii Ludzie Pobereżnicy z Dobr

28Wsi Bohdanowki Często rzeczoney Possessyi Jchmciow Obwinionych

29wypadłszy, y roboczego Daniłę [?] Kuźkę [?] Poddanego Lipowieckiego

30pierwey [?] Kijmi, potym orężami niemiłosiernie bić Zaczęli,

31Jż tak co tego do Siebie przyiechał [?], a Dnia Trzeciego od Tych

32Razow Z tym się pożegnał Swiatem. A zatym Jdem Compa-

33rens ratione niesłusznego Zabicia Tegoż Poddanego Lipowie-

34ckiego nomine Cujus [?] Supra iterum Manifestuie y protestuie się,

35Prosząc Actis Connotari, co y otrzymał. J. Z. D. Drabowicz [?].

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik przysięgły Tomasz CZARKOWSKI. Komparent: Józef z DRABOWSKICH DRABOWICZ [?], plenipotent Antoniego JABŁONOWSKIEGO, wojewody poznańskiego, posesora klucza LIPOWIECKIEGO (por. akty 578–579). Obżałowani: Michał JEŁOWICKI, starosta bracławski (w tytule marginalnym „JW. Jełowickiemu S. B.”), posesor klucza Midowskiego [?] (nazwa niepewna); jego komisarz Jan KRASNOSIELSKI [?] (lub innego imienia); poddani POBEREŻNICY ze wsi BOHDANÓWKA. Zarzut: poddani Jełowickiego od dawna napadali na drogach na ludzi klucza lipowieckiego, a 14 II 1770 Pobereżnicy z Bohdanówki pobili kijami i orężem roboczego poddanego lipowieckiego Daniłę [?] KUŹKĘ [?], który trzeciego dnia zmarł; por. akt 578 – areszt Pobereżników (27 II 1770) i pozew grodzki o to zabójstwo. Łacina: „vel alius nominis” – lub innego imienia; „Comptis” = Comparentis – komparenta; „nomine cujus supra iterum” – w imieniu jak wyżej ponownie; „actis connotari” – zapisać do akt.

Streszczenie

3IV 1770 Józef Drabowicz [?], plenipotent Antoniego Jabłonowskiego, wojewody poznańskiego, zaprotestował przeciw Michałowi Jełowickiemu, staroście bracławskiemu, posesorowi klucza Midowskiego [?], jego komisarzowi Janowi Krasnosielskiemu [?] i poddanym Pobereżnikom ze wsi Bohdanówka: poddani Jełowickiego od dawna bili i łapali ludzi z klucza lipowieckiego na drogach, a 14 II 1770 Pobereżnicy z Bohdanówki pobili kijami i orężem poddanego lipowieckiego Daniłę [?] Kuźkę [?], który trzeciego dnia zmarł. Protestacja o niesłuszne zabójstwo poddanego (por. akt 578).

Transkrypcja

k. 352 (skan 0354, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Apr. Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi

4[reklamant:] Winnickiemi [?]

k. 352v (skan 0355, strona lewa)

1y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem pro tunc Namie-

2śnikiem Burgrabstwa Grodz. Winnic. Stanąwszy Oczywiście

3Woźny Jenerał Wwa Bracł. y Jnn. Opatrzny Szy-

4mon Kozłowski in Vim Suae verae ac fidelis Relationis

5palam publice Libereq ac per Expressum zeznał, Jż On

6ad Actum Jnstantiam Requisitionem W. Jmć Pana Jozefa

7Pruszyńskiego Cześnika Wołyńs. [?] Dobr Semenowka [?] Ter-

8nowki [?] Dziedzica, w Roku Ninieyszym Tysiąc Siedmset

9Siedmdziesiątym, Miesiąca Marca Czternastego Dnia

10Maiąc przy Sobie Strone Szlachty Ludzi Wiarygodnych

11ad Actum Officiosum przydanych, Urodz. Jchmć PP. Samuela [?] Zeli-

12ka [?] Buzyłkiego [?] y Jakuba Susłowskiego [?], był w Dobrach

13Wsi Kniażykach [?] w Kluczu Koneckim [?], gdzie będąc w Zim[...]

14chności [?] Dworskiey y w Hromady tameczney, Urzędu Poddanych [?]

15Andruszka [?], Nieczypora, Juśka, z Żonami, Dziećmi, Chudobą,

16y Całą Jch Pracą y Zbiorem, iako Dziedzicznych po-

17mienionego W. Pruszyńskiego Poddanych, ze Wsi Tu-

18rawki [?] Zbiegłych, Aresztował, prawnie przypieczętował,

19Ktorego to Aresztu przedemną Urzędem istotney rzetel-

20ney uczynił y Zeznał Relacyą, Woźny ignarus Scriben-

21di Crucem S. posuit. Szymon Kozłowski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Wpis datowany 4 IV 1770 przed Wojciechem JAGIEŁŁOWICZEM, namiestnikiem „pro tunc” (por. akty 575 i 580 – poprawki nazwiska namiestnika). Woźny generał woj. bracławskiego Szymon KOZŁOWSKI, niepiśmienny. Rekwirent: Józef PRUSZYŃSKI, cześnik wołyński [?], dziedzic dóbr Semenówka [?] i Ternówka [?] (nazwy niepewne; por. Pruszyńscy, łowczowie trembowelscy – akty 354, 459, 469). Świadkowie-szlachta: Samuel [?] ZELIK [?] BUZYŁKO [?] i Jakub SUSŁOWSKI [?] (zapis niejasny – może dwie lub trzy osoby). Areszt (14 III 1770) we wsi KNIAŻYKI [?] w kluczu koneckim [?] – w obecności urzędu dworskiego i gromady – na zbiegłych z wsi Turawka [?] dziedzicznych poddanych Pruszyńskiego: Andruszka [?], Nieczypora i Juśka, z żonami, dziećmi, chudobą i całym dobytkiem. Łacina: „in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque ac per expressum” – mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie, dobrowolnie i wyraźnie; „ad actum, instantiam, requisitionem” – na akt, nalegania, żądanie; „ad actum officiosum” – do czynności urzędowej; „ignarus scribendi crucem S. posuit” – nie umiejąc pisać, położył znak Krzyża Świętego.

Streszczenie

4IV 1770 woźny generał Szymon Kozłowski zeznał w grodzie winnickim (przed namiestnikiem Wojciechem Jagiełłowiczem), że 14 III 1770 na żądanie Józefa Pruszyńskiego, cześnika wołyńskiego [?], w obecności szlachty, aresztował we wsi Kniażyki [?] (klucz konecki [?]) zbiegłych z Turawki [?] dziedzicznych poddanych Pruszyńskiego – Andruszka [?], Nieczypora i Juśka – z rodzinami, chudobą i całym dobytkiem.

Transkrypcja

k. 352v (skan 0355, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Aprilis Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winn. y prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burg.

5Grodzkim Winn. Stanąwszy Oczewisto Woźny Generał Wwa

6Bracł. y Jnn. Opatrzny Jozef Tarnaski [?] in vim Suae

7verae Relationis palam publice recognovit, Jż On Roku

8Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Drugiego Apri-

9lis, ad Actum juridicamque requisitionem JW. Jozefa Potoc-

10kiego Krayczego Koron. y Starozakonnych Miri [?] Kołtunki

11Matki y Leyzora Kołtunowicza Syna, maiąc przy

12[reklamant:] Sobie

k. 353 (skan 0355, strona prawa)

1Sobie Strone Szlachty Urodz. Jchmć PP. Macieja Słowackiego

2y Franciszka Kapłońskiego [?] evidentioris Testimonii gratia

3Sibi adhibitos, był w Dobrach Wsi Torkowie [?], gdzie bę-

4dąc Pasieki Pniow Sto Pięć, Bydło, krowy, konie [?], ro-

5żne rzeczy, Płachty [?] y Gospodarskie Sprzęty, niegdy Urz.

6Obornickich [?] własnych, przez Wiel. Orańskiego [?] Pienię-

7dze [?], Sterty, rożne Zboże Zabrane, u tegoż Wiel. Orań-

8skiego zostaiące Aresztował, a zaś Bydła Sztuk Siedm-

9naście [?] Tychże niegdy Urz. Obornickich własne przez

10Urodz. Uleńskiego [?] ze Zbożem Zabrane, u tegoż Urodz. Uleń-

11skiego [?] tamże w Torkowie [?] mieszkaiącego Aresztował,

12zaś Die Tertia Apr. był Tenże Woźny z Szlachtą

13we Wasylewce, y tam Sto pięć Pni Pasieki Urz. Obo-

14rnickich [?] własnych przez Wiel. Orańskiego [?] zabranych,

15a do Wsi Wasylewki do Wiel. Bohdaszewskich do [?]

16Ligatow [?] oddany [?], tam się w Wasylewce znayduiące u

17Wiel. Bohdaszewskich, u Urzędu y Gromady Wasyle-

18wieckiey Aresztował, ktore Aresztu tak Wiel.

19Orański [?], Uleński [?] y Bohdaszewscy bene vole przy-

20ięli, ad decisionem Causae Pasieki, Bydła, rożne

21rzeczy, Papiery, Skrypta dotrzymać deklarowali się,

22atak On Woźny Szlachtą Sobie przytomną

23Oświadczywszy się na każdym Mieyscu distincte [?]

24ztamtąd tu ad Acta Stanąwszy, przedemną Urzędem

25uczynił y zeznał prawdziwego Aresztu Relacyą,

26de quo praesens Mlis Relatio. Mlis ignarus Scribendi Cru-

27cem S. posuit. Jozef Tarnaski [?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał woj. bracławskiego Józef TARNAWSKI (tu „Tarnaski”; w akcie 585 „Tarnawski”; por. „Sarnawski [?] Józef” – akt 478, zapewne ta sama osoba), niepiśmienny. Rekwirenci: Józef POTOCKI, krajczy koronny (pan Berszady i Wasylówki? – por. akty 554, 344 [?]), oraz starozakonni (Żydzi) Mira [?] KOŁTUNKA (matka) i Lejzor KOŁTUNOWICZ (syn) – zapewne wierzyciele/spadkobiercy zmarłych OBORNICKICH [?]. Świadkowie: Maciej SŁOWACKI i Franciszek KAPŁOŃSKI [?]. 2 IV 1770 we wsi TORKÓW [?] zaaresztowano: u ORAŃSKIEGO [?] – 105 pni pszczelich, bydło, rzeczy, sprzęty i zboże pozostałe po zmarłych Obornickich (zabrane przez Orańskiego); u ULEŃSKIEGO [?] – 17 [?] sztuk bydła ze zbożem; 3 IV we wsi WASYLÓWKA – 105 pni pasieki Obornickich, oddanych przez Orańskiego Bohdaszewskim, u BOHDASZEWSKICH oraz urzędu i gromady wasylowieckiej (por. Bohdaszewscy – akty 502, 511–537). Wszyscy dobrowolnie przyjęli areszt do rozstrzygnięcia sprawy. Łacina: „in vim suae verae relationis palam publice recognovit” – mocą swej prawdziwej relacji jawnie i publicznie zeznał; „ad actum juridicamque requisitionem” – na akt i prawne żądanie; „ad decisionem causae” – do rozstrzygnięcia sprawy; „distincte” – oddzielnie.

Streszczenie

4IV 1770 woźny generał Józef Tarnawski (Tarnaski) zeznał w grodzie winnickim (przed namiestnikiem Wojciechem Jagiełłowiczem), że na żądanie Józefa Potockiego, krajczego koronnego, oraz Żydów Miry [?] Kołtunki i jej syna Lejzora Kołtunowicza, w obecności szlachty Macieja Słowackiego i Franciszka Kapłońskiego [?], 2 IV 1770 aresztował we wsi Torków [?] pasiekę (105 pni), bydło, zboże, rzeczy i sprzęty po zmarłych Obornickich [?], zabrane przez Orańskiego [?] i Uleńskiego [?], a 3 IV we wsi Wasylówka 105 pni pasieki Obornickich oddanych Bohdaszewskim; zatrzymujący przyjęli areszt dobrowolnie.

Transkrypcja

k. 353 (skan 0355, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Apr. Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz-

4kiemi Winn. y przedemną Woyciechem Jagiełło-

5wiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winn.

6Stanąwszy Oczewisto Woźny Jenerał Wwa Bracł.

k. 353v (skan 0356, strona lewa)

1y Jnnych Opatrzny Jozef Tarnawski in vim Suae verae ac

2fidelis Relationis palam publice libereq recognovit, Jż On

3Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego, Dnia Dru-

4giego Aprilis ad Affectationem juridicamq Requisitio-

5nem Wiel. Antoniego Sierzchowieckiego [?] Łowczego

6Mozyrskiego [?], maiąc przy Sobie Strone Szlachty Ludzi

7Wiary godnych Urodz. Jchmć Panow Macieja

8Słowackiego y Franciszka Kapłońskiego [?] evidentioris

9testimonii gratia Sibi adhibitos, był w Dobrach Wsi

10Żabokrzycy y Woyciechowce Dziedzicznych JW. Jo-

11zefa Potockiego Krayczego Koronnego, a w Possessyi Wiel.

12Dorożyńskiego będących, w Woyciechowce nazwanych [?], gdzie

13będąc Summę Cztery Tysiące Złł. Polskich przez Wiel.

14Rekwirenta Wiel. Tadeuszowi y Michałowi Miast-

15kowskim Braci Rodzonym na Skrypta Dwa Dane y

16pożyczone, na Summę Tymże Wiel. Miastkowskim pro

17titulo hereditatis wyż wyrażonych Dobr we Skarbie

18u JW. Potockiego Krayczego Koronnego, Tychże Dobr Dzie-

19dzica leżący [?], u tegoż JW. Krayczego Koronnego y u Wiel.

20Dorożyńskiego Woyciechowki Possessora, u Urzędu

21y Gromady Aresztował. Ktory Areszt na Summę

22Wiel. Miastkowskich Wiel. Dorożyński, Woyt

23y Gromada Woyciechowska, Jmieniem JW. Krayczego Koronnego

24bene vole przyięli, y ad dijudicatam Causae dotrzy-

25mać deklarowali, atak On Woźny Szlachtą So-

26bie przytomną Oświadczywszy się ztamtąd tu ad Acta

27Stanąwszy, przedemną Urzędem prawdziwego Are-

28sztu uczynił y zeznał Relacyą. De Quo praesens Eius-

29dem Mlis Relatio. Mlis ignarus Scribendi Crucem posuit.

30Jozef Tarnawski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał woj. bracławskiego Józef TARNAWSKI (w akcie 584 „Tarnaski”), niepiśmienny; świadkowie jak w akcie 584: Maciej SŁOWACKI, Franciszek KAPŁOŃSKI [?]. Rekwirent: Antoni SIERZCHOWIECKI [?], łowczy mozyrski [?] (por. Paweł Sierzchowiecki, gubernator/ekonom J. Ciołka Komorowskiego – akty 576–577). Areszt (2 IV 1770) w dobrach ŻABOKRZYCZ i WOJCIECHÓWKA (dziedzictwo Józefa POTOCKIEGO, krajczego koronnego, w posesji DOROŻYŃSKIEGO) – na sumie należnej braciom Tadeuszowi i Michałowi MIASTKOWSKIM „tytułem dziedzictwa” tych dóbr, leżącej w skarbie krajczego: aresztowano 4000 zł, które rekwirent pożyczył Miastkowskim na dwa skrypty (por. akt 576 – wypłaty Komorowskiego Miastkowskim za Żabokrzycz). Areszt przyjęli Dorożyński, wójt i gromada wojciechowiecka. Łacina: „ad affectationem juridicamque requisitionem” – na życzenie i prawne żądanie; „pro titulo hereditatis” – tytułem dziedzictwa; „ad dijudicatam causae” – do rozstrzygnięcia sprawy.

Streszczenie

4IV 1770 woźny generał Józef Tarnawski zeznał w grodzie winnickim, że 2 IV 1770 na żądanie Antoniego Sierzchowieckiego [?], łowczego mozyrskiego [?], w obecności szlachty Macieja Słowackiego i Franciszka Kapłońskiego [?], aresztował w dobrach Żabokrzycz i Wojciechówka (dziedzictwo Józefa Potockiego, krajczego koronnego, w posesji Dorożyńskiego) 4000 zł z sumy należnej braciom Tadeuszowi i Michałowi Miastkowskim za te dobra – tytułem długu Miastkowskich wobec rekwirenta na dwa skrypty; areszt przyjęli Dorożyński, wójt i gromada.

Transkrypcja

k. 353v (skan 0356, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y przedemną Woyciechem

4Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim Winn. Stano-

5wszy Oczewiście Woźny Jenerał Wwa Bracł. y Jnn. Opatrzny Jozef

6[reklamant:] Tarnawski

k. 354 (skan 0356, strona prawa)

1Tarnawski in vim Sua vera ac fidelis Rtis palam publice libereq recognovit,

2Jż On Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Die Secunda Aprilis ad Affecta-

3tionem juridicamq requisitionem Wiel. Jozefa Ciołka Komorowskiego

4Pułkownika Woyska Koronnego, maiąc przy Sobie Strone Szlachty

5Ludzi Wiary godnych Urodz. Jchmć Panow Macieja Słowackiego y

6Franciszka Kapłońskiego [?] Evidentioris testimonii gratia adhibitos, był

7w Dobrach Wsi Woyciechowce nazwaney do Dobr Żabokrzy-

8cza należącey, Dziedziczney JW. Potockiego Krayczego Koronnego, a

9w Possessyi Wiel. Dorożyńskiego będącey, tam Summę Cztery

10Tysiące Siedmset Trzydzieści y Cztery Złł. Poll. przez Wiel.

11Rekwirenta Wiel. Tadeuszowi y Michałowi Miastkowskim

12Braci rodzonym na Skrypta rożne Czasy y w rożnych Ra-

13zach dane, na Summę tymże Wiel. Miastkowskim pro

14Titulo hereditatis Dobr Żabokrzycza y Woyciechowki

15należącey, a w Skarbie JW. Krayczego Kor. zostaiącey, u

16tegoż JW. Jozefa Potockiego Krayczego Koronn. Tych Dobr

17Dziedzica, y u Wiel. Dorożyńskiego Possessora, u Woyta

18y Gromady Woyciechowki aresztował. Ktory areszt na Sum-

19mę Wiel. Miastkowskich własną Wiel. Dorożyński Possessor,

20Woyt y Gromada Woyciechowska nomine JW. Krayczego Kor. przy-

21ięli, y ad dijudicationem Causae też Summę dotrzymać

22deklarowali się, Atak On Woźny Szlachtą Sobie przytom-

23ną Oświadczywszy się ztamtąd tu ad Acta Stanąwszy prze-

24demną Urzędem uczynił y zeznał prawdziwego A-

25resztu Relacyą, de Quo praesens Eiusdem Mlis Rtio. Mlis

26ignarus Scribendi Crucem posuit. Jozef Tarnawski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał woj. bracławskiego Józef TARNAWSKI; świadkowie Maciej SŁOWACKI i Franciszek KAPŁOŃSKI [?] (jak w aktach 584–585). Rekwirent: Józef CIOŁEK KOMOROWSKI, pułkownik wojska koronnego. Areszt (2 IV 1770) w Wojciechówce, wsi należącej do dóbr ŻABOKRZYCZ (dziedzictwo Józefa POTOCKIEGO, krajczego koronnego; posesor DOROŻYŃSKI) – na sumie 4734 zł, którą Komorowski w różnych terminach wypłacił braciom Tadeuszowi i Michałowi MIASTKOWSKIM na skrypty (dokładnie suma z manifestacji 576 – skrypty zaginione w buncie 1768); areszt na sumie należnej Miastkowskim tytułem dziedzictwa Żabokrzycza i Wojciechówki, przechowywanej w skarbie krajczego. Por. akt 585 – równoległy areszt Sierzchowieckiego [?] na 4000 zł. Łacina: „ad dijudicationem causae” – do rozstrzygnięcia sprawy; „pro titulo hereditatis” – tytułem dziedzictwa.

Streszczenie

4IV 1770 woźny generał Józef Tarnawski zeznał w grodzie winnickim, że 2 IV 1770 na żądanie Józefa Ciołka Komorowskiego, pułkownika wojska koronnego, w obecności szlachty Macieja Słowackiego i Franciszka Kapłońskiego [?], aresztował w Wojciechówce (dobra Żabokrzycz Józefa Potockiego, krajczego koronnego, w posesji Dorożyńskiego) 4734 zł z sumy należnej braciom Tadeuszowi i Michałowi Miastkowskim za te dobra – tytułem pieniędzy wypłaconych im przez Komorowskiego na skrypty (por. akt 576); areszt przyjęli posesor, wójt i gromada.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 354 (skan 0356, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkie-

4mi Winn. y przedemną Woyciechem Jagiełło-

5wiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodzkim

6Winn. Comparens Ultro [?] Urodz. Jmć Pan Michał

7Jaworski Jmieniem y z wyraźney Woli Wiel.

8Jmć Pana Jozefa Strzeżki [?] Sokulskiego S[karbnika] O[wruckiego]

9[reklamant:] [...]

k. 354v (skan 0357, strona lewa – górna połowa wyblakła; odczyt z odejmowaniem tła)

1Owruckiego widząc wielkie krzywdę y Uszczerbek nieprzyiacielskie [?]

2[...] zprzykrzeniem się [?] do Kompłanacyi między Wiel. Pryn-

3cypałem Urzędu Kompla [?] Die Trigesima Martii Anno Mil-

4lesimo Septingentesimo Sexagesimo Nono [?] w Lemieszach [?]

5[...] z JO. Xięciem Jmć Kasztelanem [?] Swiatopełkiem [?]

6Czetwertyńskim Starostą Woronowskim Podług Swey zezna-

7ney Skrypty Spisaney, y wszystkich w Oneyże wyrażonych punk-

8tow, tudzież Manifestacyi y prezentowaney Summy w Liście Obrze-

9skowym [?] ważnym Czterech Tysięcy Złł. Poll. Die Decima Tertia

10Januarii Millesimo Septingentesimo Septuagesimo Anno,

11we Wsi Lemieszach [?] ad Implendum nexus Complanationis zamieszkałe [?]

12Solennie na pko JO. Xięciu Jmć Kasztelanowi [?] Swiatopełkowi Czetwer-

13tyńskiemu Staroście Woronowskiemu, Podług [?] Jchmć Dobr Kamieyszczyzna [?]

14Antonowa y Jnnych Dobr do Tychże Dobr przyległych Dziedzicowi [?]

15[...] niżey opisany Sposob manifestuie y protestuie się, Jż

16Lubo JO. Xiąże Jmć Starosta Woronowski, po expiracyi Kontraktu

17Wiel. Urz. Komparenta Pryncypałowi o Dobra Wsi Antonowę

18y Części Hawieczczyzny [?] w Wwie Bracł., a powiecie Winn. Sytuowane,

19Trzyletniego, Spisawszy Kompłanacyą między Sobą Obustronnie [?] y Wła-

20snemi [?] Podpisami [?] Drugiey Strony, owszem [?] po

21Pryncypale Wiel. Urz. Ninieyszego Komparenta w Dobrach [?] Kamieyszczyzny [?], y Części Komplanacyą [?]

22Wspomnionych Dobr Antonowa, y Części Hawieczczyzny [?] w Kluczu [?] Lem[ieszach?]

23Obowiązawszy się na termin Ostatni [?] Dnia Trzynastego Januarii w Roku Teraź-

24nieyszym Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątym Oczyszczaiąc wyż rzeczone

25[...] Złł. Poll. Wiel. Sokulskiemu Skarbnikowi O[wruckiemu]

26Dobra Dziewięć Tysięcy Złł. Poll. Wiel. Sokulskiego [?] Skarbnikowi [?]

27[...] Owruckiemu wraz znaleźć [?] prowizyą od tey Summy oddać lub pr-

28zyiąwszy na dopłacenie tych Dobr od Wiel. Sokulskiego Cztery Tysią-

29ce Złł. Poll. powtorze wieś Antonow y Część Hawieczczyzny [?] wypuś-

30cić y wolnego Jntromittowania się w Dobra Wiel. Comparentis Pryn-

31cypałowi dopuście ktoremu obowiązania [?] idąc w Brew [?] y nie dotrzy-

32mując naterminie Oznaczonym Summy Dziewięciu Tysięcy Złł. Poll.

33Wiel. Urod. Komparenta Pryncypałowi nie odliczył ani pokłada-

34iący od Wiel. Sokulskiego Skarbnika Owruckiego naterminie w

35Lwowie [?] Summy Czterech Tysięcy Złł. Poll. ani Sam przez siebie

36ani przez Swego Plenipotenta nie wziął y nieprzestaiąc na krzyw-

37dach w pomienionym Manifeście wyrażonych Wiel. Sokulskie-

38mu Skarbnikowi Owruckiemu podzielonych [?], gdzie JO. X. Obżało-

39wany nadalsze Summy pomienioney nie oddaie Dobr Wsi Antonowa

40y Części Hawieczczyzny [?] wypuścić nie pozwala, prezentowaney

41Summy Czterech Tysięcy przyiąć niechce, y Swoim Listem Die Tri-

42cesima Maji Anno praesenti z Kom[...]grofa [?] pisanym ieszcze nienale-

43żących Za te Dobra Sum wyciąga, Co wszystko Jdem Comparens no-

44mine Cujus Supra na przeciwko Temuż JO. Xięciu Jmci Kasztelanowi [?] Swiatopeł-

45kowi Czetwertyńskiemu Staroście Woronowskiemu Pod [...] J. K. Mości [?] Sal-

46va manente huius manifestationis si opus fuerit melioratione ite-

47rata manifestatur et protestatur. Jdem [?] Michał Jaworski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Michał JAWORSKI, plenipotent Józefa STRZEŻKI [?] SOKULSKIEGO, skarbnika owruckiego (drugie imię/przydomek niepewne). Obżałowany: książę Świętopełk [?] CZETWERTYŃSKI, starosta woronowski (w tytule marginalnym „S. W.”; tytuł „Kasztelan” [?] w tekście niepewny). Treść (górna połowa k. 354v bardzo wyblakła, wiele odczytów niepewnych – #PARTIAL): Sokulski trzymał trzyletnim kontraktem dobra wsi ANTONÓW [?] i części HAWIECZCZYZNY [?] (woj. bracławskie, pow. winnicki); po wygaśnięciu kontraktu strony zawarły kompłanację (30 III 1769 [?] w Lemieszach [?]), w której Czetwertyński zobowiązał się do 13 I 1770 zwrócić Sokulskiemu 9000 zł z prowizją albo przyjąć od niego 4000 zł dopłaty i ponownie wypuścić mu wieś Antonów i część Hawieczczyzny [?]; Sokulski 13 I 1770 prezentował 4000 zł w Lemieszach [?], lecz Czetwertyński ani nie zwrócił 9000 zł, ani nie przyjął 4000 zł, nie dopuszcza do dóbr i listem z 30 V [!] [?] żąda jeszcze nienależnych sum (data „Maji” w kontekście kwietniowego wpisu – zapewne błąd pisarza lub odczytu, może „Martii”). Na dole strony dopisek innej ręki (nieczytelny). Łacina: „ultro” – z własnej woli; „ad implendum nexus complanationis” – dla wypełnienia zobowiązań ugody; „post expirationem contractus” – po wygaśnięciu kontraktu; „nomine cujus supra” – w imieniu jak wyżej; „salva manente hujus manifestationis, si opus fuerit, melioratione iterata manifestatur et protestatur” – z zastrzeżeniem, w razie potrzeby, poprawy tej manifestacji, ponownie manifestuje się i protestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5IV 1770 Michał Jaworski w imieniu Józefa Strzeżki [?] Sokulskiego, skarbnika owruckiego, manifestował się przeciw księciu Świętopełkowi [?] Czetwertyńskiemu, staroście woronowskiemu: po wygaśnięciu trzyletniego kontraktu Sokulskiego na wieś Antonów [?] i część Hawieczczyzny [?] (pow. winnicki) strony zawarły kompłanację, w której Czetwertyński zobowiązał się do 13 I 1770 zwrócić 9000 zł z prowizją albo przyjąć 4000 zł dopłaty i ponownie wypuścić dobra Sokulskiemu; mimo prezentowania 4000 zł Czetwertyński ani nie zwrócił pieniędzy, ani nie przyjął dopłaty, nie dopuszcza do dóbr i żąda nienależnych sum. Odczyt górnej części tekstu w wielu miejscach niepewny.

Transkrypcja

k. 355 (skan 0357, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

4mi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparentes Personaliter

6Niewierni Uszer Josifowicz, Jowel Abramowicz, Obywatele Ja-

7nowscy, na Dniu Czwartym Miesiąca Aprilis Tysiąc Siedmset

8Siedmdziesiątego Roku przez Ludzi Szynonowskich [?] niewinnie

9w Lesie do Klucza Janowskiego należącym Koni Dziesięcioro

10Zabranych, y na tymże Dniu w Grodzie tuteyszym Winnickim

11od JWW. Mniszka Chorążego Nadwornego Koron. prezentowanych

12wzięczyli [?] y Urząd ninieyszy Grodzki Winnicki praevia Effidejus-

13sione Zodebranych Koni Zakwitowali, prosząc hanc Copiam Actis

14Connotari, co y otrzymali Comparentes, po hebraysku podpisuiąc się

15w te Słowa: Uszer Josifowicz, Jowel Abramowicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Od tej karty druga numeracja marginalna z lewej (tu „18”, przy akcie 589 „19”) – zapewne numeracja wpisów sesji kwietniowej. Komparenci: „niewierni” (Żydzi) Uszer JOSIFOWICZ i Jowel ABRAMOWICZ, obywatele janowscy (Janów w kluczu janowskim – dobra Chołoniewskich, por. akty 416, 438, 552). 4 IV 1770 ludzie „szynonowscy” [?] (może: ludzie Sypniewskich [?] / Syniawscy [?] – odczyt niepewny) zabrali im w lesie należącym do klucza janowskiego dziesięć koni; tego samego dnia konie zostały zaprezentowane w grodzie winnickim przez Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego (Adam Mniszech, por. akty 321, 505, 552), a komparenci, odebrawszy je, pokwitowali urząd. Podpisy hebrajskie. Łacina: „effidejussio” – tu: kwit, zwolnienie z poręczenia; „praevia effidejussione” – po uprzednim pokwitowaniu; „hanc copiam actis connotari” – aby ten odpis zapisano do akt.

Streszczenie

5IV 1770 Żydzi Uszer Josifowicz i Jowel Abramowicz, obywatele janowscy, zeznali w grodzie winnickim, że odebrali dziesięć koni, które 4 IV 1770 niewinnie zabrali im w lesie klucza janowskiego ludzie „szynonowscy” [?] i które tego samego dnia zaprezentował w grodzie Mniszech, chorąży nadworny koronny; pokwitowali urząd z odbioru i podpisali się po hebrajsku.

Transkrypcja

k. 355 (skan 0357, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Stanąwszy Oczywisty Woźny

6Jenerał Woiewodztwa Bracławskiego y Jnnych Opatrzny

7Jan Wiszniowski w moc prawdziwey y skuteczney Relacyi

8Swoiey ustnie y dobrowolnie zeznał, Jż On Roku Teraźnieysze-

9go Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Die Vigesima Sexta Martii

10na affektacyą y Prawną Rekwizycyą WWW. Jchmć PP. Marci-

11na Chorążego Winnickiego, Franciszka Podstol. Bracł. Podstaros-

12ty Grodzkiego Winn. Grocholskich Braci między sobą rodzonych,

13maiąc przy sobie Strone Szlachty Ludzi Wiary godnych Urod.

14Jchmć Panow Andrzeia Wroblewskiego y Stefana Szatkowskiego,

15majoris evidentiorisque Testimonii gratia Sibi adhibitos, był w Dobrach

16Miasta Lipowca, gdzie będąc Woiennego [?] Jakiego kolwiek Jmienia

17Kompana Gubernatora Lipowieckiego u Woyta y Gromady tameyszey

18aresztował, prawnie przypieczętował, Ktory Areszt Tenże Woyt y

19Gromada na wyż wyrażonego Kompana bene vole przyiąwszy do

20rozprawy prawney Jmieniem Pana Swego dotrzymać deklarowali,

21submittowali się. Atak On Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświad-

22czywszy się, przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu uczynił y ze-

23znał Relacyą. De quo praesens Eiusdem Mlis Rtio. Ministe-

24rialis qui Supra Crucem Sanctum posuit +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał woj. bracławskiego Jan WISZNIOWSKI. Rekwirenci: bracia rodzeni GROCHOLSCY – Marcin, chorąży winnicki, i Franciszek, podstoli bracławski, podstarości grodzki winnicki (nazwisko potwierdzone w akcie 590). Świadkowie: Andrzej WRÓBLEWSKI, Stefan SZATKOWSKI. Areszt (26 III 1770) w mieście LIPOWCU – u wójta i gromady – na osobie (lub majątku) Kompana, gubernatora lipowieckiego (por. Michał KOMPAN, administrator lipowiecki Jabłonowskiego – akty 201–240, 241–280), określonego w tytule i tekście słowem „Woiennego [?]” (może przydomek lub „wojennego” – odczyt niepewny). Wójt i gromada przyjęli areszt imieniem swego pana. Łacina: „majoris evidentiorisque testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „Ministerialis qui supra crucem Sanctam posuit” – woźny wyżej wymieniony postawił znak Krzyża Świętego.

Streszczenie

5IV 1770 woźny generał Jan Wiszniowski zeznał w grodzie winnickim, że 26 III 1770 na żądanie braci Marcina Grocholskiego, chorążego winnickiego, i Franciszka Grocholskiego, podstolego bracławskiego, w obecności szlachty Andrzeja Wróblewskiego i Stefana Szatkowskiego, przeprowadził w mieście Lipowcu areszt na gubernatorze lipowieckim Kompanie; wójt i gromada przyjęli areszt imieniem swego pana i zobowiązali się dotrzymać go do rozprawy.

Transkrypcja

k. 355 (skan 0357, strona prawa – dół)

1[reklamant:] Areszt Urz. [?]

k. 355v (skan 0358, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Stanowszy Oczywisty Woźny

6Jenerał Woiewodztwa Bracławskiego y Jnnych Opatrzny Jan

7Wiszniowski w moc prawdziwey y skuteczney Relacyi Swoiey

8iawnie ustnie y dobrowolnie zeznał, Jż On Roku teraźnieyszego

9Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Dwudziestego Marca na

10Affektacyą y prawne rekwizycyą WWW. Jchmć PP. Marcina

11Chorążego Winnickiego y Franciszka Podstol. Bracł. PPW. [?]

12Grocholskich Braci między sobą Rodzonych, Dobr Wsi Łozo-

13wa [?] Possessorum, maiąc przy sobie Strone Szlachty Ludzi wiary godnych

14Urod. Andrzeia Wroblewskiego y Stefana Szatkowskiego evidentioris-

15que testimonii gratia sibi adhibitos, był w Dobrach Wsi Sapinie [?] w

16Possessyi Wiel. Janowskiey zostaiącey, gdzie będąc Urz. cujusvis

17nominis Wisłocką [?] y rzeczy wzięte przez S. P. Urz. Wisłockiego [?]

18Męża Teyże w Dworze Wiel. Chotkowskiego [?] będące zabrane y

19do Wsi Sapina [?] wywiezione w Dworze tameyszym u Wiel. Janow-

20skiey J. C. [?] Aresztował y prawnie przypieczętował. Ktory Areszt iest

21przyięty, wczym On Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświad-

22czywszy się, przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu uczynił

23y zeznał Relacyą. Woźny pisać nie umieiący Krzyż Swięty

24kładnie Jan Wiszniowski +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał woj. bracławskiego Jan WISZNIOWSKI; świadkowie Andrzej WRÓBLEWSKI i Stefan SZATKOWSKI (jak w akcie 589). Rekwirenci: bracia rodzeni Marcin GROCHOLSKI, chorąży winnicki, i Franciszek GROCHOLSKI, podstoli bracławski (skrót „PPW.” [?] = podstarości grodzki winnicki [?]), posesorowie dóbr wsi ŁOZOWA [?]. Areszt (20 III 1770) we wsi SAPIN [?] (w posesji JANOWSKIEJ) – na WISŁOCKIEJ [?] (wdowie) i na rzeczach, które jej zmarły mąż Wisłocki [?] zabrał z dworu Chotkowskiego [?] i które wywieziono do dworu w Sapinie [?], u Janowskiej. Łacina: „cujusvis nominis” – jakiegokolwiek imienia; „Possessorum” – posesorów; „evidentiorisque testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla wyraźniejszego świadectwa.

Streszczenie

5IV 1770 woźny generał Jan Wiszniowski zeznał w grodzie winnickim, że 20 III 1770 na żądanie braci Marcina Grocholskiego, chorążego winnickiego, i Franciszka Grocholskiego, podstolego bracławskiego, posesorów Łozowej [?], w obecności szlachty Andrzeja Wróblewskiego i Stefana Szatkowskiego, aresztował we wsi Sapin [?] (w posesji Janowskiej) Wisłocką [?] oraz rzeczy zabrane przez jej zmarłego męża z dworu Chotkowskiego [?] i przewiezione do dworu w Sapinie [?]; areszt został przyjęty.

Transkrypcja

k. 355v (skan 0358, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu [na marginesie: Grodu] Winnickiego Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Karol Zawal-

6ski Nomine et ex speciali Commisso Wiel. Jmć Pana Michała Pias-

7kowskiego Chorążego Włodzimierskiego Dobr Części Wsi Mi-

8szczowa [?] tu w Woiewodztwie Bracławskim a Powiecie Winnic-

9kim leżących Dziedzica w pilności Manifestuie się, Jż Wiel. Com-

10parentis Pryncypał Dobr pomienionych Wsi Miszczowa [?] Czę-

11ści po S. P. Urod. Macieiu Zawalskim Dziedzic, podług Prawa Niedziel

12Cztery od wzięcia Jntromissyi spokoynie bez żadney przeszkody

13wysiedziawszy Possessią y Oney daley kontynuiąc wszelkie bez-

14pieczeństwo Praw swoich Ostrzega, Ktorego Jmieniem Niniey-

15szy Comparens przed Aktami Grodzkiemi Winnickiemi de adepta pacifica

16Possessione Bonorum Sortis Miszczow Manifestuie się.

17Karol Zawalski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Karol ZAWALSKI, plenipotent Michała PIASKOWSKIEGO, chorążego włodzimierskiego, dziedzica części wsi MISZCZÓW [?] (w rkp. „Miszczowa”/„Mizczowa” – odczyt niepewny), woj. bracławskie, pow. winnicki – części po zmarłym Macieju ZAWALSKIM. Piaskowski, wziąwszy intromisję, przesiedział spokojnie przepisowe cztery niedziele i manifestuje się „in diligentia” o objęciu spokojnej posesji. Pod podpisem skreślony wyraz. Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „Comparentis Pryncypał” – mocodawca komparenta; „de adepta pacifica possessione bonorum sortis” – o uzyskaniu spokojnego posiadania dóbr części.

Streszczenie

6IV 1770 Karol Zawalski w imieniu Michała Piaskowskiego, chorążego włodzimierskiego, dziedzica części wsi Miszczów [?] (pow. winnicki) po zmarłym Macieju Zawalskim, manifestował się dla ostrożności, że Piaskowski po intromisji przesiedział spokojnie, zgodnie z prawem, cztery niedziele i objął posesję tej części bez przeszkód.

Transkrypcja

k. 355v (skan 0358, strona lewa – dół)

1[reklamant:] Roku Tysiąc

k. 356 (skan 0358, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Apr[il]is Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Jo-

6zef Lisowski [?] Jmieniem y z wyraźney woli JW. Jozefa Kalasanty [?] Cz[os]-

7nowskiego Winnickiego, Ułanowskiego Starosty, tudzież Mie-

8szczan y Obywatelow Starostwa Ułanowskiego, Ostrzegaiąc całości

9Lasow pomienionego Starostwa Ułanowskiego, solennie naprzeciw-

10ko WW. Jmć Panu Krzysztofowi Michałowskiemu Podczaszemu Bracław-

11skiemu, Dobr Wsi Stupnika Possessorowi, y całey Gromadzie Dobr tychże,

12iako nayuroczyściey Skarży y Manifestuie się, oto Jż Wiel. Michałow-

13ski nie ukontentowawszy się dawniey poczynionemi Starostwu Ułanowskiemu

14Krzywdami, a pragnąc coraz większe wyrządzać JWW. Comparentis Pryn-

15cypałowi Szkody, zebrawszy z Dobr swoich Stupnika y Jnnych Podwod

16Sto Osmdziesiąt y Osm, Onę w Lasy Starostwa Ułanowskiego niedale-

17ko Wsi Czepielow [?] będące zayzdzić kazał, ktore to Podwody czyli raczey

18Podwodnicy Las pomieniony niedawno zapuszczony w pień ciąć y przy-

19kładu [?] Swego Sama wątli się, a tak na pomienione Podwody Drwa nabraw-

20szy do Dobr Swoich odprowadzili, o ktore to tak nieznośne opprezsye sobie

21poczynione Jdem Comparens powtornie Zamanifestowawszy się, Jn verificatio-

22nem praemissorum stawił przedemną Urzędem Woźnego Jenerała Woiewodz-

23twa Bracławskiego y Jnnych Opatrznego Jgnacego Jozewicza [?], ktory w moc

24wierney Relacyi Swoiey dobrowolnie zeznał, Jż On Roku teraźniey-

25szego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Dwudziestego Marca

26na Rekwizycyą JWW. Jozefa Kalasanty [?] Czosnowskiego Winnickiego y

27Ułanowskiego Starosty, maiąc przy sobie Strone Szlachty Ludzi wiary

28godnych Urod. Marcina Opolskiego [?] y Andrzeia Nowickiego, Zieżdżał [?]

29do Lasu Starostwa Ułanowskiego należący, niedawno zapuszczony

30Brzozowy y Dębowy, za Młynkiem Petrykowskim [?] ponad rzeką od Pe-

31trykowiec [?] idący leżący, Szkodliwie przez Ludzi Stupnickich y Jnnych

32Wsi tudzież [?] Podwod Sto Osmdziesiąt Osm z Drwami idące [?] O-

33glądawszy, Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się y tu ad

34Acta przybywszy, przedemną Urzędem prawdziwey Wizyi Swoiey

35uczynił y zeznał Relacyą, prosząc tak Comparens Protestacyą

36iako y Woźny Wizyi Relacyą actis connotari. Co y otrzymali. Woź-

37ny nie umieiący pisać Krzyż S. kładnie Jgnacy Jozewicz [?] +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Józef LISOWSKI [?], plenipotent Józefa Kalasantego CZOSNOWSKIEGO, starosty winnickiego i ułanowskiego, oraz mieszczan i obywateli starostwa ułanowskiego. Obżałowani: Krzysztof MICHAŁOWSKI, podczaszy bracławski, posesor wsi STUPNIK (por. akt 322), i gromada stupnicka. Zarzut: Michałowski zebrał ze swoich dóbr 188 podwód i posłał je do lasów starostwa ułanowskiego koło wsi Czepielów [?], gdzie wycięto w pień niedawno zapuszczony (zachowany) las, a drewno wywieziono. Wizja woźnego generała Ignacego JÓZEWICZA [?] (20 III 1770; świadkowie Marcin OPOLSKI [?], Andrzej NOWICKI): las brzozowy i dębowy za młynkiem petrykowskim [?], nad rzeką od Petrykowiec [?], uszkodzony przez ludzi stupnickich i innych – 188 podwód z drwami. Łacina: „in verificationem praemissorum” – dla potwierdzenia powyższego; „actis connotari” – zapisać do akt.

Streszczenie

6IV 1770 Józef Lisowski [?] w imieniu Józefa Kalasantego Czosnowskiego, starosty winnickiego i ułanowskiego, oraz mieszczan starostwa ułanowskiego zaprotestował przeciw Krzysztofowi Michałowskiemu, podczaszemu bracławskiemu, posesorowi Stupnika, i gromadzie stupnickiej, że Michałowski wysłał 188 podwód do lasu starostwa ułanowskiego koło Czepielowa [?], gdzie wycięto niedawno zapuszczony las i wywieziono drwa. Woźny Ignacy Józewicz [?] złożył relację z wizji (20 III 1770): las brzozowy i dębowy za młynkiem petrykowskim [?] został zniszczony przez ludzi stupnickich.

Transkrypcja

k. 356 (skan 0358, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiąt[ego]

2Miesiąca Aprilis Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przede-

4mną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5Comparens Personaliter Wiel. Jmć Pan Jozef Beszyński nomine et ex speciali

6[reklamant:] Commisso [?]

k. 356v (skan 0359, strona lewa)

1Commisso Wiel. Jmć Pana Jgnacego Beszyńskiego Cześnika Płockiego

2Oyca Swego Solennie przeciwko Wiel. Jmć Pani Maryannie z Kondrackich

3Żaboklickiey niegdy Wiel. Stefana Żaboklickiego Woyskiego Winnic. Mał-

4żonce wdowie Skarży, Zali y Manifestuie się, oto Jż wyż wyrażona Wiel.

5Obżałowana z poduszczenia Wiel. Michała Żaboklickiego Łowcz. Żydacz.

6kontrakt dobrowolnie z rady y ze zwoleniem Wiel. Kondrackiego Sędziego

7Grod. Nowogrod. Andrzeia Żaboklickiego y Jnnych Przytomnych y pod-

8pisanych Przyiacioł y Krewnych in ordine przedaży Dobr Kliszczowa spi-

9sawszy y Zawarszy, Manifestem swoim bez żadney przyczyny inwalidowała,

10powiedziawszy [?] sobie od Wiel. Michała Żaboklickiego wypłacenia więcey nad

11opis Kontraktu wymodz niepodobnego nie uczyniwszy iedne [?] Oczernienie spo-

12rządziła w koszta mniey potrzebne, omieszkanie Kontraktowania Jnnych

13Dobr sporządziła do niebezpieczeństwa y w dalszy czas azardu przyprowadzi-

14ła, Winy prawne za niedotrzymanie kontraktu na siebie wskazać się po-

15winne zaciągnęła, a do tego iedynie tylko niemiłość między Krewieństwem

16sporządziła. Ratione quorum nomine quo supra iterato quam solennissime

17protestatur Jure de praemissis actorum oswiadczaiąc. Jozef Beszyński.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Józef BESZYŃSKI, w imieniu ojca Ignacego BESZYŃSKIEGO, cześnika płockiego (por. akty 123/125, 476–478, 575). Obżałowana: Marianna z HADRAWSKICH [?] ŻABOKLICKA, wdowa po Stefanie ŻABOKLICKIM, wojskim winnickim. Zarzut: wdowa, z poduszczenia Michała ŻABOKLICKIEGO, łowczego żydaczowskiego (por. akty 476–478 – Kleszczów [?]), zawarłszy dobrowolnie – za radą i zgodą Kondrackiego, sędziego grodzkiego nowogrodzkiego, Andrzeja Żaboklickiego i innych krewnych – kontrakt sprzedaży dóbr KLISZCZÓW [?] (= Kleszczów [?] z aktów 478, 575), unieważniła go swoim manifestem, żądając od Michała Żaboklickiego zapłaty ponad kontrakt; przez to narobiła kosztów, uniemożliwiła kontraktowanie innych dóbr, ściągnęła na siebie kary umowne i wywołała niezgodę w rodzinie. Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „in ordine” – w sprawie; „ratione quorum nomine quo supra iterato quam solennissime protestatur, jure de praemissis actorum oświadczając” – z tego powodu w imieniu jak wyżej ponownie najuroczyściej protestuje, zastrzegając prawo co do powyższego.

Streszczenie

7IV 1770 Józef Beszyński w imieniu ojca Ignacego, cześnika płockiego, manifestował się przeciw Mariannie z Kondrackich Żaboklickiej, wdowie po Stefanie Żaboklickim, wojskim winnickim: zawarła ona dobrowolnie, za radą krewnych (m.in. Kondrackiego, sędziego grodzkiego nowogrodzkiego, i Andrzeja Żaboklickiego), kontrakt sprzedaży dóbr Kliszczów [?], a potem – z poduszczenia Michała Żaboklickiego, łowczego żydaczowskiego – bez przyczyny unieważniła go manifestem, narażając Beszyńskich na koszty i szkody i ściągając na siebie kary za niedotrzymanie kontraktu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 356v (skan 0359, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiąt[ego]

2Miesiąca Aprilis Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens personaliter Wiel. Jmć Pan Jo-

6zef Beszyński Wiel. Jgnacego Beszyńskiego C[ześnika] Płoc[kiego] Syn, subveniendo jn-

7demnitati Tego Wiel. Oyca Swego, et ex speciali Commisso Onegoż Jmieniem

8iako nayuroczyściey Jdque przychylaiąc się do dawnieyszego Manifestu w

9Grodzie Ninieyszym przez tegoż Wiel. Oyca Swego Zaniesionego, wspiera-

10iąc owszem continentiam et defectus Tegoż Manifestu praesenti in termino

11iterate przeciwko Wiel. Michałowi Żaboklickiemu Łowcz. Żydacz. y

12respective Wiel. Maryannie z Kondrackich Żaboklickiey niegdy Wiel.

13Stefana Żaboklickiego Woysk. Winn. Małżonce, w Części Dobr Wsi

14Kliszczowa Pani Dożywotniey Skarży y Manifestuie się, Jż w Zwyż

15wspomnianey Wiel. Obżałowani, a w szczegulności Wiel. Michał Ża-

16boklicki wiadomszy będąc, Jż na Osobie swey wraz z Braćią Swemi

17doznawszy affektu miłości, swiadczenia y wsparcia, ile podtenczas po-

18trzeby dla windykacyi Substancyi spadkowey po Antecessorach Swoich, z Rąk

19dzierżących w Woiewodztwie Bracławskim będącey, powielokrotnie pomocą Ko-

20sztem y Mobilibus w Zdaniach od Wiel. Beszyńskiego nie ubliżony, o ktore do

21tych czas Wiel. wspomniany Beszyński ex Fraterni Amoris względem nie-

22dy [?] Żadney powinney przywspomnieniu dla siebie choć w Akcie nadpo-

23Winny zaciągnowszy Summy Złł. Poll. Tysięcy Szesnastu, y w Oneyże po-

24dług korrespondencyi Jntraty nie tak iakby było powinno, ale przez względy

25Braterstwa in minutioni proventu Dobr zostaiące za adaequati korrespondu-

26iące wypuściwszy Wieś Kliszczow, aco większa toż samą Wzwyż wy-

27rażoną Summą u Wiel. Beszyńskiego zaciągnioną, Kupiwszy y opłaci-

28wszy Dobra Kliszczow, a temuż Wiel. Beszyńskiemu dopiero w Roku

29[reklamant:] Tysiącznym Siedm[setnym]

k. 357 (skan 0359, strona prawa)

1Tysiącznym Siedmsetnym Sześćdziesiątym Szostym Dnia Piątego Mar-

2ca spisanym Trzyletnim Zastawnym Kontraktem z wyszczególnieniem osobnego

3Jnwentarza nad istotę wyciągnionego wypuściwszy, y w Possessyą podawszy,

4post fata zaś Tegoż Wiel. Stefana Żaboklickiego iako y Antecessorum Jean-

5te [?] wita [?], Wiel. Beszyński sub tegmine Braterskiey przyiaźni ponosząc

6w substancyi potrzybowienie [?] y niedobory cierpiąc, Oddaniu sobie Summy z

7wspomnioney Wsi Kliszczowa pretendował. Ubior Summy przez Siebie za-

8ciągniętey w Grodzie Ninieyszym przez Manifest oświadczył, natychmiast Wiel.

9Żaboklicka niegdy Wiel. Stefana Żaboklickiego Woysk. Winn. Małżonka

10w Osieroconym stanie substancyą Dziedziczną długami przez Oyca swe-

11go Zaciągnionemi obarczone widząc, sposobu żadnego, ani okupna z Rąk

12Possessorskich, ani opłacenia innym z długami konkuruiącym niema-

13iąc, używszy rady y pomocy Wiel. Jmć Pana Jana Kondrackiego Sędziego

14Grodzkiego Nowogrodzkiego, Andrzeia Żaboklickiego tak z Linii S. P. Mę-

15ża swego iako y swey, po Krewnych y Przyiaciołach, też Dobra Wieś Kliszczow

16w Roku przeszłym Tysiącznym Siedmsetnym Sześćdziesiątym Dziewiątym

17Miesiąca Stycznia Dwunastego Dnia we Lwowie pod Kontrakty dobrowol-

18nie z wiadomością Wiel. Michała Żaboklickiego Łowcz. Żydacz. przez spi-

19sany in ordine przedaży Tychże Dobr Kontrakt za Summę y kwotę Trzy-

20dzieści Tysięcy y Jeden Złł. Poll. umowioną ułożoną y przez Przyiacioł za-

21podtenczas byłych zynaleziona [?], Domagaiąc się [?] cum requisitis exmente Prawa na

22osobę częstorzeczonego Wiel. Jgnacego Beszyńskiego w Grodzie Winnickim

23y Woiewodztwie Bracławskim ubi Bona Kliszczow consistunt zeznać obo-

24wiązała się z zapowrotem ze Lwowa gdy Wiel. Beszyński virtute wzmianko-

25wanego Kontraktu y Zakonsensem onegoże exonerando Też Dobra tudzież

26do Rąk Teyże y Za dokumentami wypłacać Summę y kwotę blisko Osmiu

27Tysięcy wyliczył, w traktie Possessyi tak virtute Obligatorii Contractus Ju-

28rium Quaesitor et Deportatorum onerum iako też virtute Contractus Re-

29signatorii w pomienioną Possessyą Dobr Kliszczowa wkroczył, dopiero wpo-

30Wiel. Michał Żaboklicki Jmpost [?] Summą Wiel. Maryanny z Kondrackich

31Żaboklickiey Manifest reklamatią et de nullitate Kontraktu Resignationis

32ac si non adaequato pretio uczynić poważył się y przywiodł, a tak we Lwowie

33oświecicielstwa [?] Wiel. Beszyńskiego oddanie sobie Summy na Dobrach Klisz-

34czow wnieśioney cum elusione strony y Grodu w tumulcie liczonych prezentu [?]

35w kieszeń Dwieście iedynie Czerwonych Złotych przyniosłszy zapisanie Manife-

36stu cum praesentatione totalis Summae pro re Wiel. Beszyńskiego uczynić

37poważył się. Jnreliquo Sam extra Territorium rownie Za Trzydzieści y Je-

38den Tysięcy też Dobra Kliszczow odziedziczył, gdy prioritate temporis

39była rzecz z sobą likwidowana z Wiel. Beszyńskim Wiel. Michał Żaboklicki

40eiffugio [?] collaborando widząc Wiel. Beszyńskiego nie żadną pożytko-

41ścią ani appetytem Fortuny Sierocińskiey uwiedzionego lecz iedynie miłość

42Braterską Sprawiedliwy Łazy [?] y Okazania na grzmocie [?] Jntraty do magazy-

43cyę się, albowiem tenże Wiel. Michał Żaboklicki widząc Stan Dobr Sam onych

44że będąc Dzierżawcą Zastawnym owszelkich Kontraktach Aręd Karczem-

45nych wyciągnienia y przydatkach Poddaństwa y Młynow wiadomy okaza-

46nie sobie więcey by intraty wynikaiące mogło od Wiel. Żaboklickiey pretę-

47dował, żadnego zas wsporu odpłacenia y od Szpu [?] od Kontraktu nie uczy-

48nił, iednak spokoynosć bardziey ukochawszy na affektacyą y listowne Re-

49kwizycyą Wiel. Michała Żaboklickiego Summy z Dobr podnieść był-

50by w zupełności y istocie qua et quanta tak na Dobra wniesiona iako in

51concertationem onychże zapłacona Temuż Wiel. Beszyńskiemu wypłacona

52y oddana była oświadczył się, lecz Wiel. Michał Żaboklicki z przyczyn sobie wiado-

53mych Summy nec in termino expiratyi Zastawnego Kontraktu chociaż owszem na

54[reklamant:] byty [?] ney [?]

k. 357v (skan 0360, strona lewa)

1nabywczy nec in termino Przyiacielskiey ugody nie wyliczył y nie oddał, iedy-

2nie tylko kwotę długow spłaconych na prowizyą zas Reszty skryptem

3kontentował in post wymyśliwszy pretext Jakowys ani w Grodzie ani stawi[ł]

4nie zasłego na Summę Wiel. Beszyńskiego Aresztu, Dobra gwałtownie obię-

5Summy nie oddać, Possessora y nierozsądzonego de pionte [?] nabycia wyżey wy-

6gnać usczypliwe honoru y sławy nie niewinnego promulgować poważył się,

7chrzcił y do tego Wiel. Beszyńskiego przywiódł, że JW. Potocki Starosta

8Sniatyński choć nie niewinnego z pretensyi kustowac [?] raczył. Atak Tenże Wiel.

9Michał Żaboklicki spisawszy nawet in ordine ugody punkta z Wiel. Beszyń-

10skim Comparentis Oycem wniwecz onychże niedotrzymał, Ludzi nasa-

11dził y Expulsyą sięgać y bierać Wiel. Beszyńskiego z spokoyney Possessyi

12tak Zastawney iako y Dziedziczney wygnać gwałtownie odebrać ogłasza

13się absolutnie, zebrawszy Ludzi na Wieś Kliszczow naiezdza, Poddaństwo

14fomentuie, Lasy obieżdża, Pospolstwo trwoży y w Possessyi przykre przeszko-

15dy czyni y wymyślnemi wyniszczy usiłuie sposobami. Atak Jdem Ninieyszy

16Comparens nomine cujus supra Magnifici Parentis sui czyniący confugi-

17endo ad Asylum Sacrosanctae Legum Justitiae w kraiu, ile pod teraźnieyszy

18pore przez Exkursy y przechodzące Woyska nieszczęśliwe w Dobrach y znaczne pono-

19szące szkody Jntrat, niedobory, a wspartym Kontraktem tak Trzyletney

20Zastawy iako y Resignationis o Dobra Kliszczow spisanemi, ani rozsądku,

21ani oddania y wyliczenia Summy ktoreby z wspomnionych Dobr przyna-

22leżała nie widząc, owszelkie postępne Wiel. Michała Żaboklickiego kro-

23ki Manifestuie się amarutenendo [?] in quam plenissime reserve wprzod Kon-

24trakt Trzyletney Zastawy podług Kontentow y Opisow przy nienastąpionym

25wyliczeniu sobie Summy w Drugie Tryennium wpadły zostawać interrup-

26te et inviolate [?], powtornie na fundamencie Kontraktu Resignatt. Summy

27doptani [?] czyli zapłacie kozmuby [?] iakoby z Praw okazanych należała, że każde-

28go Terminu gotow oświadczaiąc protestatur, actis id totum connotari

29prosił. Salva pro semper hujus Manifestationis si opus fuerit meliora-

30tione. Jozef Beszyński.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Józef BESZYŃSKI, syn i plenipotent Ignacego BESZYŃSKIEGO, cześnika płockiego; manifestacja wspiera wcześniejszy manifest ojca (por. akt 593). Obżałowani: Michał ŻABOKLICKI, łowczy żydaczowski, i Marianna z KONDRACKICH ŻABOKLICKA, wdowa po Stefanie ŻABOKLICKIM, wojskim winnickim, dożywotnia pani części wsi KLISZCZÓW [?] (= Kleszczów [?] z aktów 478, 575, 593). Przebieg wg manifestanta: Beszyński wspierał Żaboklickich (braci) pieniędzmi i kosztem przy windykacji spadku; Stefan Żaboklicki zaciągnął u niego 16 000 zł i za nie wypuścił mu trzyletnim kontraktem zastawnym (5 III 1766) wieś Kliszczów; po śmierci Stefana Beszyński domagał się zwrotu sumy; wdowa, obciążona długami, za radą Jana KONDRACKIEGO, sędziego grodzkiego nowogrodzkiego, i Andrzeja ŻABOKLICKIEGO sprzedała Beszyńskiemu Kliszczów kontraktem z 12 I 1769 we Lwowie (na kontraktach) za 31 001 zł, a Beszyński wypłacił prawie 8000 zł i wszedł w posesję; następnie Michał Żaboklicki skłonił wdowę do manifestu „de nullitate” kontraktu, we Lwowie prezentował jedynie 200 czerwonych złotych i sam nabył Kliszczów za 31 000 zł; nie oddał sumy ani w terminie wygaśnięcia zastawu, ani w terminie ugody (zapłacił tylko długi, na resztę dał skrypt), a teraz najeżdża z ludźmi Kliszczów, burzy poddanych, objeżdża lasy i usiłuje gwałtem wyrugować Beszyńskiego z posesji zastawnej i dziedzicznej; wspomniany Piotr POTOCKI, starosta śniatyński (por. akty 476–478, 575 – intromisja Potockiego w część Kliszczowa za długi Beszyńskiego). Manifestant zastrzega, że kontrakt zastawny wobec niewypłacenia sumy przeszedł w drugie trzylecie i trwa nienaruszony. Tekst gęsty, wiele odczytów niepewnych (#PARTIAL). Łacina: „subveniendo indemnitati” – dla zabezpieczenia od szkody; „continentiam et defectus” – treść i braki; „praesenti in termino iterate” – w obecnym terminie ponownie; „ex fraterni amoris” – z miłości braterskiej; „post fata” – po śmierci; „sub tegmine” – pod osłoną; „ubi bona consistunt” – gdzie dobra leżą; „exonerando” – uwalniając od ciężarów; „virtute obligatorii contractus” – na mocy kontraktu obligacyjnego; „de nullitate contractus resignationis, ac si non adaequato pretio” – o nieważność kontraktu rezygnacji, jakoby nie za odpowiednią cenę; „cum elusione” – z obejściem; „prioritate temporis” – pierwszeństwem czasu; „qua et quanta” – jaka i ile; „confugiendo ad asylum sacrosanctae legum justitiae” – uciekając się do azylu przenajświętszej sprawiedliwości praw; „salva pro semper … melioratione” – z zachowaniem na zawsze prawa do poprawy.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7IV 1770 Józef Beszyński w imieniu ojca Ignacego, cześnika płockiego, ponownie manifestował się przeciw Michałowi Żaboklickiemu, łowczemu żydaczowskiemu, i Mariannie z Kondrackich Żaboklickiej, wdowie po Stefanie Żaboklickim, wojskim winnickim, w sprawie wsi Kliszczów [?]: Beszyński trzymał ją od 1766 trzyletnim kontraktem zastawnym za 16 000 zł pożyczone Stefanowi Żaboklickiemu, a w 1769 we Lwowie wdowa, za radą krewnych, sprzedała mu ją za 31 001 zł; potem z poduszczenia Michała Żaboklickiego unieważniła kontrakt, a Michał sam nabył wieś, nie oddał Beszyńskiemu sumy ani w terminie zastawu, ani ugody, i teraz z ludźmi najeżdża Kliszczów i usiłuje gwałtem wyrugować Beszyńskiego z posesji. Manifestant zastrzega trwanie kontraktu zastawnego i swoje prawa do sumy. Odczyt w wielu miejscach niepewny.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 357v (skan 0360, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Andrzey

6Jwanowski S. G. W. [?] Solennie przeciwko Urod. Jmć Panom a mianowicie

7Janowi Jako Bratu Starszemu Zaciągaiącemu Jmieniem Jnnych

8Braci Swoich na potrzebę Jgnacemu y Michałowi Nowickim Braci

9między sobą Rodzonym co do Jstoty wziętych Pieniędzy kwoty, Stużni-

10kom [?] W[iel.] Jmć Pana Łukaszowi Mirowskiemu Dyspozytorowi Dobr Wsi

11Wachnowki Skarży y Manifestuie się, oto Jż Urod. Nowiccy zaciągnowszy

12Długu u Urod. Komparenta et quidem primo gotowych Pieniędzy Złł. Poll. Złotych

13Dziesięć [?], Trzy za Sukienkę Złł. Poll. Osmdziesiąt, za Chusty Złł. Poll. Jeden, Spożyt-

14nascie [?] za Zyto pożyczone do oddania Korcy Trzy y puł, iako się teraz płaci po

15[...] Złł. Poll. Dwadzieścia Jeden, za Szarawary Sukna Wło-

16skiego [?] Złł. Poll. Osm, za powrotem gdy zboże przewoził Zostało winien Złł. Poll.

17Czternaście, na drogę idąc wziął na expens Złł. Poll. Ośm, Jtem za powrotną

18Drogę Złł. Poll. Czternaście, na skupienie Zboża gotowych groszy Złł. Poll.

19Osmdziesiąt, za Konia ktory zginął na potrzebie Urod. Nowickiego Złł.

20Poll. Czterdzieści Osm, za Owsa Worek Złł. Poll. Dwa, na expens ktory

21miał Urod. Komparent gotowemi Pieniędzmi iezdząc y Szukaiąc przez

22pułtory Niedzieli w niezachowaniu rzetelności Urod. Nowickiego Złł. Poll.

23[reklamant:] Dziesięć

k. 358 (skan 0360, strona prawa)

1Dziesięć y Zatrzymowanie Konia Oprocz niewczasow y omieszkanie po-

2trzebnych interesow, ktore to kwoty iedne na Ręczne Skrypta, Jnne zas

3z obowiązkow Onychże od Urod. Nowickich Urod. Komparentowi do odda-

4nia przynależą, ale wszystkie nie mniey nato kwoty tak wspomnieni Urod.

5Nowiccy uspokoić zaniedbali y nie uspokoili, staranie żadnego ani obmy-

6słu nie czynią y Zawarwszy [?] Pracą Urod. Komparenta przez Marnotrawność

7swą utraconą wypłacić nad grodzie [?] na siłach y sposobności ustaią, gdy zas

8Urod. Komparent swey należytości poszukuiący do pomieszkania podtenczas

9y przebywania Urod. Nowickich w Dobrach Wsi Wachnowce Kupiectwem y

10Handlem bawiących się przybył, y onych że choć in parte przy kawałku zas-

11tawszy iako in Possessionatus Personas za swą krwawą pracą zabrać chciał,

12natychmiast Urod. Mes. [?] Pan Łukasz Mirowski przy sprawiedliwey Rekwizy-

13cyi Urod. Komparenta przy rzeczywistym okazaniu Długow na Urod. Nowic-

14kich reszty iuż gonionych y Ludzi przez Zatrudzaiących tytuło Żydel [?] u-

15dzym [?] postem prowadzących appretiowany czyli wzięty od Urod. Nowickich

16Sprawiedliwości uniknął, a Urod. Nowickim dawszy protekcyą Kotłow [?]

17y Ludzi Dworskich nastał in post Sam w Osobie swoiey z Szlachtą Gra-

18cyalistami przybiegłszy nie niewinnego Swą własność dopominaiącego się

19inermem iednego tylko człowieka z Chłopcem do usług y trzymania konia będącego

20napaść dokonał y napadł verbis inhonestissimis contra omnem decentiam

21Status Nobilitaris y Sam lżył y Kozakom Uzyc [?] Komparenta potrącać,

22szarpać, Spisami zmierzał dopuścić y poważył się, a do tego w niedostatku pod-

23tenczas Woźnego do Aresztu Osob Stałe [?] iuż ostatnim goniionych Tenże

24Jmć Pan Łukasz Mirowski w Obecności wszystkiego Ludu odpowiedzią [?]

25zapłacić za Urod. Nowickich obowiązał się y Ogłosił, w Szkodach zas to iest

26gdy Tork [?] z Kulbaką, Worek z Owsem, Siekiera y Jnne rzeczy przez Ko-

27zakow z wozu Urod. Komparenta wzięte były, przywrocić nie kazał. Słu-

28szego Ninieyszy Komparens widząc tak znaczne Szkody utraty Pienię-

29dzy swych na Urod. Nowickich odzyskać się niemogący, ile że tak gwał-

30towną y przykro protekcyą wspomnionego zaszczyconych iużby wod-

31zyskaniu swey własności u Urod. Nowickich takowe poniosł utraty,

32szkody nie iakim innym tylko co do Ludzi U Dziedzica co zas do

33istoty szkody przynoszącego na Urod. Jmć Panu Mirowskim poszukiwać

34oświadcza się, teraz zas tak o istote winnych y zaciągnionych kwot przeciw-

35ko Urod. Nowickim, o protekcyą zas gwałtowną z pokrzywdzeniem Osoby

36y Honoru przyniesionem utraty podzielonym [?] z kod [?] contra Urod. Jmć Panu

37Łukaszowi Mirowskiemu Protestatur. Andrzey Jwanowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Andrzej IWANOWSKI, w tytule skrót „S. G. W.” [?] (może: sługa/subdelegat/skarbnik grodzki winnicki – nierozwiązany). Obżałowani: bracia rodzeni NOWICCY – Jan (starszy, zaciągający długi w imieniu braci), Ignacy i Michał – zajmujący się kupiectwem i handlem we wsi WACHNÓWKA; Łukasz MIROWSKI, dyspozytor dóbr wsi Wachnówka. Wyliczenie długów Nowickich (gotówka, sukienka 80 zł, chusty, żyto 3,5 korca – 21 zł, szarawary z sukna włoskiego [?] 8 zł, koszty podróży, 80 zł na skup zboża, koń stracony w służbie Nowickiego 48 zł, worek owsa 2 zł, koszty poszukiwań przez półtorej niedzieli 10 zł i in.). Gdy Iwanowski przyjechał do Wachnówki, by odebrać należność, Mirowski wziął Nowickich w obronę, z szlachtą-gracjalistami i kozakami dworskimi napadł bezbronnego komparenta, lżył go, kazał go szarpać i godzić spisami, a kozacy zabrali z jego wozu tork [?] z kulbaką, worek owsa, siekierę i in.; Mirowski publicznie zobowiązał się zapłacić za Nowickich, lecz tego nie uczynił. Kwoty i niektóre wyrazy niepewne (#PARTIAL). Łacina: „primo” – po pierwsze; „item” – także; „in parte” – częściowo; „in possessionatus personas” – na osobach posesjonatów; „inermem” – bezbronnego; „verbis inhonestissimis contra omnem decentiam status nobilitaris” – najbardziej nieuczciwymi słowami wbrew wszelkiej przyzwoitości stanu szlacheckiego; „protestatur” – protestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7IV 1770 Andrzej Iwanowski zaprotestował przeciw braciom Janowi, Ignacemu i Michałowi Nowickim, kupcom we wsi Wachnówka, o niespłacone długi (gotówka, sukno, żyto, koszty podróży i skupu zboża, utracony koń itd.), oraz przeciw Łukaszowi Mirowskiemu, dyspozytorowi Wachnówki: gdy Iwanowski przyjechał po należność, Mirowski wziął dłużników w obronę, z szlachtą i kozakami dworskimi napadł bezbronnego komparenta, lżył go, kazał szarpać, a kozacy zabrali rzeczy z jego wozu; Mirowski obiecał publicznie zapłacić za Nowickich, ale tego nie uczynił.

Transkrypcja

k. 358 (skan 0360, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego Comparens Personaliter W. Jmć Pan Jan Sobieszczań-

6ski nomine et ex Parte W. Jmć Pana Antoniego Pruszyńskiego Łowcz.

7Treb. [?] Pryncypała swego iako nayuroczyściey pko WW. Jmć Panu Zar-

8czyńskiemu Wicegerentowi Grodz. Latycz. Dobr Suprunowskiego Klucza

9Possessorowi, Tarczewskiemu Cześnikowi Żytomirskiemu pomienionych

10Dobr Komissarzowi, a respective Poddaństwa na pko JWW. Mni-

11[reklamant:] szkowi

k. 358v (skan 0361, strona lewa – odczyt z odejmowaniem tła)

1Mniszkowi Chorążemu Koronnemu Nadwornemu wzmiankowanego

2Klucza Suprunowskiego Panu skarży Manifestuie się, oto Jż Jako Wiel.

3Zarczyński stawszy Possessionatus sui Arędatorią opisawszy się, że Podda-

4ństwo Klucza Suprunowskiego Dzierżawie Jego podległe zaciągnione w

5Maydanie Jakuszynieckim u Wiel. Pruszyńskiego do Tysięcy Czterech

6wynoszące Długi oddać przymuszone y stawione będzie, Tegoż opisu

7Swego niedotrzymał, przez nadmiar długow niedozwolił, tak y Wiel.

8Tarczewski Kommissarz przy udaniu się Komparenta w Sosence [?]

9na Poddaństwo przy okazaniu Kommadum [?] istotnych y niesporych

10długow żadney sprawiedliwości nieuczynił, ani długow oddać ani na

11odrobek w Lasy na Popioły y na Maydan pyść [?] niedozwolił, lecz

12zuchwały odpowiedzią lekce Sprawiedliwy poważył się Jntencyą [?]. Dlaczego że

13żeliby [?] iakowy z Poddaństwa tegoż z zaniesieniem długu miałby wyyść,

14ile pod teraźnieyszą porę y krytyczny czas dłużnik więc ninieyszy Com-

15parens ostrzegaiąc całości długow tych na Gromadach y Poddańst-

16wie, a pożyskanie w Skarbie JWW. Jmć Mniszka Chorążego Dobrodzieia

17okazuiąc y zachowuiąc o nie uczynienie sprawiedliwości pko wszelkiey

18Zwierzchności dawney y ninieyszey Poddaństwa tegoż a o nie zapłace-

19nie, nie oddanie y nie odrobienie zaciągnionych Długow pko Gro-

20madom wszystkim Klucza Suprunowskiego protestatur. Jan

21Sobieszczański.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Jan SOBIESZCZAŃSKI, plenipotent Antoniego PRUSZYŃSKIEGO, łowczego trembowelskiego [?] (skrót „Łowcz. Treb.”; por. Pruszyńscy, łowczowie trembowelscy – akty 354, 459, 469; dobra Bochenniki, Jakuszyńce). Obżałowani: Jakub ZARCZYŃSKI, wicegerent grodzki latyczowski (w akcie 155 – cześnik sieradzki), posesor (arendarz) klucza SUPRUNOWSKIEGO; TARCZEWSKI [?], cześnik żytomierski, komisarz klucza (w tytule marginalnym „Tarczyńskiemu”); gromady (poddani) klucza; oraz – „respective” – Adam [?] MNISZECH, chorąży nadworny koronny, pan klucza suprunowskiego (por. akty 505, 552, 588). Zarzut: poddani klucza suprunowskiego zaciągnęli w Majdanie Jakuszynieckim (majdan potażowy – produkcja popiołu) u Pruszyńskiego długi do 4000 zł; Zarczyński zobowiązał się w kontrakcie arendownym przymusić ich do spłaty, lecz tego nie dotrzymał; komisarz Tarczewski w Sosence [?] nie uczynił sprawiedliwości, nie pozwolił ani spłacić długów, ani odrobić ich w lasach przy popiele i na majdanie, odpowiadając zuchwale. Łacina: „nomine et ex parte” – w imieniu i ze strony; „respective” – odpowiednio; „possessionatus sui arendatoria” – arendą swej posesji; „protestatur” – protestuje.

Streszczenie

9IV 1770 Jan Sobieszczański w imieniu Antoniego Pruszyńskiego, łowczego trembowelskiego [?], manifestował się przeciw Jakubowi Zarczyńskiemu, wicegerentowi grodzkiemu latyczowskiemu, posesorowi klucza suprunowskiego, jego komisarzowi Tarczewskiemu [?], cześnikowi żytomierskiemu, oraz gromadom klucza (należącego do Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego): poddani klucza zaciągnęli u Pruszyńskiego w Majdanie Jakuszynieckim długi do 4000 zł, a Zarczyński, choć się do tego zobowiązał, nie zmusił ich do spłaty, komisarz zaś nie pozwolił ani spłacić, ani odrobić długów przy wyrobie popiołu w lasach i na majdanie.

Transkrypcja

k. 358v (skan 0361, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dziesiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickie-

4mi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens Personaliter Wiel. Jmć Pan

6Kazimierz Brzeziński Miecznik Dobrzyński ostrzegaiąc całości Sub-

7stancyi Swoiey przez niżey wyrażonych Jch Mć w Obżałowanych [?] Zycie [?]

8usiłowaney iako nayuroczyściey pko JWW. Jgnacemu y Teofili z Xią-

9żąt Radziwiłłow Morawskim Jmć Maiorowi [?] Woysk W. X. L. [?] Marsz. [?] Dobr

10Wsi Wasylkowiec w Woiewodztwie Bracławskim a Powiecie Winn.

11leżących do Klucza Szpiczynieckiego należących Dziedzicom, Panom Urod.

12Tyszewiczowi [?] Kommissarzowi, Ludwikowi Bielskiemu Gubernatorowi

13Szpiczynieckim, Tudzież Szlachcie Gracyalistom y Kozakom do Osob kil-

14kudziesiąt wynoszącym, y Urod. Metelskiemu Komenderowi nad temiż

15maiącemu skarży y Manifestuie się, oto Jż JWW. Murawscy [sic] M. W. [?]

16W. X. L. Małż. zaciągnowszy naypierwey Summy pierwszey Trzech Tysięcy

17Pięciuset Czterdziestu Osmiu Złł. Poll. w Złocie obręczkowym [?], y w tey Sum-

18mie Dobra swoie wyż nadmienione Wasylkowce Trzyletnim Arędownym

19Ninieyszemu Manifestatowi wypuściwszy Kontraktem y Jnwentarzem

20na Gruncie Dobr Wasylkowiec wyprowadzonym y Roku tegoż Tysiąc

21Siedmset Sześćdziesiąt Siodmego Die Vigesima Quinta Martii Spisanym

22w Possessią podawszy y z Rumacyi [?] y przemieszkania do Swiętego Woyciecha [?]

23pozwolili, y że niż pierwey z pomienioney Possessyi ustąpi ma poki

24w pretensyach Punktowych zupełnie zaspokoiony nie zostanie, y do tego

25Dnia ktorego obiegł [?] niedotrzyma opisali się, a nad to powtornie Summy

26Trzydziestu Tysięcy Złł. Poll. na Skrypt Ręczny w Lwowie Tysiąc Siedm-

27set Sześćdziesiąt Siodmego Dnia Jedynastego Stycznia datowany y te-

28mi Aktami Grodzkiemi Lwowskiemi Feria Tertia post Sanctorum Tri-

29um Regum roborowany u tegoż Wiel. Załączaiącego się pożyczywszy y po-

30mienionym Skryptem Securitatem tey Summy Trzydziestu Tysięcy

31[reklamant:] Złł. Poll.

k. 359 (skan 0361, strona prawa)

1Złł. Poll. na Dobrach Wasylkowcach ostrzegłszy y że in Possessione Dobr w-

2spomnionych Wasylkowiec dopoty zostawać powinien poki wyż wyra-

3żona Summa Trzydzieści Tysięcy Złł. Poll. wraz z Prowizyą oddana

4y wyliczona nie będzie obwarowawali vigore ktorego Skryptu ninieyszy Ma-

5nifestans wziowszy się ad Possessionem obligatoriam iako Jntromissya

6w Roku Tysiącznym Siedmsetnym Siedmdziesiątym Dnia Pierwszego

7Lutego w Aktach tuteyszych Grodzkich Winn. zapisana swiadczy, in Paci-

8fica Possessione Bonorum zostawał, Possessione przeciez JW. Murawscy [sic]

9M. Woy. W. X. Lit. w brew idąc Prawa y Opisom swoim zebrawszy wielką kupę

10Ludzi Orężnych na Dobra pomienione Wieś Wasylkowce Possessyi Zastaw-

11ney przyczepiaiącey arędowney podległe Dnia Dwudziestego Pierwszego

12Marca w Roku teraźnieyszym Tysiącznym Siedmsetnym Siedmdzie-

13siątym napadłszy ninieyszego Wiel. Załączaiącego się z Dobr tychże wy-

14gnali, rzeczy, zboża, siana y wszystkie sprzęty pozabierali, o ktore to

15takowe krzywdy y Expulsyą tenże Wiel. Comparens pko tymże JW.

16Morawskim y Jnnym powtornie Manifestuie się. K. Brzeziński.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Kazimierz BRZEZIŃSKI, miecznik dobrzyński. Obżałowani: małżonkowie Ignacy i Teofila z książąt RADZIWIŁŁÓW MORAWSCY (w tytule marginalnym i dwukrotnie w tekście „Murawscy”, raz „Morawskim”; tytuł „M. W. W. X. L.” [?] – może marszałek/major wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego – nierozwiązany), dziedzice wsi WASYLKOWCE (woj. bracławskie, pow. winnicki, klucz SZPICZYNIECKI); ich komisarz TYSZEWICZ [?], gubernator szpiczyniecki Ludwik BIELSKI, kilkudziesięciu szlachty-gracjalistów i kozaków oraz ich komendant METELSKI. Treść: Morawscy, pożyczywszy od Brzezińskiego 3548 zł w złocie, wypuścili mu Wasylkowce trzyletnim kontraktem arendownym (25 III 1767) z zastrzeżeniem, że nie ustąpi z posesji, dopóki nie zostanie zaspokojony; następnie pożyczyli 30 000 zł na skrypt dany we Lwowie 11 I 1767 (roborowany w grodzie lwowskim, feria III po Trzech Królach), zabezpieczony na Wasylkowcach z prawem posesji do zwrotu sumy z prowizją; Brzeziński objął posesję obligatoryjną (intromisja zapisana w grodzie winnickim 1 II 1770); 21 III 1770 Morawscy z uzbrojoną kupą ludzi najechali Wasylkowce, wygnali go i zabrali rzeczy, zboże, siano i sprzęty. Łacina: „subveniendo”/„ostrzegając całości substancyi” – dla zabezpieczenia majątku; „feria tertia post Sanctorum Trium Regum” – we wtorek po Trzech Królach; „securitatem” – zabezpieczenie; „vigore” – na mocy; „ad possessionem obligatoriam” – w posesję obligacyjną (zastawną); „in pacifica possessione bonorum” – w spokojnym posiadaniu dóbr.

Streszczenie

10IV 1770 Kazimierz Brzeziński, miecznik dobrzyński, manifestował się przeciw Ignacemu i Teofili z książąt Radziwiłłów Morawskim, dziedzicom Wasylkowiec (klucz szpiczyniecki, pow. winnicki), ich komisarzowi Tyszewiczowi [?], gubernatorowi szpiczynieckiemu Ludwikowi Bielskiemu, komendantowi Metelskiemu oraz szlachcie i kozakom: Morawscy wydzierżawili mu Wasylkowce w 1767 i pożyczyli od niego 3548 zł i 30 000 zł, zastrzegając jego prawo posesji do czasu zwrotu sumy; mimo to 21 III 1770 zbrojnie najechali wieś, wygnali Brzezińskiego i zabrali jego rzeczy, zboże i sprzęty.

Transkrypcja

k. 359 (skan 0361, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiąt[ego]

2Miesiąca Aprilis Dziesiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winnickiego Stanowszy oczywisto Woźny Jenerał WWa

6Kijowskiego y Jnnych Opatrz. Paweł Jabłoński w moc wierney y skutecz-

7ney Rtt [Relacyi] Swoiey Jawnie y dobrowolnie zeznał, Jż On Roku Tysiąc Siedm-

8set Siedmdziesiąt Dnia Dziewiątego Kwietnia na affektacyą y Praw-

9ną Rekwizycyą W. Jmć Pana Zacharyasza Hańskiego J. Woy. [?] Kom-

10[orni]ka Gr[aniczne]go JK. M. y Rzeczypospolitey, maiąc przy sobie Strone Szlachty Ludzi

11wiary godnych Urod. Jmciow Panow Tomasza Michalewskiego

12y Piotra Michalewskiego dla tym większey wiary do tego aktu uży-

13tych, był w Dobrach Wsi Szpiczyńcach, gdzie będąc Urod. Ludwi-

14ka Bielskiego Gubernatora tameyszego ze wszystkiemi Summa-

15mi, Bydłem, Końmi, Sprzętami, całym maiątkiem y Chudobą, u

16Woyta y całey Gromady Szpiczynieckiey, iako zarodce [?] Skarbu,

17więcey Dziewięciu [?] Tysięcy Wiel. Rekwirenta w Przywnach [?] Pra-

18wem Opisanych aresztował y Prawnie przypieczętował. Ktoren A-

19reszt tak Woyt iako y Gromada Szpiczyniecka Jmieniem Panow

20Swoich Dziedzicznych JWW. Murawskich [?] J. Woy. JKMci bene

21vole przyiąwszy do rozprawy Prawney dotrzymać deklarowali y

22submittowali się, atak On Woźny Szlachtą Sobie przytomną

23oświadczywszy się ztamtąd powrocił y przedemną Urzędem Praw-

24dziwego Aresztu uczynił y zeznał Relacyą. Woźny nie umie-

25iący pisać Krzyż Swięty kładnie Paweł Jabłoński +.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał woj. kijowskiego Paweł JABŁOŃSKI, niepiśmienny. Rekwirent: Zachariasz HAŃSKI, „J. Woy.” [?] (może wojski [?]), komornik graniczny JKMci i Rzeczypospolitej [?] (skróty niepewne). Świadkowie: Tomasz i Piotr MICHALEWSCY. Areszt (9 IV 1770) we wsi SZPICZYŃCE na Ludwiku BIELSKIM, gubernatorze szpiczynieckim (por. akt 597), z jego sumami, bydłem, końmi, sprzętami i całym majątkiem – u wójta i gromady – tytułem należności rekwirenta przekraczającej 9000 [?] zł; areszt przyjęli wójt i gromada imieniem dziedziców, MORAWSKICH (w rkp. „Murawskich”, por. akt 597). Łacina: „bene vole” – dobrowolnie; „submittowali się” – poddali się.

Streszczenie

10IV 1770 woźny generał Paweł Jabłoński zeznał w grodzie winnickim, że 9 IV 1770 na żądanie Zachariasza Hańskiego, komornika granicznego [?], w obecności szlachty Tomasza i Piotra Michalewskich, przeprowadził we wsi Szpiczyńce areszt na gubernatorze Ludwiku Bielskim i całym jego majątku (sumy, bydło, konie, sprzęty) z tytułu długu ponad 9000 [?] zł; areszt przyjęli wójt i gromada imieniem dziedziców Morawskich.

Transkrypcja

k. 359 (skan 0361, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dziesiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4[reklamant:] Przedemną

k. 359v (skan 0362, strona lewa)

1Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrab-

2stwa Grodu Winnickiego Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Jerzy Słowa-

3cki Jmieniem y z wyraźney Woli Wiel. Jmć Pana Ludwika Bielskiego

4Miecz. Sanoc. przed Aktami ninieyszemi na pko Wiel. Jmć Panu

5Zacharyaszowi Hańskiemu Chorążycowi [?] Żytomierskiemu Mani-

6festował y Protestował się, oto Jż Wiel. Hański będąc potrzebny

7Summy Sześciu Tysięcy Złł. Poll. iuż więcey od lat Trzech iako Do-

8kument świadczy na krotki czas u ninieyszego Comparentis Pryncy-

9pała zaciągnął, ktorą nie tylko ażeby na Terminie oznaczonym Wiel.

10uskarżaiącemu się oddał, ale dotychczas oddane rekuzował, nawet

11Prowizyi płacić niechce, także za Kompanę [?] Czerwonych Złł. Czter-

12naście, Chomontow [?] Dwa, Targiem [?] y Kredytem wziętych y Jnnych

13rzeczy także Kredytem wziętych ani oddać ani zanie płacić nie-

14chce, do tego większą dodaiąc Krzywdy Wieś Kurtenice [?] Klucza

15Borszczowskiego [?] Kontraktem Zastawnym Wiel. Manifestanto-

16wi wypuszczoną, także Słobodę Bystrzyk nazwaną w tymże Klu-

17czu Borszczowskim [?] Dziesięcioletnim Prawem Manifestanto-

18wi przez Siebie utwierdzonym gwałtownie odebrać y wyiścia [?]

19kazał, Pasieki, Bydło, Drob Folwarczny y Jnne rzeczy nie wiedzie-

20ć iakowey racyi y na swoy pożytek obrocić dysponował, o wo-

21góle [?] więcey iak na Dwanaście Tysięcy Złł. Poll. Comparentis

22Pryncypał Szkody ponosi. Dlaczego Tenże Urod. Komparent

23y powtornie o te Krzywdy Swego Pryncypała salwe [?] Zostawuiąc

24melioracyi tych Krzywd przez Jnszą Manifestacyą obszerniey-

25szą do Akt opisanie prosił y otrzymał. Jerzy Słowacki.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Jerzy SŁOWACKI, plenipotent Ludwika BIELSKIEGO, miecznika sanockiego (zapewne ten sam co gubernator szpiczyniecki z aktów 597–598 – kontrmanifestacja wobec aresztu z aktu 598). Obżałowany: Zachariasz HAŃSKI, chorążyc [?] żytomierski (w akcie 598 „J. Woy. Kom[orni]k Gr[aniczny]” [?]). Zarzuty: Hański pożyczył od Bielskiego ponad trzy lata temu 6000 zł na krótki termin i dotąd ich nie oddał ani nie płaci prowizji; nie zapłacił za rzeczy wzięte na kredyt (m.in. „kompana” [?] za 14 czerwonych złotych, dwa chomąty [?]); gwałtem odebrał Bielskiemu wieś KURTENICE [?] w kluczu BORSZCZOWSKIM [?], wypuszczoną mu kontraktem zastawnym, oraz słobodę BYSTRZYK w tymże kluczu (dziesięcioletnie prawo), zabierając pasieki, bydło, drób folwarczny i inne rzeczy; szkody ponad 12 000 zł. Łacina: „Comparentis Pryncypał” – mocodawca komparenta; „salva melioratione” – z zastrzeżeniem poprawy.

Streszczenie

10IV 1770 Jerzy Słowacki w imieniu Ludwika Bielskiego, miecznika sanockiego, manifestował się przeciw Zachariaszowi Hańskiemu, chorążycowi [?] żytomierskiemu: Hański od ponad trzech lat nie zwraca pożyczonych 6000 zł ani prowizji, nie płaci za rzeczy wzięte na kredyt, a ponadto gwałtem odebrał Bielskiemu zastawną wieś Kurtenice [?] i słobodę Bystrzyk w kluczu borszczowskim [?] wraz z pasiekami, bydłem i drobiem; szkody przekraczają 12 000 zł. Manifestant zastrzega szerszą manifestację.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 359v (skan 0362, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dziesiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y Prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winn. Comparens Pertter [Personaliter] Urod. Jmć Pan Jan Żadano-

6wicz Jmieniem y z wyraźney woli Jmć Pana Antoniego Młyńskiego [?]

7Łowcz. Liw. przestrzegaiąc wielkiey całości Honoru y Fortuny Pry-

8ncypała swego, aby przez zamachy teraźnieysze na potym niepo-

9niosł iakowego detrymentu, Solennie przed Urzędem y Aktami Ni-

10nieyszemi przeciwko Wiel. Jmć Panu Jerzemu Jwanowskiemu C. N.

11Dobr JWW. Osolińskiego Woiewody Wołyńskiego Pana y Dobro[dzieja]

12Kommissarzowi skarżył się y Manifestował, w ten niżey opisa-

13ny sposob y oto, Jż Wielmożny Jwanowski iako Dobr Pańskich

14Kommissarz wiedząc o tym doskonale, że podczas Buntu Chło-

15pskiego in Anno Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo w

16Ukrainie Zaszłego y Dobr Starostwa Chmielnickiego y Sokoł[owskiego]

17skiego wszyscy Dyspozytorowie Szlachta y Żydzi przez bojaźń

18okropney Smierci pouciekali do Ktorey ucieczki był Motorem

19y Przewodnikiem Urod. Jmć Pan Jozef Krasnosielski, ktory nay-

20przod wziąwszy do ucieczki y wszystkich za sobą pociągnął, że

21[reklamant:] Zamek

k. 360 (skan 0362, strona prawa)

1Zamek Miasto y wszystkie Dwory z rezydencyami Szlacheckiemi ca-

2łego Starostwa Chmielnickiego y Sokołowskiego puste pozostały, po

3ktorey ucieczce iuż Zamachy były do Buntu Chłopskiego w Sta-

4rostwie Chmielnickim od wszelkiey zwierzchności przez ucieczkę

5opuszczonym, gdy y Pop Syzmatycki Dubis [?] Septembri w krotce był

6do Cerkwi Jwelki [?] y Sakrament cum Oleis Sacris spaliwszy Chłopstwo

7do Buntu począł animować, ktory za Staraniem Usilnym Wiel.

8Manifestantis Pryncypała do Połonnego był wzięty, gdzie y Zycie zakończył.

9Co widzący ninieyszy Manifestantant [sic] y zapobiegaiąc takowey nieszczę-

10śliwey klęsce z Hazardem Zycia Swego uczynił odwagę y wiechał do Pus-

11tego Zamku Chmielnickiego szukaiąc zas Sposobu aby można uczynić

12postrach Chłopstwu skłonnemu do Buntu, napisawszy do Wiel.

13Jozefa Mytka [?] Wereswiatynskiego [?] Miecznika Trębowelskiego z Częś-

14ciey [?] Woyska JKMci w Barze stoiącego postawszy z tym że pisaniem

15swego należącego aby upraszał y ustnie obligował Wiel. Mytka [?] o

16podanie sposobu na Chłopstwo do Buntu skłonne, co łatwo otrzymał,

17gdy rożnych Buntuiących się Chłopstwa kilkadziesiąt nałapawszy y

18Jch Prawie swą własnością karmiąc, ponieważ natenczas w całym Sta-

19rostwie po Folwarkach nic nie było, robiąc y Młyny przez trzy kwarta-

20ły przedtym wakuiące dodawszy do Gar [?] nową ustanowionych tychże

21niewolnikow wszystkie zepsował, ni żeli zas te sposoby nastąpiły

22tak niebezpieczono w Starostwie Chmielnickim było, że Miasto Chmiel-

23nik rożnym sposobem zapalono Dnia Trzeciego Julii Tysiąc Siedmset

24Sześćdziesiąt Osmego Roku, ktore ze wszystkiem pogorzałoby wprędce,

25gdyby Manifestant wybiegszy z pustego Zamku sposobami przybra-

26nemi nie obronił, y ognia rozszerzaiącego się nie ugasił. Gdzie uskro-

27miwszy ponie kąd niebezpieczeństwo wozne [?] strony za temi wszystkie-

28mi ktorzy uciekli Listy rozpisawszy aby się powracali rozesłał, Sprowa-

29dziwszy tedy Dyspozytorow na Folwarki, Zydow do Miasta y Wsiow

30Gospodarstwo całe do swego porządku przyprowadził, że zas Arędy przez

31tak wielką Ruinę nie mogły tędy przędko postanowione, że Młyny y

32Karczmy puste a groble zrujnowane zostawały, dowiedziawszy się

33zas ninieyszego Manifestanta Pryncypał o pozostałey Gorzałce z U-

34rzędu Chmielnickiego Ludzi przysięgłych dla przemierzania naznaczy[ł],

35ktorzy naznaczeni wymierzyli w Zamku pusto zostawionym

36Kwart Numero Pięćset Trzydzieści Jedna, w Spiekliowie [?] zas przy go-

37rzelni Kuryłowskiey [?] będącey przez Chłopow iuż odbitym wymierzyli

38znaydującey się Gorzałki Kwart Numero Dwa Tysiące Dziewięćset Czter-

39dzieści Dziewięć, ktorą wymierzoną Gorzałkę na rozdawanie na Szyn-

40ki Skawrtnemu [?] Kasyanowi Staremu Mieszczaninowi Chmielnickiemu pod

41Dyspozycyą oddał, przydawszy zas JP. Jaworskiego dla notowania Re-

42gestrow, aby ta Gorzałka spisowana była rzetelnie y porządnie do Wsiow

43na Szynki rozdawać dysponował, ktorą iak wyszynkowano, ku Dal-

44szemu Prozpowi [?] Skarbowemu kupować Gorzałki na podobne Szynko-

45wania zlecił, a że po blisku dostać niemożna było, aż do Kuleczyn [?]

46posyłał, a nie mogąc wcale już dostać, mieszawszy swoię Gorzałki w Tuś-

47na przed Buktami [?] y ucieczką immediate w Markuszach [?] u niebosz-

48czyka [?] S. P. Urod. Jmć Pana Jana Trzcińskiego [?] kupioną y te na Szynki

49[reklamant:] podobne

k. 360v (skan 0363, strona lewa)

1podobne dla pożytku Skarbowego y zapobieżenia niebezpieczeństwu

2Buntuiącemu się oddał, a to takową Ceną, iak postronni Ludzie na

3tenczas u Manifestantis Pryncypała kupowali, ktorych Gorzałek

4Regestra przez Jmć Pana Jaworskiego czasu były spisane, a zas przez

5Urod. Jmć Pana Jakubowskiego Rachmistrza Pańskiego podtenczas

6in Augusto przybyłego do Chmielnika y przez Urz. Jmć Pana Pisul-

7skiego Pisarza Prowentow Chmielnickich z ucieczki powroconego

8in Mense Octobris zostały zweryfikowane, po ktorym zweryfikowa-

9niu Percepty y expensy Tenże Urod. Pisulski odebrawszy resztę Pie-

10niędzy, to iest Złł. Poll. Tysiąc Dwieście Dziewięćdziesiąt Trzy y groszy

11Piętnaście w gotowiźnie będącey z Rąk Kasyana postanowionego

12Szafarza wziętych, na te Dał kwit in Mense Octobris. Niemogąc

13się zas doczekać ninieyszego Wiel. Manifestantis Pryncypała

14[...]skiego przybycia Wiel. Jwanowskiego C. N. iako Komisa-

15rza do Chmielnika Arędy Karczemne po reperowaniu Młynow, Gro-

16bel y Karczem postanowić musiał. Dowiedziawszy się Wiel. Jwa-

17nowski że iuż bezpieczeństwo obwarowane, Gospodarstwo we wszyst-

18kich porządkach ustabilitowane, aż dopiero in Mense Novembris w

19tymże Roku Tysiącznym Siedmsetnym Sześćdziesiątym Osmym,

20y to boiaźliwie do Chmielnika przyiechał, przyiechawszy do ob-

21likwidowania Kasyana z Gorzałek na Szynk rozdawanych y

22z Pieniędzy za te odbieranych, razem z Wiel. Jmć Panem Krasno-

23sielskim przystąpił, ktorego oblikwidowszy kwity y Regestra

24oryginalne do siebie odebrali, a Kasyanowi [?] zostawili lecz nie wszy-

25stkie. Odieżdżaiąc zas z Chmielnika Wiel. Jwanowski dla odebra-

26nia Prowentow Urod. Jmć Pa[na] Truchnowskiego [?] Pisarza w Zamku

27postanowiwszy, zostawił, a ninieyszego Wiel. Manifestantis Pry-

28ncypała ku Rządzeniu dalszemu Starostwem Chmielnickiem bez Ża-

29dnego Jurgieltu naznaczonego do dalszego czasu zobligował, y

30te obligacyą przez zostawioną swoią dyspozycyą na Pismie wyraził.

31Gdy zas Woyska Rossyiskie nastąpowały aby expensy y do tegliwości [?]

32nieżałował, spieszno z Tego Kraiu umykał. Dowiedziawszy się po od-

33ieździe swoim o dotegliwosciach y Expensach, ktore Wiel. Manifestan-

34tis Pryncypał od Woysk przechodzących y stoiących ucierpiał

35y ponosił przez wszystkie czasy, Oka Swego do Dobr Pańskich

36Starostwa Chmielnickiego nie pokazał, ani w żadnym Liscie swo-

37im żeby Expensa mogły bydź dla Woysk w Zamku Skarbowe

38nie wyraził, niemogąc tedy iuż dały [?] tenże Wiel. Manifestan-

39tis Pryncypał swoiey własności dla Kontentowania Woy-

40skowych expensować y całego Starostwa swoim kosztem zas-

41łaniać [?], zostawszy nayprzod od Woyska Konfederackiego z ro[zkazu?]-

42dania W. Jmć Pana Sokołowskiego [?] okromnie [?] przeszłego y Pieniężnie

43Zycia [?] Urod. Jmć Pana Jozefa Krasnosielskiego w Hołodkach [?] ze wszy-

44stkim prawie zruynowany, y przez Niedziel Cztery w Niewoli trzy-

45many, ktorego się dalsy y z dowcia [?] nie wystarczało do Wiel. Kom-

46missarza aby kogo do Zamku Chmiel. na mieysce Wiel. Manifestan-

47tis Pryncypała przysłał lub Dysponował pisać musiał. Zamiast

48tedy przysłania lub kogo Dysponowania aż dopiero Die Prima Mar-

49tii Anno Praesenti Millesimo Septingentesimo Septuagesimo do Chmiel.

50przyiechał y wprzod dla naradzenia się z tymże Urod. Jmć P. Krasno-

51[reklamant:] sielskim

k. 361 (skan 0363, strona prawa)

1sielskim, iakim by mogł umądrzyć [?] teraźnieyszego Wiel. Skarżącego się

2Pryncypała Sposobami na Mazurowską [?] zaiechał, y tam czas nie iaki

3zabawiwszy złośliwe wymyślne sposoby razem z tymże Urod. Jmć P.

4Krasnosielskim na zgubę Wiel. Manifestantis Pryncypała wyło-

5żyli. Po ktorym ułożeniu przyiechawszy do Zamku z Ręki dney [?]

6manifestantis Pryncypała zrugował, w Hołodkach wszelkie

7posłuszenstwo odebrał, Dyspozytora z Hołodkami w tey że wsi

8Hołodkach ulokował, Paszy y wyżywienia Kudo [?] zimowania Bydło Ro-

9gatego y nierogatego zabronił, samemu zas Wiel. Manifestantis Pry-

10ncypałowi ustąpić z Zamku niedawszy żadnego suplementu, aby nie

11dodawano potym przykazał, y ku wyprowadzeniu się w Komorne aż

12do Dwou [?] wsi Lelutki [?] do Starostwa Sokołowskiego należący przy-

13musił. Przez ktore szkodliwe wynalezione sposoby y zabronienie Paszy

14kudo zimowania Bydła, też Bydła Skudłowe [?] wniwecz się obrociw-

15szy znacznie zdychać od Głodu poczęło, Zboża zas za gotowe Pieniądze

16skupione y do Wsi Hołodek sprowadzony psować się w Zimie zaczę-

17ty, na Miodach Przasnych Skupionych znaczny detryment iako

18y Jnnych rzeczach Tenże Wiel. Manifestantis Pryncypał ponosił.

19Dlaczego tenże Stawaiący widząc takową krzywdę tego Wiel. Pryn-

20cypała swoiego, aby w czasie następuiącym tenże Wiel. Pryncypał

21onego iakowego nie poniosł większego Detrymentu, oto polegaiąc na

22Listownych JWW. Woiewody Wołyńskiego Pana y Dobrodzieja oświad-

23czeniach iako też y JWiel. Starosty Sendomirskiego Dobroci, na

24ktore Wiel. Jwanowski obżałowany nic nie uważa, Powtornie pko

25Temuż Wiel. Jwanowskiemu obżałow. żali się, żali się y Manife-

26stuie, Salva eiusdem Manifestationis auctione vel Diminutione a-

27c alterius pro exigentia negotii Faciendae pleno in robore re-

28servata et praecustodita melioratione. Jan Żadanowicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Jan ŻADANOWICZ, plenipotent Antoniego MŁYŃSKIEGO [?] (nazwisko niepewne; w tytule marginalnym „Ł. L.”, w tekście „Łowcz. Liw.” – łowczy liwski [?]), rządcy/arendarza starostwa CHMIELNICKIEGO. Obżałowany: Jerzy IWANOWSKI, cześnik nowogrodzki (C. N.), komisarz dóbr Ossolińskiego („Osolińskiego”), wojewody wołyńskiego (starosty chmielnickiego); współdziałający Józef KRASNOSIELSKI. Opowieść manifestanta o koliszczyźnie 1768 w starostwie chmielnickim i sokołowskim: wszyscy dyspozytorzy, szlachta i Żydzi uciekli (prowodyrem ucieczki był Krasnosielski); pop „syzmatycki” (prawosławny) Dubis [?] spalił w cerkwi sakrament z olejami świętymi i podburzał chłopów, za staraniem manifestanta odstawiony do Połonnego, gdzie zmarł; Młyński wjechał do pustego zamku chmielnickiego, sprowadził z pomocą Józefa MYTKA [?] Wereswiatyńskiego [?], miecznika trembowelskiego (z wojska JKMci stojącego w Barze), oddział, wyłapał kilkudziesięciu buntowników i karmił ich własnym kosztem; uratował od pożaru miasto Chmielnik podpalone 3 VII 1768; ściągnął z powrotem dyspozytorów i Żydów, przywrócił gospodarstwo; spisał pozostałą gorzałkę (531 kwart w zamku, 2949 kwart w gorzelni kuryłowskiej [?]), oddał ją do wyszynku mieszczaninowi Kasjanowi (rejestry prowadził JAWORSKI, zweryfikowali rachmistrz JAKUBOWSKI i pisarz prowentów PISULSKI – 1293 zł 15 gr kwitu z X 1768); Iwanowski przyjechał dopiero w XI 1768, zabrał kwity i rejestry, ustanowił pisarzem TRUCHNOWSKIEGO [?], a Młyńskiego zobowiązał do dalszego zarządu bez jurgieltu, sam zaś uciekł przed wojskami rosyjskimi; Młyński ponosił koszty utrzymania wojsk, został zrujnowany przez wojsko konfederackie i przez cztery niedziele trzymany w niewoli; Iwanowski przyjechał dopiero 1 III 1770, po naradzie z Krasnosielskim na Mazurowskiej [?] zrugował Młyńskiego z zamku, odebrał posłuszeństwo w HOŁODKACH [?], zabronił paszy i zimowania bydła, zmusił go do wyprowadzenia się do wsi Lelutki [?] (starostwo sokołowskie) – bydło zdychało z głodu, zboże i miody się psuły. Manifestant powołuje się na listowne zapewnienia wojewody wołyńskiego i starosty sandomierskiego. Tekst długi, gęsty; liczne odczyty niepewne (#PARTIAL). Łacina: „in Anno Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo” – w roku 1768; „Sacramentum cum oleis sacris” – Najświętszy Sakrament z olejami świętymi; „in Mense Octobris/Novembris” – w październiku/listopadzie; „immediate” – bezpośrednio; „Die Prima Martii Anno Praesenti 1770” – 1 marca roku bieżącego 1770; „salva ejusdem manifestationis auctione vel diminutione ac alterius pro exigentia negotii faciendae pleno in robore reservata et praecustodita melioratione” – z zastrzeżeniem rozszerzenia lub zmniejszenia tej manifestacji oraz – stosownie do potrzeby – sporządzenia innej, z zachowaniem w pełnej mocy prawa do poprawy.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

10IV 1770 Jan Żadanowicz w imieniu Antoniego Młyńskiego [?], łowczego liwskiego [?], manifestował się przeciw Jerzemu Iwanowskiemu, cześnikowi nowogrodzkiemu, komisarzowi dóbr Ossolińskiego, wojewody wołyńskiego (starostwo chmielnickie): w czasie buntu chłopskiego 1768, gdy dyspozytorzy, szlachta i Żydzi uciekli (za przykładem Józefa Krasnosielskiego), Młyński z narażeniem życia wrócił do pustego zamku w Chmielniku, z pomocą wojska z Baru poskromił buntowników, uratował podpalone miasto, przywrócił gospodarstwo, spisał i sprzedawał gorzałkę i rozliczył się z dochodów; Iwanowski przybył dopiero po uspokojeniu, zabrał rejestry i zostawił mu zarząd bez wynagrodzenia, a sam uciekł przed wojskami; Młyński sam ponosił koszty wojsk i został zrujnowany przez konfederatów. W marcu 1770 Iwanowski, w zmowie z Krasnosielskim, wyrugował go z zamku i Hołodek [?], zabronił paszy dla bydła i zmusił do wyprowadzenia się, co przyniosło mu wielkie straty. Odczyt w wielu miejscach niepewny.