Akty 601–640

Transkrypcja

k. 361 (skan 0363, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiąt.

2Miesiąca Aprilis Jedynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demną Woyciechem Jagełłowiczem Namiestnikiem Burgrabi-

5stwa Grodu Winnickiego Comparens Persona[lite]r Urod. Jmć Pan Jakob Nosal-

6ski Suo y Urod. Stefana Nosalskiego Brata Swego Rodzo-

7nego Jmieniem na pko Wiel. Jmć Panu Mateuszowi Bykow-

8skiemu S. H. [?] Dobr wsi Sutyski Dziedzicowi Panu niemniey Gro-

9madzie Dobr tych z violenti modo postępuiącey y Jnnym iako nay

10uroczyściey [?] Skarży, Żali y Manifestuie się oto. Jż przechodzące podwody

11z Dobr wsi Sutyski Wiel. Jmć Pana Bykowskiego Dziedzicznych

12przez Wieś Witawe in Contiguitate o ćwierć mili tylko od Dobr wyra-

13żonych Sutyski będące iak tylko zobaczyli Siana Stog na toku Urod.

14Comparenta Brata tak zaraz stanowszy Całym Zgromadzeniem [skreśl.: ...]

15Podwod Sta lub więcey zagrzawszy Głowe trunkiem udow[...] [?]

16[reklamant:] [...]niąc się [?]

k. 361v (skan 0364, strona lewa)

1czyniąc się Moskalami [?] Drudzy odważnie wykrzykuiąc, ktorzy ani na

2prozbę Urod. pokrzywdzonego ani na perswazyą nie uważaiąc co do

3ździebła zabrali, a gdy Urod. pokrzywdzony Ręce tylko założywszy

4patrzył na nieznośną Krzywdę swoią, Żona Urod. pokrzywdzonego

5Zatem pokrzywdzenia swego zdięta prosić każdego prawie z

6osobna zaczęła z między ktorych ieden szarpać nogami trącać

7y precz z przed oczow ustąpić kazał, na ostatek zabrawszy

8Stog Cały Siana w ktorym plus vel minus Sześćdziesiąt było a

9nie kontentuiąc się ieszcze tym po całey części Urod. Comparentis

10Brata więcey Siana rozbiegszy się patrzyć u pracowitego Miko-

11ły Kowala Poddanego tegoż Urod. użalaiącego się kopie Si[...]na-[?]

12sie tak że na tołoku [?] do Szczętu zabrali y przerzeczonego Mikołę Ko-

13wala bić odgrażali mowiąc wszak że wiesz że my furażuiem [?]

14nam tak Wolno widząc tedy Urod. Comparentis Brat Krzywdy

15swoią nieznośną natychmiast szukaiąc Satysfakcyi, do Zwierz-

16chności Dworskiey pod niebytność W. Obżałowanego udał się, gdzie

17ani nadgrody żadney ani Satysfakcyi nie otrzymał, Lecz pokrzyw-

18dzony Zatem [?] się cierpliwie znosząc ad tempus wyczekuiąc przybycia W.

19Jmć Pana Bykowskiego S. H. [?] praetermisit omnia teraz powzią-

20wszy wiadomość o przybyciu W. obżałowanego do Dobr Wsi Sutys-

21ki Żal swoy y krzywdę przekładać [?] usiłował, W. Bykowski c-

22kiam [?] nadgrody ani Satysfakcyi z Chłopow swoich nie uczynił

23a zatym ninieyszy Comparens widząc Krzywdy Brata swego

24tak zgwałtowanego Siana iako też y z Chudoby zmorzoney nie

25maiącey żywności, ktora zdychać zgłodu musi na pko wyży wy-

26rażonemu W. Bykowskiemu Gromadzie Oneyże y Jnnym itera-

27ta manifestatur Vice. J. Nosalski

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ (w rkp. „Jagełłowicz”). Komparent: Jakub NOSALSKI we własnym imieniu i brata rodzonego Stefana NOSALSKIEGO; obżałowany Mateusz BYKOWSKI, dziedzic wsi SUTYSKI (skrót tytułu „S. H.” niejasny), oraz gromada sutyska. Treść: podwody (furmanki) z Sutysek przechodzące przez wieś WITAWĘ (położoną o ćwierć mili od Sutysek), w liczbie stu lub więcej, podpite, zobaczywszy stóg siana na toku Stefana Nosalskiego zabrały go cały (ok. 60 kop), udając – jak się zdaje – Moskali; żonę pokrzywdzonego odpychano i kopano; zabrano też siano poddanemu Mikole KOWALOWI, grożąc mu biciem („my furażujemy, nam tak wolno”). Zwierzchność dworska w Sutyskach w niebytności Bykowskiego nie dała zadośćuczynienia, a po jego przybyciu także nic nie uzyskano; bydło bez paszy zdycha z głodu. Łacina: „Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „suo et … nomine” – we własnym i … imieniu; „violenti modo” – w sposób gwałtowny; „in contiguitate” – w sąsiedztwie; „plus vel minus” – mniej więcej; „ad tempus” – do czasu; „praetermisit omnia” – zaniechał wszystkiego; „iterata vice manifestatur” – ponownie się manifestuje. Odczyt końca k. 361 i reklamantu niepewny.

Streszczenie

11IV 1770 Jakub Nosalski w imieniu własnym i brata Stefana manifestował się przeciw Mateuszowi Bykowskiemu, dziedzicowi Sutysek, i jego gromadzie: przeszło sto podwód z Sutysek, jadąc przez Witawę, zabrało Stefanowi Nosalskiemu z toku cały stóg siana (ok. 60 kop), a także siano jego poddanemu Mikole Kowalowi, któremu grożono biciem; żonę pokrzywdzonego poniewierano. Ani dwór pod nieobecność Bykowskiego, ani sam Bykowski nie dali zadośćuczynienia, a bydło zdycha z głodu.

Transkrypcja

k. 361v (skan 0364, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Jedynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winnickiego Comparens Persona[lite]r Urod. Jmć Pan Woyciech Lipin-

6ski Jmieniem y z wyraźney woli Wiel. Jmć Pana Kazimierza Brze-

7zińskiego Miecz. Dobrz. w pilności swoiey manifestuie się oto. Jż lubo

8Wiel. Comparentis Pryncypał przez Ludzi nadwornych Jmć Moraw-

9skich J. M. W. X. Litt. w Dobrach Wsi Wasylkowcach Possessyi

10zastawney swoiey podległych inkwietowany był, że iednak w chwi-

11li teraźnieyszym dobrowolnie do pomienioney Possessyi Dobr

12wspomnianych Wasylkowce iest dopuszczony przez tychże

13dlatego de Continuanda Eorundem Bonorum Wasylkowce

14et ante latius continuata pacifica Possessione idem Com-

15parens nomine Cuius supra iteratis manifestatur vici-

16bus prosząc hoc actis Connotari co y otrzymał. Compa-

17rens nie umieiący pisać Krzyż S. kładnie Woyciech Lipiński +

18[pod tekstem, przy prawym brzegu:] Areszt Summy 33 [zapowiedź następnego aktu]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Wojciech LIPIŃSKI (niepiśmienny – stawia krzyżyk), plenipotent Kazimierza BRZEZIŃSKIEGO, miecznika dobrzyńskiego. Ciąg dalszy sprawy z aktu 597: Brzeziński, zastawny posesor wsi WASYLKOWCE (klucz szpiczyniecki), był niepokojony („inkwietowany”) przez ludzi nadwornych MORAWSKICH (Ignacego i Teofili z Radziwiłłów; skrót „J. M. W. X. Litt.” = „Jenerałów Mayorów Woysk W. X. Litt.” – wg aktu 605), teraz jednak został dobrowolnie dopuszczony z powrotem do posesji; manifestuje się więc „w pilności swojej” o dalsze jej spokojne utrzymanie. Łacina: „pro diligentia sui de continuanda possessione bonorum” – dla zachowania swej pilności co do kontynuowania posesji dóbr; „de continuanda eorundem bonorum … et ante latius continuata pacifica possessione” – o kontynuowanie spokojnej posesji tych dóbr, dawniej szerzej prowadzonej; „idem comparens nomine cuius supra iteratis manifestatur vicibus” – ten sam komparent w imieniu jak wyżej wielokrotnie się manifestuje; „hoc actis connotari” – zapisać to do akt.

Streszczenie

11IV 1770 Wojciech Lipiński w imieniu Kazimierza Brzezińskiego, miecznika dobrzyńskiego, oświadczył, że choć jego mocodawca był niepokojony w zastawnej posesji Wasylkowiec przez ludzi nadwornych Morawskich, został już dobrowolnie do niej dopuszczony; manifestował się o zachowanie prawa do dalszego spokojnego posiadania tych dóbr.

Transkrypcja

k. 362 (skan 0364, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Jedynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winni-

4Przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Stanowszy Oczywisty Woźny Jenerał

6Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Wawrzyniec Sokalski [?] wmoc

7wierney prawdziwey Relacyi Swoiey dobrowolnie zeznał Jż

8on Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

9Dnia Jedynastego Kwietnia na prawną rekwizycyą Wiel.

10Michała Żaboklickiego Łowcz. Żydacz. maiąc przy sobie Stro-

11nę Szlachty Ludzi wiary godnych Urod. Jmć PP. Ludwi-

12ka Szygockiego [?] y Kazimierza Brzezickiego urzędownie do

13tego Aktu użytych był w Dobrach Miasteczku Siedliszczach

14w Zamku Tameczym, gdzie będąc z pomienioną Szlachtą Sum-

15me na Dobrach Wsi Studzienicy do Klucza Siedliskiego należącey mia-

16ną przez Wiel. Żaboklickiego Łowcz. Żydacz. importowany Aresz-

17tował y Prawnie przyaresztował. Ktory Areszt Wiel. Urszula z Nitosław-

18skich Szczeniowska Star. Trecht. pomienionych Dobr Sama Dziedzicz-

19ka przytomnie będąc dobrowolnie przyięła y One Summe do czasu [?]

20wy Prawney inkowacyi [?] znayduią w całości dotrzymać deklarowała y

21obowiązała się, w czym wszystkim on Woźny Szlachtę Sobie przytomną

22oświadczywszy się z tamtąd tu do Akt przybył y przedemną Urzędem

23prawdziwego Aresztu uczynił y zeznał Relacyą. Woźny pisać nie

24umieiący kładnie Krzyż Swięty Wawrzyniec Sokalski [?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał województwa bracławskiego Wawrzyniec SOKALSKI [?] (niepiśmienny), szlachta asystująca: Ludwik SZYGOCKI [?] i Kazimierz BRZEZICKI. Z rekwizycji Michała ŻABOKLICKIEGO, łowczego żydaczowskiego, woźny w zamku w miasteczku SIEDLISZCZACH (klucz siedliski) zaaresztował sumę, którą Żaboklicki miał zapisaną („importowaną”) na wsi STUDZIENICY należącej do klucza siedliskiego. Areszt przyjęła obecna osobiście dziedziczka, Urszula z NITOSŁAWSKICH SZCZENIOWSKA, starościna trechtymirowska (por. akty 354, 362 – Szczeniowscy, podczaszowie żytomierscy, starostowie trechtymirowscy, klucz siedliski), zobowiązując się zachować sumę w całości do czasu prawnego rozstrzygnięcia. Tytuł marginalny myli się, nazywając wieś dobrami „Wiel. Pana Żaboklickiego” – w tekście właścicielką jest Szczeniowska. Odczyt zwrotu „do czasu … prawney inkowacyi [?]” niepewny. Łacina: „ex parte” – ze strony, z rekwizycji.

Streszczenie

11IV 1770 woźny Wawrzyniec Sokalski [?] zeznał, że tegoż dnia z rekwizycji Michała Żaboklickiego, łowczego żydaczowskiego, w zamku w Siedliszczach zaaresztował sumę Żaboklickiego zapisaną na wsi Studzienicy (klucz siedliski); dziedziczka Urszula z Nitosławskich Szczeniowska, starościna trechtymirowska, przyjęła areszt i zobowiązała się zachować sumę w całości do prawnego rozstrzygnięcia.

Transkrypcja

k. 362 (skan 0364, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Trzynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y Prze-

4demną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winn. Comparens persona[lite]r Wiel. Jmć Pan Maciey Borowski Cz. Dobrz.

6Towarzysz Znaku Pancernego Wiel. Woronicza Stoln. Żytom. Swym

7y Wiel. Jmć Pani Wiktoryi z Bochdaszewskich Borowskiey Małżonki Swey

8Jmieniem iako tylko z niepraktykowaney detencyi czyli Aresztu wy-

9niść mogł, tak zaraz przychilaiąc się do Praw swoich niżey wyrażonych

10y dawnieyszych protestacyi y obdukcyi solennissime na pko Wm Jmć Panom

11Kaietanowi y Józefowi Bochdaszewskim Łowcz. Mścisł. Żony Swoiey Bra-

12ci Rodzonym, także Wiel. Kazimierzowi y Annie z Bochdaszewskich

13Lenkiewiczom [?] Cześ. Minskim Małżonkom Siestrze Rodzoney y Szwagrowi

14Żony swoiey Stronie tudzież z poprzedzaiącym wszelkim respektem ex vi [?]

15Solius [?] tylko in continentie na pko JO Xiążętom Jmć Janowi y Antoni-

16mu Swiatopełkom Czetwertyńskim Star. Duney. [?] Panom, Urod. Franci-

17szkowi Dorożyńskiemu Gubernatorowi Januszgrodzkiemu [?] ich [...] [?]

18[reklamant:] Jmienia

k. 362v (skan 0365, strona lewa)

1Jmienia Sotnikowi Bayrakowi y Jnnym Kozakom tychże JO Xiążąt Jmć

2do Osob Dwudziestu na niżey wyrażoney Wiolencyi suppeditowanym tudzież

3na pko Urod. Janowi y Ludwikowi Granowskim Panom, Mikołaiowi Trzcia-

4kowi [?] Antoniemu Dytkowskiemu [?] Onychże Sługom do niżey wyrażonego naiaz-

5du Pomocnikom, ad extremum na pko Urod. Józefowi Rokozinskiemu [?] Pułkow-

6nikowi Kozackiemu Antoniemu Leonowiczowi Dyspozytorowi Antoniemu

7Jaworskiemu Woyciechowi Buszyńskiemu [?] y Pawłoskiemu [?] Sługom Wiel. Boch-

8daszewskich Roboczym Sawce Jasimczukowi [?] Jackowi Paszczukowi [?] Juskowi Zapry-

9łukowi [?] Fedkowi Kotołowi [?] Matwiowi Forenczukowi [?] Wasylowi Ochocie Andrze-

10iowi Mikoły Synowi Petrowi y Lukowi Sydorczukom, Fedkowi Didenkowi Fedkowi

11Przyimiotnemu [?] Maxymowi Sztukarowi [?] Semenowi Sołtyście [?] Jwanowi Orlikowi Ja-

12siukowi Jaśkowi [?] Juskowemu [?] Walentemu Ruczenkowi [?] Kozakom Fedkowi Ko-

13powiczowi [?] Wasylowi Prokopowi Sorocie Assaule y całey Gromadzie Wasylow-

14skiey na tekst niżey opisany przysposobionym, Żali y protestuie się oto. Jż Wiel.

15Protestanci za srodkuiącą Jntercyzą Szlubną Roku Tysiąc Siedmset Sześ-

16dziesiąt Drugiego Dnia Trzydziestego Septembris w Wasylowce spisaną

17wszedłszy z Sobą in vota Matrimonialia y pierwey Tąż Jntercyzą et Subse-

18quenter osobliwym Skryptem Roku tegoż Dnia Dwudziestego O-

19smego Novembris w Wasylowce datowanym maiąc sobie wyznaczonego

20Posagu Dwanaście Tysięcy Złł. Poll. a potym zważywszy naturę Dobr Wa-

21sylowki do Klucza Tywrowskiego należących, że ta Wieś tylko doczesnym

22inter Successores Kaletinscianos pomiarkowaniem tantisper z Między

23Dobr Tywrowskich na Osoby W. Jmć Państwa Wacława y Felicyanny z Ka-

24letyńskich Bochdaszewskich Łowcz. Mścisław. Wiel. Protestantki Rodzi-

25cow iest wydzielona, ale swego czasu Komutacyi podlegaiąca, wszelako

26iednak Porcya Sukcessyonalna Dobr Tywrowskich S. P. Wiel. Jmć Panu

27Michałowi Kaletyńskiemu Chorążemu Bracławskiemu bezpotomnie zmarłym

28Stryiu, na Osoby Samey W. Jmć Pani Felicyanny z Kaletyńskich Boch-

29daszewskiey Łowcz. Mścisław. Matki Wiel. Zaległey się iako Synowicy

30Rodzoney spadły, y za Macierzyste mianować się, a tym samym ro-

31wnie przez Dzieci Obydwu Płci Dziedziczone być powinny, tedy po-

32mienieni Wiel. Jchmść Rodzice Querulantium przychilaiąc się do

33Prawa natury y sprawiedliwości Posledniey [?] Tranzakcyą Roku

34Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Trzeciego Dnia Piętnastego Octobris w

35Wasylowce Spisaną a zas w Grodzie Lubel. Roku Tysiąc Siedmset

36Sześćdziesiąt Piątego Feria Secunda in Crastino Festi Jmmaculatae Con-

37ceptionis Beatissimae Virginis Mariae oblatowaną Dwunastu Poddanych

38we Wsi Wasylowce osobliwym Jnwentarzem Opisanych z wyzna-

39czeniem kwoty pewney z Arędy karczemney poki aukcionowana nie

40będzie oraz z wydzieleniem Dworku przez Siebie wybudować się maią-

41cego, także Pol y Sianożęci Prawem naturalnym Dziedzicznym

42Wiel. Protestantom wydzielili podług ktorey Tranzakcyi Wiel.

43Protestanci Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Trzeciego Dnia Osm-

44nastego Octobris w Grodzie Winn. w tey Części Wasylowki iako

45Dobr Macierzystych iure naturae et hereditario urzędownie Jn-

46tromittowawszy się aż do skończenia z wyrokow Boskich Życia

47S. P. Wiel. Rodzicow swoich to iest do Roku Tysiąc Siedmset Sześ-

48dziesiąt Osmego w spokoyney y nienaruszoney Dziedziczney Posse-

49ssyi zostawali, a nie maiąc pomocy od Wiel. Rodzicow Sami Swo-

50im Sumptem znacznym Dwor Szpichlerz Loch Obory z inne-

51mi wszelkiemi przybudynkami, naymowanym robotnikiem wy-

52gowali [?] Pol podobywali, y przyzwoicie po gospodarsku zasiewali, Browar

53swoim kosztem wystawili y iuż do Trzechset Pięćdziesiąt Złł. Arędę Kar-

54[reklamant:] czemney na swoiey

k. 363 (skan 0365, strona prawa)

1czemną na swoiey części przyprowadzili. Aże te Dobra Wasylowka post de-

2flenda fata S. P. Wiel. Rodzicow Querulantium w rożnych involucyach Prawnych

3zostały y Sieroty Małoletnie Urod. Józefa Jana y Marianna Bochdaszewscy

4tak Edukacyi iako też należytey Opieki potrzebowały, tedy W. Kaietan

5Bochdaszewski Brat Naystarszy nie ufaiąc Swoiey Staranności, do-

6browolnie, ani proszony ani przymuszony Manifestem swoim Roku

7Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Dnia Siedmnastego Octobris w

8Grodzie ninieyszym zaniesionym nie tylko pomienionych Urod. Józefa

9Jana y Marcyanny Bochdaszewskich Braci y Siostrę swoią, ale też Sam Sie-

10bie z Całą Substancyą w Opiekę y rządy Wiel. Protestantow y Wiel. Lenkie-

11wicza Szwagra swego na Lat trzy zupełnie oddał, y nawet bez przy-

12tomności y wiadomości W. Komparenta Grodownie zapisał, Do kto-

13rey Subiekcyi W. Protestantes bez żadney potrzeby y Jnteressu Swego

14szczegulnie na usilną prozbę W. Obżałowanych z wrodzonego affek-

15tu, iako w czasie rebellii chłopskiey przyiowszy rządy całey wsi Wasylow-

16ki rownie z Wiel. Lenkiewiczem, tylko że tenże czasem [?] bywał y siadywał

17w Wasylowce wszystkiego społnie używał, iednak częściey do Wsi Kielic-

18kiey [?] Possessyi swoiey dla pilnowania Swego gospodarstwa y Kommi-

19su JO Xcia Jmć Janusza Czetwertyńskiego doieżdżał, a zas Wiel. Kompa-

20rent za namową tegoż W. Lenkiewicza własną swoią część Wasylowki

21opusciwszy, czyli razem z Częściami Jchmościów Obżałowanych złączywszy z

22usilną pilnością trudem y Hazardem Życia Swego całą wsią opiekował się

23gospodarował oraz na Zimę zasiewał nie czekaiąc czasu wypłacenia Ra-

24ty Tysiąc Dwieście Złł. na Rok za całą Wieś importuiący Swemi Pienię-

25dzmi własnemi za pogrzeby S. P. Rodzicow Żony swoiey y na Jnne

26expensa Jchmościom Xięży Dominikanom Tywrowskim Pięćset Czterdzieści

27Złł. zapłacił, na zalogi dla pozostałych Sierot Złł. Sto Trzydzieści Sześć

28groszy Dwadzieścia wydał W. Lenkiewiczowi na Złł. Dwieście Wiel. Kaie-

29tanowi Bochdaszewskiemu na Złł. więcey Pięćset Urod. Józefowi

30Bochdaszewskiemu na Złł. Dwieście Urod. Maryannie Bochdaszewskiey

31na Złł. Sto Szlachetnemu Sokołowskiemu Służącemu, ktory potym

32do Woyska Rossyiskiego przystał, Złł. Siedmdziesiąt Podstarosciemu

33Złł. Pięćdziesiąt y Jnney Czeladzi oraz na rożne expensa czasu krwawe [?] speci-

34fikować się maiące przez czas swoiey Opieki na Dwa Tysiące Złł. Poll. wy-

35dał. Aże zaś Żona Comparentis iako też Wiel. Lenkiewiczowa y Urod. Jmć

36Panna Bochdaszewska przed Buntami na Polesiu w Dobrach Łżynie [?] na

37zbiegach znaydowały się, więc Wiel. Komparent maiąc Swoiey wła-

38sney Substancyi z Swoiey Części Żyta Kop Trzysta Dwanaście Pszenicy

39Kop Pięćdziesiąt Hreczki Sterot [?] Trzy Owsa Styrtę Jęczmienia Styrtę Groch

40Proso Siemię etc. tedy z tegoż Samego zboża własnego, oraz garnc[y] [?] Mo-

41ski [?] Jagieł Krup groch[u] [?] y Jnnych wiktuałow Korcy Sto Czterdzieści Trzy

42y Miarek [?] Dwie Słoniny Połci Osm Sadeł Sześć oprocz Jnney Wiwen-

43dy do Łżyna [?] odesłał na społną wszystkich Sustentacyą, a zas wszystko [?]

44ła Wiel. Bochdaszewscy wszyscy Troie [?] y Lenkiewicz siedząc w Wasylowce, czy-

45potrzebowali, nawet Siana Stogi Cztery spasli, także miodu społnego Dziedzicz-

46nego Pułkow [?] Trzy a Czwarty Komparenta własny, do Ostroga [?] wywiozła [?] przez [?]

47[reklamant:] dali

k. 363v (skan 0366, strona lewa)

1przedali, Piąty zas Pułbeczek rozsycony manifestantis własny wypi-

2li, co wszystko Wiel. Komparent pretio wrodzoney miłości moderate

3znosił, ale Jchmść Obżałowani za ten affekt, y przywiązanie, nienawiścią

4nagradzaiąc, naypierwey Urod. Józef Bochdaszewski Roku Tysiąc Siedm-

5set Sześćdziesiąt Dziewiątego w Miesiącu Lipcu, powziowszy odium do

6Wiel. Protestantow za nie dopuszczenie przedsięwziętego do Buntow za-

7ciągu, Stanowi Jego nieprzystoynego, wziowszy pistoletow parę Comparen-

8tis własne, w Kłody [?] wsadził na Ścieżce [?] (ktorą W. Załęcy [?] się z Pasieki miał

9powracać) zasadził się na życie prawem zakazany uczynił, gdzie przychodzą-

10cego tegoż Komparenta zabić usiłuiąc, do niespodziewanego z Zadrzewa [?] przy-

11ściu Lotkami wystrzelił ale osobliwszą Łaską Boską, czterma Lotkami chy-

12biwszy choc bardzo z bliska piątą Lotką w głowę szkodliwie raził iako ob-

13dukcya swiadczy, a nie dogodziwszy imprezie swoiey w iedney koszuli, bo

14tak dla niepoznania demaskował się, z temiż pistoletami Czerwonych

15Złotych Osm kosztuiącemi, na Polesie był umknoł. Potym Wiel. Kaietan

16Bochdaszewski, za radą y pomocą Wiel. Lenkiewicza iako Kommissa-

17rza Jeneralnego [?] Jchmościow Czetwertyńskich Starościców Danczewskich [?] w-

18ziowszy wyż namienionego Sotnika z Dwudziestu Kozakami tychże Xią-

19żąt Jchmościów Nadwornemi, tudzież przybrawszy Sobie Urod. Granowskich Braci

20Swoich z ich Służącemi y Kozakami, niemniey z Swoiey przybraną Szlachtą

21y Kozakami Grzni [?] Rożnemi, Roku teraźnieyszego Dnia Trzydziestego Pierwszego

22Stycznia, bez żadney racyi, y pretextu, gwałtownie tumultem, na Wiel. Pro-

23testantow w Dobrach Wasylowce naiechawszy, iedni pieszy schitkiem [?] Dwor

24ostoczyli, a sam W. Bochdaszewski z Urod. Granowskiemi Pułkowni-

25kiem y Szlachtą Samodziewiąt do Jzby z Orężem wpadłszy, gdy z furią W.

26Komparentowi rozkazywać począł, aby z rządow Wsi Wasylowki per sub-

27iectionem sobie ustąpionych zaniechał, tedy W. uskarżaiący się chętnie tey Opie-

28ki, z niepotrzebnym dla siebie ciężarem, na prozbę przyiętey odstąpić oświad-

29czywszy się, to explikował, to expl[ikował], że przez czas tey Opieki, niżeli co z Arę-

30dy, lub czynszow wybrał, pierwey swemi pieniądzmi na potrzeby Jchmościow

31Obżałowanych y Jnne gruntowe expensa założył, a z Swoiey Części od Rodzi-

32cow wydzieloney, do całey Wsi przyłączoney nie nie partycypował, Pańszczy-

33zna zas lub społnie robiła, tożeż społnie wszyscy Krescencyi używa-

34li, y tąż Pańszczyzną, Bramy, officyny, Staynie y Jnne budowle reparował,

35na Zimę Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Noni Żyta Korcy Osmdziesiąt

36Siedm a Pszenicy Korcy Dziesięć posiał, Sam na Dwieście Dni wyrabiał [?] y zo-

37stawił etc. z czego wszystkiego Kalkulacyą uczynić gotow, y w wszystkim

38przed Przyiaciołmi wyiść się chce, Jednak Jchmć Obżałowani nie słuchaiąc

39sprawiedliwey explikacyi, ani maiąc względu na Starszeństwo, ani na Sub-

40iectią Opieki z niezwyczaynym hałasem dyffamuiąc szarpać, y potrącać

41poczęli, wiązać iak złoczyńce kazali, potrzeby od obieczki [?] poobrywali, na

42ktory krzyk y hałas W. Protestantka w słabym zdrowiu będąca przelękłszy się

43y w tym przestrachu z drugiey Jzby wypadłszy, W. Komparenta w pośrod porwała,

44ale ich bez uwagi, y dyskrecyi nieprzestaiąc szamotać, poty konieczonie [?] [nadpis.: ustawać] się Dwali [?]

45poki Wielka Choroba Wiel. Comparentis Małżonki z przestrachu nie porwała.

46Po ktorey nieszczęśliwości W. Protestant aż z Kliszczowa Xiędza Barocha [?] tamey-

47szego Egzorcystę do Wasylowki sprowadzać musiał, a lubo pomienioną Żonę

48Swą przy pomocy Boskiey, niemałą pracą od Złych Duchow uwolnił, ale

49iednak tak moyi [?] odito [?], że ledwie Doktorowie iuż kilkaset Złotych kosztuią-

50cy ratować niemogący, teraz [?] tylko niewstaie, Po kilkudniowym takowym stra-

51pieniu, gdy Sam Wiel. Komparent za inszemi Doktorami chciał wyiechać, te-

52[reklamant:] dy Jmć Obżałow.

k. 364 (skan 0366, strona prawa)

1tedy Jchmow. Obżałowani własny koni Comparentis, żadną miarą ze stayni wziąć

2niedopuscili y Protestantowi z Rąk wydarli, O czym Wiel. Jmć Panowie Borow-

3scy z Onyszkowiec [?] dowiedziawszy się, Swoie konie z Stangrytem przysłali, kto-

4ry Stangryt, gdy przed Dworem stanoł, a W. Komparent piechotą wyiść do

5Sani zapuścił się, tedy Kozacy skoczywszy, gwałtem go zawrocili y do Jzby

6zaprowadzili, na ktory hałas gdy W. Protestantka choć chora lamentować po-

7częła tedy Urod. Rokozinski [?] Pułkownik, ieszcze ią potrącił, a Jmć Pan Kaietan

8Bochdaszewski, na Bramce siedząc, ieszcze ceptami [?] wiązać [?] wołał, y dyspo-

9nował, y tak Wiel. Protestanta, bez Prawa bez kommissyi, bez żadney Mocy,

10nie tylko iako sobie rownego, ale też Starszego Brata, opiekuna, dobrowolnie obra-

11nego, y Społ Dziedzica, w ciężky Areszt wzięto, y nigdzie ze Dworu nie wypuszczać

12przykazał. dlaczego W. Komparent, okno w Alkierzu wyiowszy, kryiomo iak

13z Egipskiey niewoli uciec musiał, y tak piechotą zaszedłszy do Wioski May-

14dan zwaney tamże chłopa uprosił, żeby go do Maianowa zawiozł, a z tam-

15tąd do Grodu Winnickiego przebrawszy się, zaraz Kwerele Dnia Szostego Febru-

16arii o ten uciesk swoy zaniosł, Jednakże lubo miło każdemu swoboda

17przecież przezurzięzony [?] poprzysiężoney przyiazni Nayukochańszey Żony swoiey

18na Smiertelnym Łożku odbiegły, dla Jey iakowego z kolwiek ratunku, a

19w nadziei umollifikowania przez Przyiaciół zawziętości Braterskiey, zno-

20wu Sam w niewolą do Wasylowki powrocić musiał, lecz iak tylko powro-

21cił tak zaraz Jchmć Obżałowani w scisłeyszy Jgo areszt wziąć kazali, nigdzie

22ze Dworu ani krok nie wypuszczali, rzeczy wszystkie posekwestrowali, nawet

23Czeladzi Comparentis koni Jego własnych do wody prowadzić niedawali, tyl-

24ko swoim Ludziom napawać kazali, Szlachetnego Filipa Skibickiego [?] Chłop-

25ca w Dyby założywszy, dopytuiąc się, gdzie Comparens iezdził, rozgami straszy-

26li y bić usiłowali, a iuż więcey nikogo, nie tylko z Mężczyzn, ale y z Dam Są-

27siedzkich W. Protestantki chorey a Samey w Areszcie będącey nawiedzić chcą-

28cych, do Dworu niedopuszczali, iadących konie po Łbach ratyszczami

29zawracali, nawet wszelkiey Korrespondencyi zabronili. Urod. Michała

30Bołochowskiego [?] Szlachcica za Woźnym dla Wizyi razow W. Protestantki

31iadącego przed Karczmą potrzymawszy, nahaiami okrutnie zbili, Jacka Pastucha

32Protestantis przez Szlachetnego Leonowicza, ciężko zbiwszy, od dozoru Bydła odpę-

33dzili y tak bez posługi w Wielkiey mizeryi głodem y chłodem W. Protestantow

34morzyli, własnego Jch zboża na wiwendę niedaią, z wszystką Querulantium

35Krescencyą iako to, Pszenicy w Ziarnie Korcy Cztery a w Snopach Ozimey Kop

36Czterdzieści Jarey zas Kop Trzydzieści Żyta Ozimego Półtory Styrty Jarego

37Kop Dwadzieście pięć Hreczki w Ziarnie na Korcy Trzysta y Styrtę napoczę-

38tą Jęczmienia Korcy Sześćdziesiąt Owsa Korcy Dwadzieścia pięć Słodu Korcy

39Osm Siemienia Konopnego Korcy Dwanaście Grochu Kop Osm Słoniny z

40Kiełbasami y podrobami po trzech Kabanach a czwartego Kabana z Sadłem, Sy-

41ra dzieżek [?] Trzy Soli kupioney za Złotych Trzydzieści Siedm Wołow Trzynaście

42krow z Cielętami Trzy Jałownika Sześcioro naziomkow troie, koni na Obozie

43Siedmioro Obory chliwney Sztuk Czterdzieści Sześć Pasieki pni Czterdzieści

44Osm pień po Złł. siedm y groszy Piętnaście kupowaney Miodu zas Dziesięcin-

45nego Pułbeczkow Cztery a z własney Pasieki Comparentis Pułbeczkow Dwa

46Janczarkę Turecką Fuzyi Dwie Karabin Pistoletow połtory pary Szabel Dwie

47Oprawno y Czarno Szory poczworne z Laturami [?] y Leycami Płutna Cienkiego przędzy

48naymowaney Postawow Trzy, a grubszego Postawek Jeden Sukna prostego Łokci Dwa-

49dzieścia Jndykow Dziewięć Kaczek Trzynaście kapusty beczek dwie Kadłubow

50Dwanaście Kadek Osm Beczek Osm Bodni [?] Dziewięć Pługi z nowemi Żelaza-

51mi Jarzem Pięć Rzeszot Sitek [?] Siekaczow Dwa Sit pytlowych Trzy zatym

52[reklamant:] Dziewi[...]

k. 364v (skan 0367, strona lewa – górna połowa)

1za Koronis [?] Dziewięć kupionych, Dziekcin [?] Beczki y Jnne rzeczy wszystkie

2osobliwym regestrem spisane pozabierali, pomarnowali, zboża pomłocili, po-

3iedli, Kozakami y końmi popaśli, a Wiel. Komparent Wiosny nie ma czym

4obsiać y oborać Siana Sterte Wielką w teraźnieyszym czasie Złł. Trzysta

5wartuiącą wypaśli, a drugą a drugą takoż sterte Woysko Rossyiskie zabo-

6ra [?] na ktore Siano ta Pańszczyzna robiła za ktorą Jchmość Obżałowani kalkula-

7cyi pretenduią, Długi Niewiernemu Szuli [?] Arendarzowi przeszłemu przez Groma-

8de Wasylowiecką winne Złł. Dwieście Czterdzieści a przez Szude [?] w Racie przekaza-

9ne W. Komparentowi wybrać nie dopuszczaią, nawet za spalenie przez Kło-

10pot [?] Stayni y w niey Kolaski Wołow Szorow Kulbaki Derh [?] y Jnnych rze-

11czy Stoiennych [?] na Złł. Pięćset naymniey likwidowanych, satysfakcyi czynić

12Poddanym swoim niekażą, Dwor przez S. P. Rodzicow Comparenta wydzielo-

13ny odarli y w niwecz spustoszyli y inne niezliczne krzywdy w dalszym procesie

14y Jnkwizycyami okazać się maiące poczynili, y czynić nie przestaią, Co naywięk-

15sza [?] Urod. Bochdaszewscy z Urod. Granowskiemi y Jnną Szlachtą y Kozakami od

16czasu wyż wyrażonego bezprawnego naiazdu zaraz W. Protestantow z własney

17Jch Części Dziedziczney Wsi Wasylowki przez S. P. W. Rodzicow wydzieloney,

18gwałtownie wyzuli, y wypędziwszy [?] Poddanych na Kozactwie [?] postanowili, Sadow Dwa

19y Ogrody Dworskie Xiędzu Parochowi y chłopom porozdawali, W. Protestantow

20do Dworu Querulantium Własnego przystępić niedopuscili, tylko w swoim Dwo-

21rze po S. P. Rodzicach pozostałym, czyli raczey w Officynach przez Niedziel

22Osm w Areszcie bezprawnym trzymali, do piero teraz W. Komparentowi

23z oswiadczeniem wyrzucenia koniecznie ze Wsi wyiechać kazali, a Sama

24Wiel. Protestantka dla Smiertelney słabosci w tychże Officynach zostać mu-

25siała. Teraz tedy W. Komparent z Substancyi wyzuty z chudoby obrany,

26nie maiąc ubi caput reclinet, nawet z Nayukochańszą Żoną swoią rozłą-

27czony, niemogąc czym ią w tym kalectwie ratować, z nieutulonym żalem y

28płaczem, o wszystkie wyż wyrażone krzywdy, tę swoią powtorną Solenną do

29Akt ninieyszych zanosi protestacyą. Maciey Stan. [?] Borowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Protestujący: Maciej BOROWSKI, cześnik dobrzyński, towarzysz znaku pancernego Woronicza, stolnika żytomierskiego, w imieniu własnym i żony Wiktorii z BOCHDASZEWSKICH. Obżałowani: bracia żony – Kajetan i Józef BOCHDASZEWSCY, łowczycowie mścisławscy; jej siostra Anna z Bochdaszewskich i szwagier Kazimierz LENKIEWICZ [?] (w rkp. na k. 362 raczej „Linkiewicz”, dalej „Lenkiewicz”), cześnikowie mińscy, komisarz generalny [?] Czetwertyńskich; „z zachowaniem wszelkiego respektu” książęta Jan (Janusz) i Antoni ŚWIĘTOPEŁK CZETWERTYŃSCY, starostowie [?] „Duney.”/„Danczewscy” [?] (odczyt niepewny), ich gubernator januszgrodzki [?] Franciszek DOROŻYŃSKI, sotnik BAJRAK i ok. 20 kozaków nadwornych; Jan i Ludwik GRANOWSCY z dworzanami (Mikołaj TRZCIAK [?], Antoni DYTKOWSKI [?]); pułkownik kozacki Józef ROKOZIŃSKI [?], dyspozytor Antoni LEONOWICZ, słudzy Bochdaszewskich (Antoni JAWORSKI, Wojciech BUSZYŃSKI [?], PAWŁOWSKI [?]), poddani i kozacy wasylowieccy (lista imion niepewna) oraz gromada WASYLÓWKI. Tło: rodzice Wiktorii – Wacław BOCHDASZEWSKI, łowczy mścisławski, i Felicjanna z KALETYŃSKICH – otrzymali Wasylówkę z dóbr TYWROWSKICH (porcja sukcesyjna po bezpotomnym stryju Felicjanny, Michale KALETYŃSKIM, chorążym bracławskim); intercyzą z 30 IX 1762 i skryptem z 28 XI 1762 (posag 12 000 zł) oraz tranzakcją z 15 X 1763 (oblatowaną w grodzie lubelskim 9 XII 1765, w poniedziałek po święcie Niepokalanego Poczęcia) wydzielili Borowskim 12 poddanych, dworek, pola i sianożęci w Wasylówce; Borowscy intromitowali się 18 X 1763 i spokojnie posiadali część aż do śmierci rodziców w 1768, budując dwór, spichlerz, browar itd. Po śmierci rodziców Kajetan Bochdaszewski manifestem z 17 X 1768 oddał małoletnie rodzeństwo (Józefa Jana i Mariannę/Marcjannę) i siebie pod opiekę Borowskiego i Lenkiewicza na 3 lata; Borowski w czasie „rebelii chłopskiej” (koliszczyzny 1768) gospodarował całą wsią, płacił długi i wydatki (pogrzeb rodziców, dominikanie tywrowscy 540 zł, zaległości, wypłaty rodzeństwu, słudze SOKOŁOWSKIEMU, który przystał do wojska rosyjskiego), a żony przebywały w tym czasie „na zbiegach” na Polesiu w dobrach ŁŻYN [?], dokąd posyłał żywność. Krzywdy: w lipcu 1769 Józef Bochdaszewski urządził zasadzkę i strzelił do Borowskiego, raniąc go w głowę, po czym uciekł na Polesie; 31 I 1770 Kajetan Bochdaszewski z Lenkiewiczem, Granowskimi i kozakami Czetwertyńskich najechał dwór w Wasylówce, poszarpał Borowskiego i wziął go w areszt; żona Borowskiego z przestrachu ciężko zachorowała (sprowadzono z KLISZCZOWA [?] egzorcystę); Borowski uciekł oknem do wsi MAJDAN i do MAJANOWA, zaniósł skargę 6 II 1770 w grodzie winnickim, lecz wrócił do chorej żony i został ponownie uwięziony; zabrano mu zboże, bydło, pasiekę, broń, sprzęty (szczegółowy rejestr), wyzuto go z części dziedzicznej, poddanych przeznaczono na kozactwo, ogrody rozdano parochowi i chłopom, a po ośmiu tygodniach aresztu wyrzucono go ze wsi; żona została chora w oficynach. Wspomniani: Borowscy z ONYSZKOWIEC [?] (przysłali konie), Filip SKIBICKI [?] (chłopiec Borowskiego, zakuty w dyby), Michał BOŁOCHOWSKI [?] (pobity nahajami), pastuch Jacek, Żyd SZULA [?], były arendarz. Łacina: „solennissime” – najuroczyściej; „suppeditowanym” – dostarczonym, przysposobionym; „ad extremum” – na koniec; „in vota matrimonialia” – w związek małżeński; „et subsequenter” – a następnie; „inter successores Kaletinscianos … tantisper” – między sukcesorami Kaletyńskich tymczasowo; „feria secunda in crastino festi Immaculatae Conceptionis Beatissimae Virginis Mariae” – w poniedziałek nazajutrz po święcie Niepokalanego Poczęcia NMP (9 XII 1765); „iure naturae et hereditario” – prawem natury i dziedzicznym; „post deflenda fata” – po opłakanej śmierci; „querulantium” – skarżących; „pretio wrodzoney miłości moderate” – przez wzgląd na wrodzoną miłość umiarkowanie; „odium” – nienawiść; „per subiectionem” – przez poddanie (pod opiekę); „Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Noni” – roku 1769; „ubi caput reclinet” – gdzie by głowę skłonił. Wiele nazw osób i przedmiotów niepewnych – akt długi, gęsto pisany.

Streszczenie

13IV 1770 Maciej Borowski, cześnik dobrzyński, w imieniu swoim i żony Wiktorii z Bochdaszewskich wniósł obszerną protestację przeciw szwagrom Kajetanowi i Józefowi Bochdaszewskim, Lenkiewiczom [?], książętom Czetwertyńskim (ich kozakom i gubernatorowi Dorożyńskiemu), braciom Granowskim i gromadzie Wasylówki. Borowscy posiadali od 1763 część Wasylówki (klucz tywrowski) wydzieloną z posagu; po śmierci teściów w 1768 Borowski opiekował się rodzeństwem żony i całą wsią, ponosząc własne koszty. W lipcu 1769 Józef Bochdaszewski postrzelił go z zasadzki, a 31 I 1770 Kajetan z Lenkiewiczem, Granowskimi i kozakami najechał dwór, uwięził Borowskiego (żona ciężko zachorowała z przestrachu), zabrał zboże, bydło, pasiekę, broń i sprzęty, wyzuł go z części dziedzicznej i po ośmiu tygodniach aresztu wyrzucił ze wsi.

Transkrypcja

k. 364v (skan 0367, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Trzynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego Comparens Persona[lite]r Urod. Jmć Pan Stanisław Kostka

6Bilski N[omi]ne et expeditiali Commisso JW. Jmć Pana Józefa Czarneckiego Kasz-

7telanica Bracławskiego Stoln. Zwinogr. Porucznika Chorągwi Pancerney Woysk

8Koronny Dobr Staniłowki z przyległościami w Woiewodztwie Bracł. leżących

9Zastawnego y do Żywotniego Possesora, iak tylko dowiedzieć się mogł

10o manifeście przez W. Michała Tyszkiewicza Jmieniem JW. Jgnacego

11y Teofili z Xiążąt Radziwiłłow Morawskich Jenerałow Mayorow Woysk

12W. X. Litt. pomienionych Dobr Dziedzicow w Grodzie Buskim Roku Tysiąc

13Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego Sabbatho p[ost] Dominicam Exaudi

14to iest Dnia Trzynastego Maia zaniesionym, a zas w Grodzie Winnickim

15Roku tegoż Dnia Drugiego Decembris oblatowanym Samemi niesłu-

16sznemi obiekcyami napełnionym, tak zaraz ocalaiąc Prawa JW.

17Pryncypała Swego na przerzeczone Dobra służące iako nayuroczyściey

18swiadczy y remanifestuie się, oto Jż JW. Pryncypał Comparentis bar-

19dziey sobie szacuiąc honor, y przystoyne kroki, w Oyczyznie y u ka-

20[reklamant:] żdego

k. 365 (skan 0367, strona prawa)

1każdego poważne, a niżeli chciwość Dożywocia Dobr, ktorych z Opatrzno-

2sci Boskiey y z Działu JW. Rodzicow dosyć ma Dziedzicznych y Zastawnych

3potrzebie y użytkowi Swoim wystarczaiących, w Woiewodztwie Kijowskim y Wołyń[skim]

4leżących, maiąc etiam Prawo Zastawne na Dobrach Staniłowce z przyległościa-

5mi w Wdztwie Bracł. sytuowane, Continuo hostico podległe, y teraz przy

6zamieszaniu Oyczyzny spustoszone, Summie Zastawney nie korrespon-

7duiące, nie miał całe żadney miar takowey pomysły [?] żeby pod Sinistremi Spo-

8sobami Dożywocie Sobie na te Dobra wyrabiał, y lubo w Roku Tysiąc Siedm-

9setnym Sześćdziesiątym Piątym [?] był Deputatem na Trybunał Koron-

10ny Lwowski z Woiewodztwa Bracławskiego ale nie szukał zysku, y

11nabycia Dożywocia, tylko Sprawiedliwości y Dobra Swego Wwa przy tym

12JW. Morascy Jenerałowie Woysk Litt. nie maiąc na ten czas żadnych Spraw

13Swoich w Trybunale Lwowskim, nie mieli przyczyny mieć względu na

14Funkcyą Deputacką JW. Pryncypała Comparentis, tylko szczegulnie

15będąc wdzięczni za kilkokrotną w potrzebach Swoich pożyczanie pieniędzy

16nie tak ad molestas preces (bo się tego nie napierał) tylko z wdzięczności dobro-

17wolnie y rozmyslnie iako wysokiey przezorności y poważnych Sentymen-

18tow Państwo, dzieła Swoie statecznie utrzymuiący, Sami Swoią uczynność

19oświadczyli w konferowaniu Dożywocia na Dobra Staniłowkę z Attynen-

20cyami Prawu Zastawnemu JW. Pryncypała Comparentis podległych y też

21Dożywocie Skutkiem Deliberate podpisali, y przez lat kilka hunc a-

22ctum Sui ratum habuerunt, Do piero w Roku przeszłym Tysiąc Siedm-

23set Sześćdziesiątym Dziewiątym W. Tyszkiewicz pewniey domysłem Swo-

24im, a niżeli Wolą JW. Murawskich, Manifest Swoy wyżey de Actu

25wyrażony, o nieważność Dożywocia na pomienione Dobra JW. Pryn-

26cypałowi Comparentis dobrowolnie y rozmyslnie konferowaney nie-

27słusznie zaniosł, z urażliwą cyrkumskrypcyą nie tylko JW. Pryn-

28cypała Comparentis ale też y JW. Murawskich Państwa Swoich, albowiem

29illicite zadał, iakoby JW. Pryncypał Comparentis podczas Funkcyi Swo-

30iey Deputackiey, raptownie JW. Murawskich niewiadomych [?] przypadł, y Pa-

31pier nieczytany do podpisu podał, a zaś JW. Murawscy iakoby bez żadne-

32go przezoru, nie wiedząc co podpisali, przez co JW. Pryncypałowi Comparentis

33postęp nigdy w życiu nie praktykowany, y Statystycznym myślom prze-

34ciwny, a zas JW. Murawskim Państwu Swoim wszelkie czynności po-

35ważnie, y wysoce przezornie sprawuiącym, inkonsyderacyą [?] precipitancyą y nie-

36przezorność przyznał, a dwoie obydwie Strony Summopere laesit, dalsze

37zas swoy zmyslne obiekcyą Sam hasitanter popisał, iakoby JW. Pryncy-

38pał Comparentis powtornie podobno o potwierdzenie tegoż Dożywocia sta-

39rał się, ktorym wyrażeniem Sam W. Tyszkiewicz w [...] [?] Swego zarzu-

40tu pokazuie się, ale iako każda Tranzakcya, tak y Dożywocie, raz podpi-

41sane, więcey potwierdzenia nie potrzebuie, Że zas W. Tyszkiewicz y ten funda-

42ment niesłusznego inwalidowania Dożywocia Legitime nastąpionego zakła-

43da, iakoby Dobra Staniłowka z przyległościami między Rodzeństwem

44iescze nie są dzielne, y w tym tedy niewątpliwe Dziedzictwo JW. Państ-

45wa Swoich nienależycie narusza poniewaz te Dobra Staniłowka wraz z

46Kluczem Szpiczynieckim, Tonelskim [?], y Morzeńskim [?] wyłącznie przez god-

47ney Pamięci JO. X. Jmci Michała Radziwiłła Wwod. Wileńskiego Hetmana

48W. W. X. Litt. Oyca na Osobę JO. Xiężniczki Teofili Corki swoiey, od-

49JW. Morawskiey (mimo innych Sukcessorow swoich) w porcyi Jey Substan-

50cyi Prawem Dziedzicznym są wydzielone, a zatym Tenże Comparens tak

51de validitate et Subsistentia Dożywocia JW. Pryncypałowi Swemu

52[reklamant:] na Czysto a Zeit[...] [?]

k. 365v (skan 0368, strona lewa – góra)

1na Czysto rzeczone Dobra rite et legitime nadanego iako też o urażli-

2wą cyrkumskrypcyą y Lezyą honoru Pryncypała Swego powtornie so-

3lennie żali y remanifestuie się. Stanisław Bilski mpp

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Stanisław Kostka BILSKI, plenipotent (z „ekspedycyjnym zleceniem”) Józefa CZARNECKIEGO, kasztelanica bracławskiego, stolnika zwinogrodzkiego, porucznika chorągwi pancernej wojsk koronnych, zastawnego i dożywotniego posesora dóbr STANIŁÓWKA z przyległościami w woj. bracławskim. Remanifestacja przeciw manifestowi Michała TYSZKIEWICZA, zaniesionemu w imieniu Ignacego i Teofili z książąt RADZIWIŁŁÓW MORAWSKICH, generałów-majorów wojsk WXL, dziedziców Staniłówki, w grodzie buskim 13 V 1769 (sobota po niedzieli Exaudi; Wielkanoc 1769 – 26 III) i oblatowanemu w grodzie winnickim 2 XII 1769, w którym zarzucono nieważność dożywocia (że Czarnecki jako deputat na Trybunał Koronny Lwowski podsunął Morawskim nieczytany papier do podpisu). Czarnecki odpowiada: ma dość dóbr dziedzicznych i zastawnych w woj. kijowskim i wołyńskim; Staniłówka, ciągle narażona na najazdy i spustoszona w czasie zamieszek, nie odpowiada sumie zastawnej; dożywocie Morawscy nadali dobrowolnie z wdzięczności za kilkakrotne pożyczki i przez kilka lat je uznawali; Staniłówka wraz z kluczami SZPICZYNIECKIM, TONELSKIM [?] i MORZEŃSKIM [?] została wydzielona Teofili przez jej ojca, ks. Michała RADZIWIŁŁA, wojewodę wileńskiego, hetmana wielkiego litewskiego, więc zarzut niepodzielności między rodzeństwem jest bezpodstawny. Por. akty 597, 602 (Morawscy – klucz szpiczyniecki, Wasylkowce) – skrót „J. M. W. X. Litt.” z aktu 602 = „Jenerałów Mayorów Woysk W. X. Litt.”. Rok deputacji („Sześćdziesiątym Piątym” [?]) odczytany niepewnie. Łacina: „nomine et expeditiali commisso” – w imieniu i z polecenia ekspedycyjnego; „sabbatho post Dominicam Exaudi” – w sobotę po niedzieli Exaudi; „etiam” – także; „continuo hostico podległe” – stale wystawione na wrogie najazdy; „sinistris sposobami” – niegodziwymi sposobami; „ad molestas preces” – na natarczywe prośby; „deliberate” – rozważnie; „hunc actum sui ratum habuerunt” – uznawali ten akt za ważny; „de actu” – z daty; „illicite” – niegodziwie; „summopere laesit” – w najwyższym stopniu obraził; „hasitanter” – z wahaniem; „legitime” – prawnie; „de validitate et subsistentia” – o ważność i trwałość; „rite et legitime” – należycie i prawnie; „laesia honoris” – obraza honoru.

Streszczenie

13IV 1770 Stanisław Kostka Bilski w imieniu Józefa Czarneckiego, kasztelanica bracławskiego, stolnika zwinogrodzkiego, zastawnego i dożywotniego posesora Staniłówki, wniósł remanifestację przeciw manifestowi Michała Tyszkiewicza (w imieniu Ignacego i Teofili z Radziwiłłów Morawskich) z 13 V 1769, kwestionującemu ważność dożywocia. Twierdzi, że Morawscy nadali dożywocie dobrowolnie z wdzięczności za pożyczki i przez lata je uznawali, a Staniłówka (wraz z kluczem szpiczynieckim i innymi) była wydzielona Teofili przez ojca, ks. Michała Radziwiłła; protestuje też przeciw obrazie honoru mocodawcy.

Transkrypcja

k. 365v (skan 0368, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Trzynastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winnickiego Comparens Persona[lite]r Urod. Jmć Pan Jan Radoński

6Dobr Części Wsi Pyteśnice [?] Zastawny Possessor ostrzegaiąc Całości Substancyi

7honoru y Życia Swoich iako nayuroczyściey pko W. Stanisławowi y Urszu-

8li z Nitosławskich Szczeniowskim Starostom Trecht. Dobr pomienionych

9Dziedzicom Mało [?] Juryzdatorom Swoim W. Jgnacemu Sztechynowi [?] Dobr tych-

10że Pyżynice [?] Arędownemu Possessorowi, Panom, a osobliwie Jmć Panu Antonie-

11mu Jasińskiemu, w Dobrach tychże na Czynszu Mieszkaiącemu na niżey

12wyrażony niegodziwy uczynek Sięcegowanemu [?] y Jnnym Szlachcie gracy-

13alistom Skarży y Manifestuie się oto. Jż Jchmć Obżałowani a osobliwie Szla-

14chta Gracyalistowie y Ludzie Gromadzie Wsi Pyżynice [?] powziowszy niewinną

15do ninieyszego Żalącego się anse cięższe [?] onemu nie tylko na honorze y

16Substancyi, ale nawet y własnym Życiu Zaszkodzić nie dosyć maiąc

17na tym że przez cały trakt Possesyi Urod. Komparenta wypasaiąc Onemu

18Zboża Ogrodowiny y Sianożęci Bydłem Swoim umyślnie Zaszkodzonym [?]

19Szkody na kilkaset kop Zboża y Siana Styrt kilkanaście, naczynili

20przez co do utracenia y wymorzenia bydła Urod. Komparenta przy-

21wiedli, a nawet Gdy ninieyszy Żalący się, bydło Obwinionych z

22paszy zaięte do Domu pędził po drogach z drągami zastąpiwszy bydło pozo-

23mone [?] odbiiaią y Samego Komparenta nieuczciwemi dyffamuią słowy, czę-

24stokroć szarpią y biią Chudobę onego po Wsi chodzącą Siekierami rozsiekaią,

25na Dworek Woysk różnych naprowadzaią, na zbicie tak Urod. Komparenta Ja-

26ko y Domowych onego fomentuią y podusczaią, Jakoż Urod. Jasiński Słu-

27żący W. Szczeniowskiego Znać zrozkazu Pana Swego czasu pewnego z Woyskowe-

28mi napadłszy Żonę Comparentis szarpał, Szeli [?] kiiem bić odgrażał się po kto-

29re kiiem sztuki y niepraktykowany hałasy czyniąc Dzieci poprzestraszał

30za Urod. Manifestuiącym się z Pobereżnikami po lasach uganiał się z którymi [?]

31y zbić pretendował y iescze zawziętości swoiey dogadzaiąc teraz Gromada y Szla-

32chta Pyżynicka [?] chcąc z życia skrawawić [?] przy ninieyszego Manifestanta

33wyżey iednego z pomiędzy siebie pomienionego Antoniego Jasińskiego

34o te uczynki iuż nieraz podeyrzanego do zapalenia Dworku w Same [...] [?]

35Znać Subministrowali, ktory zapaliwszy Gąbkę na to umyślnie przy-

36sposobioną z tyłu Chatupy od Gumna nad Samemi drzwiami w Strzechę

37wetknoł, y gdy tak Gąbka roziarzywszy się Strzechę zapalać poczęła, na ten

38czas Comparentis Żona za sporządzeniem Boskim w Sien wyszedłszy Strzechę

39palącą się obaczywszy, natychmiast do Jzby wpadłszy śpiącego Komparenta

40gdyby był nieobudziła, pewnie z całym Domem Życie wraz z Fortuną stracić

41musiałby, a tak Urod. Comparens w Sien wypadłszy pomienioną Strzechę iuż palą-

42cą się z Łaski Pana Boga ugasił, nie bez szwanku iednak bo się poparzył, wyż

43wyrażony zas Antoni Jasiński po zapaleniu do Psow Comparentis w Podwurzu

44Jeżeli [?] opadły do własney Swey chatupki tak zaocznie [?] Urod. Komparenta bę-

45dącey przeprowadzony uciekł, a ninieyszy Comparens Szlachtą na ten [?] sprowa-

46[reklamant:] dzonemi

k. 366 (skan 0368, strona prawa)

1dzonemi oświadczywszy się y natychmiast do W. Szlachetney Dzierżawcy poszedł-

2szy Krzywdę Swoią Onemu przełożywszy, Satysfakcyi z pomienionego Hultaia

3pretendował, y rezolucyą taką że do iutra sprawa odebrawszy na za iutrz

4szukać sprawiedliwości nie omieszkał, a tey u W. Dzierżawcy (iedno nic tyl-

5ko wybiegami nadrabiaiącego) nie pozyskawszy z niczym odszedł, dlaczego y

6powtornie pko tymże Wiel. obwinionym, a osobliwie Jmć Panu Sztechyno-

7wi o nie uczynienie sprawiedliwości idem Comparens Manifestuie się, Et inconti-

8nenti stawił przedemną Urzędem Woźnego Jenerał. Wwa Bracławskiego y Jnnych

9Opatrznego Bazylego Chomickiego, ktory w Moc wierney prawdziwey Rell.

10Swoiey dobrowolnie zeznał. Jż on na Prawną Rekwizycyą ninieyszego Kom-

11parenta maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych do tego Aktu

12urzędownie użytych Jmościow Panow Jakoba Lesiowskiego [?] y Jana Turneu-

13skiego [?] Roku Miesiąca y Dnia na Akcie wyrażonych ziezdżał do Dobr Wsi

14Pyżynice [?] gdzie będąc wyż wyrażonego Antoniego Jasińskiego aktualnego

15Palacza Budynkow u W. Jgnacego Sztechyna Dobr pomienionych Py-

16żynice Arędownego Possessora y Gromady tameyszey w [...] [?] Praw-

17nych Aresztował, ktory to areszt tak W. Dzierżawca iako y Gromada

18Jmieniem WW. Panow Swoich dobrowolnie przyiowszy pomienionego

19Hultaia do rozprawy prawney dotrzymać Deklarowali y Submittowali się,

20po ktorym to włożonym Urzędownym Areszcie Tenże Woźny z Temiż Szlach-

21tą tegoż Roku Dnia y Miesiąca był we Dworku Urod. Affektanta gdzie

22będąc widział y oglądał Strzechę nad Drzwiami od Toku wypaloną, tu-

23dzież Gąbkę ogień wzniecaiącą, Jako też rękę lewą na Urod. Rekwirencie

24Opaloną obwidziawszy y oglądawszy Szlachtą sobie przytomną oswiadczy-

25wszy się y przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu y Wizyi uczynił y zeznał

26Rell. prosząc tak Comparens Personaliter Jako y Woźny Aresztu y Wizyi Rella-

27cyą do Akt Przyięcie co y otrzymali a Jako nieumieiętni pisma Znak Krzy-

28ża S. podpisuią się Jan Radoński + Woźny Bazyli Chomicki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Protestujący: Jan RADOŃSKI, zastawny posesor części wsi PYŻYNICE [?] (w rkp. „Pyteśnice”, „Pyżynice”, „Pyżynicka” – odczyt nazwy niepewny), niepiśmienny. Obżałowani: dziedzice – Stanisław i Urszula z NITOSŁAWSKICH SZCZENIOWSCY, starostowie trechtymirowscy (por. akt 603); arendowny posesor (dzierżawca) Ignacy SZTECHYN [?]; Antoni JASIŃSKI, szlachcic na czynszu, sługa Szczeniowskiego, „palacz budynków”; szlachta gracjaliści i gromada wsi. Zarzuty: wypasanie zbóż, ogrodów i sianożęci (szkody na kilkaset kop zboża i kilkanaście stert siana), odbijanie zajętego bydła, obelgi, szarpanie i bicie, rąbanie siekierami bydła Radońskiego, sprowadzanie wojska na dworek; Jasiński z żołnierzami napadł żonę Radońskiego, a za nim samym uganiał się z pobereżnikami po lasach; wreszcie, z namowy gromady i szlachty, Jasiński podłożył tlącą się gąbkę pod strzechę dworku od gumna; żona obudziła śpiącego męża, który ugasił ogień, parząc sobie rękę. Dzierżawca odmówił zadośćuczynienia. Relacja woźnego generała woj. bracławskiego Bazylego CHOMICKIEGO (niepiśmienny) z asystą szlachty Jakuba LESIOWSKIEGO [?] i Jana TURNEUSKIEGO [?]: tegoż dnia zaaresztował Jasińskiego (areszt przyjęli dzierżawca i gromada, zobowiązując się stawić go do rozprawy) i obejrzał wypaloną strzechę nad drzwiami od toku, gąbkę i oparzoną lewą rękę Radońskiego. Łacina: „cum aresto et visione” – z aresztem i wizją; „idem comparens” – tenże komparent; „et incontinenti” – i niezwłocznie; „submittowali się” – zobowiązali się; „affektant”, „rekwirent” – wnoszący żądanie. Kilka zwrotów odczytanych niepewnie.

Streszczenie

13IV 1770 Jan Radoński, zastawny posesor części wsi Pyżynice [?], protestował przeciw dziedzicom Szczeniowskim, staroście trechtymirowskim, dzierżawcy Ignacemu Sztechynowi [?], szlachcie i gromadzie wsi, a zwłaszcza Antoniemu Jasińskiemu: od dawna wypasali mu zboża i sianożęci, bili go i znieważali, napadali jego żonę, a ostatnio Jasiński podpalił gąbką strzechę jego dworku – pożar ugaszono z trudem, Radoński poparzył rękę. Woźny Bazyli Chomicki zaaresztował Jasińskiego (areszt przyjęli dzierżawca i gromada) i obejrzał ślady podpalenia i oparzenia.

Transkrypcja

k. 366 (skan 0368, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprylis Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedem-

4no Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5My Kommissarze Rady Ekonomiczney Skarbu Koronnego od Rzeczypospolitey naznacze-

6ni Tobie JO. Xiążęciu Jmci Antoniemu Czetwertyńskiemu Sta. Dancz. [?] z Osob sprawy ni-

7żey wyrażoney tudzież Dobr Twoich ogulnie wszystkich ob[ojga Płci] [?] rozkazuiemy, aby

8Waszmość przed Nami y Sądem Naszym Kommissyi Ekonomiczney Skarbu

9Koronnego w Warszawie na Kadencyi Prawem przepisaney odprawować się ma-

10iącey w odpołożeniu ninieyszego Pozwu Tygodnie czyli w ten czas gdy ta spra-

11wa z Regestru y wpisu Sobie przyzwoitych przywołana będzie osobiście prawnie

12y zawito stawił się. Ato na Jnstancyą Niewiernego Mordki Leybowicza Kupca

13y Obywatela Miasta Tolczyna [?] Powoda ktory przychilaiąc się do dowodow swo-

14ich tudzież kondemnaty na Waszmości Pozwanym otrzymaney przywa ciy [?]

15tiradzy [?] zamiast czynienia Exekucyi przypozywa do widzenia y przysłucha-

16nia się Waszmości Pozwanego do zapłacenia Summy Dziesięciu Tysięcy

17Złł. Poll. z handlu rożnego przez Powoda zabraney a przez Waszmości Pozwane-

18go niesłusznie od tegoż Powoda wymuszoney natychmiast obowiązać, na tenże

19sie [?] nie kondemnaty Winy wskazać y to co okoliczność tey sprawy wyma-

20gać będzie postanowić Stawiy się tedy Waszmość Terminu pilnuy y na to co

21[reklamant:] przeciwko

k. 366v (skan 0369, strona lewa – góra)

1przeciwko Waszmości Sądownie wniesiono będzie odpowiedz Dan w Warszawie

2na Kommissyi Rzeczypospolitey Skarbu Koronnego Dnia Osmego Miesiąca

3Marca Roku Pańskiego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego. De quo Prono-

4mitis [?] Rell. Mltus qui Supra Crucem S. posuit + Stanowszy Oczywisty Woź-

5ny Jenał. Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Woyciech Hoydasz [?] w moc prawdziwey wier-

6ney y Skuteczney Relacyi Swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie zeznał

7Jż on Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Dziesiątego Apri-

8lis Pozew Kommissyi Ekonomiczney Skarbu Koronnego Rzeczypospolitey

9na membranach Autentycznym pisany odniosł do Dobr Januszgrod y tam-

10ten Pozew w Jzbie [?] na stole położywszy o położeniu y Exstencyi onego od kogo

11był y dany prawnie publikuiąc do wiadomości podał.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Wpisano do akt pozew Komisji Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego (Warszawa, 8 III 1770) z instancji Żyda Mordki LEJBOWICZA, kupca i obywatela miasta TULCZYNA [?] (w rkp. „Tolczyna” [?]), przeciw ks. Antoniemu ŚWIĘTOPEŁK CZETWERTYŃSKIEMU, staroście „Dancz.” [?] (por. akt 604 – „Starościców Danczewskich” [?]), o zapłacenie 10 000 zł za towar zabrany i niesłusznie wymuszony od powoda; powód już wcześniej uzyskał kondemnatę. Woźny generał woj. bracławskiego Wojciech HOJDASZ [?] (niepiśmienny – krzyżyk) zeznał, że 10 IV 1770 zaniósł pozew pisany na pergaminie do dóbr JANUSZGRÓD (por. akt 604 – gubernator januszgrodzki Dorożyński), położył go na stole w izbie i ogłosił. Formuła „De quo pronomitis [?] Rell. Mltus qui supra crucem S. posuit” – niejasna (zapewne „o czym … relacja opatrznego, który powyżej krzyż święty położył”). Łacina: „zawito” – pod rygorem zawitym (bez możliwości odroczenia); „kadencja” – sesja sądowa; „na membranach” – na pergaminie.

Streszczenie

14IV 1770 woźny Wojciech Hojdasz [?] zeznał, że 10 IV zaniósł do dóbr Januszgród pozew Komisji Skarbu Koronnego z 8 III 1770, wydany z instancji Mordki Lejbowicza, kupca z Tulczyna [?], przeciw ks. Antoniemu Czetwertyńskiemu, staroście danczewskiemu [?], o zapłatę 10 000 zł za zabrany i wymuszony towar.

Transkrypcja

k. 366v (skan 0369, strona lewa)

1[reszta strony pusta, przekreślona długą pionową linią]

2[na dole strony, przy prawym brzegu:] Maa W. Kamińskiego [zapowiedź następnego aktu]

Objaśnienia i tłumaczenia

Wpis niewprowadzony: tylko nagłówek manifestacji Zarczyńskiego (zapewne wicegerenta grodzkiego latyczowskiego, posesora klucza suprunowskiego – por. akty 321, 596) przeciw „W. Tarzeńskiemu” [?] (nazwisko i skróty tytułów „C. S.”, „C. O.” niepewne). Pozostała część strony pozostała pusta i została przekreślona. Na dole strony powtórzony nagłówek następnego aktu („Maa W. Kamińskiego”). Według zasady opracowania wpisy niewypełnione otrzymują kolejny numer.

Streszczenie

Nagłówek niewprowadzonej manifestacji Zarczyńskiego przeciw Tarzeńskiemu [?] i innym; tekst nie został wpisany, strona pozostała pusta.

Transkrypcja

k. 367 (skan 0369, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Czternastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedemną

4Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickie-

5go Comparens Pe[rsona]l[ite]r Urod. Jmć Pan Michał Kudlicki [?] Jmieniem y z wyraźne-

6y woli W. Jmć Pana Kamieńskiego Cześn. Żytom. Pułkownika Milicyi Wwa

7Kijowskiego Solennie na pko JW. Wiel. Jgnacemu y Teofili z Xiążąt

8Radziwiłłow Morawskim Jenerał. Mayorom W. X. Litt. Małż. Dobr Klu-

9cza Szpiczynieckiego Dziedzicom Panom żali y Manifestuie się oto.

10Jż JWW. Morawscy nie tylko ani niedoboru więcey iak Trzy tysiące

11należącego W. Pryncypałowi Comparentis z Possessyi Dobr Wsi Pedosow [?]

12Arędowny ad rationem tenuti pierwszey na Poddanych tey że Wsi y Arędzie

13Karczemney założyło nieskompensowali ani prowizyi połtora Tysiąca za

14lat przeszło trzy, należącey od Summy Czterech Tysięcy na Dobra wyżey w-

15zmiankowane in onere Arędowney trzyletney Possessyi puszczone Jmporto-

16waney niewypłacili, ani reparacyi gruntowey nie bonifikuią ale też ieszcze zaciąg-

17nowszy Summy Cztery Tysiące Złł. Poll. u W. Kamieńskiego Cześn. Żytom. JWW.

18Murawscy ocenter [?] bo w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym Dziewiątym na

19Skrypt Rzeczony w tymże Roku Dnia Dziewiętnastego Octobris od obydwu JWW.

20Murawskich podpisany w Nieświeżu Datowany ktorym assekurowali się Dobra

21Wieś Podosy [?] trzyletnią Arędowną puścić Possessyą W. Pryncypałowi Comparen-

22tis iakoż Wiel. Kamieński competenti potem też Dobra Wieś Pedosy [?] od

23czasu z przepisu prawa sobie służącego w swoie odebrał Possessyą y spokoynie

24dotąd trzymał y daley kontynuować chce lecz JWW. Morawscy nie maiąc

25kompassyi że W. Comparentis Pryncypał dla będącego zamieszania w

26Ukrainie w pierwszym [...] [?] Wiele Szkody y Czasu z prowenienci [?]

27poniosł, ieszcze następuiące tryennium dotrzymać niedozwalaią Dobra Wieś

28Pedosy od puł Roku pod wspolney Possessyi W. Comparentis Pryncypała bę-

29dące odebrać dysponuią y wyraźnemu opisowi swemu w Skrypcie wyrażone-

30mu sprzeciwiwszy się zamysłu biorąc sobie pretext z opaczney informacyi iakoby [?]

31w czasie angaryi [?] poddaństwa Wsi Pedosow przez W. Comparentis Pryncypa-

32ła ieszcze [?] następiony y to w Grodzie opisywać dyspozycyi ktore to uciemiężenie

33podaństwa Pedosowskiego iako przez lat cztero letney tenuti żadne nie pokazało się bo

34Sługa y Jnkwizycyami czasu prawa wymanifestowawszy się gotow tak y teraz [?] okazać tylko

35dowiedzie y owszem W. Kamieński więcey iak na Sześćdziesiąt Tysięcy poniosł

36szkody w tych Dobrach albowiem Chłopi tak z Pohrebyszczyzny [?] z Szpiczyniec

37Malinek [?] iako też y ze Wsi Pedosow zebrawszy się w bunt wszystkie konie Dobre,

38Bron kosztowną, moderunek Żołnierski, Srebro, Miedź, Sukonie gotowych

39pieniędzy Dwadzieścia Osm Tysięcy Sukna na mundury dla całego Pułku

40Milicyi Kijowey [?] wszystkie sprzęty gospodarskie y Bydło zabrali, zrabowali

41y zrujnowali a przecież W. Kamieński o to się nie upominał [?] a zatym Urod. Stawaiący

42Jmieniem Wiel. Kamieńskiego Cześn. Żytom. taki niesprawiedliwy obiekcyą opisaniem

43w Aktach względem uciemiężenia poddanych Pedosowskich iakoteż o niesłuszne pretendo-

44wanie odebrania Dobr Wsi Pedosow po obiciu dopuszczeniu dobrowolnym od puł Roku

45w Possessyą bez kontradykcyi y inhybowania przez W. Kamieńskiego dotąd trzy-

46[reklamant:] maney y dalej

k. 367v (skan 0370, strona lewa – góra)

1maney y daley kontynuować pretendowaney iako nayuroczyściey Manifestuie y

2Protestuie się Comparens nie umieiący pisać Krzyż Swięty kładnie +

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent Michał KUDLICKI [?] (niepiśmienny), plenipotent KAMIEŃSKIEGO (w tytule marg. „Kamińskiego”), cześnika żytomierskiego, pułkownika milicji województwa kijowskiego. Obżałowani: Ignacy i Teofila z książąt RADZIWIŁŁÓW MORAWSCY, generałowie-majorowie wojsk WXL, dziedzice klucza SZPICZYNIECKIEGO (por. akty 597, 602, 605). Treść: Kamieński miał w trzyletniej arendzie (tenucie) wieś PEDOSY [?] (w rkp. „Pedosow”, „Pedosy”, „Podosy” – forma niepewna) za sumę 4000 zł pożyczoną Morawskim (skrypt podpisany przez oboje w NIEŚWIEŻU 19 X 1769); Morawscy nie wyrównali niedoboru ponad 3000 zł z pierwszej tenuty ani prowizji 1500 zł za ponad 3 lata, nie bonifikują reparacji, a teraz chcą odebrać wieś przed upływem nowego trzylecia, zarzucając Kamieńskiemu uciemiężanie poddanych; Kamieński twierdzi, że w czasie buntu (koliszczyzny) chłopi z Pohrebyszcza [?], Szpiczyniec, Malinek [?] i Pedosów zrabowali mu konie, broń, srebro, 28 000 zł gotówki, sukno na mundury dla całego pułku milicji kijowskiej i inne mienie – szkody ponad 60 000 zł. Kilka nazw i zwrotów odczytanych niepewnie (gęste pismo). Łacina: „ad rationem tenuti” – na rachunek tenuty (dzierżawy); „in onere” – jako obciążenie; „competenti potem” – w stosownym czasie; „tryennium” – trzylecie; „inhybowanie” – wstrzymywanie.

Streszczenie

14IV 1770 Michał Kudlicki [?] w imieniu Kamieńskiego, cześnika żytomierskiego, pułkownika milicji kijowskiej, manifestował się przeciw Ignacemu i Teofili z Radziwiłłów Morawskim: arendarz wsi Pedosy [?] (klucz szpiczyniecki), wypuszczonej mu na trzy lata za pożyczone 4000 zł (skrypt z Nieświeża 19 X 1769), nie otrzymał wyrównania niedoboru ani prowizji, a Morawscy chcą przedwcześnie odebrać wieś, zarzucając mu uciemiężenie poddanych; tymczasem w czasie buntu chłopi z okolicznych wsi zrabowali mu mienie na ponad 60 000 zł.

Transkrypcja

k. 367v (skan 0370, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Osmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y Prze-

4demną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego Osobiście stanowszy Urod. Jmć Pan Stanisław Ba-

6rański Jmieniem y z wyraźnego zlecenia W. Jmć Pana Antoniego

7Dłużewskiego Woyskiego Krasnost. Dobr Wsi Rossosze [?] Zastawnego y Do-

8żywotniego Possessora czyniący takowe naprzeciwko W. Jmć Panu

9Jgnacemu Młodeckiemu Woyskiemu Horodel. w pilności onego zano-

10si ustalenie [?] Jż W. Obżałowany zpisawszy z W. Comparentis Pryncypa-

11łem Kontrakt Arędowny Trzyletni o Dobra Wieś Rossosze [?] dosc tani

12y z niektorych permowencyi [?] y na siłowania [?] tak iak sam obżałowa-

13ny po Wiel. Comparentis Pryncypale wymodz mogł Jntrate defe-

14kuiący, iednakowoż tym się niekontentuiąc rożne Tenut W. Comparen-

15tis Pryncypałowi podczas Tenuty Swoiey pomienionych Dobr y Poddan-

16stwu Onego niemałe krzywdy poczynił ktore iako do Przyiacielskiey

17ugody, y Uznania Wiel. Comparentis Pryncypał sobie cum toto nego-

18tio zawiesza, y przed Aktami ninieyszemi ostrzega, tak o nieważność

19wyż pomienionego Kontraktu podawniony [?] W. Obżał. Possessyi dosc

20tanio uzmogłego [?] Tenże Comparens Jmieniem Wiel. Pryncypała Swego

21na pko Temuż Wiel. Oskarżonemu powtornie y Uroczyście Salva refor-

22matio huius manifestationis melioratione w pilności Manifestuie

23się. Stanisław Barański

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Stanisław BARAŃSKI, plenipotent Antoniego DŁUŻEWSKIEGO, wojskiego krasnostawskiego, zastawnego i dożywotniego posesora wsi ROSSOSZE [?] (odczyt nazwy niepewny; por. akt 611 – miejsce wystawienia dokumentu „w Rossoszu”). Obżałowany: Ignacy MŁODECKI, wojski horodelski, który zawarł z Dłużewskim trzyletni kontrakt arendowny na Rossosze [?] na bardzo korzystnych dla siebie warunkach, a w czasie tenuty wyrządził dobrom i poddanym liczne krzywdy; Dłużewski pozostawia je do przyjacielskiej ugody, a manifestuje się „w pilności” o nieważność kontraktu. Kilka wyrazów niepewnych. Łacina: „cum toto negotio” – z całą sprawą; „salva reformatione huius manifestationis et melioratione” – z zastrzeżeniem poprawienia i uzupełnienia tej manifestacji.

Streszczenie

18IV 1770 Stanisław Barański w imieniu Antoniego Dłużewskiego, wojskiego krasnostawskiego, manifestował się przeciw Ignacemu Młodeckiemu, wojskiemu horodelskiemu: Młodecki, mając od Dłużewskiego trzyletni kontrakt arendowny na wieś Rossosze [?] na tanich warunkach, wyrządził dobrom i poddanym liczne krzywdy; manifestant zastrzega sobie ugodę i protestuje o nieważność kontraktu.

Transkrypcja

k. 367v (skan 0370, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Osmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winnickiego Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Stanisław Ba-

6rański Jmieniem y z zlecenia Wiel. Jmć Pana Antoniego Dłużewskiego

7Woyskiego Krasnostawskiego Dobr Wsi Popudni w Wwie Brac-

8ławskim Powiecie Winnickim, a Kluczu Rossoskim [?] leżących Zastaw-

9nego Possessora czyniący takowe w pilności tegoż Wiel. Pryncypała czy-

10ni oświadczenie Jż Wiel. Comparentis Pryncypał podług Dokumentu

11de Actu et Data eius w Rossoszu [?] Dnia Dwudziestego Piątego Marca

12Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego W. Jmć

13Panu Jgnacemu Młodeckiemu Woyskiemu Horodelskiemu na Dwa

14Tysiące kilkaset Złł. Poll. od Tegoż importowanych Danego opisał się

15y wtymże dokumencie obowiązał się pomienione Wieś Popudnie Prawu

16swemu Zastawnemu podległą w Arędowną Tenutę do wytrzymania y wy-

17brania Sum tegoż Wiel. Jmć Pana Jgnacego Młodeckiego Woyskiego

18Horodel. u siebie mianych Termuż [?] W. Młodeckiemu Woysk. Horodel. wy-

19puścić oto Tenże Comparens y powtornie w pilności W. Pryncypała swego w

20wypuszczeniu gotowości tychże Wsi Popudni na wytrzymanie Summ tegoż

21Wiel. Młodeckiego za Przyiacielską ugodą obliwidować się [?] maiących Czy-

22[reklamant:] niąc oświadcz[enie]

k. 368 (skan 0370, strona prawa – góra)

1czyniąc oświadczenie w pilności manifestuie się Stanisław Barański

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent Stanisław BARAŃSKI, plenipotent Antoniego DŁUŻEWSKIEGO, wojskiego krasnostawskiego, zastawnego posesora wsi POPUDNIA (w rkp. „Popudni”, „Popudnie”) w woj. bracławskim, powiecie winnickim, w kluczu ROSSOSKIM [?]. Dłużewski dokumentem wystawionym w ROSSOSZU [?] 25 III 1770 zobowiązał się wypuścić Ignacemu MŁODECKIEMU, wojskiemu horodelskiemu, wieś Popudnię w arendowną tenutę do wybrania jego sum (ok. 2000 kilkaset zł); manifestuje się „w pilności”, że jest gotów wieś wypuścić na wytrzymanie sum, które mają być zlikwidowane przyjacielską ugodą (por. akt 610 – manifestacja o nieważność kontraktu na Rossosze [?]). Łacina: „in diligentia” – w pilności (dla zachowania terminu/prawa); „de actu et data eius” – z datą i miejscem wystawienia.

Streszczenie

18IV 1770 Stanisław Barański w imieniu Antoniego Dłużewskiego, wojskiego krasnostawskiego, oświadczył, że jego mocodawca – zgodnie z dokumentem z Rossoszy [?] z 25 III 1770 – jest gotów wypuścić Ignacemu Młodeckiemu, wojskiemu horodelskiemu, zastawną wieś Popudnię (klucz rossoski [?], pow. winnicki) w arendę dla wybrania jego sum, które mają być rozliczone przyjacielską ugodą.

Transkrypcja

k. 368 (skan 0370, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Osmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego Stanowszy Oczywiście Woźny Jenerał Wwa Bracł.

6y Jnnych Opatrzny Piotr Dworecki w Moc wierney Relacyi swoiey

7iawnie y dobrowolnie zeznał, Jż On Roku teraźnieyszego na rekwi-

8zycyą WW. Jmć Państwa Macieia y Wiktoryi z Bochdaszewskich Bo-

9rowskich Cześn. Dobrz. Małż. maiąc przy sobie Stronę Szlachty

10Urod. Jchmć Panow Mikołaia Jaworskiego y Mikołaia Smulskie-

11go evidentioris Testimonii gratia do tego Aktu użytych był Dnia

12Dwunastego Kwietnia w Dobrach Januszgrodzie y Horyszkowce Dnia

13zas Trzynastego tegoż miesiąca w Dobrach Torkowie y Wasy-

14lowce gdzie będąc et quidem w Miasteczku Januszgrodzie Pracowi-

15tych Jmytra [?] Kiedziga [?] Sotnika, Orlika Szamraia [?] Bractwskiego [?]

16Hładkiego [?] Popskiego [?] Motornego Bayda y Jnnych Januszgrodzkich

17Kozakow JO. Xcia Antoniego Czetwertyńskiego S. D. [?] u Urod. Dorożyń-

18skiego Gubernatora tameyszego, w Dobrach zas Horyszkowce Pra-

19cowitych Fedka Sicuchowego [?] Syna Bayraka Sotnika y Jnnych

20Horyszkowskich JO. X. Jmci Janusza Czetwertyńskiego Podkomorzego

21Jego Krolewskiey Mci Kozakow u Urod. Pliwińskiego [?] Gubernatora

22tameyszego w Dobrach zas Torkowie Urod. Mikołaia Trzci-

23aka, Antoniego Dydkowskiego, Sług u WW. Granowskich, a zas

24we Wsi Wasylowce Urod. Józefa Rokozińskiego, Antoniego Leono-

25wicza Antoniego Jaworskiego Woyciecha Buszyńskiego y Pa-

26włowskiego Bazylego Busiadowskiego [?] Służących pracowitych

27Jacka Pastczenka [?] Atamana, Juska Zapryłuka [?], Sawky Jasimczu-

28ka Fedka Kotoła, Matwia Foranczuka [?], Wasyla Ochoty, Andrzeia

29Mykołinego Syna, Petra y Łucka Sydorczukow, Fedka Didenka

30Fedka Kaynicznego [?], Maxyma Tutkana [?], Semena Pokotyły, Jwana

31Orlika, Postupayta [?] Juskowego, Walentego Kuczeruka [?], Kozakow,

32Fedka Popowicza, Woyta Prokopa Soroky Assauły y całą Groma-

33dę Wasylowiecką Wiolatorow y naiezdnikow u WW. Bochdaszew-

34skich w Winach Prawnych aresztował y urzędownie przyporęczył,

35ktorych pomienieni Jchmć wszyscy do rozprawy Prawney dotrzymać

36deklarowali w czym Woźny Szlachtą sobie przytomną oświad-

37czywszy się, prawdziwą aresztu swego przed Urzędem ninieyszym

38uczynił y zeznał Relacyą Woźny nie umieiący pisać Znak Krzyża

39Swiętego kładnie. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał woj. bracławskiego Piotr DWORECKI (niepiśmienny) z asystą szlachty Mikołaja JAWORSKIEGO i Mikołaja SMULSKIEGO, z rekwizycji Macieja i Wiktorii z BOCHDASZEWSKICH BOROWSKICH, cześnikostwa dobrzyńskich (por. akt 604 – protestacja o napad na Wasylówkę 31 I 1770), aresztował uczestników napadu (areszt „w winach prawnych” i przyporęczenie): 12 IV w miasteczku JANUSZGRODZIE – kozaków ks. Antoniego CZETWERTYŃSKIEGO (sotnik i in., imiona niepewne) u gubernatora DOROŻYŃSKIEGO; tegoż dnia w HORYSZKOWCACH – kozaków ks. Janusza CZETWERTYŃSKIEGO, podkomorzego JKM (m.in. syn sotnika BAJRAKA) u gubernatora PLIWIŃSKIEGO [?]; 13 IV w TORKOWIE – sługi GRANOWSKICH Mikołaja TRZCIAKA i Antoniego DYDKOWSKIEGO (w akcie 604 „Dytkowski”); w WASYLÓWCE – służących Bochdaszewskich (Józef ROKOZIŃSKI, Antoni LEONOWICZ, Antoni JAWORSKI, Wojciech BUSZYŃSKI, PAWŁOWSKI, Bazyli BUSIADOWSKI [?]), poddanych i kozaków (lista imion – por. akt 604) oraz całą gromadę wasylowiecką. Areszt przyjęli obecni, deklarując stawienie się do rozprawy. Lista imion pozwala poprawić niektóre odczyty z aktu 604 (Pastczenko [?], Foranczuk [?], Kuczeruk [?], Sorokа – assauła). Łacina: „evidentioris testimonii gratia” – dla wyraźniejszego świadectwa; „et quidem” – a mianowicie; „ex parte” – z rekwizycji.

Streszczenie

18IV 1770 woźny Piotr Dworecki zeznał, że 12 i 13 IV, z rekwizycji Macieja i Wiktorii z Bochdaszewskich Borowskich, aresztował uczestników napadu na Wasylówkę: kozaków książąt Czetwertyńskich w Januszgrodzie i Horyszkowcach, sługi Granowskich w Torkowie oraz służących, poddanych i kozaków Bochdaszewskich wraz z całą gromadą w Wasylówce; aresztowani zobowiązali się stawić do rozprawy.

Transkrypcja

k. 368 (skan 0370, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Osmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y przedemną

4[reklamant:] Woyciechem

k. 368v (skan 0371, strona lewa)

1Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winn.

2Osobiście postanowszy się Wiel. Jmć Pan Józef Borowski Cześnik Kurski [?]

3Swym y Wiel. Antoniego Borowskiego Skarbnika Jnflanckiego

4Brata Swego rodzonego Jmieniem ostrzegaiąc całości substancyi

5swoiey iako nayuroczyściey pko Wiel. Jmć Panu Antoniemu Kanigowskie-

6mu Skarbnikowi Płockiemu manifestuie się oto. Jż lubo Wiel. Antoni

7Borowski Skarb. Jnflan. Brat Comparentis ku swoiey potrzebie za-

8ciągnoł Summy Siedmiu Tysięcy Złł. Poll. u Wiel. obżałowanego że

9iednak wypłaceniem pomienioney Summy rzetelnie onemu uiścił się ia-

10ko kwit eo nomine w Grodzie Łuckim Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dziewią-

11tego Roku Dnia Dwudziestego Siodmego Octobris przez Wiel. obżałowa-

12nego zeznany swiadczy, Jmć Obwiniony z przyczyn niewiedzieć iakich Skry-

13ptu Oryginalnego, na pomienioną Summę Siedm Tysięcy Złł. Poll. od Bra-

14ta Comparentis Sobie danego nieoddał y owszem pomienionego Skryptu

15zatrzymał y ninieyszego Komparenta wybiegami Swemi do dania Sobie ple-

16nipotencyi dla odebrania wyż rzeczonego Skryptu przymusiwszy one u Siebie

17dotychczas zachowuie dlaczego Wiel. Comparens zapobiegaiąc takiem nie-

18należytym czynnościom W. Obżałowanego aby in post iakowego nie poniosł

19w substancyi uszczerbku [?] przypodaniu do Akt per Oblatam wyż rzeczonego

20na Dniu Dzisieyszym kwitu powtornie w pilności Swey y Brata Swego

21manifestuie się Józef Borowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Józef BOROWSKI, cześnik kurski [?] (skrót „Kurski” – odczyt niepewny), we własnym imieniu i brata rodzonego Antoniego BOROWSKIEGO, skarbnika inflanckiego. Obżałowany: Antoni KANIGOWSKI, skarbnik płocki. Antoni Borowski pożyczył od Kanigowskiego 7000 zł i spłacił je, co Kanigowski pokwitował w grodzie ŁUCKIM 27 X 1769; mimo to Kanigowski nie zwrócił oryginalnego skryptu dłużnego, a wymusiwszy od Józefa Borowskiego plenipotencję na jego odebranie, nadal go przetrzymuje. Manifestant, przypodawszy tegoż dnia kwit do akt per oblatam, zastrzega się „w pilności”, aby na przyszłość nie poniósł szkody. Łacina: „eo nomine” – z tego tytułu; „in post” – na przyszłość; „per oblatam” – przez oblatę (wpisanie do akt).

Streszczenie

18IV 1770 Józef Borowski, cześnik kurski [?], w imieniu własnym i brata Antoniego, skarbnika inflanckiego, manifestował się przeciw Antoniemu Kanigowskiemu, skarbnikowi płockiemu: choć Antoni Borowski spłacił mu pożyczone 7000 zł (kwit zeznany w grodzie łuckim 27 X 1769), Kanigowski nie zwrócił oryginalnego skryptu dłużnego; manifestant zabezpiecza się przed ewentualnymi roszczeniami.

Transkrypcja

k. 368v (skan 0371, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dziewiętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedem-

4ną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego

5Stanowszy oczywisto Woźny Jenerał Wwa Wołyńskiego y Jnnych Opatrzny

6Stefan Przystupa w moc prawdziwey Rell. Swoiey dobrowolnie zeznał Jż

7on Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiąt Dnia Osmnas-

8tego Aprilis Pozew Autentyczny na Sądy Marszałkowskie Warszawskie

9wydany odniosł do Dobr Miasta Krasnego y tam ten Pozew we Dworze tamey-

10szym na stole położywszy o położeniu onego prawnie opowiedział. de tenore

11Stanisław na Wiśniczu y Łańcucie Xiążę Lubomirski Marszałek Wiel.

12Koronny Wielicki etc. Starosta Wam JW. Mikołaiowi Junoszy Piaskowskie-

13mu Podkomy. [?] Krzemie. [?] pawołoczkiemu [?] a Starościcie [?] dobr Klucza Kras-

14niańskiego Dziedzicowi, iako też W. Antoniemu z Piontek Sobolewskiemu

15Pisarzowi Ziemi Włodz. tegoż Klucza Krasniańskiego Dzierżawcy lub ia-

16kim kolwiek tytułem Possessorowi z osoby Dobr Waszych ogulnie wszys-

17tkich rozkazuiemy abyście WMć przed Nami y Sądem Naszym Mar-

18szałkowskim Warszawskim pierwszey Jnstancyi gdy ta Sprawa

19z Regestru y wpisow sobie przyzwoitych przywołana będzie prawnie y za-

20wito stawili się. ato na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y JW. De-

21latora JW. Jmć Pana Jana Mikołaia na Korcu [?] Czarnobylu [?] Hrabi Chodkie-

22wicza Star. Jenerała Xięstwa Żmudzkiego Powoda ktory przychilaiąc się

23do Prawa pospolitego y Skryptu Rzeczonego Dnia Trzynastego Miesiąca

24Listopada w Roku Tysiącznym Siedmsetnym Sześćdziesiątym Siodmym

25w Warszawie na Summę Sześćdziesiąt Pięć Tysięcy Złł. Poll. w złocie ważnym

26obrączkowym przez Waszmć Pozwanego na Osobę Powoda danego y Akta-

27mi Grodu Warszawskiego roborowanego, tudzież manifestu na Terminie

28zracyi sprzeciwienia się Skryptowi o pilność uczynionego Pozywa do zeszłych

29[reklamant:] przeszłych

k. 369 (skan 0371, strona prawa)

1przeszłych Terminow gotowego processu gotowych Kondemnat Trzech na Wa-

2szmościach otrzymanych (a nie raz y nie dwa zamiast czynienia Znowu ostateczney y

3nieodwłoczney Exekucyi przypozywa do widzenia y przysłuchania się WMść JW.

4Piaskowskiego do zadosyć uczynienia wyż pomienionemu Skryptowi do za-

5płacenia Summy Sześćdziesięciu pięciu Tysięcy Złł. Poll. w złocie ważnym obrą-

6czkowym Holenderskim każdy Czerwony złoty rachuiąc po złotych Szesnaście [?] Sze-

7snaście y groszy Dwadzieścia puł trzecia, wraz z prowizyą po dziesięć od Sta usta-

8nowioną, pożyczonym sposobem wziętey wzwyż wyrażonym Skryptem as-

9sekurowaney, przymusić za kontrowencyą pomienionemu Skryptowi kary

10ściągnione koszta y expensa prawne powrocić nadadać. czyli raczey ciebie Wiel.

11Sobolewskiego z przyczyny Dzierżawie lub iakim kolwiek tytułem prawnym

12posiadania wspomniatych Dobr Klucza Krasińskiego [?] JW. Piaskowskie-

13go Dziedzicznych Possessora zamiast czynienia ostateczney znowu y nieodwłocz-

14ney Exekucyi przypozywa (na ktorych bezpieczeństwo wzmiankowaney Summy

15Sobie Powodowi iest ostrzeżona) do zapłacenia tychże Sześćdziesięciu pięciu Ty-

16sięcy Złł. Poll. w złocie ważnym obrączkowym każdy Czerwony Złoty rachuiąc

17po złotych Szesnaście y groszy Dwadzieścia puł trzecia, wraz z prowizyą po Dziesięć

18od Sta Assekurowaney, o ustąpienie Possessyą tychże Dobr przez Ciebie posiadanych

19mocą Sądu ninieyszego natychmiast przymuszę, na zniesienie kondemnat trzech

20na WMść obydwoch otrzymanych kary ściągnione, y to co do Prawa y Swiętey

21Sprawiedliwości wyciągać będzie postanowić. Stawcie się więc WMć Terminu

22pilnuiące y na to wszystko co kolwiek Wam Sądownie wniesiono będzie odpo-

23widzie. Działo się w Warszawie Dnia Dwudziestego Pierwszego Miesiąca Marca

24Roku Chrystusowego Tysiącznego Siedmsetnego Siedmdziesiątego. De quo prons [?]

25Eiusdem Mltis Rell. Mltis qui Supra Crucem Sanctum posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał województwa wołyńskiego Stefan PRZYSTUPA (niepiśmienny – krzyżyk) zeznał, że 18 IV 1770 zaniósł do dworu w mieście KRASNEM pozew sądów marszałkowskich (wystawiony w imieniu Stanisława LUBOMIRSKIEGO, księcia na Wiśniczu i Łańcucie, marszałka wielkiego koronnego, starosty wielickiego; Warszawa, 21 III 1770). Pozwani: Mikołaj JUNOSZA PIASKOWSKI, dziedzic klucza KRASNEŃSKIEGO (w rkp. „Krasniańskiego”, raz „Krasińskiego”; jego tytuły skrócone „Podkomy. Krzemie. pawołoczkiemu a Starościcie” – odczyt niepewny; w tytule marginalnym „P. K.”; por. akt 591 – Piaskowski, chorąży włodzimierski), oraz Antoni z Piontek SOBOLEWSKI, pisarz ziemski włodzimierski, dzierżawca klucza. Powód: instygator sądowy i delator – Jan Mikołaj CHODKIEWICZ, hrabia „na Korcu [?] Czarnobylu [?]”, starosta generalny żmudzki – na podstawie skryptu z 13 XI 1767 (Warszawa, roborowanego w aktach grodu warszawskiego) na 65 000 zł w złocie holenderskim obrączkowym (dukat liczony po 16 zł 22½ gr) z prowizją 10%; powód uzyskał już trzy kondemnaty i teraz przypozywa o zapłatę, kary i koszty, a dzierżawcę Sobolewskiego – o zapłatę lub ustąpienie z posesji dóbr, na których suma była zabezpieczona. Łacina: „de tenore” – w brzmieniu; „zawito” – pod rygorem zawitym; „delator” – oskarżyciel (obok instygatora); „roborowany” – wzmocniony (wpisany do akt); „kontrowencja” – naruszenie zobowiązania; „De quo …, eiusdem Mltis Rell., Mltis qui supra Crucem Sanctum posuit” – o czym relacja tegoż opatrznego, który powyżej położył krzyż święty.

Streszczenie

19IV 1770 woźny Stefan Przystupa zeznał, że 18 IV doręczył w dworze w Krasnem pozew sądów marszałkowskich (Warszawa, 21 III 1770), wydany z instancji Jana Mikołaja Chodkiewicza, starosty generalnego żmudzkiego, przeciw Mikołajowi Junoszy Piaskowskiemu, dziedzicowi klucza krasneńskiego, i jego dzierżawcy Antoniemu z Piontek Sobolewskiemu, pisarzowi ziemskiemu włodzimierskiemu, o zapłatę 65 000 zł w złocie z prowizją ze skryptu z 13 XI 1767, a dzierżawcę – także o ustąpienie z dóbr zabezpieczających sumę.

Transkrypcja

k. 369 (skan 0371, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dziewiętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedem-

4ną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winni-

5ckiego Stanowszy Oczywisto Woźny Jenerał Wwa Bracławskiego y Jnnych Opa-

6trzny Michał Radliński w moc wierney y Skuteczney Relacyi swoiey do-

7browolnie zeznał Jż on Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Dzie-

8więtnastego Aprilis na affektacyą y prawną Rekwizycyą JW. Józefa Kalasantego

9z Bor [?] Czosnowskiego Winn. Ułanow. etc. Starosty maiąc przy sobie Stronę Szla-

10chty Ludzi wiary godnych Urod. Jana Podwysockiego y Franciszka Kozubow-

11skiego do te[go] aktu prawnie użytych był w Dobrach Wsi Ostrożku [?] gdzie będąc

12Niewiernego Berka przedtym ostrożeckiego [?] a teraz Haligowieckiego [?] Arędarza

13we Dworze u Samey Wiel. Przyłuskiey Dobr wspomnionych Pani oraz wszyst-

14kie ogulnie Długi rzeczonego Berka na Gromadzie Ostrożeckiey zaległe w

15Winach Prawnych aresztował ktory Areszt Wiel. Przyłuska na pomie-

16nionego Berka benevole przyiowszy do rozprawy Prawney dotrzymać de-

17klarowała y Submittowała się w czym on Woźny Szlachtą Sobie przytomną

18oświadczywszy się z tamtąd powrocił y tu do Akta przybywszy prawdziwego

19aresztu uczynił y zeznał Relacyą Woźny nie umieiący pisać Krzyż Swięty

20kładnie +

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał woj. bracławskiego Michał RADLIŃSKI (niepiśmienny; por. akty 554, 557–559) z asystą szlachty Jana PODWYSOCKIEGO i Franciszka KOZUBOWSKIEGO, z rekwizycji Józefa Kalasantego CZOSNOWSKIEGO (w rkp. „z Bor[?]”), starosty winnickiego i ułanowskiego, we wsi OSTROŻEK [?] w dworze dziedziczki – wielmożnej PRZYŁUSKIEJ – zaaresztował Żyda BERKA, dawniej arendarza ostrożeckiego [?], teraz haligowieckiego [?], oraz wszystkie długi należne mu od gromady ostrożeckiej; Przyłuska przyjęła areszt i zobowiązała się stawić Berka do rozprawy. Nazwy miejscowości odczytane niepewnie. Łacina: „ad instantiam” – na żądanie; „benevole” – życzliwie, dobrowolnie; „submittowała się” – zobowiązała się.

Streszczenie

19IV 1770 woźny Michał Radliński zeznał, że tegoż dnia z rekwizycji Józefa Kalasantego Czosnowskiego, starosty winnickiego i ułanowskiego, we wsi Ostrożek [?] zaaresztował w dworze Przyłuskiej Żyda Berka, arendarza, wraz z jego wierzytelnościami u gromady; Przyłuska przyjęła areszt i zobowiązała się stawić Berka do rozprawy.

Transkrypcja

k. 369 (skan 0371, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y przedem-

4ną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winni-

5ckiego Comparens personaliter Urod. Jmć Pan Benedykt Żukowski ostrzegaiąc

6całości Substancyi Swoiey cum de diligentia sui iż nayuroczyściey zanosi pro-

7testacyą. Jż gdy Urod. Jmć Pan Marcin Jankowski przeieżdżaiąc przez Dobra Woło-

8[reklamant:] [...] [?]

k. 369v (skan 0372, strona lewa)

1dawky [?] z Wyrokow Boskich zachorowawszy Smiertelnie, Życie swoie zakonczył

2a podług Chrześciaństa Jmci Xiędza Halskiego [?] Proboszcza Niemierowskiego

3do uczynienia obrządku Duszy sprowadzonego maiąc w kościele Niemirow-

4skim pochowanym być żądał, a na pogrzeb y obrządek ciała wszystkie

5ruchomości swoie y Sprzęt pod rząd Urod. Komparenta oddał ktore to Urod. Kom-

6parent w obecności czeladzi wzmiankowanego S. P. Urod. Marcina Jankow-

7skiego zlustrowawszy że tylko przy wiedzu [?] Urod. Sebestyana Siedlińskiego [?] y

8Michała Paździerskiego [?] koni Cztery to iest gniadego Ogiera, Wiśniowo

9gniadego konia, Szpakowatego konia, Dropiatego konia wszystkich in

10Numero Cztery z chomontami etc. y Woz kowany, Dywan z Łożka, Wsmy-

11siędz [?] Proboszcz Niemierowski za pogrzeb Ciała wziął, reszta zas to iest

12Bekiesza [?] Sukna Zielonego Francuskiego grzbietami Lisiemi pod-

13szyta, kiecia [?] karmazynowa niesowana [?] Futrem Wyleżym [?] podszyta,

14Żupan Podszoowy [?] Zielony spłowiony y zażywany, Swity podszyty Kon-

15tusz Zielony Sukna Fiuńskiego [?] Nowy setnuie [?] y cięciwy, Żupan Podszo-

16wy Fioletowy mocno podstartany [?], Kontusz Błamarantowy [?] Sukna

17Fiuńskiego [?] Pas Stambulski ze Srybrem Nowy, z frendzlą [?], obicie [?]

18perskie Łosica [?] z potrzebami karmazynowemi, Spodni Łosich Dwoie,

19Czapka Zimowa z Cieym [?] Baranem Zielony wierzch, Pistoletow

20w Mosiądz Para, Ładownica Łosia gołą, Karabinek w Mosiądz, Sza-

21bla z Kapturkiem Blachmalowym [?] Taśki Rzemienne Kulbaka po-

22szyta [?] na w capę [?] Łosią poduszką, Miedzi talirzow Dziewięć Półmiskow

23Sześć Mis Dwie, Noże proste Żelazne para, Flaszeczka miedziana, Puz-

24ka na tabakę miedziana kubkow miedzianych Dwa Bielizny koszul

25Sześć ordynaryinego Płutna Prześcieradeł Dwie Poszewek Sześć Ręcz-

26nik ieden kołdra Gradetorowa iedna, Siermak [?] cwilichowy ieden Podu-

27szek Cwilichowych Dwie na cypka [?] barchanowa iedna. Tłumok na

28Pościel Szkurłatny [?] Kuferkow Dwa rzemiennych pasow Dwa Uz-

29dienic [?] Dwie rzemiennych, Księgi rachunkow zasznurowane in Nu-

30mero Osm, Kałamarz z Zamknienty [?], Pieniędzy czerwonych złotych

31Dwa y Rubel ieden. Co w obecności WW. Jmć Panow Tadeusza Miaszko-

32wskiego Miecznika Urzędow. y W. Jmć Pana Jana Bala Miedźwieckiego

33Stol. Mścisł. tudzież Opatrznego Michała Radlińskiego zrewidowa-

34ny y spisany, ktore to rzeczy y ruchomości że in natura właściwym y

35naturalnym Sukcessorom przynależy, tak one dotrzymać Urod. Kom-

36parent oświadcza, że zas Expensa tak znaczne na Sustentacyą Chudo-

37by ratunek zdrowia obrządek Ciała konserwę [?] y wiwendę Czeladzi y Samych

38że ruchomości przez Siebie erogowaną poniosł, więc o tyż y wolne odpo-

39mnienie się u Sukcessorow ostrzega, co zas przez W. Jmć Xiędza zabra-

40no odpowiedzi tym że Sukcessorom wolnym ażeby był ostrzega, oto

41w ninieyszym Grodzie te in diligentia sui czyniące oświadczenie, obrem

42iuridicam Actis Connotari prosit. B. Żukowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Benedykt ŻUKOWSKI. Marcin JANKOWSKI, przejeżdżając przez dobra Wołodawki [?] (odczyt nazwy niepewny; przeniesienie wyrazu między kartami), zachorował śmiertelnie i zmarł u Żukowskiego; przed śmiercią przyjął posługę od ks. HALSKIEGO [?], proboszcza NIEMIROWSKIEGO, i żądał pochowania w kościele w NIEMIROWIE, a na pogrzeb oddał swoje ruchomości pod zarząd Żukowskiego. Za pogrzeb proboszcz wziął cztery konie z chomątami, kowany wóz i dywan; resztę ruchomości (szczegółowy spis ubiorów, broni, rzędu, naczyń, bielizny, ksiąg rachunkowych, 2 czerwone złote i 1 rubel) zrewidowano i spisano w obecności Tadeusza MIASZKOWSKIEGO, miecznika urzędowskiego [?], Jana BALA MIEDŹWIECKIEGO, stolnika mścisławskiego, oraz woźnego Michała RADLIŃSKIEGO. Żukowski deklaruje przechowanie rzeczy dla prawowitych sukcesorów, zastrzegając sobie zwrot kosztów utrzymania koni, leczenia, pogrzebu i wyżywienia czeladzi. W spisie wiele nazw odczytanych niepewnie. Świadkowie lustracji: Sebastian SIEDLIŃSKI [?], Michał PAŹDZIERSKI [?]. Łacina: „cum de diligentia sui” – dla zachowania swej pilności; „in natura” – w naturze; „erogowana” – wydatkowana; „iuridicam actis connotari prosit” – prosił o prawne zapisanie w aktach.

Streszczenie

21IV 1770 Benedykt Żukowski oświadczył, że u niego zmarł przejezdny Marcin Jankowski, który żądał pochowania w kościele niemirowskim i oddał mu swe ruchomości na pogrzeb; proboszcz niemirowski wziął za pochówek cztery konie z wozem i dywan, a resztę rzeczy (ubiory, broń, rząd, naczynia, bielizna, księgi rachunkowe, nieco gotówki) spisano przy świadkach. Żukowski przechowuje je dla sukcesorów, zastrzegając sobie zwrot poniesionych kosztów.

Transkrypcja

k. 369v (skan 0372, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y Prze-

4demną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego Comparens Personaliter Urod. Jmć Pan Bal Mie-

6dźwiecki [?] Mte [?] et ex parte W. Jmć Pana Zacharyasza Jaroszyńskiego

7Podst. Winn. Dobr Jwankowiec vigore quarum sibi ac Contractus ob-

8ligatorii Possessora iako nayuroczyściey pko W. Jmć Panu Piaskowskiemu

9Podkomy. Krzemie. [?] w dawnym zaszłym Processu respektu deturbatae Possessionis suae

10obwinionemu Wiel. Chłopickiemu Dobr Jwankowiec titulo Eiusdem Posses-

11sionis zaszłoconemu [?] żali y Manifestuie się oto. Jż W. Piaskowski Pod-

12[reklamant:] komorzy

k. 370 (skan 0372, strona prawa)

1Podkomorzy Krzemie. [?] wykroczywszy iusta obligationem dawnych Manifestow

2violenter w Dobra Wieś Jwankowce z pocztem [?] wyrżnieniem tak znacznych

3szkod poczyniem y poskarżeniem Ludzi wypędzeniem y wygnaniem Rzą-

4cy [?] zabraniem Chudoby Pasiek wymłoceniem Zboż spasieniem Sian zabraniem

5Arędy Czynszow z Poddaństwa uszczupleniem Jntraty dochodow kontraktem obwa-

6rowanych nie oddawszy Summy ale tylko ad oculum przekładawszy [?] y owo w

7zupełności wszystkie quod ad tylko Mobiliorum znaydowaćsię mogło zabrawszy

8y zrzuciwszy Possessora ubezpieczonego Prawem Zastawy w niwecz [?] nienad-

9gorodzonym [?] od Dziedzica cum quoris acta fuerat w Dobra Wieś Jwankowce

10invasit a mianuiące porę nieszczęśliwości pod ktorą Swey w tey nocy [?]

11Dziedzic y Possessorowie odstępywać musieli że do tych czas Proces de

12Expulsione z Dobr Jwankowiec Subticente Iurisdictione żadnego nie

13mogł pozyskać rozsądzenia dopiero teraz Tenże Wiel. Piaskowski Podkom. Krz.

14na zamątwanie Jnteressu a ubliżenie Sprawiedliwości ad inventio modo te-

15Dobra Jwankowce Wiel. Chłopickiemu w Possessyą iakowymsi prywat-

16nym Dokumentem puścił, Aże też Dobra uti Processui primaevo Expulsio-

17nis obnoxia et onerata tak ninieyszy Comparens n[omi]ne tegoż Wiel. Pryncypa-

18ła Swego czyniący de nullitate et invaliditate tak primaevae [?] Transa-

19ctionum cum Jllustrissimo Principe Lubomirski praeiuditium diseri-

20tate [?] Subastiorum [?] ad presens si qui extat Contractus Mo Chłopicki

21servientis uti a Persona Expulsionem causanti zachowuiąc in quam

22plenissimo robore Proces przez W. Pryncypała wszczęty y imieniem

23onegoż kontynuuiąc tegoż Processu dekłaruiąc iterato tak

24przeciwko Wiel. Piaskowskiemu Podkomy. Krz. primaevum Dobr Jwan-

25kowiec violentor apprehendentem Possessionem iako y Wiel. Chło-

26pickiemu in Bona Processuata quovis titulo Possessionis wkradaią-

27cemu cum utroq[ue] ostatność y gotowe Possessyą Prawio y krzywdy

28wolne dopomnienie się Wiel. Pryncypałowi zachowuiąc modder-

29no in Actu queritur et protestatur Jan Bal Miedźwicki

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Jan BAL MIEDŹWIECKI (por. akt 616 – stolnik mścisławski) w imieniu Zachariasza JAROSZYŃSKIEGO, podstolego winnickiego, posesora (na mocy zastawu i kontraktu obligacyjnego) wsi IWANKOWCE. Obżałowani: Mikołaj PIASKOWSKI, podkomorzy krzemieniecki [?] (tytuł skrócony, por. akt 614), oraz CHŁOPICKI, któremu Piaskowski wypuścił Iwankowce. Treść: Piaskowski wbrew dawnym manifestom gwałtem wkroczył do Iwankowiec, wypędził ludzi, zabrał bydło, pasieki, zboże, siano, arendę i czynsze, nie zwróciwszy sumy zastawnej; proces o wyzucie (de expulsione) nie mógł być rozsądzony z powodu milczenia jurysdykcji („subticente iurisdictione”, tj. zawieszenia sądów po 1768 r.), a teraz Piaskowski prywatnym dokumentem wypuścił wieś Chłopickiemu. Manifestant protestuje o nieważność tej posesji, wskazuje na pierwotne transakcje z ks. LUBOMIRSKIM i kontynuuje proces. Fragmenty łacińskie odczytane z trudem (gęste pismo, liczne skróty). Łacina: „vigore quarum sibi ac contractus obligatorii” – na mocy (praw) mu służących i kontraktu obligacyjnego; „deturbatae possessionis suae” – naruszonej jego posesji; „violenter” – gwałtownie; „ad oculum” – na pokaz; „invasit” – najechał; „subticente iurisdictione” – gdy jurysdykcja milczała; „uti processui primaevo expulsionis obnoxia et onerata” – jako podlegające pierwotnemu procesowi o wyzucie i nim obciążone; „de nullitate et invaliditate” – o nieważność; „in quam plenissimo robore” – w pełnej mocy; „iterato” – ponownie; „quovis titulo possessionis” – jakimkolwiek tytułem posesji; „in actu queritur et protestatur” – w akcie skarży się i protestuje.

Streszczenie

21IV 1770 Jan Bal Miedźwiecki w imieniu Zachariasza Jaroszyńskiego, podstolego winnickiego, zastawnego posesora Iwankowiec, manifestował się przeciw Mikołajowi Piaskowskiemu, podkomorzemu krzemienieckiemu [?], który niegdyś gwałtem najechał Iwankowce, wyrządził szkody i wyzuł posesora bez zwrotu sumy zastawnej, a teraz prywatnym dokumentem wypuścił wieś Chłopickiemu; protestuje o nieważność tej posesji i kontynuuje dawny proces o wyzucie.

Transkrypcja

k. 370 (skan 0372, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y Przedemną

4Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabst-

5wa Grodu Winnickiego Comparens personaliter W. Jmć Pan

6Józef Wiliński Cześnik Liwski [?] iak skoro Łaską Pana Boga z Smie-

7rtelney Pościeli podźwigniony y z Życiem Salwowany z Domu włas-

8nego wyszedłszy do Akt ninieyszych przybyć mogł tak zaraz

9na pko WW. Jchmć Państwu Zuzannie z Kulików [?] Wiel. po zostałey

10Wdowie Matce Józefowi Janowi y Ludwikowi Synom Granowskim

11Skarbn. Mozyrsk. tudzież Urod. Andrzeiowi Owadowskiemu, Ja-

12nowi Tarnawskiemu cuius vis nominis Trzeciakowi tychże

13WW. Granowskich Sługom, niemniey Roboczym Pawłowi, Hry-

14ńkowi Wołoszynowi, y Jnnym z Części Jchmciow po jmionach y przezwiskach

15teraz niewiadomym, a czasu Sprawy specyfikować się maią-

16cym aresztem Urzędownym zali y protestuie się w takowy

17sposob. Jż Jchmć Obwinieni nieuważaiąc na Prawo Pospolite, w

18Pasieczkowi [?] wszelkich naiazdow gwałty y naprowadzenia obcych

19Ludzi na Domy Szlacheckie ostrzeżone [?] w Dzisieyszy Dzien [?] Wiel-

20[reklamant:] kanocny [?]

k. 370v (skan 0373, strona lewa)

1nocny to iest Dnia Siedmnastego Kwietnia w Roku teraźniey-

2szym Tysiącznym Siedmsetnym Siedmdziesiątym powszec-

3hnie odprawuiącey się, Prawem Boskiem, Duchownym y Swie-

4ckim czynienia tychże gwałtow y wiolencyi broniący, y zaka-

5zany na gront, y Dworek własny Dziedziczny W. Protestanta

6cum vario armorum Genere Sami WW. Granowscy z Ludźmi Swo-

7mi Służącemi, Poddanemi y Zagranicznemi gwałtownym Sposo-

8bem napadszy Samego, temiż Ludźmi Swemi, Poddanemi, y Zagra-

9nicznemi w własnym Domu pod Areszt niedyskretny wzięli,

10przez godzin kilka inkarcerować y odszedłszy tychże Ludzi, żeby

11W. Protestant nie uszedł) na Warcie przy drzwiach zgrzebnych [?] Lo-

12kować, y pilnować kazali, a potym z większą liczbą tychże Ludzi

13do Domu Partis przyszedłszy, onego z pod Aresztu wypuścić dy-

14sponować wypuszczonego na poiedynek, Prawem zakazany pod

15czas tak wielkiey uroczystości wyzywać, a proszącego się y kłaniaią-

16cego rożnemi Jnstrumentami, y Orężem Suchemi razami z-

17bić, potym z Pistoletow do Samego Łba mierząc o połtora kroku

18strzelać, Kuczmę na Głowie, y Żupan na plecach Chroniącemu się

19Protestantowi (ukoniczey przeszło Swiadczy) postrzelać, Drągami nie-

20miłosiernie na zaboy zbić, y nieżywie konecznie pretendować

21Matkę Protestantis z płaczem y prozbą na ten tumult wybiegłą

22y broniącą, bez względu na Sędziwe lata niemiłosiernie

23poszturchować, potrącać nieuczciwemi Słowy, tak Samego Prote-

24stanta iako y matkę onego zdyzgustować y Jnnych czasu Sprawy Jnkwi-

25zycyami dowieść się maiących Krzywd Szkod naczynić nad Pra-

26wo, y słuszność ważyli się a zatym ninieyszy Żalący się ucieka-

27iąc się do S. Sprawiedliwości tak o nieznośne Krzywdy Swo-

28ie przez Jchmciow Obżałow. podziałane, iako też o lezyą Honoru

29y dyzgusta na pko tymże Obżałow. powtornie protestowaw-

30szy się przed Urzędem ninieyszym Pistoletow nieparzystych

31par Dwie od tychże Obżałowanych na napaść zostawionych we

32Dworku Protestantis porzuconych kulmi y gałtami ponabiianych

33Żupan na plecach y Kuczmę na wylot przestrzeloną prezento-

34wał, na tąd do Siebie wyiętych y Urząd ninieyszy z wyrzeczenia

35zakwitował a po prezentowaniu prosił tegoż Urzędu o przy-

36danie Woźnego do opatrzenia Ran y Razow od WW. Granow-

37skich zadanych ktorego Ja Urząd annuendo affectationi przy-

38dałem Woźnego Jenał. Wwa Bracław. y Jnn. Opatrz. Michała Rad-

39lińskiego ktory przydany w przytomności Urod. Jchmciow Panow

40Mateusza Jędrzejowskiego [?], y Łukasza Sakiewicza dla większey

41wiary do tego Aktu użytych na tymże Protte Raz postrzelo-

42ny ieszcze niezagoiony na krzyżach drugi raz na ło-

43patce prawey Drągiem czyli ratyszczem zbity y z si-

44niaty, na Lewym także ramieniu zbity raz trzeci

45krwią zacięty y z Siniaty czwarty na lewym boku

46pod łopatką także Drągiem zbity, y z Siniaty widział

47y oglądał co widziawszy y oglądawszy z tąż Szlachtą

48sobie przytomną oświadczywszy się prawdziwey obdukcyi

49swoiey uczynił, y zeznał Relacyą et incontinenti Sta-

50[reklamant:] nowszy

k. 371 (skan 0373, strona prawa)

1stanowszy oczywiście tenże Woźny Jenerał Wojewodz-

2twa Bracławskiego y Jnnych Opatrzny Michał

3Radliński w moc wierney Relacyi Swoiey iawnie

4zeznał. Jż on Roku teraźnieyszego Tysiąc Siedm-

5set Siedmdziesiąt Dnia Osmnastego Kwietnia na

6affektacyą y prawną Rekwizycyą W. Jmć Pana Józe-

7fa Wilińskiego ninieyszego Protestanta maiąc

8przy sobie Stronę Szlachty Urod. Jchmć Panow

9Ludwika Gaiewskiego y Antoniego Zaięczkowskiego

10był w Dobrach Wsi Torkowie na Części WW. Grano-

11wskich Skarbn. Mozyr. gdzie będąc Urod. Andrzeia

12Owadowskiego, Jana Tarnawskiego cuius vis nomi-

13nis Trzeciaka, tudzież Roboczych, Pawła, Hry-

14ńka, Jaśka, Wołoszynka [?], Stepana Wołoszyna y Jnnych

15Poddanych z Części WW. Granowskich, iako też Zagra-

16nicznych na tey że Części Jchmciow osiadłych Wołoszy, ak-

17tora [?] wiolatorow, y gwałtownikow Domu W. Affek-

18tanta w Pozwach Prawem opisanych u tychże WW.

19Granowskich Aresztował, y prawnie przyporęczył, kto-

20ry Areszt WW. Granowscy na pomienionych Wiola-

21torow dobrowolnie przyiowszy, do rozprawy prawney do-

22trzymać deklarowali y Submittowali się w czym on

23Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się

24przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu Swego uczy-

25nił y zeznał Rell. Józef Wiliński Woźny Krzyż

26Swięty kładnie Michał Radliński +

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Protestujący: Józef WILIŃSKI, cześnik liwski [?] (w tytule marginalnym „C. L.” [?]), dziedzic dworku we wsi TORKÓW. Obżałowani: Zuzanna z KULIKÓW [?] GRANOWSKA, wdowa, i jej synowie Józef, Jan i Ludwik GRANOWSCY, skarbnicy mozyrscy (por. akty 604, 612 – Granowscy, Torków), ich słudzy Andrzej OWADOWSKI, Jan TARNAWSKI, TRZECIAK (por. akt 604 – Mikołaj Trzciak), robotnicy Paweł, Hryńko, Wołoszyn i in. Treść: w dzień wielkanocny 17 IV 1770 (Wielkanoc 1770 – 15 IV; zapis „Dnia Siedmnastego” – może drugi dzień świąt, odczyt dnia i słowa „Wielkanocny” niepewny) Granowscy z ludźmi zbrojnie napadli na dworek Wilińskiego, wzięli go pod areszt, wyzwali na pojedynek, zbili, strzelali z pistoletów z półtora kroku (przestrzelona czapka-kuczma i żupan), zbili drągami, poturbowali i znieważyli jego sędziwą matkę. Wiliński okazał w grodzie dwie pary nieparzystych pistoletów nabitych kulami, porzuconych przez napastników, oraz przestrzelony żupan i kuczmę. Woźny Michał RADLIŃSKI z asystą Mateusza JĘDRZEJOWSKIEGO [?] i Łukasza SAKIEWICZA obejrzał rany (niezagojony postrzał na krzyżach, siniaki od drąga i ratyszcza na łopatce, ramieniu i boku), a 18 IV z asystą Ludwika GAJEWSKIEGO i Antoniego ZAJĘCZKOWSKIEGO zaaresztował napastników na części Granowskich w Torkowie (w tym Wołochów osiadłych na tej części); Granowscy przyjęli areszt. Łacina: „cuius vis nominis” – jakiegokolwiek imienia; „cum vario armorum genere” – z rozmaitą bronią; „inkarcerować” – więzić; „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania; „et incontinenti” – i niezwłocznie; „affektant” – wnoszący żądanie.

Streszczenie

26IV 1770 Józef Wiliński, cześnik liwski [?], protestował przeciw Zuzannie z Kulików [?] Granowskiej i jej synom Józefowi, Janowi i Ludwikowi, skarbnikom mozyrskim, oraz ich sługom: w święta wielkanocne (17 IV 1770) napadli zbrojnie jego dworek w Torkowie, uwięzili go, wyzwali na pojedynek, strzelali do niego z pistoletów, ciężko pobili drągami i poturbowali jego matkę. Okazał w grodzie porzucone pistolety i przestrzelone ubranie; woźny Michał Radliński obejrzał rany i zaaresztował napastników na części Granowskich w Torkowie.

Transkrypcja

k. 371 (skan 0373, strona prawa – dół)

1[reszta strony pusta, przekreślona zygzakowatą linią]

Objaśnienia i tłumaczenia

Wpis niewprowadzony: tylko nagłówek manifestacji Potockiego przeciw Potockiemu o BERSZADĘ (por. akt 554 – klucz berszadzki, Piotr Potocki, wojewodzic poznański, i Józef Potocki, krajczy koronny). Tekst nie został wpisany; dolna część k. 371 pozostała pusta i przekreślona. Według zasady opracowania wpisy niewypełnione otrzymują kolejny numer.

Streszczenie

Nagłówek niewprowadzonej manifestacji Potockiego przeciw Potockiemu o Berszadę; tekst nie został wpisany.

Transkrypcja

k. 371v (skan 0374, strona lewa)

1[strona pusta, przekreślona dużym zygzakiem; na dole:] Maa n[omi]ne JO. X. Czetwer- / tyńskiego [zapowiedź aktu]

k. 372 (skan 0374, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickie-

4mi y Przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Stanowszy Osobiście Urod. Jmć

6Pan Jan Gozdowicz Jmieniem y z wyraźney Woli JO. X. Jmci An-

7toniego Swiatopełka Czetwertyńskiego Starościca Danz. [?] ubez-

8pieczaiąc całość onego Uroczyście naprzeciwko Niewiernemu Mord-

9kowi Leybowiczowi przedtym Arędarzowi Januszgrodzkiemu

10za Arędę Karczemną Januszgrodzką kilka Tysięcy Złł. Poll.

11winnym zostawszy uciekłemu, a teraz Obywatelowi Murachwian-

12skiemu przychiliwszy się do Manifestu dawniey w tey okoliczności

13zaniesionego, Manifestuie się wniżey opisany sposob y oto. Jż Niewier-

14ny Oskarżony niedosyć maiąc na tym że niewypłaciwszy się JO.

15stawiącego się Pryncypałowi za Arędę Karczemną Januszgrodzką to

16iest za iedien Rok Czerwonych Złotych Sto Trzydzieści Osm y Złł. Poll.

17Dwieście Piętnaście iako swiadczy onego Skrypta, za drugi zas Rok

18Trzy Tysiące Złł. Poll. winnym zostawszy a uniknąc tey należytości

19płacenia uciekł do Murachwy iako Obywatelstwo [?], o tym dawniey za-

20niesiony swiadczy Manifest, y włożony na uciekłego Areszt, ale ieszcze

21nie uważaiąc na Konstytucyą Roku Tysiącznego, Siedmsetnego, Sześćdzie-

22siątego Czwartego Regestra prawy y Materye do Sądzenia dla Kom-

23missyi Ekonomiczney Warszawskiey przepisuiącą mimo wszelką słusz-

24ność y należytość w pretensyach z Arędy Januszgrodzkiey obżałowa-

25nego uczy [?] manifest uformowanych niesprawiedliwych, y prawdziwie

26Żydowskich poważył się do Sądu Kommissyi Skarbu Koronnego

27JO. Manifestantis Pryncypała pociągnąc y wzywać, y w tym że nie-

28należytym Sądzie Kondemnatę podsżypnić [?] Żydowską, potturać się

29głowa [?] zażywszy zagrunt pociągania do tego nienależytego Sądu

30JO. Xcia Jmci Stca Danz. milczenie wszelkich Jnnych Juryzdyk-

31cyi y Sprawy z handlu niby wyniknienie Niewierny Oskarżony

32założył, że iednak taż Konstytucya Tysiąc Siedmset Siedmdzie-

33siątego [?] Czwartego Roku y w czasie milczenia wszelkich Jnnych Są-

34dowych Juryzdykcyi procz przepisanych spraw w Żadne inne

35Kommissyi Skarbowey wdawać się niepozwoliła, w handle

36zas żadne JO. Xże Jmć Stcic Danz. z Niewiernym Obwinio-

37nym niewchodził, bo go tylko w Miasteczku Swoim Janusz-

38grodzie miał na Arędzie Karczemney przeto iako ten grunt

39pewności [?] przeciwko Prawu y Sprawiedliwości iest wymyślony

40tak Urod. Stawiący się Jmieniem ktorego wyżey przeciwko temuż

41obżałowanemu Wywołanie JO. Pryncypała swego do Sądu nie-

42należnego y w tym Kondemnaty zyskiwanie, niemniey oniewa-

43żności tey że tey Kondemnaty powtornie iako nayuroczy-

44sciey manifestuie się Jan Gozdowicz

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Jan GOZDOWICZ, plenipotent ks. Antoniego ŚWIĘTOPEŁK CZETWERTYŃSKIEGO (w rkp. „Starościca Danz.” – starościc danczewski [?]; por. akty 604, 607, 612). Obżałowany: Żyd Mordko LEJBOWICZ, dawniej arendarz karczemny w miasteczku JANUSZGRODZIE, który zbiegł nie zapłaciwszy arendy (za jeden rok 138 czerwonych złotych i 215 zł wg jego skryptu, za drugi 3000 zł) i jest teraz obywatelem MURACHWY. Kontrmanifestacja wobec pozwu do Komisji Skarbu Koronnego (akt 607): Gozdowicz twierdzi, że konstytucja z 1764 r. określająca materie sądzone przez Komisję Skarbu nie obejmuje takiej sprawy, książę nie prowadził z Żydem żadnych interesów handlowych (miał go tylko na arendzie karczemnej), więc wywołanie do niewłaściwego sądu i uzyskana tam kondemnata są nieważne; obżałowany powołał się na „milczenie” innych jurysdykcji. Rok konstytucji w drugim miejscu zapisany „Siedmdziesiątego Czwartego” [?] – zapewne omyłka (1764). Lewa strona skanu 0374 (k. 371v) pusta, przekreślona. Łacina/terminy: „kondemnata” – wyrok zaoczny; „juryzdykcja” – sąd.

Streszczenie

21IV 1770 Jan Gozdowicz w imieniu ks. Antoniego Świętopełk Czetwertyńskiego, starościca danczewskiego [?], manifestował się przeciw Żydowi Mordce Lejbowiczowi, dawnemu arendarzowi januszgrodzkiemu, który zbiegł do Murachwy nie zapłaciwszy arendy karczemnej (138 dukatów i 215 zł za jeden rok, 3000 zł za drugi), a teraz pozwał księcia przed Komisję Skarbu Koronnego i uzyskał tam kondemnatę; komparent dowodzi niewłaściwości tego sądu i nieważności kondemnaty.

Transkrypcja

k. 372 (skan 0374, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickie-

4mi y Przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem B[urgrabstwa]

k. 372v (skan 0375, strona lewa)

1Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy oczewisto Woźny Je-

2nerał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Michał Radliński w moc

3wierney Relacyi swoiey dobrowolnie zeznał, Jż on Roku y Miesiąca

4w Akcie wyrażonych Dnia Osmnastego na prawne żądanie JO.

5Xcia Jmci Antoniego Swiatopełka Czetwertyńskiego Starościca Danz. [?]

6Pozew od Kommissyi Skarbu Koronnego autentyczny odniosł do

7Dobr Miasta Murachwy y tam ten Pozew we Dworze tameyszym

8w Jzbie na Stole położywszy o położeniu y treści onego prawnie

9opowiedział temi Słowy. My Kommissarze Rady Ekonomiczney

10Skarbu Koronnego od Rptey naznaczeni. Wam Urod. Józefowi czyli

11innego imienia Olszewskiemu Gubernatorowi y Niewiernemu Mordko-

12wi Leybowiczowi Obywatelom Murachwianskim z Osoby sprawy y Dobr

13WMciow ogulnie wszystkich rozkazuiemy, abyście WMć przed Nami

14y Sądem naszym Rady Ekonomiczney Skarbu Koronnego w War-

15szawie na Kadencyi prawem przepisaney odprawiać się maiącey

16w czterech [?] od położenia ninieyszego Pozwu Tygodniach czyli w ten czas

17gdy ta Sprawa z Regestru y wpisow sobie przyzwoitych do Sądzenia

18przypadnie y przywołana będzie, osobiście prawnie y zawicie sta-

19wili się, a to na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Delato-

20ra JO. Xcia Jmci Antoniego Swiatopełka Czetwertyńskiego Sta.

21Danz. [?] Cassandae [?] Aktora ktory przychilaiąc się do Prawa pospoli-

22tego mianowicie Konstytucyi Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt-

23tego Czwartego Roku Sprawy do Sądzenia Kommissyi Skar-

24bowey Koronney przepisuiący tudzież do Manifestow zanie-

25sionego y zaniesć się maiącego WMć pozywa. Ato ciebie Niewier-

26ny Mordku Leybowiczu Obywatelu teraz Murachwinski do

27poniesienia Win prawnych za wywołanie JO. Aktora do Sądu nie-

28należnego Rady Ekonomiczney Skarbu Koronnego w Sprawie

29pieniężney z Arędy Karczemney iako twoy manifest opiewa nie-

30sprawiedliwie uroszczony y w tym że Sądzie niesłusznie Kondem-

31naty zyskanie do Kassowania bez win tey że Kondemnaty JO.

32Aktora do dawnego Jej stopnia, wydatkow wszelkich prawnych nad-

33grodzenia y w tey Sprawie Powodztwa twego Niewierny Mordku

34skassowania, a milczenia nakazania Ciebie zas Urod. Olszewski

35Gubernator Murachwianski do przymuszenia Niewiernego Mord-

36ka do uczynienia dosyć wyrokom Sądowym y do postanowienia te-

37go co okoliczność tey sprawy wyciągać będzie. Stawcie się tedy WMć

38Terminu pilnuiąc y na to co przeciwko WMciom Sądownie w-

39niesiono będzie odpowiedzieć. Dan w Warszawie na Kommissyi

40Rptey Skarbu Koronnego, Dnia Czwartego Kwietnia, Tysiąc Sied-

41mset Siedmdziesiątego Roku. O czym ninieysze tegoż Woź-

42nego Zeznanie ktory nie umieiący pisać Krzyż kładnie, Michał

43Radliński + Et incontinenti Stawiwszy się osobiście Urod. Jmć

44Pan Franciszek Dorożyński na fundamencie Specyalney Ple-

45nipotencyi sobie do tego daney y służącey wiadomo iawno

46czyni ustnie y dobrowolnie zeznaie Jż Jmć zeznawaiący tę Re-

47lacyą od JO. Xcia Jmci Antoniego Czetwertyńskiego Stca Danz. [?]

48po Niewiernego Mordka Leybowicza Obywatela Murachwian-

49skiego y Jnnych na Kommissyą Skarbu Koronnego wydanego

50ad cassandam Pozwu we wszystkich onego Punktach klau-

51zulach y ligamentach approbuie konfirmuie ratyfikuie

52mocą ninieyszego zeznania Swego. F. Dorożyński mp

53[pod tekstem, przy prawym brzegu:] Prott. m[...] W. Rudzińskich [?] / y W. [...]owskiego [zapowiedź następnego aktu]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał woj. bracławskiego Michał RADLIŃSKI (niepiśmienny) zeznał, że 18 IV 1770 na żądanie ks. Antoniego ŚWIĘTOPEŁK CZETWERTYŃSKIEGO, starościca danczewskiego [?], zaniósł do dworu w mieście MURACHWIE pozew Komisji Rady Ekonomicznej Skarbu Koronnego (Warszawa, 4 IV 1770) przeciw Józefowi (lub innego imienia) OLSZEWSKIEMU, gubernatorowi murachwiańskiemu, i Żydowi Mordce LEJBOWICZOWI, obywatelom murachwiańskim. Pozew z instancji instygatora i delatora – księcia jako „actor cassandae [kondemnaty]”: Mordko ma ponieść kary za wywołanie księcia do niewłaściwego sądu w sprawie pieniężnej z arendy karczemnej (por. akty 607, 620), uzyskana przez niego kondemnata ma być skasowana, a jego powództwo umorzone („milczenie nakazane”); gubernator Olszewski – ma przymusić Mordkę do wykonania wyroków. Następnie Franciszek DOROŻYŃSKI (gubernator januszgrodzki – por. akty 604, 612), na mocy specjalnej plenipotencji, aprobował i ratyfikował relację. Łacina: „zawicie” – pod rygorem zawitym; „cassandae (kondemnaty) actor” – powód o kasację (wyroku zaocznego); „et incontinenti” – i niezwłocznie; „ad cassandam” – do kasacji; „approbuie, konfirmuie, ratyfikuie” – zatwierdza.

Streszczenie

21IV 1770 woźny Michał Radliński zeznał, że 18 IV doręczył w Murachwie pozew Komisji Skarbu Koronnego (Warszawa, 4 IV 1770), wydany z instancji ks. Antoniego Świętopełk Czetwertyńskiego przeciw Żydowi Mordce Lejbowiczowi i gubernatorowi murachwiańskiemu Józefowi [?] Olszewskiemu – o kasację kondemnaty uzyskanej przez Mordkę w sprawie o arendę karczemną januszgrodzką i ukaranie go za pozwanie księcia do niewłaściwego sądu. Plenipotent księcia Franciszek Dorożyński zatwierdził relację.

Transkrypcja

k. 372v (skan 0375, strona lewa – dół)

k. 373 (skan 0375, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens personaliter Urod. Jan

6Jeżewski nomine et speciali commisso JWW. Jmć Kazimierza

7na Krasnosielcu Hrabiego y Elżbiety z Potockich Pierwszego

8Małżwa S. P. JW. Jmć Pana Michała Rudzińskiego Woiewody

9Ziem Mazow. oraz Sukcessorow z tymże JW. Michałem Rudzin-

10skim Woiewodą Mazow. Antoniego, Kazimierza, Barbary

11Maryanny, Elżbiety, y Wiktoryi in minoritate zostaiących Le-

12gittimo Spłodzonych Synow y Corek Naturalnych Sukces-

13sorow, a teraźnieyszego JW. Jmć Pana Kazimierza Hrabiego

14Krasinskiego Oboźnego Koronn. Krasnostawsk. Wowowiey [?] etc.

15Starosty Małżonki Dobr Miasteczka Samhorodka, Sopina, y Ow-

16sianik Zastawnych y Aktualnych Possessorow, tudzież Wiel.

17Hyppolita Ostaszewskiego Skarb. Zakroczym. wyż rzeczonych

18Dobr Arędownego Possessora, na przeciwko JWW. Jgnacemu y Teo-

19fili z Xiążąt Radziwiłłow Murawskim Małżonkom, Stanisławowi

20y Katarzynie lub Jnnego Jmienia z tychże JO. Xiążąt Radziwiłłow

21Rzewuskim Chorążym Litt. Jtidem Małż. Dobr Klucza Pohrebyskiego

22Dziedzicom y Possessorom y Jnnym w dawnieyszych manifestach wyraże-

23nym Solenny przychilaiąc się do tychże manifestow zanosi Protestacyą

24w ten sposob y oto. Jż WW. Obwinieni zapomniawszy o Kontrakcie zasta-

25wnym przez niegdy JO. Xiążęcia Jmci Michała na Olice y Nieświe-

26żu Radziwiłła Hetmana W. W. X. Litt. Dobr Miasteczka Samhorod-

27ka, Sopina, y Owsianik Dziedzica spisanym, a zas przez JO. Karola

28Radziwiłła Woiewodę Wileńskiego na Dalsze Tryennia approbowanym

29ktore Dobra JWW. Krasinskich Wm. Ostaszewskie-

30mu Arędownym Trzyletnim Kontraktem wypuszczone były,

31mniey uważaiąc Prawa Pospolitego de expulsionibus opisanego

32owszem one contemnendo Dobra wspomnione niedosc na tym że

33Primitive w Roku Tysiącznym Siedmsetnym Sześćdziesiątym nie

34oddawszy Summy JWW. Starostom Krasnostawskim z przerzeczo-

35nych Dobr gwałtownie wyrzucili, y szkod wiele naczynili o co nimi [?]

36si [?] Querulantes w Przeswietnym Trybunale Lwowskim nie bez zna-

37cznego Kosztu et Signater W. Ostaszewski Arędowny Possessor prowa-

38dząc Via Traditionis po otrzymaney in Lucro ac inductionis Kon-

39demnacie wpowtorne wszedł w Possessyą y Dobra przyrzeczone officiose

40przez Urząd Grodzki Vicesgerencyalny Kijowski sobie podane odebraw-

41szy objął, w ktorych Pacifice siedząc powtornie w Roku Tysiącznym

42Siedmsetnym Sześćdziesiątym Siodmym, nieuważaiąc na wspomnio-

43ne prawa Proceß y Tradycyą wyżey wspomnioną gwałtownie na-

44sławszy Ludzi tychże JWW. Pryncypałow a osobliwie Wiel. Osta-

45szewskiego Possessora Arędownego Violenter naiechawszy zniesz-

46czyli, kiedy naypierwey Raty zaległey Pułrocznej od Arędarzow

47Samhorodeckich Trzy Tysiące Czterysta in Anno Millesimo Se-

48ptingentesimo Sexagesimo Septimo, Drugą Ratę pro Anno

49Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo [?] Roczną od Arę-

50darzow tychże Trzy Tysiące Sześćset JWW. y WW. Pryncypałom

51Comparentis należące one JWW. Oskarżeni odebrali, prowenta

52wszelkie samego W. Ostaszewskiego własne iako to Krow Trz-

53naście Dovnych [?] Jałowek w Trzecim Roku Osm Bykow w Roku Trze-

54cim Osm, Bykow [w] Roku Drugim Sześć Wieprzow Karmnych

55Sześć Maior[...] [...] [...] Sześć wieprzow niekarmnych [?]

k. 373v (skan 0376, strona lewa – góra)

1Jedynascie Podswinkow Roczniakow Szesnascie Prosiąt Czterdzie-

2scioro Sześcioro [?] Gęsi Starych Dwadzieścioro Kur Starych Sześć-

3dziesiąt Kapłunow Dwadzieścia Osm, Kur młodych Siedzie-

4siąt Sześć, Kaczek Trzydzieści, Zyta ze Szpichlerza Korcy Siedzie-

5siąt Osm, Miary Krolewskiey, naczynia rożne iako to Kadłu-

6bow Sześć, Beczek Osm, Trubnikow [?] Sześć, Kadek Dwanascie,

7na Folwarku zas w Wsi Owsianikach, Macior Starych Dzie-

8więtnascie, Wieprzow Karmnych Cztery, Podswinkow Roczniakow

9Osmnascie, Prosiąt małych Siedmdziesiąt Osm, Gęsi Starych

10Dwanascie, Kur Dwadzieścia y Dwie, Kapłonow Szesnascie [?], przy

11gwałtownym naieździe wygnaniu z Dobr tegoż W. Ostaszew-

12skiego Ludzie Kozacy y Szlachta od JWW. obwinionych na

13to zesłani zabrali, et in commodum ac justa velle Sui obrocili

14y Jnnych wiele rzeczy ktore osobliwym Regestrem będą specyfi-

15kowane y Czasu Prawa u Sądu podane, zabrali, spustoszyli y

16wniwecz obrocili o ktorych przywrocenie Rzeczy lubo niepoied-

17no krotne czynił u JWW. Kommissarzow a nay bardziey u JW. Pio-

18tra Karwoskiego [?] do tych Dobr Opieki Jnteressuiącego się re-

19kwizycye y oddanie żądał przecież żadney nie zyskał zawrocia [?] a-

20ni sprawiedliwości y gdy tak frustratus w swoiey zostaie nale-

21żytości bo y bez Possessyi y bez Własnosci swoiey własney Chudo-

22by zostaie y na Bruku siedząc expensowac się musi a w tym

23zamieszaniu Oyczyzny doczekać się rozsądzenia, chyba przyidzie

24więc ostatnie swoie pokrzywdzenie nie tylko w Expulsyi ale tez y

25w Zabraniu wielu Rzeczy, aby Potomnosc y Sukcessorowie także

26tey krzywdy wiadomi byli itcirco quam Solennissime tenże

27Jmć Comparens nomine quorum supra Manifestatur prosząc hoc

28totum Actis connotari [?]. Co otrzymał Jan Jeżewski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent – Jan JEŻEWSKI (w ROBOCZYM odczytano „Ożeszewski [?]” – rozstrzygnięte wg podpisu „Jan Jeżewski mp” na k. 373v). Mocodawcy: Kazimierz KRASIŃSKI, hrabia na Krasnosielcu, oboźny koronny, starosta krasnostawski („W. Rudzińskich” w tytule marginalnym = sukcesorowie Rudzińskiego); „Wowowiey [?]” w tytulaturze Krasińskiego – odczyt niepewny, i jego żona Elżbieta z POTOCKICH, 1° voto RUDZIŃSKA (wdowa po Michale RUDZIŃSKIM, wojewodzie mazowieckim), oraz małoletnie dzieci Rudzińskiego: Antoni, Kazimierz, Barbara, Marianna, Elżbieta, Wiktoria – zastawni posesorowie Samhorodka, Sopina i Owsianik; a także Hipolit OSTASZEWSKI, skarbnik zakroczymski, arendarz tych dóbr. Pozwani: Ignacy i Teofila z ks. Radziwiłłów MORAWSCY (w rkp. „Murawscy”) oraz Stanisław i Katarzyna z Radziwiłłów RZEWUSCY, chorążowie litewscy – dziedzice klucza POHREBYSKIEGO. Kontrakt zastawny zawarł niegdyś ks. Michał RADZIWIŁŁ „na Olyce i Nieświeżu”, hetman wielki litewski; aprobował go na dalsze trzylecia Karol RADZIWIŁŁ, wojewoda wileński. W 1760 r. pozwani wyzuli posesorów bez zwrotu sumy; po procesie w Trybunale Lwowskim i kondemnacie Ostaszewski wrócił w posiadanie przez tradycję urzędu grodzkiego (wicegerenckiego) kijowskiego; w 1767 r. ponowny najazd: zabrano raty arendy od arendarzy samhorodeckich (3400 zł za 1767, 3600 zł za 1768 [?]), bydło, trzodę, drób, zboże (68 korcy żyta miary królewskiej), naczynia, a na folwarku w Owsianikach – świnie, gęsi, kury, kapłony. Ostaszewski bezskutecznie domagał się zwrotu u komisarzy, zwłaszcza u Piotra KARWOSKIEGO [?], „interesującego się opieką” tych dóbr. Łacina: „nomine et speciali commisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „legittime” – prawowicie; „de expulsionibus” – o wyzuciach; „contemnendo” – lekceważąc; „primitive” – po raz pierwszy; „querulantes” – skarżący; „signanter” – zwłaszcza; „via traditionis” – drogą tradycji (wwiązania); „in lucro ac inductionis” – na wygraną i wwiązanie; „officiose” – urzędowo; „pacifice” – spokojnie; „violenter” – gwałtem; „in Anno Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Septimo/Octavo” – w r. 1767/1768; „in commodum ac justa velle sui” – na swój pożytek i wedle woli; „frustratus” – zawiedziony; „itcirco” (= idcirco) – przeto; „quam solennissime … manifestatur” – jak najuroczyściej protestuje; „hoc totum actis connotari” – by to wszystko zapisano do akt. „Trubniki” [?] – może naczynia gorzelnicze; „kadki” – kadzie.

Streszczenie

21IV 1770 Jan Jeżewski, z polecenia Kazimierza Krasińskiego, oboźnego koronnego i starosty krasnostawskiego, i jego żony Elżbiety z Potockich, wdowy po Michale Rudzińskim, wojewodzie mazowieckim (oraz dzieci Rudzińskiego), zastawnych posesorów Samhorodka, Sopina i Owsianik, a także Hipolita Ostaszewskiego, skarbnika zakroczymskiego, ich arendarza, zaniósł protestację przeciw Morawskim i Rzewuskim, dziedzicom klucza pohrebyskiego. Wbrew kontraktowi zastawnemu zawartemu przez ks. Michała Radziwiłła, hetmana wielkiego litewskiego, pozwani w 1760 r. wyzuli posesorów z dóbr, a po odzyskaniu ich wyrokiem Trybunału Lwowskiego – ponownie w 1767 r. najechali, zabierając raty arendy od arendarzy samhorodeckich, bydło, świnie, drób, zboże i sprzęty Ostaszewskiego (także z folwarku w Owsianikach). Mimo próśb do komisarzy (zwł. Piotra Karwoskiego [?]) niczego nie zwrócono.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 373v (skan 0376, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn[ickiemi] y

4Przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego. Stanowszy oczewisto Woźny Jenał Wwa

6Bracł. y Jnnych Opatrzny Bazyli Sadkowski w moc wierney Rela-

7cyi swoiey dobrowolnie zeznał, Jż on Roku y Miesiąca na Akcie wyra-

8żonych Dnia Dwudziestego na prawne żądanie W. Zuzanny Skarb. Mozyr-

9skiey Matki, Józefa, Jana, y Ludwika Skarbiców Mozyr. Synow, a między [?] [...]

10rych Braci Owadowskich [?] maiąc przy sobie Stronę Szlachty Urod. Jmć PP.

11Antoniego Owadowskiego y Józefa Maciejowskiego dla tym większey wia-

12ry do tego Aktu użytych, Jż w Dobrach Wsi Torkowie na Części Urod. Józe-

13fa Wilinskiego, gdzie będąc Urod. Jakiego kolwiek imienia Zaiączkowskiego

14Józefa Janiszewskiego, Tomasza Kieytera [?], Ludwika Pajewskiego [?], Konstantego

15Wolskiego Wenderta [?] Kleofasa Szewca Ukraińca, Jarka Chamdza [?], Chwedka Jn-

16nata [?] Wołoszyna, Musia [?], Maćka, Stanisława Szewca, Mikołaia Parobka,

17Wawrzyka Parobka, Ławryka Szewca z Synem, Jwana Chwatyboha, Sa-

18mopiątych [?] Synow, po publicznych rogach zastępuiących y bespie-

19czeństwo onych gwałcących u Urod. Józefa Wilinskiego aresztował y pra-

20wnie przyporęczył, ktory Areszt Urod. Wilinski dobrowolnie przyiąwszy

21pomienionych aresztowanych do rozprawy prawney dotrzymać dekla-

22rował, y Submittował się. A po wzdzonym Areszcie tenże Woźny Dnia tegoż

23w obecności Szlachty wyż wyrażonych sobie przydanych na żądanie Wiel.

24Zuzanny Granowskiey Skarbnikowey Mozyr. był tamże we Wsi

25Torkowie na Części Wiel. rekwirentow [?] [...] [...] widział y oglądał u

26Wiel. Józefa Granowskiego [...] [...] [...] Ranę kłotą [?] na wil-

27[...] [...] [...] [...] [...] [...] ratyszczami y dru-

28[...] [...] [...] [...] [...] Granowskiego

29[dół karty bardzo wyblakły; jedno słowo pod tekstem nieczytelne]

k. 374 (skan 0376, strona prawa – góra)

1wgłowie ranę głęboką, Szablą zadane u Ręki prawey Palcow dwa

2obciętych, w Nodze prawey czyli w Udzie ran Cztery głębokich

3spisą graniastą zadanych na Ręce lewey ranę iedną y całego

4Drągami y ratyszczami zbitego z siniałego y spuchłego, u W.

5Ludwika Granowskiego na Ręce lewey ranę krwawą, ktore to

6rany y razy też WW. Granowscy mieli Sobie być zadane od Urz.

7Józefa Wilinskiego y jego Społecznikow na publiczney drodze

8Ewidziawszy [?] y Oglądawszy Szlachtę Sobie przytomną oświad-

9czywszy się ztamtąd odiechał, y tu przybywszy przedemną Urzę-

10dem tak Aresztu iako y Wizyi uczynił y zeznał Relacyą. O

11czym ninieysze tegoż Woźnego Zeznanie ktory nie umieiący pi-

12sać Krzyż kładnie Bazyli Sadkowski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generał woj. bracławskiego Bazyli SADKOWSKI (niepiśmienny) zeznał, że 20 IV 1770, na żądanie Zuzanny GRANOWSKIEJ, skarbnikowej mozyrskiej, i jej synów Józefa, Jana i Ludwika, skarbiców mozyrskich (por. akty 604, 612, 618 – sprawa z Józefem WILIŃSKIM o napad w Torkowie 17 IV 1770), w asyście szlachty Antoniego OWADOWSKIEGO [?] i Józefa MACIEJOWSKIEGO, w części wsi TORKÓW należącej do Wilińskiego aresztował i „przyporęczył” Wilińskiemu jego ludzi, którzy mieli napadać na drogach publicznych: Zajączkowskiego (imię nieznane), Józefa Janiszewskiego, Tomasza Kiejtera [?], Ludwika Pajewskiego [?], Konstantego Wolskiego, Kleofasa Wenderta [?] – szewca Ukraińca, Jarka Chamdzę [?], Chwedka Innata [?] Wołoszyna, Musia [?], Maćka, Stanisława szewca, Mikołaja i Wawrzyka – parobków, Ławryka szewca z synem, Iwana Chwatyboha; Wiliński przyjął areszt i zobowiązał się stawić ich do rozprawy. Następnie woźny dokonał obdukcji (wizji) ran Granowskich: Józef – rana głowy, rany szablą (dwa palce prawej ręki obcięte), cztery głębokie rany od graniastej spisy w prawym udzie, rana lewej ręki, ciało zbite drągami i ratyszczami (drzewcami), sine i spuchnięte; Ludwik – krwawa rana lewej ręki; rany miały być zadane przez Wilińskiego i jego wspólników na drodze publicznej. Dół k. 373v bardzo wyblakły – odczyt częściowy mimo odejmowania tła. Formuła „Samopiątych [?] Synow” – odczyt niepewny. Łacina: „submittował się” – poddał się; „visio” – obdukcja, oględziny; „ex parte” – ze strony; „una cum visione” – wraz z wizją.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

24IV 1770 woźny Bazyli Sadkowski zeznał, że 20 IV, na żądanie Zuzanny Granowskiej, skarbnikowej mozyrskiej, i jej synów, aresztował w części Torkowa należącej do Józefa Wilińskiego kilkunastu jego ludzi (szlachtę i poddanych) oskarżonych o napady na drogach publicznych – Wiliński przyjął areszt i zobowiązał się stawić ich przed sądem. Woźny obejrzał też rany Józefa (głowa, obcięte palce, rany od spisy, pobicie drągami) i Ludwika Granowskich, zadane im – jak twierdzili – przez Wilińskiego i jego wspólników.

Transkrypcja

k. 374 (skan 0376, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

4mi y przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Postanowszy się

6osobiście Wiel. Stefan Józef dwoyga Jmion na Zalesiu Zales-

7ki Komor. Sądu Pogr. Wwa Bracł. ostrzegaiąc całości Sub-

8stancyi W. Michała Żaboklickiego Łowcz. Żydacz. Brata

9bliżko Sobie należącego Jmieniem czyniony Pko Urodz.

10Karolowi Zawalskiemu [?] Michałowi y Rozalii z Zawalskich

11Zatorskim Małż. iako nayuroczyściey zanosi y czyni

12skargę. oto Jż pomienieni Obżałow. wszedłszy w pewną Kom-

13planacyą Dnia Dwudziestego Dziewiątego Września Roku Tysiąc

14Siedmset Sześćdziesiąt Dziewiątego w Michałowce z Wiel. Mi-

15chałem Żaboklickim Łowcz. Żydacz. względem ustąpienia Pos-

16sessyi Cząstki we Wsi Kliszczowie Dekretem Kompromissarskim roz-

17działkowanym niegdy Urod. Maciejowi Zawalskiemu w Summie

18Tysiąca Dwuchset Złł. Poll. w Części Wiel. Żaboklickiego Dziedziczney

19puszczoney, datowaną, y wziowszy w moc umowioney Summy pienię-

20żney pewną kwotę bez żadnego Kwitu y Dokumentu wierząc y du-

21faiąc Osobom Dystyngwowanym y zatem Urod. Obżałł. ktorzy nie

22zachowawszy w Słowie Prawdy y nie uczyniwszy zadosyć Obowiązkom

23Wiel. Piaskowskiemu tęże Possessyą ustąpili dla czego ninieyszy

24żalący się Jmieniem Wiel. Żaboklickiego Łow. Żydacz. o nieważność

25takowego podstępnego ustąpienia Cząstki w Substancyi Dziedzicz-

26ney Wiel. Łow. zostaiącey przez Urod. obwinionych powtornie zama-

27nifestowawszy się Summę Dwa Tysiące Dwiescie Osm [Złł.]

28Poll. w Złocie ważnym Obrączkowym [?] Kurrennej Ninieyszey na

29Dniu y Terminie w Komplanacyi wyrażonym prezentował, prze-

30zto-wany [?] Stronie obżałowaney zostawić prosił y pretendował. Ale Kumu-

31lacya [?] Takowey Summy pod niebytność Strony w czasie Zamiesza-

32nia w Oyczyźnie znakomitego [?] przyiąć zbraniała [?] się y niechciała przeto ni-

33nieyszy stawaiący oświadczywszy pilnować czasu każdego opisaną ugodą pienięzną

34wyż zmiankowaną Dwa Tysiące Dwiescie Osm oddania tez Summy do Akt [?]

k. 374v (skan 0377, strona lewa – góra)

1odbiera y pod ninieyszy zprezentowaney kwituie. S. Józef Zaleski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Stefan Józef ZALESKI „na Zalesiu”, komornik sądu pogranicznego woj. bracławskiego, w imieniu „brata bliskiego” (krewnego) Michała ŻABOKLICKIEGO, łowczego żydaczowskiego, protestuje przeciw Karolowi ZAWALSKIEMU [?] oraz Michałowi i Rozalii z Zawalskich ZATORSKIM: zawarli z Żaboklickim w Michałówce 29 IX 1769 r. ugodę (kompłanację) o ustąpienie posesji cząstki we wsi KLISZCZÓW [?] (por. akty 478, 575, 593–594), wydzielonej dekretem kompromisarskim niegdy Maciejowi ZAWALSKIEMU w sumie 1200 zł z dziedzicznej części Żaboklickiego; wzięli część umówionej sumy bez kwitu, ale zamiast Żaboklickiemu ustąpili posesję PIASKOWSKIEMU (por. akt 591 – Piaskowski, chorąży włodzimierski). Komparent protestuje przeciw temu ustąpieniu i prezentuje sumę 2208 zł polskich w złocie, do złożenia stronie przeciwnej; ponieważ jednak nie mógł jej przyjąć nikt ze strony (nieobecnej „w czasie zamieszania w Ojczyźnie”), deklaruje gotowość zapłaty i kwituje prezentację. Odczyt nazwiska „Zawalski” niepewny (może Zawadzki). Łacina: „cum praesentatione et effidiussione [?] summy” – z prezentacją i … sumy (wyraz niejasny; może „effideiussione” – zwolnienie z poręki); „kompłanacja” – ugoda; „cumulatio [?]” – przyjęcie łącznie; „substancja” – majątek; „kurrentny” – obiegowy.

Streszczenie

24IV 1770 Stefan Józef Zaleski, komornik sądu pogranicznego bracławskiego, w imieniu krewnego Michała Żaboklickiego, łowczego żydaczowskiego, zaprotestował przeciw Karolowi Zawalskiemu [?] i małżonkom Michałowi i Rozalii z Zawalskich Zatorskim, którzy na mocy ugody z 29 IX 1769 (Michałówka) mieli ustąpić Żaboklickiemu cząstkę w Kliszczowie [?] (wydzieloną niegdyś Maciejowi Zawalskiemu za 1200 zł), wzięli część pieniędzy bez kwitu, a posesję oddali Piaskowskiemu. Zaleski zaprezentował w aktach sumę 2208 zł w złocie, gotową do wypłaty, której strona przeciwna nie przyjęła.

Transkrypcja

k. 374v (skan 0377, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y Prze-

4demną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens personaliter Urodz.

6Woyciech Jgnacy Burbinski N[omi]ne et ex speciali pro commis-

7so Wiel. Jmć Pana Józefa Zagorskiego Chorążego Wołyńskiego Dobr

8Łuki Mieleszkowskiey Części Witawy y Jnnych Dziedzica solen-

9nie na y Pko Urodz. Jchmć Państwu Antoniemu y Maryannie Neleckim [?]

10także Części pewney Wsi Witawy Dziedzicom skarży y protestował

11się Jż Jchmć Obżałowani nie maiąc żadnego pretextu do Chałupy na

12Części Wiel. Pryncypała Manifestantis [per Consequens W. Pryncy-

13pałowi Manifestantis] po zbyciu przez Urodz. Bereznickich [?] JW. Rze-

14wuskiemu Starościc Olchowskiemu [?] per Consequens Wiel. Pryncypałowi

15Manifestantis, iedynie szukaiąc nienależytych bez Prawnych krokow

16pierwey Sobie przywłaszczyli, iako o tym swiadczy Manifest potym w

17Dzień Uroczystości Zmartwychwstania Panskiego Dnia Pierwszego niewie-

18dzieć czyli przez subordynowane osoby czyli przez się gdy wszyscy Ludzie

19na Nabożeństwo do Cerkwi powychodzili zapalili wspomnioną Chatupę

20ktorey pospolitym Wierzchu ugaszoną Jchmć Obżałowani ku wieczorowi

21nie zachowuiąc Uroczystości rozbierać zaczeli, czego Piotr Nosaty Poddany

22Wiel. Pryncypała Manifestantis z Jnnemi Poddanemi broniąc perswado-

23wał Urod. Nelecki Obżałowany rozgniewany tegoż Piotra Nosatego kiem

24razy kilka uderzył y więcey bić oświadczył się, a zatym Urodz. Manifestans Jmie-

25niem W. Pryncypała Swego widząc takową krzywdę, tegoż Pryncypała

26Swego, iako tez gwałt Sądu Boskiemu y pospolitemu na Obżałowanych wyż wyrażo-

27nym Jchmć Obżałowanym ozgwałcenie Swięta, popalenie Chałupy y zbicie

28Poddanego iterato Manifestatur vices salva reservata eiusque fuerit meliorationem

29Woyciech Jgnacy Burbinski mmp. Et in verificationem Premissorum Sta-

30nowszy Oczewisto Woźny Jenerał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Bazyli Cho-

31micki w moc wierney Relacyi Swoiey iawnie zeznał Jż on Roku Tysiąc

32Siedmsetnego Siedmdziesiątego Dnia Osmnastego Aprili na Affektacyą

33y Prawną Rekwizycyą Wiel. Józefa Zagorskiego Chorąż. Wołyńsk. Dobr Części

34Witawy Dziedzica maiąc przy sobie Stronę Szlachty wiary godnych Urodz.

35Jchmć PP. Jana Tarnowskiego [?] y Macieia Lewickiego był w Dobrach

36Wsi Witawie na Części Wiel. Choraż. Wołyńsk. Bereznickich Dziedziczney

37gdzie będąc Budynek y Wierzch On do szczętu spalony z rogow osmalony

38miejscami popsuty ponadrzucany widział y oglądał, co słyszał być

39przez Urodz. Neleckich zapalony wczym Szlachtę przytomną oświad-

40czywszy się ztamtąd odiachał y tu ad Acta przybywszy prawdziwą Wizyi

41uczynił y zeznał Relacyą de quo Praesens Mutt. Rell. Mutt[...] Jgnatius [?]

42Crucem Sposuit Bazyli Chomicki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Wojciech Ignacy BURBIŃSKI, plenipotent Józefa ZAGÓRSKIEGO, chorążego wołyńskiego, dziedzica ŁUKI MEŁESZKOWSKIEJ (w rkp. „Łuki Mieleszkowskiey”; por. akt 543) i części WITAWY, skarży Antoniego i Mariannę NELECKICH [?], dziedziców innej części Witawy: chałupa stojąca na części Zagórskiego (nabytej przez niego od Rzewuskiego, starosty olchowskiego [?], któremu sprzedali ją BEREZNICCY [?]) została przez pozwanych najpierw zawłaszczona, potem w pierwszy dzień Wielkanocy (15 IV 1770 – w tym roku Wielkanoc łacińska i wschodnia przypadała tego samego dnia), gdy ludzie poszli do cerkwi, podpalona; po ugaszeniu dachu (wierzchu) pozwani wieczorem zaczęli ją rozbierać, a gdy poddany Piotr NOSATY bronił, Nelecki pobił go [„kiem” – kijem?]. Woźny Bazyli CHOMICKI (niepiśmienny) z szlachtą Janem TARNOWSKIM [?] i Maciejem LEWICKIM 18 IV obejrzał spalony budynek. Końcowa formuła łacińska z podpisem pisarza – odczyt niepewny. Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „per consequens” – w następstwie; „manifestantis” – manifestującego; „iterato manifestatur” – ponownie protestuje; „salva reservata eiusque meliorationem” – z zastrzeżeniem poprawy (manifestu); „in verificationem praemissorum” – na potwierdzenie powyższego; „crucem posuit” – krzyż położył; „affektacja” – żądanie.

Streszczenie

24IV 1770 Wojciech Ignacy Burbiński, w imieniu Józefa Zagórskiego, chorążego wołyńskiego, dziedzica części Witawy, zaprotestował przeciw Antoniemu i Mariannie Neleckim [?], współdziedzicom Witawy, że w pierwszy dzień Wielkanocy (15 IV 1770), gdy ludzie byli w cerkwi, podpalili chałupę na części Zagórskiego (wcześniej przez siebie zawłaszczoną), wieczorem zaczęli ją rozbierać, a broniącego poddanego Piotra Nosatego pobili. Woźny Bazyli Chomicki 18 IV obejrzał spalony budynek.

Transkrypcja

k. 374v (skan 0377, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namies-

5nikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens perso-

6naliter Urod. Stefan Saktolski [?] Jmieniem y z przyiętego Kommis-

7su Wiel. Jmć Pani Franciszki Anny dwoyga Jmion z Budymuntow [?]

8wdowy [?] Czeczelowey Cześn. Bracł. Haysynskiey Kisłackiey etc. Starościny

9w pilności onyże przychilaiąc się do manifestow przez niektorych

10[reklamant:] WJchmć

k. 375 (skan 0377, strona prawa – góra)

1WJchmć PP. Starostow podobnym iako niżey wyrazi się ma sposobem

2sposobem pokrzywdzonych w Aktach Grod. Winn. poczynionych mani-

3festuie się w niżey opisany sposob. Ponieważ od Roku ieszcze Tysiąc

4Siedmset Sześćdziesiąt Osmego Wiel. Manifestanta Pryncypałka

5Publiczną niespokoynością w Kraju tuteyszym Ukrainskim dosc

6dobrze wiadomą, gdy Jnkursye Haydamackie powstały y poczęły się na

7Ukrainie rozszerzywszy się, tyranstwem y Morderstwy tak Panom

8Szlachcie, iako y Żydom praktykowanemi grożąc, do Salwowania się u-

9cieczką w Jnsze prowincye, Wwtw y Powiatow, Obywatelow tuteyszych

10z Ukrainy przymuszały, będąc przerażona za powodem Jnnych z

11pomienionego Starostwa Haysynskiego ucieczce y w Wwo Wo-

12łyńskie do Miasta Zasławia ucieczką salwować się przymuszona zo-

13stała w ktorym to miescie, a y w Jnnych aż do Roku teraźnieyszego

14Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego, przemieszkuiąc żadnych prowen-

15tow z wyż rzeczonego Starostwa Haysynskiego y Kisłackiego nie

16partycypowała, albowiem pod rezydencyą Wiel. Starościny w Zas-

17ławiu, kupa niecnota Hultaystwa w Starostwo Haysynskie Roku

18Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmego, wtargnowszy nie tylko Dys-

19pozytorow y Żydow niektorych do ucieczki przymusiła, lecz Jnnych

20przez Działanie nad niemi Okrucieństwa y tyrannie osmierć przy-

21prawiła, y Jntrat wszelkich wybierać nie dopusciła, przez ktorą to [?]

22skąd potym y przechody ustawiczne Woysk Rożnych, tak Starostwo Hay-

23synskie, y Kisłackie iest zdezelowane, że nie tylko Żydow w Starostwie

24nie niemasz y spowiedzie [?] trudno onych, ale y Arędy ktore w czasie

25Pokoju choc pomnieysze ustalikowane wypłacenie do Skarbu Wiel.

26Manifestanta Pryncypałki bywały, y z tych Skarb Kor. względem

27Kwarty zupełną odbierał Satysfakcyą, teraz upadły Ludzi z pomnio-

28nych Starostw przez uciążliwsze Woysk przechodzących w Swobodniey-

29sze pouchodziły Wwa, zgoła że wszelkie Jntraty dla upadłych Pro-

30wentow z Szynkow, Młynow, Mostow, Czynszow y Jnnych zwyczay-

31nych do trzeciey Części zmnieyszone zostały, z ktorych przyszłoż niespo-

32sobnie wypłacenia przez Wiel. Manifestanta Pryncypałki do Skarbu

33Kor. Kwarty iawnie pokazuie się dla czego y powtorne in Diligencyą ten-

34że Manifestant Jmieniem Wiel. Czeczelowey Starościnie Haysyn-

35skiey manifestuie się Stefan Saktolski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Stefan SAKTOLSKI [?] w imieniu Franciszki Anny z BUDYMUNTÓW [?] CZECZELOWEJ, cześnikowej bracławskiej, starościny HAJSYŃSKIEJ i KIŚLACKIEJ (por. akty 328 i in.), składa manifest „in diligentia” (dla zachowania terminu, z ostrożności) dotyczący kwarty (podatku z królewszczyzn na wojsko kwarciane), przyłączając się do podobnych manifestów innych starostów: od 1768 r., gdy wybuchły „inkursje hajdamackie” (koliszczyzna), starościna musiała uchodzić do ZASŁAWIA na Wołyniu i do 1770 r. nie pobierała dochodów; hajdamacy wtargnęli do starostwa hajsyńskiego, dyspozytorów i Żydów zmusili do ucieczki lub zamordowali; potem przemarsze wojsk zrujnowały oba starostwa – Żydów brak, poddani uciekli do spokojniejszych województw, dochody z karczem, młynów, mostów, czynszów spadły do jednej trzeciej, więc kwarta nie może być wpłacona do Skarbu Koronnego. Nazwisko rodowe starościny „z Budymuntów [?]” – odczyt niepewny; w akcie 627 „z Szastkiewiczów [?]”. „Wwtw”, „Wwo”, „Wwa” – skróty: województw, województwo, województwa. Łacina: „in diligentia” – dla pilności (z ostrożności); „commissum” – zlecenie; „salwować się” – ratować się; „incursye” – najazdy; „dyspozytorzy” – zarządcy; „zdezelowane” – zrujnowane.

Streszczenie

24IV 1770 Stefan Saktolski [?], w imieniu Franciszki Anny Czeczelowej, cześnikowej bracławskiej, starościny hajsyńskiej i kiślackiej, oświadczył, że wskutek rzezi hajdamackiej 1768 r. starościna musiała uciekać do Zasławia i do 1770 r. nie miała żadnych dochodów ze starostw; hajdamacy wypędzili lub wymordowali zarządców i Żydów, a przemarsze wojsk zrujnowały starostwa hajsyńskie i kiślackie (dochody spadły do 1/3), dlatego nie może ona wpłacić kwarty do Skarbu Koronnego.

Transkrypcja

k. 375 (skan 0377, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Czwartego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y przed-

4demną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winnickiego Comparens personaliter Urod. Jmć Pan

6Jan Gozdowicz Jmieniem y z wyraźnego zlecenia W. Jmć Pani Fran-

7ciszki Anny z Szastkiewiczow [?] Czeczelowey Cześnikowey Bracł.

8Dobr Starostwa Haysynskiego y Kisłackiego uprzywileiowaney

9Pani Pryncypałki Swoiey ostrzegaiąc Całości tęże manifestuie się

10oto: Jż gdy w Roku Tysiącznym, Siedmsetnym, Sześćdziesiątym,

11Osmym, wszczęte niesłychaney zawziętości Chłopskiey, Bunty rozsze-

12rzywszy się w głębszey Ukrainie do Miasta JKMci Haysyna y Kisła-

13ka zmierzyły y tam Obywatelow Starostw tychże w Żydowskiey wie-

14rze zostaiących iednych w Miescie zastawszy z Rezystem [?] wyrżne-

15li drugich po Wsiach y drogach uciekaiących wykłuli y wymor-

16dowali Jnni zas ocalaiąc Życie Swoie opusciwszy wszystkie

17sprzęty y Domostwa Swoie w bezpiecznieysze pouciekawszy Wwa

18nie spodziewaiąc się Domow Swoich zastać a bardziey obawiaiąc

19[reklamant:] się straty

k. 375v (skan 0378, strona lewa – góra)

1się utraty życia dla grasuiących około Starostwa Haysyn-

2skiego w teraźnieyszym czasie Haydamakow, do Starostwa

3Haysynskiego niepowrocili y powrocić niemogą y niechcą

4przez co Miasto z Żydow ogołocone, postanowionego Podat-

5ku Pogłownego Żydowskiego tak z przyczyny nieznaydu-

6iących się Żydow w Starostwie Haysynskim y Kisłackim

7iako tez w perzynę obroconego w Roku Tysiącznym, Siedm-

8setnym, Sześćdziesiątym Siodmym przez przypadkowy

9ogień Miasta Haysyna y Przedmieścia tegoż iako o tym

10manifest a w Grodzie tuteyszym Roku Tysiącznego Siedm-

11setnego Sześćdziesiątego Siodmego Dnia Szesnastego Sep-

12tembris wraz z Juramentem na pogorzelisko przez Miesz-

13czan Haysynskich wykonanym zaniesiony świadczy, wypła-

14cić niemoże aby tedy Wiel. Comparentis Pryncypałka ia-

15kowego z tych miar niepomiesła w Substancyi Swoiey

16ubliżenia y uszczerbku Jdem Comparens tak wyż wyrażoney

17Wiel. Pryncypałki Swoiey iako y Mieszczan Starostwa

18Haysynskiego Jmieniem powtornie w pilności Manifesto-

19wał. Jan Gozdowicz

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Jan GOZDOWICZ (por. akt 620 – plenipotent ks. Czetwertyńskiego) w imieniu Franciszki Anny CZECZELOWEJ, cześnikowej bracławskiej, starościny HAJSYŃSKIEJ i KIŚLACKIEJ, i mieszczan hajsyńskich manifestuje się „w pilności” (in diligentia), że pogłównego żydowskiego nie da się zapłacić: w 1768 r. bunty chłopskie (koliszczyzna) dotarły do Hajsyna i Kiślaka, Żydów w mieście wyrżnięto, uciekających po wsiach i drogach wymordowano, pozostali zbiegli do bezpieczniejszych województw i z obawy przed grasującymi hajdamakami nie wracają; ponadto w 1767 r. miasto Hajsyn z przedmieściem spłonęło w przypadkowym pożarze (manifest z przysięgą mieszczan w grodzie winnickim 16 IX 1767). Nazwisko rodowe starościny: tu „z Szastkiewiczów [?]”, w akcie 626 odczytano „z Budymuntów [?]” – oba odczyty niepewne, do weryfikacji. „z Rezystem [?]” – wyraz niejasny. Łacina: „in diligentia” – z ostrożności, dla zachowania prawa; „idem comparens” – tenże stawający; „jurament” – przysięga.

Streszczenie

24IV 1770 Jan Gozdowicz, w imieniu Franciszki Anny Czeczelowej, starościny hajsyńskiej i kiślackiej, oraz mieszczan hajsyńskich oświadczył, że pogłówne żydowskie nie może być zapłacone, bo w czasie buntu chłopskiego 1768 r. Żydów w Hajsynie i Kiślaku wymordowano, a ocaleli uciekli i z obawy przed hajdamakami nie wracają; ponadto Hajsyn spłonął w 1767 r.

Transkrypcja

k. 375v (skan 0378, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y Przedemną Tomaszem Józefem Czarkowskim Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winn. osobiście przyszedłszy Urod. Jmć Pan

6Jędrzey Jwanowski nomine et ex speciali Comissu JW. Jmć Pana Piot-

7ra na Złotym Potoku Dunaiowcach Pieczarze [?] y Józefowie [?] Potoc-

8kiego Woiewodzica Pozn. Sty. Snia. Klucza Berszadzkiego Dzie-

9dzica ostrzegaiąc całość Dobr JW. Pryncypała Swego, solen-

10ny do Akt ninieyszych zanosi manifest, na y Pko JW. Jmć Panu Anto-

11niemu Potockiemu Woiewodzie Wołyńskiemu a to z tych przy-

12czyn Jż ktore JW. Jmć Pan Woiewoda Wołynski tak przez Siebie

13iako y przez Jnne Osoby o nabycie Dobr Klucza Berszadzkiego

14z JW. Jmć Starostą Sniatynskim, Manifestanta Pryncypałem

15traktuiąc do spisania Kontraktu wieczystey przedaży przywiodł, a

16gdy JW. Manifestanta Pryncypał postrzegał, że z tych Dobr Jnwen-

17tarzow spisanych niema, że te Dobra w cudzey zostaią possessyi

18niemniey że Sam JW. Manifest. Pryncypał wspomnione Dobra

19umyślił oczyścić y w swoią obiąć Possessyą, a dopiero one zinwento-

20warszy [?] y w dobrey przywiodszy Sytuacyi mogłby w czasie zapewno

21zbyć kwotę nad wszystkie [?] przełożenie przez JW. Pryncypała perswa-

22zyą JW. Woiewodzie mniey dbaiący, nayprzod spisuiąc Kontrakt

23obowiązał się Summę Cztery Kroć Czterdzieści Tysięcy z Klucza

24Jezowskiego [?] JW. Pociejom Strażnikom Litewskim wypłacić

25Summy rożne w tym że Kontrakcie specyfikowane pozo-

26stałe [?] się, resztę zas Summy ex pretio przewazonych Dobr Klucza Berszadzkie-

27go wylikwidować się maiących do rąk JW. Manifest. Pryncypała

28[reklamant:] wyliczyć

k. 376 (skan 0378, strona prawa – góra)

1wyliczyć deklarował, a gdy JW. Jmć P. Starosta Sniatynski Manifes-

2tantis Pryncypał, zupełną powziął wiadomość y doskonałą ma

3Jnformacyą że JW. Jmć P. Woiewoda Wołynski, zpisuiąc Kontrakt re-

4signationis Summę Dwakroc Czterdzieści y Pięć Tysięcy Szla-

5chetnego Cymana [?] Kupca Warszawskiego iuż przez [Jnnych]

6JW. Manifestantis Pryncypała do zapłacenia obmyślonego [?] w

7Kontrakt resignationis przyiął, innych zas kupcow pretensye

8Swoie do JW. Jmć P. Sty. Sniat. maiących, Skryptami

9rożnemi kontentował, żadnych autentycznych porobywał [?]

10się [?], resztuiącey Summy ex pretio Dobr Klucza Berszadzkiego

11wynikaiącey do rąk JW. Manifestantis Pryncypała nie

12wypłaciwszy, ⊞ Jntromissyi będące do Akt Grodu Winn. zapisać

13starał się, a tak nie niedawszy za wspomnione Dobra tytuł Dzie-

14dzictwa uzurpować zaczoł, ktore srodki można sobie szkodzące

15JW. Jmć Sta. Sniatyn. Manifestantis Pryncypał zważaiąc,

16y że tak JWW. Pociejowie Strażnikowie Litewscy, iako y Jnni

17w Kontrakcie specyfikowani satysfakcyą od JW. Jmć Woiewody

18Wołynskiego deklarowaną nie kontentuią się, a owszem nieważ-

19ność przez Siebie uczynionych in Personam JW. Jmć Pana Woiewodzi-

20ca [?] Wołynskiego Cessyi, oskarżenia, y deligacye [?] Swoie do Akt Koron-

21nych zanosili, zważaiąc w ostatku że JW. Woiewoda Wołynski,

22maiący Swoie inwadyowaną [?] Substancyą, do zniesienia tak znacz-

23nych Summ niemogłby bydź sposobny, a przez to Klucz Ber-

24szadzki nie zapłacony, y kredytorow JW. Jmć P. Woiewody

25Wołynskiego ponosiłby impetycye, a zas JW. Manifestantis Pryncypał

26nie tracąc stąd krzywdę, zapobiegaiąc tedy całości Dobr JW. Pryn-

27cypała, y ostrzegaiąc bespieczeństwo, o nieważność tak Kontraktu re-

28signationis podstępnie spisanego, iako y Donacyi bez Satysfakcyi

29nastąpioney tudzież Kwitu acsi z wypłaconego Pretium [?], wo-

30ku [?] y Jntromissyi bezprawnie w Klucz Berszadzki wziętey, a

31przez nieiakiego Baranowskiego ani Woźnego fałszywie

32zeznaney, Jmieniem JW. Jmć P. Sty. Sniatyn. Pryncypała swego

33iterum atque iterum manifestuie się, zostawuiąc salwę JW. Jmć Pa-

34nu Pryncypałowi Swemu, tego Manifestu poprawienie, przydanie

35lub umnieyszenie w mocy zupełney. Jędrzey Jwanowski

Objaśnienia i tłumaczenia

W tym akcie (25 IV 1770) namiestnik burgrabstwa – Tomasz Józef CZARKOWSKI (w następnym akcie z tego samego dnia znów Wojciech Jagiełłowicz). Jędrzej IWANOWSKI, plenipotent Piotra POTOCKIEGO „na Złotym Potoku, Dunajowcach, Pieczarze [?] i Józefowie [?]”, wojewodzica poznańskiego, starosty śniatyńskiego, dziedzica klucza BERSZADZKIEGO (por. akt 554), protestuje przeciw Antoniemu POTOCKIEMU, wojewodzie wołyńskiemu (w tekście raz „wojewodzicowi” [?]). Wojewoda, sam i przez pośredników, nakłonił starostę do kontraktu wieczystej sprzedaży klucza berszadzkiego, choć dobra nie miały inwentarzy i były w cudzym posiadaniu (starosta chciał je najpierw oczyścić i zinwentaryzować, by sprzedać korzystniej). W kontrakcie wojewoda zobowiązał się zapłacić 440 000 zł z klucza Jezowskiego [?] Pociejom, strażnikom litewskim, oraz inne sumy wierzycielom, a resztę ceny – staroście; tymczasem w kontrakcie rezygnacyjnym przyjął tylko 245 000 zł długu u kupca warszawskiego Cymana [?], innych kupców zbył skryptami, reszty ceny nie zapłacił, a mimo to wpisał do grodu winnickiego intromisję i zaczął uzurpować tytuł dziedzica. Pociejowie i inni wierzyciele nie przyjęli obiecanej satysfakcji i protestowali w aktach koronnych; majątek wojewody jest obciążony (inwadowany), więc nie zdoła on spłacić tak wielkich sum, a wierzyciele będą nachodzić klucz berszadzki. Dlatego komparent protestuje o nieważność kontraktu rezygnacji, donacji bez zapłaty, kwitu „jakby z wypłaconej ceny” i intromisji, której wbrew praktyce prawnej dokonał niejaki BARANOWSKI – bez woźnego i bez szlachty, a zeznanej fałszywie (wstawka na marginesie). Łacina: „nomine et ex speciali commissu” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „contractus resignationis” – kontrakt rezygnacji (zbycia); „ex pretio” – z ceny; „in personam” – na osobę; „intromittować ultra juris praxim” – wwiązać wbrew praktyce prawa; „acsi” – jak gdyby; „iterum atque iterum” – raz po raz; „salwa” – zastrzeżenie (prawa do poprawienia, dodania lub ujęcia manifestu).

Streszczenie

25IV 1770 Jędrzej Iwanowski, w imieniu Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego, dziedzica klucza berszadzkiego, zaprotestował przeciw Antoniemu Potockiemu, wojewodzie wołyńskiemu, który nakłonił starostę do sprzedaży klucza berszadzkiego, zobowiązał się spłacić długi (m.in. 440 000 zł Pociejom, strażnikom litewskim), ale ich nie spłacił, reszty ceny nie wypłacił, a mimo to przez niejakiego Baranowskiego – bez woźnego i szlachty – dokonał intromisji i zapisał ją w grodzie winnickim. Komparent żąda uznania nieważności kontraktu, donacji, kwitu i intromisji.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 376 (skan 0378, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens personaliter Michał Miast-

6kowski Miecznik [...]ski [?] Dobr Wsi Kosaryniec [?]

7Jure Possessor postrzegaiąc że w ninieyszey porze Krytycz-

8[reklamant:] nych

k. 376v (skan 0379, strona lewa – góra)

1znych w Kraiu awantur wynikłych y racie [?] ad [...] zas wynika-

2iących strzegących się o całość Substancyi Swoiey iak przeciwko Ad-

3versantia [?] adire mogł, tak zaraz quam solennissime Pko WJmć

4Panom Andrzejowi Żułtowskiemu [?] Łowcz. Kruszw. [?] Janowi Popie-

5lowi Stoln. Płockiemu [?] w władze Kommissyi JW. Potockiego Kray-

6czego Kor. piastuiącym skarży y manifestuie się oto Jż

7Wiel. Obżał. nad obowiązek Kontraktu Poddaństwo Wiel.

8Komparentowi we Wsi Kosaryńcach [?] do Jntraty podane

9idne [?] pod potrzebę Ekonomiczną z Obmieszkaniem y z gruntu z

10zatraceniem Wiosny y Jesieni Zasiewow na Swe potrzeby wła-

11dze Kommissyi y Rządu obracali, Jnnym zas Czasem Dni powinne

12Jnwentarzem weryfikowane podane że Poddaństwo odrabiać

13niechciało sporządzili, Jntratę Karczemną od ustanowionych

14Skarb. Arędarzow W. Komparentowi należytą na Skarb Obroc-

15czy [?] odbieraią a mnieyszą ktorą zniewolony teraz refugiendo ad

16asillum justitiae o zaległość z przyczyn wyrażonych w Kwarcie [?]

17powinnych dosc sobie Jntrat na Gromadzie y Arędarzach iako

18nay uroczyściey Manifestatur a ostrzegaiąc całość Wiel. [?] inno-

19tescat [?] Skarbowi na Długi z Arędy Karczemney Kosaryniec-

20kiey [?] quantitas wziętey Podatki że od roboczych Petra Popow-

21go [?] Brata y Jwana Stryżaka [?] nie więcey w dwoch pułbeczkach

22iako tylko wiader Sześćdziesiąt ktore po Złł. [...] w miescie JKMci

23Winnicy Markietanom Woyska Rossyiskiego y to zamia-

24nę Rubłow nowych kurs według Groszy po Złł. Sześć y

25groszy Dwadzieścia w wydaniu zas po złotych pułszosta a nay-

26więcey Sześciu idąc przedać zniewolony że zas to ninieyszym

27stanie [?] Obowiązkiem tylko że cit zwyz wyrażony Arenda-

28rza pod ekskurs [?] Zagranicznego Woyska napuściwszy ukwocie po

29Rubłow przedać pozwolili, y w tey że cenie przez siebie dobrowolny

30W. Komparentowi oddali oświadczaiąc Actis id totum con-

31notari prosząc. M. Miastkowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Michał MIASTKOWSKI (por. liczne wcześniejsze akty dot. Miastkowskich – Żabokrzycz, Wojciechówka), miecznik [tytuł nieodczytany], posesor wsi KOSARYŃCE [?] (w dobrach krajczego koronnego Józefa POTOCKIEGO – por. akty 585–586), skarży komisarzy krajczego: Andrzeja ŻUŁTOWSKIEGO [?], łowczego kruszwickiego [?], i Jana POPIELA, stolnika płockiego [?]: wbrew kontraktowi używali poddanych oddanych mu z intratą do robót „ekonomicznych” na potrzeby komisji (z utratą siewów wiosennych i jesiennych), odbierali dochód karczemny od arendarzy, a przyznali mu mniejszy; arendarz – pod osłoną (ekskursu) wojsk obcych (rosyjskich) – sprzedawał gorzałkę w Winnicy markietanom wojska rosyjskiego za ruble po kursie 6 zł 20 gr, a rozliczał po 5½–6 zł. Tekst trudny, miejscami gęsty i niejasny – odczyt częściowo niepewny. Łacina: „quam solennissime” – jak najuroczyściej; „refugiendo ad asylum iustitiae” – uciekając się do schronienia sprawiedliwości; „manifestatur” – protestuje; „innotescat” – niech będzie wiadome; „quantitas” – ilość; „actis id totum connotari” – by to wszystko zapisano do akt. „Markietani” – przekupnie przy wojsku; „pułszosta” – pięć i pół.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

25IV 1770 Michał Miastkowski, posesor wsi Kosaryńce [?], zaprotestował przeciw Andrzejowi Żułtowskiemu [?] i Janowi Popielowi, komisarzom krajczego koronnego Potockiego, że wbrew kontraktowi zabierali jego poddanych do robót na potrzeby komisji (z utratą zasiewów), odbierali należny mu dochód karczemny, a arendarz, za ich zgodą i pod osłoną wojsk rosyjskich, sprzedawał gorzałkę markietanom w Winnicy za ruble, rozliczając się z nim po zaniżonym kursie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 376v (skan 0379, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winn. Stanowszy oczewisto Woźny Jene-

6rał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Sebestyan Dzikowski w

7moc [wierney] prawdziwey y skuteczney Rell. swoiey iawnie ust-

8nie y dobrowolnie zeznał Jż on Roku Tysiącznego Siedmsetnego

9Siedmdziesiątego Die Vigesima Quarta Aprilis na affekta-

10cyą y prawną rekwizycyą WW. Jchmć Panow Marcina Chor. Win-

11nickiego, y Franciszka Podstolego Bracł. Podstarościch [?] Grodz.

12Winn. Grocholskich Braci między sobą Rodzonych Dobr

13Michałowki suo iure titulo Possessorow maiąc przy so-

14bie Stronę Szlachty Urod. Szymona Jabłońskiego y Kazimierza

15Samulowskiego [?] maioris evidentiorisque Testimonii gratia sibi

16adhibitorum zieżdżał do Lasu Dębowego do Dobr Michałowki nale-

17żącego gdzie będąc w tym że Lesie [...] [...] z Dębow Dwu-

18[...] [?]

k. 377 (skan 0379, strona prawa – góra)

1dziesta sciętych zabranych do Wsi Kruszlinic [?] Wielkich przez

2Poddanych tey że Wsi zawiezionych [?] cowidziawszy y obeyrzaw-

3szy Szlachtę sobie przytomną oświadczywszy się ztamtąd powro-

4cił y przedemną Urzędem prawdziwey Wizyi uczynił y zeznał

5Relacyą de quo Praesens eiusdem Mutt. Rell. Mutt. qui Supra

6Crucem posuit +

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny Sebastian DZIKOWSKI (niepiśmienny) zeznał, że 24 IV 1770 na żądanie braci rodzonych Marcina GROCHOLSKIEGO, chorążego winnickiego, i Franciszka GROCHOLSKIEGO, podstolego bracławskiego (por. akty 589–590), posesorów dóbr MICHAŁÓWKA, z szlachtą Szymonem JABŁOŃSKIM i Kazimierzem SAMULOWSKIM [?] obejrzał las dębowy należący do Michałówki, gdzie stwierdził ścięte dęby (ok. dwustu [?] – liczba częściowo nieczytelna), zabrane i wywiezione przez poddanych wsi KRUSZLINICE [?] WIELKIE. Dół k. 376v wyblakły – odczyt częściowy. „Podstarościch [?] Grodz. Winn.” – odczyt niepewny (może tytuł Grocholskich jako podstarościch grodzkich winnickich). Łacina: „die vigesima quarta Aprilis” – dnia 24 kwietnia; „suo iure titulo” – z własnego tytułu prawnego; „maioris evidentiorisque testimonii gratia sibi adhibitorum” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „de quo praesens eiusdem … relatio” – o czym niniejsza tegoż relacja; „qui supra crucem posuit” – który wyżej wymieniony krzyż położył.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26IV 1770 woźny Sebastian Dzikowski zeznał, że 24 IV, na żądanie braci Marcina, chorążego winnickiego, i Franciszka, podstolego bracławskiego, Grocholskich, posesorów Michałówki, w asyście dwóch szlachciców obejrzał las dębowy michałowski i stwierdził wycięcie wielu dębów, wywiezionych przez poddanych wsi Kruszlinice [?] Wielkie.

Transkrypcja

k. 377 (skan 0379, strona prawa)

1[reszta strony pusta – przekreślona wielkim zawijasem w kształcie litery „L”]

Objaśnienia i tłumaczenia

Wpis niewprowadzony: pisarz zapisał tylko tytuł marginalny (bez numeru marginalnego i bez treści), a resztę k. 377 pozostawił pustą i wykreślił zawijasem. Zapowiadana protestacja Zachariasza [?] JAROSZYŃSKIEGO, podstolego winnickiego (por. akt 617), i innych przeciw BOCHDASZEWSKIM (por. akty 604, 612 – napad na Wasylówkę) z obdukcją (oględzinami ran). Łacina: „cum obductione” – z obdukcją.

Streszczenie

Pusty wpis: tylko tytuł protestacji podstolego winnickiego Jaroszyńskiego i innych przeciw Bochdaszewskim, z obdukcją; treści nie wpisano, resztę strony wykreślono.

Transkrypcja

k. 377v (skan 0380, strona lewa – góra)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprila Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winn. Stanowszy Oczywiscie Woźny

6Jenerał Wwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Woyciech Witkow-

7ski authenticates juratus Oficio praesenti notus in vim

8suae verae ac fidelis Rellationis palam publice libereque ac pari-

9pressum [?] zeznał Jż On ad Affektationem juridicamque re-

10quisitionem W. Jmć Pana Zacharyasza Jaroszyńskiego Podst.

11Winnickiego Dobr Tywrowa Dziedzica maiąc przy sobie Stro-

12nę Szlachty Ludzi Wiary godnych Urod. Macieia Zator-

13skiego y Jana Duracza [?] maioris ac evidentioris testimonii

14gratia sobie do tegoż Aktu przydanych był w Dobrach

15Wsi Wasyłowce we dworze WW. Jchmć Panow Bogdaszewskich

16Braci gdzie będąc Urod. Józefa Rochozińskiego [?], Sutkiewi-

17cza [?], Atamana y Kozakow Wasyłowieckich u WW. Bogda-

18szewskich iako Panow y Dziedzicow Aresztował y prawnie

19przyporęczył a to w Kwocie Tysiąca Czerwonych, ktory to Arest

20przez WW. Bogdaszewskich benevole przyięty iest O czym ninie-

21szy Woźny Urzędem Przedemną istotną y rzetelną uczynił

22y zeznał Relacyą Ministerialis qui Supra ignarus scribendi

23Crucem Sanctam posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny Wojciech WITKOWSKI (niepiśmienny), na żądanie Zachariasza JAROSZYŃSKIEGO, podstolego winnickiego, dziedzica TYWROWA, z szlachtą Maciejem ZATORSKIM i Janem DURACZEM [?], we dworze braci BOCHDASZEWSKICH (w rkp. „Bogdaszewskich”) we wsi WASYLÓWKA (klucz tywrowski – por. akty 604, 612: napad na Wasylówkę 31 I 1770) aresztował i „przyporęczył” Bochdaszewskim, jako panom i dziedzicom, Józefa ROCHOZIŃSKIEGO [?], [?] SUTKIEWICZA [?], atamana i kozaków wasylowieckich – pod zakładem 1000 czerwonych złotych; Bochdaszewscy przyjęli areszt dobrowolnie. Data relacji i aresztu – zapewne ten sam dzień (Roku i dnia w akcie wyrażonych nie podano osobno). Por. pusty wpis 631 (Jaroszyński c/a Bochdaszewscy z obdukcją). Łacina: „authenticus iuratus officio praesenti notus” – autentyczny, przysięgły, znany niniejszemu urzędowi; „in vim suae verae ac fidelis relationis palam publice libereque” – na mocy swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie; „ad affectationem iuridicamque requisitionem” – na żądanie i prawną rekwizycję; „benevole” – dobrowolnie; „ministerialis qui supra ignarus scribendi crucem sanctam posuit” – wyżej wymieniony woźny, nie umiejąc pisać, położył święty krzyż.

Streszczenie

26IV 1770 woźny Wojciech Witkowski zeznał, że na żądanie Zachariasza Jaroszyńskiego, podstolego winnickiego, dziedzica Tywrowa, aresztował we dworze braci Bochdaszewskich w Wasylówce Józefa Rochozińskiego [?], atamana i kozaków wasylowieckich, oddając ich pod odpowiedzialność Bochdaszewskich pod zakładem 1000 czerwonych złotych; Bochdaszewscy areszt przyjęli.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 377v (skan 0380, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y

4przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Comparens Ster. [?] W. Jmć Pan Jan Bal

6Miedźwiecki [?] Stoln. Mielni. [?] iako nay uroczyściey Pko W. Jchmć

7Panom Bogdanowi Chor. Bracł. Romeykowi [?] Stoln. Winn.

8Ostrowskim Braciom między sobą rodzonym W. Rosiszewskie-

9mu [?] in Ante Łowcz. Brzeskiemu Kuiawskiemu ad [prae]sens

10Officiałowi Bracł. skarży, żali y Manifestuie się oto, Jż

11W. Ostrowski Chor. Bracł. zniewoliwszy [?] przyiaźnią [?] y dalszym

12Sercem żadnego nieprzyiacielstwa [?] [...] proszą na Expensa [?] ani

13uspokoienia do tego W. Pryncypała przywiodł że W. Comparent

14z Dobr Wiell. Kamienskich [?] Dobr [...] [...] zniosł swoią kowarą [?]

15[reklamant:] pracą

k. 378 (skan 0380, strona prawa)

1maią opłacać, y W. Obżałowanemu w Possessyą dobrowolną po-

2dał a W. Obżałowani do tych czas trzymaią poddaństwo Wy-

3tki [?] od nich biorą, ani Summy ani prowentow nie płacą do

4tego na Obligacye listowne y ustne Dokumenta na Summy za-

5stawę [?] zrostęga [?] przy sobie trzyma Comparenta y Sukcessorow Jego

6pokrzywdzaią. W. zas Konstanty [?] Ostrowski Stoln. Winn. wziowszy ab

7Anno Millesimo Septingentesimo Quinquagesimo Secundo [?] Dellende [?]

8Dwa Tysiące Piąćset Złł. Poll. quotannis wypłacał Prowizyą od

9nas co roczne na wielokrotne prozby z Oświadczeniem te prowizya

10spraw [?] in Summa Capitali y prowent podobny co roczny według

11deklaracyi wypłacić ubliżył która od lat trzech pendet w Kancelaryi [?]

12insoluta y jeszcze zawiedziona przynależy. W. zas Rosiszewski

13Oficiał Bracł. Skryptem ante Laterus [?] pierwszym ieszcze ante

14uchonubium [?] Małżonki Swoiey JW. Krasickiey w Horbalowie [?]

15u W. Compta [?] ojca Andrzeja Bala Miedźwieckiego zaciągnowszy

16Summę a in post wypłaciwszy partitim w Roku zas Tysiącznym

17Siedmsetnym Pięćdziesiątym Dziewiątym Dnia Dwunastego Au-

18gusti wstępuiący usebie [?] Kontentowawszy Skryptem w Roku Ty-

19siącznym, Siedmsetnym, Sześćdziesiątym, Drugim, Miesiąca Maja

20Osmnastego Dnia w Grodzie ninieyszym oblatowanym, por[...]

21pioney Cessyi na Osobę W. Komparenta w Roku Tysiącznym Siedm-

22setnym, Sześćdziesiątym, Miesiąca Listopada Osmnastego Dnia w

23Grodzie Żytomirskim w Roku Tysiącznym Siedmsetnym Sześćdzie-

24siątym Trzecim Dnia Siedmnastego Januarii przez Sąd y Urząd

25dla W. Komparenta przysądzony do tych czas niezapłacił prowizyi

26co roczney ab Actis Scripti et Decreti, tak W. Komparentowi iako Ro-

27dzicom onegoż co Rocznie wypłacać omieszkał, y do tych czas super Ro-

28zis [?] inscriptis et cautis virtute Evictionis przynależy et pendet zaczym niniey-

29szy Comparens providendo indemnitati substantiae suae ac Successorum Su-

30orum że W. wspomnieni lubo stante hostico ale żadney przeszkody do od-

31bioru intrat niemaią Dobra spokoynie dzierżą pożytki nienaruszenie

32odbieraią y używaią zami [?] zaś wdzięczności zostaiące aby przez nieoddawe lub

33omieszki bytności Komparenta w Roczny nieoczytali iakowe przez niewzno-

34szenie upadłe y że W. Komparent iedynie tylko pomfaiąc [?] istotney spra-

35wiedliwości y osobom godnym wypłacenia corocznego prowizyi dla siebie

36należytey omieszkał protestuie się a zas tak istocie w ktorych do brachu [?] zu-

37pełnie niesczęściu y szkodzie niepodlegle iterato o niezapłacenie y niewypła-

38cenie Manifestuie. Jan Bal Miedźwiecki mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Akt gęsty i trudny (pismo pospieszne, wiele skrótów) – odczyt częściowy; sens ogólny: Jan BAL MIEDŹWIECKI [?] (w tytule marginalnym „W. Miedzwieckiego J. B.”) skarży się na braci rodzonych OSTROWSKICH – Bogdana, chorążego bracławskiego, i Romejka [?] (dalej też „Konstanty [?] Ostrowski”), stolnika winnickiego – oraz ROSISZEWSKIEGO [?], niegdyś łowczego brzeskokujawskiego, obecnie oficjała bracławskiego: Ostrowscy przejęli od niego (dobrowolnie podane) dobra/poddanych, nie płacąc ani sumy, ani prowizji (stolnik winnicki od 1752 [?] nie płaci rocznej prowizji od kapitału – 2500 zł); Rosiszewski zaciągnął niegdyś sumę u Andrzeja BALA MIEDŹWIECKIEGO, ojca komparenta (przed ślubem z „JW. Krasicką”), spłacał ją częściowo, w 1759 r. dał skrypt, zapisany w grodzie winnickim 18 V 1762; cesja na komparenta z 18 XI 1760 [?] i dekret grodu żytomierskiego z 17 I 1763 przysądziły mu prowizję, której Rosiszewski do dziś nie płaci, choć dobra pozwanych – mimo zamieszek („stante hostico”) – przynoszą dochody. Komparent protestuje o niewypłacanie prowizji. Wiele wyrazów niepewnych (zwłaszcza imiona, tytuły i miejscowość „w Horbalowie [?]”). Łacina: „ad praesens” – obecnie; „in ante” – poprzednio; „quotannis” – corocznie; „in summa capitali” – w sumie kapitalnej; „pendet insoluta” – pozostaje niespłacona; „partitim” – częściami; „ab actis scripti et decreti” – od akt skryptu i dekretu; „super inscriptis et cautis virtute evictionis” – na zapisach i zabezpieczeniach mocą ewikcji; „providendo indemnitati substantiae suae ac successorum suorum” – dbając o nienaruszalność majątku swego i swoich następców; „stante hostico” – w czasie działań nieprzyjacielskich; „iterato” – ponownie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26IV 1770 Jan Bal Miedźwiecki [?] zaprotestował przeciw braciom Ostrowskim (chorążemu bracławskiemu i stolnikowi winnickiemu) oraz Rosiszewskiemu [?], oficjałowi bracławskiemu, że od lat nie płacą mu należnych sum i prowizji od zapisów zaciągniętych u niego i jego ojca Andrzeja (skrypty z 1759/1762, cesja i dekret grodu żytomierskiego z 1763), choć spokojnie korzystają z dochodów swoich dóbr. Odczyt częściowy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 378 (skan 0380, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego Comparens Personaliter Urod. Stanisław Wit-

6kowski Swym y Urodz. Franciszka Witkowskiego Brata Swego Jmie-

7niem, niewinność Swoią z niesprawiedliwych obiekcyi przez Dwudziestego

8Dnia Dwudziestego Piątego Aprilis Roku ninieyszego, zaniesiono

9Ewinduiący [?] w pilności Manifestuie się oto Jż lubo oczewiście patet że ktoś w

10Protokule Burgrabskim na Jngrossacyach y w Kopiach od Urod. Prusinow-

11skich [?] y przeciwko onym od Urod. Manifestuiącego się, uczynionych te Sło-

12wa Urodzeni wymazał y przydał nadmiar Urod. Witkowskich iako tego

13co przeciwko Prawu y Sprawiedliwości [...] Ludzie dobrey Sławy niewinni [?]

14nienotowani Prawo [...] [...] [...] obwiniać [?] [...]

15[...] [?]

k. 378v (skan 0381, strona lewa – góra)

1w Protokule wyżey nadmienionym Słowa ktore w sobie naydzikutnieysze [?]

2Materyą honoru Ludzkiego maxime zamyka, ani w Kopiach na Jngrossa-

3cyach pro et contra uczynionych nieuzywał [?], ale to nayprędzey mo-

4że bydź że zawziętość czyia na poruszenie wszystkich do gniewu Pko Urod.

5Komparentom tey niewinney potwarzy niedawno Urod. Witkowskich na-

6ce [?] wystawił, bo iuż w tranzakcyach pro et contra uczynionych, recenter

7autentycznie Urod. zaleiącym się wydanych, ktore czasu Prawa Produkowa-

8ne będą ten znaydujący się tytuł Urod. Pruchnicy niejest wyglosowany

9y przez tak długi czas to iest niestało dopiero teraz kiedy iuż y zawziętosć

10dla długiego przeciągu Czasu bo iuż blisko przeszło pułRoku iak Urod. Zale-

11cy [?] się z Urod. Pruchnickiemi pomiechali się, w ktorym nikomu ani żad-

12nych do tego niczynili krokow, y gniew z obowiązkow Chrzescianskich

13iest zupełnie darowany, więc iawnie pokazuie się że ktoś na Oczernienie

14dobrey Sławy Urod. Komparentow ten podstęp uczynił, tak Urod. Witkow-

15scy ieżeli podstępcy Bog ktory zawsze niewinnosci Bronie sprawiedliwości

16niewytknie Palcem, Juramentem iako y teraz gotowi od tey niewinnie zada-

17ney obiekcyi a bardziey podstępnie przez kogoś włożoney potwarzy przed

18wszelkiem Sądem, odwieść się oświadczaią y w pilności Manifestuie się. Sta-

19nisław Witkowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Stanisław WITKOWSKI, w imieniu własnym i brata Franciszka, manifestuje się „w pilności”, broniąc się przed zarzutem z 25 IV 1770: ktoś w protokole burgrabskim (w ingrosacjach i kopiach aktów wzajemnych między nimi a szlachtą PRUSINOWSKIMI [?] / PRUCHNICKIMI [?] – nazwisko odczytane niepewnie, w różnych miejscach różnie) wymazał i dopisał słowa uwłaczające czci Witkowskich; komparent twierdzi, że on sam takich słów nigdy nie użył – w wydanych niedawno autentycznych kopiach transakcji tego tytułu nie ma; od pół roku Witkowscy z Pruchnickimi się pogodzili i gniew z obowiązku chrześcijańskiego darowali, więc ktoś dopuścił się podstępu dla oczernienia ich dobrej sławy; Witkowscy gotowi oczyścić się przysięgą przed każdym sądem. Dół k. 378 wyblakły – odczyt częściowy. Łacina: „patet” – jest jasne; „pro et contra” – za i przeciw (wzajemne); „recenter” – niedawno; „maxime” – najbardziej; „ingrossacja” – wpis do księgi; „juramentem” – przysięgą.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

26IV 1770 Stanisław Witkowski, w imieniu swoim i brata Franciszka, zaprotestował „w pilności”, że ktoś w protokole burgrabskim i w kopiach aktów wzajemnych z Pruchnickimi [?] wymazał i dopisał słowa uwłaczające ich czci; zapewnił, że Witkowscy już od pół roku pogodzili się z Pruchnickimi, a obelżywego tytułu nie użyli, i zadeklarował gotowość oczyszczenia się przysięgą.

Transkrypcja

k. 378v (skan 0381, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Szostego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnicke-

4mi y przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winnickiego Comparens personaliter W. Jmć Pan Tomasz

6Józef Czarkowski Horodniczy Bracł. in diligentia Sui manifestuie

7się oto Jż W. Comparens ad mentem Prawa wysiedziawszy spokoy-

8nie przez niedziel Cztery Possessyą w Dobrach Wsi Jankowie [?] Prawu Swe-

9mu podległych de continuata pacifica et ulteriori continuanda

10eorundem Bonorum Possessione iterato manifestatur. Tomasz

11Józef Czarkowski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – Tomasz Józef CZARKOWSKI, horodniczy bracławski, zarazem (okresowo) namiestnik burgrabstwa winnickiego (por. akt 628); tu stawa jako strona przed namiestnikiem pro tunc Wojciechem JAGIEŁŁOWICZEM. Manifest „in diligentia” (z ostrożności): wysiedział zgodnie z prawem spokojnie cztery niedziele (tygodnie) w posiadaniu wsi JANKÓW [?] (w rkp. „w Dobrach Wsi Jankowie”; w tytule „Bonor. Jankow…”), podległej jego prawu – co ma znaczenie dla zasiedzenia/ochrony posesji. Łacina: „in diligentia sui” – dla swej pilności (ostrożności); „ad mentem prawa” – według myśli prawa; „de expleto possessionis” – o dopełnieniu (czasu) posesji; „de continuata pacifica et ulteriori continuanda eorundem bonorum possessione iterato manifestatur” – ponownie manifestuje się o kontynuowanym spokojnym i dalej kontynuowanym posiadaniu tychże dóbr.

Streszczenie

26IV 1770 Tomasz Józef Czarkowski, horodniczy bracławski, oświadczył dla ostrożności, że zgodnie z prawem przez cztery tygodnie spokojnie posiadał wieś Janków [?] i nadal pozostaje w jej posiadaniu.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 378v (skan 0381, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Aprilis, Dwudziestego, Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodz. Winn. y Przedem-

4ną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego Comparens personaliter W. Jmć Pani Zofia z

6Harasimowiczow Miastkowska Miecz. Urzędowa [?] niegdy Urod. Łu-

7kasza y Maryanny Jaszczułtow [?] Harasimowiczow Corka, a Wiel.

8Jana Mierzwinskiego [?] Cześn. Czerw. [?] Pasierbica, ostrzegaiąc całość

9Substancyi Swey y spadkowey, tudzież przez partycypuiących

10w tey [?] ex mente Prawa w Assystencyi przynależytey W. Pana Mi-

11chała Miastkowskiego Miecz. Urzęd. [?] Męża Swego iako naynie-

12czyściey [?] Pko Urod. Jmć PP. Bartłomieiowi y Woyciechowi Łotuszyń-

13skim [?] Braci między sobą Rodzonym niegdy w pierwszym Małżeń-

14stwie z Urod. Łotuszyńskich [?] spłodzonemi a respektive wespoł konsuk-

15cessorom [?] wszelkiey mobilis et immobilis Substantiae, ex quovis

16lumbo et capite pochodzącey, skarży, żali y manifestuie się oto. Jż

17gdy stante minorenitate Comparentis W. Mierzwinski [?] z tey [?] Do-

18bro y Substancyą wszelką poiął W. Matkę Comparentis iedyney

19Corki spłodzicielkę [?]. A ta Substancya [...] [...] [...]szatym [?] z tymże

20przyspośobioną [?] y obiowszy Zonie w [...] [...] [...] [...] uznaniu [?] przy-

21należytości wziemianskiey [?] Substancyi [...] [...] [...] [...]

22[...] [...] [...] [...] [...] W. Michała [...]

23[...]skiego [?] Wiela z [...] [...] [...] [...] z ślubnie zapisał Koz[...] [?]

k. 379 (skan 0381, strona prawa)

1powydzielał iuż y oddziele Synow Matczyki Swey, a Swych Pa-

2sierbow Urod. Bartłomieia y Woyciecha Łotuszyńskich [?] nieroztą-

3czonie wraz z Matczyką z radą [?] pokrewnych Przyiaciół wszystkie

4ruchomości sprzęt, Chudobę y maiątek, a raczey Wiel. Cały iakowy

5substancyi niegdy Urod. Harasimowicza a Oyca Komparent-

6ki zgromadzone przyznali y iakonaturalny Sukcessorce ab in-

7testato powinnej w obiaśnienie [?] oznaczyli. Rodzoni zas Łotuszyńscy

8partycypuiąc tak znacznie affektu y nie ustannego swiadczenia

9tak przez niegdy W. Matkę iako Urod. Matczyka Jey samey Kompa-

10rentkę a mianowicie Urod. Bartłomiey Łotuszyński sprowadziwszy

11y ściągnowszy Wiel. Komparentki Matkę w pomieszkanie swo-

12ie z Chudobą z Pracą y z biorem wszelkim a do tego podczas Kry-

13tycznego niepokoiu przy oddaleniu się z Buntowanego Kraiu

14W. Mierzwinskiego [?] przez ktorego zapis oddział y wydział przy

15spisaniu Jntercyzy W. Komparentka pozyskała przyiął bowiem Do-

16wiadomości [?] ondlatych [?] osiemdziesiąt wieku Lat y schyłku życia wspom-

17nianey W. Matki niedawszy znać przynaymniey dla ostatnie-

18go Błogosławieństwa po Bogu iako Corce przynależytego pokrzyw-

19dził, sprzęt, Chudobę bez naymnieyszey przyczyny y prawa spo-

20kował y trzymał. Mobilia Białogłowskie podług Prawa Corce przy-

21należyte choćby mniey zważaiąc Jntercyzy Opis. to iest Jupelki [?]

22sami podszyty Kamlotowy, Spodnic Kamlotowych Dwie, iedne w

23Fiolecie, drugą w czarnym Kolorze, Salop Szwabski, Kaftani-

24kow ieden Kamlotowy ze Srebrnemi guzikami drugi takowyż

25Białym futrem podszyty, Koszul Szwabskich do dobrych przy-

26lnianych [?] Sześć Płotna Konopnego Pułsztok [?] motki lniane, wsze-

27lkie srebra złamanego Rożańce Koralami przedziwany, y Jnne

28ruchomości ktorych czas Prawa okazać może, z Pościeli pierzyna [?]

29Puszyne, poduszek Sześć, Kołdrę, Posciel [?], prześcieradła; z Chudoby

30krow Siedm, Koni roznego wzrostu y maści Osmioro, y Jnne ktorych w

31wiadomości bydź niemoże Komparentki podgarnoł, zabrał, ataił y

32trzyma; A do tego po W. Mierzwinskim [?] Kusie [?] Zielono, Sukna Gdań-

33skiego [?] y Granatowego na Mundurow Dwa Kapelusz Officierski,

34Koszul Szwabskich Dwanascie, Spodnie iedne aksamitne, drugie

35kamlotowe dubeltowe, Chustek Chinskich trzy, Dywan, y pościel za-

36brał y pożytkuie. Owszem rozrządziwszy się włosnością sobie nieprzy-

37należytą Pasiekę wyciął, Miodu Pułbeczkow blisko Dziesięć [?] przedał

38na swoy pożytek obrocił nic a nic W. Komparentce nie dał, ow-

39szem ataił gonią zas na ostatnie pokrzywdzenie, papiery y Doku-

40menta Starożytne Substancyą wszelką Antecessorow obiaśniaią-

41cą śmiercią W. wspomnioney Matki pozostałe, Jntercyzę Slubną

42W. Komparentce służącą tudzież Kartę na kwotę Czerwonych

43Złotych Dziesięć zakonia [?] przez Siebie wziętey W. Komparentom

44służące wziął y do tych czas nie oddaie. Zaczym ninieysza Kom-

45parentka wraz z Małżonkiem Swym ponosząc takowe pokrzyw-

46dzenia czyli przez Urod. Bartłomieia Łotuszyńskiego czyli też przez

47obydwoch Braci ratione Omissorum Prawnie dopomnieć się oświad-

48czaiąc teraz przeciwko zwyż wspomnionym ratione Omissorum

49queritur et Manifestatur. Zofia Miastkowska iako assis-

50tent podpisuię się M. Miastkowski mp

51[pod tekstem, przy prawym brzegu:] mãa Vall [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Zofia z HARASIMOWICZÓW MIASTKOWSKA, córka Łukasza i Marianny z Jaszczułtów [?] HARASIMOWICZÓW, pasierbica Jana MIERZWIŃSKIEGO [?] (drugiego męża matki), z asystencją męża Michała MIASTKOWSKIEGO, miecznika [tytuł niepewny – por. akt 629], skarży braci rodzonych Bartłomieja i Wojciecha ŁOTUSZYŃSKICH [?] – synów matki komparentki z jej (pierwszego [?]) małżeństwa z Łotuszyńskim, czyli jej przyrodnich braci. Majątek po ojcu, Harasimowiczu, przyznano komparentce jako naturalnej sukcesorce; tymczasem Bartłomiej Łotuszyński, zabrawszy podczas „krytycznego niepokoju” (koliszczyzny) i ucieczki Mierzwińskiego z „buntowanego kraju” matkę (blisko 80-letnią) do siebie, nie dał komparentce znać nawet o jej ostatnim błogosławieństwie, zagarnął jej ruchomości: suknie (kamlotowe spódnice, salop i kaftany szwabskie, koszule), płótno, srebro, różańce koralowe, pościel, 7 krów, 8 koni, a po Mierzwińskim – kontusz [?], sukna na mundury, kapelusz oficerski, koszule, spodnie, chustki chińskie, dywan; wyciął pasiekę i sprzedał ok. 10 [?] półbeczek miodu; zabrał też dawne dokumenty majątkowe przodków, intercyzę ślubną komparentki i kartę na 10 czerwonych złotych. Dół k. 378v silnie zniszczony – odczyt częściowy. Łacina: „ex quovis lumbo et capite” – z jakiejkolwiek linii i tytułu; „mobilis et immobilis substantiae” – majątku ruchomego i nieruchomego; „stante minorennitate comparentis” – w czasie małoletności komparentki; „ab intestato” – z mocy ustawy (bez testamentu); „ratione omissorum” – z tytułu rzeczy pominiętych (niewydanych); „queritur et manifestatur” – skarży się i protestuje. „Kamlot” – tkanina wełniana; „salop” – rodzaj płaszcza; „jupka” – kaftanik.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

27IV 1770 Zofia z Harasimowiczów Miastkowska, z mężem Michałem, zaprotestowała przeciw przyrodnim braciom Bartłomiejowi i Wojciechowi Łotuszyńskim [?], że Bartłomiej, który podczas buntu 1768 r. zabrał do siebie ich wiekową matkę, po jej śmierci zatrzymał należne komparentce ruchomości (stroje, srebro, pościel, bydło, konie, rzeczy po ojczymie Mierzwińskim [?]), wyciął pasiekę i sprzedał miód, a także zabrał dokumenty rodowe, jej intercyzę ślubną i kartę dłużną na 10 czerwonych złotych.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 379v (skan 0382, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Comparens personaliter W.

6Jmć Pan Tomasz Ciszewski Towarzysz znaku Pancernego Jmie-

7niem y z wyraźney woli W. Jmć Pana Uryna Antoniego Pruszyń-

8skiego Łowcz. Trębow. Chor. Pancernego w Woysku Kor. postrzegaiąc Ca-

9łości Substancyi y Honoru W. Jmć Pa. Łowcz. Trębow. ne aliquid inpos-

10terum patiatur detrimentum, Pko Manifestowi w Roku Tysiącznym Siedm-

11setnym Sześćdziesiątym Dziewiątym Dnia Trzydziestego Novem-

12bris w Grodzie ninieyszym Jmieniem WW. Rzeźniowskich [?] Starostow

13Traktamirowskich [?] uszczypliwie Pko rzeczywistości zaniesione-

14mu, tak Pko W. Rzeźniowskiemu [?] Staroście Traktamir. ad praesens w

15niewoli zagraniczney zostaiącemu, a stąd nie wiadomemu czyn-

16ności y krokow W. Małżonki Swey propter principali zas Pko W. Rze-

17źniowskiey [?] Sty. Traktamir. iak nayuroczyściey skarży

18żali, manifestuie y remanifestuie się oto: Jż WW. Rzeźniowscy [?]

19Starostowie Traktamir. Małżonkowie będąc potrzebni Summy Dwudziestu

20Tysięcy Złłch Poll. na wykupno z Dobr y uspokoienie W. Hańskiey

21naprzod W. S. Paniewicz [?] Łowczyną Trębow. kontentowali sekret

22nie opozycyą wzgląd wspomnianey Summy pomimo wiel-

23ką wiadomość W. Łowcz. Trębow. o czym gdy W. Łowczyna Wiel.

24Łowczemu, iako Mężowi Swemu wspomniała, W. Łowczy żadnym

25sposobem pożyczyć niechciał, raz obawiaiąc się trudności w ode-

26braniu tey Summy, powtornie żeby ta uczynność niewdzięcznością

27nagrodzona niebyła. Lecz W. Starościna Traktamir. usilnemi swe-

28mi dokuczliwemi prozbami do tego zniewoliła y nakłoniła, że W.

29Łowczy Trębowelski W. Rzeźniowskim [?] Starost. Trakt. Małż. pożyczył

30Summy Dwudziestu Tysięcy Złł. Poll. w Złocie Obrączkowym [?] [...]

31szczę [?], w Roku Tysiącznym, Siedmset, Sześćdziesiątym Piątym, w ktorey

32to Summie W. Rzeźniowscy [?] Sty. Trakt. Małż. Wieś Bochen-

33niki [?] Zastawnym Kontraktem Trzyletnim pro re WW. Pruszyń-

34skich Łowcz. Trębow. Małżkom wypuścili opisawszy się tymże Kon-

35traktem że poty WW. Pruszyńscy Łowcz. Trębow. z Dobr Bochennik

36ustąpić niepowinni poki Summy in quantitate et qualitate WW.

37Rzeźniowscy [?] Sta. Trakt. nie oddadzą. Lecz gdy W. Rzeźniow-

38ska Sta. Trakt. nie uważaiąc na opis Kontraktu ważyła się interes-

39sować nietylko do Pańszczyzny ktorą z Bochennik do Siedliszcz na

40robociznę wyganiać rozkazała, podatki od Poddanych w Possessyi

41W. Pruszyńskich Łowcz. Trębow. będących wybierała, Jnwentarz do Dob-

42ra [?] czasami pozabierała, y do Biskupki [?] przytoczyła, z Boża [?] Łaską WW.

43Pruszyńskich Łowcz. Trębow. pozabierała, y Jnne trudności przeszkody y

44przykroci czyniła zadawała y czynić dozwalała, widząc WW. Pruszyń-

45scy Łowcz. Trębow. stratę, upadek powinnych intrat, utenuieśnia [?]

46spokoynosci a nay bardziey wrodzoney miłości naruszenie, dość znacz-

47ną szkodą y umartwieniem nie ustannym wytrzymawszy Lat trzy

48Possessyi, Recess od tych Dobr previa Manifestatione uczynić

49y w Grodzie zeznać musieli y uczynili, dotąd zas ani Summy Tysięcy

50całey ani Prowizyi powinney ani niedoborow Jntraty ztenuty WW.

51Rzeźniowscy [?] Sta. Trakt. nie oddali y nienadgrodzili Co wszystko

52w czasie Prawa dowiedziono będzie gdy zas W. Pruszyński Łowczy Trę-

53bow. dopraszał się oddania Summy W. Starościna Trakt. Skryptem

54W. Pruszyńskiego Łowcz. Trębow. kontentowała na kwot ozedoney [?]

55[reklamant:] Summy

k. 380 (skan 0382, strona prawa – góra)

1Summy Tysięcy Dwudziestu danym y Sama do Piotrowa odesłała,

2w Manifescie zas imieniem Swym zaniesionym przez Jmć Pana Pleni-

3potenta żadać ważyła się że Skrypt ten przez WW. Łowcz. Trębow. na W.

4Stny Trakt. podstępnie wymuszony, co nigdy dowieść się niemoże bo W.

5Sta Trakt. libere et sponte Skrypt bez Daty przez umyślnego Siedlisz-

6cz [?] z pokucie do Piotrowa przysłała, O co wszystko modernus Comparens

7nomine cuius supra przeciwko tymże WW. Rzeźniowskim [?] Starościn

8chty [?] Małżon a ex negotio Jntercyzy [?] Pko Samey W. Rzeźniowskiey Sta.

9Trakt. iako mimo wiadomość Małżonka Swego rządzącey się o wszyst-

10kie wspomnione krzywdy ac de legalitate Skryptu istotnie y dobrowolnie

11danego a nie wymuszonego quam solennissime iteratis manifes-

12tatus victus [?] offerendo Mć Pruszyński Venetoriae [?] Polt. Jure id vindica-

13turum esse. Tomasz Ciszewski mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Tomasz CISZEWSKI, towarzysz znaku pancernego, w imieniu Uryna Antoniego PRUSZYŃSKIEGO, łowczego trembowelskiego, chorążego pancernego wojsk koronnych (por. akt 596 i in. – Pruszyńscy, łowczowie trembowelscy), remanifestuje się przeciw manifestowi z 30 XI 1769 r. RZEŹNIOWSKICH [?] (nazwisko odczytane niepewnie – może Brzeniowscy), starostów TRACHTEMIROWSKICH [?] (w rkp. „Traktamirowskich”): starosta przebywa obecnie w niewoli zagranicznej, więc skarga skierowana głównie przeciw starościnie. W 1765 r. Pruszyński, na usilne prośby starościny, pożyczył im 20 000 zł w złocie, otrzymując w zastaw trzyletni wieś BOCHENIKI [?] (w rkp. „Bochenniki”); starościna wbrew kontraktowi wyganiała poddanych z Bocheniki na pańszczyznę do SIEDLISZCZ, pobierała od nich podatki, zabierała inwentarz; po trzech latach Pruszyńscy musieli z dóbr ustąpić (recess), a sumy, prowizji i niedoborów nie zwrócono. Starościna dała Pruszyńskiemu skrypt na 20 000 zł, przysłany dobrowolnie do PIOTROWA, a teraz twierdzi w manifeście, że był wymuszony. Wzmianki: „W. Hańska” (por. akty 598–599 – Zachariasz Hański), łowczyna trembowelska. Pismo gęste, wiele skrótów – liczne odczyty niepewne. Łacina: „ne aliquid in posterum patiatur detrimentum” – aby w przyszłości nie poniósł szkody; „ad praesens” – obecnie; „in quantitate et qualitate” – w ilości i jakości (monety); „pro re” – na rzecz; „previa manifestatione” – po uprzednim manifeście; „recess” – ustąpienie; „libere et sponte” – swobodnie i dobrowolnie; „modernus comparens nomine cuius supra” – obecny stawający w imieniu jak wyżej; „de legalitate scripti” – o prawomocności skryptu; „quam solennissime iteratis manifestatur” – najuroczyściej ponownie protestuje; końcowa formuła łacińska odczytana tylko częściowo.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

27IV 1770 Tomasz Ciszewski, w imieniu Antoniego Pruszyńskiego, łowczego trembowelskiego, odpowiedział na manifest Rzeźniowskich [?], starostów trachtemirowskich [?]: w 1765 r. Pruszyński pożyczył im 20 000 zł, biorąc w trzyletni zastaw wieś Bocheniki [?]; starościna zabierała jednak poddanych na pańszczyznę do Siedliszcz, pobierała podatki i inwentarz, aż Pruszyńscy musieli ustąpić z dóbr; sumy i prowizji nie zwrócono, a skrypt dłużny, dany dobrowolnie, starościna nazywa teraz wymuszonym.

Transkrypcja

k. 380 (skan 0382, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnicki-

4mi y przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens personaliter Urod. Mikołay Po-

6tempski [?] nne et ex speciali commisso WW. Jchmć Panow Marcina Chor. Win-

7nickiego y Franciszka Podstoł. Bracł. Podsty Gr. Winn. Grocholskich Bra-

8ci między sobą rodzonych Dobr Części Wsi Szandyrowa [?] Dziedzicow y Urod.

9Walentego Wereńskiego [?] gruntuto modo [?] na tey że Części mieszkaiącego

10niemnieyż Poddanych przestrzegaiąc całości zdrowia iako nayuroczyściey

11Pko Wiel. cuiusvis nominis Żaboklickiemu pewney Części Szandyrowa [?]

12quovis Juris titulo Possessorowi skarży żali manifestuie się w ten sposob

13y oto: Jż Wiel. Żaboklicki nie będąc w niczym ukrzywdzony przez Po-

14ddanych y Urod. Walentego Wereńskiego [?] w Stawie WW. Comparentis Pryn-

15cypałow do tey że Części należącym podsakami Ryby [?] łowić dozwo-

16lił, a W. Żaboklicki obżał. nescitur qua de causa przez Ludzi Swoich

17wiadra y podsaki gwałtownie odebrał y Urod. Walentego Wereńskiego [?]

18wedle grobli w tym że Stawie z podsakiem będącego nie sobie niewłasnego

19kijmi poenam [?] dissime zbić dysponował y o uszczerbek wielki zdrowia przy-

20prawił, bo y teraz przez niemiłosierne zbicie w słabości zostaie zdrowia, nie

21non contentus ieszcze żonie tego Urod. Wereńskiego srogami odgraża

22y zbić pretenduie, a zatym tenże Comparens o te krzywdy y zbicie Jmieniem

23WW. Pryncypałow Swoich na y Pko wyż wyrażonemu Obżał. ażeby in sub-

24sequenti tractu większe nie wynikneły pokrzywdzenia iterum atq[ue] iterum

25queritur et manifestatur salva huius manifestationis melioratione Com-

26parens nie umieiący pisać Krzyż kładnie Mikołay Potempski [?] +

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Mikołaj POTEMPSKI [?] (niepiśmienny), z polecenia braci rodzonych Marcina GROCHOLSKIEGO, chorążego winnickiego, i Franciszka GROCHOLSKIEGO, podstolego bracławskiego, podstarościego grodzkiego winnickiego [?], dziedziców części wsi SZANDYROWO [?] (odczyt niepewny), oraz Walentego WEREŃSKIEGO [?], mieszkającego na tej części, skarży ŻABOKLICKIEGO (imię nieznane), posesora innej części tej wsi: choć poddani i Wereński łowili ryby podsakami w stawie należącym do części Grocholskich, Żaboklicki – nie wiadomo z jakiej przyczyny – przez swoich ludzi odebrał im gwałtem wiadra i podsaki, a Wereńskiego przy grobli kazał dotkliwie pobić kijami (dotąd jest słaby na zdrowiu), grozi też pobiciem jego żonie. Łacina: „nomine et ex speciali commisso” – w imieniu i ze specjalnego zlecenia; „cuiusvis nominis” – jakiegokolwiek imienia; „quovis iuris titulo” – z jakiegokolwiek tytułu prawnego; „nescitur qua de causa” – nie wiadomo z jakiej przyczyny; „non contentus” – nie zadowalając się (tym); „in subsequenti tractu” – w dalszym ciągu (czasu); „iterum atque iterum queritur et manifestatur” – raz po raz skarży się i protestuje; „salva … melioratione” – z zastrzeżeniem poprawienia. „Podsak” – sieć rybacka na kiju.

Streszczenie

27IV 1770 Mikołaj Potempski [?], w imieniu braci Marcina i Franciszka Grocholskich, dziedziców części Szandyrowa [?], oraz mieszkającego tam Walentego Wereńskiego [?], zaprotestował przeciw Żaboklickiemu, posesorowi innej części wsi, który kazał odebrać wiadra i sieci łowiącym ryby w stawie Grocholskich i dotkliwie pobić Wereńskiego, a jego żonie grozi pobiciem.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 380 (skan 0382, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y Przedem-

4ną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu

5Winnickiego. Personaliter Comparens W. Jmć Pan Maciey z Be-

6rezowa Berezowski Komornik Graniczny Ziem. Żytom. Regent Pogra-

7niczny Ziem Kijowskich Swym, y W. Jmć P. Jana itidem z Berezo-

8wa Berezowskiego Cześn. Zwinogr. [?] Brata Swego Rodzonego Star-

9szego Jmieniem, iak tylko za Granicy Rossyiskiey powrocić

10mogł, i o manifestach od Jmci obwinionego quidem pierwszym

11w Aktach Grodu ninieyszego Roku Tysiąc Siedmset Sześć-

12dziesiąt Dziewiątego Dnia Dwudziestego Siodmego Septembris

13powtornym Anno Currenti Die Vigesima Secunda Januarii

k. 380v (skan 0383, strona lewa)

1Grodzie Kijowskim przeciwko sobie Querelantom cum Summa cir-

2cumscriptione intaminati honoris zaszłych dowiedział się,

3tak natychmiast adeundo Acta praesentia, całości Fortuny, ho-

4noru y Substancyi swoiey postrzegaiąc, y w zarzutach spra-

5wy uczynkowey emunduiąc się Sollenniter na przeciwko Urod.

6Jmci P. Ludwikowi Hulanickiemu skarży, protestuie y

7remanifestuie się oto: Jż Jmć obżałowany bez żadnego pre-

8textu pierwey Dobra Wieś Suchyiar, potym Łochwin [?] w Wwie

9Bracł. Powiecie Winnickim a Kluczu Torczyckim [?], w Posse-

10ssyi zas aktualney Wo Komparenta y W. Małżonki Jego

11spokoynie zostaiące gwałtownie naieżdżał, w tych że

12wsiach z Ludźmi sobie przybranemi do czynienia Exorbitan-

13cyi wszelkich nieleniwemi rożne krzywdy oppressye y wio-

14lencye we Dworach tameyszych, y Ludziom niektorym czy-

15nić Zboża rożnego Ziarna wymłocone w Szpichlerzach do

16kilkuset Korcy, y na Polach stoiące będące Dworskie Konie, woły

17krowy, rożne rogate y nierogate Bydło etiam Chłopskie

18Roboczego Jwana Tkacza Sadowarskiego [?] także Jnnych Po-

19ddanych Ruchomości, z Pszczołami Ule y Fanty Drob Folwar-

20czny Dworski, Rzeczy rożne kosztowne, y sprzęty Gospo-

21darskie Siana, Kotły miedziane, Cyny, y wszelkie ruchomości

22tak niegdy Wo Włodzimierza Krzyżanowskiego, iako y te-

23raźnieyszego Wo Komparenta osobliwemi Regestrami

24etiam zapadłym [?] Jmci obwinionego Ręki specifikowane

25z Urod. Dacewiczem, Dzierzgą [?], Lemieszyńskim y Jnnemi wspoł

26Kollegami swoiemi pozabierał, przytym nic sobie nie-

27winnego Urod. Jerzego Krasuckiego Dyspozytora W. Kom-

28parentis Suchoiarskiego usilnie do wsi Parchomówki [?]

29zaprowadził kazał, Gorzałkę u Arędarzow brał za nie nie

30płacił Chłopow fomentował, zwykłey powinności odby-

31wał bronić, y uzbroiwszy onych w rożny oręż do powsta-

32nia przeciwko własnym Panom y nieposłuszeństwa na-

33kłaniał iako żnie [?] u ktorych uoreżonych y do swoiey

34myśli skłonionych w Dzień y w Nocy przy sobie trzymał

35warty pilne odbywał, y z temiż podochociwszy sobie czę-

36ścią we Dworze, częścią u Arędarzow, częścią na Wsi y po

37Folwarku rożne inkonweniencye wyrządzał, na Zdrowie

38y Życie ninieyszego Komparenta niewinnego przegra-

39żał się, z namowy sobie wiadomych osob Jntraty Pienię-

40żne y rożne Podatki wybierał, Pasieki Chłopskie Spisował

41y Dziesięcinę Pszczelną skwapliwie bo przed czasem zwy-

42[reklamant:] czaynym

k. 381 (skan 0383, strona prawa)

1czaynym do Kłotni zabrawszy także do Parchomówki [?] usiłowałe [?] u Ludzi

2Poddanych tameyszych owies, Kury, Jayca, Masło, Syr, mleko, śmie-

3tane, Sol, Chleb, Pszenice, Mięsa, Ryby, Oleje, Mąki, Krupy, Gusty [?]

4y rożne żywnosc dla siebie y wspoł Kolegow Swoich przez Niedziel

5Juriter [?] Dwie wybierał zatym nieptacie, a upominaiących się Ludzi nad

6gnębienia zabraniane, y Arędarzow za Gorzałkę brane bić strasznie

7y bezprawnie sądzić się sowiat [?], ważył się znaczne Szkody y krzyw-

8dy wyrządzać, y dalej w tey absolutności nie przestawał, o czym ni-

9nieyszy Reprotestuiący się w Dobrach Swoich Polskich pod tenczas

10znayduiący się uwiadomiony zostawszy, z Przyiacielską perswazyą

11podwakroc razy Urod. Dąbrowskiego [?] posyłał, aby tych inkonweniency

12czynić poprzestawszy z Dobr przerzeczonych spokoynie uiachał,

13Szkody zas przez siebie Obwinionego poniesione nadgrodzić sta-

14rał się y podług słuszności zaspokoić, przecież Jmć Obżałowany

15żadnego na ludzko perswazyą czynione reflexyą, przyiazne bo-

16iaźni Boża niemaiąc baczenia, kiedy ani skrzywdzonym tudzież

17satysfakcyi żadney nieuczynił, ani nadmienionego zaboru przy-

18wrocić nie deklarował, ani też w dalszych bezprawnościach swoich

19utrzymać się, y z pomienioney Wsi Łochwina [?] do ktorey za Jnstrumen-

20tem Tysiącznego Siedmsetnego Sześćdziesiątego Dziesiątego [?] Roku

21Dnia Czternastego Października w Białey Cerkwi od W. Jaegrnitzowey [?]

22danym y podpisanym u Jey nieslużące ani na Prawie siedzące przy-

23był wyiechać wzbraniaiąc się, ciem y zaiciem ktoby go miał z tey

24że Wsi Łochwina rugować pogroziwszy ieszcze do absolutnieyszych

25udał się czynności, ktore Jmci Obwinionemu nienowicie Jnkwizycya-

26mi dowiedzione będą, ac tandem gdy ninieysi Contestantes z kilku

27Ludźmi zawsze na usługę będącemi swoiemi y to bez bronnemi do

28Wsi Łochwina przyiachawszy w podziałowey Akcyach bez prawnych

29Jmci Oskarżonego reflektować po ludzku zaczeli, y z tey że Wsi Łochwina

30wyiachać iako Chłopow fomentuiącemu ktory ile żeprory y sa-

31mi a zwłaszcza w Kraiu do Buntow wielce skłonnym y nie Słusz-

32nie rządzącemu się kazali, ktory Jmci Obżał. od czynienia y Rewolucyi

33ey nie co wpowstrzymany, do obszerney prostytucyi teraźnieyszych

34Konkurrentow udawszy się, naiakowszy [?] napase y pienię, Koni dwa bar-

35dzo omizerowanych [?], Wozek, y Chomąt Stare, także Kontusz Kiereyke bez

36podszycia, y Koszule Swoie Stare porzucił, ktore Konie y rzeczy przy Gro-

37madzie Łochwinskiey w Dozorze roboczego Romana Atamana y Ar-

38darza przeszłego zamieyszego [?] Afftamańskiego znayduią się sądowa-

39nia Jmci Obwinionemu zawsze niezłożone, gdyż ich dla pretento-

40wania y otaksowania ut monifest do Grodu tuteyszego propinquitas [?] distri-

41ctus z racyi ustawicznie przechodzących rożnych Woysk przeprowa-

42dzić niesposob, tak że y Urząd ninieyszy przyiąć et in sequestro trzymać

43nekazuie; A że Jmć Obżałowany zamiast winney przez niego Delatory [?]

44gwałtowney pokrzywdzonym satysfakcyi uczynienia po rożnych Grodach

45manifestami swoiemi iedyno kryboro [?] napełnionemi ninieyszych

46WW. Reprotestantow wżydem bieła [?] sekwestrowania siebie, tudzież za-

47brania iakoby Koni Dwoch y rzeczy przynależytych Łochwinskim nie-

48słusznie opisuie y wprawne inwolucye extra districtum loci Delicti [?]

49chcąc uniknąc poenalitatem Legis et responsionem za popełnione przez

50siebie kryminały y wprowadzić usiłuie czyli in duplici foro dla iakowey

51się kaptacyi proceder prawny intentować zamyśla y dalsze uszkodzenia

52czynić oświadcza [?] co wszystko ut premissum est item Meus Compa-

53rens suo et cuius supra nomine iteratis contra eundem Generosum

54inculpatum manifestatur et protestatur viribus [?]. Salva manifestationis me-

55lioratione si opus fuerit. M. Berezowski K. G. Z. Żytom. R. P. Z. Kijow-

56ski mp

57[pod tekstem:] Maa nne JW. Borzęckiego [?] / P. K. [?] [zapowiedź następnego aktu]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Maciej z Berezowa BEREZOWSKI, komornik graniczny ziemi żytomierskiej, regent pograniczny ziem kijowskich (podpis: „M. Berezowski K. G. Z. Żytom. R. P. Z. Kijowski”), w imieniu własnym i starszego brata Jana z Berezowa BEREZOWSKIEGO, cześnika zwinogrodzkiego [?], po powrocie zza granicy rosyjskiej dowiedział się o manifestach przeciw nim Ludwika HULANICKIEGO (w grodzie winnickim 27 IX 1769 i w grodzie kijowskim 22 I 1770), naruszających jego cześć; odpiera je i remanifestuje: Hulanicki bez pretekstu najechał wieś SUCHY JAR, a potem ŁOCHWINĘ [?] (woj. bracławskie, pow. winnicki, klucz TORCZYCKI [?]), posiadane przez komparenta i jego żonę; z dobranymi ludźmi (Dacewiczem, Dzierzgą [?], Lemieszyńskim i in.) zabrał zboże ze spichlerzy (kilkaset korcy), konie, woły, krowy, bydło dworskie i chłopskie (m.in. poddanego Iwana Tkacza), ule z pszczołami, drób, kotły miedziane, cynę – rzeczy dawniejszego posesora Włodzimierza KRZYŻANOWSKIEGO i obecnego; dyspozytora suchojarskiego Jerzego KRASUCKIEGO uprowadził do PARCHOMÓWKI [?]; brał gorzałkę u arendarzy bez zapłaty; podburzał chłopów, uzbrajał ich do powstania przeciw panom, trzymał przy sobie straże, groził komparentowi śmiercią; pobierał podatki i dziesięcinę pszczelną, zabierał od poddanych żywność dla siebie i towarzyszy przez dwa tygodnie, bił upominających się. Na przyjazne upomnienia (przez Dąbrowskiego [?]) nie reagował; odwoływał się do instrumentu wystawionego mu w BIAŁEJ CERKWI 14 X 176[?] przez Jaegrnitzową [?], który – zdaniem komparenta – nie daje mu prawa do Łochwiny. Gdy Berezowscy z kilkoma bezbronnymi ludźmi przyjechali do Łochwiny i kazali mu wyjechać jako podburzycielowi chłopów w „kraju do buntów skłonnym”, wyjechał, porzucając dwa wycieńczone konie, wózek, stary chomąt, kontusz, kiereję i koszule, które pozostają pod dozorem atamana Romana i gromady łochwińskiej (nie można ich dowieźć do grodu z powodu przemarszów wojsk). Hulanicki zaś w manifestach po różnych grodach fałszywie oskarża Berezowskich o „sekwestrowanie” go i zabranie koni, chcąc uniknąć kary i wytoczyć proces „in duplici foro” poza miejscem przestępstwa. Tekst długi i gęsty – liczne odczyty niepewne. Łacina: „itidem” – również; „quidem … powtórnym anno currenti die vigesima secunda Ianuarii” – pierwszym …, powtórnym dnia 22 stycznia roku bieżącego; „querelantes” – skarżący; „cum summa circumscriptione intaminati honoris” – z najwyższym uszczerbkiem nieskalanej czci; „adeundo acta praesentia” – udając się do niniejszych akt; „emundując się” – oczyszczając się; „sollenniter” – uroczyście; „exorbitancye” – wykroczenia; „fomentować” – podburzać; „in sequestro” – w sekwestrze; „extra districtum loci delicti” – poza obrębem miejsca przestępstwa; „poenalitatem legis et responsionem” – karę ustawową i odpowiedzialność; „in duplici foro” – w dwóch sądach; „ut praemissum est” – jak wyżej; „manifestatur et protestatur” – manifestuje się i protestuje; „salva manifestationis melioratione si opus fuerit” – z zastrzeżeniem poprawienia manifestu, jeśli zajdzie potrzeba.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

27IV 1770 Maciej Berezowski, komornik graniczny żytomierski i regent pograniczny kijowski, w imieniu swoim i brata Jana, po powrocie zza granicy rosyjskiej odparł manifesty Ludwika Hulanickiego (1769–1770), oskarżając go o najazd na Suchy Jar i Łochwinę [?] (klucz torczycki [?]), zabranie zboża, bydła, koni, uli i sprzętów, uprowadzenie dyspozytora Jerzego Krasuckiego, podburzanie i zbrojenie chłopów przeciw panom oraz ściąganie od poddanych podatków i żywności. Wyrzucony z Łochwiny Hulanicki porzucił tam konie i rzeczy, a teraz fałszywie oskarża Berezowskich o ich zagarnięcie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 381v (skan 0384, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Dwudziestego Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Osobiście Stanowszy Urod. Jmć Pan Jgna-

6cy Radanowicz Jmieniem JW. Jmć Pana Alexandra z Borza-

7cina [?] Borzęckiego [?] Podstoł. Kor. Przemyskiego y Dolinskiego [?]

8Sty Dobr Klucza Przyłuckiego y Wachnowki Wsi z przyległoscia-

9mi Dziedzica Urod. Jchmć Panow Jana Witwickiego [?] y Augusty-

10na Kaczyńskiego y Jnnych pokrzywdzonych, na y Pko JWW. Jchmć

11Panstwu Ferdynandowi y Karolinie z Xiążąt Radziwiłłow

12Rzewuskim Chor. W. X. Litt. Małżkom Dobr Klucza Pohrebiskie-

13go, Jgnacemu y Teofili także z Xiąt Radziwiłłow Murawskim

14Małżkom, Dobr Klucza Szpiczynieckiego Possessorom y Dziedzi-

15kom, W. Jmć Panu Brzezinskiemu Dobr Wsi Wasylkowiec do tey-

16że Włości należących Possessorowi, W. Jmć Panu Gredeckiemu [?]

17Klucza Pohrebiskiego Kommissarzowi y Jnnym przychilaiąc się

18do dawnieyszych Manifestow y protestacyi Manifestuie y pro-

19testuie się oto: Jż przed dziełem [?] Dobr Klucza Przyłuckiego od Wło-

20sci Pohrebiskiey przez JO. X. Jmci Janusza Korybutha Wiśnio-

21wieckiego Krzemienieckiego Starostę z pokrzywdzeniem JW. Jmci

22Pani Heleny z Wiśniowieckich Warszyckiey Woiewodziny Ma-

23łowieckiey [?] uczynionym, y w zaszłych rewolucyach Woiennych,

24gdy Kray tuteyszych Kijowskiego y Bracławskiego Wwodztw z pustosze-

25nia uspokoić się poczoł, JOO. Xiążęta Jchmć Dymitr y Konstanty Wiśnio-

26wieccy w spomnionego JO. Xcia Jmci Sty. Krzem. Synowie do Posses-

27syi Dobr Włości Pohrebiskiey y Jnnych w tym Wwodztwie leżących

28przychodząc Wsie Lasawkę [?], Woroszyłowkę [?], Bilowkę [?] to iest Bilusz-

29kę [?], Skibińce, Jarmoszowkę [?], Pisarzowkę, także Maczyńce [?], Żydow-

30ce, Stanisłowki [?], Woskodawince [?], czyli mączym [?], do Klucza Przyłuckiego

31wyżey nadmienionym Rozdziałkiem zostawioney należące, upro-

32dziwszy [?], JWW. Klucza Przyłuckiego Dziedzicow posiedli, y do wspom-

33nioney Włości Pohrebiskiey przyłączyli, y tez Dobra tracący proceßu

34onie niedokończonego y Dekretow Trybunalskich w tamtym Cza-

35sie do skutku nieprzywiedzionych, z zadawnioney nienależytey do-

36tąd zostaie Possessyi. Potym JO. Xże Jmć Michał Radziwiłł Woiewo-

37da Wilenski Hetman W. X. Litt. tychże Dobr Pohrebiszcz Dziedzic oraz

38przez trzymaiące dalej też Włość Pohrebiską dały w Klucz Przyłucki w-

39dawszy y JW. Jmć Pana Karola Odrowąża Sedlnickiego [?] Podskarb. W. Kor. Prz-

40łuckiey [?] pierwszych Części Dziedzica, a teraz natenczas Possessora z Dobr

41wsiow Samhorodka Sopina y Owsianik [?] do tyże Przyłuckiey [?] na-

42leżących wyciśnoły y one podobnież do Włości Pohrebiskiey przyłączył.

43Teraźnieysi zas JWW. Dobr tychże Pohrebiszczyzny Dziedzicy y Pos-

44sessorowie uważaiąc znać że do Schedy Przyłuckiey ewiktorami, to iest

45gdyby przez granice iaka Wieś do kogo kolwiek od Schedy Przyłuckiey

46odpadła, te swoiego Działu kompensować podług ubezpieczenia Dzia-

47łow ogulnego powinni: wsiow przecie nieodbieraią y z Grunta zas do tych

48znależące dla oderwania onych od Przyłuckiego Klucza Ludziom Swoim w-

49dzierać się pozwalaią. Podług ktorego pozwolenia WW. Jchmć Panowie

50[reklamant:] Kommissarze

k. 382 (skan 0384, strona prawa)

1Kommissarze y Gubernatorowie Dobr Pohrebisz y Szpiczyniec

2podobno spodziewaiąc się że Prawa Kor. ukorzenionego w Kraiu

3Ukrainskim bez Prawa poprawić nie mogą, y niełatwo mogą

4przez Ludzi Nadwornych Dobr tychże sobie powierzonych na

5Gruntach Dobr Wsiow Szandyrowki [?], Owczarzego [?], y Jnnych tak-

6że po Jnnych mieyscach grabieże czynią mianowicie Jchmć

7Panowi Dobr Szpiczyniec Dyspozytorowie przez Ludzi Nadwor-

8nych y Kozakow Szlacheckiemu Stanowi przeciwnych krzy-

9wdy rożne Szlachcie w Szandyrowce mieszkaiącym czynili

10Ludzi Szandyrowieckich na Sarnach [?] Jch Pracą podcię-

11niorych [?], także Pastuchow pod samą Wsią Szandyrowka

12Bydło pasących Gubobnicz [?] Ludzi Owczarskich na Jch

13Polach własnych przy robociznach iako y tam tych bę-

14dących pobiadaiąc naiachami bili zaciekaiącemi popo-

15łach gonili Ludzi Sopinscy Siano z Dworskiey Szandy-

16rowieckiey z kośili y też Siano zabrali czyniąc to dla oder-

17wania Gruntu od Klucza Przyłuckiego W. Jmć Pan Brze-

18zinski Dobr Wsi Wasylkowiec Pastor Wasylkowy Hayday

19ky Poddanky Owczarzky idącey przez Wasyłowkę do Dorosz-

20ki [?] zawracał kazawszy Klaczy też własney Talarow Dziesięć war-

21ty z Wozem zagrabić y tez Wasylickę Haydayką w detencyi

22osadzić Ludziom Swoim zlecił, y one nad kilkonaście nie chcą-

23cą wypuścić y Klaczy oddać niechcę, tym sposobem do zapła-

24cenia komu tam Złł. Kilkadziesiąt przymusza W. Jmć Pan

25Gredecki Pohrebiskiego Klucza Kommissarz dowiedziawszy się

26o tym że grabieże Soli y Jnnych Towarow do Pohrebiszcz przy-

27wiezionych Ludzi Przyłuckich własnych tamże w Pohrebi-

28szczach przez Ludzi Pohrebiskich ieszcze w Roku Tysiącznym

29Siedmsetnym Sześćdziesiątym Czwartym popełnione Szkody

30Dekretami Kondescensoryalnemi z mocy Dekretu Sądow Kap-

31turowych Woiewodztwa Bracł. y Grodzkiem Winnickim zapetre-

32go [?] Sądu na Pieniężną kwotę redukowane y Kara zatez Kradzie-

33że dyskretna [?] y tylko Czerwonych Czterdziesci iest wskazana, Przecież

34ani te Czerwonych ani kwota za towary Dekretami wynaleziona

35dotąd nie zapłacone, y wszystko to iako też Winy za sprzeciwie-

36niey się Dekretom y na zniesienie Publikaty na JWW. Rzewus-

37kich otrzymaney należące dotąd uchodzą. Przeto Jmć Obwiniony

38tamże z Pohrebiszczach na miejscu Grabieży zwykłym podczas

39Jarmarku u Urod. Jana Witwickiego [?] y Kaczyńskiego Złł. Poll.

40Sto Trzydzieści Sudom [?] Groszy iedynakie wziął, y tych nawkuż [?]

41tey cyc [?] żadne oddać niechce. Zaczym zrażony iest Comparens

42y przychilaiąc się do dawnieyszych Manifestow protestacyi y o

43dane wyż wyrażone krzywdy poczynionych także do Vidimus [?]

44Dnia Osmego Grudnia Roku niedawno przeszłego Tysiąc Siedm-

45set Sześćdziesiątego Dziewiątego w Grodzie tuteyszym zaniesio-

46ney manifestuie się Jgnacy Radanowicz mp

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Ignacy RADANOWICZ (por. sprawy pohrebyskie: akty 554, 622) w imieniu Aleksandra BORZĘCKIEGO [?] (w rkp. „z Borzacina [?] Borzęckiego”), podstolego koronnego, starosty przemyskiego i dolinskiego [?], dziedzica klucza PRZYŁUCKIEGO i wsi WACHNÓWKA, oraz poszkodowanych Jana WITWICKIEGO [?] i Augustyna KACZYŃSKIEGO manifestuje się przeciw: Ferdynandowi i Karolinie z ks. Radziwiłłów RZEWUSKIM, chorążym WXL, dziedzicom klucza POHREBYSKIEGO (w akcie 622 – Stanisław i Katarzyna [?]), Ignacemu i Teofili z ks. Radziwiłłów MORAWSKIM (w rkp. „Murawskim”), posesorom klucza SZPICZYNIECKIEGO, BRZEZIŃSKIEMU, posesorowi WASYLKOWIEC (por. akt 597), i GREDECKIEMU [?], komisarzowi klucza pohrebyskiego. Wywód: po dziale dóbr Przyłuki i Pohrebyszcz dokonanym przez ks. Janusza Korybuta WIŚNIOWIECKIEGO, starostę krzemienieckiego (z pokrzywdzeniem Heleny z Wiśniowieckich WARSZYCKIEJ, wojewodziny [?]), jego synowie Dymitr i Konstanty Wiśniowieccy, po spustoszeniach wojennych, zajęli wsie należące do klucza przyłuckiego (Łasawka [?], Woroszyłówka [?], Biłówka [?] / Biłuszka [?], Skibińce, Jarmoszówka [?], Pisarzówka, Maczyńce [?], Żydowce, Stanisłówka [?], Woskodawińce [?]) i przyłączyli do Pohrebyszcz; później ks. Michał RADZIWIŁŁ, wojewoda wileński, hetman WXL, wcisnął się w klucz przyłucki i od Karola Odrowąża SEDLNICKIEGO [?], podskarbiego [?], posesora, odebrał Samhorodek, Sopin i Owsianiki, przyłączając je do Pohrebyszcz (por. akt 622). Obecni dziedzice Pohrebyszcz, jako „ewiktorowie” (gwaranci działu), powinni wynagrodzić braki, lecz pozwalają swym ludziom wdzierać się na grunty przyłuckie: komisarze i gubernatorzy Pohrebyszcz i Szpiczyniec przez ludzi nadwornych i kozaków napadają na grunty SZANDYRÓWKI [?] i OWCZARNEGO [?] (por. akt 638 – Szandyrów [?]), bili ludzi szandyrowieckich i pastuchów, ludzie sopińscy skosili i zabrali siano dworskie; Brzeziński kazał zawrócić poddankę owczarską jadącą przez Wasylówkę, zagrabić klacz z wozem (10 talarów), a ją osadzić w areszcie; Gredecki, mimo dekretów kondescensoryjnych sądów kapturowych woj. bracławskiego i grodu winnickiego z 1764 r. (za rabunek soli i towarów ludzi przyłuckich w Pohrebyszczach – 40 czerwonych złotych kary), nie zapłacił, a podczas jarmarku w Pohrebyszczach zabrał od Jana Witwickiego [?] i Kaczyńskiego 130 zł. Komparent przyłącza się do wcześniejszych manifestów, m.in. z 8 XII 1769. Tekst gęsty, wiele nazw miejscowych niepewnych. Łacina/terminy: „ewiktor” – gwarant (odpowiedzialny za ewikcję); „scheda” – część działowa; „dekrety kondescensoryjne” – wydane na zjeździe sądu na gruncie; „publikata” – ogłoszenie banicji/wyroku; „vidimus” – odpis uwierzytelniony (lub manifest); „detencja” – areszt.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

27IV 1770 Ignacy Radanowicz, w imieniu Aleksandra Borzęckiego [?], podstolego koronnego, dziedzica klucza przyłuckiego i Wachnówki, oraz Jana Witwickiego [?] i Augustyna Kaczyńskiego, zaprotestował przeciw Rzewuskim i Morawskim (dziedzicom kluczy pohrebyskiego i szpiczynieckiego), Brzezińskiemu z Wasylkowiec i komisarzowi pohrebyskiemu Gredeckiemu [?]: wsie klucza przyłuckiego zostały niegdyś przez Wiśniowieckich i ks. Michała Radziwiłła przyłączone do Pohrebyszcz, a obecnie ludzie pohrebyscy i szpiczynieccy najeżdżają grunty Szandyrówki [?] i Owczarnego [?], biją poddanych, zabierają siano, klacz z wozem, a komisarz nie płaci kar zasądzonych w 1764 r. i zabrał 130 zł na jarmarku w Pohrebyszczach.