Akty 641–680

Transkrypcja

k. 382 (skan 0384, strona prawa – dół)

1[reszta strony pusta – przekreślona wielkim zawijasem]

Objaśnienia i tłumaczenia

Wpis niewprowadzony: tylko tytuł zapowiadanej manifestacji LANCKOROŃSKIEJ (zapewne Marianny ze Świdzińskich, kasztelanowej połanieckiej [?] – por. akty 576–577; skrót „P. K.” niejasny) przeciw KOMOROWSKIEMU, pułkownikowi wojsk koronnych („P. W. K.” – zapewne Józef Ciołek Komorowski, por. akty 576–577, 586), o pretensje; nr 631 po lewej przekreślony, treści nie wpisano, resztę strony wykreślono.

Streszczenie

Pusty wpis: tytuł manifestacji Lanckorońskiej przeciw Komorowskiemu, pułkownikowi wojsk koronnych, o pretensje; treści nie wpisano.

Transkrypcja

k. 382v (skan 0385, strona lewa)

1[górna część strony pusta – przekreślona wielkim zawijasem w kształcie „Z”]

2Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

3Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

5nickiemi y przedemną Woyciechem Jagełłowiczem Namies-

6nikiem Burgrabstwa Grodu Winn. Comparens persona-

7liter Urodz. Jmć Pan Jan Bryndza Niegdy JW. Jmć Pana S. P.

8Stanisława Potockiego Woiewody Bełzkiego Plenipotent,

9widząc się bydź podyscilom [?] niżey wyrażonym, summopere illusus,

10zapobiegaiąc dalszey z tąd dla siebie wynikaiącey krzywdzie oraz provi-

11dendo integritati Skarbu JW. Jmci Pana Franciszka Salezjusza Poto-

12ckiego, Woiewody Generała Ziem Kijowskich, wyż mianowanego S. P.

13JW. Jmci Pana Woiewody Bełzkiego, post Sterilem decessum Sukcesso-

14ra Solennissime przeciw WW. y Urodz. Jchmć Panom, Stanisławowi

15Rosochackiemu, Stolnikowi Zatorskiemu, Wujowi, tudzież Ale-

16[reklamant:] xandrowi

k. 383 (skan 0385, strona prawa)

1xandrowi Porucznikowi Chorągwi Ordynackiey Dubieńskiey, Janowi, Ber-

2nardowi, y Antoniemu Breysom [?] Siestrzeńcom, niegdy WW. Jchmć Pan-

3stwa Konstantego Breysa [?], y Katarzyny z Rosochackich pierwszego

4Małżeństwa Breysowey, a powtornego Sokołowskiey Synom, Zaświad-

5czał y Oswiadczał się y Manifestował oto: Jż przerzeczeni Jchmć Obżało-

6wani et praecipue W. Jmć Pan Stolnik Zatorski, maiąc in antecessum

7przy sobie Jchmć Panow Breysow Siestrzeńcow swoich, Subtutela [?], widząc

8dobrze iż Summa Dwoch Tysięcy Złłtych Polskich z Orginalnych

9Siedmiu Tysięcy pro pretio Dobr Waryowa [?] ze Skarbu S. P. JW.

10Jmci Wdy Bełzkiego pochodząca, w ręku natenczas teraz-

11nieyszego Manifestanta, iako Plenipotenta zostaiąca Jmci-

12Pani Katarzyna z Rosochackich, primo Voto Breysowey należą-

13ca, Skryptem pewnym, niżey opisanym, przyrzeczonym [?] Sie-

14dmiu Tysięcy z przerzeczonych Siedmiu, mediante quitatione tejże

15Jmć Pani z Rosochackich primo voto Breysowey. Coram Actis Castr.

16Capit. Belzen. Feria quarta post Dominicam Palmarum Anno

17Dni Millesimo Septingentesimo Trigesimo Secundo recognita

18przez tegoż Manifestanta zaciągnioną, et pro omnimoda securitate,

19salvo wtymże Kwicie datowaną, do wypłacenia warowaną, przez wyż

20mianowaną Jmść Panią z Rosochackich primo voto Breysową

21et ultimo Sokołowską, ze Skarbu JW. Jmci Pana Wdy Generała Ziem

22Kijowskich, iako kwit niżey wyrażony sonat, odebrana pozostaie [?]

23iednak in praejudicium Skarbu JW. Jmci Pana Wdy Generała

24Ziem Kijowskich y na ukrzywdzenie Manifestanta; Wyteraźniey-

25szy [?] Kurantant [?], Subsecutis pro tunc fatis, JW. Jmci Pana Wdy Beł-

26zkiego przy nastąpionym bezkrólewiu po Smierci Nayiaśnieyszego

27Augusta Drugiego Krola Polskiego, y z tąd wynikłey w Oyczyznie Re-

28wolucyi, oddaliwszy się w Kray Litewski do Braci Swoich, y po nastą-

29pioney Elekcyi y Koronacyi Nayiaśnieyszego Augusta Trzeciego Fun-

30kcyą Deputacką na Trybunał Głowny W. X. L. Jego przyiowszy, zatem fun-

31kcyi od przeciwney partyi Króla Jmci Stanisława Leszczyńskie-

32go, w niewolą wzięty, y z wszystkiego zrabowanym y ogołoconym

33został, tak dalece, że niemaiąc innego sposobu sustentandae sortis,

34służby Dworskiey, y attentowaniem Jnteressow JO. Xiążąt Jchmościow

35Radziwiłłow, Obwiązał się y niemiał sposobu przez długi czas pow-

36rocić do uczynienia Satisfakcyi Opisowi Swemu, Jchmć Panstwu Brey-

37som Małżkom danemu, aż dopiero Circa Annum Millesimum

38Septingentesimum Quinquagesimum Sextum, zostawszy z prowiden-

39cyi Boskiey zdolnym ad suffurendum [?] onus scripti et Conscientiae,

40a powziowszy wiadomość iż Jchmć Panowie Breysowie post decessum

41Rodzicow Swoich, przy W. Jmci Panu Rosochackim Stolniku

42Zatorskim morantur, Słuszniey [?] sposobu uiszczenia się, bydź cum

43securitate Sui, et integritate Skarbu Panskiego, przez W. Jmci Pana Fe-

44lixa Kopczyńskiego Subdelegata Grodu Winnickiego, nadesłał list, pokto-

45rym maiąc List mnieysza [?] Manifestantowi W. Jmć Pan Rosochacki Stolnik

46Zatorski, udaie Summę przerzeczoną Dwoch Tysięcy Złł. Poll. za nieza-

47płaconą, owszem Jchmć Panom Breysom od Manifestu zapłacić należącą,

48umyślnie Jmci Pana Jana Breysa, przysłał z listowną rekwizycyą de sequen-

49ti tenore verborum [?] pisaną; W Mći Panie Cześniku Kochany Bracie, y Dobrodzie-

50iu w należytey pamięci y doskonałey konsyderacyi mnie y naszemu Do-

51mowi, iest Jmć WMci Pana Dobr., do ktorego Serca, mam pełną [?] ufność, Zatem tedy [?]

52z nayniższą Submissią mowiąc [?] Dobrodzieju w Jnteressie sprawiedliwym Jchmć

53Panow Breysow, Siestrzeńcow moich w ktorych Summy Dwa Tysiące Złł. Poll.

54[reklamant:] z Summy

k. 383v (skan 0386, strona lewa)

1z Summy orginalney, Siedmiu Tysięcy Posagowey na osobę S. P. Siostry mo-

2iey należącey, imieniem JW. Jmci Pana Wdy Bełzkiego przez osobę WMć Pana

3Dobr. do Grodu Bełzkiego reponowaney, do tych czas zostaie u WPana Dobr. y nie

4była aniiest S. pa: Matce Jchmć Panow Breysow, wypłacona, za niedbania [?] wprawdzie

5ta sprawa była z przyczyny wprzod zaraz czasie oddalenia się osoby WMć Pana

6Dobr. w Niewiadomi [?] Nam Strony, kiedy w lat Kilkanaście pod Turlakowem [?] zjechaw-

7szy się z WMć Panem Dobr. Jmć Pan Jerzy Rosochacki Brat moy, mowno [?] ten przypomi-

8nał moiemu Dobrodz. Jnteress, na ktorego affidacyą y przyrzeczenie zapłacenia pomie-

9nioney Summy, w protestatyą teraźnieyszą poszło [?], y kiedy smy się dowiedzieli

10o przybyciu WMć Pana Dobrodz. do Lityna, Obligowałem w tym Jn-

11teressie Jmć Pana Kopczyńskiego, za Przyiaciela ktory nieluskiem [?] w tym

12Jnteressie będąc, żadney mi doskonałey nieuczynił rezolucyi. Więc umyśl-

13nego Jmć Pana Jana Breysa, Siestrzeńca mego ordynuię do WMć Pana Dobrod.

14po skuteczną rezolucyą, ktory niewątpię, ufaiąc w delikatne Sumnienie, że

15Jch własności przeczyć, owszem zupełnie oddać, przez żadnych protestacyi ze-

16chcesz, co wyrazić znaydzie bez adoracyi [?] piszę się WMć Pana Dobrodz. życz-

17liwym Bratem y Nayniższym Sługą, Stanisław Rosochacki m. p. Datt.

18w Witowie [?], Dnia Dziewiątego Marca, Roku Tysiąc Siedmset Pięćdzie- [?]

19siątego, na wierzchu zaś Listu Superinskrypcya, takowa; W. Jmć Panu

20Bryndzie Cześnikowi Mozyrskiemu MMci Panu Kochanemu Bra-

21tu y Dobrodzieiowi, w Litynie. Po ktorym odebranym liście, będąc Mani-

22festant assekurowanym o nie odebraniu Summy, wyż rzeczoney, a chcąc

23się uiscić Jchmć Panom Breysom, y Skrypt Swoy liberować, przyiechał do dal-

24szego [?] dowiedzenia się całości Skarbu JW. Jmci Pana Wdy Generała Ziem

25Kijowskich, y obwarowania bezpieczeństwa Swego, zapłacić Summę Kapi-

26talną, Dwoch Tysięcy Złł. Poll. iuż za przybyciem w ktorym czasie do

27Lityna W. Jmci Pana Rosochackiego Stolnika Zatorskiego, in Comitatu

28Jchmć Panow Jana y Bernarda Breysow, do Rąk tegoż W. Jmci Pana

29Stolnika wypłacił, za poprzedzaiącym, Vacante pro tunc ob mortife-

30ram pestem, Officio Castr. Vinn. Ręcznym zapisem Ewikcyi, cum pro-

31missione kwitowania Grodownie, de sequenti verborum serie. Ja Sta-

32nisław Rosochacki Stolnik Zatorski imieniem Jchmć Panow Jana Ber-

33narda Alexandra y Antoniego Breysow, Niegdy Jmci Pana Konstantego

34Breysa y Katarzyny z Rosochackich Sędzinki [?] Grodzkiey Bełzkiey Sy-

35now, a Siestrzeńcow moich, czynię wiadomo tym dobrowolnym

36moim pismem, przy prezencyi tychże Jchmć Panow, Jana y Bernarda

37Breysow Siestrzeńcow moich Nastąpionym, iż odebrawszy z Rąk Jmci Pa-

38na Jana Bryndzy, niegdy Plenipotenta S. P. JW. Jmci Pana Stanisła-

39wa Potockiego Wdy Bełzkiego. Summę Złł. Poll. Dwa Tysiące wyż

40rzeczoney Jmść Pani Katarzyny z Rosochackich Breysowey, ze Skar-

41bu wyżey pomienionego JW. Jmci Pana Wdy Bełzkiego, a po nim

42Sukcessorow Jego, należącą, y z tey że Summy, oddawszy do Rąk Jch-

43mościom Panom, Janowi y Bernardowi Złł. Poll. Tysiąc, a drugi Złł.

44Tysiąc zostawiwszy przy mnie dla Jchmć Panow Alexandra y Antonie-

45go Breysow, drugich dwoch Braci, Skarb przerzeczony, S. P. JW.

46Jmci Pana Stanisława Potockiego, Wdy Bełzkiego, y Jego Suk-

47cessorow, imieniem tychże Jchmć Panow Breysow, Siestrzeńcow mo-

48ich, kwituię, assekuracyą przez Jmci Pana Bryndzę, na Summę po-

49mienioną dwoch Tysięcy Złł. Poll. w Ręce S. P. Jmć Pana Konstantego

50Breysa Rodzica teraźnieyszych Jchmć Panow Breysow, Siestrzeńcow

51moich daną, kassuię y annihiluię, deklaruię y obowiązuię się

52tak JWW. Sukcessorow, S. P. JW. Jmci Pana Potockiego, Wdy Beł-

53zkiego, iako też Jmć Pana Bryndzę, Summę wyżrzeczoną do Rąk

54moich wziętego od wszelkich impetycyi z [?] wszelkimi personami

55na każdym mieyscu, in tuitu praemissae Summae Ewinkować, bronić,

56y zastępować, a za otworzeniem wakuiących [?] ad praesens akt Grodu

57[reklamant:] Winnickiego

k. 384 (skan 0386, strona prawa)

1Winnickiego, albo też za zbliżeniem się do ktorego Grodu Publicz-

2nego Authentice kwitować przyrzekam y zapisuię się. A to pod

3zakładem Dwoch Tysięcy Złł. Poll., a in casu nie dotrzymania

4Forum [?] ubiquinarium Regni, do odpowiadania sobie każde [?]

5znam, co podpisem Ręki moiey, przy zwykłey Pieczęci stwierdzam.

6Działo się w Litynie Dnia Trzydziestego Pierwszego Marca Ro-

7ku Tysiąc, Siedmsetnego, Sześćdziesiątego, Stanisław Rosocha-

8cki m. p. Locus Sigilli usitati, in Cera Rubra, expressi: przytom-

9ni zaś Dwaj [?] zaleyi [?] Jchmć Panowie Breysowie, pisać nieumieią-

10cy znakiem Krzyża S. podpisuią się. Jan Breys ✠ Bernard Breys

11✠. A tak, po odebraney modo praemisso Summie Kapitalney, w nas-

12tępuiącym potym czasie, gdy W. Jmość Pan Alexander Breys Porucz-

13nik Kor. Ordynacyi Dubienskiey, Swoim y Jchmć Braci Swoich

14Jmieniem, dopominaiąc się u tegoż Manifestanta, o prowizyą

15od Summy przerzeczoney, Dwoch Tysięcy Złł. Poll., alternantium [?]

16wynoszącą produkował Extrakt Roboracyi Skryptu przez Manifes-

17tanta na Summę Dwa Tysiące Złłch danego a przez S. P. Jmci

18Pana Konstantego Breysa, Oyca Jchmciow, pro parte Sui, in Actis

19Castr. Capit. Belzen. Feria Tertia in Vigilia Festi Visitationis

20Beatissimae Virginis Mariae, Anno Millesimo, Septingentesimo,

21Trigesimo, Secundo, Roborowanego allegując iż dla znayduią-

22cey się przerzeczoney Roboracyi wtymże Grodzie, w ktorym kwit

23cum apposita Salva Zetrancy [?], niemogliśmy pretendować, ani-

24smy wziąść [?] Satisfakcyi z Skarbu Panskiego. Po ktorey allegacyi, gdy

25Manifestant ostrzegaiąc całości Swoiey, uczynił rekurs do WW. Jchmć

26Panow Plenipotentow z Skarbu JW. Jmć Pana Wdy Generała Ziem

27Kijowskich, dopraszaiąc się iesliby nie mieli notitiam de Successu

28tego Jnteressu, od ktorych Jchmć powziowszy rzetelne wiadomienie

29przeciwne udania Jchmć Obżałowanych, oraz odebrawszy przytomny

30Kwit, Coram Actis Castr. Capitan. Belzen. Feria Secunda post Domi-

31nicam Oculi quadragesimalem, Anno Millesimo, Septingentesi-

32mo, Quadragesimo, Octavo, przez Jmść Panią Katarzynę z Rosochackich,

33primo voto Breysową et Secundo Sokołowską in Viduali pro tunc

34statu zostaiącą, z Summy Dwoch Tysięcy Złł. pro supra Scriptum [?]

35salvam rezerwowanych, ze Skarbu JW. Jmci Pana Wdy Generała

36Ziem Kijowskich, una cum provisionibus, zapłaconey zeznany-

37tenże Kwit W. Jmć Panu Rosochackiemu Stolnikowi Zatorskiemu

38remonstrando nienależytey Summy przerzeczoney od Manifestanta,

39nie Jchmć Panom Breysom, ponieważ w tym [?] Kwicie, ale Skarbowi Panskie-

40mu należącey, odebranie, posłał y o przywrocenie tey że Summy, dla uj-

41ścia [?] Skarbowi Panskiemu dopraszał się. W. Jmć Pan Stolnik Zatorski

42na oczewistą illuzyą Skarbu Panskiego y na uszkodzenie Comparen-

43tis, Contraveniendo Zapisowi Swoiemu pro Cautione [...] [?]

44Panow Breysow, Siestrzeńcow Swoich upominać się każe. Ktorym Jchmć

45teraźnieyszy Manifestant ani dawał, ani dać mogł do Rąk, niema-

46iąc doskonałego upewnienia całości Skarbu Panskiego, y Swego

47z tąd bezpieczeństwa. Przeto tenże Manifestant, Subveniendo omni-

48mode integritati, oraz ostrzegaiąc repetitionem Summy przerzeczoney

49Dwoch Tysięcy Złł. Poll., cum provisione ab Actu wyliczenia pochodzącey

50nie od kogo innego, tylko od W. Jmć Pana Rosochackiego, Stolnika Zator-

51skiego, iako do Rąk Swoich odbieraiącego, et pro securitate oney pisze- [?]

52cy się należący [?], ten Swoy manifest do Akt ninieyszych zanosi [?].

53Jan Bryndza m. p.

54[pod tekstem, z prawej, inną ręką:] Maa [?] Kurczewski [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Górna połowa k. 382v pusta, przekreślona zawijasem „Z”; po lewej przekreślony numer 72 (stara numeracja), nr marginalny 631 (por. akt 641 – tam ten sam numer przekreślony przy wpisie niewprowadzonym).

Osoby: Jan BRYNDZA, cześnik MOZYRSKI (tytuł marg. „C. M.”; w liście „Cześnikowi Mozyrskiemu”), niegdyś plenipotent Stanisława POTOCKIEGO, wojewody BEŁSKIEGO (zm. bezpotomnie – „post sterilem decessum”; sukcesor – Franciszek Salezy POTOCKI, wojewoda kijowski i generał ziem kijowskich); Stanisław ROSOCHACKI, stolnik ZATORSKI („S. Z.”), wuj Breysów; Breysowie [?] (odczyt nazwiska niepewny: „Breys/Breysow/Breysom”): Aleksander (porucznik chorągwi ordynacji DUBIEŃSKIEJ / „Kor. Ordynacyi Dubienskiey”), Jan, Bernard i Antoni – synowie Konstantego BREYSA [?] i Katarzyny z Rosochackich (1° v. Breysowej, 2° v. Sokołowskiej; „Sędzinki [?] Grodzkiey Bełzkiey” – córka sędziego grodzkiego bełskiego [?]); Jerzy ROSOCHACKI, brat Stanisława; Feliks KOPCZYŃSKI, subdelegat grodu winnickiego (odczyt „Kopczyński” dość pewny, por. też list).

Chronologia: skrypt Bryndzy na 2000 zł z 7000 zł posagu (cena dóbr Waryów [?]) – roborowany w grodzie bełskim „feria quarta post Dominicam Palmarum 1732” = środa 9 IV 1732 (Wielkanoc 13 IV 1732) oraz „feria tertia in vigilia festi Visitationis BVM 1732” = wtorek 1 VII 1732; bezkrólewie po śmierci Augusta II (1733), elekcja Augusta III – Bryndza jako deputat na Trybunał Główny WXL wzięty do niewoli przez stronników Stanisława Leszczyńskiego; ok. 1756 zdolny do spłaty; list Rosochackiego z „Witowa [?]” 9 III „1750 [?]” (odczyt liczebnika niepewny – „Pięćdzie-[?] / siątego”; może Sześćdziesiątego); zapis ewikcyjny Rosochackiego w Litynie 31 III 1760, sporządzony „vacante pro tunc ob mortiferam pestem officio castri Vinn.” – gdy urząd grodzki winnicki był zamknięty z powodu zarazy; kwit Katarzyny Sokołowskiej, wdowy, w grodzie bełskim „feria secunda post Dominicam Oculi 1748” = poniedziałek 18 III 1748.

Tłumaczenia łaciny: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „summopere illusus” – w najwyższym stopniu oszukany; „providendo integritati” – dbając o nienaruszalność (skarbu); „post sterilem decessum” – po bezpotomnej śmierci; „Subsecutis pro tunc fatis” – gdy nastąpiły wówczas (takie) losy; „sustentandae sortis” – (sposobu) utrzymania; „ad suffurendum [= sufferendum] onus scripti et conscientiae” – do udźwignięcia ciężaru zapisu i sumienia; „morantur” – przebywają; „de sequenti tenore / verborum serie” – następującej treści / brzmienia; „vacante pro tunc ob mortiferam pestem officio castri Vinn.” – gdy urząd grodzki winnicki był wówczas nieczynny z powodu śmiertelnej zarazy; „in tuitu praemissae summae” – ze względu na wspomnianą sumę; „forum ubiquinarium Regni” – dowolny sąd w Królestwie; „Locus sigilli usitati in cera rubra expressi” – miejsce zwykłej pieczęci odciśniętej w czerwonym wosku; „salva … zatrzymana [?]” – z zastrzeżeniem; „notitiam de successu” – wiadomość o przebiegu; „remonstrando” – wykazując; „contraveniendo zapisowi” – działając wbrew zapisowi; „pro cautione” – dla zabezpieczenia; „subveniendo omnimode integritati” – zabezpieczając wszelkimi sposobami nienaruszalność; „repetitionem summae … cum provisione ab actu wyliczenia” – (prawo do) odzyskania sumy z prowizją od dnia wypłaty; „in viduali statu” – we wdowim stanie; „primo voto … secundo/ultimo” – z pierwszego/drugiego (ostatniego) małżeństwa.

Streszczenie

30IV 1770 Jan Bryndza, cześnik mozyrski, dawny plenipotent zmarłego bezpotomnie Stanisława Potockiego, wojewody bełskiego, zamanifestował się – dla ochrony skarbu sukcesora, Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego – przeciw Stanisławowi Rosochackiemu, stolnikowi zatorskiemu, i jego siostrzeńcom Breysom [?] (Aleksandrowi, porucznikowi chorągwi ordynacji dubieńskiej, Janowi, Bernardowi i Antoniemu). Z posagu Katarzyny z Rosochackich (1° v. Breysowej, 2° v. Sokołowskiej) pozostało na skarbie 2000 zł zapisanych skryptem Bryndzy z 1732 r.; po latach (wojna domowa po 1733 r., niewola, służba u Radziwiłłów) Bryndza na wezwanie listowne Rosochackiego wypłacił mu w 1760 r. w Litynie 2000 zł za kwitem i zapisem ewikcji (gród winnicki był wtedy zamknięty z powodu zarazy). Okazało się jednak, że Katarzyna Sokołowska już w 1748 r. pokwitowała z tej sumy (z prowizją) skarb Potockich, a teraz Aleksander Breys domaga się od Bryndzy prowizji; manifestant zastrzega sobie zwrot 2000 zł z prowizją od Rosochackiego.

Transkrypcja

k. 384v (skan 0387, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winn. Comparens personaliter W. Jmć Pan

6Konstanty Kurczewski Podczaszy Sochaczewski, Swoim y

7Wielmożney Jmości Pani Anny z Staszkiewiczow

8Kurczewskiey Podczaszyny Sochaczewskiey Małżon-

9ki Swey Jmieniem Ostrzegaiąc Całości Substancyi

10Swoiey, iako nayuroczyściey przeciwko Jaśnie

11Wielmożney Jmości Pani Maryannie z Rome-

12row Walewskiey Podkomorzynie Sieradzkiey

13Jaśnie Wielmożnego Marcina Walewskiego Pod-

14komorzego Sieradzkiego pozostałey Małżon-

15ki Wdowie, Dobr Wsiow Berezowki, Bołobki [?]

16y Ternaty [?] zastawney Pani manifestuie się oto:

17Jż Jaśnie Wielmożna Podkomorzyna Sieradzka

18zaciągnowszy Summy Pięciu Tysięcy Złotych Pol-

19skich u ninieyszych manifestuiących się w Roku

20Tysiącznym Siedmsetnym Sześćdziesiątym Piątym

21Feria Secunda post Dominicam Jubilate, iako

22Zapis Assecurationis co nomine w Grodzie Łaty-

23czewskim uczyniony świadczy, y prowizyą zwyczay-

24ną od Sta po Dziesięć corocznie wypłacać obowią-

25zawszy się, lubo pomienioną prowizyą za lat kilka wy-

26płaciła, iednakże teraz rożnemi wybiegami nadrabia-

27iąc ani Summy wyż wyrażoney Pięciu Tysięcy Złł. Poll. ani

28Prowizyi od niey za lat Dwie należącey (choćiaż Jntrate z

29Dobr pomienionych Berezowki y Jnnych dostateczną wy-

30biera) wypłacić y oddać niechce a zatym ninieyszy Comparens

31suo et cuius supra nomine Pko teyże JW. Podkomorzynie

32powtornie iuż de diligentia Sui manifestuie się. Konstanty

33Kurczewski m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Konstanty KURCZEWSKI, podczaszy SOCHACZEWSKI, w imieniu własnym i żony Anny ze STASZKIEWICZÓW. Obżałowana: Marianna z ROMERÓW WALEWSKA, wdowa po Marcinie WALEWSKIM, podkomorzym SIERADZKIM, zastawna posesorka wsi BEREZÓWKA, BOŁOBKI [?] i TERNATY [?] (dwie ostatnie nazwy niepewne). Adnotacja „Maa Kurczewski” pod aktem 642 to zapowiedź tego wpisu.

Pożyczka 5000 zł zapisana w grodzie łatyczowskim „feria secunda post Dominicam Jubilate 1765” = poniedziałek 29 IV 1765 (Wielkanoc 7 IV 1765); prowizja 10% rocznie, zaległa za 2 lata. Łac.: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „zapis assecurationis” – zapis zabezpieczenia; „suo et cuius supra nomine” – w imieniu własnym i tego, co wyżej; „de diligentia sui” – dla zachowania swej staranności (formalnej zapobiegliwości), tj. dla zabezpieczenia praw.

Streszczenie

30IV 1770 Konstanty Kurczewski, podczaszy sochaczewski, w imieniu własnym i żony Anny ze Staszkiewiczów, po raz drugi zamanifestował się przeciw Mariannie z Romerów Walewskiej, wdowie po podkomorzym sieradzkim, zastawnej posesorce Berezówki i innych wsi: pożyczyła od nich w 1765 r. (zapis w grodzie łatyczowskim) 5000 zł na 10% rocznie, a teraz – choć pobiera dochody z tych dóbr – nie oddaje ani kapitału, ani prowizji za dwa lata.

Transkrypcja

k. 384v (skan 0387, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

4nickiemi y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens per-

6sonaliter Urod. Jmć Pan Stanisław Witkowski przychilaiąc

7[reklamant:] się

k. 385 (skan 0387, strona prawa)

1się do Manifestu w Roku Tysięcznym Siedmsetnym Sześćdzie-

2siątym Osmym zaniesionego y powtornie w pilności Swoiey

3manifestuie się tak: Jż iako w początkach Objęcia w Posses-

4syą Swoią Wieś Sołtohubowkę [?] Ex. [?] niemało expensował

5maiąc posesowanie y pod upadłey z Gruntu dla Buntu Chłop-

6skiego w Ukrainie, tey Substancyi expensy, iako to Regestr

7Summy tak i Swiadczy; tak od czasu tamtego aż do cza-

8su ninieyszego tym więcey teraz expensy, iako to Regestr

9Summy tak i Swiadczy, nayprzy gawanie [?] Sprowadzenie Lu-

10dzi z Kommendo [?] Kapitana Moskiewskiego do Sołtohubowki

11dla odebrania Koni Bydła rożnych Ruchomości od Hroma-

12dy Sołtohubowskiey, na Lackiego [?] Andryia Parobka, ktory

13dobiał W. S. pamięci [?] Antoniego Lasotę tegoż Samego po-

14wieszono w Żwotowie [?], na przepędzenie bydła Koni z Sołto-

15hubowki do Winnicy y nazad do Sołtohubowki na szuka-

16nie kości po Polu W. S. P. Antoniego Lasoty o nie sprowa-

17dzenie do Winnicy na Pogrzeb Sollenny tych kości w Win-

18nicy na Krzyściny y Pogrzeb Theofilli Corki W. S. P.

19Antoniego Lasoty w Winnicy na Rewerendę [?] Dokumen-

20tow po rożnych Grodach W. Antoniego Lasoty na roz-

21ne Tranzakcye [?] po rożnych Grodach Pko rożnym Jchmć

22oczyszczaiąc całość Substancyi Sukcessorow S. P.

23W. Antoniego Lasoty, na Drogi rożne Plenipotentom

24płata, attentuiącym w rożnych Jnteressach, na oporzą-

25dzenie Budowli w Sołtohubowce, wszelkiey, tak [?] y [?] chuto- [?]

26mieszkania, Pasieki, Ogrodow, na Wozy, na Żelaza

27Płużne, Brony, Radła, Siekiery, Okna, na Nasiona roż-

28ne, Wiśniaine [?] Ogrodowe, y Polowe; na Miód do karmie-

29nia Pszczoł, Płata Gospodarzowi, Pasiecznikowi, Chłop-

30com, Pastuchom, odzież obowie [!], Chusty, Kowalom, Szew-

31com, Tkaczom, y cokolwiek potrzeba Gospodarska potrze-

32buie, to wszystko z gotowe Pieniądze nie biorąc więcey Jn-

33traty z części wsi Sołtohubowki, iak złotych siedm, co

34w czasie Regestrami się okaże; na Siano, Słomę

35dla Bydła y Koni, na Kosarzow, Żeńcow, Gromadzkich [?]-

36nikow, na przestawienie Pasieki, wyexpensować mu-

37siał. Więc aby w czasie dalszym w Substancyi Swoiey

38nieszkodował, Expensy [?] takowe [?] y iakowey o kalku-

39[reklamant:] lacyą

k. 385v (skan 0388, strona lewa – góra)

1lacyą z tey części tylko do Roku Złotych Siedm importuiącey [?], od

2kogo impetycyi niemieć w pilności Manifestuie się. Sta-

3nisław Witkowski m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Stanisław WITKOWSKI (por. akt 634 – Witkowscy) ponawia manifest z 1768 r. Nazwa wsi w rkp. „Sołtohubowka / Sołtohubowce / Sołtohubowskiey” – odczyt dość pewny, identyfikacja niepewna (może Sołohubówka). Antoni LASOTA – zabity (w czasie koliszczyzny 1768 [?]); jego zabójca, parobek Andrzej „Lackiego [?]”, powieszony w „Żwotowie [?]”; Witkowski szukał kości Lasoty w polu i sprowadził je na uroczysty pogrzeb do Winnicy; w Winnicy także krzciny i pogrzeb Teofili, córki Lasoty. Sprowadzono ludzi z komendy „kapitana moskiewskiego” (wojska rosyjskie), by odebrać od gromady sołtohubowskiej zagrabione konie, bydło i ruchomości.

Wyliczenie wydatków: budowle, pasieka, ogrody, wozy, żelaza płużne, brony, radła, siekiery, okna, nasiona (w tym wiśnie [?]), miód do karmienia pszczół, zapłata gospodarzowi, pasiecznikowi, chłopcom, pastuchom, odzież, obuwie („obowie”), chusty, kowale, szewcy, tkacze, siano, słoma, kosiarze, żeńcy; dochód z części wsi – tylko 7 zł. „Comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „w pilności swojej” – dla zachowania swej staranności (zabezpieczenia prawa).

Streszczenie

30IV 1770 Stanisław Witkowski, ponawiając manifest z 1768 r., zabezpieczył się na przyszłość co do nakładów poniesionych na zniszczoną po buncie chłopskim (1768) wieś Sołtohubówkę [?] – część spadku po Antonim Lasocie: odzyskiwanie zagrabionego dobytku z pomocą komendy rosyjskiej, odszukanie szczątków Lasoty i jego uroczysty pogrzeb w Winnicy, pogrzeb jego córki Teofili, procesy i tranzakcje w obronie spadku, odbudowa gospodarstwa i zapłaty dla czeladzi – wobec dochodu z tej części zaledwie 7 zł, aby nie ponosić z tego tytułu szkody ani odpowiadać przed spadkobiercami.

Transkrypcja

k. 385v (skan 0388, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Aprilis Trzydziestego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi

4Winnickiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego. Po-

6stanowiwszy się Osobiście W. Jmć Pani Teressa z Kopystyń-

7skich primo W. Antoniego Lasoty voto et ad praesens Urod.

8Stanisława Witkowskiego Małżonka w Assystencyi tegoż

9Urod. Jmć Pana Stanisława Witkowskiego Małż. Swego,

10Swym y Urod. Jgnacego z niegdy W. Antonim Lasotą Spło-

11dzonego Legitime Syna, a W. niegdy Michała Lasoty

12Cześnika Łuckiego Wnuka Jmieniem Matka iako

13naturalna Małoletniego Opiekunka y Dożywotnia

14Substancyi Mężowskiey Pani czyniąc na y Pko JO.

15X. Jmci Jabłonowskiey WWdzinie Bracł. Sukcessorom

16niegdy JO. X. Jabłonowskiego Wdy Bracł. Małżonka po-

17zostałey Wdowie, Dożywotniey Tegoż JO. X. Jmci W. B. Substan-

18cyi Pani JW. Jana Potockiego, Dobr Żornowna [?] Dziedzi-

19ca Czyli Suo Jure [?] Ante Possessora W. Krzysztofowi Ka-

20minskiemu Podk. Węg. [?] ad praesens Tychże Dobr Żornow-

21na Possessorowi W. Piotrowi Stryiecznemu Karolowi

22Rodzonemu Braci Niegdy W. Antoniego Lasoty, La-

23sotom Manifestuie się w pilności oto: Jż JW. Wdzina Bracł.

24Zaciągnowszy Tysięcy Cztery Złł. Poll. u W. niegdy

25Michała Lasoty, Oyca niegdy W. Antoniego Laso-

26ty Małż. Comparentis, a ni prowizyi; ktora iuż z Ka-

27pitałem zrownała się ani płotney [?] Summy nieoddał,

28Jako też JW. Jmć Pan Jan Potocki pożyczywszy Sum-

29my u W. Michała Lasoty Cztery Tysiące zobowiąza-

30niem wypuszczenia, zastawney Części we Wsi Żornow-

31nie, ad Correspondentiam prowizyi od Summy Czte-

32rych Tysięcy ani Possessyi trzymać niedał, ani pro-

33wizyi niepłacił, ani Summy nieoddał, a lubo W. Kamin-

34ski Podkom. Węg. [?] na fundamencie Danego Sobie do

35windykowania tey Summy Cztery Tysiące, na Dobrach

36[reklamant:] Wsi

k. 386 (skan 0388, strona prawa)

1Dobrach Wsi Żornownie lokowaney Plenipotencyi

2in virtute processus przez Tradycyą też Dobra

3Część Wsi Żornowna na siebie odebrał y od

4Lat Kilkunastu iuż trzyma, przecież ani Pro-

5wizyi od czasu odebrania Dobr, Swoią Possessyą

6niewypłacił ani Summy nieoddał, owszem do Expen-

7sy na Process o też samo Summę od Lat Kilkunastu

8w Grodzie Łuckim toczący się przyprowadził, Kleyno- [?]

9tow wartuiących trzech Tysięcy po S. P. z Kamińskich

10Lasocinej Siestrze obżałowanego, a W. niegdy Micha-

11ła Lasoty Małżonce, Urod. zaś Jgnacego Lasoty Mało-

12letniego Babce zabranych nieoddał, ani adequato

13pretio niezapłacił; W. zaś Piotr Lasota Cześnik

14Łucki Sepet tak z Papierami, iako też z Sukniami

15y innemi Kosztownemi Sprzętami, Puzdro Cyny

16w Złoczowie przez niegdy W. Antoniego Lasotę

17w Depozycie zostawione wziął y nie oddał, a zaś

18W. Dominik Lasota, Skrzynię z rożnemi Rze-

19czami z Ukrainy na Wołyń dla bezpieczeństwa

20wywiezioną, w Żornownie u Parchoma Strzelca

21przez tego Antoniego Lasotę schowaną, ktory [?]

22poczwozne [?] zabrał y dotąd trzyma, y na rożne

23Rekwizycye oddać tak Summ, iako Kleynotow

24y Rzeczy WW. Obżałowani oddać rekuzuią; Jako Za-

25chodziła Rekwizycya w Roku Tysiącznym Siedm-

26setnym Siedmsetnym [!] przez Ur. Onufrego Mo-

27skwickiego ad hunc actum personaliter zapisane-

28go Plenipotenta przez co na Expens tak na Po-

29droż, iako y Plenipotentow dla odzyskania wła-

30sności Ur. Jgnacego Lasoty naturalnego Suk-

31cessora Ur. Witkowskiego męża ninieyszey

32Żalący [?] się, wyciągaiąc [?] iako się w czasie

33pokaże, Regestra; Przeto, iako poprzysię-

34[reklamant:] żony [?]

k. 386v (skan 0389, strona lewa – góra)

1przysiężony [!] naturalney opiekunki, Opiekun chcąc, aby

2własność Ur. Jgnacego Lasoty nieginęła, y

3żeby pro Victu et amictu necessarya Ur. Jgna-

4cemu Lasocie, z iego własności mogła bydź

5prowencya, tak de praemissis omnibus. Jdem

6Comparens Contra Eosdem inculpatos, mani-

7festat, salva si opus fuerit melioratione

8Eiusdem Manifestationis. Teressa Wit-

9kowska. Jako assystent Żony moiey Podpisu-

10ię się Stanisław Witkowski m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Manifestantka: Teresa z KOPYSTYŃSKICH, 1° v. żona Antoniego LASOTY (por. akt 644 – śmierć i pogrzeb Lasoty), 2° v. Stanisława WITKOWSKIEGO; działa za siebie i za małoletniego syna Ignacego LASOTĘ, wnuka Michała LASOTY, cześnika ŁUCKIEGO. Obżałowani: Jabłonowska, wojewodzina BRACŁAWSKA (wdowa po ks. Jabłonowskim, wojewodzie bracławskim – zapewne Antoni Barnaba [?]), dożywotniczka; Jan POTOCKI, dziedzic ŻORNÓWNY [?] (w rkp. „Żornowna / we Wsi Żornownie”; identyfikacja niepewna); Krzysztof KAMIŃSKI, „Podk. Węg. [?]” (skrót niejasny), posesor Żornówny [?] na mocy plenipotencji i tradycji; Piotr LASOTA, cześnik ŁUCKI (stryjeczny brat Antoniego), Karol LASOTA (rodzony brat), Dominik LASOTA.

Zarzuty: wojewodzina pożyczyła 4000 zł u Michała Lasoty i nie płaci ani kapitału, ani prowizji (prowizja zrównała się już z kapitałem); Jan Potocki pożyczył 4000 zł z obowiązkiem oddania w zastaw części Żornówny [?] i nie dopuścił do posesji; Kamiński objął tę część przez tradycję i od kilkunastu lat ją trzyma, nie płacąc, a w procesie w grodzie łuckim przyprowadził [?] klejnoty wartości 3000 zł zabrane po zmarłej z Kamińskich Lasocinej (jego siostrze, żonie Michała, babce Ignacego); Piotr Lasota zabrał sepet z papierami, sukniami i kosztownościami oraz puzdro cyny, zostawione przez Antoniego w depozycie w ZŁOCZOWIE; Dominik Lasota – skrzynię z rzeczami wywiezioną dla bezpieczeństwa z Ukrainy na Wołyń i schowaną w Żornównie [?] u strzelca Parchoma. Rekwizycja przez Onufrego MOSKWICKIEGO (plenipotenta) – w rkp. omyłkowo „Roku Tysiącznym Siedmsetnym Siedmsetnym” (rok nieczytelny/omyłkowy).

Łac.: „legitime” – prawowicie; „suo iure ante possessor” – dawniejszy posesor z własnego prawa; „ad correspondentiam provisionis” – w odpowiedniości do prowizji (zastaw zamiast odsetek); „in virtute processus” – na mocy procesu; „adequato pretio” – odpowiednią ceną; „ad hunc actum personaliter” – do tej czynności osobiście (zapisany plenipotent); „pro victu et amictu necessaria” – potrzebne na wyżywienie i odzienie; „de praemissis omnibus. Idem comparens contra eosdem inculpatos manifestat, salva si opus fuerit melioratione eiusdem manifestationis” – o wszystkie powyższe (rzeczy). Ten sam stawający manifestuje się przeciw tymże obwinionym, z zastrzeżeniem, jeśli zajdzie potrzeba, poprawienia tej manifestacji.

Streszczenie

30IV 1770 Teresa z Kopystyńskich, wdowa po Antonim Lasocie, obecnie żona Stanisława Witkowskiego, w jego asystencji, w imieniu własnym i małoletniego syna Ignacego Lasoty zamanifestowała się przeciw Jabłonowskiej, wojewodzinie bracławskiej, Janowi Potockiemu, Krzysztofowi Kamińskiemu (posesorowi części Żornówny [?]) oraz Lasotom – Piotrowi, cześnikowi łuckiemu, Karolowi i Dominikowi: o niespłacone dwie pożyczki po 4000 zł zaciągnięte u Michała Lasoty (z prowizjami), niedopuszczenie do zastawu w Żornównie [?], przetrzymywanie klejnotów babki Ignacego oraz sepetu, puzdra i skrzyni z rzeczami Antoniego Lasoty; zastrzegła prawo do zwrotu kosztów i do poprawienia manifestu, by zabezpieczyć utrzymanie małoletniego.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 387 (skan 0389, strona prawa)

1MENSIS MAJUS 1770mi Anni

2Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

3Miesiąca Maja Drugiego Dnia

4Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Win-

5nickiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namies-

6nikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Stanowszy Osobi-

7ny [!] Jenerał Woźny Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Matyasz Ostrow-

8ski wierney Relacyi Swoiey dobrowolnie zeznał, iż R[oku] teraź- [?]

9na Akcie wyrażonego Dnia Szostego [?] Kwietnia na prawne we-

10zwanie JO. X. Jmci Janusza Tomasza na Nowey Czetwerni [?] [...]

11margrodzie [?] Borowiczach [?] Sitkach [?] y Kopijowce [?] Swoiey [?] [...]

12Czetwertyńskiego Podkomor. [?] W. [?] Jmci maiąc przy sobie Strone [?] [...]

13Ludzi wiary godnych Urod. Jchmć Panow Antoniego [...]

14go y Michała Janowskiego dla zupełney wiary dotą[d] [...]

15był w Dobrach Wsi Dillach [?] w dzierżawie W. Jmci [...]

16skiego Kommissarza Dobr Daszowskich JWW. Platera [...]

17dy Wsi Zostaiących, gdzie będąc Administratora [...]

18go y Konie Pary [?] Pracowitego Andrzeia Soncrenko [?] [...]

19go JO. Reluirenta [?] Teodorowickiego [?] przez Administra[tora] [...]

20torowieckiego [?] zagnionych [?] u Woyta y Gromady tamecz[ney] [...]

21Dnia Siodmego Tegoż Miesiąca był w Dobrach [...]

22ży [?] wraz z wyżey wyrażonemi Szlachta sobie przydanemi [...]

23Pracowitych Łukasza Fedka y Zacharka Podlanych [?] [...]

24JO. Reluirenta z Klucza Kopijowskiego [?] Wziętych [?] u W. [...]

25lewskiego Administratora Kniażewskiego [?] aresztowa[ł] [...]

26nie przyporęczył, ktory Areszt Woyt y Gromada Bil[...] [...]

27niem Witt. Oraczewskiego [?], a zaś Ur. Bieńkowski Jmieniem [...]

28Jozefa Hrabi Krasickiego [?] Sty Wysockiego [?] Panow Swoich [...]

29wolnie przyiąwszy pomienionych Aresztowanych do rozprawy

30prawney dotrzymać obowiązali się. O czym ninieysze Tegoż Woź-

31nego zeznanie, ktory nieumieiący pisać Krzyż kładzie Maty-

32asz Ostrowski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Prawy brzeg karty oddarty / zniszczony (plama) – końcówki wierszy w górnej i środkowej części utracone ([...]); nazwy miejscowe i osobowe w wielu miejscach niepewne. Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generalny Mateusz („Matyasz”) OSTROWSKI, niepiśmienny. Zlecający: ks. Janusz (Tomasz [?]) CZETWERTYŃSKI (por. wcześniejsze sprawy Kurczewskiego, Gruszeckich i Kozaków ks. Janusza Czetwertyńskiego – POSTEP.md), określany „JO. Reluirent” (strona reluująca – wykupująca zastaw [?]); dobra wymienione w nagłówku czynności (Borowicze [?], Sitki [?], Kopijówka [?]) odczytane niepewnie. Woźny 6 IV 1770 zaaresztował w dobrach „Dillach [?]” (dzierżawa komisarza dóbr DASZOWSKICH Platerów [?]) parę koni i bydło parobka Andrzeja [?] zagnane przez administratora, a 7 IV – u wójta i gromady innej wsi – poddanych Łukasza FEDKA i Zacharka (z klucza Kopijowskiego [?]); wójt i gromada oraz Bieńkowski w imieniu hr. Józefa KRASICKIEGO [?], starosty wysockiego [?], przyjęli aresztowanych na poręczenie i zobowiązali się stawić ich do rozprawy prawnej. Na lewym marginesie pionowo: „Recepit Łanowski [?] …” – adnotacja o odbiorze.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2V 1770 woźny Mateusz Ostrowski zeznał, że na wezwanie ks. Janusza Czetwertyńskiego 6 i 7 IV 1770, z dwoma szlachcicami (m.in. Michałem Janowskim), dokonał aresztu w dobrach Dillach [?] (dzierżawa komisarza dóbr daszowskich) i w drugiej wsi: zaaresztował konie i bydło oraz poddanych (Łukasza Fedka i Zacharka) zagnanych przez administratorów z klucza Kopijowskiego [?] należącego do księcia; wójt, gromada i Bieńkowski w imieniu hr. Krasickiego [?] przyjęli aresztowanych na poręczenie do rozprawy. Tekst częściowo zniszczony.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 387 (skan 0389, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Maja Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Protunc

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Stanowszy

6[reklamant:] osobiście

k. 387v (skan 0390, strona lewa – góra)

1Osobiście Woźny Gen. Woźdztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Grzegorz

2Zachorowski [?] w tey prawdziwey y skuteczney Relacyi Swoiey iawnie

3ustnie y dobrowolnie zeznał, iż on Roku Tysiąc Siedmset, Siedm-

4dziesiątego, Dnia Trzydziestego Aprilis na Affektacyą y prawną

5Rekwizycyą Wiel. Jmci Pana Franciszka Pisarskiego Podcz. [?]

6Mielnickiego [?]; maiąc przy sobie strone Szlachty Ludzi wiary god-

7nych Ur. Jchmć Panow Marcina [...] y Łukasza Chole-

8[wskie]go [?] maioris evidentioris Testimonii gratia sibi adhibi-

9[tos] był w Dobrach Miasteczku Woroszyłowce Possessyi Dziedziczney

10Wiel. Jmci Pana Bajewskiego [?] Stoln. Halicz. [?] podległych,

11[gd]zie będąc Niewiernego Leyby Slepego Ante Niemierowskiego [?]

12[...] Obywatela, ad praesens w Dobrach Miasteczku Woroszyłowce

13[...]ciałego [?] Złotych Dwieście Długu u Wiel. Affektanta Zacią-

14gnionego y do tych czas nieoddanego Dłużnika u Ur. Gubernato-

15[ra] Woroszyłowskiego Jako Aktualnego Dłużnika aresztował,

16[...]ie przyporęczył, ktory areszt tenże Urodz. Gubernator na-

17[...]wyrażonego Dłużnika benevole przyiąwszy do rozprawy

18[praw]ney Jmieniem Wiel. Jmci Pana Bajewskiego [?] [...]

19[do]trzymać deklarował y submittował się, a tak On Woźny

20[...]tka Sobie przytomną oświadczywszy się przedemną Urzędem

21[...]wego Aresztu Swego uczynił y zeznał Relacyą Woźny qui Su-

22[...]em posuit ✠.

Objaśnienia i tłumaczenia

Lewy brzeg k. 387v uszkodzony (wyrwa) – początki wierszy w środkowej partii utracone ([...]). Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Woźny generalny Grzegorz ZACHOROWSKI [?] (odczyt nazwiska niepewny); szlachta przy woźnym: Marcin [...] i Łukasz CHOLEWSKI [?]. Zlecający: Franciszek PISARSKI („Podcz. Mielnickiego [?]” – tytuł niepewny). Miasteczko WOROSZYŁÓWKA – dziedziczna posesja BAJEWSKIEGO [?], stolnika halickiego [?]; aresztowany Żyd („niewierny”) Lejba ŚLEPY, dawniej obywatel NIEMIROWA [?], obecnie mieszkaniec Woroszyłówki, dłużnik 200 zł; areszt przyjął na poręczenie gubernator woroszyłowski (nazwisko nieznane). Tytuł marginalny mówi o „aresztie ludzi” – w treści areszt jednej osoby.

Łac.: „maioris evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos” – przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa; „ante” – dawniej; „ad praesens” – obecnie; „benevole” – dobrowolnie; „submittował się” – poddał się (zobowiązał); „qui su[bscribere nesciens cruc]em posuit” – który nie umiejąc podpisać się, położył krzyż (uzupełnienie domyślne).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2V 1770 woźny Grzegorz Zachorowski [?] zeznał, że 30 IV 1770 na wezwanie Franciszka Pisarskiego, z dwoma szlachcicami, zaaresztował w miasteczku Woroszyłówce (dziedzictwie Bajewskiego [?], stolnika halickiego [?]) Żyda Lejbę Ślepego, dawniej z Niemirowa [?], dłużnika Pisarskiego na 200 zł; gubernator woroszyłowski przyjął aresztowanego na poręczenie i zobowiązał się stawić go do rozprawy. Tekst częściowo uszkodzony.

Transkrypcja

k. 387v (skan 0390, strona lewa – dół)

1[Roku] Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2[Miesią]ca Maja Drugiego Dnia

3[Przed Ur]zędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y Prze-

4[demną] Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem

5[Burgrab]stwa Grodu Winnickiego, Stawiwszy się Osobiście W. Pan

6[Jozef] Bohdaszewski Łowczy Mielt. [?] Swym y Wiel. Kajetana Boh-

7[da]szewskiego Łowczyca [?] Mielt. [?] Brata Swego rodzonego Starszego

8niemniey Ur. Jozefa Rochozińskiego [?] Jmieniem, iak tylko dowiedział

9się o Manifeście przez Ur. Jana Kulika Jmieniem Wiel. Jaroszyń-

10skiego Podstol. Winn. nie słusznie zaniesionego, tak zaraz na y Prze-

11ciwko W. Jmci Panu Zacharyaszowi Jaroszyńskiemu Podst. Win-

12nickiemu, a mianowicie Ur. Janowi Kulikowi Dyspozytorowi

13Szersniewskiemu [?] protestuie y Reprotestuie się w niżey opisany Spo-

14sob y oto iż Ur. Kulik nie dosyć maiąc na tym że zagrzawszy [?] podo-

15bno twoliem [?] nadto Głowę na Jarmarku w Tywrowie Ur. Jozefa

16Rochozińskiego [?] Służącego Wiel. Stawiaiącego się y Brata Jego na

17Jarmarku Tywrowskim po Jnteressie Swoim będącego niewin-

18nie infestował, ale y sprzeczy [?] pokrzywszy [?] Jarmarkowa niespokoyność

19[reklamant:] Swoią

k. 388 (skan 0390, strona prawa)

1Swoią żeby uśpieszenie [?] Bydeł na Zboża [?] Szostakowskie [?] pretex za-

2brawszy Jmieniem Pana Swego JPo [?] Wiel. Reprotestantowi y

3Bratu Onego naiedyne [?] zwierz [?] zamanifestował [?] że Wiel. [...]

4waiący [?] y Brat Jego iako Sobie Stawia [?] Sąsiedztwo z Wiel.

5Podst. Winn. tak tych okoliczności unikaią żeby Spokoy-

6ności Sąsiedzkiey przeciwne bydź miały; przeto Ur. Jana Kuli-

7ka Manifestem Kompinta [?] y Brata Onego opisanie iako ieśliz- [?]

8gnięte [?] niesprawiedliwe, na polityce Jarmarkowych pory-

9czocie [?] przez Tegoż Obżałowanego Kulika wymyślone tak

10Wiel. Reprotestant Swym y Jnnych wyżey Jmieniem [Pr]-

11ko wyżey wyrażonemu a nayszczegulniey Ur. Kulikowi

12oniesławione [?] Manifestem opisanie powtornie iako nayuro-

13czyściey Manifestuie y Remanifestuie się. Jozef Bohdaszew-

14ski [m. p.]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Remanifestacja (odpowiedź na manifest JAROSZYŃSKIEGO – por. akty 617, 631 (wpis niewprowadzony „Jaroszyński c/a Bochdaszewscy”), 632 (areszt Józefa ROCHOZIŃSKIEGO [?] w Wasylówce)). Komparent: Józef BOHDASZEWSKI (= Bochdaszewski), „Łowczy Mielt. [?]” (skrót urzędu niejasny), w imieniu własnym, starszego brata Kajetana („Łowczyca [?] Mielt.”) i Józefa ROCHOZIŃSKIEGO [?] (w rkp. „Rochozińskiego/Kohoszewskiego” – odczyt niepewny; przyjęto zgodnie z aktem 632). Obżałowani: Zachariasz JAROSZYŃSKI, podstoli winnicki, i Jan KULIK, jego dyspozytor (w rkp. „Dyspozytorowi Szersniewskiemu [?]” – dyspozytor dóbr Szersznie [?]; por. akt 649). Tekst na k. 388 pisany niestarannie, wiele odczytów niepewnych: Kulik na jarmarku w TYWROWIE napastował niewinnie Rochozińskiego [?] i jego brata, wywołał zamieszanie, a potem – pod pretekstem (zajęcia) bydła w zbożu [?] – złożył niesłuszny manifest; Bochdaszewscy, chcąc zachować dobre sąsiedztwo z podstolim, uważają opis Kulika za niesprawiedliwy i wymyślony.

Streszczenie

2V 1770 Józef Bochdaszewski, w imieniu własnym, brata Kajetana i Józefa Rochozińskiego [?], wniósł remanifestację przeciw Zachariaszowi Jaroszyńskiemu, podstolemu winnickiemu, a zwłaszcza jego dyspozytorowi Janowi Kulikowi, uznając za niesłuszny i zmyślony manifest Kulika dotyczący zajścia na jarmarku w Tywrowie, gdzie – według remanifestanta – to Kulik napastował niewinnie Rochozińskiego [?] i jego brata i wywołał zamieszanie. Odczyt częściowo niepewny.

Transkrypcja

k. 388 (skan 0390, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Maja Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Osobiście stawiąc [się]

6Wiel. Jmci Pan Kazimierz Zarczyński Cześnikowicz Sieradzki

7Dobr Zarwanki [?] Zastawny Possessor poniosłszy ciężką krzywdę

8od niezey [?] Obżałowanego Ur. Jana Kulika, chcąc oney prawnie win-

9dykować, uwięzie [?] na y Pko Wiel. Jmci Panu Zacharyaszowi Ja-

10roszyńskiemu Podst. Winnic. Panu, a osobliwie Pko Ur. Janowi

11Kulikowi Dyspozytorowi Szersniewskiemu [?] Wiel. Podst. Winn.

12tudzież Ur. Jakichkolwiek [?] Jmion Studzińskiem dwom Braci,

13Ur. [...] Malickiemu y Jnnym w dalszym Procesie wy-

14razić się maiącym Ur. Jana Kulika gwałtowności Pomocnikiem

15umyślnie przebranym [?] Starszy [?] protestuie y Reprotestuie się w-

16niżey opisany Sposob y oto iż Ur. Kulik przestępuiąc Prawo

17Pospolita [?] Słuszność Konie Wiel. Stawiaiącego się na Polach y Gru-

18ntach do Zarwanki należących dzierżawie Ante podległych Złapawszy [?]

19Postanowić się [?], onemi gdzie mu się podobało ieździł, y przez

20czas niemały u siebie trzymał, O co gdy Wiel. Stawaiący rekwi-

21zycyą do Ur. Kulika zaniosł, y zażalił [?], aby tey bezprawności po-

22[prze]stał [?], Ur. Kulik oprawdę [?] gniew powziowszy sposobu Skrzyw-

23dzenia Wiel. Protestanta szukaiąc, nayprzod przed rożnemi

24Osobami słowy niegodziwemi Onego Łżył [?] y szkalo-

25wał a potym w dniach niedawno przeszłych w Tywrowie na Jar-

26marku przebrawszy Sobie Pomocnikow Ur. Studzińskich

27Dwoch y Malickiego popoiwszy Onych razem z sobą Wiel. Kom-

28[reklamant:] parenta napadł

k. 388v (skan 0391, strona lewa)

1parenta napadł, a napadłszy y szabel dobywszy z Życia wyzu-

2Uiszaiąc [?], ponie przyszedłszy [?] Samoczwart [?] Atakować powa-

3żył się, Jako w tym Obstrzeczenie [?] Wiel. Żalący się w ręku cięty

4został, Kuntusz y Zupan Hattasowy [?] Ur. Kulik Szlefowanie [?]

5umyślnie na tę Szablą przeciął, a nawet nie mogąc gozie [?]

6Komparenta tylkom [?] żadnym sposobem obrnie [?] uciąwszy One-

7mu Szablę, Suchemi razami, bili y ieszcze Ur. Kulik chcąc

8przyimie [?] Sprawiedliwość przeciwko Wiel. Żalącemu się nie-

9słusznie w Dalekich Terminach zamanifestował się, a zatym

10Wiel. Stawiaiący się ubespieczaiąc Życie y Zdrowie Swoie na

11ktore Ur. Kulik czuwa [?] tak też Zapachnie [?] Uznieśione [?] Konie Onemi

12ieżdżenie iako też wypucia [?] zdrowia y życia czuwanie przeci-

13wniey [?] oniesłuszne pozostałe [?] Manifestem Opisanie Zarze-

14tow [?] doniesie się niemogących [?] Zdanie przeciwko wyżey

15opisanym mianowicie Ur. Janowi Kulikowi y Pomocnikom

16Onego powtornie iako nayuroczyściey protestuie y Reprotestu-

17ie się. Kazimierz Zarczyński m. p. Et Jn Continenti Stanowszy

18Osobiście Woźny Gen. Woźdztwa Bracł. Michał Radliński [?] w mo-

19cy wierney Relacyi Swoiey dobrowolnie zeznał, iż on Roku

20na Akcie wyrażonego Dnia Dwudziestego, Osmego Kwietnia

21na prawne żądanie Wiel. Jmci Pana Kazimierza Zarczyń-

22skiego Cześnika [!] Sieradzkiego maiąc przy sobie Stronę Szla-

23chty Ludzi wiary godnych Ur. Jchmć Panow Tomasza Chole-

24wińskiego [?] y Jgnacego Woyciechowskiego dla tym większey

25wiary do tego Aktu Użytych, był w Dobrach Wsi Szersniach [?]

26gdzie będąc Ur. Jana Kulika Dyspozytora Szersniowskiego,

27Ur. Jakichkolwiek Jmion Studzińskich Dwoch Braci y Ur. Ma-

28lickiego u Woyta y Gromady Szersniowskiey Aresztował y praw-

29nie przyporęczył, ktory Areszt Woyt y Gromada Szersniowska

30Jmieniem Wiel. Jaroszyńskiego Podst. Winnic. Pana Swego

31dobrowolnie przyiąwszy pomienionych Aresztowanych do roz-

32prawy prawney dotrzymać deklarowali y submittowali

33się. O czym ninieysze tegoż Woźnego zeznanie, ktory nieu-

34mieiący pisać Krzyż kładzie Michał Radliński [?] ✠.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Kazimierz ZARCZYŃSKI, cześnikowicz SIERADZKI (w relacji woźnego „Cześnika Sieradzkiego”), zastawny posesor ZARWANKI [?] (odczyt nazwy niepewny). Obżałowani: Zachariasz JAROSZYŃSKI, podstoli winnicki (pan dóbr), Jan KULIK, jego dyspozytor w SZERSZNIACH [?] (w rkp. „Szersniach / Szersniowskiego / Szersniewskiemu”), dwaj bracia STUDZIŃSCY (imion nie znano – „jakichkolwiek imion”) i MALICKI. Por. akt 648 – remanifestacja Bochdaszewskich przeciw temu samemu Kulikowi (jarmark w TYWROWIE). Kulik zajął konie Zarczyńskiego na gruntach Zarwanki [?] i jeździł nimi, a następnie z pomocnikami napadł go na jarmarku w Tywrowie, ciął w rękę, porąbał kontusz i żupan, odebrał szablę i pobił „suchymi razami”; potem sam złożył przeciw niemu manifest. Tekst k. 388–388v pisany niestarannie i trudny; wiele odczytów niepewnych.

Relacja woźnego generalnego Michała RADLIŃSKIEGO [?] (niepiśmienny): 28 IV 1770 ze szlachtą Tomaszem CHOLEWIŃSKIM [?] i Ignacym WOJCIECHOWSKIM zaaresztował w Szersznach [?] Kulika, braci Studzińskich i Malickiego u wójta i gromady, które w imieniu Jaroszyńskiego przyjęły aresztowanych na poręczenie. Łac.: „et in continenti” – i zaraz potem; „samoczwart” – we czterech (sam z trzema innymi).

Streszczenie

2V 1770 Kazimierz Zarczyński, cześnikowicz sieradzki, zastawny posesor Zarwanki [?], zaprotestował przeciw Zachariaszowi Jaroszyńskiemu, podstolemu winnickiemu, a zwłaszcza jego dyspozytorowi Janowi Kulikowi oraz pomocnikom – dwóm braciom Studzińskim i Malickiemu: Kulik zajął i używał jego koni, a następnie napadł go z pomocnikami na jarmarku w Tywrowie, zranił szablą w rękę, pociął kontusz i żupan i pobił, po czym złożył przeciw niemu niesłuszny manifest. Dołączono relację woźnego Michała Radlińskiego [?] o aresztowaniu sprawców 28 IV 1770 w Szersznach [?] i oddaniu ich na poręczenie gromadzie.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 388v (skan 0391, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namie-

5snikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Postanowiwszy

6się Osobiście Ur. Jmć Pan Jakub Nosalski Jmieniem y

7z wyraźney Woli JW. Jmci Adama Zbożeina [?] Mniszcha Chorążego Nad-

8wornego Kor.

k. 389 (skan 0391, strona prawa)

1dwornego Koronn. Mosciskiego [?] et Lity [?] Dobr Klucza Suprunowskie-

2go Zastawnego y Dożywotniego Possessora Pana Wiel. Alexego

3Zarczyńskiego Cześnika Żytomier. Dobr Tegoż JW. Chorążego

4Nadwor. Koronn. Kommissarza y Jnnych na y Pko Wiel. Łobu-

5tyńskiemu [?] Stolnikowi Rożeck. [?] Sub Arędownemu, Wiel. Zar-

6czyńskiemu Wice Gerentowi Grodz. Latt. Arędownemu Dobr

7Klucza Suprunowskiego Possessorom tudzież Pko Opatt. Mi-

8chałowi Radlińskiemu Wiarołomnie Relacyą Aresztu ze-

9znawaiącemu Manifestuie y Remanifestuie się oto: Jż Wiel.

10Łobutyński sine ullo iure fakcyi [?] Ewikcyi po JW. Com-

11ptis [?] Pryncypale, iako w Swoim Manifeście Dnia Dru-

12giego Aprilis Roku ninieyszego Zaniesionym wyraża

13primum Evictorem [?] wyznaie całe niesłusznie, bo JW. Chorąży

14Nadwor. Koronn. Żadnego onus Evictionis exre Wiel.

15Obżałowanego niebrał na Siebie, ani żadnych Summ niezac-

16iągał u Wiel. Łobutyńskiego ani w żadne Kontrakty wcho-

17dził, ani wiedział kiedy y na co Wiel. Łobutyński Wiel.

18Zarczyńskiemu dawał Pieniądze, a przecie Wiel. Łobutyński

19tak Dystyngwowanego Pana JW. Chorążego Nadwor. Koronn.

20w iednym Manifeście z Wiel. Zarczyńskim może wielu y z

21Swoim Dłużnikiem niedyskretnie połączył, a ieżeli Wiel. Ło-

22butyński miał sobie puszczone Dobra Suprunow y Maydan

23Suprunowski od Wiel. Zarczyńskiego iako Arędownego Tychże

24Dobr Possessora, to bez wiedzy y Konformacyi Kontraktu y wia-

25domości JW. Pryncypała Comptis, a zatym ieżeli iakich

26niedobrał Prowentow Wiel. Łobutyński, więc repetitio do Swego

27Jeris [?] Cessionariusza Wiel. Zarczyńskiego mieć powinien nie-

28do Skarbu y Dobr JW. Pryncypała Comptis bo Kontrakt mię-

29dzy Wiel. Zarczyńskim zdawny a JW. Mniszchem Chorążym

30Nadwor. Koronn. o dobra Klucz Suprunowski spisany termi-

31nuie ma w Sobie Jż wszystkie Ewikcye [?] Wiel. Possessor Stam-

32te Possessione Swey wyrokuie [?] powinien, Arędana [?] ieżeliby się [...]

33Temu nie pokazywał Tantnym [?] do wypłacenia Raty wolne-

34każdego Czasu odmienienie, aby do Skarbu pretensyi nie by-

35ło, a zatym y Wiel. Łobutyńskiemu z Wiel. Zarczyńskim Kontrakt

36Sub Arędowny Zawieraiącemu Oryginalnego Kontraktu

37przyjąć y Zachować Obowiązki należało, bo quale est Jus dantis

38tale et Accipientis bydź powinno, a ieżeli inaksza iakowie pola-

39cie [?] nastąpił Kontrakt Jż Wiel. Zarczyński niemiał w Swoim

40Kontrakcie pozwolenia wolnego złowienia Ryb w Stawie Su-

41prunowskim iako Wiel. Łobutyńskiemu pozwolił, Arędę Aukcyą [?]

42wyciągnął, Czynsze Robocizny, Podwody y Jnnych Powinności

43nadużywał [?] prowadzony [?] Piewszy [?] Jnwentarz podwyższył, a tak Pod-

44danych [reklamant:]

k. 389v (skan 0392, strona lewa)

1danych iednych do zadłużenia się, Drugich do Ucieczki [?], Trzecich

2do zrujnowania się przymusił, y Arędarzow do wypłacenia Ratyn [?]

3Spokojnemi przesunął [?], tedy tak Wiel. Łobutyński nie tylko nie-

4słusznie Bonifikacyi [?] pretenduie, ale też z Renuty Swoiey Sub

5Arędowney Dobr wyżey Zmiarkowanych iezdi wrzechmo [?] przeciw

6wi Oryginalnego Kontraktu przerobił się, iako też z Swdagaiący [?]

7Czasu wsiadzenia [?] pokaże y iście się zna, iako też Wiel. Zarczyń-

8ski o Dezolowanie Dobr Folwarkow Zabranie Bydła Rogate-

9go y nie Rogatego Wieprzy, Statek Dworskich Pasiek Pnij [?]

10Zrysia [?], Drobiu Folwarcznego, Pługow, Żelaz, Bron, Kopy-

11lic [?], y wszelkiego Sprzętu Gospodarskiego Folwarcznego, na-

12przeciw [?] Remanentem Sobie w Dobrach Klucza Suprunowskim

13podanego, iako o tym dawnieysze świadczą Protestacye odpo-

14wiedzieć przed Juryzdykcyami do niego od tego Należącemi [?] regalować [?]

15nie się pretensyami Zaspokoić Skarb JW. Pryncypała Mani-

16festtis powinien będzie, Co się zaś tycze względem nienależytego

17Uformowania pretextu przez Manifest w Grodzie Winnickim

18Zaniesiony takiego iakoby Wiel. Zarczyński w Zachodzących

19Dyfferencyach z Gruntu Dobr Klucza Suprunowskiego od Wiel. Ob-

20żałowanego pretendowanych unikał Utłumienia y owszem Ży-

21czył Sobie Wiel. Cześnik Żytomier. Dobra JW. Pryncypała Ma-

22nifestis od Ruiny oswobodzić Skarb cały Jmpetycye zniesłuszna [?]

23Oddalić, tylko że Wiel. Łobutyński tego że Skarbu Bonifikacyi

24Sobie pretendował, co mu upominać się y Zapłacić słusznie od

25Wiel. Zarczyńskiego należało, Wiel. zaś Zarczyński tego wyciągał,

26aby Skarb JW. Pryncypała Comptis w ktorym on nie nie ma

27y Oyciem [?] Sam W. Zarczyński z gruntu pochodzące Wiecie [?] y słu-

28szne pretensye od Siebie [?] powinien, tych wszystkich Kredyto-

29row uspokoił ktorym On Zadłużył się z Dobr JW. Chorążego

30Nadwornego Koronnego w niesłuszną Jnwolucyą Prawną

31wprowadził. Jako też iakoby Niewiernego Naftułę [?] Arę-

32darza Jn Ante Suprunowskiego Wiel. Zarczyński protegować

33miał tak się Explikuie że Wiel. Łobutyński słysząc Jż Wiel. Zar-

34czyński oświadczał się nie raz z tym zgotow wydać Nawtułę [?] y

35bracie [?] aby mu nie był wydany tak Sobie obrotnie postąpił

36z Szczęsnym [?] raz z Wiel. Zarczyńskim nadrodze we Wsi Łosińce [?]

37Am dyiąc [?] z Sobą Woźnego Samustnie powiedział, że ta Areszt

38tegoż Nawtułę, a Woźny y słowa nie mowił, co Jnkwizycya pok[a]-

39zana [?] będzie, bo nie inaczey nie tak był Subordynowany z

40Mianowany Michał Radliński, bo z Wiel. Zarczyński mar-

41nuiąc [?] że Areszt we Dworze a nie na drodze y przez Woźnego

42powinien bydź promulgowany, y wykładany, nie na to nie po-

43wiedział, Woźny też ani mowiąc więcey nic a nie będąc we Dwo-

44rze wiarołomnie iakoby aresztował we Dworze y iakoby był do-

45browolnie

k. 390 (skan 0392, strona prawa – góra)

1browolnie przyięty Areszt zeznał Relacyą w Grodzie ninieyszym Lecz

2Wiel. Zarczyński dla Umilczenia [?] Jmpetycyi iako był gotow

3wydać wtenczas pomienionego Żyda Nawtułę gdyby był Woź-

4ny wyż zmiarkowany Prawnemi podług obowiązku Fun-

5kcyi Jego postąpił krokami nie podstępnie, tak y teraz gotow

6wydać y na wydanie każdego Czasu pomienionego Żyda Nawtułę

7z Zatym Jego Sprzętem Żoną y Dziećmi, aby ieżeli quo Casu

8miał zbiedz [?] Nawtuła albo zginąć, lub dla publicznego

9Zaniesienia y nadto [?] utrzymać nie był w odpowiedzi Wiel.

10Zarczyński iako nayskrzyniey [?] wpisnowi [?] Swoiey z Czyiey

11chęci cum Juramentem Kompromitować [?] gotow oświadcza się,

12a zaś tak oniewierna Jnwolucya w Procesie Opisanie w

13Grodzie Winnickim nieważność Aresztu iako też wiarołom-

14ne zeznanie Relacyi tegoż Aresztu przez Opatrznego Micha-

15ła Radlińskiego Stamine [?] Dior. [?] Zeyrna [?] Jtenim [?] Manifesta-

16tionem [?] J. Nosalski m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Tekst pisany pospiesznie, z wieloma niejasnościami; znaczna liczba odczytów niepewnych [?] – akt odczytany częściowo. Komparent: Jakub NOSALSKI, w imieniu MNISZCHA, chorążego nadwornego koronnego (w rkp. „Adama Zbożeina [?]”, w akcie 653 „z Bożeina [?]”; imię Adam – por. akty 652–653), zastawnego i dożywotniego posesora klucza SUPRUNOWSKIEGO, oraz Aleksego ZARCZYŃSKIEGO, cześnika ŻYTOMIERSKIEGO, komisarza dóbr Mniszcha [?] (relacje osób w nagłówku niejasne). Obżałowani: ŁOBUTYŃSKI [?] (w rkp. „Łobutyński/Lobutyński”), „Stolnik Rożeck. [?]”, subarendarz; ZARCZYŃSKI, wicegerent grodzki LATYCZOWSKI, arendarz klucza suprunowskiego (por. ustalenie: Zarczyński = wicegerent latyczowski, posesor klucza suprunowskiego, Mniszech); woźny Michał RADLIŃSKI [?] (por. akt 649), który miał „wiarołomnie” zeznać relację o areszcie Żyda NAWTUŁY [?] (Naftuły), dawnego arendarza suprunowskiego, rzekomo dokonanym we dworze, choć w rzeczywistości Łobutyński z woźnym zatrzymał Zarczyńskiego na drodze we wsi ŁOSIŃCE [?].

Treść: (1) Mniszech nie brał na siebie żadnej ewikcji wobec Łobutyńskiego, nie zaciągał u niego sum ani nie wchodził z nim w kontrakty; Łobutyński niesłusznie połączył go w jednym manifeście (z 2 IV 1770) z Zarczyńskim; jeśli trzymał SUPRUNÓW i MAJDAN SUPRUNOWSKI od Zarczyńskiego jako arendarza – to bez wiedzy Mniszcha, więc regres przysługuje mu do cedenta (Zarczyńskiego), nie do skarbu Mniszcha; zasada „quale est ius dantis, tale et accipientis” – jakie prawo dającego, takie biorącego; (2) Zarczyński wbrew kontraktowi pozwolił Łobutyńskiemu łowić ryby w stawie suprunowskim, podniósł arendę, czynsze, robocizny i podwody, przez co poddani zadłużyli się, uciekli lub zrujnowali; (3) Zarczyński powinien odpowiedzieć za dezolację folwarków (bydło, świnie, pasieki, drób, pługi, żelaza, brony) wbrew remanentowi; (4) Zarczyński oświadcza gotowość wydania Żyda Nawtuły z żoną, dziećmi i sprzętem i gotów jest potwierdzić to przysięgą; areszt i relacja woźnego są nieważne.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2V 1770 Jakub Nosalski, w imieniu Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, zastawnego posesora klucza suprunowskiego, i Aleksego Zarczyńskiego, cześnika żytomierskiego, wniósł manifest i remanifest przeciw Łobutyńskiemu [?] (subarendarzowi Suprunowa i Majdanu Suprunowskiego), Zarczyńskiemu, wicegerentowi latyczowskiemu (arendarzowi klucza), i woźnemu Michałowi Radlińskiemu [?]: Mniszech nie odpowiada za kontrakt subarendy zawarty bez jego wiedzy; Łobutyński powinien dochodzić pretensji od Zarczyńskiego, który z kolei odpowiada za nadużycia wobec poddanych i dezolację folwarków; areszt Żyda Nawtuły [?], dawnego arendarza suprunowskiego, i relacja woźnego są nieważne i fałszywe, a Zarczyński jest gotów wydać Żyda z rodziną i potwierdzić to przysięgą. Odczyt częściowy.

Transkrypcja

k. 390 (skan 0392, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Maja Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnic. y

4Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Osobiście postano-

6wiwszy się Ur. Pan Jakub Nosalski Jmieniem y z wyraźne-

7go Zlecenia JW. Pana Mniszcha Chorążego Nadwor. Kor.

8Dobr Klucza Suprunowskiego Zastawnego y Dożywotniego

9Pana Zapobiegaiąc Całości Skarbu JW. Pryncypała Swe-

10go Pko Urodz. Janowi Balłowi Miedźwiedzkiemu P. J. W. [?]

11tak protestuie się y w pilności się Manifestuie oto: Jż Ur. Mie-

12dźwiedzki lubo miał zlecenie attentowania Jnteressow do Gro-

13du Winnic. ściągaiących się, iednak że wzięcie się absolutne

14w Dobrach Kluczu Suprunowskim iako nie był obligowany

15tak y nie powinien był, a przecież tak nie dyskretnie w Dobrach

16wyżey nadmienionych był rządził się, że nie tylko Pieniędzy wię-

17cey niż Złotych Czterysta wybrał iako Kwity od Ur. Obżałowa-

18nego wydane świadczą, ktore iako bezdany [?] Sobie władzy y zupełney [?]

19wydawał, tak z odebranych za onemi Pieniędzy należney Ex-

20pensy [?] (chociaż dość znać na tym, bo każdy Extrakt Złł. Cztery

21rachował) nie okazał, ale też zboża Kiraj [?] więcey Czterdziestu

22Zasiewnemi Kurtami [?], Gorzałki z Spichlerzow [?] Dworskich wy-

23lewaney [?], u Arędarzow nabraney, nakilka [?] Sprzętow wy-

24niesionych, Siana Wozow kilka Dziesięciu Zasiewnemi Kurtami [?]

25wybrał, co wiele Poddanstwo Klucza Suprunowskiego

26Ziesszym [?] pod pretextem darowizny dawanemi Sobie Obżałowany

27[...] [?] [w]ziętych wielkiey [?] [...] [?]

k. 390v (skan 0393, strona lewa – góra)

1zonych Wiktuałow [?] iako to Masła, Syra, Kur, Jay y Jnnych potrzeb

2tak się uwyżynił [?] że ledwie Poddanstwo y te Possessie [?] teraźniey-

3szego Zamieszkania w Ukrainie Ucieczki Uciemiężone wytrzy-

4mać mogło na Obligacyą Ur. Obżałowanego potrzebom Jego.

5Więc ninieyszy Stawaiący naprzod o uczynione krzywdy Skar-

6bowi JW. Pryncypała Comptis chociaż te Prowenta Ur. Ob-

7żałowany Ante Possessyą Wiel. Grzybiewicza [?] y Łobutyń-

8skiego wybrał, przeciwko Wiel. Possessorom iako żadney nie ma-

9iącym darowanie [?] Ur. Obżał. tak w Skarbie JW. Pryncypała

10Comptis Bonifikacyi pretensya, tudzież iako iuż od niedziel

11kilku Ur. Obżałowany do żadnych Jnteressow JW. Pryncypała

12Comparentis nie iest obligowany tak y w dalszy Czas Załatwo-

13wać się niema Jmieniem JW. Chorążego Nadwor. Koronn.

14w pilności Oświadcza się J. Nosalski m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Jakub NOSALSKI (por. akt 650), plenipotent MNISZCHA, chorążego nadwornego koronnego, zastawnego i dożywotniego pana klucza SUPRUNOWSKIEGO. Obżałowany: Jan BAL MIEDŹWIEDZKI (w rkp. „Janowi Balłowi Miedźwiedzkiemu P. J. W. [?]”; por. akt 633 – „Jan Bal Miedźwiecki [?]”), któremu zlecono jedynie prowadzenie interesów w grodzie winnickim, a który samowolnie rządził w dobrach suprunowskich: wybrał ponad 400 zł (na co wydawał kwity bez upoważnienia; za każdy ekstrakt liczył po 4 zł), zboże, gorzałkę, sprzęty, kilkadziesiąt wozów siana – rzekomo jako „darowizny” od poddanych. Ostatni wiersz k. 390 (przy pieczęci archiwalnej) nieczytelny. Na k. 390v: Miedźwiedzki obciążał też poddanych daninami w naturze (masło, ser, kury, jaja), tak że ledwie wytrzymali; pobierał prowenta jeszcze przed posesją GRZYBIEWICZA [?] i Łobutyńskiego [?]; od kilku niedziel nie jest już upoważniony do żadnych interesów chorążego i nie ma się nimi zajmować w jego imieniu.

Łac.: „attentowanie interesów” (attentare) – pilnowanie, prowadzenie spraw; „w pilności” – dla zachowania staranności (zabezpieczenia praw).

Streszczenie

2V 1770 Jakub Nosalski w imieniu Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, pana klucza suprunowskiego, dla ochrony skarbu zamanifestował się przeciw Janowi Balowi Miedźwiedzkiemu, który – mając jedynie zlecenie prowadzenia spraw w grodzie winnickim – samowolnie rządził w dobrach suprunowskich, pobrał ponad 400 zł na wydane przez siebie kwity, nie rozliczył wydatków i zabrał zboże, gorzałkę, sprzęty, kilkadziesiąt wozów siana oraz daniny w naturze pod pozorem darowizn poddanych; oświadczył też, że Miedźwiedzki nie jest już pełnomocnikiem chorążego.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 390v (skan 0393, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Maja Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Osobiście

6postanowiwszy się Ur. Pan Jakub Nosalski Jmieniem y z wy-

7raźney woli JW. Pana Adama Mniszcha Chorążego Nad-

8wornego Koronnego y W. Zarczyńskiego Cześnika Żytomier. Kom-

9missarza Klucza Suprunowskiego Pko W. Pawłowi Kałuskie-

10mu [?] Miecz. Zwinogr. przychylaiąc się do Manifestu w Roku

11Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiątym Dziewiątym Zaniesionego

12Manifestuie się oto: Jż W. Kałuski nie będąc dobrze informowa-

13ny o tym że W. Zarczyński był Arędowny Possessor Dobr Klu-

14cza Suprunowskiego Nieśmiele [?] na Rok Jeden Aresztował rze-

15czy [?] nie W. Zarczyńskiego, u Woytow y Gromad na gruntach Dobr

16Klucza Suprunowskiego ktore y nie zaydowali [?] u W. Zarczyń-

17skiego, a mnie [?] choć były W. Zarczyński wcześnie przed Zaszłym

18Aresztem powywoził [?], a gdy przez zaszłym Areszcie co zakazał

19to trudno być Woytom y Gromadom, bo z Panem Possessorem

20by Onych iest przez Zamieszkania w Ukrainie Zabrentow-

21nikow [?] Obłędzona [?], z wierzchowie [?] zas Ex Parte JW. Chorążego

22Nadwor. Koronn. żadney Jnney nie było któryby mogł utrzy-

23mać na Gruncie dzierżawy [?] tym że iako zjechał do Dobr Klu-

24cza Suprunowskiego W. Zarczyński Kommissarz żadnych rze-

25czy ani Sprzętow, a niż Ruchomości [?] z Arędy y z Czynszow W.

26Zarczyńskiemu należących nie zastał, bo gdyby był ona [?] Gruncie

27zastał rzeczy W. Zarczyńskiego, to byłby, Usłuchanego [?] Aresz-

28tu, ale [?] tych [?] chociaż żadna Protekcya [?] się zaczęła prowadzić [?] do-

29tąd y dotąd nie masz iako też nao [?] [...] wszystkich do W.

30Zarczyńskiego

k. 391 (skan 0393, strona prawa – góra)

1Zarczyńskiego należących się, iako o tym Obszernie Manifesta Ple-

2nienie [?] Śmiałość [?] pretensyi przytrzymał, a też żadney nie

3było y dotąd nie masz ani Rzeczy ani Chudoby, ani Gorzałki

4ani Pasieki. Więc w pilności o nieważność Aresztu tak z Racyi

5Jmienie [?] zostało się na Gruncie W. Zarczyńskiego, iako też że tego Aresztu

6do Roku powyżey [?] Roku y Sześć dotąd żadna Prosekucya nie nastą-

7piła Manifestuie się J. Nosalski m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Jakub NOSALSKI (por. akty 650–651) w imieniu Adama MNISZCHA, chorążego nadwornego koronnego, i ZARCZYŃSKIEGO, cześnika ŻYTOMIERSKIEGO, komisarza klucza SUPRUNOWSKIEGO (por. akt 650 – Aleksy Zarczyński). Obżałowany: Paweł KAŁUSKI [?] (odczyt nazwiska niepewny: „Kałuski/Kałoski”), miecznik ZWINOGRODZKI. Ponowienie manifestu z 1769 r. Tekst pisany niestarannie, znaczna liczba odczytów niepewnych. Sens: Kałuski, nie wiedząc, że Zarczyński był arendownym posesorem klucza suprunowskiego, zaaresztował (u wójtów i gromad) rzeczy jakoby należące do Zarczyńskiego, których tam nie było (wywiezione przed aresztem); komisarz po przyjeździe nie zastał żadnych rzeczy, sprzętów, bydła („chudoby”), gorzałki ani pasiek; areszt jest więc nieważny, tym bardziej że przez rok [?] nie nastąpiła żadna prosekucja.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2V 1770 Jakub Nosalski w imieniu Adama Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, i Zarczyńskiego, cześnika żytomierskiego, komisarza klucza suprunowskiego, ponawiając manifest z 1769 r., zaprotestował przeciw Pawłowi Kałuskiemu [?], miecznikowi zwinogrodzkiemu, który zaaresztował u wójtów i gromad klucza suprunowskiego rzekome rzeczy Zarczyńskiego (arendarza), choć żadnych tam nie było; Nosalski domaga się uznania aresztu za nieważny, także z powodu braku dalszego postępowania.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 391 (skan 0393, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Maja Drugiego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens perso-

6naliter Ur. Pan Jakub Nosalski Nomine et ex Commisso JW. Jmci Pana Ada-

7ma z Bożeina [?] Mniszcha Chorążego Nadwor. Koronn. Dobr Klu-

8cza Suprunowskiego Zastawnego y Dożywotniego Possessora Pana na y Pko

9W. Jmci Panu Mikołajowi Liberackiemu [?] Skarbnikowi Nowogrod. [?] Ma-

10nifestuie się oto: Jż W. Pan Liberacki [?] Skarbnik Nowogr. maiąc ia-

11kowąś pretensyą do W. Pana Jakuba Zarczyńskiego Cześnika Sie-

12radz. o Summę Złł. Poll. Dziewięć Tysięcy, iako sam w Manifeście

13Swoim Dnia Dwudziestego Dziewiątego Marca w Roku teraźniey-

14szym Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątym, do pieru [?] wzmiankuie

15przez tegoż W. Pana Zarczyńskiego pożyczoną, a tey znać nie mogąc

16odebrać z Wsi niatey że Summy z Dobr JW. Comparentis Pryncypała

17Klucza Suprunowskiego nienależycie formuie pretext ten tylko, tak

18że W. Pan Jakub Zarczyński Dobr Klucza Suprunowskiego Arędow-

19ny Rzeczny [?] był Possessor, a maiąc zawod z Samego Dłużnika Swego

20W. Jakuba Zarczyńskiego, W. Obżałowany w Aktach Grodzkich Winnic.

21bez Dystynkcyi y Rzeczy [?] w iednym Manifeście, tak Pko W. Zar-

22czyńskiemu y W. Zarczyńskiemu Cześnikowi Żytomier. Kommissarzo-

23wi, iako y JW. Comptis Pryncypałowi uczynionym opisał wyrażnie [?]

24iż sobie przeciw [?] jeszcze nie dyskretnie JW.

25Comparentis Pryncypała [?] Gubernat. [?] y niewinnie do Dobr Klucza Suprunow-

26skiego pretensyą formuie JW. Comptis Pryncypała w Jnwolucyą Prawną

27wprowadza chociaż JW. Pryncypał Comptis ani w Kontrakty żadne

28z W. Obżałowanym o Dobra Klucz Suprunowski nie wchodził, gdyż [?]

29W. Obżałowanego nigdy nie pokaże ani Summy Specyfikowaney

30przez W. Obżał. nie pożyczał u W. Liberackiego [?], Pani [?] Arędy y to nato nie-

31pokaże ieżeli Wiel. Zarczyński miał sobie puszczone Dobra Klucz

32Suprunowski Rzeczny [?] Arędownym Kontraktem, tedy admentem [?]

33Kontraktu bez żadney przeszkody do Roku dotrzymał, Prowenta

34wszelkie zwiemnieienem [?] Poddanstwa y Dezolacyą Dobr wybrał a-

35ni Gruntowych Pretensyi nie uspokoił, a zatym W. Liberacki [?] nie-

36należyta upominania się Długu Swego W. Zarczyńskiemu

37pożyczony do JW. Comptis Pryncypała Reformował, Pretensyą co-

38million [?] Złłyma [?] honorowi nienależyte, y iakowe wybiegi JW. Comptis

39Pryncypała opisał,

k. 391v (skan 0394, strona lewa – góra)

1Pryncypała opisał, dlaczego ninieyszy Manifestans de praemissis

2iterata [?] Manifestacione J. Nosalski m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Jakub NOSALSKI („nomine et ex commisso” – w imieniu i z polecenia) Adama MNISZCHA, chorążego nadwornego koronnego (w rkp. „Adama z Bożeina [?]” – por. akt 650 „Zbożeina [?]”), zastawnego i dożywotniego posesora klucza SUPRUNOWSKIEGO. Obżałowany: Mikołaj LIBERACKI [?] (odczyt nazwiska niepewny: „Liberacki/Luberacki”), skarbnik NOWOGRODZKI [?] (skrót „Nowogr.” – może nowogródzki). Liberacki w manifeście z 29 III 1770 domagał się 9000 zł pożyczonych Jakubowi ZARCZYŃSKIEMU, cześnikowi SIERADZKIEMU, arendownemu posesorowi klucza suprunowskiego (por. akt 649 – Kazimierz Zarczyński, cześnikowicz sieradzki), i w jednym manifeście objął też ZARCZYŃSKIEGO, cześnika żytomierskiego, komisarza, i samego chorążego. Mniszech nie zawierał z Liberackim kontraktów ani nie pożyczał od niego pieniędzy; Zarczyński dotrzymał kontraktu arendy do końca roku, pobrał wszystkie prowenta i zrujnował poddanych, więc dług należy dochodzić od niego. Tekst w wielu miejscach niepewny.

Łac.: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „nomine et ex commisso” – w imieniu i z polecenia; „de praemissis iterata manifestatione” – o powyższe (rzeczy) ponowioną manifestacją (się oświadcza).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

2V 1770 Jakub Nosalski w imieniu Adama Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego, pana klucza suprunowskiego, zamanifestował się przeciw Mikołajowi Liberackiemu [?], skarbnikowi nowogrodzkiemu [?], który dochodząc 9000 zł pożyczonych Jakubowi Zarczyńskiemu, cześnikowi sieradzkiemu, dawnemu arendarzowi klucza suprunowskiego, niesłusznie wciągnął w spór skarb chorążego, choć ten nie zawierał z nim żadnych kontraktów ani nie zaciągał u niego długu – Liberacki powinien dochodzić pretensji wyłącznie od Zarczyńskiego.

Transkrypcja

k. 391v (skan 0394, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winnic. y Przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winnickiego, Comparens pnaliter Ur. Pan Antoni Ne-

6lecki Dobr Wsi Witawy Części Swoiey Dziedzic Pko W. Jozefowi

7Zagurskiemu Chorążemu Wołyńskiemu tych że Dobr Wsi Witawy

8Części pewney Dziedzicowi Panu Ur. Stefanowi Mełeszkiewiczowi

9tey że Części Administratorowi, quovis Nomine Łaszkiewiczowi [?],

10[...]kiewiczowi [?], Nowickiemu, Bieleckiemu, Nowosieleckiemu y Jnnym

11Szlachcie na Czynszu w Dobrach Wsi Witawie na Części Tegoż W. Chorą-

12żego Wołyń. mieszkaiącym, tudzież Pracowitym Olesiowi Woytowi, Krysie-

13Łazenkowi [?] Domańskiemu, y Jnnym Chłopom Poddanstwa Tegoż

14Jmci, wszystkim do Osob Pięćdziesiąt zebranym Manifestuie y Prote-

15stuie się, oto: Jż Ur. Stefan Mełeszkiewicz Dyspozytor Części W. Chor.

16Wołyńskiego wydawszy [?] Sal [?] przyzwalaiąc Pana Swego nie kontentu-

17iąc się gwałtownie niedawno zabranym Drzewem z Chałupy Pro-

18testantis, iako widenda protestacyi w Grodzie tuteyszym zapisana dowo-

19dzi, a chcąc bardziey protestanta uciemiężyć Dnia onegdayszego

20Podnieobecność Protestantis Zebrał z Szlachty Czynszowych z Szab-

21lami y Chłopow z Kijami y Drągami do Pięćdziesiąt Osob z

22ktoremi przybranemi y Gorzałką opitemi gwałtownie naiprzod

23napadł na Część y Dwor Protestantis, gdzie Ur. Maryannę y Teklę

24Małżonkę [?] Protestantis był Codekt [?] y ieoło [?] Klecky [?] Pasieki

25będąca kazał podcinać, Pszczoły wyniszczać a gdy mu to Chłopi kom-

26mendy Jego co ostrożniey [?] wyprowadzali Tedy Ogrod Protestantis Dzie-

27dziczny w Spokoynym Używaniu Zdawien dawnych będący y iuż po Części

28Zasiany wznowie [?] viet volendo modo [?] Płoty popodcinać kazał, Ogrod-

29owe zdeptać rozrzucić zrapurzone [?] Zasiewa także podiać rozkazał a po-

30tym tenże Kałaysta [?] w pole Poszedłszy Dnia tegoż Zboże Ozime Protestantis

31iako to Żyto, Pszenicę na Dziedzicznie Zasiane y iuż dobrze wyrosłe pozba-

32wić [?] podeptać, a powiez tego tylko Dni Kilka na Sor [?] Roku przeszłego

33przez Ur. Comptis powzięte iako też Siano Zeszłe [?] Protestantis gwałtownie

34porąbać y popruć kazał, ktorych to Pol Zasianych, y niezasianych

35tudzież Sianożęci Ur. Protestans tak za Possessyi JW. Rzewuskiego

36Wojewody Krakowskiego Juris dataria W. Zagurskiego, iako też daw-

37ney a do tych czas spokoynie używał, a teraz szczegulnie tylko chyba

38dla wyciśnienia z Fortunki Dziedziczney tak nie słuszna Krzywdę y po-

39podcinanie Ogrodowych Płotow, wydeptanie, Ozimy y popsowy-

40wanie Żyta, Pszenicy y Sianożęci przez Ur. Mełeszkiewicza z Dyspo-

41zycyi W. Chorąż. Wołyń. ponosić musi, y Szkodę w Zbożu podczas

42Zamieszkania publicznego y Kary itej [?] wielkiey w tym tu Kraiu nieszczęsnie

43nie otrzymał, Dlaczego wszelkie pretensye przeciw tym że Jchmć Obżałowanym

44te zanosi Protestacyą Antoni Nelecki m. p.

45[pod tekstem, tytuł następnego aktu – ciąg dalszy na k. 392:] Maa una cum Remaa nne od W. Miedźwiec-

46kiego Stoln. Mielt. [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Antoni NELECKI, dziedzic części WITAWY (por. akt 625 – Zagórski c/a „Neleccy [?]” – teraz potwierdzone: Nelecki). Obżałowani: Józef ZAGÓRSKI, chorąży WOŁYŃSKI, dziedzic innej części Witawy; jego dyspozytor (administrator) Stefan MEŁESZKIEWICZ; szlachta czynszowa (Łaszkiewicz [?], Nowicki, Bielecki, Nowosielecki i inni) oraz poddani – wójt Oleś, Kryś Łazenko [?] Domański i inni – razem ok. 50 osób. Przebieg: pod nieobecność protestanta Mełeszkiewicz z uzbrojoną (szable, kije, drągi) i pijaną gromadą napadł na dwór, kazał podcinać i niszczyć pasiekę, podciąć płoty ogrodu dziedzicznego i zniszczyć zasiewy, wydeptać ozime żyto i pszenicę oraz porąbać siano; wcześniej zabrano drewno z chałupy protestanta (osobna protestacja w grodzie). Grunty te Nelecki spokojnie użytkował także za posesji JW. RZEWUSKIEGO, wojewody KRAKOWSKIEGO (od którego Zagórski ma prawo – „iuris dator”). Odczyt kilku wierszy niepewny (zwłaszcza fragment o żonie i pasiece).

Łac.: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „quovis nomine” – jakimkolwiek imieniem (zwanemu); „widenda protestatio” – protestacja do wglądu; „iuris dator” – dawca prawa (od którego pochodzi tytuł do dóbr); „onegdajszy” – przedwczorajszy, niedawny.

Streszczenie

5V 1770 Antoni Nelecki, dziedzic części Witawy, zaprotestował przeciw Józefowi Zagórskiemu, chorążemu wołyńskiemu (dziedzicowi drugiej części), jego administratorowi Stefanowi Mełeszkiewiczowi oraz szlachcie czynszowej i poddanym z Witawy: niedawno, pod jego nieobecność, Mełeszkiewicz z ok. 50 uzbrojonymi i pijanymi ludźmi najechał jego dwór, zniszczył pasiekę, podciął płoty ogrodu, rozrzucił zasiewy, wydeptał ozime żyto i pszenicę i zniszczył siano – na gruntach, które Nelecki od dawna spokojnie użytkował, także za posesji Rzewuskiego, wojewody krakowskiego.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 391v (skan 0394, strona lewa – dół)

k. 392 (skan 0394, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winnickiemi y Prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens pnaliter W. Pan Bal Jan

6Miedźwiecki Stoln. Mielt. [?] Przysięgły Patron Wwdztwa Bracł. So-

7lennie Pko Ur. Panu Jakubowi Nosalskiemu Jmieniem iakoby

8JW. Mniszcha Chorąż. Nadwor. Pko Sobie Żalącemu się Remanife-

9stuie się, Pko zaś W. Zarczyńskiemu Kommiss. Dobr JW. Mniszcha

10Chorążego Nadwor. iako nayuroczyściey Manifestuie się oto: Jż Ur.

11Pan Jakub Nosalski ad sinistram relationem et Jnformationem

12Strony zniosł wszystkie [?] Jncredibus [?] Filenem [?] nunquam deducibili-

13bus [?] Jntestis amplam rozszerzeniem iedynym Osoby y Funkcyi poczci-

14wie obowiązkach zachowanie nagonieniem zaniosł Pko W. Kom-

15parentowi mimo wiadomości y zlecenie Samego JW. Pryncypała Swe-

16go Manifestacyą W. zas Zarczyński Kommissarz Dobr JW. Mniszcha

17Chorąż. Koronn. kapitulacyi z ninieyszego Komparenta y wniey obo-

18wiązkow, Zapomniawszy Assygnacyi Swych na Zboże, Kury, Jayca y

19Siano etc. od siebie danych opieraiąc się ktore z Zlecenia Onego da-

20ne Gromady dobrowolnie oddawali, Też zas W. Komparent oznaczoney

21w Kapitulacyi Złł. Poll. Dwieście Siana Wozow Osm z Skarbu ode-

22brał, iako powinne Sobie, Expens Swoim na Złł. Kilkadziesiąt wyra-

23chowanych [?] sprawiedliwie okazał resztę do Kalkulatu [?] tegoż W. Zarczyńskiego niechcąc-

24tego dalej na siebie obowiązku oddał ieszcze nad to nie oddawa-

25ne sobie Kwity Dwa Swoim Kosztem z Kancellaryi wyproźnił, y W. Zar-

26czyńskiego o Expensach uwiadomił, pominowszy powinne Sprawiedliwych

27względow W. Zarczyński nad obowiązki Plenipotenta iedynie

28tylko do Prawnych Jnteressow należące powinnego, podstępnie Obligo-

29wał, Pierwsza Ulica [?] Druga na Piśmie Trzecia na Listowne obowiązki

30ktora W. Rekwizycye wymogł że W. Komparent też Listowne Obligacyą

31attencyi y Rządu Dobr Klucza Suprunowskiego raz przez W. Zarczyń-

32skiego powtornie przez W. Grzybiewicza [?] Fatalnie bezpieczny Czas

33cały Roku teraźnieyszego nie wyłączył [?] W. Zarczyńskiego przyimować za Onego z

34Klucza Suprunowskiego Dzierżawcą [?] Przedstawić [?] [...] W. Kozyry [?] Pryn[cypała] [...]

35pełniać musiał, że zas W. Grzybiewicz Dobr Swey wydaney

36assygnacyi do Folwarkow iako podzwiwości [?] będącey żadnego

37zapisu nieczynił, W. Zarczyński w Roku zjechawszy do Dobr Swoich

38nie Swoim Jmieniem Skarbu, Sam nadużywiwszy Poddanstwo przez

39Bieg Zaniosł Manifestacyą y pociągnie Poddanstwa do Datkow kto-

40rego nigdy nie było żadne, Chęnetnie y na Kozyr [?] Gorzałki Same Ze-

41Bieg [?] Zamiast wdzięczności odbywanego za siebie Dobr dozoru [?]

42pełniać Zamiast wdzięczności [...] Kompatanta [?] zawsze y zadać zobligował y rozszerzeniem po-

43na W. Komparenta zwocie y zadać rozglosował [?] y rozszerzeniem po-

44czciwych Plenipotentow y Przysięgłych Patronow zmoratę [?] iako

45by nadnależytość z Kokosze [?] z Skarbie [?] obiecie [?] W. Kompatentowi daw-

46nemu Zaciemnienia Substancyą w Woiewodztwie Zasłużonemu

47pewnego się. Przetym ninieyszy Comparens ex obiectis et nunquam de-

48[reklamant:] ducendis tracta

k. 392v (skan 0395, strona lewa – góra)

1deducendis tractu causae Jnquovis iudicio et loco usprawiedliwie się po-

2kazać ofiaruiąc teraz ratione loci honoris et vere [?] suum obiectas [?] iterato

3Manifestat et protestat Jan Bal Miedźwiecki m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Tekst bardzo niestarannie i pospiesznie zapisany, wiele wierszy niezrozumiałych lub zniekształconych (powtórzenia pisarza, np. „Zamiast wdzięczności”); odczyt w wielu miejscach jedynie przybliżony. Komparent: Jan BAL MIEDŹWIECKI (por. akt 651 – w rkp. „Miedźwiedzki”, i 633), stolnik „Mielt. [?]” (może mielnicki – por. akty 647–648), przysięgły patron (adwokat) województwa BRACŁAWSKIEGO. Odpowiada na manifest Jakuba NOSALSKIEGO z 2 V 1770 (akt 651), złożony – jak twierdzi – na podstawie złośliwej relacji strony i bez wiedzy samego chorążego MNISZCHA. Przeciw ZARCZYŃSKIEMU, komisarzowi dóbr chorążego: zapomina o własnych asygnacjach na zboże, kury, jaja i siano, które gromady dobrowolnie dawały na jego polecenie; Miedźwiecki pobrał jedynie należne według kapitulacji 200 zł i 8 wozów siana, rozliczył wydatki, z własnych kosztów wyjął dwa kwity z kancelarii; Zarczyński obciążał go obowiązkami ponad zakres plenipotenta (dozór dóbr klucza SUPRUNOWSKIEGO, także na polecenie GRZYBIEWICZA [?]), a teraz go oczernia.

Łac.: „ad sinistram relationem et informationem” – na podstawie złośliwej (fałszywej) relacji i informacji; „nunquam deducibilibus” – nigdy nie dających się dowieść; „ex obiectis et nunquam deducendis tractu causae in quovis iudicio et loco usprawiedliwić się pokazać ofiarując” – ofiarując się wykazać swoją niewinność w toku sprawy w każdym sądzie i miejscu wobec zarzutów nigdy niemożliwych do udowodnienia; „ratione loci honoris” – ze względu na (ochronę) czci; „iterato manifestat et protestat” – ponownie manifestuje się i protestuje.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5V 1770 Jan Bal Miedźwiecki, stolnik mielnicki [?], przysięgły patron województwa bracławskiego, wniósł remanifestację przeciw Jakubowi Nosalskiemu (działającemu rzekomo w imieniu Mniszcha, chorążego nadwornego koronnego) i manifest przeciw Zarczyńskiemu, komisarzowi dóbr chorążego: zarzuty manifestu z 2 V 1770 (akt 651) uznał za oparte na fałszywej informacji i godzące w jego cześć; twierdził, że pobrał tylko należne mu 200 zł i 8 wozów siana, rozliczył się z wydatków, a daniny od gromad były pobierane na asygnacje samego Zarczyńskiego, który obciążał go obowiązkami ponad zakres plenipotenta; ofiarował się dowieść niewinności w każdym sądzie. Odczyt częściowy.

Transkrypcja

k. 392v (skan 0395, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Przedem-

4ną Woyciechem Burlińskim [?] Ad hunc actum uproszonym Subdele-

5gatem Comparens pnaliter W. Pan Woyciech Jagiełłowicz Namiesnik Burgra-

6bstwa Grodu Winnickiego Widząc się bydź napaśliwie przez niżey wyrażo-

7nych Jchmościow Obżałowanych Manifestem w Grodzie tuteyszym Roku

8ninieyszego Tysiąc, Siedmset Siedmdziesiątego, Dziewiątego Dnia Dzie-

9wiątego [!] Aprilis zaniesionym opisanego, chcąc ostrzedz Całości Substan-

10cyi y honoru Swego iako nayuroczyściey przeciwko Wielmożnym Jchmość Panu

11Stanisławowi y Urszuli z Witosławskich [?] Szczeniowskim [?] Starostom Trechte-

12mirow. Małżonkom Urodzonemu Jozefowi Kaczorowskiemu Specyalnemu

13iako mienił Tychże Plenipotentowi Manifest wyż wyrażony Zanoszą-

14cemu Żali y Remanifestuie się oto: Jż Ur. Kaczorowski Specyalny Pleni-

15potent nie przeyrzawszy się dostatecznie w Aktach tuteyszych, czyli ra-

16czey Tranzakcyach w nich mieszczących się y Sprawy między ninie-

17yszym Manifestantem a WW. Szczeniowskiemi Starostami Trechtemi-

18rowskiemi Pryncypałami Swemi Prawnie nastąpioney dostatecznie

19niezrozumiawszy Manifestem Swoim śmiał ninieyszego Komparenta

20tak opisać, iakoby ninieyszy Żalący się Tranzakcyą iakoweyś czyli Kom-

21planacyą między Sobą zjedney a WW. Pryncypałami Obwinionego na-

22stępną zwyczay [?] iakowąś Dobr oznaczaiącą miał Coram actis roboro-

23wawszy przez ktorą z Substancyi Swoiey to iest Części Dobr Wsi Ja-

24roszowki [?] wyzuwszy się, znowu do Possessyi y używania Oneyże powr[o]-

25cić usiłuie, Czego żadnemi dowodami Prawnemi nigdy nie wyprobuie, bo choć

26iaż [?] ninieyszy Comparens Kontrakt resignationis mutuae z WW. Starostą Tre-

27chtemirowskim Zawarł, iednak że za Obrazaniem [?] Sobie ościnstego [?] z tąd

28ubespieczenia tenże Kontrakt zniewazywszy [?] do Roborowania Onego

29przed żadnemi niestawał Aktami, owszem wrozdziały żadne nie wda-

30wał się y owszem one na zaniał [?], y własności Swoiey tak w Dobrach

31Jaroszowce [?] tako y w Swaykowrach [?] Części raczey Witawie na Gruncie

32Jaworowiedkim [?] osiadłey miasto [?] azdozące [?] wyganiania Siebie

33Żalącego się z Dobr Wsi Jaroszowki [?] Części pewney trzymał się, gdy

34zas przez WW. Szczeniowskich [?] Starostow Trechtemirowskich Obża-

35łowanych Pryncypałow za skazą [?] znać Plenipotenta Swego z Części tey że Wsi

36Jaroszowki [?] Dziedziczney wypędzony y wyzeniowany [?] został, od tych

37Czas do pomienioney Części Wsi Jaroszowki [?], ile o Deklaracyach [?] Hod-

38Tylko że dla Siebie [?] przestrzeżony nie Jnteressować się, tylko Ma-

39nifest o Expulsyą w Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiątym

40Osmym primis Januarii Zaniosł, y dotąd ponawianiem Żalow

41Swoich tylko kontentuie się, a Ur. Kaczorowski oczernił iakoby

42ninieyszy Manifestant Zostaiąc w Possessyi Dobr Jaroszowki [?] Czę-

43ście Swoiey Ludzi y Pobereżnikow bił Zboża, Grunta, Łąki, y Siano-

44żęci odbierał, Złać [?] chcąc uczynki Swoich Pryncypałow na ninie-

45yszego Żalącego się, zniewinnego, y Substancyi wyzutego Zwa-

46lić zadał, a zatym ninieyszy Comparens tak oopisanie Siebie Pko Ur.

47Kaczorowskiemu

k. 393 (skan 0395, strona prawa – góra)

1Kaczorowskiemu iako też o wypędzenie z Części Jaroszowki [?] przez WW.

2Szczeniowskich [?] Stow Trechtemirow. Prowentow Zabieranie Pod-

3danych uciemiężenie, y Jnne krzywdy Pko tym że WW. Szcze-

4niowskiem powtornie salvis inhaerendo Antecessoribus Manifesta-

5tionibus [?] Eo nomine factis Manifestuie y Remanifestuie się

6Woyciech Jagiełłowicz Namiesnik Burgr. Grodzki Winnicki m. p.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt we własnej sprawie namiestnika Wojciecha JAGIEŁŁOWICZA – przyjęty przez Wojciecha BURLIŃSKIEGO [?], „ad hunc actum” uproszonego subdelegata. Obżałowani: Stanisław i Urszula z WITOSŁAWSKICH [?] SZCZENIOWSCY [?] (w rkp. „Szczeniowskim / Szezeniowskich / Szczeniowskich” – odczyt dość prawdopodobny), starostowie TRECHTYMIROWSCY („Trechtemirowscy”), małżonkowie, i ich plenipotent Józef KACZOROWSKI, który 9 IV 1770 zaniósł manifest przeciw Jagiełłowiczowi (por. akt 637 – „Rzeźniowscy [?], starostowie trachtemirowscy [?]” – zapewne ci sami Szczeniowscy [?]). Spór o część wsi JAROSZÓWKA [?] (w rkp. „Jaroszowki / w Jaroszowce” – identyfikacja niepewna): Jagiełłowicz zawarł wprawdzie kontrakt wzajemnej rezygnacji (resignationis mutuae) ze starostą, ale go nie roborował ani nie przystąpił do działów; został z tej części wypędzony przez Szczeniowskich, a 1 I 1768 zaniósł manifest o wypędzenie (expulsio) i odtąd ponawia żale; tymczasem Kaczorowski oczernia go, jakoby bił ludzi i pobereżników i zabierał zboże, grunty, łąki i sianożęci. Wzmianka o części w WITAWIE (na gruncie „Jaworowiedkim [?]”) – fragment niejasny. W rkp. „Dziewiątego Dnia Dziewiątego Aprilis” – omyłka pisarza (9 IV).

Łac.: „ad hunc actum uproszony subdelegat” – zastępca urzędnika poproszony do tej czynności; „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „resignatio mutua” – wzajemne ustąpienie (zamiana) dóbr; „coram actis roborować” – wpisać do akt i uprawomocnić; „primis Ianuarii” – pierwszego stycznia; „salvis inhaerendo antecessoribus manifestationibus eo nomine factis” – z zachowaniem i trzymając się poprzednich manifestacji uczynionych z tego tytułu.

Streszczenie

5V 1770 Wojciech Jagiełłowicz, namiestnik burgrabstwa grodu winnickiego (przed zastępcą Wojciechem Burlińskim [?]), wniósł remanifestację przeciw Stanisławowi i Urszuli z Witosławskich [?] Szczeniowskim [?], starostom trechtymirowskim, i ich plenipotentowi Józefowi Kaczorowskiemu, który manifestem z 9 IV 1770 zarzucił mu, że wbrew zawartej z nimi transakcji usiłuje wrócić do części wsi Jaroszówki [?] i krzywdzi tamtejszych ludzi; Jagiełłowicz twierdzi, że kontraktu zamiany nigdy nie roborował, a sam został z tej części siłą wypędzony przez starostów (manifest z 1 I 1768), i ponawia skargi o wypędzenie, zabieranie prowentów i uciemiężenie poddanych.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 393 (skan 0395, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens pnaliter Ur. Pan Marcin Ław-

6towski [?] Stolnikowicz Chełmiński [?] z Strony y Jmieniem W. Pana Paw-

7ła Kałuskiego Miecznika Winnickiego na y Pko Jaśnie W. Jmci

8Panu Mniszchowi Chorążemu Nadwor. Koronn. Dobr Klucza Supru-

9nowskiego Prawem Sobie Służącym Possessorowi Panu y Ur. cu-

10iusvis nominis et Cognominis Kommissarzowi Dobr Tegoż JW. Pa-

11na Chorążego Nadwor. Koronn. y Jnnym Zapobiegaiąc dalszey Sub-

12stancyi W. Pryncypała, y Brata Swoiego oraz przychylaiąc

13się do dawnieyszych Prawnych w Jnteressie niżey wyrażo-

14nym zaszłych Tranzakcyi Swiadczy y Manifestuie

15się oto: Jż W. Comparentis Pryncypał w Roku Tysiąc, Siedm-

16set Sześćdziesiątym, Siodmym, dawszy Ur. Panu Jakubowi

17Zarczyńskiemu Cześnikowi Sieradz. natenczas przerzeczonego

18Klucza Suprunowskiego Dzierżawcy Sześćset Czerwonych

19Złotych na potaz [?], ktorey Summy ani Kontrem [?] zupełnie ani w Części

20Złotych Czerwonych nie rachowanych [?]

21dźmie respektuiące Summy [?] nazakłady [?] Czerwonych Złł. rachowanych

22na wielokrotne rekwizycye ustne Przyiacielskie y Listowne wy-

23gry [?] odebrać, a uważaiąc kończące się Kontraktu y dalsze nietrzy-

24manie Dobr tych że Klucza Suprunowskiego oraz w tym Wedłu-

25nie widząc inney Possessyi y bezpieczeństwa Swego, gdy rożne

26ruchomości Zboża w Snopie y Ziarnie, Siana, Gorzałki, Miody,

27Kotły, Paląsz [?], Pasieki, Summy w Arędach Karczemnych, Czyn-

28sze y Jnne Prowenta na Skarbie będące Tegoż Ur. Pana Jakuba

29Zarczyńskiego w Possessie natymże Gruncie Dobr Klucza Supru-

30nowskiego Urzędownie przyporęczył, iako też przyporęczenie

31czyli Areszt Dnia Dziewiątego Januarii Roku Tysiąc, Siedmset,

32Sześćdziesiątego, Dziewiątego w Grodzie wtenczas Powiatu re-

33zydującym [?] iest na fundamencie wtorego [?] Aresztu dotrzymania

34przyporęczonych Rzeczy do rozsądzenia spodziewał się, a W. Jmc.

35Chorąż. Nadwor. Koronn. czyli Ur. Pan Kommissarz nieuważaiąc

36nataki wy [?] Prawny postępek, zamiast dotrzymania do rozprawy

37Prawney Aresztowanych Ruchomości, też choć nie wszystkie iakieś

38chce powydawać y ostronie [?] pobrać zezwolili, w czym aby W. Mani-

39festantis Pryncypał Prawnie y słusznie oswoiędzać całości [?] ne-

40szkodował, y owszem Zwydanie z pod Aresztu Rzeczy odpo-

41wiedzenie zyskał, na przeciwko iako wyżey Manifestuie się powto-

42[reklamant:] tnie Et in Continenti

k. 393v (skan 0396, strona lewa – góra)

1tnie Et in Continenti Tenże Ur. Comparens przed tymże Urzędem Grodz.

2Winnickim Stawił Woźnego Jenerała Woiewodztwa Bracł. y Jnnych

3Opatrznego Jakuba Jankowskiego ktory stawiony tvivoce [?] przyznał

4z Sobą Szlachtę Ur. Michała Horuchowskiego [?] y Jana Łozowieckie-

5go dla tym większey wiary mocy y Swiadectwa Sobie przydanych

6w Akcie Prawdziwey y wierney Relacyi Swoiey iawnie y oczewi-

7ście zeznał, iż On na Prawną Rekwizycyą W. Jmć Pana Pawła Ka-

8łuskiego Miecz. Winnickiego Dnia dzisieyszego w Akcie wy-

9rażonego do Dobr Klucza Suprunowskiego wraz z wymienioną Szla-

10chtą osobiście zchodził, gdzie istotnie będąc tak dawniey areszto-

11wane Rzeczy wyżey wyrażone Ur. Pana Jakuba Zarczyńskiego

12Cześnika Sieradz. własne przychylaiąc się do pierwszego Aresz-

13tu ponture [?] iako y Summę ktoraby się iescze przy dawała Zapretensyi z Possess-

14syi pochodzącey, albo znaleść się mogło u JW. Mniszcha Chorążego

15Nadwornego Koronnego y Ur. Jchmć Panow Dyspozytorow tam-

16bydących [?] kiemniey [?] y Gromad Aresztował y Prawnie przyporęczył

17uświadomił W. Rekwirentowi Wiernie y wraz z Szlachtą Sobie przytom-

18ną oświadczywszy się z tamtąd odjechał y to ad Acta przybywszy Prawdzi-

19wego Aresztu Swego uczynił y zeznał Relacyą prosząc tak Comparens

20Manifestacyi iako y Woźny Aresztu Relacyi Kopia do Akt przyięcie

21Co otrzymali. Marcin Ławtowski [?] Woźny nieumieiący Pisać Krzyż Swię-

22ty kładnie Jakub Jankowski ✠

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Marcin ŁAWTOWSKI [?] (odczyt nazwiska niepewny), stolnikowicz CHEŁMIŃSKI [?], w imieniu Pawła KAŁUSKIEGO, miecznika WINNICKIEGO (tak dwukrotnie w tym akcie i w tytule „M. W.”; w akcie 652 – „Miecz. Zwinogr.” – rozbieżność). Kałuski nazwany „bratem” komparenta [?]. Relacja woźnego generalnego Jakuba JANKOWSKIEGO (niepiśmienny), ze szlachtą Michałem HORUCHOWSKIM [?] i Janem ŁOZOWIECKIM [?]: tego samego dnia (5 V 1770) w kluczu suprunowskim ponownie zaaresztował rzeczy Jakuba Zarczyńskiego oraz sumy, które mogłyby się znaleźć u chorążego Mniszcha i dyspozytorów, przyporęczając je gromadom. Treść: w 1767 r. Kałuski pożyczył Jakubowi ZARCZYŃSKIEMU, cześnikowi SIERADZKIEMU, ówczesnemu dzierżawcy klucza SUPRUNOWSKIEGO, 600 czerwonych złotych, których mimo wielu upomnień nie odzyskał; widząc koniec kontraktu dzierżawy, zaaresztował (przyporęczył) 9 I 1769 w kluczu ruchomości Zarczyńskiego: zboże w snopie i ziarnie, siano, gorzałkę, miody, kotły, pasieki, sumy z arend karczemnych, czynsze; teraz chorąży MNISZECH lub jego komisarz, zamiast dotrzymać aresztu do rozprawy, część rzeczy wydał – stąd manifest. Por. akt 652 (remanifestacja Nosalskiego w imieniu Mniszcha przeciw Kałuskiemu o nieważność tego aresztu). Kilka wierszy (o sumie i zastawie) niejasnych.

Łac.: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „cuiusvis nominis et cognominis” – jakiegokolwiek imienia i nazwiska.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

5V 1770 Marcin Ławtowski [?], stolnikowicz chełmiński [?], w imieniu Pawła Kałuskiego, miecznika winnickiego, zamanifestował się przeciw Adamowi Mniszchowi, chorążemu nadwornemu koronnemu, posesorowi klucza suprunowskiego, i jego komisarzowi: Kałuski pożyczył w 1767 r. Jakubowi Zarczyńskiemu, cześnikowi sieradzkiemu, dzierżawcy klucza, 600 czerwonych złotych i dla zabezpieczenia długu 9 I 1769 zaaresztował jego ruchomości i prowenta w kluczu suprunowskim; tymczasem chorąży lub komisarz zamiast dotrzymać aresztu do rozprawy wydali część aresztowanych rzeczy. Dołączono relację woźnego Jakuba Jankowskiego o ponownym areszcie tego samego dnia. Odczyt częściowy.

Transkrypcja

k. 393v (skan 0396, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Piątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi,

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens pnaliter W. Pani

6Urszula z Witosławskich [?] Szczeniowska [?], Podcz. Żytomier. Starościna Trech-

7temir. Swoim y W. Stanisława Szczeniowskiego [?] Podcz. Żytomier. Stty

8Trechtemirow. Pułkownika Woysk Koronn. Małżonka Swoiego w Grani-

9cach Rossyiskich w Niewoli ad praesens znayduiącego się Jmieniem w

10Assystencyi W. Celestyna Porczyńskiego [?] Podcz. Wendyńskiego [?] czyniąca po-

11strzegaiąc w szelkiey całości Substancyi y Honoru Swoich, żeby na-

12potym iakowego nieponieśli uszczerbku, iako nayuroczyściey Pko W. Panu

13Andrzeiowi Pruszyńskiemu Łow. Trebowl. z przychylenie [?] się do dawniey-

14szych Manifestacyi Swoiey żali Manifestuie czyli raczey Remanifestu-

15ie się w niżey opisany sposob y oto, Jż W. Łowczy Trebowelski Odebra-

16wszy nayprzod w Possessyą Sobie Dobr Wsi Bocheniki [?] Kon-

17traktem Zastawnym w Summie w nimże wyrażoney w Drugim Possess-

18syi Swoiey Roku, Manifest zniesienia [?] Honoru Pko WW. Szczeniowskim [?],

19y wsiach [?] Sukcessie [?] od Dobr uczynił, y potym W. Komparentkę podstępnie przez

20Swata [?] y Rodzonego [?] W. Komparentki Siostre uwiodszy, wymo-

21gł Skrypt u Samey tylko W. Starościny Trechtemirow. na Summę w

22ktorey [?] Wieś Bocheniki [?] Miała wypuszczana z Zupełną Summie

23korrespondencyą W. zas Starościna więcey zwiedzioney [?] Matuli [?] [nie]-

24wiedząc, niewiedząc że W. Pan Łowczy Trebowelski Lasy Bocheniekie

25spustoszył, Ludzi uciemiężeniem do Ucieczki przywiodł, Skrypt na

26Summę podpisała, prosząc WW. Pruszyńskich Łowczych Trebowelskich

27[reklamant:] żeby Potasz [?] Jas

k. 394 (skan 0396, strona prawa)

1żeby Potaszu [?] Jas [?] Kilkanaście W. Komparentki w Gdańsku sprzedać kazali, kto-

2ry z rachunku tego podzielić się, y sprzedawszy pomieniony Potasz Summy zanie-

3go więcey Tysięcy Dwudziestu oddać Sam W. Łowczy nakilka krotne re-

4kwizycye niechce, y nie kontentuiąc się Skryptem od W. Komparentki

5na Summę Sobie danym, Summę za Potasz wziętą Forma grabieży trzy-

6ma, widząc tedy W. Komparentka tak wielką Swoią krzywdę manifest o nieważ-

7ność Skryptu od Siebie danego uczyniła, y teraźnieyszym Manifestem

8Swoim Pierwszy Dnia Trzydziestego Decembris, Tysiąc, Siedmset,

9Sześćdziesiątego Dziewiątego Roku, uczyniony ponawia, y teraźnieysza

10ratione zas Circumscriptionis Manifestem Dnia Dwudziestego, Siedm-

11nego [?] Aprilis Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego, Roku w Grodzie

12Winnickim od W. Łowcz. Trebowelskiego uczynionym na Pko Sobie uczy[nionym]

13salva Manente Eiusdem Manifestationis Melioratione Remanifestu-

14ie oświadczaiąc w tym wszystkim Prawnie postępować też zas Kopia

15Actis Connotari petita co otrzymała Ur. Szczeniowska [?], iako Assystent

16podpisuię się P. C. Porczyński [?]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Manifestantka: Urszula z WITOSŁAWSKICH [?] SZCZENIOWSKA [?], podczaszyna ŻYTOMIERSKA i starościna TRECHTYMIROWSKA, w imieniu własnym i męża Stanisława SZCZENIOWSKIEGO [?], podczaszego żytomierskiego, starosty trechtymirowskiego, pułkownika wojsk koronnych, przebywającego wówczas w niewoli w granicach rosyjskich (konfederacja barska [?]); asystent: Celestyn PORCZYŃSKI [?] (podpis „P. C. Porczyński [?]”), „Podcz. Wendyński [?]”. Obżałowany: Andrzej PRUSZYŃSKI, łowczy TREMBOWELSKI. Por. akt 637 – manifest Uryna Antoniego Pruszyńskiego, łowczego trembowelskiego, przeciw „RZEŹNIOWSKIM [?], starostom trachtemirowskim [?]” o BOCHENIKI [?] i 20 000 zł – zapewne ta sama sprawa i ci sami SZCZENIOWSCY [?] (odczyt nazwiska w akcie 637 do weryfikacji); por. też akt 656 (Szczeniowscy c/a Jagiełłowicz). Remanifestacja odpowiada na manifest Pruszyńskiego z 27 IV 1770 (w rkp. „Dwudziestego Siedm[ego]” – akt 637 [?]).

Treść: Pruszyński, objąwszy kontraktem zastawnym wieś BOCHENIKI [?], w drugim roku posesji złożył manifest przeciw Szczeniowskim, a potem przez swata [?] i siostrę manifestantki wymógł od niej samej (bez męża) skrypt na sumę, za którą Bocheniki [?] miały być wypuszczone; nie wiedziała ona, że Pruszyński spustoszył lasy bochenickie i uciemiężeniem doprowadził ludzi do ucieczki. Prosiła Pruszyńskich, by sprzedali w GDAŃSKU kilkanaście łasztów [?] jej potażu („Potaszu [?] Jas [?] kilkanaście” – odczyt niepewny); łowczy sprzedał go i sumy ponad 20 000 zł nie oddaje, trzymając ją „formą grabieży”. Manifestantka złożyła 30 XII 1769 manifest o nieważność skryptu i teraz go ponawia.

Łac.: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „ad praesens” – obecnie; „ratione circumscriptionis” – z powodu podstępnego oszukania (obejścia); „salva manente eiusdem manifestationis melioratione” – z zachowaniem prawa do poprawienia tejże manifestacji; „kopia actis connotari petita” – prosiła o odnotowanie kopii w aktach.

Streszczenie

5V 1770 Urszula z Witosławskich [?] Szczeniowska [?], podczaszyna żytomierska, starościna trechtymirowska, w imieniu własnym i męża Stanisława, pułkownika wojsk koronnych przebywającego w niewoli rosyjskiej, w asystencji Celestyna Porczyńskiego [?], wniosła remanifest przeciw Andrzejowi Pruszyńskiemu, łowczemu trembowelskiemu: zastawnik wsi Bocheniki [?] spustoszył tamtejsze lasy i zbiegostwem uszczuplił poddanych, podstępnie wyłudził od niej skrypt na sumę zastawną, a sprzedawszy w Gdańsku jej potaż, zatrzymał ponad 20 000 zł; ponawia manifest z 30 XII 1769 o nieważność skryptu i odpowiada na manifest Pruszyńskiego z 27 IV 1770.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 394 (skan 0396, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Siodmego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y Prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winnickiego, Stanowszy oczewiście Woźny Jenerał Woiewodztwa Bracł.

6y Jnnych Opatt. Eliasz Łożeliński [?] w tey prawdziwey wierney y skuteczney Re-

7lacyi Swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie zeznał, Jż On Roku teraźnieyszego

8Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego Dnia Czwartego Maja na Affek-

9tacyą y Prawną Rekwizycyą JO. Xcia Jmci Antoniego z Prus Jabłonowskie-

10go Wdy Poznańskiego maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary god-

11nych Ur. Woyciecha Krasnickiego [?] y Jana Skorzewskiego [?] dla tym

12większey Sobie wiary użytych był w Dobrach Miasteczku Żorniszczach [?]

13gdzie będąc, aresztowawszy prezentem [?] W. Jmci Sędza [?] Strutyńskiego

14[...] [?] tych ze Dobr Jeneralnego Kommissarza Ur. Jozefa Jlnickiego [?] Gu-

15bernatora Żorniskiego [?] Aresztował y Prawnie przyporęczył, ktory to

16Areszt W. Jmć Sędzia [?] Strutyński iako maiący Jeneralny Kommissyi tych

17ze Dobr benevole przyiąwszy do rozprawy Prawney wspomnionego Ur.

18Jlnickiego [?] dotrzymać deklarował y Submittował się, a tak On Woźny

19Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się tamże y Pozew Grodz.

20Winnicki Autentyczny na Membranie pisany w Zamku [?] tameyszym

21w Jzbie na stole położył, opowiedziawszy onego od kogo y na kogo y w jakiey

22Sprawie był pisany Prawnie publikuiąc, do wiadomości podał ktorego

23Pozwu tenor sequitur [?] Ejusmodi [?] Jozef Kolumna Czosnowski Winnicki

24Ułanowski etc. Starosta JW. Pani z Bossowskich [?] Strutyńskiey Stty Horo-

25deckiey [?] y Ur. Jozefowi Jlnickiemu [?] Gubernatorowi Żorniskiemu [?] Po-

26zwanym ze Dobr onego [?] Generaliter wszystkich Ruchomych y Summ

27Pieniężnych Powodo [?] JO. Xcia amicie [?] Wdy [?] [...] z Prawami Swemi powoło-

28na przysłanych [?] Mocą, abyście WMć przed nami Samym lub

29Sądem y Urzędem naszym Grodz. Winnickim, wtenczas gdy ta Sprawa

30z Regestru Swoiego Sobie należytego do sądzenia przypadnie y przy-

31wołana będzie, Sami Osobiście y Zawicie Staneli, na pretensyą Jnna [?]

k. 394v (skan 0397, strona lewa)

1Sądowego y [...]go [?] Dzied. JOXcia Jmci Antoniego z Pruss Jabłonowskiego Wdy Poz-

2nańskiego Dobr Klucza Lipowieckiego podług Praw Sobie Służących

3Possessora y W. Jmci Pana Michała Kompana tych ze Dobr Gubernatora

4Aktorow ktory to Aktorowie et quidem JOXcia Jmci Wda Poznański

5przychylaiąc się do Prawa Pospolitego y samey słuszności WMci

6JW. Strutyńska Stna Horod. do przytrzymania Ur. Jlnickiego Guber-

7natora Dobr swoich Klucza Żorniskiego y wyjęcia y kwowania [?] się

8z niem [?] w niesłuszney y niesprawiedliwey przez tegoż Ur. Jlnickiego Wo-

9żeney [?] na Jmieniu Pana Gubernatora Lipowieckiego, y cały Klucz tenże

10Obieżdża [?], iako też Arestowanie Onego y nawet Honor niemniey

11Ulotowanie [?] po Grodach JOXcia Jmci Wdy Poznańskiego, Aktora y mienie [?]

12WMci przez tegoż wspomnionego Ur. Jlnickiego tak do wysłuchania się [?]

13Winom Prawnym na WMci JW. Strutyńska Stte Horod. contraventiae cze- [?]

14sto nazwanego [?] Pana Gubernatora Żorniskiego Jako też do zatrzyma-

15nia Onego Arresztem innodowanego [?], tudzież do nadgrodzenia Szkod

16y Expens Prawnych ztąd pochodzących WMci na termin wyż wy-

17naczony JO. Aktor pozywa Lites pariturum terminum Attentatum

18et ad praemissa Judicialiter responsuri. Datt. w Winnicy Dnia Czwar-

19go Maja Millesimo, Septingentesimo, Septuagesimo Anno.

20Deque Spens [?] Ejusdem Actis Actt. [?] Actis qui Signo Crucis Sanctam

21posuit (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Tekst niestaranny, tytuł marginalny i wiele nazw niepewnych; Tekst pozwu kończy się na k. 394v (skan 0397, strona lewa – górna połowa); jego składnia jest zagmatwana (pisarz pomieszał formułę pozwu z treścią skargi), odczyt wielu wyrazów niepewny. Powodami w pozwie są ks. Antoni JABŁONOWSKI jako dziedzic klucza LIPOWIECKIEGO oraz jego gubernator Michał KOMPAN (por. wcześniejsze akty: „Lipowiec, adm. MICHAŁ KOMPAN”); pretensja: gubernator żorniski Józef ILNICKI miał na rozkaz Strutyńskiej najeżdżać klucz lipowiecki, rozgłaszać po grodach zniesławiające „ulotowania” [?] i dokonywać aresztów, wbrew prawu („contraventiae”); żądanie zatrzymania Ilnickiego aresztem i wynagrodzenia szkód i kosztów. We wcześniejszych aktach Strutyńscy to stolnicy / starostowie HORODELSCY (Żorniszcze, ekonom Józef ILNICKI) – stąd „Horod.” najpewniej = horodelski, nie horodecki. Woźny generalny Eliasz ŁOŻELIŃSKI [?]; szlachta: Wojciech KRASNICKI [?] i Jan SKORZEWSKI [?]. Zlecający: ks. Antoni z Prus JABŁONOWSKI, wojewoda POZNAŃSKI (potwierdzone na k. 394v). 4 V 1770 w miasteczku ŻORNISZCZE [?] (w rkp. „Żorniszczach / Gubernatorowi Żorniskiemu”) zaaresztowano ruchomości i sumy pieniężne dóbr, będące w zarządzie generalnego komisarza [?] Józefa ILNICKIEGO [?], gubernatora żorniskiego [?]; areszt przyjął sędzia [?] STRUTYŃSKI; woźny położył na stole w zamku [?] autentyczny pozew grodu winnickiego (na pergaminie) w imieniu starosty Józefa Kalasantego CZOSNOWSKIEGO, pozywający Strutyńską z BOSSOWSKICH [?], starościnę HORODECKĄ [?], i Ilnickiego. Tytuł marginalny wspomina „JW. Strutyńskiego, starostę horodelskiego [?]” (zmarłego – „po”).

Łac.: „lites pariturum terminum attentatum et ad praemissa judicialiter responsuri” – (aby stanęli) na termin dla rozstrzygnięcia sporu i odpowiedzieli sądownie na powyższe; „qui signo crucis sanctam posuit” – który położył znak Krzyża św. (woźny niepiśmienny); „benevole” – dobrowolnie; „submittował się” – zobowiązał się; „tenor sequitur eiusmodi” – treść jest następująca; „generaliter” – ogólnie, wszystkich.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7V 1770 woźny Eliasz Łożeliński [?] zeznał, że 4 V 1770 na żądanie ks. Antoniego Jabłonowskiego, wojewody poznańskiego, ze szlachtą zaaresztował w miasteczku Żorniszczu [?] ruchomości i sumy pieniężne z dóbr (po Strutyńskim, staroście horodelskim [?]) znajdujące się u gubernatora Józefa Ilnickiego [?]; sędzia [?] Strutyński przyjął areszt na poręczenie, a woźny doręczył pozew grodu winnickiego dla Strutyńskiej z Bossowskich [?], starościny horodelskiej [?], i Ilnickiego – o najazdy i zniesławianie klucza lipowieckiego (gubernator Michał Kompan). Odczyt częściowy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 394v (skan 0397, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Siodmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winnickiemi y Prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens personaliter W. Pan Maciey Matkow-

6ski Łowczy Drohick. [?] przychylaiąc się do Manifestu w Roku przeszłym

7zaniesionego, iako nayuroczyściey pko W. Panu Jozefowi Kamieniec-

8kiemu Podczaszemu Oszmiańskiemu Dobr Wsi Załaza [?] Possessorowi, Panu

9W. Jalickiego [?] Leśniczemu [?], Smiesznia [?] Holderowi tyże Wsi Dyspozytorowi tudzież

10Całey Gromadzie Załazieckiey [?] Załaz [?] y Manifestuie się, Jż W. Kamieniec[ki]

11Podcz. Oszmiańs. Zawarszy Kontrakt Trzyletny Arędowny z ninieyszym

12Załazanym [?] się [?] na Dobra Wieś Załaze Wyższy [?] y Bonifikacya [?] Expansy [?]

13cyi przyszedł, gdy czas Expiracyi tegoż Kontraktu przyszedł [?] przyszła [?] prze-[?]

14Obwiniony niemaiąc względu na to że ninieyszy Comparens obiow-[?]

15szy w Swoię Possessyą Dobra wspomnione na ten czas iesze ledwie

16puste do Lepszego Zaludnienia swoiey przyprowadził Stanu, y z Ledwie [?]

17Wies Osiadłą bo Sto kilkadziesiąt Osady w sobie zawieraiącą u-

18czynił, Dwór, Karczmę [?], Folwarki wybudował, naconiemało Expen-

19sy podniosł, przyczem [?] nego [?] wywozu nie dozwolił, y Rezerwy [?] nie bro-[?]

20szkodował [?], a w tym czasie gdy straszna w tym Kraiu nastąpiła Klęska [...] [?] ni-

21nieyszy [?] Załazy [?] się opuściwszy wszystkie Sprzęty y Bogactwa swoie, ledwo

22z Życiem Salwował się, z pomienioney Buntowniczey [?] Całe[y] [?] Gro-

23[madzie] [?] oddanie Sobie Sprzętow swoich w Załazu [?] zostawionych, iako y Gro-

24madę [?] Taneyże [?] zebranych [?] do zwierzchności Umańskiey udał się [?],

25gdzie niby [?] Łatwość [?] odebrawszy Zalecenie Gromadzie Załazieckiey uspoko-[?]

26nia się [?], ninieyszemu Compar[en]towi powrocił [?], y z tym że Zaleceniem na

27piśmie Sobie danym do Załaza przyiechał, y oddania Sobie Sprzętow

28Swoich dopominał się, Jmć Pan Holder [?] Dyspozytor W. Kamieniec-

29kiego Znać [?] rozkazu Pana Swego, ponieważ na usilowne [?] Rekwizycye

30nieodstępnie [?]

k. 395 (skan 0397, strona prawa; w górze „395”, przekreślone „394”)

1ninieyszemu Manifestantowi żadney Rezolucyi nie dał, wyiścia się [?] Gromadzie

2nie dozwolił, y nie wybrał [?], a lutez [?] Zboż tak w Ziarnie iako y w Sno-

3pach przez Siebie Załazanych [?] y wyprowadzonych nie oddał, Łanow [?]

4Ozimych Żyta y Pszenicy około [?] Dwieście Dni, przez ninieyszego

5Komparenta Zasianych, y do zebrania Sobie Manifestantowi

6przynależących zebrać nie dopuścił, przez co ninieyszego Kom-

7parenta do ostatney ruiny przyprowadził, a tak W. Załęsy [?] wi-

8dząc [?] pozbawiony Prawa y Sprawiedliwości Jchmo [?] Obżałow. uczynek [?]

9gdy do Swięty Sprawiedliwości uciekaiąc się Woźnego Stepana

10Turczynowicza [?] y Szlachty Dwoch dla przyarestowania Winowaj-

11ców posłał, W. Holder Zaniewazywszy [?] Prawo Pospolite o Woź-

12nych y Szlachcie in Officiis Actibus będących opisane, tegoż

13Woźnego Szczypał [?] potrącał y zawoławszy [?] pędzie [?] Synowi Swemu

14kazał W. Ditkowskiego [?] przy tym że Akcie będącego Okrutnie zbił,

15Czatym ninieyszy Comparens Zapobiegaiąc takowym bezpraw-

16nym Jchmciow Obżałowanych wystepkom, wyźmienione Krzywdy so-

17bie poczynione powtornie Manifestuie się Maciey Matkowski

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Pismo pośpieszne i niestaranne, składnia miejscami zagmatwana (pominięte wyrazy) – odczyt wielu wyrazów niepewny. Akt podpisany przez samego komparenta („Maciey Matkowski”); nie ma zwykłej formuły zakończenia (prośby o przyjęcie do akt). Komparent: Maciej MATKOWSKI [?], łowczy DROHICKI [?] (tytuł marginalny następnego aktu: „Matkowskiego Ł. Dro.”); w POSTEP odnotowano już wcześniejszą sprawę „M. Matkowski[?], łowczy drohicki vs J. Kamieniecki (słoboda Zatuża[?] we włości humańskiej)” – zapewne ta sama wieś, którą tu odczytano „Załaze / Załaz / Załazie” (litery a/u i ł/t łatwo pomylić; w akcie 661 ta sama wieś wyraźniej „Zatużu” – ujednolicono jako ZATUŻE [?]). Obżałowani: Józef KAMIENIECKI, podczaszy OSZMIAŃSKI, posesor wsi; leśniczy [?] … JALICKI [?]; dyspozytor wsi „Smiesznia [?] Holder” (Holder – nazwisko lub określenie zawodu, por. „holender”); gromada wsi. Treść: Matkowski zawarł z Kamienieckim trzyletni kontrakt arendowny na wieś; objąwszy ją jako niemal pustą, zaludnił ją (ponad sto kilkadziesiąt osad), zbudował dwór, karczmę [?] i folwarki; w czasie „strasznej klęski” w tym kraju (koliszczyzna 1768) uciekł, ledwo ratując życie i zostawiając sprzęty; potem uzyskał od „zwierzchności umańskiej” pisemne zalecenie dla gromady i wrócił, ale dyspozytor Holder z rozkazu Kamienieckiego nie oddał mu sprzętów, zboża w ziarnie i snopach, ani nie pozwolił zebrać ozimin (żyta i pszenicy, ok. 200 „dni” [= dni orki, miara pola]) zasianych przez Matkowskiego. Gdy ten wysłał woźnego Stepana TURCZYNOWICZA [?] ze szlachtą na areszt, Holder lekceważąc prawo chroniące woźnych i szlachtę w czynnościach urzędowych, szarpał i potrącał woźnego, a jego syn na rozkaz ojca okrutnie zbił obecnego przy akcie szlachcica Jana DITKOWSKIEGO (imię wg aktu 661). Matkowski wnosi ponowny manifest (pierwszy – w roku przeszłym, 1769).

Łac.: „comparens personaliter” – stawiwszy się osobiście; „in officiis actibus” – w czynnościach urzędowych (prawo o bezpieczeństwie woźnych i towarzyszącej im szlachty); „expiracya” – wygaśnięcie (kontraktu); „bonifikacya” – wynagrodzenie, zwrot nakładów.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7V 1770 Maciej Matkowski [?], łowczy drohicki [?], ponowił manifest z roku poprzedniego przeciw Józefowi Kamienieckiemu, podczaszemu oszmiańskiemu, posesorowi wsi Zatuże [?] (w rkp. „Załaz-”; włość humańska), jego dyspozytorowi Holderowi [?] i gromadzie wsi: po wygaśnięciu trzyletniej arendy, w czasie której zaludnił i zabudował wieś, a podczas rzezi 1768 ledwo uszedł z życiem, odmówiono mu zwrotu sprzętów, zboża i zebrania ozimin (ok. 200 dni pola); przy próbie aresztu dyspozytor poturbował woźnego Stepana Turczynowicza [?], a jego syn pobił szlachcica Ditkowskiego [?]. Odczyt częściowy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 395 (skan 0397, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Siodmego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Stanowszy Oczewisto

6Woźny Jenerał Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatt. Stepan Turczy-

7nowicz w Prawdziwey y Skuteczney Rell. Swoiey dobrowolnie ze-

8znał, Jż On Roku Tysiąc, Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Dwu-

9dziestego Czwartego Kwietnia na Affektacyą y Prawną Rekwizycyą

10W. Jmci Pana Macieja Matkowskiego Łowcz. Drohickiego maiąc przy

11sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Ur. Jchmciow Panow Ja-

12na Ditkowskiego y Alexandra Minkowskiego [?] do tego Aktu Prawnie

13użytych był w Dobrach Wsi Zatużu [?] w Wdztwie Bracł. leżących

14do Włości Umańskiey należących, gdzie będąc Prawowitych Ste-

15pana Wagielka [?] y Prokopa Szewca, y Jnnych tey że Wsi Pod-

16danych, tudzież Rzecz [?], Sprzęty y Jnne ruchomości po Robotnych [?] Zo-[?]

17bulskich [?] pozostałe, u W. Holdera tey że Wsi Dyspozytora we Dwu-

18nastu Tysiącach przywiozł [?] Arestował, Który Areszt pomieniony

19W. Holder Dyspozytor y pomienionych Robotnych [?] Stepa-

20na Wagielka [?] Prokopa Szewca y Jnnych winowaycow dobrowol-

21nie Jmieniem W. Franciszka Salezego [?] Potockiego W. K. [?]

22Pana Swego przyiowszy, Onych ze Winowaycow do Sprawy Praw-

23ney dotrzymać deklarował y Submittował się, wczym On Woźny

24Szlachtą Sobie przytomną Oświadczywszy się ztamtąd odie-

25chał y teraz Acta przyszedszy Prawdziwego Arestu uczynił

26y Zeznał Rell. Deque fens [?] Ejusd. Actis Actt. Jgnatius Le-[?]

27wendż [?] Signum Sanctae Crucis posuit Stefan Turczynowicz (+)

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Relacja związana z remanifestacją Macieja MATKOWSKIEGO [?] (akt 660): woźny Stepan (w podpisie „Stefan”) TURCZYNOWICZ ze szlachtą Janem DITKOWSKIM i Aleksandrem MINKOWSKIM [?] był 24 IV 1770 we wsi ZATUŻE [?] (w woj. bracławskim, należącej do włości HUMAŃSKIEJ – dobra Franciszka Salezego POTOCKIEGO, wojewody kijowskiego [?]; w akcie 660 posesor wsi – Józef KAMIENIECKI, podczaszy oszmiański) i zaaresztował poddanych Stepana WAGIELKA [?], Prokopa SZEWCA i innych oraz rzeczy i sprzęty pozostałe po „robotnych [?] …bulskich [?]” u dyspozytora HOLDERA (suma „we dwunastu tysiącach” – zapewne wartość zł). Holder przyjął areszt imieniem swego pana (Potockiego [?]) i zobowiązał się stawić winowajców do prawa. Nazwa wsi: tu czytelna jako „Zatużu / Za-tużu [?]” (w akcie 660 odczytywana „Załaz-”), zgodnie z wcześniejszą wzmianką w POSTEP („słoboda Zatuża [?] we włości humańskiej”). Skrót tytułu Potockiego „W. K.” – odczyt niepewny (w rkp. podobne do „W. Z. L.”). Słowa po „Actis Actt.” niejasne – zapewne imię i nazwisko pisarza/świadka podpisu („Ignatius Le…wendż [?]”).

Łac.: „deque fide [?] eiusdem actis actum” – (formuła potwierdzenia wpisu); „signum Sanctae Crucis posuit” – położył znak Krzyża św. (woźny niepiśmienny); „submittował się” – zobowiązał się.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7V 1770 woźny Stepan (Stefan) Turczynowicz zeznał, że 24 IV 1770 na żądanie Macieja Matkowskiego [?], łowczego drohickiego [?], z szlachtą Janem Ditkowskim i Aleksandrem Minkowskim [?] zaaresztował we wsi Zatuże [?] (włość humańska) poddanych Stepana Wagielka [?], Prokopa Szewca i innych oraz pozostałe ruchomości i sprzęty, oddając je dyspozytorowi Holderowi, który przyjął areszt imieniem Franciszka Salezego Potockiego [?] i zobowiązał się stawić winnych przed sądem (por. akt 660).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 395 (skan 0397, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Siodmego Dnia,

3[reklamant:] Przed Urzędem y Aktt.

k. 395v (skan 0398, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi, y Przedem-

2ną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Burgrab-

3stwa Grodu Winnickiego, Stanowszy oczewisto Woźny Jenerał Woiewodztwa

4Bracł. y Jnnych Opatt. Stepan Turczynowicz wmoc prawdziwey

5wierney y Skuteczney Rell. Swoiey dobrowolnie zeznał, Jż On Roku

6teraźnieyszego Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego Dnia Piątego

7Maja Pozew Grodzki Winnicki Autentyczny odnioł do Dobr

8Miasta Pikowa y tam ten Pozew we Dworze tameyszym na Stole

9położywszy oznaymienie y Rewizyi [?] Onego od kogo y na kogo y w ja-

10kiey Sprawie pisany był prawnie publikuiąc do wiadomości

11przywiodł, de tenore tali Jozef Kolumna z Ostr. [?] Czosnowski Winnic-

12ki Ułanowski etc. Stta JOXciu Jmci Antoniemu Lubomirskiemu Wo-

13jewodzie Lubel. Dobr Klucza Pikowskiego Dziedzicowi Pozwa-

14nemu, tudzież Ur. Jozefowi Poznańskiemu [?] Ekonomowi y Niewier-

15nemu Jckowi Dawidowiczowi Arendarzowi Karczemnemu Przy-[?]

16temu [?] Pikowskim, a także pozwanym y stawiennie maiącym z Zna-[?]

17wnicy [?] Opisaney y Dobr Miasta ogulnie wszystkich pellegate [?]

18Ukrainie [?] y Okręgu [?] Bracławska [?] przynależy władza, abyście WMć prze-

19demną Samym, lub Sądem y Urzędem moim Grodz. Winnickim

20na Roczkach naybliższey, y w ten czas gdy ta Sprawa z Regestru Sobie

21Przyzwoitego do Sądzenia przywołana będzie, osobiście y Zawicie

22Stanęli na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Dela [?] W. Jmci Pana

23Macieja Matkowskiego Łowcz. Drohic. Aktora, ktory przychyliw-

24szy się do tey Swoiey Manifestacyi y Arestu pozywa, WMć JW. Wo-

25jewoda Lubel. abyś WMć Ur. Poznańskiego Ekonoma y niewiernego

26Jcka Dawidowicza Arędarza Przed tym Pikowskiego Arestem Urzędo-

27wym przyporęczonych, ktorych Ninieyszym Pozwem Arestuie,

28się do Sprawy Prawney Stawił, Stawicie zaś Ur. Poznański y Jcko

29Dawidowicz, abyście za Sto Sześćdziesiąt Kamieni Konopi [?] z

30Dobr Ukraińskich do Dobr Mankowiec [?] w Woiewodztwie Kijow.

31leżących prowadzonego y z drogi tey Drogi [?], Roku Tysiąc

32Siedmset Sześćdziesiątego Osmego, zaradą y pewnością twoią [?] Ur.

33Poznański w Pikowie złożonego, a potym bez wzruszenia [?] y wiadomości

34Powoda ninieyszego dla szczegulnego Zysku przez WMcia nie-

35wiernemu Jckowi Dawidowiczowi Arędarzowi na ten czas niewie-

36dzącą [?] ceni kwarty [?] przedanego, temuż W. Powodowi podług wartości

37teraźnieyszey Zapłacili, y wynikłe [?] były Szkody wszelkie z-

38tąd wynikłe [?] ex penes [?] Prawne, tudzież y winy [?] zakładowe [?] porte-[?]

39pełł [?] wynalezienie [?] Maiące nadgrodzili, oco pozwani [?] Jstecie [?] y Po-

40stawcie się WMć na Termin Zawicie do rozsądzenia y wysłucha-

41nia, Pisan w Grodzie Winnickim Dnia Dwudziestego Drugie-

42go Miesiąca Marca [?], Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesią-

43tego, de quo fiens [?] Actis Actt. Actis qui supra Crucem

44Sanctam posuit (+).

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Trzecia czynność w sprawie Macieja MATKOWSKIEGO [?], łowczego drohickiego [?] (por. akty 660–661). Nazwę miasta w rkp. pisarz pisze inicjałem podobnym do „L” („Lilowa / Likowskiego”) – to PIKÓW (dobra Lubomirskich – por. akt 511: „Lubomirscy – Pików”). Woźny Stepan TURCZYNOWICZ 5 V 1770 położył na stole we dworze w Pikowie pozew starosty Józefa Kalasantego CZOSNOWSKIEGO, przypozywający ks. Antoniego LUBOMIRSKIEGO, wojewodę lubelskiego, dziedzica klucza pikowskiego, jego ekonoma Józefa POZNAŃSKIEGO [?] oraz Żyda Icka DAWIDOWICZA, arendarza karczemnego; ekonom i arendarz zostali „arestem urzędowym przyporęczeni” (aresztowani) pozwem. Przedmiot: 160 kamieni towaru (odczytano „Konopi [?]”), wiezionego w 1768 r. z dóbr ukraińskich do dóbr MANKOWIEC [?] w woj. kijowskim i z drogi (w czasie rzezi?) złożonego w Pikowie za wiedzą ekonoma, a następnie bez wiedzy powoda sprzedanego dla zysku arendarzowi Dawidowiczowi; powód żąda zapłaty według obecnej wartości oraz zwrotu szkód i kosztów. Wiele wyrazów formuły pozwu niepewnych (składnia zagmatwana). Data pozwu: 22 „Mara” – zapewne marca 1770 [?].

Łac.: „de tenore tali” – w takim brzmieniu; „ex penes [?]” – (być może zniekształcone „expensa” – koszty); „qui supra crucem sanctam posuit” – (woźny) wyżej wymieniony, który położył znak Krzyża św. „Kamień” – jednostka wagi (ok. 13 kg w Koronie, w handlu konopiami i łojem powszechna).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

7V 1770 woźny Stepan Turczynowicz zeznał, że 5 V 1770 doręczył we dworze w Pikowie pozew grodu winnickiego (z 22 III [?] 1770) na rzecz Macieja Matkowskiego [?], łowczego drohickiego [?], przeciw ks. Antoniemu Lubomirskiemu, wojewodzie lubelskiemu, dziedzicowi klucza pikowskiego, oraz jego ekonomowi Józefowi Poznańskiemu [?] i arendarzowi Ickowi Dawidowiczowi (aresztowanym pozwem): mają zapłacić za 160 kamieni towaru (konopi [?]) wiezionego w 1768 r. do Mankowiec [?] w woj. kijowskim, złożonego w Pikowie i sprzedanego bez wiedzy powoda arendarzowi, oraz wynagrodzić szkody i koszty. Odczyt częściowy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 395v (skan 0398, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Dziewiątego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi, Winnicki-

4mi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc

5Namiesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Comparens

6[reklamant:] pttr Ur. Pan

k. 396 (skan 0398, strona prawa; w górze „396”)

1pttr Ur. Jmć Pan Benedykt Ledowicz [?] Sługa W. Jmci Pana Jozefa

2Urbanowskiego Skarbn. Wołyń. z Wyraźney Woli tegoż Pana Swego

3do Akt ninieyszych Grodzkich Winnickich Własnego Powiatu niniey-

4sza Zanosi pilność y oświadczenie, a to przychylaiąc się do

5Videndi Manifestu Swego w m[ateria] promptitudinis [?] Płacenia [?] Sum-

6my Dwudziestu Tysięcy Złł. Poll. w Grodzie Łuckim Roku Teraź-

7nieyszego Dnia Dziesiątego Aprilis Zaniesionego, Jż W. Pan Ur-

8banowski Skarbnik Woiewodztwa Wołyńskiego nabywszy Prawem

9Dziedzicznym Dobr Wsiow Kachny [?], Kłodzie [?], y Zwedenówka [?]

10w Wdztwie Bracł. a Powiecie Winnickim leżących od JOXcia Jmci

11Lubomirskiego Wdy Bracł. przez Kontrakt Rezygnationis Roku

12Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątego, Szostego Dnia Czwartego

13Lutego, w Lwowie [?] Zawarty w Aktach tuteyszych Grodz. Winn.

14Roku tegoż Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiątego, Szostego Dnia

15Siodmego Junii Oblatowany, po wygasłym [?] dożywociu W. nie-

16gdy Michała Dominika Mossakowskiego [?] Generałów Majorów

17Woysk Koron. Matt. [?] na ten czas iesze Żyiącego ad eundem possessi-

18onem Dobr pomienionych Kachny [?], Kłodzie [?], y Zwedenówka [?]

19Summę z prawie Dożywotniem Kontraktach Zastawnym y Re-

20zygnacyinem Ostrzeżoną [?] Dwadzieścia Tysięcy Złł. Poll. Sukcesso-

21rom wspomnionego W. niegdy Mossakowskiego Jenerała Majora

22Woysk Koronn. oddać y wyliczyć obowiązał się, y gdy w czasie

23teraźnieyszym pewną otrzymał [?] Smierci W. Mossakowskiego

24y Skończonym [?] wraz z Życiem Prawie Possessoryinym W. Jmci

25Skarbn. Wołyń. odebrał wiadomość, kilkakrotnie do W. Pana

26Michałowskiego [?] Mttl. [?] Krakow. [?] Sukcessorki W. niegdy Mossa-

27kowskiego Jenerał. Woysk. Koron. iure [?] Conjugali maiącego Prze-

28wodnicę [?] należącey Summy Dwudziestu Tysięcy Złł. Pol. [w] Lipow-[?]

29ne [?] uczynił Rekwizycye, na w Żadney [?] dotych czas nie mogąc [?] zebrać [?]-

30cyi [?] Summę wspomnioną Teraźnieyszy Manifestuiący się

31Jmieniem Pana Swego W. Jmci Pana Skarbn. Wołyń. na

32Dniu ninieyszym prezentować przed Aktami pr[aese]ntibus [?] districtus [?]

33usiłował, a że dla niebespieczeństwa pomieniona Summa do prezento-

34wania przywieziona w czasie teraźnieyszym ad securo [?] być niemo-

35gła, nomine quo supra oświadcza się, Jż tę Summę w Grodzie

36Łuckim Wdztwa Wołyń. iako w Mieście bezpiecznieyszym, Tey dy [?]

37Kontraktem przyrzeczenia Summy Grodzie iest oznaczony [?]

38zaraz po Wniebowstąpieniu Pańskim podług Kalendarza Rzymskiego

39Roku teraźnieyszego prezentować, y Zapieczętowaną do wypłacenia [?]

40y odebrania kiedy czasie [?] iako Swoiey własności Sukcesso-

41rom niegdy W. Mossakowskiego Generała Woysk Koronnych Arta-[?]

42wie [?], Dobra zaś Kachny [?], Kłodzie [?] y Zwedenówka w Dziedziczną

43Possessyą Swoią odebrać praesentibus oświadcza się Benedykt

44Ledowicz [?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Manifest „in diligentia” (dla zachowania pilności, tj. zastrzeżenia terminu): Benedykt LEDOWICZ [?], sługa (plenipotent) Józefa URBANOWSKIEGO, skarbnika WOŁYŃSKIEGO, nawiązuje do manifestu złożonego w grodzie ŁUCKIM 10 IV 1770 w sprawie gotowości zapłaty 20 000 zł. Urbanowski nabył dziedzicznie od ks. (Stanisława [?]) LUBOMIRSKIEGO, wojewody BRACŁAWSKIEGO [por. akty 170, 668; w akcie 662 – Antoni Lubomirski, wojewoda lubelski], kontraktem rezygnacyjnym z 4 II 1766, oblatowanym w grodzie winnickim 7 VI 1766, wsie KACHNY [?], KŁODZIE [?] i ZWEDENÓWKA [?] w pow. winnickim, obciążone dożywociem gen.-mjra wojsk kor. Michała Dominika MOSSAKOWSKIEGO [?]; po jego śmierci miał wypłacić sukcesorom 20 000 zł. Po wiadomości o śmierci Mossakowskiego kilkakrotnie wzywał sukcesora (pana MICHAŁOWSKIEGO [?], zapewne męża spadkobierczyni – „iure conjugali”) do odbioru sumy, bez skutku; sumy nie przywieziono do Winnicy z powodu niebezpieczeństwa, więc oświadcza, że złoży ją zapieczętowaną w grodzie łuckim zaraz po Wniebowstąpieniu (24 V 1770 – liczone programowo: Wielkanoc 15 IV 1770 + 39 dni), a wsie obejmie w dziedziczne posiadanie. Wiele wyrazów niepewnych; nazwy wsi odczytane roboczo (forma powtarza się 3 razy: „Kachny, Kidrze/Kłodzie, Zwedenówka”).

Łac.: „in diligentia sui” – dla zachowania swej pilności (terminu); „videndi manifestu” – (dla) okazania manifestu; „promptitudinis” – gotowości (do zapłaty); „ad eundem possessionem” – do tegoż posiadania; „iure conjugali” – prawem małżeńskim; „ad securo [?]” – bezpiecznie; „nomine quo supra” – w imieniu jak wyżej; „praesentibus” – niniejszym; „mpp.” – manu propria, własnoręcznie.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9V 1770 Benedykt Ledowicz [?], plenipotent Józefa Urbanowskiego, skarbnika wołyńskiego, złożył manifest in diligentia: Urbanowski, który nabył od ks. Lubomirskiego (kontrakt 4 II 1766) wsie Kachny [?], Kłodzie [?] i Zwedenówkę [?] w pow. winnickim, obciążone dożywociem gen.-mjra Michała Dominika Mossakowskiego [?], po śmierci dożywotnika chce wypłacić jego sukcesorom (Michałowskiemu [?]) zastrzeżone 20 000 zł; ponieważ ich nie odebrano, a z powodu niebezpieczeństwa nie można było przywieźć pieniędzy do Winnicy, złoży je zapieczętowane w grodzie łuckim po Wniebowstąpieniu 1770 i obejmie wsie w posiadanie (por. manifest łucki z 10 IV 1770).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 396 (skan 0398, strona prawa – dół)

1[reklamant:] Roku Tysiąc

k. 396v (skan 0399, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Maja Dziewiątego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Comparens pttr Ur. Jmć Pan Stepan

6Kalitowski podenitnym [?] Ritie [?] Ad Acta Castr. Vinnic. przyszedł, po-

7strzegaiąc całości Zdrowia, Życia, honoru y Sławy Swoiey, Ninieysze-

8ma [?] Pko Nieprzyiacielowi swemu w Bogu Jmci Xiędzu Janowi Lubińskie-

9mu Surrogatowi przesłanemu a teraz aeu [?] Officii Bracł. Consist.

10Ritus Graeci Latino-uniti Officiali, iakiegolwiek Jmienia W.

11Jmci Xiędzu Kozaczyńskiemu [?] Parochowi Wsi Łaszowych [?] Kach-

12now [?] y Jnnym tegoż Obrządku Sprowadzonym Xiężom y

13Swieckim Ludziom Czasu Sprawy pośmienionych [?] y niżey wy-

14pisach [?] Okazać się Maiącym W. aeu [?] Jnstygatorowi Jmieniem [?]

15Officij, tudzież [iakiemuś] [?] Kaduczk[owi] [?] Jmion Bagoskiemu [?] Krosin-

16skiemu [?] Społecznikom [?], y innym obszernie [?] o nienależyte

17pretensye Stawy [?] Zaleś [?] y Manifestuie się, oto Jż Przewieleb-

18ny w Bogu Xiądz Lubiński zostaiący w Winnicy na Arme-[?]

19Krzesełe [?] Urzędu Officialskiego zasiadłszy, oto do Manife-

20stanta z przyczyny pokdwoney [?] od JW. Metropolity na Skar-

21gę tegoż Ur. Manifest. Jnhibicyi intimowanie [?], nie przez siebie ale

22przez exekutora, nie wiecey niemaiąc Jakie [?] zawiedzionej Prze-

23wielebny Obżałowany, gdy na Dniu wspomnionym Ur. Prottantis

24po Extrakt Dekretu od tegoż Przewielebn. w Bogu Jmci Xię-

25dza Lubińskiego przybył, y za Extrakt Dekretu odwyięcia [?]

26potrzebnego Satysfakcyą [?] Złł. Osmnaście podług woli wyzna-[?]

27czenia [?] Onego uczynił, y nie Sobie niewinnego Protestanta

28z wyżey wyrażonemi Xiężą y Swieckiemi Ludźmi bez dania ra-

29cyi Zaprosonego [?] wpierw wywlekać [?] kazawszy iakiemuś Swoiemu

30Jnstygatorowi Zawtory [?] alias Zatebzy [?] trzymać, Sam gwałtow-

31nie y okrutnie Kelbą [?] własną [?] ręką [?] bił, więcey Siedmdzie-

32siąt plagow Ur. Prottantowi zadał, na ostatek przytomnym So-

33bie Xiężą kazawszy Prottanta obnażyć z odzienia, bez żadney pro-

34vokacyi Dekretu y stałego Processu Absente Jurisdictione,

35Zegur [?] Przewielebnego Jmci Xiędza Lubińskiego na Ziemię powa-

36liwszy nogami wpierw, potym Dyscyplinami tak okrutnie zbił,

37że mało go [nie zabił] [?] nogami bicia y deptania, Zawtory Sam Swoią

38Kelbą [?] Wulbo [?] Kozaczyński y Jnstygator ... [?] y Szarpali,

39darli Włosy z Głowy wyrywali, Siedmset [?] dyscyplin zadał, do

40utraty Zdrowia Śmiertelny [?] y Sławy przyprowadził, y w niebes-

41pieczeństwo Życia Prottantis przez okrutne zbicie podał, bo

42Głowę, y Całą Twarz, Piersi wszystkie, y Stylu [?] Ciało, poczew-

43szy od Karku a do Pasu tak zbił, że te miejsca wszystkie

44zostały krwawe y krwią zciekłe [?], co naywięcey za w Piersi

45Prottantis Bitami

46[reklamant:] Protestantis

k. 397 (skan 0399, strona prawa; w górze „397”, przekreślone „390”)

1Protestantis bitami Niemieckiemi czyli Sztyblami [?] tak zbił, że dychać

2Prottantowi z trudnością przychodzi, po takowym Okrutnym zbiciu

3Ur. Prott. przecie [?] stanowszy przed Urzędem wyżey wyrażonym

4Sprzeciwem [?] Zamanifestowawszy się, zostawił [?] Sobie w dalszym

5czasie poprawienia teraźnieyszego Manifestu, oraz mnie przed Urzę-

6dem wydanie Woźnego dla uczynienia Obdukcyi, ktorego Ja Urząd [?]

7Annuendo Affektacyoni do oglądania razow, Sincow, krwią Zacie-

8kłych Całego od Głowy aż do Pas bezprawnie zadanych dobie-[?]

9wcznikami [?], przydałem Michała Radlińskiego Jeneralnego Woźnego Wdztwa

10Bracł. y Jnnych, ktory przydany wespoł z Ur. Jmć PP. Michała

11Lubyńskiego [?] y Antoniego Wysoczyńskiego [?] na Ur. Stefanie Kalitow-

12skim Piersi, Nogi, Ciało całe zbite y zsiniałe, Twarz zbitą, Gło-

13wę spuchłą, Włosy wyrwane, Uszy przebite [?], wszystkiego

14zsiniałego Ciało [?] Lewą [?] kiszkę [?] kamienia [?] zbita, y od tey [?] zsiniała

15krwią zatrzymana [?], Leb cały Guzami ponabiiany y prawie

16Smierć Schorzałego Słabego widział y oglądał, ktore policzenie-

17z Affektant mienił [?] Sobie być zadane przez wyżey wyrażonego

18w Manifeście Przew. Wielebnego Xiędza Jana Lubińskiego, pote-[?]

19nione [?] y uczynione Uwidziawszy y oglądawszy prawdziwey obduk-

20cyi Rzeczy uczynił y zeznał Rell. przy mnie Comparens Ma-

21nifestuie y przy nim [?] Woźny Rell. Swoię otrzymali [?] Stefan Kali-

22towski mpp. Woźny nieumieiący pisma Krzyż Swięty kładzie (+)

23Michał Radliński.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Protestant: Stefan (w nagłówku „Stepan”) KALITOWSKI, urodzony (podpis „Stefan Kalitowski mpp.”); określenie „podenitnym [?] Ritie [?]” niejasne (może dotyczy obrządku – greckiego?). Obżałowani: ks. Jan LUBIŃSKI, surogat (zastępca) przysłany, a obecnie oficjał konsystorza BRACŁAWSKIEGO obrządku greckiego unickiego („Officiali … Consistorii Bracł. Ritus Graeci Latino-uniti”); ks. KOZACZYŃSKI [?], paroch wsi KACHNY [?] (por. akt 663 – wieś Kachny [?] w pow. winnickim); instygator „Zawtory [?] alias Zatebzy [?]”; Bagoski [?], Krosinski [?] i inni duchowni i świeccy. Treść: ks. Lubiński, zasiadłszy w Winnicy na urzędzie oficjalskim, kazał doręczyć przez egzekutora inhibicję w związku ze skargą u metropolity (unickiego); gdy Kalitowski przyszedł po ekstrakt dekretu i zapłacił 18 zł, kazał go pochwycić i trzymać instygatorowi, sam bił go (ponad 70 plag), kazał obnażyć, powalić na ziemię, deptać i bić dyscyplinami; inni szarpali go i wyrywali włosy. Obdukcję przeprowadził woźny Michał RADLIŃSKI (por. akt 649) ze szlachtą Michałem LUBYŃSKIM [?] i Antonim WYSOCZYŃSKIM [?]: rany na piersiach, nogach, twarzy, głowie, wyrwane włosy, guzy, zsiniałe ciało; poszkodowany „prawie śmiertelnie słaby”. Pismo pośpieszne, wiele wyrazów niepewnych; liczne skróty „Prott./Prottantis” = protestant.

Łac.: „ad acta castr. Vinnic.” – do akt grodu winnickiego; „surrogatus” – zastępca (sędziego duchownego); „officialis consistorii Bracł. ritus Graeci Latino-uniti” – oficjał konsystorza bracławskiego obrządku greckiego zjednoczonego (unickiego); „absente iurisdictione” – bez (właściwej) jurysdykcji; „bitami niemieckiemi czyli sztyblami [?]” – (zapewne) rodzaj bicia / narzędzia; „annuendo affectationi” – przychylając się do żądania; „cum obductione” – z obdukcją (oględzinami ran).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9V 1770 Stefan (Stepan) Kalitowski wniósł protestację przeciw ks. Janowi Lubińskiemu, oficjałowi konsystorza bracławskiego obrządku greckiego unickiego, ks. Kozaczyńskiemu [?], parochowi wsi Kachny [?], instygatorowi konsystorza i innym duchownym i świeckim: gdy przyszedł do oficjała w Winnicy po ekstrakt dekretu (w sprawie skargi do metropolity) i zapłacił 18 zł, kazano go pochwycić, obnażyć i bez wyroku okrutnie zbito (ponad 70 plag, dyscypliny, deptanie, wyrywanie włosów). Woźny Michał Radliński z dwoma szlachcicami dokonał obdukcji licznych ran i obrażeń.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 397 (skan 0399, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Dziewiątego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winnickiemi y Prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens pttr Ur. Pan Jakub

6Olechowski Gubernator Klucza Oratowskiego Jmieniem W. Pana

7Stanisława Woyny Orańskiego Chorążego Nowogr. Dobr Klucza O-

8ratowskiego Dziedzica Pana Swego, tudzież Ur. Sebastyana Kry-

9nickiego, Antoniego Chrzanowskiego y Jnnych Szlachty, tudzież W.

10Jozefa Cieszkowskiego Kapitana Czerniechowskiego tych że Dobr Posses-

11sora, y Poddanych Dobr Tychże iako nayuroczyściey pko W. Panu

12Stanisławowi Worcellowi Sędziemu Ziemskiemu Halickiemu [?] Dobr

13Klucza Łukaszowskiego y Bałabanowskiego Panu, Ur. Stefanowi

14Brosniowskiemu [?] et quovis nominis Wiernowskiemu [?] Dozorskie-[?]

15mu, tudzież odważnym Kozakom Ottamanom tegoż W. Sędziego

16Halickiego [?] Strony [?], y Manifestuie się, oto Jż W. Worcell Sędzia Ziem.

17Halicki [?] niemogąc się ukontentować dawniey poczynionemi W.

18[Ordynacyami] [?] przez Ludzi Swoich Dobrom Klucza Oratowskiego

19[...] bezprawnie [?] Krzywdami [?] Ludzi Poddanych w

20Dobrach Swoich mieszkaiących nawsze [?] rozpustę [?] kierowywał,

21ktorzy ... [?] zwani nowym Sposobem y Stengil [?] Zajechawszy

22w Frontalne [?] Pola [?] Oratowskie w onemi czasy u Jwana Lie-

23nory [?] wonemi [?] Hreczki Kop Osm, u Hryćka Owsa Kop Dwa-

24dzieścia Dwie, Hreczki Kopę Jedne y Owsa Kop Dwie, u Andrya

25Ottamana Hreczki Kop Trzy, u Zadojnego [?] Owsa Kop Dwadzieścia

26Siec [?] Snopow Siedmnaście, Hreczki Kopę Jedną, u Andrya Kowala Owsa

27Kop Cztery Hreczki

28[reklamant:] Kop Cztery

k. 397v (skan 0400, strona lewa)

1Kop Cztery, Hreczki Kopę Jedną, u Mykyty Tryfonenka [?] Owsa Kop Dwie

2u Ostapczika [?] Owsa Kop Sześć [?] Owsa Kop Dziesięć, Hreczki Kop

3Dwie, u Mielnika Oratowskiego Hreczki Kopę Jedną, u Trochyma

4Mielnikowego Zięcia, Hreczki Kop Dwie, u Tytora [?] Owsa Kopę Jed-

5ną Zabrali y Jnnym wielu Poddanym Oratowskim Znaczny

6krzywd niemało naczynili, y niedość iescze maiąc na tych podda-

7nych krzywdach, uczynili dzieie [?] iescze większych pokusili [?] się,

8y tak dogadzaiąc Swym chęciom Officialistowie Dobr W. Worcella

9w Roku teraźnieyszym Lodwik [?] Wilhasek [?] kilka krotnie w Lasy Ora-

10towskiego Klucza przydawszy swym Znaczną kupę Kozaków in Assi-

11stentiam nasłali, ktorzy to Lodwonych [?] kilkakrotnie naieżdżaiący

12Lasu tak Dębowego iako y Czarnego na kilka Tysięcy Sztuk wyno-

13szącego wycięli do Dobr Swoich Klucza Bałabanowskiego y Łukaszo-

14wieckiego Zaprowadzili, nawet gdy Ur. Sebastyan Krynicki podten [?]

15czas [?] namiestnik [?] ninieyszego Komparenta Zostawszy [?] z Ur. Chrza-

16nowskim y Wasylem Ottamanem Zaniedziańskim [?] nadiechał, na tych [?]

17[miast] [?] Kozacy W. Worcella umyślnie nato Subordynowani, tych [?]

18dodd [?] otoczywszy Ur. Krynickiego y Chrzanowskiego okrutnie zbili,

19Konie, Rusznice, Spisy pozabierali, odważnego Wasyla Ottamana

20Zaniedziańskiego [?] Smiertelnie w Bok Spisą pchnęli, ktory dotych

21czas Choruie, a tak [?] wraz większe niechęci [?] wyrządzaiąc, gdy Podda-

22ni Klucza Oratowskiego na Jarmark do Łukaszowki pojechali, Zwierzch-

23ność Dworska Srabie [?] onych że bez żadney przyczyny rozkazała, y

24tak u Jwana Szpaka [?] Koni Dwoje z Wozem Owsa Czett. Osm Złł. [?]

25Za Złł. Cztery, u Stepana Panasowego [?] Zięcia Konia z Kulbaką, u Seme-

26nika [?] Arędarza Oratowskiego Koni Dwoje, u Fendrata [?] Diaka Konia

27Jednego z Wozem y Złł. Za Złł. Dwa gwałtownie Zagrabili, y je-

28szcze nieukontentuiąc się takową krzywdą tak Zwierzchność Dwor-

29ska Ludzi Poddanych Kluczow Swoich do naieżdżania Dobr

30Klucza Oratowskiego kierowywała, a tak Charko Kozdobowczuk [?]

31y Jwan Siwak [?] Poddani Nowosiołki Klucza Łukaszowskiego,

32iako też Hryćko Sekretarz [?] z tych że Dobr Nowosiołki u Pauta [?]

33Omelana Oratowskiego Koni Troje w Noc ze Stayni wyprowadzili,

34Za ktorymi teszkomi [?] gdy tenże Omelan do Zwierzchności Łuka-

35szowieckiey z Rekwizycyą pojechał y Czwartego Zagrabiła zaś

36Zwierzchność, owych wspomnione Charko Kozdobowczuk y Jwan

37Siwak u Poddanych Honoratowskich [?] tojest u Andrya Laskiego [?] y

38Semena Krzywego Sposobem wyż opisanym wyprowadzili y Zagra-

39bili Koni Czworo ze Stayni, u Szpaczka [?] Koni Dwa Owsa Czett.

40Osm, u Siesiuka [?] Koni Dwoje, u Semena Konia Jednego, u Let-[?]

41nika [?] Koni Cztery, w Oratowie Koni Troje, w Honoratowce [?] Koni

42Troje, y Wołow Trzy Pańskich Zagrabili, tak też z Trzody Pańskiey

43Wołow Dwoje [?] zagrabili y do Łukaszowki Zaprowadzili, iako też y

44Kulbakę u Diaka Haboluna [?] Zagrabili, w Czasie potym kilka-

45kroć [?] Zwierzchność Łukaszowska y Bałabanowska Zebrawszy Koza-

46kow y Ludzi Gromadzkich [?] wszym [?] ze Woyskowym przydawszy

47przykazała, aby po Futorach Poddanych Klucza Oratowskiego

48pod pretextem Szukania Siana tychże Woyskowych wodzili, a tak

49Ci przydani wypełniaiąc rozkazy Zwierzchności Swoiey, wszy-

50stkich generalnie Futorach Oratowskich wodząc y niby Siana

51Szukaiąc wszystkie [?] y całkowicie wniwecz Zastawszy [?] Zabierali,

52[reklamant:] iakoż W. X. Daniel

k. 398 (skan 0400, strona prawa; w górze „398” [?] poprawione)

1iakoż W. X. Daniela Parocha Oratowskiego Zruynowali, Miody po-

2wyiadali [?], wszystkie w nim [?] Znayduiące się Sprzęty Zabrali y Jnnych

3niezliczonych krzywd ktore Czasu Prawa dowiedzione będą naczynili,

4y gdy nie przestaią y wyręcey [?] wyrządzać Szkody Swoie oświadcza-

5ią y odgrażaią się, Zatym ninieyszy Comparens chcąc ucalić [?] Lub-[?]

6dzi [?] Pana Swego, y takim bezprawnym uczynkom Jchmo Obżałł.

7Zapobiedz, protestuie y Solennie Manifestuie się. Stawił przedemną

8Urzędem Woźnego Jenerał Wdztwa Bracł. y Jnn. Opatt. Andrzeja Ko-

9walskiego, ktory stawiony w Moc wierney Rell. Swoiey dobrowolnie ze-

10znał, Jż On Roku teraźnieyszego, Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesią-

11tego Dnia Dwudziestego Trzeciego Februarii na Affektacyą y

12Prawną Rekwizycyą W. Jmci P. P. Stanisława Orańskiego, Cho-

13rążego Nowogrodzkiego Dziedzica y W. Jozefa Cieszkowskiego

14Kapitana Czerniechowskiego Dobr Klucza Oratowskiego Possessora, maiąc

15przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Ur. Jchmciow

16Panow Jana Domańskiego, y Jgnacego Skorzewskiego [?] do tego

17Aktu Prawnie Użytych był w Lasach Oratowskich od Strony

18Bałabanowskiey y Łukaszowieckiey leżących gdzie będąc widział y o-

19glądał Las tak Czarny iako y Dębowy wniwecz Spustoszony na

20kilka Tysięcy tak Dębowego iako y Czarnego Lasu Drzewa wycię-

21tego przez Ludzi Bałabanowskich z Dyspozycyi Zwierzchności

22czyniących, uwidziawszy y oglądawszy y Szlachtą Sobie przytom-

23ną Oświadczywszy się ztamtąd odiechał, y teraz ad Acta przyszed-

24szy prawdziwey wizyi uczynił y zeznał Relacyą prosząc tak Com-

25parens Protestacyi iako y Woźny Relacyi Actis Connotari, Co

26y otrzymali Olechowski mpp. Woźny nieumieiący pisać Krzyż

27Swięty kładzie, Andrzey Kowalski (+)

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Jakub OLECHOWSKI (podpis „Olechowski mpp.”), gubernator klucza ORATOWSKIEGO, w imieniu dziedzica Stanisława WOYNY ORAŃSKIEGO, chorążego NOWOGRODZKIEGO (por. wcześniejsze akty: „S. W. Orański (Oratów)”), posesora Józefa CIESZKOWSKIEGO, kapitana czernichowskiego, szlachty (Sebastian KRYNICKI, Antoni CHRZANOWSKI) i poddanych. Obżałowani: Stanisław WORCELL, sędzia ziemski „Halicki” [?] (odczyt tytułu niepewny), pan kluczy ŁUKASZOWSKIEGO (Łukaszówka) i BAŁABANOWSKIEGO (Bałabanówka), jego dozorca [?] Stefan BROSNIOWSKI [?] i kozacy-atamani. Zarzuty: zajazdy poddanych łukaszowskich na pola oratowskie i zabór kop gryki („hreczki”) i owsa u wielu chłopów oratowskich (wymienieni z imion); wielokrotny wyrąb lasu dębowego i „czarnego” (tysiące sztuk drzewa) z asystą kozaków (oficjalista Ludwik [?] WILHASEK [?]); napad na Krynickiego, Chrzanowskiego i atamana Wasyla ZANIEDZIAŃSKIEGO [?] (pchnięty spisą w bok); zabór koni, wozów i owsa chłopom jadącym na jarmark do Łukaszówki; kradzieże koni przez poddanych z NOWOSIÓŁKI [?] (Charko KOZDOBOWCZUK [?], Iwan SIWAK [?], Hryćko „sekretarz” [?]) w Oratowie i HONORATCE [?]; rabunek parocha oratowskiego ks. DANIELA (zabrane miody i sprzęty) pod pozorem szukania siana dla wojska. Wizja woźnego Andrzeja KOWALSKIEGO (23 II 1770, ze szlachtą Janem DOMAŃSKIM i Ignacym SKORZEWSKIM [?]) potwierdziła spustoszenie lasów oratowskich od strony Bałabanówki i Łukaszówki. „Kopa” – 60 snopów; „czett.” (czetwert) – miara zboża. Wiele imion chłopskich i niektóre wyrazy niepewne.

Łac.: „et quovis nominis” – i jakiegokolwiek imienia; „in assistentiam” – do pomocy, jako zbrojną asystę; „cum visione” – z wizją (oględzinami); „actis connotari” – odnotować w aktach.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

9V 1770 Jakub Olechowski, gubernator klucza oratowskiego, w imieniu Stanisława Woyny Orańskiego, chorążego nowogrodzkiego, posesora Józefa Cieszkowskiego, kapitana czernichowskiego, szlachty i poddanych, zamanifestował przeciw Stanisławowi Worcellowi, sędziemu ziemskiemu [halickiemu?], panu kluczy łukaszowskiego i bałabanowskiego, jego oficjalistom i kozakom: zabierali chłopom oratowskim kopy gryki i owsa, konie, wozy i woły, wycinali tysiące drzew w lasach oratowskich, napadli i pobili szlachtę oratowską, ciężko raniąc atamana Wasyla Zaniedziańskiego [?], ograbili parocha oratowskiego ks. Daniela. Woźny Andrzej Kowalski zrelacjonował wizję (23 II 1770) spustoszonych lasów.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 398 (skan 0400, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Dziesiątego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Comparens pttr W.

6Jmć Pan Jan Bal Miedźwiedzki Stoln. Mielt. [?] Przewielebney

7Palestry asessor [?] y Przysięgły Patron Wdztwa Bracł. quam

8Solenissime [?] Pko W. Andrzejowi Żołkiewskiemu [?] Podcz. [?]

9Winnickiemu [?] y Czeladzi Onegoż Swoym, y Jakuba Syna

10Swego małoletnego Jmieniem Strony y Manifestuie się,

11Jż gdy W. Żołkiewski [?] wnet [?] pozna [?] przesadziwszy [?] Czeladź

12Swoią przez Czeladź [?], otworzywszy wrota mimo wiado-

13mości Komparenta, wpędził z Wozami y Sam wjechał, y

14przez wizytę [?] [...] przemianowawszy [?] dalsze przebycie [?]

15uczynił, Lubo w Dziennym Swywolnym [?] wielce [?] Jakub

16Syn Comparentis Szkodę w Grochu uczynił, Lecz W. Kom-

17parent iako Ociec dowiedziawszy się y ukarawszy [?] Onego

18[reklamant:] pomścić [?] tegoż

k. 398v (skan 0401, strona lewa)

1po wstraceniu [?] tegoż Grocha niemogąc w tym że Dniu wspolnie [?], y te-

2raz w teraźnieyszych nieszczęśliwych niedostatkach y upadku zwłasz-

3cza y wszystkich Przyiaciół w Domu W. Zaleskiego Skryptem na

4Kartę [?] pretendowaney Straty iako ułożył, tojest na Kubli [?] Sześćdzie-

5siąt, y Jeden iedynie tylko dotyd nie W. Żołkiewskiego kontento-

6wał, na czym W. Żołkiewski przestawszy [?] pozwye [?] nie był Zbę-

7dać [?] wzbudzony Zasadki [?] poczyniwszy y tegoż Jakuba Sy-

8na Comparentis złapawszy Zbytnie [?] do W. Zaleskiego Dwor-

9ku w Konnymstał [?] Zaprowadził, y tam że okrutnie Dyscyplinami [?]

10razami y Pobierkami [?] bijąc, postronkiem Związał, okrutnie

11wszystko [?] zkrępował, z Orza [?] raz do niego wystrzelił, lecz

12miera [?] Rosstra [?] chybił, położonego na Ręce [?] we dwory [?] zbił,

13Urząd Absolutnie Zaprowadził [?], Pokwituiąc [?] z Onegoż zbierał [?], a

14narzecie do Zamku Winnickiego Zaprowadziwszy związanego

15pod Strażą Ludzi z Orężem przez wszystkie ulice Miasta Za-

16prowadzonego, bez żadnego ut Comperitum dołożenia się

17Zwierzchności w Kłodę [?] zabić kazał y wsadzić, przez noc całą od-[?]

18kowaną [?] trzyma. Zatym ninieyszy Comparens widząc takowe

19okrucieństwo Sobie y honoru y Jmienia, a do tego czyny y gwał-

20towne nad krwią Szlachecką y w niedoyrzałym [?] wieku Władzy

21Oycowskiey podległym postępki, przez ktore Życie One-

22muż Zaiemcze [?] grozi, a nawet absolutne y Zuchwa-

23łe Jmion y Substancyą y dawności Zasłużonych [?]

24pogardzenie, na W. Komparenta iako Oyca Dziecia [?]

25Swego fortuna opłacić [?], oświadczaiący się że nie wzgledy [?]

26oraz wszystkie wyżey wyrażone honoru y Osob pokrzyw-

27dzenia Pko W. Żołkiewskiemu y Czeladzi Onegoż iako o-

28krucieństwa popełniaiących [?] y wysłuchuiących [?] protestat

29dopomnieć się w każdym Sądzie, Także [?] wypełnione krymi-

30naty iako y o Smierć Syna Swego ieżeliby ztegoż nad

31Dzieckiem Morderstwa wynikłe miała, oświadczaiące

32Jan Bal Miedźwiecki mpp. Et in Continenti Stawił Woź-

33nego Jenerał Wdztwa Bracł. y Jnnych Opatt. Michała Rad-

34lińskiego, ktory wmoc wierney Rell. Swey zeznał, Jż On

35Roku teraźnieyszego Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

36Miesiąca Maja Dziewiątego Dnia ad affectationem

37juridicam Requisitionem W. Jmci Pana Jana Bala Miedź-

38wieckiego maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary

39godnych Ur. Ur. Jana Janetowskiego [?] Tomasza Stotwińskiego [?]

40Sobie do Aktu przydanych zchodził do Dworku W. Jozefa

41Zaleskiego w Mieście JKMci Winnicy będącego gdzie we-

42wnątrz [?] Dworku Zastawszy Skrępowanego Ur. Jakuba Miedź-

43wieckiego Syna W. Delatora [?] u Ich Mościów Żołkiewskiego y Za-

44leskiego, tudzież Czeladzi to iest Kozaka Starygryta [?] y Sługę [?]

45u tychże arestował y do Sprawy Prawney przyporęczył,

46ktorego Arestu Urzędownie odprawionego istotną y rzetelną

47uczynił relacyą [?]

k. 399 (skan 0401, strona prawa; w górze „399”)

1uczynił w Ninieyszym Urzędzie Rell. Woźny ut supra signare nes-

2ciens Crucem Sanctam posuit Michał Radliński (+)

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Manifestant: Jan BAL MIEDŹWIECKI (podpis „Jan Bal Miedźwiecki mpp.”; w tekście też „Miedźwiedzki”), stolnik „Mielt.” [?], asesor [?] palestry i przysięgły patron województwa bracławskiego (por. akty 633, 651, 655). Obżałowany: Andrzej ŻÓŁKIEWSKI [?] (w rkp. „Żołkiewski / Łotkiewski” – inicjał niepewny), „Podcz. [?] Winnicki [?]”, i jego czeladź; w sprawę zamieszany Józef ZALESKI, w którego dworku w Winnicy przetrzymywano chłopca. Treść (wiele wyrazów niepewnych): małoletni syn manifestanta Jakub wyrządził szkodę w grochu Żółkiewskiego; ojciec ukarał syna i zobowiązał się skryptem, sporządzonym w domu Zaleskiego, wynagrodzić stratę („na kubli [?] sześćdziesiąt [i] jeden”), ale Żółkiewski, nie zadowoliwszy się tym, pojmał chłopca, zaprowadził do dworku Zaleskiego, okrutnie bił, związał postronkiem, raz strzelił do niego (chybił), a w końcu związanego poprowadził pod strażą zbrojnych przez ulice Winnicy do zamku i bez wiedzy władz („ut comperitum” – jak się okazało) kazał zakuć w kłodę i trzymać przez noc. Manifestant zastrzega dochodzenie krzywdy i odpowiedzialność kryminalną, gdyby syn zmarł. Woźny Michał RADLIŃSKI 9 V 1770 ze szlachtą Janem JANETOWSKIM [?] i Tomaszem STOTWIŃSKIM [?] zastał w dworku Zaleskiego skrępowanego Jakuba i zaaresztował Żółkiewskiego, Zaleskiego oraz czeladź (kozak STARYGRYT [?] i sługa). Data relacji (9 V) poprzedza datę manifestu (10 V).

Łac.: „quam solennissime” – jak najuroczyściej; „comparentis” – komparenta; „ut comperitum” – jak się okazało; „et in continenti” – i zaraz potem; „ad affectationem iuridicam requisitionemque” – na prawne żądanie i rekwizycję; „delator” – oskarżyciel, powód; „signare nesciens crucem sanctam posuit” – nie umiejąc się podpisać, położył znak Krzyża św.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

10V 1770 Jan Bal Miedźwiecki, przysięgły patron bracławski, w imieniu własnym i małoletniego syna Jakuba zamanifestował przeciw Andrzejowi Żółkiewskiemu [?] i jego czeladzi: z powodu szkody wyrządzonej przez chłopca w grochu (którą ojciec zobowiązał się skryptem wynagrodzić) Żółkiewski pojmał Jakuba, bił go i związał w dworku Józefa Zaleskiego w Winnicy, strzelił do niego, a następnie poprowadził go związanego przez miasto do zamku i kazał zakuć w kłodę. Woźny Michał Radliński 9 V 1770 zastał chłopca skrępowanego w dworku Zaleskiego i zaaresztował sprawców. Odczyt częściowy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 399 (skan 0401, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Dziesiątego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Comparens pttr Ur. Jmć Pan

6Mikołay Olechowski Jmieniem y wyraźnego Zlecenia JW. Jo-

7zefa Potockiego Krayczego Koronnego Dobr Wsi Zabokrzycza

8Dziedzica, tudzież W. Jmci Pana Jozefa Ciołka Komorowskiego

9Pułkownika Woysk Koronnych tych że Dobr Zabokrzycza Posses-

10sora Pryncypała Swego, ostrzegaiąc całości Onegoż

11tudzież Gruntow Solennie naprzeciw Ur. Jmci Panu Jozefowi

12Wilińskiemu Dobr Części Wsi Torkowa in contiguitate z Do-

13brami Zabokrzyczem Zostaiących, także Possessorowi Ma-

14nifestuie się oto Jż Ur. Wiliński poznawszy Szczupłość Czę-

15ści Swoiey w Dziale Torkowczech [?] mianey, a chcąc one nie-

16należycie rozpostrzenić [?], Gdy w Grontach Torkowskich przyspa-[?]

17szenia [?] pozyskać niemógł, umyślił one w dzierżawie [?] [...]

18się w gruntach Zabokrzyckich JW. Jozefa Potockiego Kray-

19czego Koron. Aby [?] Lisowne [?] Dziedziczney Possessyi Za-[?]

20[...] ninieyszego Stawaiącego Pryncypała podległe, rozpo-

21strzenić y Tak mota [?] z przybranych nato umyślnie

22Krewnych y Poddanych Swoich złożona naszedszy na

23Grunta własne Zabokrzyckie pod Samemi Łanami

24Comparentis Pryncypałow własnemi Sytuowano

25tamże Lewadę Grodzić kazał, a gdy Poddani Comptis

26Pryncypałow ninieyszemu Stawaiącemu o grodzeniu Lewady

27Znać dali, Ur. Wiliński z przybranemi Sobie wyż wspomnio-

28nemi Krewnemi y Poddanemi na tych że Poddanych

29Zabokrzyckich y ninieyszego Komparenta przegnali [?] [y]

30uczynił, bicie y Zabiciem odgrażał się, y iescze Zakazany [?]

31wiele przybranych w grunta własne Zabokrzyckie w daw-

32nym używaniu Poddanych Zabokrzyckich zostaiące,

33na Lipowym Jarze [?] Leżące żadney kontrowersyi dotych

34czas niepodległe wdziera się, y one zorze [?], Lasy Zabo-

35krzyckie dezoluie, Łuby obdziera y Drzewa co nayprze-

36dnieysze umyślnie na upadek ninieyszego Comparentis

37Pryncyp. godząc rąbie [?] y niszczy, Zatym ninieyszy Comparens

38O nieustanne [?] przywłaszczenie Gruntow, Lasow Dezolo-

39wania, y Jnne przykrości wyrządzanie idem Comparens

40nomine quo supra

k. 399v (skan 0402, strona lewa)

1nomine quo supra przeciwko Temuż W. Wilińskiemu y innym spo-

2łecznikom powtornie Manifestuie się.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Mikołaj OLECHOWSKI (w rkp. podobnie jak w akcie 665 „Olechowski”) w imieniu Józefa POTOCKIEGO, krajczego koronnego, dziedzica wsi ZABOKRZYCZE (w rkp. „Zabokrzycza / Zabokrzyckie”, inicjał podobny do „Zabolo-”; por. wcześniejsze akty: J. Ciołek KOMOROWSKI – Żabokrzycz), oraz Józefa CIOŁKA KOMOROWSKIEGO, pułkownika wojsk koronnych, posesora tych dóbr. Obżałowany: Józef WILIŃSKI (por. akty 618, 623 – Torków), posesor części wsi TORKÓW sąsiadującej („in contiguitate”) z Zabokrzyczem. Zarzuty: Wiliński, mając szczupłą część w dziale torkowskim, z krewnymi i poddanymi wkroczył na grunty zabokrzyckie, kazał grodzić tam lewadę (ogrodzone pastwisko / łąkę), odgrażał się poddanym zabokrzyckim biciem i zabiciem, zajmuje grunty „na Lipowym Jarze [?]” dotąd bezsporne, niszczy lasy zabokrzyckie, obdziera łuby i wycina najlepsze drzewa. Manifest powtórny („powtórnie”). Miejscami składnia urwana – odczyt niepełny.

Łac.: „in contiguitate” – w sąsiedztwie, przylegających; „comparentis principalium” – mocodawców komparenta; „nomine quo supra” – w imieniu jak wyżej.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

10V 1770 Mikołaj Olechowski w imieniu Józefa Potockiego, krajczego koronnego, dziedzica Zabokrzycza, i Józefa Ciołka Komorowskiego, pułkownika wojsk koronnych, posesora, ponownie zamanifestował przeciw Józefowi Wilińskiemu, posesorowi sąsiedniej części Torkowa, i jego wspólnikom: Wiliński z krewnymi i poddanymi wtargnął na grunty zabokrzyckie, grodził na nich lewadę, groził poddanym, zajmuje bezsporne dotąd grunty i niszczy lasy (obdzieranie łub, wycinanie drzew).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 399v (skan 0402, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Jedynastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winn. y Przedemną Woy-

4ciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego, Osobiście postanowiwszy się Ur. Jmć Pan Jozef

6Turkiewicz Jmieniem y Wyraźney woli W. Jmci Pana Jana Godziem-

7by Wandeńskiego [?] Podkom. Parnawskiego Dobr Klucza God-

8ziembowskiego [?] Zastawnego Possessora Pana Swego Przychy-

9laiąc się do dawnieyszych Manifestow y Jndend. [?] a osobliwie do Mani-

10festu w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym, Dziewiątym

11Dnia Czternastego Czerwca w Grodzie tuteyszym Pko JW. Jmci

12Xiędzu Andrzeyowi Młodziejowskiemu Biskupowi Poznańskie-

13mu Kanclerzowi Wielkiemu Koronnemu Zapisanego, Jako nayuroczyściey

14pko Temuż JW. Jmci Xiędzu Kancl. Wiell. Koronnemu, W. Jano-

15wi Brzyskiemu [?] Podkomorzycowi Nowogrodzkiemu, Antoniemu

16Jerzewiczowi [?] Stolnik. Wiłkomirskiemu od tegoż JW. Kancle-

17rza Koronnego Destynowanym y Jnnym przyprzybranym Mani-

18festuie się oto y Zamanifestuie, w niżey opisany Sposob Jż JW. Jmć

19Kanclerz Koronny Zasłaniaiąc się Konsensem od JOXcia Jmci

20Lubomirskiego Wdy Bracł. niby dziedzicznie Dobra Klucza Go-

21dziembowskiego [?] w Possessyi Zastawney ninieyszego Comptis Prta

22będącego Summy na tych że Dobrach Cedowaney nieuy-

23ściwszy, wyż rzeczonych W. Brzyskiego y Jerzewicza

24do odebrania w Possessyą Swoią wyż rzeczonego Klucza

25Godziembowskiego [?] Subdelegował, ktory umyślnie nato

26przysłani przybrawszy Sobie do pomocy Woyskowych pomie-

27nione Dobra naiechali, a tak przy gwałtownym naiezdzie wspom-

28nione Dobra w Possessyą Swoią obiąwszy Jntromissyą w

29wyż rzeczone Dobra uczyniwszy Relacyą Onego w Grodzie tutey-

30szym Sub Die Decima Junii Anno Elapso Millesimo, Septin-

31gentesimo Sexagesimo Nono, Zapisali, a tak nieszczęśliwie [?]

32w Dobrach przez moc odebranych nadając się niemało Szkod

33naczynili, Koni Parę, Wołow Parę y Krow Dwie W. Comptis

34Pryncypała własne Zabrali, y nieoddali, Zboża rożne y Siana

35sprzedawali y Szynki [?] w Dobrach tych że postanowiwszy, onych

36na Swoy pożytek obrocili, y tym iescze nie kontentuiąc się,

37W. Jerzewicz [?] Kommissarz przyiechawszy do Dobr Zabokrzycza

38Stam [?] Bydło y Wielbłędy ninieyszego Komparenta Pryncypała

39własne Zastawszy onez bez żadney Słuszney przyczyny Zabrał,

40Krowie Sześć tamże znayduiących się do pomienionych Wielbłę-

41dow przyłączywszy Onego [?] wszystkie [?] niewiedzieć czyli

42do Dobr JW. Kanclerza Koronnego Zapędzić kazał, czyli in Com-

43modum Sui obrocił, a ten Swoy postępek Płaszczyk [?] Comtis [?]-

44by Sprawiedliwości poleciwszy [?] Manifest w pilności tak Swo-

45iey iako y JW. Kanclerza Koronnego w Grodzie także tuteyszym Die

46Decima Septima

k. 400 (skan 0402, strona prawa; w górze „400”, przekreślone „399”)

1Decima Septima, Maji w Roku Tysiąc, Siedmset Sześćdziesiątym

2Dziewiątym niewinnie tak Ur. Szostakowskiego [?], iako y teraźniey-

3szego Komparenta o pomienione Wielbłądy niby otrzymanych [?] ze

4Stepow Tatarskich Zaiętych [?] Zanieść, y dowod niby nie-

5rzetelności [?] Swoiey y niewinności w Zabraniu Zostawuiąc,

6y okazać chcąc tymże Manifestem Zaniosł, oddania którychby

7Słusznie należały oświadczył, a przecież na kilkakrotne Rekwizycye

8Oddać niechciał, y dotych czas Są nieodebrane, przez ktore to

9Jchmciow Obżałł. postępowania Sposoby Znaczne Szkody które

10czasu Prawa osobliwym będą Spisane Regestrem y Jnne

11krzywdami doznawane teraz Wiell. Comparentis Pryncy-

12pał ponosić musi, a zatym ninieyszy Comparens ostrze-

13gaiąc całości Substancyi Wiell. Pana Swego, tudzież honoru

14Swego, takie nieważność [?] Jntromissyi w Dobra Klucz Godziem-

15bowski [?] niesprawiedliwie wziętey, iako też Szkoda [?] honoru y

16poczynione krzywdy powtornie naprzeciwko tymże wyż

17wyrażonym Jchmciow Obżałowanym Nomine quo supra

18Salva reservata huius Manifestationis Si opus fuerit Me-

19lioratione Manifestuie y Remanifestuie się Jozef Turkie-

20wicz

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Józef TURKIEWICZ (podpis; nazwisko potwierdzone w akcie 672). Mocodawca: Jan GODZIEMBA WANDEŃSKI (w rkp. tu „Wardyńskiego / Wardeńskiego”; we wcześniejszych aktach 170–172, 459, 486 – Wandeński), podkomorzy PARNAWSKI, zastawny posesor klucza (odczyt „Godziembowskiego [?]” – por. akt 170: wieś Godziemba [?] w dobrach pobereskich Lubomirskich). Obżałowani: ks. Andrzej MŁODZIEJOWSKI, biskup poznański, kanclerz wielki koronny; jego wysłannicy (subdelegaci) Jan BRZYSKI [?], podkomorzyc nowogrodzki, i Antoni JERZEWICZ [?] (Jerzejewicz), stolnik wiłkomierski, komisarz. Treść: kanclerz, powołując się na konsens ks. (Stanisława) LUBOMIRSKIEGO, wojewody bracławskiego, i nie spłaciwszy sumy zastawnej, wysłał komisarzy, którzy z pomocą wojska zajechali klucz i dokonali intromisji (relacja zapisana w grodzie winnickim 10 VI 1769), zabrali konie, woły i krowy, sprzedawali zboże i siano, założyli szynki; komisarz Jerzewicz [?] zabrał w Zabokrzyczu bydło i WIELBŁĄDY Wandeńskiego (por. POSTEP: „wielbłądy w Żabokrzyczu”), a 17 V 1769 zaniósł manifest „w pilności”, oskarżając niewinnie Szostakowskiego [?] i komparenta, jakoby wielbłądy były zajęte (zdobyte) ze stepów tatarskich; mimo wezwań ich nie zwrócił. Manifest pierwszy – 14 VI 1769 (por. akty 206, 216, 230). Wiele wyrazów niepewnych.

Łac.: „sub die decima Iunii anno elapso millesimo septingentesimo sexagesimo nono” – dnia 10 czerwca roku ubiegłego 1769; „die decima septima Maii” – dnia 17 maja; „in commodum sui” – na swój pożytek; „nomine quo supra” – w imieniu jak wyżej; „salva reservata huius manifestationis si opus fuerit melioratione” – z zastrzeżeniem prawa do poprawienia tego manifestu w razie potrzeby.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

11V 1770 Józef Turkiewicz w imieniu Jana Godziemby Wandeńskiego, podkomorzego parnawskiego, zastawnego posesora klucza godziembowskiego [?], ponowił manifest z 14 VI 1769 przeciw ks. Andrzejowi Młodziejowskiemu, biskupowi poznańskiemu i kanclerzowi wielkiemu koronnemu, i jego komisarzom Janowi Brzyskiemu [?] i Antoniemu Jerzewiczowi [?]: kanclerz, powołując się na konsens ks. Lubomirskiego, wojewody bracławskiego, bez spłaty sumy zastawnej kazał zbrojnie zająć klucz (intromisja 1769), a jego ludzie zabrali konie, woły, krowy, zboże i siano oraz bydło i wielbłądy w Zabokrzyczu, których mimo wezwań nie oddano; komparent zastrzega nieważność intromisji i dochodzenie szkód.

Transkrypcja

k. 400 (skan 0402, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Jedynastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y Przedem-

4ną Woyciechem Jagiełłowiczem pt. Namiesnikiem Burgrabstwa

5Grodu Winnickiego Stanowszy oczewisto Woźny Jenerał Wdztwa

6Bracł. y Jnnych Opatt. Michał Radliński Autentikatus juratus

7Officio praesenti notus minimeque verae et fidelis Relationis

8Suam Publice libereque per expressum zeznał, Jż On ad affe-

9ctationem juridicamque Requisitionem W. Pana Jana Bala

10Miedźwieckiego maiąc przy sobie Stronę Szlachty Ludzi

11wiary godnych Ur. Tomasza Stotwińskiego [?] y Jana Jani-

12towskiego [?] zchodził do Dworku W. Requirenta w Mieście

13JKMci Winnicy Sytuowanym, gdzie będąc z pomienioną

14Szlachtą widział y oglądał na Ur. Jakubie Miedźwieckim Sy-

15nie Requirenta Małoletnim Razy Sinie [?] z puchłe Krwią zaszłe

16za Rękę obydwoch na każdey w trzech mieyscach od postro-

17nków [?] krępowania zadane, na Twarzy Jagody Sinie, Pięte [?]

18od postronkowania, włosy z Głowy wyrwane, od szarpania Całe

19Ciało od Szyi aż do nog sinie, Krwią zaszłe, znaki mają-

20ce liczne od bicia y tłuczenia, nogi spuchłe y sinie od

21Dybow [?] y wrzucenia, wszystkie te przez W. Jmci Pana Łot-

22kiewskiego [?] Zadane iest bicia [?] [...] od Ludzi mnos-

23twa nato patrzących wiadomość, ktorych to razow rzetelney

24y Sprawiedliwey

k. 400v (skan 0403, strona lewa)

1y Sprawiedliwey wizyi Urzędownie odprawioney istotną uczynił y

2zeznał Relacyą Woźny ut supra Jgnarus Scribendi Crucem San-

3ctam posuit Michał Radliński (+)

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Wizja do sprawy z aktu 666: woźny Michał RADLIŃSKI ze szlachtą Tomaszem STOTWIŃSKIM [?] i Janem JANITOWSKIM [?] (w akcie 666 „Janetowski”) oglądał w dworku Jana BALA MIEDŹWIECKIEGO w Winnicy jego małoletniego syna Jakuba: na obu rękach w trzech miejscach sińce i zakrzepła krew od krępowania postronkami, na twarzy sińce, wyrwane włosy, całe ciało od szyi do nóg posiniaczone od bicia, nogi spuchłe i sine od dyb [?]; obrażenia zadał (wg zeznań wielu świadków) pan ŁOTKIEWSKI [?] (= Żółkiewski [?] z aktu 666 – w obu aktach inicjał niepewny; tu bardziej przypomina „Łot-”). Pismo staranniejsze niż w aktach poprzednich.

Łac.: „authenticatus, iuratus, officio praesenti notus” – uwierzytelniony, zaprzysiężony, znany niniejszemu urzędowi; „verae et fidelis relationis suae publice libereque per expressum” – (zeznał) w swej prawdziwej i wiernej relacji publicznie, swobodnie i wyraźnie; „ad affectationem iuridicamque requisitionem” – na prawne żądanie i rekwizycję; „ignarus scribendi crucem sanctam posuit” – nie umiejąc pisać, położył znak Krzyża św.

Streszczenie

11V 1770 woźny Michał Radliński zeznał, że na żądanie Jana Bala Miedźwieckiego, ze szlachtą Tomaszem Stotwińskim [?] i Janem Janitowskim [?], oglądał w dworku Miedźwieckiego w Winnicy jego małoletniego syna Jakuba i stwierdził liczne obrażenia (sińce od krępowania postronkami na rękach, pobita twarz, wyrwane włosy, posiniaczone ciało, spuchłe nogi), zadane – jak świadczyli liczni widzowie – przez Łotkiewskiego [?] (por. akt 666).

Transkrypcja

k. 400v (skan 0403, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Maji Jedynastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winn. y Prze-

4dem Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Comparens pttr W. Pan

6Jan Bal Miedźwiecki to zanosi oświadczenie, Jż lubo Arest

7od ninieyszego Komparenta zaszedł w Zamku Staroś-

8ciński Mieście JKMci Winn. y w Grodzie ninieyszym

9zeznany, ale ponieważ teraz Zamek y Zwierzchność iego

10Syna Komparenta temuż W. Komparentowi oddała, więc niniey-

11szy Comparens teraz Zamek iako osobnym dokumentem

12kwitował, tak arest w Grodzie zeznany y zapisany kassuie, an-

13nihiluie y pro eliminando et eliminatum twierdzi y mieć oświad-

14cza y oto protestuie się Jan Bal Miedźwiecki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Zakończenie sprawy z aktów 666 i 669: Jan BAL MIEDŹWIECKI (podpis „Jan Bal Miedźwiedzki mpp.”) oświadcza, że areszt, który wniósł (na zamku starościńskim w Winnicy, gdzie przetrzymywano jego syna, i zeznany w grodzie – por. relację w akcie 666), uchyla, ponieważ zamek i jego zwierzchność oddały mu syna, a zamek pokwitował osobnym dokumentem; areszt zapisany w grodzie kasuje i unieważnia. Uwaga: chodzi o areszt (sekwestr) dotyczący zamku/przetrzymania syna, a nie o areszt Żółkiewskiego [?] i Zaleskiego (relacja z 9 V 1770) – tekst nie precyzuje. Słowo w tytule marginalnym po „Winn.” niepewne.

Łac.: „eliminatia aresztu” – uchylenie, zniesienie aresztu; „kassuie, annihiluie” – kasuje, unieważnia; „pro eliminando et eliminatum” – za uchylony i zniesiony; „mpp.” – manu propria, własnoręcznie.

Streszczenie

11V 1770 Jan Bal Miedźwiecki oświadczył, że areszt wniesiony przez niego wobec zamku starościńskiego w Winnicy (i zeznany w grodzie) uchyla i unieważnia, ponieważ zwierzchność zamkowa oddała mu syna (Jakuba), a on pokwitował zamek osobnym dokumentem (por. akty 666, 669).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 400v (skan 0403, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Maja Dwunastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winn. y Przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Comparens pttr W. Pan Ludwik

6Ostrowski [?] Subdel. Grodz. Kamieniec. [?] Jmieniem W. Jmci Pana Leżeń-

7skiego [?] Łowcz. Podoll. naprzeciw W. Jmci Panu Felicjanowi Opalińskie-

8mu [?] Sukcessorowi W. Antoniego Opalińskiego [?] Czesz. Latt. Synowi Ma-

9nifestuie się w pilności oto Jż W. Pan Leżeński żadney Sum-

10my u W. Opalińskich niezaciągał, z ktorych [?] y owszem iakieś Skrypt

11na Summę Dwatysiące, Trzysta, Osmdziesiąt Złł. Poll.

12do Rąk W. Szawelskiego [?] Cześn. Upitskiego [?] Dany przez W.

13niegdy Antoniego Opalińskiego od W. Leżeńskiego, to iest nie-

14należycie nastąpił, bo ani Długu dwoch Tysięcy Trzysta

15Osmdziesiąt Złł. Poll. W. Opalińskiemu niebył winnym W.

16Stawiński [?], ani tey że Summy w depozycie u siebie nie

17miał, nawet niewiedział, W. Obżałł. nabędące Summę

18w Depozycie u W. Stawińskiego [?], W. obżałowany nie pokaże

19ani Skryptu Sobie od W. Szawelskiego [?] Służącego na Sum-

20mę wyżey Specyfikowaną nie ma, ale ten Skrypt iakoby

21przez W. Opalińskiego nastąpił z okoliczności tych że niegdy

22W. Stawiński iako Oyciec Małżonki W. Łowcz. Podoll.

23chcąc mieć Łatwość uprzątnienia się Commissya od Summy

24Dwoch Tysięcy

k. 401 (skan 0403, strona prawa; w górze „401”, przekreślone „400”)

1Dwoch Tysięcy Trzechset, Osmdziesięciu Złł. Poll. y Większego po-

2trzebuiącą Zakładzie [?], y Osam Kapitał, bez uprzątnienia [?] się Dzie-

3ciom Swym y Unikaiąc wniczenia [?] zaleszczy [?] niechcąc Między

4Małżeństwem także Starszą Swoią Summę Dwa Tysiące

5Trzysta, Osmdziesiąt Złł. Poll. niby W. Antoniego Opalińskie-

6go W. Leżeńskiemu Łowcz. Podoll. powierzył, y Skrypt

7praecise et persona [?] na Tegoż W. Opalińskiego Antoniego ex Supe-

8rius Expressis et Jnteventibus [?] rationibus napisać y pod-

9pisać wystarał się, do odbierania Tegoż Skryptu na Sum-

10mę cytowaną [?] W. Łowcz. Podoll. iako niewiadomy nale-

11żytey Summy, iuż po Smierci W. Stawińskiego Cześn. Upitsk. [?]

12po Dziedzicznie przez W. Opalińskiego był Zoobowiązany, iako

13to się y stąd iawnie pokazuie że Xiądz Stawiński Jezuita

14Syn W. Stawińskiego Cześn. Upitsk. [?] tey że Samey Sum-

15my Dwoch Tysięcy Trzechset Osmdziesięciu Złł. Poll.

16Siedmset Złł. Poll. od W. Łowcz. Podoll. na fundamencie włas-

17ney Summy Oyca Swego odebrał, więc aby W. Felicjan Opaliń-

18ski [?] iako Sukcessor W. Antoniego Opalińskiego o Summę Dwa Tysią-

19ce Trzysta, Osmdziesiąt Złł. Poll. in virtute Skryptu y wybraniu [?]

20illegitime nastąpionych iako ex nullo dato et accepto, y po-

21mimo się nieważny dlatego ninieyszy Stawaiący o nieważność

22Tegoż Skryptu y wybrania Onegoż illegitime nastąpionego

23Jmieniem Wiell. Leżeńskiego Łowcz. Podoll. w pilności przy-

24szłe [?] Manifestuie się Ludwik Ostrowski [?] mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Ludwik OSTROWSKI [?] (podpis „Ludwik O…owski mpp.” – odczyt niepewny), subdelegat grodzki „Kamieniec.” [?]. Mocodawca: … LEŻEŃSKI [?], łowczy PODOLSKI (imię nie podane; w tytule „Ł. Pler [?]”). Obżałowany: Felicjan OPALIŃSKI [?], syn i sukcesor Antoniego OPALIŃSKIEGO [?], cześnika latyczowskiego. Treść (składnia zagmatwana): Leżeński nie zaciągał żadnego długu u Opalińskich; skrypt na 2380 zł polskich, wystawiony rzekomo przez Leżeńskiego na rzecz Antoniego Opalińskiego i oddany do rąk pana SZAWELSKIEGO [?] / STAWIŃSKIEGO [?], cześnika „upitskiego [?]” (nazwisko w tekście zapisywane różnie – zapewne ta sama osoba, teść Leżeńskiego), powstał dlatego, że Stawiński [?], ojciec żony łowczego, chcąc ukryć przed dziećmi swoją sumę 2380 zł, kazał spisać skrypt na Opalińskiego; dowodem jest to, że syn Stawińskiego, ks. … STAWIŃSKI [?], jezuita, odebrał od Leżeńskiego 700 zł z tej sumy jako z sumy własnego ojca. Komparent zastrzega nieważność skryptu i jego wybrania („ex nullo dato et accepto”). Nazwiska Leżeński, Opaliński, Stawiński/Szawelski – odczyty niepewne; zapis „Czesz./Cześn. Latt.” = cześnik latyczowski.

Łac.: „in diligentia” – dla zachowania pilności (terminu); „praecise” – wyraźnie, dokładnie; „ex superius expressis et intervenientibus rationibus” – z wyżej wyrażonych i zachodzących przyczyn; „in virtute scripti” – na mocy skryptu; „illegitime” – bezprawnie; „ex nullo dato et accepto” – jako z niczego nie danego i nie przyjętego (tj. bez rzeczywistego świadczenia).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12V 1770 Ludwik Ostrowski [?], subdelegat grodzki, w imieniu Leżeńskiego [?], łowczego podolskiego, złożył manifest w pilności przeciw Felicjanowi Opalińskiemu [?], synowi i sukcesorowi Antoniego, cześnika latyczowskiego: skrypt na 2380 zł polskich, rzekomo wystawiony przez Leżeńskiego na rzecz Antoniego Opalińskiego, nie odpowiadał żadnemu długowi – był fikcją, którą teść łowczego, Stawiński [?], cześnik upitski [?], posłużył się, by ukryć własną sumę przed dziećmi (z tej sumy 700 zł odebrał już od łowczego jego syn, ks. Stawiński, jezuita); komparent zastrzega nieważność skryptu i jego wybrania. Odczyt częściowy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 401 (skan 0403, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Dwunastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winn.

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namies-

5nikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Postanowiwszy się

6Osobiście Ur. Pan Jozef Turkiewicz Jmieniem y wyraźney

7woli W. Pana Jana Godziemby Wardyńskiego Podkom. Parna.

8Pana Swego chcąc ucalić Substancyą Tegoż W. Pryncypała

9Swego przez niżey wyrażonych Jchmo Obżałł. uszkodzoną

10Jako nayuroczyściey Pko W. Panu Stanisławowi Kordyszowi

11Cześn. Winn. Panu, Ur. Antoniemu Jarkowskiemu [?] Dyspozyto-

12rowi Części Gniania [?] W. Kordysza Dziedziczney, tudzież y

13Pryncypalniey Pko W. Panu Janowi Felixowi Kopyczyńskie-

14mu Subdel. Grodz. Winn. manifestuie się oto, Jż W. Kop-

15czyński [?] spodziewaiąc się dla siebie z tych miar niemałego

16Zysku zmowiwszy się z Ur. Jarkowskim [?] Dyspozytorem Gnia-

17niewskim [?], niemaiąc nato żadney Racyi [?] zedonadzenia się w

18Substancyi

19[reklamant:] Substancyi

k. 401v (skan 0404, strona lewa)

1Substancyi W. Comparentis Pryncypała żadney niemaiąc Sobie powierzo-

2ney władzy Bydła Sztuk Sto Pięćdziesiąt, Sześć, Cielat zaś Dwa-

3dzieścia do Dobr Wsi Michałowki przez ninieyszego Komparenta

4na Zimowle Zapędzonego zmyśliwszy niby niechcenia przezimować

5Onego lubo ninieyszy Comptis [?] pierwiey Oświadczenie Jmci Obżałł. utrzy-[?]

6muie przez Sielle [?] pretendowaney y Sobie tylko obżałł. wiadomo-

7wioney, W. Pan Podkom. Parnawskiego Comptis Pana niezmier-

8nie potrzebuiącey Pieniędzy Złł. Poll. Dziewięć Czterdzieści

9Osm na Kupienie Siana y Paszy rożney dla pomienionego Byd-

10ła W. Kopyczyńskiemu przez Pana Kunickiego [?] odliczył, a to

11W. Kopyczyński Zamiast zkupienia Siana y Paszy na przezymowanie

12Bydła y dozor Swoy wziętego też Pieniądze na Swoie potrzeby roz-

13dysponował, Bydła zaś Sztuk Sześćdziesiąt Dziewięć W. Kordy-

14szowi przez Ur. Jarkowskiego [?] kupuiącemu y naymniey z tego nie-

15maiąc Zlecenia niewiedzieć Sprzedał, o czym ninieyszy Comptis [?]

16dowiedziawszy się gdy natychmiast przywrocenia Sobie Bydła u W.

17Kordysza Cześn. Winn. domagał się, y po kilkakrotnie przyczynna [?] re-[?]

18kwizycye W. Kordysz Cześnik Winn. żadnemi miara pomienionego Byd-

19ła u W. Kopyczyńskiego kupionego oddać niechciał y dotych czas nie

20oddał, a Zatym ninieyszy Comparens tak Pko W. Kopyczyńskiemu

21o Sprzedanie tego Bydła bez mocy Sobie daney iako też przeciwko

22W. Kordyszowi Cześnikowi Winn. o nienależyte kupienie y nieoddanie

23W. Pana Swego oto wszystko prawnie czyni [?] nie zaniechał pow-

24tornie Manifestuie się Jozef Turkiewicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Józef TURKIEWICZ (podpis „Jozef Turkiewicz”; ta sama osoba w akcie 668 – tam odczytano „Teoliewicz [?]”), plenipotent Jana GODZIEMBY WANDEŃSKIEGO (w rkp. „Wardyńskiego / Wardeńskiego”), podkomorzego parnawskiego. Obżałowani: Stanisław KORDYSZ, cześnik winnicki, dziedzic części wsi GLINIANKA [?] (tu odczytane „Gniania”, w akcie 675 „Gliniance”; por. szyper Kordysz w akcie 163 – potaż do Gdańska); jego dyspozytor Antoni JARKOWSKI [?] (w nagłówku „Tarkowski [?]”); przede wszystkim Jan Feliks KOPYCZYŃSKI (w rkp. „Kopczyński / Kopyczyński”), subdelegat grodzki winnicki (por. POSTEP: „Jan Feliks Kudewicz KOPYCZYŃSKI”). Treść: Wandeński zapędził do wsi MICHAŁÓWKA na zimowisko 156 sztuk bydła i 20 cieląt, a na zakup siana i paszy przekazał Kopyczyńskiemu przez pana KUNICKIEGO [?] 948 zł (w rkp. „Dziewięć Czterdzieści Osm” – zapewne 948 zł); Kopyczyński, zmówiwszy się z dyspozytorem, pieniądze zużył na własne potrzeby, a 69 sztuk bydła bez zlecenia sprzedał Kordyszowi; ten mimo wezwań bydła nie zwrócił. Manifest powtórny. Areszt bydła u Kordysza – akt 675.

Łac.: „comparentis principalis” – mocodawcy komparenta; „zimowla” – zimowanie bydła (zimowisko).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12V 1770 Józef Turkiewicz w imieniu Jana Godziemby Wandeńskiego, podkomorzego parnawskiego, ponownie zamanifestował przeciw Janowi Feliksowi Kopyczyńskiemu, subdelegatowi grodzkiemu winnickiemu, Stanisławowi Kordyszowi, cześnikowi winnickiemu, i jego dyspozytorowi Antoniemu Jarkowskiemu [?]: Kopyczyński, któremu powierzono 156 sztuk bydła i 20 cieląt zapędzonych na zimowisko do Michałówki oraz 948 zł [?] na siano i paszę, pieniądze roztrwonił, a 69 sztuk bydła bez zlecenia sprzedał Kordyszowi, który nie chce go zwrócić.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 401v (skan 0404, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Dwunastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens pttr Ur. Pan Mikołay

6Poterski [?] Wiell. Jchmo PP. Marcina Chorążego Winn. Rotmistrza Kawa-

7leryi Narodowey Woysk Koronnych y Franciszka Podst. Bracł. Podwoiewo-

8dzego Grodu Winn. Dobr Klucza Strzyżawskiego, Woronowickiego, Łoziński-

9ego [?] z Przyległościami Dziedzicow y Possessorow przychylaiąc się

10do Manifestu w Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiątym

11Osmym Dnia Dziesiątego Miesiąca Września uczynionego ostrożno-

12ści y pilności tego [?] uczynionego Jmieniem Manifestuie się w ten Sposob,

13Jż gdy w Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiątym, O-

14smym w Miesiącu Czerwcu w Woiewodztwach Bracł. y Kijowskim

15wszczął się Bunt Chłopstwa Ukraińskiego, ktory Stanie

16tak się szeroko rozszerzył, że a lubo Winnicy w tym że Miesiącu

17a bardziey kilku Dniach zbliżył się, kiedy w Woronowicy o pułt-

18tory Mili tylko od Winnicy Żydow Osob Trzynaście zbiegłych

19przed tym niebespieczeństwem niemogących Zachwycić [?], y Ży-

20cia pozbawił, Jnnych z Życiem tylko Zbiegłych wszelkich

21domowych Sprzętow

k. 402 (skan 0404, strona prawa; w górze „402”)

1Domowych Sprzętow z Domostwami Jnnych Zas także przestraszył, że

2dotąd prawie Smiało się niemaią do Domow Swych także

3potym wiecie [?], iednych domostwa pozostały w Strzyżawce y Woro-

4nowicy, Drugich Chrześcianie posiadali, Jnnych opustoszałe do-

5tąd pustkami Stoią, takowa że zewsząd Zaraza takich mieysc

6teraz się Znayduie że gdzie przed tym Żydzi Arędę Karczemną trzy-

7mali y zostawszy Pogłownego Żydowskiego Prawem uchwalone-

8go, wszyscy teraźnieysi y Arędę Karczemną także w Miasteczkach iako

9y Wsiach Chrześcianie trzymaią, przez co Kahał Strzyżawski

10y Woronowicki w Gwałtach na pogłowne Żydowskie niezliczony [?] w

11Dobrach iedney Possessyi będących, ale y Jnney Possessyi w

12Czasie Lustracyi do Kahałow wspomnionych przyłączonych

13duszy iest Kupca [?] pomnieyszony y zredukowany, a że tedy Ża-

14dnie [?] nie znayduie się Żydzi we wszystkich Dobrach do Kahała

15Strzyżawskiego y Woronowickiego przyłączonych, Dobra y Kaha-

16łow [?] Possessyi Wiell. Pryncypałow Comparentis Zostaiące do

17płacenia Pogłownego pociągane niebyły, o to w czasie ter-

18że [?] Comparens Jmieniem Wiell. Pryncypałow Swoich przed Urzę-

19dem ninieyszym Zanosi y oświadcza pilności Comparens

20Jgnarus Literarum Crucem Sanctam posuit Mikołay Poterski [?] (+)

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Mikołaj POTERSKI [?] (niepiśmienny – położył krzyż; odczyt nazwiska niepewny), w imieniu braci GROCHOLSKICH: Marcina, chorążego winnickiego, rotmistrza kawalerii narodowej wojsk koronnych, i Franciszka, podstolego bracławskiego, podwojewodziego grodu winnickiego (por. akty 589–590, 630, 638), dziedziców kluczy STRZYŻAWSKIEGO, WORONOWICKIEGO i „Łozińskiego [?]” (trzecia nazwa niepewna). Nawiązuje do manifestu z 10 IX 1768. Treść: w czerwcu 1768 w województwach bracławskim i kijowskim wybuchł bunt chłopstwa ukraińskiego (koliszczyzna), który zbliżył się do Winnicy; w WORONOWICY, półtorej mili od Winnicy, zginęło 13 Żydów, inni uciekli tracąc wszystkie sprzęty i dotąd nie śmieją wracać; ich domy w STRZYŻAWCE i Woronowicy częściowo zajęli chrześcijanie, częściowo stoją pustkami; arendy karczemne trzymają teraz chrześcijanie; „zaraza” (epidemia) w tych miejscach. Kahały strzyżawski i woronowicki zostały zatem znacznie uszczuplone, a ponieważ Żydów w dobrach tych kahałów brak, dobra Grocholskich nie mogą być pociągane do płacenia pogłównego żydowskiego – komparent zastrzega to „w pilności”. Liczne wyrazy niepewne.

Łac.: „in diligentia” – dla zachowania pilności (terminu); „ignarus literarum crucem sanctam posuit” – nie znając pisma, położył znak Krzyża św.; „pogłówne żydowskie” – podatek pogłówny płacony przez gminy (kahały) żydowskie, ryczałtowo rozkładany według lustracji.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12V 1770 Mikołaj Poterski [?] w imieniu Marcina Grocholskiego, chorążego winnickiego, i Franciszka Grocholskiego, podstolego bracławskiego, dziedziców kluczy strzyżawskiego i woronowickiego, ponowił manifest z 10 IX 1768 w pilności: wskutek buntu chłopskiego w czerwcu 1768 (w Woronowicy zabito 13 Żydów, inni zbiegli, ich domy zajęli chrześcijanie lub stoją puste, arendy karczemne trzymają chrześcijanie) i zarazy kahały strzyżawski i woronowicki opustoszały, wobec czego dobra Grocholskich nie mogą być pociągane do płacenia pogłównego żydowskiego.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 402 (skan 0404, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Dwunastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnic-

4kiemi y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Na-

5miesnikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens pttr

6Ur. Pan Jozef Turkiewicz Dobr W. Pana Jana Wardyńskiego Pod-

7komorzego Parnawskiego Ekonom ostrzegaiąc całości Substan-

8cyi Tegoż Wiell. Pana Swego iako nayuroczyściey Pko Ur. Panu

9Michałowi Dobrowolskiemu Kommissarzowi Dobr Wiell. Grochol-

10skich Manifestuie się oto, Jż Ur. Dobrowolski lubo miał wyraź-

11ne rozkazy JW. Panow Swych, aby dla Bydła W. Podkom. Parna.

12w Dobrach Wsi Michałowce na Zimowli będącego kupienia

13Siana y Zboż w Kluczu Woronowickim niezabraniał, y owszem

14dopomagał do przezymowania, iednak że w Brew dać tym

15Zaleceniom Pańskim nietylko że niepomagał kupienia

16nigdzie Siana, nie pozwolił, ale nawet pierwey iescze kupione-

17go Siana, Paszy y Zboża to iest Owsa Kopy Siedmdziesiąt

18Sześć y Jęczmienia Kopy Osm dla iakoweyści przywatney

19Swey przyczyny Zabrać niedopuścił, ani Pieniądze przez

20ninieyszego Komparenta Ludziom Poddanym Klucza Woro-

21nowickiego na Siano y Zboże podawane oddać nie przykazy-

22wał, ztych miar Wiell. Comparentis Pryncypał znaczną po-

23niosł w Chudobie

k. 402v (skan 0405, strona lewa)

1niosł w Chudobie Szkodę bo wiecey Sztuk Osmdziesięciu Dwoch Bydła

2pomienionego odeszło, ktorem upadkiem y Szkodzie niemała przez W. Com-

3parentis Pryncypała w Chudobie Swey poniesiona zmyślny

4Swey Ur. Dobrowolski Zobaczywszy chcąc Swey nagany potę-

5skie [?] uczynić chwalebnym [?] Sposob odpowiedzi zatem Bydło zmy-

6ślił [?] y iakowy [?] odeszło Ludziom, ile kompetencyi wyż wspomnio-

7nego W. Comptis Pryncypała do Siebie Słusznego Sprawied-

8liwie regalowane [?] ile powinney Widendy Manifestu w Grodzie tutey-

9szym Die Decima Secunda Februarii pko Sobie Obżałł. Zapi-

10sana ostrzeżonym zostawszy Widendę Protestacyi Swoiey pko

11ninieyszemu Comparentowi zapisać wymyślnie powiedziawszy [?]

12iakoby Ur. Turkiewicz teraźnieyszy Manifestuiący się Bydło

13Zarażone do Michałowki wpędził, y tym że Bydłem zarażo-

14nym Chudobę tak Dworską iako y Gromadzką Zaraził y Szkody

15niemałey ztąd naczynił, co iako przeciwko nieczywi [?] udowie [?] uczy-

16nił tak Słusznie [?] y krwie [?] żywemi niedowiedzie y Sprawiedliwie

17przeciw nasyłanym [?] Zawsze będzie, A zatym teraźnieyszy Stawaiący

18Jmieniem tak Swoim iako y W. Podkom. Parna. Pana Swego przychy-

19laiąc się do wyż rzeczoney Widendy Sub Die Decima Secunda Fe-

20bruarii Zaniesioney powtornie Manifestuie się y na Zapisaną

21Tegoż Jmci Obwinionego Sub Die Decima Nona [?] Ejusdem Widendę

22Remanifestuie się, Prezentował przedemną Urzędem Szkor [?] z Byd-

23ła zgasłego [?] w Michałowce przepadłego [?] w Liczbie Siedmdziesiąt

24Sześć nie iniklusuiąc [?] Szkor Sześć przez W. Kopyczyńskiego na

25Swoie potrzeby wziętych, ktore to Szkory przed Urzędem ninieyszym

26prezentowane rursus do Siebie odebrał y wyręczył [?] y ode-

27branych Officium Fens [?] quietavit, prosząc o to tak, aby w Actis

28annotari y otrzymał Jozef Turkiewicz.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Ciąg dalszy sprawy z aktu 672. Komparent: Józef TURKIEWICZ (podpis), ekonom dóbr Jana GODZIEMBY WANDEŃSKIEGO (w rkp. „Wardyńskiego”), podkomorzego parnawskiego. Obżałowany: Michał DOBROWOLSKI, komisarz dóbr braci GROCHOLSKICH (Michałówka należy do klucza WORONOWICKIEGO – por. akt 673). Zarzuty: wbrew wyraźnym rozkazom swych panów Dobrowolski nie dopuścił do zakupu siana i zboża dla bydła Wandeńskiego zimującego w MICHAŁÓWCE, nie pozwolił zabrać już kupionych 76 kop owsa i 8 kop jęczmienia, ani zwrócić pieniędzy danych poddanym; w efekcie padło ponad 82 sztuki bydła. Dobrowolski, by ukryć swą winę, wpisał (19 [?] II 1770) „widendę” (manifest okazowy) oskarżającą Turkiewicza, jakoby wpędził do Michałówki bydło zarażone i zaraził bydło dworskie i gromadzkie. Turkiewicz nawiązuje do swego manifestu z 12 II 1770 i remanifestuje się; okazał w urzędzie 76 skór padłego bydła (nie licząc 6 skór wziętych przez Kopyczyńskiego – por. akt 672), które następnie odebrał. Wiele wyrazów niepewnych.

Łac.: „die decima secunda Februarii” – dnia 12 lutego; „die decima nona [?] eiusdem” – dnia 19 [?] tegoż (miesiąca); „widenda” – manifest okazowy (dla okazania); „rursus” – ponownie; „officium quietavit” – pokwitował urząd; „in actis annotari” – odnotować w aktach. „Szkora” – skóra (zwierzęca).

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12V 1770 Józef Turkiewicz, ekonom Jana Godziemby Wandeńskiego, podkomorzego parnawskiego, zamanifestował i zremanifestował się przeciw Michałowi Dobrowolskiemu, komisarzowi dóbr Grocholskich: wbrew poleceniom swych panów Dobrowolski uniemożliwił zakup i odbiór siana, owsa i jęczmienia dla bydła Wandeńskiego zimującego w Michałówce (klucz woronowicki), przez co padło ponad 82 sztuki, a następnie fałszywie oskarżył Turkiewicza o wpędzenie zarażonego bydła; Turkiewicz okazał w urzędzie 76 skór padłych zwierząt (por. akt 672).

Transkrypcja

k. 402v (skan 0405, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Dwunastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winn. y Przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Bur-

5grabstwa Grodu Winnickiego Stanowszy oczewisto Woźny Jenerał

6Woiewodztwa Bracł. y Jnnych Opatt. Michał Radliński wmoc wier-

7ney y Skuteczney Relacyi Swoiey dobrowolnie zeznał, Jż On Roku

8teraźnieyszego Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego Dnia Dwunaste-

9go Maja na Affektacyą y Prawną Rekwizycyą W. Pana Jana Godziem-

10by Wardeńskiego Podk. Parna. maiąc przy sobie Stronę Szlachty Lu-

11dzi wiary godnych Ur. Jchmw PP. Jana Kulickiego [?] y Stefana Zebrow-

12skiego [?] był w Dobrach Wsi Gliniance [?] w Wdztwie Bracł. a powiecie

13Winn. Leżących na Części W. Stanisława Kordysza Cześn. Winn. Dziedzicz-

14ney, gdzie będąc we Dworze tameyszym Bydła Rogatego Sztuk Sześć-

15dziesiąt Dziewięć W. Affektanta własnego u Ur. Jarkowskiego [?] Dyspo-

16zytora tameyszego w Chlewach Dworskich Arestował, ktory to Arest

17pomieniony Ur. Jarkowski [?] Dyspozytor Gliniański [?] na przyrzeczone Byd-

18ło wtorny [?] Jmieniem Pana Swego dobrowolnie przyiąwszy do rozprawy

19Prawney dotrzymać deklarował y Submittował się, w czym On Woźny

20Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się ztamtąd odiechał y tu do

21Akt przybywszy Prawdziwego Arestu Swego uczynił y zeznał Rell. de-

22que fens Ejusd. Actis Rell. Actis qui supra Scribendi Jgnarus Crucem

23Sanctam posuit (+)

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Ciąg sprawy z aktów 672 i 674: woźny Michał RADLIŃSKI ze szlachtą Janem KULICKIM [?] i Stefanem ZEBROWSKIM [?] był 12 V 1770 we wsi GLINIANKA [?] (w woj. bracławskim, pow. winnickim; część dziedziczna Stanisława KORDYSZA, cześnika winnickiego) i zaaresztował we dworskich chlewach 69 sztuk bydła rogatego Wandeńskiego, sprzedanego Kordyszowi przez Kopyczyńskiego (por. akt 672 – „69 sztuk”); dyspozytor JARKOWSKI [?] przyjął areszt imieniem swego pana. Nazwa wsi odczytana „Gliniance / Gliniański” (w akcie 672 roboczo „Gniania [?]” – ta sama wieś); identyfikacja niepewna. Brak podpisu woźnego (niepiśmienny – krzyż); część nr marginalnego i ostatniego wiersza przechodzi na k. 403 („Sanctam posuit (+)”).

Łac.: „deque fide [?] eiusdem actis relatio” – (formuła potwierdzenia); „qui supra scribendi ignarus crucem sanctam posuit” – wyżej wymieniony, nie umiejąc pisać, położył znak Krzyża św.; „submittował się” – zobowiązał się.

Streszczenie

12V 1770 woźny Michał Radliński zeznał, że tego dnia na żądanie Jana Godziemby Wandeńskiego, podkomorzego parnawskiego, ze szlachtą Janem Kulickim [?] i Stefanem Zebrowskim [?] zaaresztował we dworze we wsi Glinianka [?] (część Stanisława Kordysza, cześnika winnickiego) 69 sztuk bydła rogatego Wandeńskiego; dyspozytor Jarkowski [?] przyjął areszt i zobowiązał się stawić bydło do prawa (por. akty 672, 674).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 403 (skan 0405, strona prawa; w górze „403”, przekreślone „402”)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Dwunastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winn. y Przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem Burgrab-

5stwa Grodu Winnickiego, Comparens pttr W. Pani Maryanna z Mikul-

6skich Pawłowska Podst. Czernieche. pozostała Wdowa zostawszy exemp-

7cia [?] tutowana [?] z pod władzy Mężowskiey iako przedko dla nieżyczliwey nowo-

8wtasznych [?] teraźnieyszych tranzakcyi Acta praesentia adire mogła tak

9zaraz przychyliwszy się do dawnieyszego Manifestu Swego Solwando [?]

10całości Fortuny Swoiey na Siebie Prawem Dziedzicznym spad-

11łey uczynionego Solennie przed Urzędem teraźnieyszym Manife-

12stuie się oto Jż lubo Prawa Koronne mieć chcą, aby po Fortunie

13po Rodzicach pozostałey męska Płeć y z niey pochodząca Proge-

14nies Dziedziczyła, Kontentuiąc Białą Płeć posagiem, iednak że

15iż do Dziedzictwa Części Wsi Cybulowa poniegdy W. W. Stefanie

16y Helenie z Jaszczolskich [?] Mikulskich Małżonkach niegdy Ur. Anto-

17niego Mikulskiego Oyca Manifestantki Prawem Dziedzicz-

18nym spadłych Ur. Panna Barbara Mikulska y Sukcessoro-

19wie niegdy Ur. Pani Daszkiewiczowey y Kobylańskiey [?] roz-

20działkiem tych że Części Pko wyraźnemu Prawu nastąpio-

21nym są nie słusznie ziawną krzywdą teraźnieyszey Manifestant-

22ki in subnotitate [?] Mantale [?] na ten czas zostaiącey przypuszcze-

23ni, gdyż tylko Protestantce iako Głowie [?] Męskiey Oyca Swego niegdy Ur.

24Antoniego Mikulskiego przecz [?] tey że Dziedzictwo tych Części

25według Prawa należy, a wyż wyrażone Ur. Mikulska, Daszkie-

26wiczowa y Kobylańska Posagiem kontentować się powinne, przeto

27ninieysza Komparens tak o nieważność wyżey namienionego

28Rozdziału Części Dobr Cybulowa iako też y innych podiałem

29po owiele [?] tytułem y pretextem zaszłych Tranzakcyi krzywda

30tey ze Prawa Sobie Comparentiae Służącego Manifestuie się o-

31świadczaiąc się oto wszystko Prawnie czynić, ktora to manife-

32stacyą Swoią Actis connotari prosiła, co y otrzymała Mary-

33anna Pawłowska.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Manifestantka: Marianna z MIKULSKICH PAWŁOWSKA (podpis „Maryanna Pawłowska”), podstolina CZERNICHOWSKA, wdowa – dopiero teraz, uwolniona spod władzy mężowskiej, mogła stanąć przed aktami. Treść: część wsi CYBULÓW spadła prawem dziedzicznym po Stefanie i Helenie z Jaszczolskich [?] MIKULSKICH (dziadkach [?]) na jej ojca Antoniego MIKULSKIEGO; jej siostra panna Barbara MIKULSKA oraz sukcesorowie zmarłych pań DASZKIEWICZOWEJ i KOBYLAŃSKIEJ [?] (zapewne również sióstr lub ciotek) zostali dopuszczeni do działu tej części wbrew prawu, gdy manifestantka była jeszcze „in subnotitate [?]” (nieświadoma / małoletnia?); twierdzi, że dziedzictwo należy się tylko jej (dziwnie określonej jako „głowa męska” ojca – może jako jedynej spadkobierczyni linii), a pozostałe powinny poprzestać na posagu (zasada, że dobra dziedziczy płeć męska, a córki dostają posag). Manifestuje się o nieważność działu i innych transakcji. Wiele wyrazów niepewnych (składnia zagmatwana, wyrazy łacińskie zniekształcone).

Łac.: „de nullitate” – o nieważność; „acta praesentia adire” – przystąpić do niniejszych akt; „progenies” – potomstwo; „in subnotitate [?]” – (może zniekształcone „in minorennitate” – w małoletności); „actis connotari” – odnotować w aktach.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

12V 1770 Marianna z Mikulskich Pawłowska, podstolina czernichowska, wdowa, zamanifestowała o nieważność działu części wsi Cybulów, odziedziczonej po Stefanie i Helenie Mikulskich przez jej ojca Antoniego Mikulskiego: do działu dopuszczono wbrew prawu jej siostrę Barbarę Mikulską oraz sukcesorów Daszkiewiczowej i Kobylańskiej [?], które – jej zdaniem – powinny zadowolić się posagiem; zastrzega także nieważność innych zawartych w tej sprawie transakcji. Odczyt częściowy.

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 403 (skan 0405, strona prawa – dół)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego

2Miesiąca Maja Czternastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodz. Winn. y Prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesni-

5kiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego Comparens pttr

6Ur. Pan Adam Dzbeński [?] Dobr Wsi Żywotowki [?] Dyspozy-

7tor Swym y W. Pana Felixa Wielohorskiego Podst. Parnaw. [?]

8tey że Wsi wyż wyrażoney Żywotowki [?] Dziedzica niemniey ro-

9botnego [?] Sukcesa [?] Sawczuka [?] Kozaka ze Wsi Żywotowki [?] przestrze-

10gaiąc całości honoru Swego, iako też Zdrowia Kozaka wyrażone-

11go, iako tylko do Akt Grodz. Winn. przybyć mogł, tak zaraz

12przed Temiż Akt-

k. 403v (skan 0406, strona lewa)

1przed Temiż Aktami Solennie Pko Wiell. Choynowskiemu [?] Dobr Wsi Ra-

2stowki [?] quovis jure titulo Possessorowi Panu, a precipue Ur. cujusvis

3nominis Karbowskiemu [?] tey pomienioney Wsi Dyspozytorowi,

4niżey wyrażoney krzywdy Motorowi [?] wszelkim Zaletom [?] Stanu Szla-

5checkiego Manifestuie się w niżey opisany Sposob y oto, Jż Ur. Karbowski [?]

6Obżałowany wiedząc dobrze o tym że nie zważał [?] Ur. Dzbeńskiego [?]

7Dyspozytora Dobr Wsi Żywotowki [?] ani znamieniu [?] y przy [?] Ale żony

8Swey [?] przez Siłę wyż wyrażonego Kozaka z Dobr Wsi Żywo-

9towki [?] Sotni [?] Mośliczny [?] y podległey w Manastyryskach [?] stoią-

10cey wziął, y Tegoż Sumrumnaktawszy [?] z oznaymieniem do

11Dobr Wsi Rastowki [?] postał [?], aby podowody [?] Gromada tameysza do Kom-

12mendy Woyska Rossyiskiego przystawiła, a Ur. Dyspozytor Rastow-

13ski [?] bez żadnego względu na niewinnego zmyśloney [?] przez wyż wyrażonego

14go [?] przybytego do Wsi Rastowki [?], y żadney krzywdy nikomu nieczy-

15niącego wraz z koniem y wszelkim porządkiem Onego, a wściekło [?]

16związał niemiłosiernie bił, w dyby zabić nakazał, y asztna [?]

17Przyiaciel iako y Litowną [?] wódkę niechcąc dotych [?] żądanego wkuż-[?]

18truie nie dość na tym maiąc, lecz iescze godząc na Zdrowie

19Ur. Komparenta na Zysk [?] wod dla zupełnieyszego umysłu Swego wy-

20konania Listem [?] Ur. Zalęckiego [?] się pod pozorem [?] Jakiegoś [?] iakie-

21goż do Komparenta mianego do Siebie Zobligował, a gdy Ma-[?]

22przybył tedy Ur. Obwiniony Gromadę zebrał na Komparenta

23fomentował [?], Na Kozaku Zobaczywszy się będącym taię kazał, nie

24utrzymanemi Słowy wm [?] dekorze [?] Stanu Szlacheckiego przyma-

25wiał, przegroźki na Życie czynił, do Szyi Sam porywał się y

26Zabić chciał y Zapewneby Myśl Swoią niegodziwą do Skutku

27przyprowadził, gdyby Ur. Manifestuiący Salwuiąc Życie Swoie ze Wsi

28Rastowki [?] nieuiechał, a zatym ten że Comparens uciekaiąc

29się ad Asilum Sacrae Sanctae Justitiae o tak nie Słuszne in-

30kąserowanie [?] Kozaka y przegrozki czynienia na Ur. Manifesto

31Suo [?] et quorum Supra nomine queritur et Manifestat Salva huius

32Manifestationis melioratione Adam Dzbeński mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Pismo niestaranne, składnia mocno zaburzona – odczyt bardzo niepełny. Komparent: Adam DZBEŃSKI [?] (podpis „Adam Dzbeński mpp.”; w tytule marginalnym „Dzbańskiego [?]”), dyspozytor wsi ŻYWOTÓWKA [?] Feliksa WIELOHORSKIEGO, podstolego „Parnaw.” [?] (parnawskiego [?]; w akcie 678 wyraźniej „Podstol. Parnaw.”), występujący też w imieniu kozaka Sawki SAWCZENKI (tu odczyt „Sawczuka [?]”, imię wg aktu 678) ze Żywotówki. Obżałowani: … CHOJNOWSKI [?], posesor wsi RACHNÓWKA [?], i jego dyspozytor … KARBOWSKI [?] (w nagłówku następnego aktu „Karbowskiego”). Treść (w przybliżeniu): kozak z sotni [?] stacjonującej w „Manastyryskach [?]” (wojsko rosyjskie?) został przez Karbowskiego zatrzymany we wsi Rastówka, związany, okrutnie pobity i zakuty w dyby, jakoby miał być odstawiony do komendy wojsk rosyjskich; gdy Dzbeński, zwabiony listem pana ZALĘCKIEGO [?], przybył do Rastówki, Karbowski podburzył przeciw niemu gromadę, lżył go, groził śmiercią, porwał się do jego szyi; Dzbeński ratował się ucieczką. Manifest o uwięzienie kozaka i groźby.

Łac.: „quovis iure titulo” – jakimkolwiek prawem i tytułem; „a praecipue” – a w szczególności; „cuiusvis nominis” – jakiegokolwiek imienia; „ad asylum sacrosanctae iustitiae” – (uciekając się) do schronienia świętej sprawiedliwości; „et quorum supra nomine queritur et manifestat” – w imieniu tych, o których wyżej, skarży się i manifestuje; „salva huius manifestationis melioratione” – z zastrzeżeniem poprawienia tego manifestu.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14V 1770 Adam Dzbeński [?], dyspozytor wsi Żywotówka [?] Feliksa Wielohorskiego, podstolego parnawskiego [?], w imieniu własnym i kozaka Sawczuka [?] zamanifestował przeciw Chojnowskiemu [?], posesorowi wsi Rastówka, i jego dyspozytorowi Karbowskiemu [?]: dyspozytor uwięził w Rastówce, pobił i zakuł w dyby kozaka ze Żywotówki, a gdy Dzbeński przybył w tej sprawie, podburzył na niego gromadę, lżył go i groził mu śmiercią, tak że musiał uciekać. Odczyt bardzo niepełny.

Transkrypcja

k. 403v (skan 0406, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Czternastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winn. y Prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Stanowszy oczewisto Woźny Jenerał

6Wdztwa Bracł. y Jnnych Opatrzny Petro Jakimowicz w Moc

7prawdziwey y Skuteczney Relacyi Swoiey iawnie ustnie y do-

8browolnie zeznał, Jż On Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiąte-

9go, Dnia Jedynastego Maja na affektacyą y Prawną Re-

10kwizycyą W. Felixa Wielohorskiego Podstol. Parnaw. [?] maiąc

11przy sobie Stronę Szlachty Ur. Jana Szymańskiego [?] y Antonie-

12go Jankowskiego [?] do tego Aktu Sobie przydanych był w Dobrach

13Wsi Rastowce [?] Possessyi Wiell. Choynowskiego [?] podległych, gdzie

14będąc Ur. cujusvis Nominis Karbowskiego [?] Dobr Wsi Rastowki [?]

15Dyspozytora zawzięcie [?]

k. 404 (skan 0406, strona prawa; w górze „404”, przekreślone „403”)

1Dyspozytora zawzięcie wtorego [?] Sawki Sawczenka Kozaka z koniem

2y Jnnym porządkiem Zabicie [?] Sekwestrowanie, u Woyta y Gromady

3tameyszey w Ryzykach [?] Prawnych Arestował y Przyporęczył, ktory

4Arest iest benevole Jmieniem Pańskim przyięty, A tak On Woź-

5ny Szlachtą Sobie przytomną oświadczywszy się przedemną

6Urzędem prawdziwego Arestu uczynił y zeznał Rell. Woźny pi-

7sać nieumieiący Krzyż Swięty kładzie (+)

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Relacja do sprawy z aktu 677. Woźny Petro (Piotr) JAKIMOWICZ ze szlachtą Janem SZYMAŃSKIM [?] i Antonim JANKOWSKIM [?] był 11 V 1770 we wsi RASTÓWKA [?] (w rkp. „Rastowce / Rastowki”; w akcie 677 odczytane roboczo – poprawione), posesji … CHOJNOWSKIEGO [?], i zaaresztował u wójta i gromady dyspozytora … KARBOWSKIEGO [?] za uwięzienie („sekwestrowanie”) kozaka Sawki SAWCZENKI (w akcie 677 „Sawczuk [?]”) wraz z koniem i rzędem; areszt przyjęto dobrowolnie imieniem pana. Mocodawca: Feliks WIELOHORSKI, podstoli „Parnaw.” [?]. Data czynności (11 V) poprzedza datę manifestu z aktu 677 (14 V).

Łac.: „cuiusvis nominis” – jakiegokolwiek imienia; „benevole” – dobrowolnie.

Streszczenie

14V 1770 woźny Petro (Piotr) Jakimowicz zeznał, że 11 V 1770 na żądanie Feliksa Wielohorskiego, podstolego parnawskiego [?], ze szlachtą Janem Szymańskim [?] i Antonim Jankowskim [?] zaaresztował we wsi Rastówka (posesja Chojnowskiego [?]) dyspozytora Karbowskiego [?] za uwięzienie kozaka Sawki Sawczenki z koniem i rzędem, oddając go pod poręczenie wójta i gromady (por. akt 677).

Próba transkrypcji (odczyt częściowy)

k. 404 (skan 0406, strona prawa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Czternastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi

4y Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namies-

5nikiem Burgrabstwa Grodu Winnickiego, Comparens pttr Ur.

6Pan Ludwik Bielski Ekonom Szpiczyniecki Jmieniem JWW.

7Jgnacego y Teofili z Xiążąt Radziwiłłow Murawskich Jenerałow

8Majorow WW. X. Litt. Dobr Klucza Szpiczynieckiego y Jnnych

9Dziedzicow, przestrzegaiąc wszelkiey Całości Substancyi JWW.

10Pryncypałow Swoich iako tylko do Akt ninieyszych przyby-

11mogł tak zaraz naprzeciwko W. Panu Antoniemu Dadźboy [?]

12Kamińskiemu Cześn. Żytomierskiemu manifestował y protestował

13się oto Jż W. Obżałowany maiąc Sobie Dobra Wieś Pedosy Klucza

14Szpiczynieckiego in Antecessum [?] wypuszczone, ktore ad mentem Sobie

15Prawa danego wytrzymał, Subsequenter w Roku Teraźniey-

16szym Tymże JWW. Pryncypałom Comparentis Summy Czter-

17Tysiące Złł. Poll. ad tempus w Niewinie [?] przyporzyczył [?], Tę

18Summę Panu Ludwikowi Bielskiemu Ekonomowi Klucza

19Szpiczynieckiego za przybyciem w tuteysze Kraie do Dobr

20Szpiczyniec Jmci Obżałowanemu wydaie nakazali, a że

21Jmć Obżałł. formuiąc Sobie pretexta iakowys był renitens

22do odebrania, tylko pretenduiąc bezmierzne [?] Dzierżawy tych

23że Dobr Wsi Pedosow bez żadnego Prawa naczyniwszy tyle-

24kroć [?] w Czasie Dzierżawy Swoiey czasu Prawa osobliwie

25Specyfikowanych iako to Poddanym y Arendarzowi z Seczkiem [?]

26Zatrzymanemu plus minus na Tysiący Dziesięć uczynił krzywdy,

27Pedosy w Possessyą Swoią Subsequenter aprehendowawszy [?] dział

28y gwałtownie utrzymać się pretendował, że tedy W. Obżałowany

29na żadnym fundamencie y bez żadnego Prawa tey Possessyi

30obięcie domaga się, ze Zlecenia JWW. Pryncypałow Comptis

31Summę wyżwyrażoną pożyczonym Sposobem wydana nietylko

32namieynie [?] Osobiście, ale y Listownie na ostatek gdy Jmć Obżałł.

33wany natyle oświadczenia ad Mediet [?] Szczelnie [?] niewiedzieć

34z iakowey przyczyny odbierać niechciał y nieodbiera, prze-

35to ninieyszy Delewant [?] przybywszy do Akt tuteyszych iako

36in propinquiori Districtu [?] oświadczywszy W. Obżałowanemu

37Jnniechce [?] przyimowanie udzielenia Summy, że w Grodzie tym prezen-

38tować będzie, y deklaruie się Jmci Obżałowanemu gotow Czte-

39ry Tysiące Złotem [?] Obręczy [?]

k. 404v (skan 0407, strona lewa)

1Tysiące Złotem drasliwym [?] prezentował, et in Sequestro Officii dla

2odebrania Jmci Obżałł. zapewnić oświadcza się, a że rursus [?] te-

3raz nieczyni [?] Delewacyi [?] et in securitatem tego Grodu przyiąć refu-

4zował, Rekwiro [?] przez Comparens tez Summę coram Actis prae-

5sentibus wyliczona y wypłacić Jmci Obżałł. pretendowana,

6Officium praesens zabezpieczenie kwitowawszy rursus do

7Siebie odebrał oświadczaiąc to że każdego czasu Jmci Obżałowa-

8nemu Summę rzeczoną wyliczyć gotow, wczym tak oyściczenie [?]

9Summy iako też wszelkie Pretensye z Gruntu Dobr Wsi Pe-

10dosow do Jmci Obżałowanego Ściągaiące się Manifestowawszy

11się, praesentem Copiam Actis connotari prosił y otrzymał.

12Ludwik Bielski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Ludwik BIELSKI (podpis „Ludwik Bielski mpp.”), ekonom SZPICZYNIECKI, w imieniu Ignacego i Teofili z książąt RADZIWIŁŁÓW MORAWSKICH (w rkp. „Murawskich”), generałów-majorów wojsk W. Ks. Litewskiego, dziedziców klucza SZPICZYNIECKIEGO (por. akty 605, 609 – Morawscy; 609: „Pedosy [?] – Kamieński, cześnik żytomierski, płk milicji kijowskiej”). Obżałowany: Antoni KAMIŃSKI (drugie imię / przydomek „Dadźboy [?]” – może herb „Dadźbóg” lub drugie imię Dadźbog), cześnik żytomierski. Treść: Kamiński trzymał wieś PEDOSY klucza szpiczynieckiego (jako zastaw / dzierżawę), a Morawscy w bieżącym roku pożyczyli od niego [?] 4000 zł; polecili ekonomowi wypłacić Kamińskiemu tę sumę po przybyciu do Szpiczyniec, lecz Kamiński, uchylając się od odbioru, w czasie dzierżawy wyrządził krzywdy poddanym i arendarzowi (ok. 10 000 zł [?]), a następnie zajął Pedosy i przemocą chce się w nich utrzymać. Ponieważ odmówił przyjęcia pieniędzy (wezwany osobiście i listownie), ekonom złożył oświadczenie w najbliższym grodzie (Winnica), okazał 4000 zł w złocie przed aktami, a gdy urząd nie przyjął ich w sekwestr/depozyt, zabrał je z powrotem, deklarując gotowość wypłaty w każdej chwili; zastrzega też wszelkie pretensje z gruntu wsi Pedosy. Wiele wyrazów niepewnych.

Łac.: „in antecessum” – z góry, zawczasu; „ad mentem” – zgodnie z myślą (treścią); „subsequenter” – następnie; „ad tempus” – na czas; „renitens” – opierający się; „in propinquiori districtu” – w bliższym okręgu (grodzie); „in sequestro officii” – w depozycie urzędu; „in securitatem” – dla bezpieczeństwa; „coram actis praesentibus” – wobec niniejszych akt; „rursus” – ponownie; „praesentem copiam actis connotari” – odnotować niniejszą kopię w aktach.

STRESZCZENIE NIEPEŁNE (tekst odczytany tylko częściowo)

14V 1770 Ludwik Bielski, ekonom szpiczyniecki, w imieniu Ignacego i Teofili z Radziwiłłów Morawskich, generałów-majorów wojsk litewskich, zamanifestował przeciw Antoniemu Kamińskiemu, cześnikowi żytomierskiemu: Kamiński, trzymający wieś Pedosy klucza szpiczynieckiego, odmawia przyjęcia zwrotu 4000 zł, wyrządził krzywdy poddanym i arendarzowi i przemocą utrzymuje się w posesji; Bielski okazał w grodzie winnickim 4000 zł w złocie, deklarując gotowość ich wypłaty, i zastrzegł wszelkie pretensje z tytułu Pedosów (por. akt 609).

Transkrypcja

k. 404v (skan 0407, strona lewa)

1Roku Tysiąc, Siedmset, Siedmdziesiątego,

2Miesiąca Maja Czternastego Dnia,

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grodzkiemi Winnickiemi y

4Przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem protunc Namiesnikiem

5Burgrabstwa Grodu Winnickiego Osobiście postanowiwszy się Ur.

6Jmć Pan Jakub Olechowski Gubernator Oratowski Jmieniem y

7z wyraźney woli W. Jmci Pana Stanisława Woyny Orańskiego

8Chorążego Nowogrodzkiego Dobr Klucza Oratowskiego Dziedzica, tudzież

9W. Jmci Jozefa Cieszkowskiego Kapit. Czernie. Tych że Dobr Possessora Pa-

10na Swego, niemniey Ur. Jakuba Skorzyńskiego [?] Leśniczego Oratowskie-

11go y Całych Gromad Dobr wspomnionych, od niżey wyrażonych

12Jchmo Obżałł. niezmiernie uciemiężonych, iako naygruntownieyszey

13Pko W. Panu Franciszkowi Mierzwińskiemu Woyskiemu

14Zwinogr. Dobr Wsi Rastowki in contiguitate z Dobrami Klucza Orato-

15wskiego Zostaiącey Possessorowi Panu, Odważnemu Ochrimowi [?]

16Kozakom do Osob Kilkudziesiąt wynoszącym Zaś y Manifestuie

17się oto Jż W. Mierzwiński wniosłszy [?] w Possessyą Dobr wspomnio-

18nych Rastowki w czasie Zamieszania y Buntow Chłopskich w

19Kraiu tuteyszym praktykowanych naypierw zebrawszy Kozakow

20Swoich y Jnnych pobranych Kupę wielką ze mną [?] do Dobr Klu-

21cza Oratowskiego przyiechawszy niewiedzieć na iakowyści pretext

22Kozakow Oratowskich pieniężnych [?] z Sobą Zabrawszy do Dobr Bała-

23banowki y Łukaszowki W. Worcella Zaprowadził, gdzie wiele krzywd

24naczyniwszy przymowił [?] Officialistow tameyszych do Skłonienia się [?]

25na Siebie Obwinionego, przed Woyskiem natenczas tylko znayduią-

26cym się, a tak pomienione Woysko Obwiązkom [?] Swoim Zadość

27się czyniąc, gdy W. Obwinionego przetrząsać zamyśliło, na-

28ten czas W. Obwiniony powziąwszy wiadomość, z przyszłym

29Sukcessie Swoim [?] tem [?] że z Kozakami Swoiemi do Oratowa a

30środ. [?] gdzie nieznośnych krzywd naczyniwszy, iako to Bara-

31nowskiego Miodu Bańka [?], Konie Lońskiego [?] Zawodziańskie-

32go nałożonego Rzeźnikom [?] Jndyiskie Kury Asystując [?] Księ-

33dza [?] genus [?] nażarłszy pojadszy y wypiwszy Gorzałkę u Ży-

34dow do ostatka nabrawszy, y tak ten Roku ultimis Au-

35gusti Millesimo Septingentesimo, Sexagesimo Octavo Anno

36odprawiwszy

k. 405 (skan 0407, strona prawa; w górze „405”, przekreślone „404”)

1odprawiwszy do Rastowki uszedł, Lecz powiem [?] podiazd Woyskowy do Orato-

2wa przyiedszy, a maiąc wiadomość że Kozacy Oratowscy natenczas w Kom-

3mendzie byli, choć pomienieni Zabrani rożnemi przychylności [?] tak Dwo-

4rowi iako y Poddanym [?] Szkody wyrządzali, bili, rozganiali, obdzierali, gdzie y

5W. Kostrzyńskiego [?] okrutnie bili, zabiwszy [?] obnażyli, Konia z Rzędem [?] sobie [?] ze-

6go Orężem [?] Służącego czerwonych Złł. Pięćdziesiąt wartuiącego, y Siwiec [?]

7Dwie Pańskich wiele y Jnnych wiele rzeczy tak ruchomych iako y

8nieruchomych tak Pańskich iako y Gromadzkich z przyczyny W.

9Mierzwińskiego Zabrali, ktore osobliwym Regestrem czasu Pra-

10wa Spisane y dowiedzione będą, y niedość iescze natych krzyw-

11dach przez Siebie poczynionych y z przyczyny Swoiey nastą-

12pionych ten W. Mierzwiński maiąc przyrzeczenia [?] y donaszaiąc [?]

13dow y czynienia gwałtow z przybranemi Sobie Kozakami tak

14Dworskiemi iako y za granicznemi naiechawszy Grunta własne

15Oratowskie y Lasy natych że Gruntach będące w Kierunku [?] Podwodni-

16ków [?] tak Swoim Kalnowickim [?], iako y z Justowskim [?] alterius

17Dominij nato [?] umyślnie Sprowadzonym Lasy pomienione

18Żadney kontrowersyi nigdy niepodpadaiące własne Dziedzicz-

19ne Oratowskie ciąć napadowo [?] y iedne do Rastowki,

20Drugie do Żywotowki Zaprowadzał, a tak więcey Tysiąca [?]

21ca Dębin y Czarnego Lasu natenczas wycięto iako wizya

22niżey opisana Swiadczyć będzie, Na ktory ponaszkodował [?] y

23Zakaz gdy Ur. Jakub Skorzyński iako obwiązek pilnowania Lasow

24na Siebie maiący nadiechał, natenczas W. Mierzwiński niewinnego po-

25mienionego Skorzyńskiego Leśniczego Oratowskiego okrutnie zbił Sam

26y Kozakom bić rozkazał, ktory wypełniaiąc rozkazy Pana Swego ile natenczas

27Zapalczywie [?] bez Szlachcie maiąc Serce niemiłosiernie zbili y ledwie Ży-

28wego w Lesie Zostawili, Konia, Kulbakę y Siekierę Zabrali, wkrotce po-

29tym tenże W. Mierzwiński z Kozakami Swemi do Oratowa przyiecha-

30wszy y tam niemało krzywd Mieszczanom narobiwszy, gdy do Rastowki

31powracaiąc Zdybał pod Samym Oratowem Swiatecki [?] Wdowe [?] Poddankę

32Oratowską niemaiąc żadney do tey ze pretensyi Konie Dwoie zabrał y do-

33tych czas trzyma, gdy zaś w Roku przeszłym Koszenia nastąpiła [?], W.

34Mierzwiński widząc Szczupłość Gruntow y Sianożęci Swoich Rastowieckich

35a chcąc się nienależycie y bezprawnie rozszerzyć, widząc że Ustawa [?] nieprzy-

36tomnego w tych Kraiach W. Chorążego Nowogrodzkiego Comptis Pryncypała

37upatrzywszy dobra dla Siebie porę, ile pod czas niebezpieczności [?] y spre-

38tyzacie [?] połowie Grunta y Sianożęci Oratowskie odważył się imprze-

39Swoiey Zadość czyniąc z wyż wyrażonemi Wspólnikami Swemi

40na Sianożęci własne Oratowskie naiechał, gdzie Zastawszy Ludzi Orato-

41wskich Sianożęci Swe własne koszących, chcąc Pamiątkę naiazdu Swego

42niesprawiedliwego Zostawić tychże Ludzi Oratowskich okrutnie Sam

43y z Kozakami do podobnych Swoich [?] dał pochop, ktorym wraz z Pomoc-

44nicze [?] Kozakami po polach y Dębinie uganiaiąc bili, obdzierali, Kosy

45Swym że Ludziom Zabierali, iako z uchowiska [?] Nabornego [?] Kosę Jedną, u Andryja Pechot-

46ka Kos Dwie, y u Jnnych więcey pozabierali, Sianożęci gwałtownie po-

47odbierali, iako to u Jwana Kalmiczenka [?] na Kosarzow Trzydzieści, u

48Tymka podgorskiego [?] Siana na Kosarzow Dwadzieścia, u Hawryła

49Mielnika na Kosarzow Trzydzieści, u Hryćka Pastuszenka [?] na Kosa-

50rzow Trzydzieści, u Szwaba [?] Nkumego [?] na Kosarzow Trzydzieści, u Andry-

51ia Pechotka na-

k. 405v (skan 0408, strona lewa)

1ja Pechotka na Kosarzow Piędziesiąt, u Hryćka Mandrieńka [?] na Kosarzow Dwa-

2dzieścia, u Mykyty Asiwentenka [?] na Kosarzow Trzydzieści, u Wasyla Szkoro-

3wskiego [?] na Kosarzow Dwadzieścia u Pawła Szynymskiego [?] na Kosarzow

4Dwadzieścia u Mykytasza [?] na Kosarzow Trzydzieści u Wasyla Sieraka [?] na

5Kosarzow Piędziesiąt y u Jnnych wiele, Siebie odebrawszy mocą y zuchwa-

6łością Kozacką pod Siebie podbił, y przywłaszczył, a bardziey ieszcze u-

7ciszaiąc [?] Zniszczyć y Zruynować Dobra W. Chorążego Nowogrodzkiego czę-

8stokrotnie [?] poprzez Samą Wieś Landwie [?] uganiał, Jż ieżeli tylko ktory Poddany

9ze Wsi Wilnot [?] czy do Lasu czy w Pole natychmiast Zastępuie częstokroć

10Sam Lub osobą częstokroć przez Kozakow Swoich tych że Ludzi Oratowskich

11aggrawuie y obdziera iako to u Leska Szewczyka Landwianskiego [?] Sie-

12kierę iedną, u Pawła Leśniczego Siekierę iedną u Wasylka Mowy [?] Sie-

13kier Dwie u Woyta Lipowego [?] Brata Siekierę iedną gwałtownie wydarł

14A zatym nieinszy Comparens Zapobiegaiąc takowym niemyślnym

15Bezprawiom Jmieniu wyżey wyrażonego Princ. [?] a chcąc u całey Substancyi W.

16Pana Swego Zniesieniem [?] Zegoż [?] tako wyżey wyrażonemu W. Mierzwińskie-

17mu y Jnnym Jego wspołecznikom pierwotnie Zamanifestowawszy się

18Stawił przedemną Woźnego Jenerał. Wdztwa Bracł. y Jnnych Opatr. Andrzeia

19Kowalskiego ktory stawiony w Moc wierney Relat. Swoiey dobrowolnie zeznał

20Jż On Roku Tysiąc, Siedmset, Sześćdziesiątego Dziewiątego, Dnia Siedem-

21nastego Czerwca na Affektacyą y Prawną Rekwizycyą W. Pana Stanisła-

22wa Woyny Orańskiego Chorążego Nowogr. maiąc przy sobie Stronę Szla-

23chty Ludzi wiary godnych Ur. Jchmw Panow Jana Domańskiego y Jgna-

24cego Berezowskiego do tego Aktu Prawnie użytych zieżdżał w Lasy Ora-

25towskie y Sianożęci w nich będące gdzie znayduiące się widział Dębin

26wielkich na Budowle zgodnych a przez W. Mierzwińskiego tak na Swoią

27potrzebę iako Possessorow Żydow y Ludzi Klucza Żywotowskiego wycię-

28tych więcey Tysiąca, tudzież Sianożęci wszystkie wyż wyrażone poko-

29szone z Siana obnażone Dobr Klucza Oratowskiego własne Dziedziczne

30Co widziawszy y wyświadczywszy [?] Szlachtą Sobie przytomną oświadczył się

31y tu ad Acta przybywszy przedemną Urzędem Prawdziwey Wizyi Swoiey

32uczynił y zeznał Rel. [?] przez [?] tak Comparens Manifestacyą iako y Woźny

33Wizyi Relacyą Actis Connotari Otrzymali Jakub Olechowski mp. Woź-

34ny nieumieiący pisać Krzyż Swięty kładnie Andrzey Kowalski [krzyż]

Objaśnienia i tłumaczenia

Namiestnik pro tunc Wojciech JAGIEŁŁOWICZ. Komparent: Jakub OLECHOWSKI, gubernator oratowski (por. akt 665) w imieniu Stanisława WOYNY ORAŃSKIEGO, chorążego nowogrodzkiego, Józefa CIESZKOWSKIEGO, kapitana czernichowskiego, leśniczego Jakuba SKORZYŃSKIEGO [?] i gromad oratowskich. Obżałowany: Franciszek MIERZWIŃSKI, wojski „Zwinogr.” (zwinogrodzki), posesor wsi RASTÓWKA (sąsiadującej z kluczem oratowskim; por. akty 677–678), i jego kozacy. Do aktu dołączona relacja woźnego Andrzeja KOWALSKIEGO z wizji lasów i sianożęci oratowskich odbytej 17 VI 1769 ze szlachtą Janem DOMAŃSKIM i Ignacym BEREZOWSKIM. Nazwa wsi „Landwie” [?] i przymiotnik „Landwianski” [?] – odczyt niepewny (być może przysiółek klucza oratowskiego); „Wilnot” [?] – niejasne.

Łacina: ultimis Augusti Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo Anno – „w ostatnich dniach sierpnia roku tysiąc siedemset sześćdziesiątego ósmego”; alterius Dominij – „innego pana (dominium)”; Comptis Pryncypała [?] – „pryncypała (mocodawcy)”; in contiguitate – „w sąsiedztwie, przyległej”; ad Acta – „do akt”; Actis Connotari – „wpisać do akt”; mp. (manu propria) – „własnoręcznie”.

„Kosarz” – miara sianożęci (tyle łąki, ile jeden kosiarz skosi w dzień).

Streszczenie

Jakub Olechowski, gubernator klucza oratowskiego, manifestuje w imieniu Stanisława Woyny Orańskiego, chorążego nowogrodzkiego, posesora Józefa Cieszkowskiego, leśniczego Jakuba Skorzyńskiego [?] i gromad oratowskich przeciw Franciszkowi Mierzwińskiemu, wojskiemu zwinogrodzkiemu, posesorowi sąsiedniej Rastówki. Zarzuca mu, że w czasie buntów chłopskich 1768 r. z kozakami najeżdżał Oratów (pod koniec VIII 1768 rabunek miodu, koni, kur, gorzałki u Żydów), wciągnął kozaków oratowskich w napad na Bałabanówkę i Łukaszówkę Worcella, a kozacy i podjazd wojskowy z jego przyczyny bili i obdzierali dwór i poddanych (pobity Kostrzyński [?], zabrany koń z rzędem wart 50 czerwonych złotych). Następnie z kozakami „dworskimi i zagranicznymi” wycinał lasy oratowskie (ponad tysiąc dębów i „czarny las”), zwożąc drewno do Rastówki i Żywotówki; pobił leśniczego Skorzyńskiego, zabrał chłopom konie, a w sianokosy 1769 r. najechał sianożęci oratowskie, pobił kosarzy, zabrał kosy i przywłaszczył łąki poszczególnych chłopów (wyliczonych z liczbą „kosarzy”); jego ludzie nadal odbierają chłopom oratowskim siekiery. Do manifestu dołączona relacja woźnego Andrzeja Kowalskiego z wizji 17 VI 1769 – stwierdził wycięcie ponad tysiąca dębów budulcowych przez Mierzwińskiego, posesorów-Żydów i ludzi klucza żywotowskiego oraz wykoszenie sianożęci oratowskich.